Page 1

VitaalPlus 50 JAARGANG 5 —

E D I T I E 6-7 — A U G U S T U S — 2 0 1 9

CULINAIR Zinderende BBQ De lekkerste aardappelen van de BBQ Mag ik wat fruit in mijn koffie?

3 3 5

FINANCIEEL

De wereld vanuit … Het heeft bij mij 62,5 jaar geduurd om weer de ervaring te voelen die ik als baby zo prettig moet hebben gevonden. En waarom je voor zo'n ervaring naar Italië moet gaan? Geen idee. Naar Città di Castello, Casa di Montone om precies te zijn. Umbrië, Toscane iets voorbij. Van beneden naar boven kijken is al heel anders dan van boven naar beneden, zoals we dat gewend zijn, maar daarbij dan ook de beweging voelen van links naar rechts te gaan en weer terug. Drs. P. zou zeggen: “heen en weer, heen en weer ...” Bij dat wiegen dan niets te horen dan alleen de vogels die gezamenlijk en harmonieus het achtergrondgeluid verzorgen, een enkele keer gestoord door het ritselen van een eekhoorn die van boom tot boom gaat. Kijken, van beneden naar boven dus, naar de den aan mijn voeten die mooier wordt naarmate ik mijn ogen naar boven laat gaan. Naar zijn top in de zon. Hoog genoeg om de schaduw van zijn metgezellen niet over zich heen te laten komen. Anders kijken betekent ook andere dingen zien, maar ook dezelfde dingen anders zien. Het vermogen om dat bewust te doen missen we soms, of we laten dat te weinig merken. Ik lig dus in een hangmat, in Italië, zeg maar Toscane iets voorbij, aan de andere kant dus. Op de top van een forse heuvel tussen een aantal bomen

met een uitzicht waarbij je de stilte kunt zien. Ik weet niet eens of het mijn eerste hangmatervaring is, zo niet dan heb ik er geen herinnering meer aan, maar een ervaring is het wel. Wat zeg ik, een openbaring. Het gevoel van geborgenheid, omarmd te worden, licht wiegend van de ene naar de andere kant, omhoog kijkend, de wereld uit. Een overdonderende rust komt over je heen, een rust die, wanneer ik mijn ogen hierbij dichtdoe zelfs een beetje beangstigend wordt maar dat verdwijnt na enige tijd. De tegenstelling ogen open en ogen dicht. Dat geeft normaal al een groot contrast maar nu biedt het een extra dimensie. Doen wij de ogen dicht dan willen we even iets niet zien, maar nu in mijn hangmat met de ogen dicht gaat er een wereld voor mij open. Een wereld van rust. Alleen maar door in een hangmat liggend te luisteren naar de stilte, en daarbij mijn ogen dicht te doen. Moet je daarvoor naar Italië, Toscane iets voorbij dus? Nee, maar dat is nu het mooie van deze (een) ervaring: de ontdekking doe je ver van je bed, de belevenis maakt indruk, je pijnigt je hersenen om gevoelens om te zetten in woorden, de herbeleving … En dan ben je weer rijker voor de toekomst. Maar … ik kan u geruststellen: Italië, ook Toscane iets voorbij, biedt meer dan rust, veel meer. Jos van Gils, hoofdredacteur

De hypotheekrenteaftrek eigen woning 6 Huidige forfaits nog van deze tijd? 7

GEZONDHEID Fietsen! 9 Ode aan … het weekend 9

JURIDISCH Belasting besparen? Huwelijksvoorwaarden maken, wijzigen of opheffen 11 Kort verhaal – Vakantievriendin 11

KUNST & CULTUUR Raketstart – nieuwe beeldende kunst uit Breda Lang leve Rembrandt Paradise lost Mirjam Hopman - Cuppen Door schoonheid gedreven

12 13 13 14

MAATSCHAPPELIJK Goede doel: Spieren voor spieren 16 Een bijzonder beeldvormend onderzoek 17 Oerolse Brainpower 17 Onderzoek wijst uit … 18

MUZIEK & ENTERTAINMENT Vitale Voortplanting 19 TIM 19 Binnenkort in de bioscoop 20 Wibi Soerjadi – interview 21

VAKANTIE Op vakantie in eigen tuin 23 Maasroute: Etappe 3 Den Bosch – Cuijk 24 Umbria, ‘la terra di Francesco d’Assisi’ 26

VRIJE TIJD Park Lingezegen te voet Turk Fruit – Jan Wolkers Grootste Koi-show ter wereld in Kasteeltuinen Arcen Gert Jakobs – Tour de France Pasar Botanica

28 29 30 31 32

WONEN Tuintips augustus/september

@50Vitaal @50Vitaal

33

@50VitaalPlus @50VitaalPlus


CULINAIR

COLUMN Arjen Zeevenhooven Topkok

- KOOKTECHNIEK -

ALTIJD WINDJE MEE?

FRAME VARIANTEN:

EASY ENTRY

WIJ MAKEN DE BESTE E-BIKES.

HEREN

In onze CUBE Touring Hybrid Exc vloeien high-tech framebouw en geavanceerde motortechniek samen tot een van de meest fraaie en veelzijdige e-bikes van dit moment. Fraai vanwege de volledige geïntegreerde motor, batterij en bagagedrager, veelzijdig vanwege het grote inzetbereik. Want of je nu naar je werk wilt fietsen, lekker wilt toeren in het weekend of gewoon even boodschappen moet doen, op de Touring Hybrid Exc kan je altijd vertrouwen. BOSCH INTUVIA DISPLAY.

Prijs: € 2.699

GEINTEGREERDE BAGAGEDRAGER.

WEGGEWERKTE ACCU (500WATT).

GERUISLOZE BOSCH DRIVE UNIT ACTIVE PLUS (50NM) CRUISE (250WATT).

HIER VIND JE ALLE INFORMATIE OVER CUBE EN JE DICHTSTBIJZIJNDE CUBE DEALER: WWW.CUBE.EU WWW.CUBE-BIKES.NL

2

CUBEBIKESNL

CUBEBIKESNL

CUBEBIKESNL

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

De lekkerste aardappelen van de BBQ Een aardappel van de BBQ is heerlijk en super makkelijk. Hieronder een aantal suggesties waarmee je eenvoudig de show steelt. Er staan geen hoeveelheden in deze receptsuggesties. Wees niet bang en kook op je gevoel. GEPOFTE ZOETE AARDAPPEL MET ROZEMARIJN Zoete aardappelen zijn veel sneller gaar dan gewone aardappelen en zijn laag in calorieën en koolhydraten. Prik rondom gaatjes in de aardappelen en boen ze schoon in de schil onder de kraan. Verpak ze per stuk in aluminiumfolie met een klein beetje olijfolie, wat zeezout en een tak verse rozemarijn. Na ongeveer 35 minuten op de BBQ zijn ze al gaar. KRIELTJES IN ALUMINIUMFOLIE MET PESTO, WITTE WIJN EN EXTRA KNOFLOOK Meng de voorgekookte krieltjes (zakje van de supermarkt) met een paar eetlepels pesto, twee tenen uitgeperste knoflook en een half glas droge witte wijn in een kom. Verdeel per reep aluminiumfolie van ongeveer 25cm drie eetlepels gemarineerde krieltjes en vouw ze goed dicht. Vijftien minuten op de BBQ en ze zijn klaar. Eventueel zout en peper naar smaak toevoegen. GEPOFTE ZOETE AARDAPPEL MET AVOCADO EN GEROOKTE ZALM Bereid de zoete aardappel zoals in het eerste receptje maar dan zonder rozemarijn. Pureer avocado met een vork, wat citroensap, vers gesneden bieslook en een eetlepel kwark om het wat vloeibaarder te maken. Meng de massa met in reepjes gesneden gerookte zalm. Als de aardappelen gaar zijn, vouw ze dan open en snijd de aardappel half door. Serveer met een lepel van het avocadozalmmengsel en serveer in de folie. Smakelijk, Arjen

Zinderende BBQ Ook deze zomer worden wij weer rijkelijk bedeeld met prachtig weer en de bijbehorende BBQ-partijtjes en -diners. Heel regelmatig worden mijn vrouw en ik uitgenodigd om gezellig te komen BBQ’en. Meestal ontaardt dit in het cremeren van speklappen, satéstokken, karbonade-achtigen en in veel te strak en niet ingevette aluminiumfolie gewikkelde stukken zalm zonder kraak of smaak en vervolgens helemaal doodgekookt in eigen sap. Drie emmertjes kant en klare flink aangezoete saladesoorten erbij, de smaken variëren van huzaren tot zalm en alles wat daar tussenin zit. Laf wit stokbroodje erbij met kant en klare kruidenboter van stofdroge kruiden met knoflookpoeder en flink wat bier of glaasjes wijn. De bijzonderste BBQ-avond heb ik in Emmen beleefd. Het is al weer een aantal jaar geleden maar destijds presenteerde ik voor Albert Heijn in samenwerking met SBS6 samen met Piet Paulusma het programma ‘De beste BBQ’er van Nederland’. Het waren de voorrondes van de wedstrijd en wij werden onthaald door de vriendelijkste familie die je je maar kan voorstellen. Wij werden met trots gefêteerd op een maaltijd waarbij de kolen door middel van diesel opgestookt werden. Alles smaakte dan ook naar verbrande diesel en de salades die werden keurig in de verpakking gepresenteerd. Het was een bijzondere avond en de familie is dan ook niet door de voorrondes heen gekomen. Ik weet dat dit wat negatief klinkt en ook dat het niet altijd om de maaltijd zelf draait maar meer om het plezier van het gezelschap en samen gezellig eten. Maar daarom mag het nog wel lekker zijn. Iedereen is druk en heeft het gevoel weinig tijd te hebben voor het bereiden van een mooie BBQ-maaltijd. Daarbij komt dat de supermarkt het ons wel heel eenvoudig maakt om naar gemak te grijpen. Keuze in overvloed en voor de prijs hoeft u het niet te laten: 3 bakjes BBQ-vlees voor 5 euro en alle sausjes en salades in bakjes. Ik hoop dat ik door middel van de receptjes in deze editie van 50VitaalPlus u kan inspireren om wat vaker de echte keukenprinses of -prins te laten zijn. Moeilijk is het niet en veel tijd kost het ook niet maar je moet er natuurlijk wel zin in hebben en er een beetje trots uit halen. Ik verzeker u dat uw gasten het fantastisch vinden. Het internet staat vol met heerlijke en eenvoudige receptjes voor salades, soepen, vlees- en visgerechtjes en natuurlijk wordt de groente niet vergeten. Beetje vega kan geen kwaad voor lijf en leden, nietwaar? Alle supermarktketens hebben goede websites met uiteenlopende recepten en ook Libelle en Margriet hebben wekelijks goede suggesties. Mocht ik u van dienst kunnen zijn, stuur mij dan een mailtje. info@arjenkookt.nl. U krijgt altijd antwoord. Heel veel BBQ plezier. Groet Arjen

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

3


CULINAIR

CULINAIR

Venkel-sinaasappelsalade Ingrediënten voor 4 personen 3 handsinaasappels 1 venkelknol 3 theelepels fijne mosterd 2 eetlepels olijfolie 60 gram rozijnen

Bereiding Snijd de schil van de sinaasappels met een scherp mes en snijd het vruchtvlees in parten of plakken. Verwijder

het groen van de venkelknol en houd dit apart als decoratie. Snijd het kontje van de venkel af en snijd de knol in flinterdunne plakjes. Dit gaat het makkelijkst met een super scherp mes. Meng de sinaasappelparten of plakken met de mosterd en olie. Voeg de rozijnen toe. Serveer de salade op een platte schaal en bestrooi het met het groen van de venkel (dit lijkt wel een beetje op takjes dille en smaakt ook ongeveer zo). Fris en gezond! Kcal 130

Aziatische komkommersalade 1 rode peper 1 teen knoflook Sap van 2 limoenen 3 eetlepels sesamolie 2 komkommers 20 gram fijngesneden verse koriander 50 gram gesuikerde pinda’s

Een koffieboon is letterlijk de pit van de koffiebes. Die koffiebes begint als een bloemetje aan de struik, en de daar uit voortkomende bes kleurt gaandeweg van groen via geel en oranje naar rood. Koffieboeren en -plukkers die aan de specialty coffee markt leveren, plukken alleen de rijpe, rode bessen. Die bessen krijgen vervolgens een behandeling die afgestemd is op het uiteindelijk smaakresultaat. Het gaat voor nu te ver om daar een heel college over te geven, maar het komt er in het kort op neer dat de bessen gedurende een bepaalde tijd (gewoonlijk variërend van 18 tot 48 uur) in een vochtige omgeving worden bewaard waardoor fermentatie optreedt. Deze fermentatie zorgt ervoor dat

de enzymen in het vruchtvlees van de bes inwerken op de pit, de koffieboon. Dit lezend zal het ineens logischer klinken dat koffie bepaalde fruitsmaken kan hebben. Wat voor smaken een koffie uiteindelijk heeft is afhankelijk van heel erg veel variabelen die in elkaar grijpen. Om er een paar te noemen: koffieras, bodemgesteldheid, klimaat, methode van drogen (zie boven) en verdere besbehandeling, versheid van de koffiebonen, de manier van branden, en de zorgvuldigheid in de laatste fase: het daadwerkelijk zetten van het kopje koffie. Je kunt ruwweg zeggen dat Midden- en Zuid-Amerikaanse koffies een basis hebben van notigheid en chocoladetonen. Bij koffies uit Afrika is die notigheid minder en deze koffies zijn meestal fruitiger of bloemiger, en Aziatische koffies (Indonesië, Thailand, Vietnam) hebben een soort kruidigheid die kenmerkend is voor dat werelddeel. De soort fruitigheid, en of je de koffie wat zoeter of zuurder wil hebben, kan

niet alleen worden beïnvloed door de duur van de fermentatie maar zeker ook door het brandproces (waarover ik al eerder schreef). De notigheid en chocolade-achtige smaak van Zuid-Amerikaanse koffies maken deze toegankelijk, want die smaken worden door ‘het grote publiek’ geassocieerd met koffie. De trend gaat echter richting de fruitigere koffies, met die uit Ethiopië als topper. Dat is koffie die smaakt als een soort fruitbom, en die zelfs interessant blijft als deze volledig is afgekoeld. Kun je dat thuis ook maken? Ja zeker! Daarover de volgende keer.

Frans van Rossum

Ingrediënten voor 4 personen 500 gram gekookte bieten (vacuümverpakking van de supermarkt) 60 gram rozijnen 100 gram gewassen rauwe spinazie in grove repen of stukken gesneden 3 eetlepels olijfolie 4 eetlepels balsamicoazijn 50 gram gezouten gemengde noten

Bereiding

4

Mensen die niet verder lezen dan de kop van deze column zullen hooguit denken dat ik een flauw grapje maak, maar de essentie missen van wat koffiesoorten zo uniek en onderscheidend maakt. Toch maar even volhouden dan.

Spinazie-bietensalade met noten

Ingrediënten voor 4 personen

Pas op met de hoeveelheid rode peper die u gebruikt. Het blijft een pittig opdondertje! Maak het pepertje schoon door hem in de lengte doormidden te snijden, de zaadlijsten te verwijderen en het steeltje weg te gooien. Hak de knoflook samen met het pepertje zo fijn mogelijk en meng met het limoensap de sesamolie en de gesneden koriander. Dit is de marinade. Schil de komkommers en snijd ze in blokjes of stukjes.

Mag ik wat fruit in mijn koffie?

Bereiding Meng de komkommer met de marinade en laat het 20 minuten marineren. Voeg zout naar smaak toe. Serveer de salade in een mooie schaal en strooi de gesuikerde pinda’s erover. Zelf decoreer ik de salade met takjes korinader. Kcal 125

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Schil de bietjes en snijd in partjes of blokjes naar keuze. Verdeel met de rozijnen en spinazie over een mooie platte serveerschaal en besprenkel met de olie, azijn, peper en eventueel zout. Bestrooi met de gemengde noten en klaar bent u. Super makkelijk en zeer verrassend. Kcal 225 5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

5


FINANCIEEL Binnen de Wet Inkomstenbelasting faciliteert de wetgever al sinds jaar en dag de hypotheekrenteaftrek op de eigen woning (hoofdverblijf). Ondanks dat deze specifieke aftrekpost politiek inmiddels flink ter discussie staat, was het fiscale voordeel ooit bedoeld om het eigenwoningbezit onder Nederlanders te stimuleren. Uit onderstaande cijfers mag worden geconcludeerd dat de beoogde doelstelling is bereikt. Nederland telt 7,7 miljoen woningen, waarvan er 4,3 miljoen (56 procent) als koopwoning in handen van particulieren zijn. Van de koopwoningen zijn er 3,5 miljoen (81 procent) geheel of deels gefinancierd met een hypothecaire lening, aldus de Nederlandse Vereniging van Banken. De hypotheekrenteaftrek kost de schatkist jaarlijks ongeveer 11 miljard euro. Mede in verband met de politieke discussie is het belastingvoordeel op de eigen woning de afgelopen tien jaar door de overheid op zichtbare en minder zichtbare manieren stukje bij beetje versoberd. Het ooit als heilig huisje benoemde voordeel is dat al lang niet meer. De versobering is grotendeels ingegeven vanuit budgettaire overwegingen. Daarnaast mag worden verwacht dat het belastingvoordeel de komende jaren verder zal verminderen. Er gaan zelfs steeds vaker stemmen op om de hypotheekrenteaftrek helemaal te schrappen. Of de politiek op korte termijn een dergelijke grote stap

6

De hypotheekrenteaftrek eigen woning aandurft is daarbij echter nog onzeker. Het lijkt in ieder geval belangrijk dat u zich bewust bent van de ontwikkelingen die op dit gebied gaande zijn. De belangrijkste punten van versobering voor u op een rij zz De rente is maximaal dertig jaar fiscaal aftrekbaar. Deze beperking van de hypotheekrenteaftrek is in het jaar 2001 ingevoerd. Als u voor 2001 uw woning hebt gekocht en financierde met een hypotheek, krijgt u nog tot het jaar 2031 hypotheekrenteaftrek. Voor financieringen die na 2001 zijn aangegaan loopt de dertigjaarstermijn dus langer door. De beoordeling van de dertigjaarstermijn vindt daarbij plaats op basis van de hoogte van de schuld en niet vanuit de specifieke geldverstrekker. zz De bijleenregeling. Koopt u een woning, dan wil de overheid dat u de eventuele overwaarde van een eerdere woning in het nieuwe huis stopt. Doet u dit niet en leent u de overwaarde bij, dan is over het bedrag van deze overwaarde geen renteaftrek toegestaan. Een rekenvoorbeeld illustreert het effect van de bijleenregeling. Stel, de overwaarde van de woning die u hebt verkocht is € 40.000. U koopt een nieuwe woning van € 200.000. De rente is dan aftrekbaar over een lening van maximaal € 160.000 (€ 200.000 – € 40.000). Leent u meer dan € 160.000 dan mag u over het bedrag boven die € 160.000 geen rente aftrekken. Het eventueel extra geleende bedrag valt in box 3 en vormt daar een schuld welke in mindering mag worden gebracht op de bezittingen.

zz Afschaffing van de regeling voor de restschuldfinanciering. Tot voor kort mocht de rente op een restschuld welke was ontstaan bij verkoop van de eigen woning in mindering worden gebracht op het inkomen. Met deze regeling was een tijdelijke oplossing gevonden voor de situatie van de onderwaterhypotheek. Door de huizencrisis was het opeens niet meer zo normaal om een huis altijd maar met winst te verkopen. Alleen als u uw huis met verlies heeft verkocht na 28 oktober 2012 en vóór 1 januari 2018 is de rente over de restschuld nog gedurende maximaal 15 jaar aftrekbaar.

Met deze maatregel verschilt het fiscale voordeel voor grootverdieners straks niet meer ten opzichte van mensen met bijvoorbeeld een modaal inkomen.

zz Het maximale belastingpercentage. Het maximale belastingpercentage waartegen de hypotheekrente aftrekbaar is, daalt elk jaar een klein beetje. Eenieder die inkomen heeft dat is belast in de vierde belastingschrijf (inkomen vanaf ruim € 68.000) krijgt met deze aftrekbeperking te maken.

zz Afschaffing van de Wet Hillen-regeling. Tot 2019 bestond er voor mensen zonder (of met een beperkte) hypotheekschuld een soort vrijstelling ter grootte van het eigenwoningforfait. Al met al was er daardoor geen inkomstenbelasting verschuldigd over het woongenot. Politiek was

In 2014 daalde deze voor het eerst van 52 procent naar 51,5 procent. In 2017 werd de aftrek verlaagd naar 50 procent. In 2019 is het percentage inmiddels verlaagd naar 49 procent. Daarbij gaat het maximale belastingpercentage waartegen u de hypotheekrente kunt aftrekken de komende jaren versneld omlaag. In 2023 moet dit zijn verminderd naar 37,05 procent.

deze regeling in 2015 geïntroduceerd door toenmalig kamerlid Hans Hillen en was bedoeld om de aflossing van hypotheken te promoten. Vanaf 2019 wordt de vrijstelling in een periode van 30 jaar afgebouwd. Hierdoor zal er vanaf heden stukje bij beetje meer belasting zijn verschuldigd over het bezit van de eigen woning (eigenwoningforfait).

zz Aflossingseis. Vanaf 1 januari 2013 geldt de eis dat nieuwe of aanvullende leningen (bij verhuizing naar een duurdere woning) volledig afgelost moeten worden middels een lineair- of annuïtair dalende lening. De aflossingsverplichting is gemaximeerd op 30 jaar. Door deze hypotheekvormen met aflossingsverplichting wordt de renteaftrek en bijbehorend fiscaal voordeel gedurende de looptijd jaarlijks minder.

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

FINANCIEEL zz Beperken van de maximale hypotheekschuld tot 100% van de koopsom van de woning. Het is niet meer (fiscaal) mogelijk een hypotheek af te sluiten die meer bedraagt dan 100% van de koopsom. Op deze wijze hebben starters in de koopmarkt vanaf het eerste moment de verplichting de verschuldigde kosten koper uit eigen middelen te financieren.

Op basis van bovenstaande maatregelen (en mogelijk nog nieuw te treffen maatregelen) zal de hoogte van de jaarlijkse belastingteruggaaf minder worden. Gemiddeld krijgt de woningeigenaar nu nog een derde van de betaalde hypotheekrente terug in de vorm van een teruggaaf van inkomstenbelasting. Maar dit voordeel staat onder druk. Vanwege alle wijzigingen lijkt het verstandig uw hypotheekconstructie tegen het licht te houden. Het in kaart brengen wat het voor u betekent als de hypotheekrenteaftrek verder wordt versoberd en welke maatregelen u in een dergelijke situatie het beste kunt treffen, kan nuttig zijn. Wat op termijn voor u een passende oplossing is, is daarbij afhankelijk van uw persoonlijke situatie. Blijven zitten en niets doen, een andere woning huren, verhuizen naar een goedkoperere koopwoning of bijvoorbeeld het (deels) aflossen van de hypotheek vanuit spaargeld zijn overwegingen. Een eenduidig antwoord is daarbij niet te geven. Gezien de huidige marktomstandigheden met de lage hypotheekrente alsmede de wijzigingen binnen de fiscale regelgeving kan ook worden

nagedacht over het wel of niet (vervroegd) opnieuw vastzetten van de hypotheekrente. Op dit moment is de hypotheekrente extreem laag wat naar verwachting nog wel even zo zal blijven. Stilzitten en wachten tot het einde van de rentevaste periode is daarbij niet altijd de beste oplossing. De populairste rentevaste periode is tien jaar. Bij de huidige lage rente is ook de vaste rente van vijftien en twintig jaar populair. De keuze rondom de lengte van de rentevaste periode is veelal een compromis tussen zekerheid en prijs. De rente dertig jaar vastzetten is het toppunt van zekerheid, maar wordt door velen als duur ervaren. Een korte rentevaste periode van bijvoorbeeld drie jaar of een variabele rente is vaak veel goedkoper, maar wordt gezien als risicovol. Om uw renterisico te beperken, kunt u ook een mix van rentevaste periodes nemen. Bij een rentemix sluit u verschillende leningdelen af met verschillende rentevaste periodes. Alle combinaties zijn mogelijk. Zo kunt u kiezen tussen een combinatie van een rentevaste periode van twee jaar, tien jaar en twintig jaar vast. Op die manier profiteert u van de voordelen van de verschillende renteperioden. Een korte renteperiode is speculatiever, maar levert u meer geld op in de vorm van lagere maandlasten. Een lange renteperiode biedt meer zekerheid, maar is duurder en levert u financieel dus minder op dan een korte renteperiode. Ook bij een eventuele voorgenomen aanpassing van de rentevaste periode is het zaak uw persoonlijke situatie goed in ogenschouw te nemen. Gerbert Middelkoop, zelfstandig financieel planner en belastingadviseur. (06 13 01 04 20)

COLUMN Gerbert Middelkoop FFP RB Huidige forfaits nog van deze tijd? Het is onmogelijk de fiscale regelgeving zo vorm te geven dat de uitkomsten voor iedereen altijd redelijk uitpakken. Zeker bij een heffing op basis van forfaitaire uitgangspunten dient te worden geaccepteerd dat er wel eens een onevenwichtige situatie ontstaat. Toch moet de wetgever altijd blijven monitoren of een eerder ingevoerde regeling nog past in de huidige omstandigheden. Onlangs bleek uit een publicatie van de Algemene Rekenkamer dat het periodiek en tijdig monitoren van de belastingheffing op basis van forfaits niet voldoende plaats heeft. Uit de publicatie kwam naar voren dat van de 48 forfaitaire regelingen die in 17 verschillende wetten de belastingheffing moeten vereenvoudigen, niet periodiek geëvalueerd en bijgesteld worden door de Staatssecretaris van Financiën. Dit in tegenstelling tot de daarover gemaakte afspraken. Het kabinet noch het parlement weet hierdoor of dit fiscale instrument nog wel de werkelijkheid benadert – een van de doelstellingen van forfaits. In haar onderzoek genaamd Forfaits in het belastingstelsel geeft de Algemene Rekenkamer inzicht in en overzicht van de forfaits in het belastingstelsel. Forfaits zijn in de belastingwetten opgenomen om op basis van vaste waardes belasting te heffen. Het doorvoeren van eenvoud en doelmatigheid is een van de belangrijkste doelstellingen. De inkomsten uit het privévermogen (box 3), bezit van een eigen woning (eigenwoningforfait) of de bijtelling auto van de zaak zijn mooie voorbeelden van forfaitaire regelingen. Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de 48 bestaande forfaits sinds 2010 niet meer is geactualiseerd. Dit terwijl de regelgeving voorschrijft dat zulke regelingen ten minste eens in de zeven jaar worden geëvalueerd. Juist omdat veel relevante omstandigheden de afgelopen jaren zijn gewijzigd, lijkt een tijdige evaluatie hier op zijn plaats. Een duidelijk voorbeeld van de gewijzigde omstandigheden is de spaarrente. Daar waar voorheen een rente van 4% goed haalbaar was, is tegenwoordig een rente van bijna 0% aan de orde van de dag. Ongeveer gelijktijdig met de publicatie van het onderzoek door de algemene rekenkamer kwam ook ons hoogste rechtscollege (de Hoge Raad) met een duidelijk richtinggevend oordeel betreffende de belastingheffing over vermogen in box 3. De hoogte van het vermogen bepaalt binnen de forfaitaire rendementsheffing van box 3 het inkomen waar belasting over is verschuldigd. Dit dus ongeacht het werkelijk genoten rendement op individuele basis. Bij een vermogen van iets meer dan € 100.000 wordt verondersteld dat er 4,45% per jaar aan rendement wordt behaald. Zeker op een spaarrekening is dit in de verste verte niet haalbaar. De Hoge Raad was in haar oordeel overduidelijk. De belastingheffing over het privévermogen uitgaande van een forfaitair vastgesteld rendement is (gecombineerd met de hoogte van het forfaitaire rendement) niet meer van deze tijd. Toch kon de Hoge Raad aan deze conclusie geen gevolgen verbinden. Het balletje werd helaas gewoon weer teruggelegd bij het kabinet. Nu de Algemene Rekenkamer voor de forfaits in het algemeen aanbeveelt deze periodiek te toetsen en de Hoge Raad een duidelijk oordeel gaf over de toekomst van de forfaitaire heffing over vermogen is het aan het kabinet om actie te ondernemen. Bij een evaluatie dient daarbij de verhouding tot de actuele economische werkelijkheid centraal te staan en mag een budgettair karakter niet de overhand hebben. gerbert@lt-advies.nl

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

7


Berghuttentochten in de Alpen en Dolomieten Wandelen, de prachtigste plekken ontdekken en ook blijven slapen in de bergen? Dat kan tijdens een berghuttentocht, een avontuur op grote hoogte!

GEZONDHEID Ode aan … HET WEEKEND

IDTravel de specialist in berghuttentochten

In de Alpen of Dolomieten zijn ontelbaar veel mogelijkheden om tochten op alle niveaus uit te zetten. Het zal menig wandelaar duizelen. IDTravel biedt de mogelijkheid om in te schrijven op een berghuttentocht waarbij de tocht helemaal is voorbereid. Het starthotel is gereserveerd, de berghutten vastgelegd. IDTravel neemt alle praktische zorgen uit handen. De door IDTravel uitgezette berghuttentochten variëren met een verblijf van 5 tot 7 nachten. De wandelaars kunnen zich focussen op de wandeling, lekker eten en comfortabel uitrusten. De wandelaar maakt elke dag volgens een uitgestippelde route een wandeling door het bergmassief. Er zijn tochten voor zowel de beginnende als de ervaren bergwandelaar.

Het is eindelijk weer zover. De laatste uurtjes zijn geweest. Hard gewerkt. Genoeg geweest. Alles weer her te ontdekken. Her te beleven. Al is het maar heel even. Twee dagen. Twee dagen magisch. Twee dagen voor mij. Hoofd leeg. Leger. Tassen vol. Ingeladen. Opgeladen. De klok slaat. Laat. De minuten tikken. De uren voorbij. Op naar morgen. Op naar even tijd voor mij. Met jou. Of zonder. Maar in het bijzonder even helemaal niks. Helemaal niks. Verbaas. Verwonder. Iedere dag hoe de zon opkomt. Iedere dag hoe de regen valt. In het nu. Het weekend. Even helemaal niks. Dat moment – van … Ontladen. Opladen. En meer dan. Even zijn in het nu. Even zijn. Hier. Nu. Vandaag. Even niets meer hoeven. Alles mogen. Niks moeten. Geen tijden bekend. Niets moeten. Geen tijden bekend. Als de zon schijnt iets magisch. Als het regent de rust. Als de dagen voorbij gaan. De zon mijn voorhoofd dan kust. Het is je gegund. Het is je gegeven. Al is het dus, voor twee dagen, al is het maar voor heel even. Hoofd leeg. Uitgeladen. Ingeladen. Opgeladen. We kunnen weer. Weekend, dank dat je er bent en dat je me nooit alleen laat. Dat ik altijd op je kan bouwen als ik je nodig heb. Soms laat je wat op je wachten, maar dat kunnen wij aan. Dat kan ik aan. Dan maar wachten, maar uiteindelijk ben jij daar altijd. Altijd. Jij zal mij nooit alleen laten staan. Leef. Geniet. Leef. Van ieder moment, ook doordeweeks, maar stiekem een beetje meer. Als jij er bent. In het weekend. Punt.

Kijk voor meer informatie op: www.IDTravel.nl | Vragen? Bel 073-511 23 14 of info@IDTravel.nl 8

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

COLUMN Olga Commandeur Vitaliteitscoach

Fietsen! Tien jaar geleden mocht ik voor een groot fietsenmerk de warming ups verzorgen op één van de startplekken van een landelijke fietsdag. Wat een happening! Toen al was fietsen enorm populair onder 50plussers. Natuurlijk reden er op die dag ook jongeren mee en gezinnen met kleine kinderen, maar de grootste groep was de 50 gepasseerd. Het was ook nog eens prachtig fietsweer, zonnig met een verkoelend licht briesje. Met mijn geluidssetje op een klein podium wist ik heel veel mensen enthousiast te krijgen om even met mij mee te bewegen. Natuurlijk hebben we ook een aantal fietsoefeningen gedaan om goed los te komen en het hele lichaam te gebruiken. Fietsen heeft heel veel gezondheidsvoordelen omdat je heerlijk op je eigen niveau kunt bewegen en inspannen, zonder je lichaamsgewicht op je gewrichten op te moeten vangen. Maar je doet het voornamelijk met de benen en altijd met je heupen en knieën in een lichte hoek. Dus als je alleen maar zou fietsen als inspanning voor je gezondheid, dan hebben de spieren aan de voorkant van je heupen en de achterkant van je benen de neiging om te verkorten. Dan krijg je met wandelen een beetje ingezakte houding. Oefeningen die ik dan altijd met de mensen doe zijn erop gericht om de spieren te activeren die ervoor zorgen dat je je lichaam actief opstrekt. Dus oefeningen voor de buik- en rugspieren, voor een actieve houding, maar ook oefeningen voor de quadriceps aan de voorkant van de bovenbenen en de bilspieren! Bovendien doe ik dan rekoefeningen om de spieren die korter dreigen te worden weer op te rekken. Dat zijn de spieren aan de voorkant van de heupen en de hamstrings, dus achterkant van de bovenbenen. Daarnaast adviseer ik ook altijd om toch als afwisseling je dagelijkse wandelingetje te blijven doen. Op die landelijke fietsdag heb ik voor het eerst op een e-bike gezeten. Wat een geweldige ervaring. Met zo weinig inspanning de wind door je haren en langs je gezicht te voelen zoeven! Nu 10 jaar later worden er meer e-bikes verkocht dan gewone fietsen. Ikzelf heb er nog niet een. Ik red me nog prima met mijn oude vertrouwde fiets met gewone versnellingen. Sterker nog: Ik probeer de fietsers op een e-bike voorbij te fietsen. Maar ik snap wel dat het voor veel mensen een uitkomst is, met heel veel voordelen. Het gaat sneller, kortere reistijd naar werk, minder bezweet aankomen op het werk, milieuvriendelijker dan de auto, vaste lage lasten enzovoort. Ook kan het je mobiliteit vergroten als je slecht ter been bent, of bij hart- en vaatproblemen of slechte longen. Door de fiets met trapondersteuning kun je heel gedoceerd toch aan je gezondheid werken en samen met je partner toch gezellig erop uit. Mijn fietsadvies: Blijf je lichaam prikkelen, dus blijf iets vragen van je spieren, je botten en je conditie om aan je gezondheid te werken. Dus gooi die trapondersteuning ook af en toe uit! En … Veiligheid vóór alles, want de nadelen van zo’n snelle zware fiets zijn ook bekend.

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

9


Mondriaan de Mesquita

27 september 2019 t/m 1 maart 2020 Ambacht en abstractie, roem en vergetelheid. Piet Mondriaan en Samuel Jessurun de Mesquita samen in museum Villa Mondriaan.

www.villamondriaan.nl

JURIDISCH

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Mr. A.P.F. de Zwart Notaris

KORT VERHAAL

Vakantievriendin

Belasting besparen? Huwelijksvoorwaarden maken, wijzigen of opheffen

Voor het eerst in lange tijd gaat Mientje Verhagen – ze is 92 jaar – op vakantie. Opgetogen als een klein kind is het lieve, frêle dametje. Het reisje van een gespecialiseerd reisbureau heeft ze cadeau gekregen van de familie. Het was een verjaardagscadeautje voor haar 90ste verjaardag, maar door allerlei omstandigheden was het er nog niet van gekomen. Het wordt een cruise. Een boottochtje door Nederland en Duitsland. Aan boord is personeel dat bekend is met de noden en wensen van ouderen. Het entertainment is erop afgestemd. Mientje gaat alleen en daar ziet ze wel een beetje tegen op. Ze is al jaren weduwe en heeft sinds de dood van haar man vrijwel niets meer ondernomen. Hij was haar held, beschermde en beschutte haar. Ze waren welgesteld. Mientje is tevreden in de kleine aanleunwoning bij het woonzorgcentrum. Ze heeft alles wat ze nodig heeft. In het tuintje zet de buurman afrikaantjes, begonia’s, vlijtige liesjes en andere zomerbloeiers. Daar kan ze uren naar kijken, ze denkt dan aan vroeger en droomt weg met de bijen die van bloem naar bloem vliegen.

Er zijn meerdere motieven voor het trouwen onder huwelijksvoorwaarden. Ten eerste bescherming van het vermogen van de niet-ondernemer tegen verhaalsaansprakelijkheid van de schuldeisers van de ondernemer. Ten tweede bescherming van de ondernemer en zijn onderneming bij echtscheiding (continuïteit van de onderneming). Ten derde kan ook bescherming van familievermogen een reden zijn voor het trouwen onder huwelijksvoorwaarden en ten slotte kan men denken aan het afsluiten van een levensverzekering, waarvan – mits goed geregeld bij huwelijksvoorwaarden – de uitkering vrij van erfbelasting kan plaatsvinden. Na verloop van tijd gaan mensen nadenken over wat er met hun vermogen dient te gebeuren in geval van hun overlijden. Dan speelt onder andere de erfbelasting een rol. In dat kader is het ook goed om aandacht te besteden aan uw huwelijksvoorwaarden. Is het wellicht uit een oogpunt van belastingbesparing nuttig om de huwelijksvoorwaarden op te heffen of als de huwelijksvoorwaarden toch in stand dienen te worden gehouden, dienen ze dan aangepast te worden? De omvang van uw nalatenschap wordt namelijk ook bepaald door de al dan niet aanwezigheid van huwelijksvoorwaarden en de inhoud ervan.

De aardige vrouw die haar op komt halen, stelt haar gerust. Er zijn veel meer mensen alleen; ze zal wel snel aansluiting vinden. In de hut naast de hare verblijft ook een oude dame zonder partner. Truus de Vries is 85 en blijkt een gezellige kwebbelkous. Ze vertelt honderduit over haar leven. Over haar huwelijk en haar man, de stad waar ze opgroeide. Eerst luistert Mientje, maar na een paar dagen komt ze los. Al gauw zijn ze de beste maatjes en lopen bij elkaar in en uit. Ze dineren samen aan boord en zitten ook bij het ontbijt en de lunch bij elkaar. Truus haalt Mientje over om mee te doen met de excursies. Als ze niet zo snel gaat met haar rollator blijft ze bij haar, gaan ze op een terrasje zitten. Mientje heeft een geweldige vakantie, tot op de laatste dag. Bij het inpakken van haar koffer mist ze geld en haar sieraden. O, wat erg, het erfstuk van haar moeder! De gouden ketting met bijpassende armband en oorbellen zijn nergens te vinden! Ze rommelt in haar koffer en kijkt of ze misschien iets over het hoofd heeft gezien. ‘Dat kan toch niet, gisteren was het er nog. Heb ik me vergist?’ Ze moet Truus vragen om haar te helpen. Die zal wel raad weten. Maar de hut naast de hare is leeg. Geen Truus te bekennen! Ze schaamt zich en voelt zich een domme gans. Wie kan haar helpen? Het personeel? Die lieve mensen die haar zo goed helpen … Ze raapt al haar moed bij elkaar en loopt naar de aardige steward aan het eind van de gang. Als hij vraagt of ze hulp nodig heeft, knikt ze. “Okay mevrouw Verhagen. Ik zal u helpen de koffers van boord te brengen”, biedt hij aan. Als Mientje beteuterd vraagt naar Truus de Vries, de vrouw die in de hut zat naast de hare, kijkt hij haar met grote ogen aan. “Truus de Vries? Ken ik niet. In de hut naast u zat Hennie de Groot.” Het adres dat hij geeft blijkt niet te bestaan. Floris Faas

10

COLUMN

Een voorbeeld ter verduidelijking Stel dat u in gemeenschap van goederen bent gehuwd en dat uit uw huwelijk drie kinderen zijn geboren. Op het moment van overlijden bedraagt de waarde van de bezittingen minus de schulden van u en uw echtgenoot samen: € 240.000. Uw nalatenschap bedraagt de helft van € 240.000 = € 120.000. De andere helft van € 120.000 blijft eigendom van de langstlevende. Het erfdeel van de langstlevende en de drie kinderen, bedraagt voor een ieder 1/4 van € 120.000 = € 30.000. De erfbelasting bedraagt dan in totaal ongeveer € 2.800. Stel nu dat het vermogen van € 240.000 geheel op uw naam staat én dat u op huwelijksvoorwaarden bent gehuwd, waarbij is afgesproken, dat er geen gemeenschap van goederen is. Als u overlijdt, vererft er dus € 240.000. De langstlevende en de 3 kinderen erven dan ieder € 60.000. De erfbelasting bedraagt dan € 11.815. Als uw echtgenoot als eerste overlijdt, vererft er niets. Uit deze voorbeelden blijkt, dat de grootte van de erfenis en dus de te betalen belasting afhankelijk is van de al dan niet aanwezigheid van huwelijksvoorwaarden. Ook de inhoud van de huwelijksvoorwaarden is van belang. Zijn er bedingen in opgenomen die verband houden met de overlijdenssituatie en leiden die tot een belastingbesparing? Met name dient hierbij gedacht te worden aan het zogenaamde finaal afrekenbeding; er wordt dan in geval van overlijden van één van de echtgenoten gedaan alsof er gedurende het huwelijk een gemeenschap van goederen heeft bestaan. In het laatste voorbeeld zou dat tot een aanzienlijke belastingbesparing hebben geleid. Van belang is hoe dit geregeld is, aangezien hier gewijzigde wetgeving/rechtspraak van toepassing kan zijn. Het kan dus geen kwaad, om bijvoorbeeld om de vijf jaar, uw huwelijksvoorwaarden tegen het licht te laten houden door de notaris, om te bezien of de huwelijksvoorwaarden niet tot onaangename verrassingen aanleiding geven in diverse omstandigheden als echtscheiding, faillissement of overlijden. Voor informatie en advies: 0572 36 36 19 eerste gesprek is gratis, ook op donderdag op afspraak van 18.30 uur - 20.30 uur.

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

11


KUNST & CULTUUR LANG LEVE REMBRANDT Lang Leve Rembrandt is t/m 15 september 2019 te zien in de Philipsvleugel van het Rijksmuseum

14 april t/m 1 september 2019

Op de geboortedag van Rembrandt, 15 juli, openden 693 kunstenaars hun eigen tentoonstelling in het Rijksmuseum: Lang Leve Rembrandt. Van basisschoolleerling tot gevestigd kunstenaar en van controller tot meubelmaker, honderden kunstenaars brengen in de zomertentoonstelling van het Rijksmuseum een eerbetoon aan de grote meester. Te zien zijn onder andere 96 versies van De Nachtwacht, 253 kinderkunstwerken en 132 kopieën van Rembrandts zelfportretten.

Voor het eerst weg zonder je ouders. Gaan en staan waar je wil. Vrijheid! Dat is de essentie van de Tienertoer die in 1969 door NS werd geïntroduceerd. Het Spoorwegmuseum neemt je mee naar dit gevoel in de tentoonstelling Tienertoer.

Lang Leve Rembrandt Meer dan 8.000 mensen uit 95 landen gaven begin dit jaar gehoor aan de oproep een zelfgemaakt kunstwerk geïnspireerd op Rembrandt in te sturen. Een deskundige jury heeft voor de tentoonstelling Lang Leve Rembrandt 575 werken geselecteerd die in totaal door 693 mensen zijn gemaakt. Thema’s in de tentoonstelling zijn gebaseerd op de overeenkom-

RAKETSTART -

Nog tot en met 29 september presenteert Stedelijk Museum Breda actueel werk van 37 beeldend kunstenaars die een relatie hebben met Breda. De stad is hun thuisbasis of vormt een knooppunt in hun persoonlijke en professionele netwerk.

Tentoonstellingsbeeld Raketstart Nieuwe beeldende kunst uit Breda, Team Thursday

De kunstenaars vertegenwoordigen verschillende generaties en werken in uiteenlopende disciplines. Ze zoeken naar verandering en verwondering, stellen vragen en nemen stelling in het maatschappelijk debat. Dingeman Kuilman, algemeen directeur van Stedelijk Museum Breda, maakte de selectie

12

Ambities en dromen De titel ‘Raketstart’ verwijst naar Raketstart vanuit de Bredase binnenstad (1965), een tekening van Pieter Laurens Mol uit de collectie van Stedelijk Museum Breda. Mol maakte zijn tekening in een periode van dromen en ambities, de tijd van John F. Kennedy en Neil Armstrong. Als zestienjarige was hij het jongste lid van de Nederlandse Vereniging voor Raketonderzoekers en tevens een van de twee leden van de afdeling Breda. Een halve eeuw later werpt het museum de vraag op of Breda kan uitgroeien tot de derde beeldende-kunststad van Nederland, na Amsterdam en Rotterdam. Het aantal, de gedrevenheid en de kwali-

teit van haar beeldend kunstenaars bieden Breda de kans om nationaal en internationaal uit te groeien tot een lanceerplatform voor talent en verbeelding. Bovendien kan ze zo het voortouw nemen in het stimuleren en zichtbaar maken van een regionale kunstpraktijk, zodat – in de woorden van criticus en curator Anna Tilroe – recht wordt gedaan “aan wat nooit een hype is geworden omdat het niet in het heersende discours paste”. Lijst van deelnemende kunstenaars Thomas Bakker, Pascal Bastiaenen, Marius Boender, Peter Bouwmans, Iris Bouwmeester, Eelco Brand, Tom Claassen, Femke Dekkers, Dyane Donck, Jacomijn den Engelsen, John van Gils, Loek Grootjans, Arjan Janssen, Peter Kantelberg, Jordy Koevoets, Danielle Lemaire, Hubert

Pieter Roelofs, juryvoorzitter en hoofd schilder- en beeldhouwkunst: De aanstekelijke creativiteit van de kunstenaars en de diversiteit aan kunstwerken maakte van de selectie en het samenstellen van de

PARADISE LOST

Nieuwe beeldende KUNST UIT BREDA

op basis van ervaringen en ontmoetingen in de afgelopen twee jaar.

sten tussen de werken van de vele kunstenaars. Dit zijn thema’s als De Nachtwacht, portretten in de stijl van Rembrandt of Rembrandt als verhalenverteller.

In Museum Henriette Polak

Pieter Laurens Mol, Stadsgezichten raketstart vanuit de Bredase binnenstad, 1965, collectie Stedelijk Museum Breda

Foto: Olivier Middendorp tentoonstelling een feest. In Lang Leve Rembrandt zien we de meester door de ogen van de makers. De tentoonstelling gaat niet alleen over Rembrandt, maar ook over onszelf. 693 kunstenaars, 693 verhalen Geïnspireerd door Rembrandt portretteerden veel kunstenaars hun geliefde, hun kind, hun vader of moeder, een vriend of zichzelf. Veel kunstenaars kozen voor Lang Leve Rembrandt een bestaand schilderij of bekende ets van Rembrandt als bron van inspiratie. Zo hebben 132 kunstenaars een kopie gemaakt van een zelfportret van Rembrandt. Deze worden in de tentoonstelling chronologisch getoond, van een keramieken jonge Rembrandt tot een houten kopie van zijn laatste

Leyendeckers, Atelier La Machine, Rick van Meel, George Meertens, Y. Né, Maurice Nuiten, Romee van Oers, Wiesje Peels, Antonietta Peeters, Sef Peeters, Martin Peulen, Martin en Inge Riebeek, Matthieu van Riel, Johanna Schweizer, Carolein Smit, Frans van Veen, Cecile Verwaaijen, Jaap de Vries, Josua Wechsler, Yuk-Kan Yeung en Margot Zweers. Publicatie Ter gelegenheid van de tentoonstelling verschijnt een geïllustreerde catalogus met biografieën van de kunstenaars en teksten van Dingeman Kuilman, Esther van Rosmalen en Marjolein van de Ven. De publicatie is ontworpen door Team Thursday en is verkrijgbaar in de winkel van het museum.

Diverse kunstenaars tonen ons paradijselijke voorstellingen, die geen werkelijkheid kunnen zijn. In Woody Amen’s Mata Hari confronteert de kunstenaar ons met onze eigen beeldvorming en utopische ideeën van het paradijs. In de foto van Ruud van Empel, World #23 en Melanie Bonajo foto’s uit de serie Last child in the woods, speelt de onbevangenheid en het magische universum van kinderen een grote rol. De werken nemen de kijker mee op reis naar het groene en kleurrijke

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Ontwerp Het tentoonstellings- en grafisch ontwerp is in handen van Irma Boom en het Rijksmuseum. Bij de tentoonstelling verschijnt ook een krant die een overzicht biedt van alle kunstwerken.

Museum Henriette Polak toont t/m 22 september de hedendaagse fototentoonstelling Paradise Lost, in samenwerking met ING kunstcollectie. De tentoonstelling toont foto’s van overweldigende schoonheid met een diepere laag die deze esthetiek versterkt of in twijfel trekt. Rafelranden van schoonheid De kunstwerken balanceren op de grens tussen werkelijkheid en verbeelding. Door het tonen of juist achterwege laten van de rafelranden van schoonheid, laat Paradise Lost ons nadenken over onze eigen kijk op de wereld. Die controverse, het gegeven dat kunst alternatieve vragen oproept en aanzet tot reflectie, is wat de ING met haar collectie beoogt en wat Paradise Lost weerspiegelt. Met kunstwerken van kunstenaars als Erwin Olaf, Woody van Amen, Rosemary Laing, Ruud van Empel, Wout Berger en Melanie Bonajo.

Melanie Bonajo, Jahzara – Last child in the woods, 2017 – ING Collectie

zelfportret. De Nachtwacht is Rembrandts absolute meesterwerk. Het werk behoort tot de beroemdste kunstwerken in de wereld. Het kon niet anders dan dat dit enorme schilderij een inspiratie zou vormen voor vele kunstenaars die hun werk instuurden. In Lang Leve Rembrandt zijn 96 verschillende versies van De Nachtwacht te zien. Hiermee wordt de ongekende creativiteit van alle kunstenaars duidelijk zichtbaar.

Ruud van Empel – World # 23, 2006 – ING Collectie

paradijs zoals het nog bestaat in de belevingswereld van het kind. Naast paradijselijke beelden, bevat de tentoonstelling ook verschillende werken van onder andere Erwin Olaf, Bownik, Elspeth Diederix, Carina Hesper en Holger Niehaus die refereren aan klassieke stillevens. www.museazutphen.nl

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

13


K U N S T & C U LT U U R

Door schoonheid gedreven Mirjam Hopman - Cuppen Visual Designer - Beeldend vormgeefster Geboren in ’s-Hertogenbosch staat haar hele leven in het teken van de kunst. Van jongs af aan was ze gefascineerd door kunstzinnige zaken en maakte ze al vroeg tekeningen met (kleur)potlood, inkt en ook kleine schilderijen. Later interesseerde ze zich voor kalligrafie, boekbinden en papierscheppen. Mirjam is opgeleid als beeldend vormgeefster aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving te ’s-Hertogenbosch. De kunst van Mirjam Hopman is een zoektocht naar een gevoelde schoonheid en een ontdekkingsreis van allerlei vaardigheden en technieken. Met de juiste vorm, balans en harmonie probeert zij haar gedachtegoed over te brengen. Zij geniet van het creëren van abstracte voorstellingen via reliëfschilderijen op linnen, hout en handgeschept papier. Door elementen, historische beelden, vondsten, symbolen en plattegronden te integreren in haar werk ontstaat een bloeiende kruisbestuiving. Hierbij maakt Mirjam gebruik van ‘restmaterialen’ zoals kant, jute, leer, lood, zand, hout, steen en karton zolang als het de zeggingskracht van het geschilderde versterkt.

zowel man als vrouw probeert zij met karakteristieke eigenschappen uit te beelden. De fascinerende en met technische vaardigheden opgebouwde sculpturen krijgen onder haar handen de serene weergave van beeldschone figuren met een natuurlijke schoonheid. Ze legt in haar ontwikkeling als kunstenaar voortdurend nieuwe accenten, omdat ze geïnspireerd blijft door de cultuur en de natuur. De wereld om haar heen is een inspiratiebron en dat kan van alles zijn; een speciale gebeurtenis, een ontmoeting, een emotie waarbij onder andere passie en gedrevenheid haar leidraad vormen. Om afwisseling, tegenstelling en relativering in haar werk te behouden, werkt ze tegenwoordig tegelijkertijd aan figuratieve bronzen beelden en reliëfschilderijen. Ieder ontwerp bevat segmenten van eerdere werkstukken en een

Schoonheid in brons Na jarenlang keramische beelden gemaakt te hebben is zij zich nog verder gaan verdiepen in haar kennis en kunde van het driedimensionale. Als gedreven kunstenaar heeft zij oog voor de klassieke schoonheid van het menselijk lichaam;

14

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

K U N S T & C U LT U U R

veelheid aan materialen. Hierdoor ontstaat een vormentaal die steeds weer nieuwe inzichten verschaft en ervoor zorgt dat nieuwe creaties ontstaan. Haar stijl kenmerkt zich als intuïtief, vrouwelijk, krachtig, verhalend maar vooral esthetisch. De door schoonheid gedreven composities nemen bezit van de ruimte en geven een gevoel van vrijheid door hun luchtige, speelse verschijning. Haar beelden balanceren, lijken te zweven en trotseren de zwaartekracht. Met precisie, oog voor detail en nuances, zorgen haar beelden ervoor dat in het zonlicht mooie patronen van licht en schaduw samenvallen. Haar persoonlijke handtekening kenmerkt zich door het vertellen van afgebeelde verhalen. Deze vertellen van de intermenselijke relaties, zowel het persoonlijke als het algemene. Op gevoelsmatige wijze boetseert zij een sculptuur en geeft duiding aan wat haar heeft geraakt. Haar beelden worden afgegoten in een hoogwaardige kwaliteit brons.

gaat zij vervolgens vormgeven in was. Als het wassen beeld klaar is dan wordt daar omheen een gipsen mal gemaakt. Vervolgens wordt de was uit de mal gestookt en daarna wordt de mal vol met brons gegoten. Dit gebeurt bij ruim 1000 graden. Dit proces heet ‘Cire perdu’ ofwel ‘Verlorenwasmethode’. Dat betekent een eenmalige gieting waarbij het brons uit de gipsen mal wordt gehakt. Daarna worden de aangietkanalen verwijderd en wordt het brons bewerkt met een patina. Tenslotte wordt het beeld voorzien van een passende sokkel. Het werk van Mirjam is een synthese/ kruising tussen vorm en gedachte, tussen traditie en ongekunstelde vernieuwing, tussen herkenbaarheid en mysterie, tussen weergave en verbeelding. Inmiddels heeft zij vele solo- en groepsexposities gehad en voert ze ook werk uit via opdrachten van particulieren. Mirjam Hopman is te volgen via Facebook en Instagram. www.atelierdepiramide.nl

Proces van bronzen beelden gieten - Cire perdu Om een bronzen beeld te maken moet een lange weg worden afgelegd. Die weg begint met een idee van wat je wilt gaan maken. Enig creatief talent en technisch inzicht kan daarbij helpen. Meestal maakt zij een schetsontwerp. Dat idee 5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

15


Spieren voor spieren

Spieren voor Spieren wil alle spierziekten bij kinderen verslaan. Met partners, (sportieve) acties & evenementen én met de inzet van onze kind- en topsportambassadeurs halen zij zoveel mogelijk geld op. Dit geld wordt besteed aan wetenschappelijk onderzoek en aan diagnostiek, behandeling en zorg in o.a. het Spieren voor Spieren Kindercentrum van het UMC Utrecht. Spieren voor Spieren is ontstaan vanuit de sport. De sportmentaliteit zit dan ook diepgeworteld in de organisatie. Als sporters kennen zij de strijd tegen fysieke grenzen. Dat geeft hen nog meer bewondering voor de mentale kracht van kinderen met een spierziekte. Spieren voor Spieren zet daarom graag hun gezonde spieren in voor hun zieke spieren. Doe met hen mee! www.spierenvoorspieren.nl

20,-

15 ,50

50 min. rondvaart 13,50 24-uurs ticket 17,50 Hop-on Hop-off

www.smidtjecanalcruises.nl 16

023 - 535 77 23

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

MAATSCHAPPELIJK Fitte vijftiger Ab Hoogland vertelt zijn eigenzinnige, indringende verhaal over zijn herstel van een herseninfarct.

Oerolse Brainpower

Oerol 2019. We laten ons na twee jaar weer eens een keer verrassen op – naar mijn bescheiden mening – het leukste culturele festival van Nederland. De wonderschone natuur krijg je er gratis bij. Gemakshalve de kinderen maar thuisgelaten. Dochter Juul was met vlag en wimpel geslaagd, dus mijn vrouw en ik konden met een gerust hart naar Terschelling. Fietsjes achterin de Volvo, vol gas naar Harlingen en hopen op geen file. Ruim op tijd bereikten we Harlingen. Na het plaatsen van de fietsen in het ruim was het vechten voor een plekje bij het raam. Na een bloedige strijd verloren we van een vuurspuwende straatkunstenaar. Bij de kassa kochten we een festivalbandje wat ons toegang gaf tot het hart van Oerol, festivalterrein Westerkeyn in de hoop de ‘kunstenaar’ nog eens tegen te komen. Midden op de Waddenzee – bij eiland Griend – schitterde de zon op het water terwijl achter ons een donkere onweersbui Harlingen overviel. De zon verdween langzaam aan de horizon. De boottocht naar Terschelling staat immer garant voor de meest wonderlijke wolkenpartijen op zee. Eenmaal voet aan wal in West trakteerden we onszelf bij paviljoen de Walvis aan het Groene strand op een biertje en een wijntje. Thuiskomen is een groot woord maar zo voelde het wel. Zo moet vrijheid voelen. Met dat eilandgevoel stapten we op onze meegenomen fietsen naar ons hotel. Hotel? Ja, een hotel. Dit jaar niet op camping Formerum maar een last minute petite hotelletje in Lies. Misschien een beetje vloeken in de kerk maar we worden ook een dagje ouder en stijver, zeker na mijn accident. Niet je tent hoeven opzetten

of met een handdoekje over je schouder naar een koude douche. Ik kan het voor nu missen. Na een lekker ontbijtje in Hotel de Walvisvaarder hadden we onze eerste Oerol afspraak; Orkater in samenwerking met Via Berlin en Ragazze Quartet bij zandafgraving de Wulp. Het spektakelstuk speelde zich af op de grens van bos en duin, locatietheater in optima forma. De voorstelling, Lost Tango, is een meeslepend verhaal over verloren paradijzen, gebroken harten en gemiste kansen op de melancholische klanken van ‘vader’ Carel Kraayenhof. Twee zussen Anna en Clara – elkaars tegenpolen – leveren een morele strijd om het cruiseschip ‘de Esperanza’ van vader die in een rolstoel zit. De tango met zijn historie van armoede, schoonheid en passie wordt ver van huis prachtig vertolkt door Carel Kraayenhof. Van de klanken van zijn bandoneon schieten spontaan de tranen in je ogen. Ik snap Maxima na al die jaren wel. Voor mijn gedwongen beauty sleep ging ik voor de lunch nog even – for all times sake – verse broodjes halen bij camping Formerum. Echter de lokale bakker was gv… vervangen door een bakery foodtruck. Een hippe millennial met een baard had zich verkleed als bakker. Of hoorde dit bij een Oerol act waar ik geen weet van had? Aan sommige dingen kom je gewoon niet. We eindigden de zonnige dag bij strandpaviljoen Zandzeebar met de ondergaande zon als stille getuige. En passant maakten we nog wat mooie (yoga) pics op het brede witte strand. Even weg van het Oerol-geweld om ons er vervolgens weer volledig in te storten.

COLUMN Hans Böhm Freelance publicist

Een bijzonder beeldvormend onderzoek Mijn linkercolumnbuurman Ab Hoogland beschrijft zijn worsteling met het herstel van een herseninfarct. Dat gaat best goed, zo te lezen. Je hoopt dat zoiets jezelf niet overkomt maar de vrees is er altijd, ergens weggestopt in een achterkwab. Want het kan zomaar gebeuren. Jaarlijks speel ik simultaan voor het revalidatiecentrum Heliomare in Wijk aan Zee en daar zitten vele gevallen tussen die plotseling, vanuit het niets, iets ernstigs is overkomen. Een ontplofte butagasfles, een verkeersongeval en natuurlijk ook totaal onverwachte defecten van het lichaam. Als ik op mijn linkeroor lig hoor ik prima, lig ik op mijn rechteroor dan gaat veel aan me voorbij. Dat was al enige tijd zo en dus besloot ik bij de audicien een gratis hoortest te doen, want die vrolijke mededeling zat in het reclameblok. Bij een hoortest krijg je via een koptelefoon allerhande piepjes en zodra je ze hoort moet je op een knop drukken. Vijf jaar geleden had ik dat uit nieuwsgierigheid ook gedaan en toen was er niets aan de hand, beide oren 80 procent. Dit keer was de uitslag anders. Rechts 80, links 60. “Ik heb hier geen verklaring voor”, zei de vriendelijke audicientiste, “u heeft maar één hoofd en twee oren en waarom de ene dan zo achteruit is gegaan ten opzichte van de ander, tsja, daar ga ik geen apparaat voor adviseren, ik raad u aan naar een dokter te gaan.” Thuis zocht ik op de computer naar mogelijke oorzaken en één daarvan was de goedaardige Brughoek-tumor. Via de huisarts maakte ik een afspraak bij de afdeling KNO in het ziekenhuis. Er kwam eerst een nieuwe hoortest, omdat die 60% de gehele linkeroorkant betrof en niet precies wáár. Je hebt het gedeelte tot je trommelvlies, het uitwendige oor, dan komt het middenoor met die bekende buis van Eustachius voor de drukverdeling plus een ingenieus systeem met drie kleine botjes die kunnen bewegen en die informatie doorgeven aan het binnenoor. Daar bevindt zich het slakkenhuis dat trillingen omzet in elektrische signalen, een zo complex systeem dat ze er nog steeds onderzoek naar doen. “Als het probleem in het binnenoor ligt kunnen we er niets aan doen.” zei de dokter. De nieuwe test bracht geen nieuws, het kon dus gewoon slijtage zijn of die tumor, goedaardig maar toch een tumor. Ik kreeg een MRI-onderzoek. Een beleving op zich. Je ligt in een sterk magnetische tunnel en hoort allerhande repeterende kloppende geluiden, op dat moment worden beelden gemaakt van je binnenkant. Soms word je een stukje naar voren of naar achteren geschoven. Ik had een koptelefoon op met een irritante muziekzender maar ergens tussendoor viel dat geluid gelukkig weg en kon ik goed meeluisteren met die mysterieuze beeldgeluiden. Soms leek het of iemand op een verwarmingsbuis aan het kloppen was in een andere kamer, soms leek het of er op afstand een trein passeerde. Een week later kwam de uitslag: er was niets gevonden. Dan moet je blij zijn maar dat is wel blijheid met een rafelig randje. Het verval is kennelijk ingetreden.

Ab+

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

17


M U Z I E K & E N T E RTA I N M E N T ONDERZOEK WIJST UIT: Driekwart van de Nederlanders tot 35 jaar kennen Janine Jansen en Jaap van Zweden niet Het is droevig gesteld met de kennis van klassieke muziek in Nederland. 76% van onze landgenoten kent onze meest bekende musicus, violiste Janine Jansen, niet. Onder Nederlanders boven de 45 jaar is het nog redelijk bekend dat Jaap van Zweden een dirigent is, maar onder jongere generaties (tot 35 jaar) weet driekwart dit ook niet. Dat wijst onderzoek van marktonderzoekbureau Haystack Research Consulting uit, dat Primephonic, afgelopen maand heeft laten uitvoeren. Meer dan de helft van Nederlanders herkent zelfs het meest gehoorde deel van het meest bekende klassieke stuk ter wereld niet (Beethoven’s Vijfde Symfonie, ‘tatatadaaa’). Onder jongeren is dit zelfs 74%. En meer dan de helft van de jongere generatie tot 35 jaar weet niet dat componist Mozart uit Oostenrijk komt. Uit het onderzoek kwam gelukkig wel naar voren dat Nederlanders hun gebrekkige kennis een probleem vinden. De helft (51%) van de Nederlanders vindt dat ze te weinig kennis hebben van klassieke muziek: dat geldt voor jongeren net zo goed als voor oudere Nederlanders. Een opvallend grote groep (33%) zou ook graag meer naar klassieke muziek luisteren. Zij geven echter aan niet goed te weten waar ze suggesties en advies kunnen vinden voor klassieke muziek. Opmerkelijk is dat terwijl 67% van de Nederlanders gebruikmaakt van streaming-diensten, slechts 11% wel eens klassieke muziek streamt. Ook onder de klassieke-muziekliefhebbers streamt 2/3 geen klassieke muziek. Verklaring De algemeen heersende opinie dat klassieke-muziekliefhebbers oud(er) zijn en tevens relatief vaker digibeet, klopt echter niet. Uit eerder internationaal onderzoek van Primephonic, sinds september 2018 dé streamingdienst voor klassieke muziek, is namelijk gebleken dat de gemiddelde klassieke-muziekliefhebber slechts 46 jaar is en juist bovengemiddeld digitaal

18

onderlegd. Zo gebruiken klassieke-muziekliefhebbers gemiddeld juist vaker een smart speaker (zoals Alexa), een smartwatch en draadloze speakers (zoals Sonos) dan fans van andere genres als pop en dance. Zo blijkt 38% van de klassieke-muziekliefhebbers draadloze speakers te gebruiken, terwijl voor overige muziekgenres dit 32% is. Hetzelfde geldt voor een smartwatch (16% vs 12%) en de smart speaker (22% vs 15%). De verklaring voor de opvallend lage streamingconsumptie van klassieke muziek is dan ook een andere: namelijk dat het genre niet goed werkt op grote streamingdiensten als Spotify en Apple Music. Catalogi zijn incompleet, klassieke stukken zijn moeilijk vindbaar, klassieke aanbevelingen veelal saai, albuminformatie is incompleet en voor veel klassieke-muziekliefhebbers is de geluidskwaliteit onvoldoende. Uit eerder onderzoek is dan ook gebleken dat klanttevredenheid bij bestaande streamingdiensten twee keer zo laag is onder klassieke-muziekliefhebbers als onder liefhebbers van andere muziekgenres. Om deze ontevreden en niet bediende klassieke-muziekliefhebbers te voorzien van de door hun gewenste content, is de Nederlandse start-up Primephonic vorig jaar in dit gat gesprongen. Met een team van 25 jonge klassieke-muziekliefhebbers uit 15 verschillende landen heeft Primephonic een streamingdienst speciaal voor klassieke muziek ontwikkeld met een betere zoekfunctie voor klassieke muziek, hogere geluidskwaliteit, betere aanbeve-

lingen en meer informatie. Ook betaalt Primephonic klassieke musici eerlijker uit dan bestaande streamingdiensten als Apple Music en Spotify. Oprichter en CEO Thomas Steffens: “Het is treurig en zorgelijk dat er enerzijds zo’n grote groep Nederlanders is die graag meer naar klassieke muziek zou willen luisteren, maar daartoe onvoldoende gefaciliteerd wordt voor de grote streamingdiensten. We bewegen langzaam naar een streaming-only wereld toe, zie de aangekondigde sluiting van iTunes door Apple enkele weken geleden. Als de moeder aller muziekgenres in die streaming-only wereld echter slecht toegankelijk en vindbaar is vrees ik het ergste voor de toekomst van klassieke muziek.”

MUZIEK & ENTERTAINMENT De LP draait om het verhaal In deze serie neem ik u mee in mijn persoonlijk favoriete deel van de muziekwereld, de wereld van vinyl en platenspelers. Van vergeten albums tot de vaak mooie achtergrondverhalen van singles, albums en bands.

TIM

www.primephonic.com

internationale kunstbeurs

ADAF 2019

11-13 oktober, amsterdam

50% korting adaf.nl/50VP

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Juni van dit jaar kwam, postuum, het album TIM van Tim Bergling, beter bekend als Avicii, uit. Een album uit een heel ander genre dan dat ik normaal belicht, namelijk electronic dance music (EDM). Ik heb gekozen voor dit album omdat Avicii in mijn ogen met zijn muziek een hele generatie heeft aangesproken. Hij is één van de artiesten die verantwoordelijk is voor de opkomst van EDM in de popcultuur met nummers als ‘Wake Me Up’ en ‘Hey Brother’. Ook bestempelen andere artiesten, zoals Eric Clapton, hem als een bron van inspiratie en een icoon. De druk die deze aandacht met zich meebracht was iets waar Bergling slecht mee om kon gaan. Hij ervaarde zowel fysieke als mentale klachten die werden veroorzaakt door de stress die wereldtours met zich meebrachten. De oorzaken en effecten van deze tours worden goed weergegeven in de documentaire over zijn leven, ‘True Stories’. Vanwege de, vooral mentale, klachten besloot hij in 2016 te stoppen met zulke tours

en enkel nog muziek te produceren buiten de spotlight. Dit deed hij onder andere met Coldplay, wat resulteerde in hun hitsingle ‘A Sky Full Of Stars’. Ondanks het stoppen met touren bleef Bergling mentale klachten, zoals depressiviteit ervaren, waarna hij op 20 april 2018 helaas een einde maakte aan zijn leven. Nu, ruim een jaar later, is ‘TIM’ uitgebracht. Een album met nog niet uitgebrachte nummers van Bergling. In de tekst van deze nummers is de strijd te horen die Bergling voerde met zijn mentale gezondheid. Om andere mensen te helpen met deze strijd gaan alle opbrengsten van het album naar de Tim Bergling Foundation. Deze foundation zet zich in voor voorlichting omtrent mentale gezondheid en zelfmoordpreventie. De nummers op het album zijn naar mijn mening weer echte ‘Avicii-nummers’. Voor de melodieën is gebruikgemaakt van Arabische en Caribische invloeden die ervoor zorgen dat de nummers zich melodieus echt onderscheiden van andere popnummers. Met zangers, zoals Coldplay leadzanger Chris Martin, is het album overigens ook vocaal van hoog niveau. De mix van EDM met genoemde stijlen vind ik goed geslaagd en heeft mij dan ook doen besluiten de LP van het album te bestellen, al is het maar vanwege de geweldige titel.

COLUMN Bert Simhoffer Zanger, acteur en tekstschrijver

Vitale Voortplanting Deze weken zijn heel spannend voor mijn beide dochters, Julia (18) is druk bezig geweest om haar Propedeuse te halen op de Hogeschool van Amsterdam in de richting Creative Business en dat is inmiddels gelukt! Romy (17) is zwaar aan het ploeteren om de 5e klas van het tweetalig VWO achter zich te laten en door te stomen naar de 6e, het examenjaar. Ook mijn studenten op de Nederlandse Musical Academie bijten zich vast in hun overgangsvoorstelling, Burn-out de Musical. Een stuk dat ik heb geschreven en geregisseerd. Er wordt wat af gestudeerd, geleerd, gerepeteerd en geoefend. Bij mijn dochters word ik regelmatig geconfronteerd met veel gelijkenissen, ze hebben beiden een flink aantal uiterlijke overeenkomsten met mij. Maar hoe bijzonder is het om diezelfde uiterlijke kenmerken bij zoon Maxim (15 maanden) terug te zien. Er is in mijn geval dus sprake van een zeer ‘vitale voortplanting’. Ik zie mezelf erg terug in jeugdfoto’s van mijn dochters en nu ook bij mijn zoon. Op onze overloop hangt een foto van Julia toen ze bijna anderhalf was, als ik daar samen met Maxim naar kijk, dan wordt hij heel vrolijk van de herkenning, want hij denkt dat hij dat zelf is. De gelijkenis is onmiskenbaar. Dat genen zo sterk kunnen zijn vind ik een wonderbaarlijk en prachtig fenomeen. Dat je duidelijk kunt zien waar je vandaan komt. Helaas heb ik geen baby foto’s van mijn vader om te zien of er ook daar gelijkenissen zijn. Het maakt me bijzonder trots om te zien hoe mijn dochters en mijn zoontje op elkaar lijken. Maar naast de uiterlijke kenmerken zijn er ook innerlijke overeenkomsten die zich beginnen af te tekenen. Vanaf dat ik een jaar of 24 was, heb ik heel veel geschreven. Ik werkte op kantoor bij een instelling voor Sociale Zekerheid voor de Bouwnijverheid, het SFB en ik mocht mij vastbijten in het schrijven van handleidingen voor buitendienstfunctionarissen. Daar is mijn liefde voor het schrijven ontstaan. Na een dag lekker schrijven stapte ik dan in de auto om voorstellingen te spelen, eerst als koorlid bij de Nederlandse Opera, vervolgens door het hele land als solist bij ons enige professionele operettegezelschap de Hoofdstad Operette en later in vele musicals. Maar dat schrijven overdag was, zeker naast het zingen, een grote passie. Ik begon columns te schrijven in het personeelsblad, maar ook veel teksten voor allerlei gebeurtenissen en presentaties. En nu schrijf ik al sinds tijden musicals, heb er een aantal voor groep 8 van de basisschool gemaakt en ook voor de studenten van de Nederlandse Musical Academie. En wat schets mijn verbazing, Julia heeft gekozen voor de richting tekstschrijven en Romy pent zich een versuffing als ze vragen van Geschiedenistoetsen of Maatschappijwetenschappen moet beantwoorden. Heerlijk al dat geschrijf, een mooie uitlaatklep naast het actieve leven als zanger, ook daarin kan ik mijn passie kwijt, maar nooit echt gedacht dat mijn dochters er ook van genieten. Hoop dat zoon Maxim later ook gaat schrijven, want wie schrijft die blijft! Het is een mooi vak!

Tim

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

19


M U Z I E K & E N T E RTA I N M E N T

BINNENKORT

in de bioscoop

POMS – Vanaf 8 augustus in de bioscoop Sun Springs is meer dan een bejaardengemeenschap, het is een luxe resort waar de straten vol staan met palmbomen, de lucht altijd blauw is en een privé-ambulance minimaal één keer per dag langskomt. Bewoonster Martha (Diane Keaton) verveelt zich stierlijk in het prachtige seniorenparadijs en besluit om daar verandering in te brengen door een cheerleading club op te richten voor vrouwen boven de 60 …

AT ETERNITY’S GATE – 27 augustus op Blu-ray en DVD Wanneer Vincent van Gogh (Willem Dafoe) in 1886 verhuist, met als doel door te breken als kunstenaar, leert hij een avant-gardistische groep kunstenaars kennen, onder wie Paul Gauguin. Maar Van Gogh stuit op onbegrip en afwijzingen en vertrekt uiteindelijk naar Arles in de hoop een nieuw bestaan te bouwen. In zijn zoektocht naar aanvaarding, verliest Van Gogh zich echter steeds verder in een wereld van ziekte en depressie. In At Eternity's Gate gaat regisseur Julian Schnabel, die eerder al succes oogstte met Basquiat en The Diving Bell and the Butterfly (genomineerd voor een Oscar), op verkenning naar de worsteling van Vincent van Gogh om te worden begrepen als kunstenaar. Willem Dafoe, die voor deze rol de award won voor beste acteur tijdens het filmfestival in Venetië, kruipt in de huid van de legendarische schilder. De titel van de film komt van Van Goghs werk Op de drempel van de eeuwigheid (voltooid in 1890) dat in bezit is van het Kröller-Müller Museum.

THE PRADO MUSEUM: A COLLECTION OF WONDERS – Vanaf 29 augustus in de bioscoop Hoe vaak hebben we bij onszelf gedacht: konden musea maar praten! Deze documentaire poogt precies dat te doen: het Prado voor zichzelf laten spreken. Het museum viert in 2019 haar 200ste verjaardag en niemand minder dan de acteur Jeremy Irons vertelt het verhaal over het ontstaan van het Prado en haar geschiedenis door de jaren heen. Een spectaculaire reis door Madrid die de zes eeuwen van het bestaan van Spanje als land beslaat. Geschiedenis vertelt door kunst, door de 8.000 kunstwerken in de collecties van het museum en tegelijkertijd het ontdekken van het verhaal achter elk kunstwerk. Een schilderij is canvas, kleur, materie en vorm, maar het is ook het verhaal van mannen, vrouwen, schilders en koningen, paleizen en koninginnen, welvaart en misère, lichaam en ziel.

JINPA – Vanaf 29 augustus in de bioscoop Jinpa begint met de verwijzing naar een Tibetaans spreekwoord over hoe we deel gaan uitmaken van de dromen van andere mensen. Kekexili is de naam van de spookachtige, dunbevolkte Tibetaanse hoogvlakte waar het verhaal zich afspeelt. Een ruigharige man in een leren pak en met een donkere zonnebril rijdt met zijn vrachtwagen over de uitgestrekte, met sneeuw bedekte vlakte. Tijdens zijn reis onderhoudt hij zich door uit volle borst mee te zingen met het lied ‘O Sole Mio’, dat hij op een cassettebandje heeft opgenomen. Hij rijdt per ongeluk een schaap dood en pikt een zwijgzame oude man in traditionele kledij op. Net als de vrachtwagenchauffeur blijkt de man Jinpa te heten. Hij is op weg naar Sanak, op zoek naar de moordenaar van zijn vader. Nadat hij de man op de plaats van bestemming heeft afgezet, rijdt Jinpa de chauffeur door naar een klooster. Bezorgd over een slecht karma vanwege het gedode schaap, vraagt hij een monnik te bidden voor de ziel van het schaap. Ook het verhaal van de man verontrust hem. Hij vindt dat hij een eventuele wraakmoord moet zien te voorkomen. Op zoek naar de potentiële moordenaar komt Jinpa in een theehuis terecht waar een kokette gastvrouw hem probeert te verleiden. In wazige zwart/wit beelden vertelt zij hem in flashback een verhaal van vroeger.

20

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

M U Z I E K & E N T E RTA I N M E N T

Wibi Soerjadi heeft naast passie in zijn vak, passie in het leven De man wiens vingers sneller zijn dan het licht, duurder verzekerd zijn dan wat dan ook, maar vooral kunstig zijn als van geen ander. Wibi Soerjadi is dé kunstenaar achter de piano, de hedendaagse grootheid op de toetsen, maar altijd nog steeds eigenlijk gewoon een jongen.

rijden of ook de fitness. “Ik kan met één arm nog opdrukken en doe iedere dag push ups & pull ups. Sporten houd je scherp, niet alleen fysiek, maar vooral tussen de oren,” aldus Wibi.

Wibi is begonnen met zijn pianospel toen hij 11 jaar oud was. “Ik wist het meteen. Dit is wat ik moet doen. Dit is wat ik wil. En zo is het begonnen.” Hij kon vroeger urenlang oefenen, eindeloos, om dat ene stuk in de vingers te krijgen. “Nu zou ik tegen mezelf zeggen dat ik het even zou moeten laten rusten, even wat anders doen, want soms werkt het gewoon niet en hebben je vingers en je hersenen juist rust nodig.”

Wibi wordt volgend jaar vijftig, maar is stiekem ook nog steeds een jongen. “Verlies nooit het kind in jezelf”, is wat hij naleeft. Hoe hij lacht, hoe hij z’n passie uitoefent, hoe hij als mentor voor zijn leerlingen leeft. Wibi is een spring-in-’t veld “ … of zeg maar gewoon lekker gek.” Maar dat alles wel met extreme focus. Mooi om iemand te zien in het midden van z’n carrière, met zo ongelooflijk veel passie. En niet alleen passie in zijn vak de muziek, maar passie in het leven.

Klinkt misschien gek om dat te prediken als groot pianist, maar de beste lessen worden geleerd uit eigen ervaring. Wibi is nu juist degene die zijn studenten adviseert echt even wat anders te gaan doen. “Ga sporten, zeg ik wel eens. Dat maakt je scherper! Ik sport ook!” Wibi schijnt heel behoorlijk te kunnen paardrijden, hij heeft dit opgepakt in 2009, nadat hij het nieuws kreeg dat hij een gehoorbeschadiging had opgelopen. Even de zinnen verzetten, letterlijk. Want hoe ga je om met zulk nieuws als je gehoor een bijzonder groot deel van je leven omvat? Wibi pakt het op met een glimlach. Hij wil zeker niet onder stoelen of banken schuiven dat hij het in die periode ook heel zwaar heeft gehad, maar het heeft geen zin om bij de pakken neer te zitten. “Ik zoek altijd oplossingen in het onvoorspelbare. Waar mensen misschien dachten dat ik me juist zou blindstaren op de muziek, heb ik mijn andere passie opgepakt en ben ik daar vol mee aan de slag gegaan.”

Dat is dan wel weer typisch Wibi. Ergens vol voor gaan, of niet. En verder kijken dan we denken, verder kijken dan we nu alleen doen. “Ik ben of heel geconcentreerd en gedisciplineerd of heel losjes, maar dat is wat mij maakt.”

“Verlies nooit het kind in jezelf” Dat hij heel geconcentreerd en gedisciplineerd is voor zijn passie, dat is iets wat zeker is. Hij speelt de piano alsof het zijn

minnares is, zoveel liefde, zoveel gevoel en verbinding met het instrument. Hoe hij alleen al in de flow zit tijdens het spelen. Die focus, die hele kleine glimlach en dat intense genot op z’n gezicht. Hij is voorlopig nog niet klaar met spelen, sterker nog, hij gaat door tot zijn laatste adem. “Ik houd op als ik niet meer kan”, zegt hij met een grote glimlach op z’n gezicht. Muziek is waar hij voor leeft en die muziek leeft door hem. Wibi is iemand van de extremen, wat terug te vinden is in ergens ‘vol voor gaan’, zoals het paard-

Bridget van Alphen

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

21


VA K A N T I E

COLUMN Margot Verhaagen Publiciste

Op vakantie in eigen tuin

Zuid-Limburg verkennen vanuit

Valkenburg Culinair arrangement 2 overnachtingen Ontbijtbuffet met live-cooking Culinair 4-gangen diner Wellness in het hotel (o.a. zwembad en sauna) Doosje Limburgse bonbons, “Mergelblokskes” Boek met code Culinair50 en ontvang 5% korting op uw arrangement!

VOLLEDIG VERZORGDE BUSREIZEN NAAR VALKENBURG AAN DE GEUL Halen en brengen vanaf diverse opstapplaatsen - 5,6 of 7 daagse reis: 30 maart - 3 april 2020 3 tot 8 mei 2020 7 tot 13 juni 2020 Prijzen 19 tot 25 juli 2020 vanaf 6 tot 11 september 2020 € 379,- p.p. Wilt u gezellig komen genieten tijdens de feestdagen met Kerst- of Oud&Nieuw? Vraag dan vrijblijvend naar de mogelijkheden voor onze feestarrangementen!

Voor meer info & arrangementen: info@hotelschaepkens.nl | 043-6012000

22

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

4 drankjes p.p. per dag Diverse dagtochten Live avond entertainment Onbeperkt ontbijt-, lunch& dinerbuffet

www.hotelschaepkens.nl

Nieuweweg 40-44 | 6301 EV | Valkenburg a/d Geul

Nog geen abonnee? Jaarabonnement voor 10 edities €17,50

Op basis van beschikbaarheid, excl. verblijfsbijdrage en evt. parkeerkosten

Boeken? info@parkhotelvalkenburg.nl 043-601 32 41 www.parkhotelvalkenburg.nl

Inclusief: Volpension

Na drukke weken met veel werkafspraken, sociale verplichtingen en mantelzorgtaken was ik eigenlijk wel toe aan vakantie. De schoolvakantie zelf was erbij ingeschoten omdat de jongste zoon eindexamen moest doen. En voorlopig had ik geen tijd om er even tussenuit te gaan dus moest ik wat anders verzinnen. Een korte citytrip leek me in eerste instantie wel wat maar ik kwam er al gauw achter dat ik hiervoor eigenlijk geen energie had. Een stad bezoeken is natuurlijk altijd leuk, maar kost enige voorbereiding, een uitgerust hoofd en zin om van alles te ondernemen en te zien. Dat was nu net waar het bij mij aan ontbrak, evenals aan geld om te spenderen. Een stadsbezoek is nu eenmaal duur. Vervolgens overwoog ik een uitje in de buurt. Hier aan de Zeeuwse kust is van alles te doen en te ontdekken maar dit weekend was er nu juist erg mooi weer afgegeven en dus zou het er overvol zijn. Mmm, ik dacht verder na en was er ineens uit. Ik ging op vakantie maar dan in mijn eigen achtertuin. Geen fileleed, reistijd of onverwachte kosten, maar genieten van wat ik heb en wat zomaar voorhanden is. Dat ik daar nooit eerder aan had gedacht. Zoals bij een andere korte vakantie plande ik mijn uitje zorgvuldig. Ik deed boodschappen zodat ik er niet meer uit hoefde. In het buitenland maak ik er altijd een sport van om plaatselijke leveranciers te bezoeken, dus waarom nu niet? Op het fietsje ging ik, samen met mijn man, boerderijen, marktjes en kleine winkeliers langs en sloeg voldoende lekkers in. Vanwege het mooie weer plande ik een barbecue, zorgde ik voor groente, fruit, lekkere kaasjes en witte wijn. Bij de boekhandel kocht ik een heerlijk vakantieboek dat al langer op mijn verlanglijstje stond en tegelijkertijd een aantal tijdschriften en kranten. Vervolgens maakte ik mijn tuin vakantieklaar. Kussens op de banken, de parasol voor wat schaduw en een kan met zelfgemaakte ice-tea op een blad met alvast wat lekkers voor de inwendige mens. Een niet onbelangrijk moment volgde; onze telefoons gingen op de vliegtuigstand. Zij wel. Ik installeerde me, las wat, deed een dutje, staarde wat voor me uit, kuste mijn man, maakte een salade die we met een glaasje erbij opaten en deed vervolgens weer een kleine powernap. Vogels vlogen af en aan, bijen zoemden wat rond en af en toe knipte ik eens een verdorde bloem weg. In de laatste zonnestralen gingen mijn man en ik samen de barbecue voorbereiden. Op ons gemak zo zonder hongerige, ongeduldige zoons om ons heen. Het smaakte prima en de verdere avond door lazen we wat, staken kaarsen aan en bleven nog lang van de zwoele avond genieten met in de verte geluiden van de stad. Ik geef toe dat ik tussendoor mijn telefoon heb gecheckt, maar verder was de zondag net zo’n heerlijke lome dag. Normaliter loop ik in de vroege ochtend hard met vriendinnen maar aangezien ik op vakantie was, heb ik dat natuurlijk ook afgezegd. Margot

zie pagina 34 5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

23


VA K A N T I E

VA K A N T I E

Maasroute: Etappe 3

Den Bosch - Cuijk Als de hitte neerdaalt over onze Lage Landen, en de rivier de Maas heiig ligt te dampen in de felle zon, dan is er niks lekkerder dan ’s morgens vroeg op te staan en om zeven uur al langzaam te trappen over de rivierdijk. De brug bij Hedel geeft een mooi beeld over het traag stromende water. Op de noordelijke oever staan de koeien in de uiterwaarden te grazen, half verscholen achter kleine bosjes. Het is half acht in de morgen als ik door Kerkdriel heen fiets, waar op het plein het oude gemeentehuis door strijklicht wordt beschenen. Hierna gaat het de dijk weer op en even buiten het dorp buigen we af naar de pont bij Alem. Het is net een rustig moment tussen twee autoladingen in, als de veerman mij overzet. Hij vraagt mij of ik wist hoe een vrouwtjes bever heet. Er zwemmen daar namelijk bevers steeds de rivier over, gratis. Er is echter ook een vrouw die hij iedere dag gratis overzet en hij wil haar graag de naam van een

24

vrouwtjes bever geven. Ik weet dat niet en mompel dat er in het Engels zoiets vrouwelijks bestaat als beavershot, maar ik weet niet of ik hem daarmee geholpen heb. Wat zijn die dijkweggetjes toch mooi, zeker als de huisjes zwaar in de bloemen staan te pronken. Onderaan de slingerende dijk grazen de schapen en het water van de Maas weerspiegelt het licht. Wat een heerlijke landelijkheid overvalt je hier. Ik wil wel graag koffie, en terrasjes zie ik hier genoeg, maar het is nog net te vroeg. Niemand die bedient. Bij Oijen steekt de

mooi bij. Even later passeer ik het terras van de bierbrouwerij Oijen. Ik heb nog lang geen trek in bier maar vanaf 11 uur kun je er terecht.

bij Megen. Natuurlijk is de plas wel mooi en weids en er was, toen ik er eerder in april fietste, ook een nest met ooievaars. Wel leuk hoor, maar de zuidelijke oever is eigenlijk net zo mooi. Het kasteel van Oijen is bijzonder. Het is klein maar het ligt er

Dan kom ik in Ravenstein, dat zich al van verre heeft aangekondigd met een molen. Ravenstein is een eeuwenoud vestingstadje met nog een heuse stadspoort, intieme klinkerstraatjes die je botten en andere delen door elkaar schudden en uiteraard meerdere cafés ook verderop aan de Maaskant. Hier kan ik koffie krijgen. Ravenstein

heeft al stadsrechten sinds 1380. Oorspronkelijk was hier in 1360 een kasteel gebouwd door heer Walraven van Valkenburg om tol te heffen van schippers over de Maas. Om het kasteel heen groeide een nederzetting die in 1509 werd versterkt met vestingwallen en bastions. En zoals zo vaker gebeurt, alles wat men bouwt ter verdediging van de eigen macht, roept bij een andere partij op tot vernietiging. Zo kon het gebeuren dat de verdedigingswerken kwamen en gingen en ook het kasteel is allang verdwenen, maar twee stadspoorten zijn nog bewaard, en de sfeer van een stadje hangt er zeker. Ook in de stellingmolen de

Nijverheid wordt overigens bier gebrouwen, goed om te weten. Maar op hete dagen kan je beter aan het einde pas een biertje drinken. Je komt anders niet vooruit. Na Ravenstein gaat de route door een stuk polder van Keent. Hier groeien diepblauwe

rijker dan Ravenstein. Gelegen op de grens tussen Brabant en Gelre werd het stadje in de Late Middeleeuwen meermalen inzet van heftige strijd. Maar ook daarna ging het afwisselend verder en kende het ook Spaanse en later Franse bezetters. Het maakte Grave ook na de

de rijkdom van weleer vind je mooie gevels van huizen. Het is jammer dat ik net in Ravenstein al koffie heb gedronken, want zowel aan de Maas in Grave als op het marktpleintje vind ik uitnodigende terrassen. Na Grave fiets ik nog even door naar Cuijk, daar is een stationnetje. Net als ik aankom, rijdt de trein binnen. Een prima timing en het is pas half een ’s middags. In de trein terug naar huis is er airco. Ik droom alvast van een biertje. Paul Benjaminse

korenbloemen langs het veld, een herinnering uit mijn jeugd, wat ik in Noord-Holland nooit tegenkom. Het is niet ver naar Grave, alweer een vestingstadje, en met een nog oudere oorsprong. Grave was iets groter en belang-

bevrijdingen tot een blijvend garnizoensstadje tot 1892. Soms waren er vijf keer zoveel soldaten als inwoners. Maar ook hier keerde na de woelige laatste dagen van WOII de rust terug. Van de vestingwerken vind je nog overblijfselen, maar ook van

officiële Maasroute de rivier over om langs de grote recreatieplas bij Maasbommel te voeren, om daarna weer terug over te steken

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

25


VA K A N T I E

VA K A N T I E

oude stijl bewaard gebleven, dat u zich in de smalle straatjes en op de knusse pleintjes bijna op een filmset waant. Het stadje heeft een rijke geschiedenis. Van 1414 tot 1424 zwaaide Andrea Fortebraccio er de septer als Graaf van Montone. Hij kwam uit een adellijke familie en beleefde turbulente jaren in diverse legers in de regio, waar hij bij vele veldslagen betrokken was. Uiteindelijk werd de familie Fortebraccio verbannen uit hun woonplaats Perugia en hun kasteel in Montone werd onteigend.

Umbria, ‘la terra di Francesco d'Assisi’ Vanuit Agriturismo Casa di Montone

laatste in Arezzo ligt, onderdeel van Toscane. Zo dichtbij is deze zo veel bezochte regio, maar Umbrië is toch echt een andere Italiaanse beleving.

Umbrië De regio bestaat uit twee provincies, Perugia en Terni. De hoofdstad Perugia is een prachtige studentenstad, met mooie pleinen. Prachtige gebouwen zoals bijvoorbeeld het Palazzo dei Priori, de Basilica di San Pietro of Villa del Colle del Cardinale zijn absoluut het bezoeken waard. Tevens heeft Perugia een erg leuk uitgaansleven en biedt het voor elk wat wils. Wij bezochten de omgeving van Citta di Castello, om precies te zijn tussen Promano en Montone. Een werkelijk prachtig gebied, heuvelachtig, met wijnvelden, olijfbomen, zonnebloemvelden en … hazelnootbomen. In de omgeving ligt een aantal grotere plaatsen zoals Cortona, Assisi, het eerder genoemde Perugia en het aan het Trasimenomeer gelegen Magione. Maar ook kleinere dorpen zoals Monte Santa Maria Tiberina en Anghiari zijn het bezoeken meer dan waard. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de

26

Italië, het land dat velen kennen van Toscane, Milaan, Pisa, Rome of Napels. Maar … Italië heeft veel meer te bieden. Wist u dat het land is verdeeld in 20 regio’s, inclusief de eilanden Sardinië en Sicilië? Elke regio met haar eigen eetcultuur. Bijvoorbeeld Piemonte met gianduiotti (romige chocola met hazelnoot), Veneto met pastissada de caval (paard ragout die in wijn wordt gekookt), Toscane met pappardelle al ragù di cinghiale (pasta met saus van wild zwijn) en als laatste voorbeeld, Puglia met Orecchiette al cime di rapa (pasta met een kruising tussen raapsteeltjes en broccoli). En als u nu denkt dat de Italiaanse keuken alleen maar uit pasta bestaat, moet u vooral verder lezen want niets is minder waar.

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Asissi Assisi, de stad van de 13de-eeuwse heiligen Franciscus en Clara van Assisi is een bekende bedevaartsplaats, die ook door toeristen gewaardeerd wordt vanwege haar heuvelachtige, smalle straatjes en pittoreske winkeltjes. Assisi biedt een imposant uitzicht: de stad is gebouwd op de helling van een heuvel die links het dal van Spoleto overziet en rechts Perugia op zo'n 15 kilometer afstand. Zij is bekend om haar warm-witte kleur en silhouet, gedomineerd door de basiliek en de burcht ‘Rocca Maggiore’ op de heuveltop, aan de voet van de groene, 1290 meter hoge Monte Subasio. De belangrijkste plek in Assisi is de Sint-Franciscusbasiliek. Deze kerk werd in de 13e eeuw gebouwd op het graf van de heilige Franciscus. Zij bestaat uit een crypte, benedenkerk en bovenkerk. Tijdens de aardbeving van 1997 werden stadje en basiliek zwaar beschadigd en zijn sindsdien gerestaureerd. De Duomo, gewijd aan San Rufino, is gebouwd in romaanse stijl en herbergt in een klein museum enkele schilderijen; ook de crypte met archeologische vondsten is een publiekstrekker. Zo zijn er nog enkele kerken van rond de 12e eeuw. De stad in zijn geheel heeft de middeleeuwse sfeer bewaard. Iets buiten de

stadsmuren ligt het klooster van San Damiano, dat eveneens zeer authentiek is gebleven. De Basilica di Santa Maria degli Angeli is een monumentale kerk uit de late renaissance die zich aan de voet van de heuvel van Assisi bevindt, in de frazione (buurtschap) Santa Maria degli Angeli. Het grote plein van Assisi, de Piazza del Comune, wordt gedomineerd door de zuilen van de Romeinse tempel van Minerva, die bewaard is gebleven omdat men er in latere tijden een kerk achter gebouwd heeft. Montone Het stadje Montone is zeker een van de mooiste middeleeuwse stadjes in Italië. Het is gebouwd op de top van een heuvel met uitzicht op de Upper Tiber Vallei. Het stadje is perfect geconserveerd en eeuwenlang onveranderd gebleven. De massieve muren rondom de huizen geven een indruk van degelijkheid, verfraaid door de klokkentorens van de stad. Montone is tevens uitgeroepen tot één van de mooiste ‘Borghi antichi’ – oudste stadjes – van Italië. Het is een bezoek dus zeker waard.

Montone staat ook bekend om zijn uitstekende restaurants en … een werkelijk zeer goede banketbakker, gevestigd onderaan de toegang tot de stad! Het bezoeken meer dan waard. Agriturismo Casa di Montone Alle omschreven schoonheid kunt u vinden binnen een uur rijden vanaf het heerlijk gelegen Agriturismo Casa di Montone. Hier waan je je in niemandsland, ondanks dat alle voorzieningen die je nodig hebt op maximaal 7 minuten rijden aanwezig zijn. Gastheer Coen is erg behulpzaam en geeft graag tips over te bezoeken plaatsen en restaurants. En of u nu met twee, vier of zes personen op reis gaat, Coen heeft voor elke samenstelling een appartement, kamer of woning. Er is een zwembad en een groot bos waarin het op warmere dagen heerlijk is om te zitten of te hangen in de hangmat. Bent u ook zo toe aan zon, cultuur, lekker eten en een heerlijke plek om tot rust te komen? Boek dan snel bij http:// www.casadelmontone.com/.

Smalle bochtige wegen en trappen maken het mogelijk om de steilste punten te overwinnen. U ervaart hier een opeenvolging van onvergetelijke locaties met mooie architectuur. Het ‘Borgo’ is tot op heden zo goed in

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

27


VRIJE TIJD

Park Lingezegen te voet

Wandelen in het landschapspark tussen Arnhem en Nijmegen

Praktische informatie

WATERPAD

START- en EINDPUNT Arnhem Centraal Station Elst station

MARKERING

Wandel over dijkjes en langs sloten. Ontmoet Galloways en konikpaarden en bewonder zeldzame vogels en bijzondere planten. De achttien wandel-

28

Park Lingezegen Park Lingezegen is een nieuw landschapspark tussen Arnhem en Nijmegen met veel ruimte voor mensen, landbouw, natuur, cultuur en water. In en rond Park Lingezegen kun je wandelen en fietsen, kanoën, lekker eten en drinken, paardrijden, golfen en vogels kijken. Het landschapspark is 1.700 hectare groot en aangelegd voor de 160.000 huidige en toekomstige bewoners van Arnhem-Zuid,

Elst, Bemmel, Huissen en Nijmegen-Noord. De achttien wandelroutes voeren je langs de mooiste plekken van Park Lingezegen. De achttien wandelroutes Wandelnet heeft door heel Park Lingezegen 18 wandelroutes uitgezet. De wandelroutes sluiten altijd aan op trein, tram of bus. De routes zijn in twee richtingen gemarkeerd. Elke route heeft zijn eigen kleur. Waterpad Een van die achttien wandelroutes is het Waterpad.

In de overzichtskaart staan alle achttien wandellijnen weergegeven. Elke route heeft zijn eigen kleur. Tijdens het wandelen herken je de route aan bewegwijzeringspijlen in dezelfde kleur. Een verbinding met één van de andere routes herken je aan een grijze pijl met donkere rand. We raden aan om de routes te volgen aan de hand van de markering én de routebeschrijving met kaartje. Deze vind je op www.parklingezegentevoet.nl. Zie je op een van de routes iets dat niet klopt? Meld dit dan via www.meldpuntwandelen.nl. ROUTEBESCHRIJVING EN KAART Gedetailleerde kaarten en beschrijvingen van het Waterpad (etappe 17) en de andere 17 routes zijn gratis te downloaden via www.wandelnet.nl/ wandelroute/786/ Lingezegen-te-Voet-etappe-17/ overzicht Of met deze QR code:

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Petra van Dalen Boekhandel Praamstra

LENGTE 16 km ROUTEBESCHRIJVING Je verlaat het vernieuwde, moderne station Arnhem Centraal en eindigt bij station Elst. De route voert je tussen het water door: over een ‘eiland’ in de rivier de Nederrijn en een smalle strook land tussen de Rijkerswoerdse Plassen. Dan ben je al in het deelgebied Het Waterrijk van Park Lingenzegen. Langs het riviertje de Linge loop je Elst binnen.

lijnen lopen door het nieuwe landschapspark Park Lingezegen, dat zich uitstrekt tussen Arnhem en Nijmegen. Slingerend door het afwisselende landschap, vormen de routes gezamenlijk een duidelijk bewegwijzerd wandelnetwerk.

VRIJE TIJD

COLUMN

24 ,-

19,-

1,5 hr Canal Tour 16,- 24 hr Ticket 20,Hop-on Hop-off

✔ Tickets on board ✔ Tickets online ✔ Guided Tour ✔ Semi Open/Heated ✔ Free App/Wifi

www.amsterdamcircleline.com

Kent u onze nieuwsbrief al? www.50vitaalplus.nl/nieuwsbrieven

Turks Fruit – Jan Wolkers (1925-2007) Het is vijftig jaar geleden dat Turks fruit is verschenen. 1969 is de tijd van de Provo’s, de Flowerpower, de Beatles en de bezetting van het Maagdenhuis. Jan Wolkers is geboren in Oegstgeest in een christelijk gezin. Na de oorlog legt hij zich toe op beeldhouwen. Hij studeert in Den Haag, Amsterdam en in Parijs onder Zadkine. Als romanschrijver debuteert hij in 1961 met Serpetina’s petticoat. Er volgen veel autobiografische getinte novellen en romans vaak met schrijnende onderwerpen, soms wreed, maar altijd menselijk bewogen. Geloof, dood en de Tweede Wereldoorlog zijn terugkerende thema’s in zijn werk. Turks Fruit, Kort Amerikaans en Terug naar Oegstgeest zijn z’n meest bekende romans. Jan Wolkers overlijdt in zijn slaap op Texel twee weken voor zijn 82ste verjaardag. Hij heeft dan net toestemming gegeven aan Onno Blom om zijn biografie te schrijven. Deze verschijnt in 2017 onder de titel Het litteken van de dood. Turks fruit gaat over de heftige ontmoeting van Erik, een beeldhouwer, met Olga. Er volgt een zinderende zomer. Ze trouwen, geheel tegen de zin van de rijke ouders van Olga. Vrij snel na het huwelijk verandert Olga’s karakter. Opeens verbreekt zij de relatie. De scheiding volgt. Ze heeft een hersentumor waaraan zij overlijdt. In het ziekenhuis eet ze alleen nog Turks fruit dat Erik haar brengt. De eerste keer dat ik Turks Fruit las, was ik nog net geen 12 jaar. Mijn zus had dit boek op de lijst staan en mijn moeder vond het werkelijk een schande dat haar dochter zo’n boek moest lezen voor de lijst; al die seks en al die scheldwoorden. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt. Ik moest vreselijk lachen om de scène met de spijkerbroek en kreeg rode oortjes van alle seksscènes. Toen ik het verhaal op mijn 22ste herlas werd ik geraakt door de heftigheid van de liefde die de hoofdpersoon Erik voelt voor Olga. Geraakt door het intens zelfverwoestende verdriet als Olga abrupt bij hem weggaat. Hoe hij dat verlies lijfelijk ondergaat en verwerkt. De ziekte kanker die hij, voor die tijd, zo openlijk beschrijft. Nu lees ik het boek voor de derde keer. Mijn vrees dat het taalgebruik oubollig zou zijn is totaal ongegrond. De toon is helder en zonder franje. Geschreven met humor maar het laat ook de duistere kant van mensen zien. De seks is nog steeds recht voor zijn raap. De hoofdpersoon straalt energie, liefde en passie voor het leven uit. Turks Fruit van Jan Wolkers Uitgeverij J.M. Meulenhoff Paperback ISBN 9789029077033 € 19.99 Jubileumbox met luisterboek en toneelbewerking ISBN 9789029093347 € 49.99

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

29


VRIJE TIJD

Pasar Botanica Zomertentoonstelling: Beter met planten Zaterdag 31-08 & zondag 01-09 van 11:00-18:00

de zo fel begeerde gele trui. Zo zie je maar, als je een plan hebt, er werkelijk mee aan de gang gaat en er ook in gelooft, dat het dan ook echt gebeurt. Dat geldt niet alleen voor de wielrenners van Jumbo-Visma maar voor ons allemaal.

Voor de kids: tekenspel, bouwen met bamboe, springkussen, speurtocht. Vele standhouders met o.a. heerlijke Indonesische maaltijden, snacks, tropische drankjes & Oosterse snuisterijen Subtropische kassen, Pitjit (massage) LIVE muziek, Balinese dans Exotische plantenverkoop, theetuin, MuseumShop

Gert Jakobs

Entree volwassene € 7.50,Kinderen 5 t/m 14 jaar & 65+ € 4,Volg ons op Facebook & Instagram https://www.tudelft.nl/botanische-tuin/

Assen

H.G. Fokkerstraat 16a 0592-315279

Tour de France

Adres: Botanische Tuin TU Delft, Poortlandplein 6, 2628 BM Delft APK-Keuringsstation Aircoservices Carwash Diesel/eco tuning Verfmengmachine

Grootste Koi-show ter wereld in Kasteeltuinen Arcen

NIAAL

EENVOUDIG MAAR GE

Op 16, 17 en 18 augustus circa 30 Koi-vissen. Vervolgens ontmoeten kwekers van Koi kan doorgelopen worden naar en Koi-liefhebbers elkaar in het Toernooiveld waar de KHAKENKasteeltuinen Arcen tijdens de Holland Koi-Show plaatsvindt. gwaardige kwaliteits Holland Koi Show. De Holland Centraal staat de wedstrijd haken voor alle merken. , afneembaar, of wegklapbaar. Koi Show trekt jaarlijks duiwaarbij liefhebbers en kwekers pleet gemonteerd leverbaar zenden bezoekers van over de in meer dan 80 bassins hun usief 7 of 13 polige stekkerdoos. hele wereld. Tijdens deze show mooiste Koi tentoonstellen. De worden de meest schitterende deelnemers kunnen prijzen K IN R B N IJ Koi die tot winnen in diverse categorieën, W IJKoiZ tentoongesteld; R! E N T R A de top van Europa behoren. Dit waarbij de titel van ‘Grand P E G O N TA alles in de bloeiende omgevingVANAF Champion’ de meest begeerde van Kasteeltuinen Arcen. prijs is. Het jurypanel bestaanINCL. MONTAGE de uit 18 juryleden is een inter.232.15 Kasteeltuinen Arcen vormt het nationaal gemêleerd gezelschap prachtige decor voor de Holland met juryleden uit o.a. Japan, Koi Show. Tijdens een wanAustralië, Zuid-Afrika, Zweden, deling door de tuinen komen Duitsland en België. Een bijzondere verfkleur nodig?, kleurcode onbekend?, of gewoon de bezoekers bij de Koi-vijver in kleur van uw auto, motor, scooter, camper e.d. Met onze kleurenscanner meten we de kleur en mengen ter plekke de kleur voor u met onze www.kasteeltuinen.nl Standox de Casa Verde. Hier zwemmen

De Tour de France, de tijd van mijn leven, zoals jullie zullen begrijpen moet deze column uiteraard gaan over de Tour de France. Op het moment van dit schrijven zijn we twee weken onderweg, en heeft onze Nationale trots Jumbo-Visma al vier keer gewonnen. Wat een wereldprestatie is dat, het is zeer bijzonder dat ‘Wij’ na 30 jaar weer eens rondreden in de gele trui. Mike Teunissen won de eerste etappe en reed twee dagen in

De Gouden Fiets

339,-

UTOLAK OP MAAT

WWW.UEBLER.NL

Na de Tour rijden we de zogenaamde rondjes om de kerk-‘criteriums’. Daar rijden de professionele wielrenners voor startgeld en ze willen ons uiteraard graag laten zien voor het Nederlandse volk. Het is een fantastisch mooi circus, met enorm veel publiek langs de kant en de geur van braadworst, bier en patat. In de profronde van Surhuisterveen is er voor de winnaar ook een enorm mooie ereprijs, namelijk een echte gouden fiets. Weliswaar in miniatuurvorm maar door een edelsmid echt gemaakte racefiets, waarde € 10.000. Zoiets wil je in je bezit hebben, maar ja, dan moet je wel winnen in Surhuisterveen. Ik wilde daar zo graag winnen, ik moest en zou die gouden fiets in mijn bezit krijgen. Nu weet u ook, dat winnen voor mij lastig wordt,

Ik zit iedere dag op het puntje van mijn stoel te kijken naar de Tour de France, het is de zwaarste wedstrijd van de wereld, iedere dag afzien, vallen, opstaan en weer doorgaan. Er heerst nu in Nederland een hittegolf en we lopen te huffen, en te puffen. Het kost ons al moeite om een colaatje uit de koelkast te pakken. Als we ons dan realiseren dat deze wielrenners in deze hitte, grote cols moeten beklimmen, dan beseffen we ook hoe zwaar dat wielervak is. Wielrenners zeiken nooit, leven simpel en rechtdoor en hebben maar één doel: de finish halen. U en ik, we halen altijd de finish als we het maar willen. Daarom neem ik u nu mee naar de laatste week van deze enerverende, prachtige, machtige, mooie Tour de France en op het moment dat u dit leest is deze Tour voorbij en staan wij met Steven Kruijswijk in de gele trui. Ja lieve lezers het gaat echt gebeuren na 1980 Joop Zoetemelk, zal Nederland weer geel kleuren want Kruijswijk zal op zondag 28 juli, in Parijs, op de Champs Elysees met de gele trui om zijn ranke schouders naar ons staan te zwaaien. De gele trui verover je niet zomaar, daar is karakter, mentaliteit, doorzettingsvermogen en een enorme wilskracht voor nodig. En zelfs dit alles is niet genoeg, want je moet ook nog een goed team

als de organisatie de winnaar van de Tour uitnodigt, want ja, dan moet die natuurlijk op het hoogste wielerschavot. Ik piste dus zoals gezegd al jaren naast de pot, totdat we in 1992 op weg zijn naar Surhuisterveen, samen met Van Poppel in de auto waarbij Poppel tegen mij zegt “Jakobs, ik heb een verassing voor jou, jij wint vanavond en dan is die gedroomde gouden fiets eindelijk voor jou.” Ik zei: “dat kan helemaal niet, want de organisatie heeft de beste sprinters van de wereld uitgenodigd, dat betekent dat het een sprintersfestijn moet worden; ik de sprint moet voorbereiden en jij moet winnen ‘grapjurk’.” We hebben het er niet meer over gehad in de auto. Tijdens de wedstrijd verliep alles gladjes, en de voortekenen voor een massasprint waren in gang gezet. De laatste ronde reed ik op kop, volle bak om de sprint voor te bereiden voor Van Poppel en daarachter het hele wereldsprinters-

om je heen hebben, alle schakels zijn belangrijk, van soigneurs tot mecaniciens, van meesterknechten tot kopmannen, van teammanagers tot waterdragers, allemaal werken ze met passie aan dat ene doel, de GELE trui in Parijs, niemand kan het alleen. Kruijswijk is een taaie rakker en daarom wordt hij ook de eindwinnaar van deze uitputtende, moordende, Tour de France. De Tour is een wedstrijd over drie weken, in iedere etappe wordt het uiterste van je gevergd, elke dag, ieder uur, elke minuut moet je gefocust zijn, een keer niet opletten en alles is naar de kloten. In de bergen kijk je scheel van het afzien en voelt je lichaam aan, als een uitgeknepen citroen. Soms voel je je, als een doedelzak op de fiets zitten om maar te kunnen volgen. Nooit, never nooit opgeven, doorzetten, alle energie die je in je lijf hebt wordt er uitgeknepen en toch mag je nooit opgeven, of je kop laten hangen. Drie weken lang bij de les zijn en nooit geen steken laten vallen. Degene die dat het beste beheerst is onze eigen Steven Kruijswijk, als wij nu even in een ‘wak’ schieten, het even niet meer zien zitten, omdat het ons even niet meezit, denk dan aan deze wielrenners in de Tour de France, en laat u daardoor motiveren en tevens inspireren, dan fiets ik met u samen naar Parijs en de gele trui, want alleen kunnen we niets en samen kunnen WIJ alles. Mooi man #derrrannn Liefs Gert.

korps, nog twee bochten te gaan nog één bocht en opeens hoor ik de speaker rondtoeteren “OHHHHHHHH wat gebeurt er hier”, Van Poppel had zijn voet uit de pedaal getrokken en vloog bijna uit de bocht, ik zag alles in een oogwenk onder mijn arm door. Ik dacht ja, het is maar een sprintje van 150 meter. Nu doorjassen. Ik won, de organisatie was niet heel happy, maar ik had nog niets in de gaten. Onderweg naar huis zei ik tegen Van Poppel; “wat had je nu te klootviolen in de laatste bocht?” Toen zei hij; “Gert, vriend, je wilde toch zo graag die Gouden fiets. Welnu, alsjeblieft.” Toen begreep ik pas zijn actie en blinkt de gouden fiets nog steeds op mijn schoorsteenmantel. #derrrannn

verfmengservice. Leverbaar in 1k en 2k in spuitbus of blik.

30 HOOGWAARDIGE VOOR

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

AUTOLAK GAAT U NAAR AUTOMAT

OPRIJGOOT

VERLOOPSTEKKER

KENTEKENPLAAT

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

31


WONEN

Je wordt niet zomaar de best geteste e-bike

AUGUSTUS/SEPTEMBER

Het Duitse Ebike Das Original produceert handgemaakte e-bikes van premium kwaliteit. In recente vergelijkingstesten van ElektroRad, De Telegraaf en de Fietsersbond kwam Ebike Das Original direct als winnaar naar voren. Geroemd worden de rijeigenschappen, de zitpositie, de kwaliteit en de chique uitstraling.

UNIEK 4 JAAR ACCUGARANTIE

Ook de garanties scoorden hoog: 4 jaar op de accu en 30 jaar op het frame.

E-bike Xperience

Er is al een Ebike Das Original vanaf 2.399 euro

1 T/M 3 MAART STANDNUMMER 2.E024 JAARBEURS UTRECHT

Kijk voor een dealer in uw buurt op:

ebikedasoriginal.nl

Pasar Botanica 31 augustus 2019 11:00 uur tot en met 1 september 2019 18:00 uur

Dit jaar is er wederom een sfeervolle Pasar Botanica in de Botanische Tuin TU Delft. Dit is alweer de 3e editie en op veler verzoek hebben we besloten hier een jaarlijks terugkerend evenement van te maken. Het gehele weekend is er van alles te doen, met o.a. Balinese dans, een gamelan orkest op de zaterdag, LIVE muziek, overheerlijke Indische snacks & maaltijden, vele activiteiten voor de kids, subtropische kassen, vers tropisch ijs, traditionele Indonesische Pitjit (massage)

exotische plantenverkoop, de zomertentoonstelling en nieuw dit jaar: de theetuin. De standhouders staan tussen de prachtige planten, laat u verwonderen door alle groei & bloei! Combineer de dag met een uitje in de historische binnenstad van Delft. Een leuke terugblik op vorig jaar: https://www.delftopzondag. nl//reader/22623/29311/ tweede-editie-pasarbotanica-grandioos-succes.

Kijk voor meer informatie op onze Facebookpagina: https://www.facebook.com/events/2250800218466079/. De Botanische Tuin en haar faciliteiten zijn rolstoelvriendelijk.

32

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

Tuintips

• Vanaf augustus kan men volop starten met het zaaien van tweejarige planten. Viooltjes, vergeet-me-nietjes, muurbloemen, duizendschoon, … • Verwijder de uitgebloeide bloemen zodat ze geen energie steken in de zaadvorming waardoor de planten langer doorbloeien en de bloemenborder mooier oogt. • Scheer coniferenhagen nooit na augustus want dat gaat ten koste van de winterhardheid. Snoei ze bij voorkeur licht conisch zodat het licht ook de onderkant van uw haag kan belichten en de haag ook onderaan mooi gesloten blijft. • De uitgebloeide bloeiaren van de lavendel mag je net boven de bladeren snoeien. De takken die er hier en daar uitspringen en zo een mooi zicht belemmeren mogen ook al worden afgeknipt. U mag zeker niet te diep snoeien, want de plant moet nog weerstand bieden tegen de vorst, vandaar enkel snoeien ter verfraaiing van de lavendel na de bloei. • Eind augustus zijn de meeste hagen volledig gestopt met groeien. Als u de hagen met een vlakke bovenkant door de winter wil loodsen dan kunt u nog snoeien tot eind augustus. Ga aan de haagkant staan waar je het makkelijkst kunt opruimen. Op deze manier komt daar het meeste snoeiafval terecht. • Zolang de gewenste hoogte bij een loofbladerenhaag niet bereikt is, snoeit u de omhoog groeiende takken ieder jaar een stuk terug. Dit bevordert de groei van de zijtakken. • Klimhortensia kan na de bloei plat tegen de gevel worden teruggesnoeid. • Snoeivormen van buxus, liguster, taxus, klimop, … kunnen geschoren worden. De afgeschoren buxustakjes zijn te gebruiken om zelf te stekken. • Groenblijvende heesters (struiken), coniferen (sparren) mogen in september verplant worden. • September is een goede maand om

vaste planten in de tuin aan te planten. De grond is nu nog voldoende opgewarmd waardoor de wortels er nog goed in zullen verankeren voordat de winter zich laat voelen. In september kun je de vaste planten ook nog uitgraven om ze te scheuren en de jongste buitenste delen mogen dan terug de grond in. • De winterbloeiende planten verschijnen in de tuincentra en kunnen in de komende maanden de tuin wat opfleuren. Naast bloemen zoals viooltjes of winterheide (Erica's) kunnen ook sierkolen, bessendragende struiken of heesters met mooie takken voor kleur zorgen in de wintertuin. • Het gazon gaan we 1 of 2 keer per week maaien, afhankelijk van de groei. In droge periodes minder vaak maaien en het gras op een hogere stand afsnijden. Om uitdroging door te grote verdamping tegen te gaan kan men bij warm weer met maaien beter wachten tot ’s avonds. Het zou anders te snel kunnen verbranden (geel worden). De verse snijwondjes van het maaien verdampen immers veel meer. • In de zomer moet je – als je in het voorjaar langzaam werkende meststoffen gebruikt hebt – in juli of augustus een keer bijmesten. Heb je een kortwerkende meststof gebruikt dan verdient het de aanbeveling om elke maand bij te mesten. Als je je gazon bemest, doe dit dan op een wat sombere niet zonnige dag, dit voorkomt gele plekken. Indien mogelijk het liefst bemesten als de weersvoorspellingen voor de komende dag(en) veel kans op regen geven. Mestkorrels verdeel je op een groot gazon bij voorkeur met een strooiwagen. Doe je dat niet dan kan het zijn dat je plekken vergeet of op de ene plek meer strooit dan op de andere, dit heeft als resultaat dat je een gazon met ‘golven’ krijgt; op de ene plek groeit het sneller dan op de andere plek.

Wat kunnen we in de tuin doen?

• Als je terugkomt van enkele weken vakantie en het gras staat hoog, dan maai je dit het best eerst in een hogere maaistand en pas na enkele dagen op de normale maaihoogte. • Om van het maaisel af te komen, kun je het in een dun laagje uitspreiden achteraan in de plantenborders tussen de sierheesters. Op de plaatsen waar zo’n laagje grasmaaisel ligt hoef je minder of niet meer te wieden en het maaisel wordt door de regenwormen omgezet tot humus en voedsel voor de planten. • Gras zaaien in september is interessant daar de bodem nog voldoende warm is om in een korte tijd een mooi gazon te laten groeien. • De graszoden die worden gelegd voor de aanleg van een gazon zullen nu nog snel wortelen. • Lelijke plekken of putten in het gazon kunnen worden verwijderd om ze daarna opnieuw in te zaaien. • Het is vanaf eind september het moment om voorjaarsbloeiende bloembollen zoals tulpen, narcissen, krokussen, … aan te planten. Als je narcissen in het gazon plant moet je er wel rekening mee houden dat je het gras tot zes weken na de bloei niet mag maaien wil je volgend voorjaar weer bloemen zien. • Voor het planten van bloembollen gebruiken we steeds de regel: ‘twee maal zo diep planten als de bol hoog is’. • Plant bloembollen die in de herfst bloeien zoals bijvoorbeeld cyclamen. • Bij enkelbloemige dahlia’s bestaat de kans dat ze na de bloei over gaan tot zaadvorming. Pluk de uitgebloeide bloemen weg zodat de planten deze energie gebruiken om veel beter door te bloeien. Zoekt u verdere tuintips of -advies? Kijk dan op www.tuinadvies.nl

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9

33


Abonnee worden?

10 edities €17,50

UITGAVE

50VitaalPlus is een onderdeel van VGS Media BV

JAARGANG Jaargang 5

EDITIE

Editie 6-7 - augustus 2019

UITGEVER/HOOFDREDACTEUR Jos van Gils redactie@50VitaalPlus.nl 06 50 28 01 65

MARKETING/SALES Ralph Schuijers info@50VitaalPlus.nl 06 48 22 24 45

Kies uw cadeau

MET MEDEWERKING VAN

gids uit de Een Capitool reis 9) aarde van (€ 13,9 w r te rie se 10 p To rcelona | hene | Azoren | Ba m | Andalusië | At Algarve | Amsterda ng Kong | IJsland | | Gran Canaria | Ho Berlijn | Dubrovnik | Napels d dri Ma | | Londen Kaapstad | Lissabon

Een 25% kortingsbon (zie onze website voor de voorwaarden) voor Pitch & Putt Bussloo

Bridget van Alphen Redacteur Paul Benjaminse Cycling Europe Hans Böhm Publicist Olga Commandeur Olga Commandeur Promotions Petra van Dalen Boekhandel Praamstra Gert Jakobs Wieler-personality Gerbert Middelkoop Financieel planner en belastingadviseur Bert Simhoffer Zanger, acteur en tekstschrijver Margot Verhaagen Publiciste Arjen Zeevenhooven Chefkok Arnoud de Zwart Notaris

ADVERTENTIEVERKOOP info@50VitaalPlus.nl

ONTWERP & OPMAAK

Ndash Carla Sigger, www.ndash.nl

VERSCHIJNING

rt in Amsterdam of Haarlem

Een rondvaa

schippers elektrische boten met gastvrije Stap aan boord van onze luxe e plekken risch histo alle s lang vaar en 1,5 uur voor een unieke vaartocht van in het ties loca e end volg afstappen bij de van Amsterdam. U kunt op- en Frank Huis, het e Ann het on, stati l traa cen centrum van Amsterdam: het de Dam. rict, de Stopera, het Spui en Leidseplein, het Museum Dist e.nl www.amsterdamcirclelin mooie durende cruise en ontdek de Maak gebruik van de 50 minuten er. wat het f rlem vana historische binnenstad van Haa l www.smidtjecanalcruises.n

10 edities per jaar

DRUK

Veldhuis Media - Raalte

WEBSITE

www.50VitaalPlus.nl

FACEBOOK

Facebook/50VitaalPlus

NIEUWSBRIEF

www.50VitaalPlus.nl

COPYRIGHT

Een voucher voor gratis toegang tot Thermen Bussloo of Soesterberg (t.w.v. € 34,50)

Copyright © 2019 50VitaalPlus VGS Media BV, Deventer Tekst uit deze uitgave mag zonder toestemming van de uitgever uitsluitend voor persoonlijk gebruik worden gereproduceerd. ISSN: 1875-807X

Kijk op www.50VitaalPlus.nl/abonnee-worden 34

50VitaalPlus heeft een advertentie­beleid. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van de geplaatste advertenties ligt echter bij de adverteerder. KvK: 71024514

5 0 V I T A A L P L U S - J A A R G A N G 5 - E D I T I E 6-7 - A U G U S T U S - 2 0 1 9


Profile for 50VitaalPlus

50VitaalPlus augustus 2019  

50VitaalPlus augustus 2019  

Advertisement