Page 1

Rangkaian Khidmat Awam Negeri Sarawak

April - June 2017

PPK 235/11/2012 (030651)

www.rakansarawak.com


2

Editorial

Kandungan/Contents

Bahasa Malaysia

4-5

Membina Asas Ekonomi Digital Sarawak : Resolusi IDECS Suatu Permulaan

14-15

100 Hari Pertama dan Seterusnya: Menjejaki Komitmen Pentadbiran Ketua Menteri

36-37

Infrastruktur Percepatkan Pembangunan Bahagian Kapit

54-55

Ekonomi Digital, Fokus Baharu Sarawak untuk Kekal Kompetitif

58-59

Kementerian Baharu Tangani Perubahan Semasa

PPK 235/11/2012 (030651) First published in 1994 A Monthly Publication of the State Secretary’s Office, Chief Minister’s Department, Sarawak (People, events, activities and programmes of an Innovative, Quality and Creative Civil Service) ISSN 1394-5726 Penasihat • Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani Setiausaha Kerajaan Negeri Ahli • Datu Haji Ismawi Haji Ismuni Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (Transformasi Sosio Ekonomi) • Datu Jaul Samion Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (Transformasi Luar Bandar) • Datu Dr Sabariah Putit Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (Transformasi Prestasi dan Penyampaian Perkhidmatan) Penerbit • Faradale Media-M Sdn Bhd Penulis • Maria Corazon M. Cortez • Alexius Barieng • Safri Ali Othman • Muhd. Fuad Jobli • Remid Tajan • Jackelyn Foo • Danielle Sendou Ringgit • Andrian Luka Edaran • Adeline Sia • Rosmini Abong Diterbit oleh: Faradale Media-M Sdn Bhd A509, Level 5, Tower A2 iCom Square, Jalan Pending 93450 Kuching, Sarawak, Malaysia Tel: 082-266808 Fax: 082-266714 E-mail: fmm@faradalemedia.com Dicetak oleh: Infografik Press Sdn Bhd Lot 201, No. 265, Section 50, Jalan Nipah, Off Jalan Abell Utara 93100 Kuching, Sarawak, Malaysia. Tel: 082-241018, 245506 Fax: 082-252609 RAKAN Sarawak ingin merakamkan ribuan terima kasih di atas bantuan, sokongan dan kerjasama daripada semua pihak yang terlibat di dalam menghasilkan penerbitan kali ini.

E

English

Governance for Digital Sarawak Through Sarawak Multimedia Authority

Going Digital Completes the SCS 10-20 Transformation and Innovation Initiatives

10-11

Sarawak as a Digital Economy Powerhouse: Experts’ Perspective

18-19

CENTEXS - Building an Industry-certified Technical Workforce

56-57

Opening Up Sarawak and Taking the Big Leap

7

8-9

Kenapa Ekonomi Digital Penting untuk Sarawak?

konomi digital telah diperkatakan lebih dua dekad lalu dan kini, dunia seolah-olah akan tertumpu sepenuhnya ke era ekonomi digital yang juga disebut sebagai ekonomi internet atau ekonomi baharu. Kerajaan merupakan komponen penting dalam ekonomi digital berdasarkan peranan tradisi dalam pembiayaan dan penyediaan infrastruktur komunikasi yang merupakan komponen utama ekonomi digital di samping meningkatkan kesediaan untuk berubah ke arah digital seperti dalam e-perniagaan dan e-dagang. Kerajaan yang progresif dalam ekonomi digital juga membekalkan perniagaan untuk rakyat dan organisasi dengan hala tuju yang jelas untuk menerima pakai teknologi melalui dasar ICT selain mewujudkan persaingan dan menggalakkan pelaburan menerusi inovasi dalam sektor telekomunikasi. Dalam laporan terkini oleh Bain & Company bertajuk ‘Digital Acceleration in Southeast Asia’, ekonomi digital di rantau Asia Tenggara kini bernilai lebih daripada USD50 bilion. Rantau Asia Tenggara juga mempunyai seramai 300 juta pengguna telefon pintar dan 230 pengguna online tetap. Laporan tersebut juga menunjukkan terdapat lebih daripada 7,000 startup di rantau ini dengan perniagaan baharu didaftarkan setiap hari menerusi kepelbagaian platfrom untuk pilihan pengguna. Perkembangan ini menunjukkan potensi pertumbuhan ekonomi digital serantau yang harus diambil peluang oleh negara dan Sarawak, khususnya. Semasa sesi Dialog Perdana Transformasi Nasional 50 Januari lepas, Perdana Menteri YAB Datuk Patinggi Mohd Najib Tun Abdul Razak menyatakan aspirasi terhadap pertumbuhan dua angka Malaysia yang dipacu oleh ekonomi digital. Oleh itu, beliau menyeru semua

RAKAN Sarawak April - June 2017

pihak supaya menggiatkan usaha dalam memastikan kejayaan ‘Digital Malaysia’ kerana beliau percaya sektor digital mampu meningkatkan pertumbuhan pendapatan negara. Sejajar dengan aspirasi negara yang dinyatakan oleh Perdana Menteri dan perkembangan ekonomi digital serantau, peralihan pentadbiran Kerajaan Negeri di bawah pimpinan Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg menyaksikan permulaan langkah transformasi ekonomi digital di negeri ini. Beliau sudah mempunyai perancangan teliti untuk Sarawak menuju ekonomi digital, biarpun menyedari masih banyak kemudahan infrastruktur yang perlu dibangunkan di Sarawak. Dengan mengambil kira manfaat yang dapat diperolehi daripada kekayaan sumber tenaga yang dimiliki, Kerajaan Negeri mempunyai rancangan strategik dan holistik bagi membangunkan infrastruktur ICT termasuk pengangkutan awam yang baik dan sistematik sebagai melengkapkan komponen utama dalam ekonomi digital. Pelan transformasi ekonomi digital Sarawak pasti melibatkan penggubalan dasar-dasar baharu serta pemahaman dan penglibatan rakyat dari segenap lapisan terutama golongan belia di bandar dan luar bandar termasuk kepimpinan di peringkat akar umbi. Dalam perubahan ekonomi dunia ke era digital, Sarawak seakan tiada pilihan lain melainkan bergerak sama ke arah digital agar tidak ketinggalan malah tidak mustahil untuk negeri ini menjadi pemacu utama sektor digital dalam pertumbuhan ekonomi negara. Aspirasi Ketua Menteri untuk melihat pembangunan Sarawak dipacu oleh pertumbuhan ekonomi digital harus didukung dan direalisasikan oleh semua pihak demi kesejahteraan ekonomi dan penduduk negeri ini.


RAKAN Sarawak Perspective Perspektif RAKAN Sarawak

Ekonomi Digital Mengubah Kehidupan

E

konomi digital adalah rangkaian aktiviti ekonomi dunia yang digerakkan oleh teknologi maklumat dan komunikasi atau

ICT.

Secara ringkas, ekonomi digital didefinisi sebagai ekonomi yang berasaskan teknologi digital. Istilah ekonomi digital dicipta oleh Don Tapscott, pengarang buku terlaris pada 1995 bertajuk ‘The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence’ termasuk edisi ulang tahun yang diterbitkan pada 2014. Komponen-komponen utama ekonomi digital adalah infrastruktur dalam teknologi itu sendiri, perkakasan, perisian dan rangkaian. Proses perniagaan dan perdagangan digital, iaitu e-perniagaan dan e-dagang merupakan sebahagian daripada komponen utama ekonomi digital. Forum Ekonomi Dunia (WEF) menyifatkan ekonomi digital sebagai Revolusi Industri Keempat yang akan memberi impak besar kepada ekonomi dan kehidupan masyarakat. Dunia juga telah menyaksikan kebangkitan ekonomi perkongsian (sharing economy) dan perubahan dalam industri pembuatan seperti teknologi pencetakan 3D dan 4D. Peringkat awal ekonomi digital didorong oleh peningkatan penggunaan peranti, telefon pintar atau komputer peribadi serta keupayaan pengkomputeran dalam perusahaan dan internet sehingga terus berkembang dan kini dipacu oleh teknologi digital yang lebih maju seperti rangkaian tanpa wayar, peranti mudah alih, GPS, sensor tertanam (embedded sensor) dan analisis waktu nyata (real-time analytics). Pakar-pakar ekonomi mengakui bahawa ekonomi digital telah memberi impak yang ketara kepada kehidupan harian masyarakat serta cara kita berfikir dan bekerja. Transaksi atau pendigitan dalam ekonomi digital juga telah menggantikan tenaga manusia dan

mengubah sebahagian jenis pekerjaan yang wujud atau dengan kata lain mengubah pekerjaan konvensional kepada kaedah digital mahupun pengkomputeran. Dalam urusniaga ekonomi digital, pembayaran lazimnya dibuat dengan bitcoin. Bitcoin adalah mata wang kripto (cryptocurrency) yang hanya wujud dalam dunia digital. Bagaimanakah bitcoin berfungsi? Penggunaan mata wang kripto bitcoin membolehkan pembeli membuat bayaran tanpa pihak ketiga, iaitu institusi kewangan seperti bank. Bitcoin disimpan dalam dompet bitcoin (bitcoin wallet) dalam aplikasi mudah alih atau komputer – boleh diterima dan dikeluarkan. Untuk mendapatkan bitcoin, pengguna terlebih dahulu perlu menukar wang sebenar kepada bitcoin mengikut kadar pertukaran mata wang kripto yang berlaku. Bagaimanakah transaksi direkodkan? Transaksi direkodkan dalam Blockchain iaitu lejar digital yang merekod data transaksi secara kronologi dan dapat diakses secara umum. Ekonomi digital merangkumi semua aspek dalam masyarakat termasuk cara berinteraksi, landskap ekonomi dan kemahiran untuk mengisi sesuatu pekerjaan yang baik. Kepesatan dalam perkembangan atau pembangunan ekonomi digital juga berpotensi untuk menjana penyelidikan dan kajian saintifik baharu, mewujudkan peluang pekerjaan, merancakkan pertumbuhan ekonomi serta memperbaiki kehidupan harian masyarakat yang sememangnya sedang berlaku di sekeliling kita pada masa sekarang. Kaedah pertanian digital telah membantu para petani di sesetengah negara di benua Afrika meningkatkan daya tahan tanaman, meluaskan skala penanaman dan membangunkan kaedah penyelesaian dalam masalah

perniagaan pertanian yang mampan. Para petani dari Iowa, Amerika Syarikat ke India menggunakan data dari benih, teknologi satelit dan sensor yang membantu mereka membuat keputusan dalam menentukan jenis tanaman yang sesuai ditanam serta bagaimana menyesuaikan tanaman dengan perubahan iklim. Pakar-pakar ekonomi dunia meramalkan permintaan terhadap sumber makanan dunia akan melonjak sebanyak 70 peratus menjelang 2050. Berdasarkan inovasi baharu ini, pertanian digital mampu menampung permintaan makanan yang tinggi malah mampu mengatasi krisis kebuluran global. Antara lain, ekonomi digital turut membawa perubahan dalam kaedah dan teknologi perubatan dan penyelidikan. Di Kenya, data dalam peranti mudah alih digunakan untuk mengenal pasti corak jangkitan wabak malaria. Selain itu, teknologi digital juga membantu mengawal tahap pencemaran udara yang dilepaskan oleh bahan api daripada kenderaan bermotor. Data sensor kenderaan daripada lori perkhidmatan penghantaran yang digabungkan dengan analisis data pemetaan (mapping data analytics) telah membolehkan syarikat menjimatkan berjutajuta bahan api dan mengurangkan pelepasan bahan api ke udara. Teknologi-teknologi ini membantu manusia menyelesaikan masalah sofistikated yang meningkat sementara data besar (Big Data) membantu dalam membuat keputusan yang lebih kompleks. Ekonomi perkongsian yang wujud dalam ekonomi digital adalah satu model perniagaan yang menghubungkan manusia dan organisasi secara atas talian menerusi e-dagang bagi berkongsi produk dan perkhidmatan. Antara contoh perkhidmatan dalam ekonomi perkongsian yang popular adalah Uber dan Airbnb yang mengembangkan platform mereka dalam perkhidmatan pengangkutan untuk manfaat bersama. Model perniagaan dalam ekonomi perkongsian bermula daripada teknologi, pasaran dan aplikasi mudah alih yang menjadikan perkongsian dalam ekonomi digital begitu kondusif. Rangkaian internet pula memudahkan urus niaga dalam proses tawaran dan permintaan dan seterusnya mewujudkan peluang perniagaan yang baharu.

RAKAN Sarawak April - June 2017

3


4

RAKAN Sarawak Perspective Perspektif RAKAN Sarawak

Membina Asas Ekonomi Digital Sarawak :

Resolusi IDECS Suatu Permulaan

K

etua Menteri, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg pada hari terakhir Persidangan Ekonomi Digital dan Infrastruktur ICT Antarabangsa Sarawak (IDECS) 2017 telah mengumumkan lapan Resolusi persidangan ke arah mentransformasikan Sarawak melalui Ekonomi Digital. Pengumuman tersebut tepat pada masanya dan menggambarkan komitmen tinggi Kerajaan Negeri untuk meletakkan asas kukuh dalam melaksanakan Ekonomi Digital buat Sarawak. Keputusan berani tersebut juga sebagai langkah pertama persediaan menghadapi era digital yang bakal mendasari pembangunan Sarawak pada masa hadapan. Resolusi yang digariskan tersebut termasuklah penubuhan bank oleh Kerajaan Negeri yang akan dikenali sebagai Bank Pembangunan Sarawak (DBOS). Bank ini akan membantu

RAKAN Sarawak April - June 2017

membiayai projek strategik dengan impak yang tinggi yang boleh membawa transformasi ekonomi dan digital Sarawak. Sambil memperincikan langkah tersebut, beliau berkata Bank Negara Malaysia (BNM) telah pun meluluskan penubuhan bank baharu itu dan Perdana Menteri, YAB Datuk Seri Najib Tun Razak telah pun dimaklumkan mengenai perkara itu. DBOS akan berfungsi sebagai bank pembangunan yang akan dikendalikan oleh Kerajaan Negeri dengan sokongan kewangan penuh juga dari Kerajaan Negeri. DBOS boleh dikatakan sebagai aset utama kedua selain Empangan Bakun yang akan mengubah ekonomi Sarawak dan di bawah kawalan Kerajaan Negeri sepenuhnya. Bank itu akan dikendalikan dengan model kewangan dan akan membantu membiayai projek impak yang tinggi selaras dengan usaha kerajaan untuk menggalakkan Pelan Transformasi Sosio-Ekonomi (2016-2030).

DBOS akan memastikan hasil yang dijana daripada aktiviti pembiayaan projek-projek strategik kerajaan akan berkeupayaan memajukan ekonomi negara dan rakyat. Dengan hasil yang lebih konsisten dan berterusan yang dijana, kerajaan akan dapat menyokong lagi pembangunan ekonomi dan agenda transformasi negeri. Projek strategik pula akan memberi tumpuan kepada sektor pembangunan utama seperti infrastruktur Teknologi Maklumat dan Komunikasi (ICT) khususnya ekonomi digital, sektor tenaga termasuk penjanaan kuasa serta minyak dan gas, pengangkutan awam dan sektor perkhidmatan bandar termasuk penjagaan kesihatan dan pelancongan. Matlamat utama DBOS termasuk menggerakkan pelaburan modal persendirian dan awam untuk tujuan produktif dan membiayai projekprojek pembangunan strategik negeri yang menyumbang sebahagian


RAKAN Sarawak Perspective Perspektif RAKAN Sarawak

besar kepada pertumbuhan harmoni negara secara keseluruhan, dengan penekanan khusus terhadap projekprojek impak yang tinggi. Resolusi kedua dalam usaha menjadikan Sarawak sebagai sebuah kuasa siber ialah penubuhan Lembaga Multimedia Sarawak untuk mengawal selia pembangunan infrastruktur ICT dan penggunaan teknologi digital. Usul ini akan dibentangkan di Dewan Undangan Negeri (DUN) pada penghujung tahun ini kerana Kerajaan Negeri perlu menyiapkan rangka kerja dan meluluskan undangundang terlebih dahulu. Sambil menegaskan bahawa penubuhan agensi berkenaan bukanlah bertujuan untuk bersaing dengan agensi kerajaan yang sedia ada, Ketua Menteri menjelaskan bahawa Kerajaan Negeri mempunyai peranan tersendiri untuk mengawal dan membangunkan ekonomi digital dan mengukuhkan ekosistem digital di Sarawak. Resolusi ketiga pula berkaitan dengan penubuhan Perbadanan Ekonomi Digital Sarawak untuk menyelaras dan mengurus semua inisiatif ekonomi digital dengan tumpuan kepada bidang utama

iaitu infrastruktur, e-kerajaan, pembangunan bakat, e-dagang, dan keselamatan siber. Resolusi keempat memberi penekanan kepada aspek kelajuan infrastruktur ICT dengan Kerajaan Negeri tetap komited dalam meningkatkan penyambungan kelajuan infrastruktur ICT negeri untuk memperkukuhkan tulang belakang lebuh raya digital negeri dan seterusnya meningkatkan aliran trafik digital. Jelas beliau, ekonomi digital tidak dapat bergerak tanpa kelajuan yang bersesuaian melalui gentian optik atau pengkomputeran awan. Pada masa yang sama, Sarawak perlu membina lebih banyak menara telekomunikasi – sekurang-kurangnya 5,000 menara telekomunikasi – kerana 1,200 menara telekomunikasi yang sedia ada tidak mencukupi untuk memacu Sarawak ke arah ekonomi digital. Lanjutan dari itu, wujud keperluan Kerajaan Negeri untuk mewujudkan tulang belakang lebuh raya digital yang pantas dihubungkan dengan rangkaian antarabangsa dengan memanfaatkan dua pintu masuk; satu di selatan yang boleh menghubungkan ke Indonesia dan satu lagi di utara dengan Brunei. Kerajaan Negeri juga mengumumkan kesediaan untuk memperuntukkan RM1 bilion untuk meningkatkan infrastruktur ICT di Sarawak. Seterusnya, resolusi kelima adalah tentang mewujudkan Digital Village (Perkampungan Digital) dan E-Commerce Transformation Plan (Pelan Transformasi E-Dagang) atau E-ComY30. Menurut beliau, Perkampungan Digital dicadangkan terletak di Sama Jaya bagi menempatkan 50 inkubator sebagai kumpulan perintis yang akan memanfaatkan sepenuhnya kemudahan di situ dan yang kemudian akan diperluaskan ke Bahagian lain di Sarawak. E-ComY30 pula akan menyediakan para belia sebagai usahawan yang mempunyai pengetahuan digital luas dengan memulakan urusan perniagaan dan

perdagangan secara digital di Perkampungan Digital tersebut. Matlamat E-ComY30 adalah untuk membangunkan kemahiran belia di bandar dan luar bandar, memupuk usahawan tekno, meningkatkan peluang pekerjaan belia dalam sektor digital, menggalak inovasi digital dan kreativiti, membangun kebolehupayaan dalam sektor ekonomi digital, dan menyediakan sokongan dasar untuk memperkasa belia dalam ekonomi digital. Resolusi keenam dan ketujuh adalah mengenai promosi e-pembelajaran kepada generasi muda berkaitan perisian dan teknologi, dan promosi pelaburan untuk menjadikan Sarawak sebagai lokasi data centre (pusat data). Resolusi kelapan adalah tentang mengadakan beberapa makmal (lab), bengkel, perbincangan dalam jangka masa enam bulan berikutnya untuk mencari pendekatan terbaik dan merangka Pelan Digital untuk Sarawak. Berikutan kejayaan IDECS 2017, beliau turut mengumumkan bahawa persidangan tersebut akan diteruskan lagi pada tahun hadapan untuk mencari pendekatan dan penyelesaian lanjutan dan terkini berkaitan ekonomi digital. Pada perkara berkaitan, mengenai IDECS 2017, Setiausaha Kerajaan Negeri, YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani yang juga Pengerusi Jawatankuasa Penganjur persidangan ini berkata IDECS 2017 telah berjaya menghimpunkan 19 penceramah terkemuka antaranya, Don Tapscott yang tersenarai sebagai antara empat penceramah pengurusan paling berpengaruh oleh kumpulan Thinkers50. Penganjuran IDECS 2017 yang julung kali diadakan oleh Kerajaan Negeri melalui Sarawak Centre of Performance Excellence Sdn Bhd (SCOPE) dan Sarawak Information Systems Sdn Bhd (SAINS) akan terus mendukung usaha mentransformasi Sarawak ke arah ekonomi digital.

RAKAN Sarawak April - June 2017

5


6

Chief Minister’s Thoughts On The Civil Service Mutiara Kata Ketua Menteri Sarawak

T

he establishment of Development Bank of Sarawak or DBoS will mark a new phase in the development of Sarawak that will take on a “much more directed and determined course, with prudence always by its side”. This was explained by Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg during his windingup speech at the 18th Meeting of the State Legislative Assembly in May. “I wish to express my gratitude to the Prime Minister for agreeing to my request to form this important strategic financial institution. “The new financial model that I institute will trigger further economic development for Sarawak,” he said in his speech where he also announced that on 31 March 2017, the State Government had given the approval to establish DBoS. DBoS will be wholly-owned by the State Government and will be structured in such a way as to limit the government’s liability from risks in the operations. The bank shall be funded principally through deposits of the State Government and its agencies as well as through the deposits of big companies through the money market but not the deposits of the general public in the primary money market. According to the Chief Minister, DBoS’ main role would be to finance strategic projects for the State Government. In doing so, it would be in a position to lead in the development of the financial market in the State by encouraging more lending and borrowing in Sarawak in order to stimulate economic activities among the private sector in the State It would also encourage the funding of strategic projects in the State by financial institutions with regional offices in Sarawak. DBoS is meant to complement but to not compete with the local bank branches so that its resources can be used to leverage more strategic projects as well as to spread the risks of its lending activities. According to YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari, of particular importance to the State is

RAKAN Sarawak April - June 2017

DBoS

the Trigger for Greater Economic Development

the development of entrepreneurship and DBoS shall lead the local banking industry in the provision of seed capital to start-ups and new ventures, especially in the area of the Digital Economy. “As traditional banking and finance is constantly being challenged by the Digital Economy, DBoS shall play an instrumental role in spearheading the development of digital finance or ‘fintech’ in Sarawak. “In fact, the establishment of DBoS shall provide good jobs within the bank as well as in the economy, especially in the area of cybersecurity, risk management of capital and other assets, management and governance and integrity.” He added that DBoS could also encourage the investment and ownership by Sarawakians of strategic assets in Sarawak by development investment funds, which can be subscribed by Sarawakians in the form of bonds and investment funds. The Chief Minister pointed out that development banks traditionally

devoted financial resources to projects deemed strategic by the government but which banks may see no commercial viability. In order to fund their operations, development banks also traditionally borrowed from the market or corporate sector but not from the general public. However, development banks usually made the mistake of encouraging failures by funding ill-conceived projects run by incompetent people. He therefore gave his assurance that DBoS will be set up properly and run professionally and will play a leading role in the development of the State. “I shall ensure that the people running the Development Bank of Sarawak are professionals and banking experts and I shall solicit the assistance of the central bank to help us to ascertain that the proposed candidates are also people with credibility and integrity.”


Chief Minister’s Thoughts On The Civil Service Mutiara Kata Ketua Menteri Sarawak

Governance for Digital Sarawak Through Sarawak Multimedia Authority

T

he State Government will set up the Sarawak Multimedia Authority (SMA) towards developing a world-class ‘Digital Sarawak’. The role of SMA will be to set policies and standards on several key areas, namely digital infrastructure, cybersecurity, digital government, E-commerce, talent development, Digital Village and start-ups and R&D in digital technology. According to Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg, SMA would be set up by early January next year. “I shall personally be driving the formation and development of the SMA to ensure that our policies for the Digital Sarawak are properly formulated and developed to ensure the most benefits that can be derived from this new economic dimension for the people of Sarawak and the Sarawak economy. “I shall personally take the chairmanship of the Sarawak Multimedia Authority,” he said, adding that this new outfit under the State Government would be guided by a Board of Directors consisting of experts in various fields of the digital world. SMA will create and oversee the development of two new entities: Sarawak Digital Economy Corporation (SDEC) and Centre of Excellence for Digital Economy.

SDEC, which will be fully owned by the State Government, will be managed by local talent, to be headed by a CEO and guided by a Board of Governors, made up of experts in digital technology and digital economy. SDEC’s role would be to implement the policies and programmes for the development of Digital Sarawak in line with the policies of SMA. “SDEC shall undertake growth projects to stimulate the Digital Economy as well as to encourage the private sector to participate and flourish in the Digital Economy.” It would also be responsible for the Digital Highway, Big Data and the Big Data Analytic Engine and managing the implementation of Cybersecurity, E-commerce and talent management. Apart from that, SMA would also be responsible for the establishment of the Digital Village – an ecosystem for start-ups, entrepreneurs, investors or even government agencies to

develop and express their ideas and innovation – and will develop a framework for managing the Digital Village for youths. “SMA, through SDEC, will oversee the development of the state-owned Digital Village and encourage the setting up of similar environments by the private sector,” said YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari. SMA will also play a role in facilitating technopreneurs to get funding and market access through the Digital Village, in order to support young technopreneurs. As for the Centre of Excellence for Digital Economy, its role is to undertake R&D activities and to advise SMA of any developments, which would require a change in policy or standard. The Centre will invite as partners, universities as well as reputable researchers and practitioners, of both local and global origin. The key areas of R&D shall be smart cities, tourism, agriculture and other economic areas. “While R&D will be carried out locally, our hope is for Sarawak to be an example of a successful Digital Economy,” said the Chief Minister. Meanwhile, the SMA is expected to be set up after the State Government tables a new ordinance in the next State Legislative Assembly meeting, scheduled before the end of the year. The proposed ordinance will provide the legislative framework for establishing SMA and govern the development and management of all aspects of Digital Sarawak.

RAKAN Sarawak April - June 2017

7


8

State Secretary’s View Pandangan Setiausaha Kerajaan Negeri

Going Digital

Completes the SCS 10-20 Transformation and Innovation Initiatives

T

he Sarawak Economic Transformation Plan (SETP) prioritises the acceleration of income growth and reduction of income disparity between urban and rural households by the year 2030. Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg is driven to fast track the implementation of the SETP by harnessing the power of technology to transform Sarawak in this era of the digital economy. For him, the main motivation in Sarawak’s resolute push towards the digital economy is the “future of its children”. “Our young people are pursuing or are keen to pursue their interests in technology. This is the world that they live in now, and the kind of world that they can expect to work in, in the future, is a world steeped in digital technology. “We cannot afford to ignore the critical need for Sarawak to venture into the digital economy era in order to create jobs and opportunities for our young people,” declared the Chief Minister in his Keynote speech at IDECS 2017 in Kuching, last May. YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari is not alone in thinking that the world where Sarawak’s children will live and work in the coming decades will be

RAKAN Sarawak April - June 2017

radically different from what we know now. Among those who share his views and is working hard with his team in the Sarawak Civil Service to make the Chief Minister’s vision a reality is the State Secretary, YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani. In this conversation with RAKAN Sarawak, the State Secretary enlightens us on why and how the Sarawak government is leaving no stone unturned in its efforts to make this story of transformation happen. RAKAN Sarawak (RS): Why is there a sense of urgency for Sarawak to transform into the digital economy? STATE SECRETARY (SS): As our Chief Minister has mentioned, the kind of world that we can all expect to work in, in the future, is a world steeped in digital technology. In terms of the nature of jobs, 70-80 per cent of jobs as we know them now will disappear in the next 20 years. One clear example is the way most products and services can be accessed, exchanged or traded by using smart phones. Today, smart phones are on their way to becoming the main tool for everyone to deliver or access any kind of service or product. By 2020 (or even earlier), it is projected that 70 per cent of all

humans will own a smart phone. This means that anything that will not work or can be accessed through a smart phone will be doomed to fail in the near future. In the area of education, for example, anyone with a smart phone will soon be able to access worldclass education. Online learning will be as common as classroom learning as students can access online courses any time and interact with students from around the world as they are taught by a teacher who could be thousand of miles away in a virtual, Internet-based classroom. This is the technology-driven world in which Sarawak’s children need to be prepared and equipped to live in in the near future. And it is the responsibility of our generation to make sure that Sarawakians will not be left behind in this global transformation. In terms of Sarawak’s economic growth, we have set a target of becoming a high-income society by 2030. We have less than 15 years to do that. Sarawak needs to accelerate “catch-up” growth, both in the case of greater small- and medium-scale enterprises’ (SMEs) contribution to the economy and in terms of fostering innovation by promoting startups in technology.


State Secretary’s View Pandangan Setiausaha Kerajaan Negeri

In order to achieve our target, going digital is the way to go. Digital holds the potential for our economy to grow further. When we go digital, Sarawak manufacturers and providers of services, especially the SMEs, will have the means to access new and larger markets beyond our shores for their goods and services. With digitalisation, our SMEs, regardless of current revenue and employee size, can be connected to markets through the web and able to access global markets for both customers and suppliers. To illustrate, it is now possible these days for a European shopper to buy shoes designed in the US, manufactured in Malaysia and made from materials sourced in the Philippines or in Vietnam by accessing an online shopping platform like Amazon or Alibaba, anywhere and any time. RS: Briefly describe the plan that has been put in place for Sarawak to go digital. SS: Firstly, we will invest in digital infrastructure to enable new services. Our Chief Minister has announced a RM1 billion allocation to build up the necessary infrastructure to boost up Internet speed throughout Sarawak.

In order to fully tap the opportunities in online commerce, Internet speed is crucial. YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari has already indicated that he wants at least 100 Mbps for urban areas and 50 Mbps for rural areas. We also need to invest in cloud computing technology and on Sarawak’s Big Data. Secondly, our plan includes encouraging and establishing public-private partnerships, R&D investments and promoting standards and interoperability of digital platforms for businesses in Sarawak. Thirdly, we are enhancing our efforts to invest and develop our human capital in terms of digital skills and “data-driven” thinking among Sarawakians. We will build upon what we have already started in promoting TVET and STEM among our youths and leverage these efforts to ensure that our youths will be able to tap the opportunities that will open up for them in the digital economy. RS: How does digitalization impact the Sarawak Civil Service? SS: I do not foresee any negative impacts for the Sarawak Civil Service (SCS) in any way.

In fact, the process of digitalization will complete what we have started in 2010, when we launched the SCS10-20 Transformation and Innovation Initiatives. Back then, we started the process of creating and strengthening high performance and innovative teams within the SCS. We set out to break down “working in silo” mentality and attitudes among the civil servants. With digitalization and, with the advantage of having faster, upgraded connectivity, our high performance teams throughout Sarawak can become even more agile and efficient in the delivery of much-needed services to the public. With digitalization, data and information sharing and integration will be enhanced among the different ministries, agencies and departments, which will then enable our civil servants to make faster decisions supported by data thus, reducing if not totally eliminating errors in processes and operations.

RAKAN Sarawak April - June 2017

9


10

Perspective Perspektif

Sarawak as a Digital Economy Powerhouse: Experts’ Perspective

T

he inaugural International ICT Infrastructure and Digital Economy Conference Sarawak (IDECS) 2017 had set its focus on the growth of technology and its potential in spurring Sarawak’s economic development. During the two day event, which took place on 3-4 April, a total of 19 industry experts from Malaysia and abroad presented topics and case studies related to the digital economy. In attendance were some 1,700 delegates from all over ASEAN, comprising the private sector, start-ups, small- and medium-sized enterprises (SMEs), government agencies and university students.

Enabling Technologies and Infrastructure for the Digital Economy IDECS2017 aimed to explore definitions, technologies, requirements, inclusions/exclusions, opportunities and perils that digital economy brings and delegates were made aware of key concepts that have shaped the digital economy, such as blockchain, financial technology (FinTech), Internet of Things (IoT), and virtual reality (VR), as well as real-world examples of companies utilising technology to their advantage.

RAKAN Sarawak April - June 2017

However, they cautioned on the misuse of technology for consumption instead of productivity, noting that understanding its nature was vital to be able to fully utilise its capability without being detrimental to its users. For instance, VR expert Prof Jeremy Bailenson from Stanford University noted that VR should be used for “special experiences” deemed “impossible, dangerous, expensive/ rare and counterproductive” to be replicated in real life to avoid ethical issues such as distraction, addiction, visual fatigue and abuse.

Transforming and Transitioning People, Government, Commerce and Industries to be Digital Economy-Ready IDECS2017 also featured key figures in e-commerce, research, and government sharing on current states of regional, national and local digital economy and strategies required for the next wave of business and development. One of them was LAZADA Malaysia chief executive officer Mr Hans-Peter Ressel, who said that identifying “blockers” in one’s business and understanding one’s customers were crucial in order to fully thrive in e-commerce.

He also mentioned LAZADA’s efforts to nurture young talents through its training programmes that emphasised on both hard and soft skills, especially in encouraging them to explore new technologies and learn through failure. Talent development was also part of Sarawak Information Systems’ (SAINS) goals of building a technically-aware local workforce. Its CEO, YBhg Dato Teo Tien Hiong outlined SAINS’s efforts to ensure participation and adoption among youths and the rural population in Sarawak in technology through various programmes and collaborations. Overall, this particular segment or track at IDECS2017 highlighted that social media, mobility, cloud computing, cybersecurity, IoT and big data analytics account as technology enablers to digitalise operations within businesses and the public sector. According to Mr Ressel, it was through technology and particularly data analytics that enabled LAZADA Malaysia to capitalise on the e-commerce market in Malaysia.

Integrating with the Global Digital Economy The final track at IDECS2017 provided an in-depth look at


Perspective Perspektif

efforts undertaken by industries, governments and individuals in achieving their digital goal; from the use of blockchain in revolutionising the banking industry, to solving real, local problems to succeed in start-ups like ride-hailing company Grab. Presentations and plenary sessions throughout this track also re-emphasised the importance of infrastructure, entrepreneurship and talent development in the digital economy agenda. For Sarawak, SACOFA Managing Director Mr Zaid Zaini stated that offering good connectivity at an affordable cost and balancing commercial demand and social obligation remain a challenge in providing high broadband quality and coverage in the State. Given how the Internet has enabled communication with the world over, experts also highlighted the advantages of being online in direct relation to the digital economy. For example, Connectcloud, Inc. Asia Business head Mr Kumaran Singaram suggested utilising cloud computing to cut down operating cost, while World Bank digital strategy and government analytics adviser Mr Randeep Sudan introduced various examples of online learning and remote working for long-term human capital development.

Moving Forward The overarching theme throughout IDECS2017 was that the government played a vital role in leading culture change towards embracing technology and providing leadership and execution to steer Sarawak towards the digital economy. In fact, digital economy expert and world-renowned speaker Mr Don Tapscott pointed out in his keynote presentation that the government as a model user was one of eight vital components to ensure the success of the economy (the others were funding, capital, incubation, talent, market, infrastructure, and entrepreneurs). As for Digital News Asia CEO, Mr Karamjit Singh, he explained that the State Government, as Sarawak’s model user, must first recognise and address its strengths and weaknesses in its commitment to achieve its digital economy goals. In the opinion of International Data Corporation (IDC) Europe chief analyst, Mr Philip Carter, in order to digitalise Sarawak, the government would need to push for public-private partnerships, R&D investments, and promotion of standards and interoperability. It would also need to continue investing in digital infrastructure to enable new services, start building data economy to drive the digital economy, and invest and develop its human capital and digital skills.

However, IDC Asia/Pacific Government and Education head Mr Gerald Wang stressed the State Government’s efforts must begin within the civil service, especially in breaking down ‘silos’ among government agencies and departments in order to provide faster and better service delivery quality. Only then would the State Government be able to provide the necessary physical, technical and social infrastructure (especially cybersecurity in ensuring its citizens’ privacy) to empower its citizens to help drive the digital economy. Ultimately, the speakers agreed that effective collaboration between all stakeholders – public and private sectors, start-ups, SMEs, university students – and their will to leapfrog into the digital era were essential to achieve the State Government’s digital economy agenda. As Mr Tapscott explained; accomplishing this required the “collective thinking of all of us to move forward” in developing strategies which were collectively forged by the stakeholders.

RAKAN Sarawak April - June 2017

11


12

Perspective Perspektif

I

Year of Digital Economy

n October last year, Prime Minister YAB Datuk Patinggi Mohd Najib Tun Abdul Razak declared 2017 as the Year of Digital Economy for Malaysia, placing the sector as an essential component of the country’s vision of becoming a high-income nation. The initiative aims to increase digital economy contribution to Malaysia’s GDP from 17.8 per cent (as of 2015) to 20 per cent in 2020 by creating opportunities for Malaysians, especially youths and entrepreneurs, to be innovative and creative through the usage of digital technologies. To ensure the success of Malaysia’s digital economy, the Malaysian Government has identified five catalysts: physical microcosms, risk capital funding, connectivity, talent, and regulatory framework. Later in the same month, YAB Datuk Patinggi Mohd Najib outlined measures that would boost the digital economy during his tabling of Budget 2017, namely an allocation of RM1 billion to Malaysian Communications and Multimedia Commission (MCMC) to enhance broadband coverage and quality of up to 20Mbps, as well as RM162 million to Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC) to

RAKAN Sarawak April - June 2017

implement digital programmes such as the e-commerce ecosystem and #mydigitalmaker movement. Other measures introduced included Digital Free Trade Zones and Malaysia Digital Hubs; offering a more competitive price for broadband services; and increasing Ethernet broadband speeds in public universities up to a maximum of 100Gbps. Malaysia’s efforts toward the digital economy began in 1996, when the Multimedia Super Corridor (MSC) was launched to transform Malaysia into a knowledge-based economy and society. The project was designed as a platform for local tech companies to grow and for multinational companies to invest and develop digital and creative solutions in the country. In 2012, when more consumers and businesses were adopting technology into their daily activities, YAB Datuk Patinggi Mohd Najib launched Digital Malaysia to drive the country into becoming a fully developed digital economy. By combining existing and new digital initiatives, the transformational programme aimed to establish a sustainable ecosystem

that allowed extensive utilisation of digital technologies across economic sectors and interaction between stakeholders and their global counterparts. Since then, with rapid technological and connectivity advancements, about 21 million Malaysians are now Internet users, while the country’s mobile phone penetration rate stands at 143.8 per cent. Malaysia is perceived as a highly attractive e-commerce market in Southeast Asia, with the proper infrastructure available including logistics, payment facilities and Internet accessibility, as well as high penetration of online shoppers – at 67 per cent, compared to Thailand (57 per cent) and Singapore (24 per cent) – allowing e-retailers like Lazada, Zalora and 11street to set up their operations in the country. Additionally, in a 2015 study published by Seedstars World – a renowned start-up competition in emerging markets – Malaysia was seen as one of the top places in the world to launch a start-up due to existing regulations, policies and facilities that supported entrepreneurship.


Perspective Perspektif

MDEC, in particular, has been a major player in the country’s digital economy transformation since its establishment in 1996 (then known as Multimedia Development Corporation). For instance, its digital inclusivity initiatives eRezeki and eUsahawan launched in 2015 to target key communities – including youth, digital entrepreneurs, small- and medium-enterprises (SMEs) and the ‘B40’ – benefitted around 100,000 Malaysians, within a period of about one year. It also implemented the aforementioned #mydigitalmaker movement in 2016. This initiative is a public-private-academia partnership to create a nation of “digital makers”. Under this initiative, Ministry of Education integrated computational thinking and computer science into primary and secondary school curricula beginning January 2017, while the private sector and academia will nurture young talents within educational institutions and communities through external programmes and activities. Following the 2017 Budget announcement, Malaysia launched

the world’s first Digital Free Trade Zone (DFTZ) in March 2017, providing physical and virtual zones equipped with online and digital facilities to support Malaysian and international tech companies on e-commerce activities and Internet-based innovation. To ensure Malaysia’s objective of becoming a hub for tech start-ups is met, MDEC established Malaysia Digital Hub, which are currently located at APW, The Co. and Common Ground in Klang Valley. The initiative supports tech and digital co-working spaces, start-ups and communities through government support, but most importantly offering vast opportunities – access to highspeed broadband and fibre optic connectivity, funding, facilitation, etc. – to connect to the global digital ecosystem. Simultaneously, the corporation has also introduced Malaysia Tech Entrepreneur Programme (MTEP) to attract and assist new and established entrepreneurs from around the world in kick-starting their businesses in Malaysia. Efforts undertaken by MDEC

and the Malaysian Government as a whole, are expected to overcome challenges regarding the digital economy, including providing affordable Internet access to consumers and businesses, retaining the country’s e-commerce revenue, and boosting investments from global digital players. As 90 per cent of jobs in the future require digital proficiency, MDEC estimated that Malaysia will need one million digital workers such as coders, application developers and software engineers by 2025. And while it has allocated RM75 million for SME development in Budget 2017, the Government would need to persuade them to adopt digital technologies into their business operations to catch up with the technology-driven global market, as SMEs account for the highest number of businesses (90 per cent) in the country. Nevertheless, through various measures, the Government is confident in achieving its digital economy vision, even foreseeing the sector contributing more than 20 per cent to Malaysia’s GDP by 2020. Given its strategic location in Southeast Asia, tech start-ups based in Malaysia will be able to connect to the region’s population of over 625 million people for a start, subsequently creating new jobs and businesses. Plus, with Malaysian youths being raised in a digital environment and more open to the concept of entrepreneurship, they can easily take advantage of the increasing opportunities to capitalise on the digital economy, thus becoming key drivers in Malaysia’s innovation-led socioeconomic growth.

RAKAN Sarawak April - June 2017

13


14

Perspective Perspektif

M

ungkin masih terlalu awal untuk membuat kesimpulan kejayaan inisiatif, polisi dan dasar yang digariskan oleh Ketua Menteri Sarawak yang baharu, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg kerana 100 hari adalah tempoh yang terlalu pendek untuk membuat sesuatu penilaian. Namun, beliau menyifatkan 100 hari pertama sebagai landasan permulaan, menetapkan momentum dan paling penting adalah konsistensi dalam melaksanakan apa yang telah diumumkan serta memperincikan setiap pendekatan untuk dilaksanakan 100 hari berikutnya. Beliau membuat kesimpulan ini ketika berucap di ‘Majlis 100 Hari Bersama Media’ di Kuching, genap 100 hari pentadbiran beliau pada 21 April 2017. Menurut beliau, segala polisi dan dasar Ketua Menteri terdahulu iaitu Allahyarham Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Haji Adenan Haji Satem dan TYT Tun Pehin Sri Haji Abdul Taib Mahmud akan diteruskan dan sebagai melengkapkannya di bawah kepimpinan beliau, ekonomi digital akan dijadikan fokus utama dalam mentransformasi Sarawak. Mengimbas kembali di awal 100 hari pentadbiran beliau, perkara pertama yang dilaksanakan ialah meneruskan usaha-usaha Allahyarham Tok Nan iaitu pembangunan luar bandar terutamanya pembinaan infrastruktur. Lawatan rasmi beliau yang pertama adalah ke Bahagian Limbang di mana beliau mengumumkan projek infrastruktur bernilai RM72.7 juta termasuk projek pengindahan Tebingan Limbang (RM30 juta); projek penyiapan jalan ke Bukit Buda (RM30 juta) serta pembinaan laluan pejalan kaki (RM2.5 juta); dan projek Tebingan Lawas (RM10.2 juta). Pada lawatan tersebut juga beliau melancarkan projek Rangau Valley, dalam proses menjadikan Limbang sebuah bandar moden. Melalui beberapa lawatan ke kawasan luar bandar, beliau telah mengumumkan sejumlah besar peruntukan untuk kawasan luar bandar, antaranya di Bintulu pada bulan Mac dan April dengan projek Jambatan Kuala Kemena (RM250 juta) menghubungkan Bintulu dan kawasan Jepak; Jambatan Sebauh (RM150 juta); penaiktarafan Pejabat Daerah Sebauh (RM5 juta); dan pembinaan jalan Kampung Hilir Sebauh (RM31 juta). Projek tersebut dijangka dapat merancakkan pembangunan Daerah

RAKAN Sarawak April - June 2017

100 Hari Pertama dan Seterusnya :

Menjejaki Komitmen Pentadbiran Ketua Menteri Sebauh yang telah dinaiktaraf menjadi Daerah semasa pentadbiran Tok Nan. Kemudian, semasa lawatan ke Bahagian Betong pada 3 April bersama Timbalan beliau, YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas, Ketua Menteri telah mengumumkan beberapa projek seperti projek infrastruktur jalan raya luar bandar termasuk penaiktarafan Pejabat Daerah Spaoh dan Jambatan Spaoh di dalam Kawasan Agropolitan Bukit Sadok berjumlah RM149.5 juta. Malah, menurut beliau Kerajaan Negeri bercadang untuk membina landasan ataupun padang terbang bagi membolehkan kapal terbang kecil mengangkut hasil pertanian untuk tujuan eksport dari pusat agropolitan ke lapangan terbang berhampiran. Ketika di Serian pada 1 April pula, beliau telah mengumumkan bahawa RM500 juta akan digunakan untuk pembangunan infrastruktur di Bahagian Serian termasuk tiga projek besar yang akan dilaksanakan iaitu Kompleks Pentadbiran Bahagian Serian, Dewan Persidangan, dan Bandar Baharu Serian (Serian New Township). Selain itu, turut diumumkan peruntukan sebanyak RM5 juta untuk pembinaan Pejabat Daerah Tebedu

dan RM2.5 juta bagi menaik taraf infrastruktur di kawasan air terjun Ranchan. Kawasan Kapit turut mendapat perhatian beliau bersama Timbalan beliau, YB Tan Sri Datuk Amar Dr. James Jemut Masing. Ketika di Kapit, Ketua Menteri meluluskan beberapa projek infrastruktur, serta untuk sekolah dan rumah-rumah ibadat bernilai RM73.9 juta di Bahagian tersebut termasuklah pembinaan semula Pejabat Daerah Kecil Nanga Merit. Selain itu, beliau juga meluluskan RM12 juta untuk mencantikkan Panggau Danau; RM3 juta untuk projek pembesaran pekan Kapit; RM3 juta untuk pembangunan Tebingan Song; dan RM14 juta untuk Tebingan Belaga. Beliau turut membuat pengumuman tentang Agensi Pembangunan Ulu Rajang atau URDA yang bakal diwujudkan bagi merancakkan lagi pembangunan di kawasan Kapit, terutama di kawasan hulu Batang Rajang. Melalui URDA, beliau yakin perancangan strategik dapat dilaksanakan di kawasan berkenaan memandangkan kawasan tersebut


Perspective Perspektif

berpotensi untuk dibangunkan misalnya berkaitan dengan kuasa elektrik menerusi pembinaan Empangan Murum dan Baleh selain sektor pertanian. Melengkapkan usaha tersebut (pembangunan kawasan tengah), pada satu majlis berasingan beliau turut mengumumkan rancangan kerajaan negeri untuk menubuhkan sebuah lagi agensi dikenali sebagai Agensi Pembangunan Tanah Tinggi (HDA). Beberapa perbincangan akan dilakukan berhubung cadangan penubuhan HDA bagi membangunkan kawasan tanah tinggi di Baram, Miri. Menurut beliau, HDA dan URDA akan ditubuhkan di bawah Ordinan Lembaga Pembangunan Koridor Wilayah (RECODA) 2006 (4b) bagi merancakkan pembangunan di kawasan berkenaan. Selain pembangunan kawasan luar bandar, Ketua Menteri turut mengumumkan beberapa dasar dan inisiatif baharu untuk merancakkan pembangunan di seluruh Sarawak. Beliau yakin segala projek yang diumumkan beliau dalam masa 100 hari akan memberikan impak besar dan akan dilaksanakan dalam masa tiga tahun serta turut menjana aktiviti di kawasan luar bandar. Salah satu aspek yang diberikan perhatian khusus oleh beliau ialah sektor pertanian dengan pendekatan baharu dan tidak terlalu bergantung kepada subsidi. Melalui pendekatan baharu itu juga menukarkan wang subsidi RM100 juta setahun yang diperuntukkan kepada para petani kepada pelaburan secara ekuiti. Melalui bimbingan daripada kerajaan, subsidi dalam bentuk ekuiti dapat digunakan sepenuhnya bagi tujuan menambah produktiviti dalam merealisasikan hasrat menjadi pengeluar makanan utama negeri ini.

Pelaksanaan Teknologi Maklumat dan Komunikasi (ICT) juga turut digalakkan terutama bagi memperluaskan pasaran secara digital dengan memanfaatkan lebihan produk pertanian dan pasaran setempat yang agak terhad. Jelas beliau, sebelum beralih kepada keadaan tadi, beliau bersama pasukan pentadbiran beliau telah mencari jalan bagaimana untuk meningkatkan kelajuan jalur lebar; justeru, Kerajaan Negeri telah bersetuju untuk memperuntukkan RM1 bilion untuk menaiktaraf infrastruktur ICT. Bagi mencapainya, kelajuan perkhidmatan jalur lebar di Sarawak akan ditingkatkan kepada 4 Tbps berbanding hanya 1.3 Tbps yang ada setakat ini. Beliau membayangkan sekiranya keadaan ini menjadi realiti, manfaatnya akan turut dinikmati kawasan luar bandar seperti kawasan Bukit Sadok (Betong) dan Baleh (Kapit) dengan mengubah kaedah pemasaran produk pertanian dan memperluaskan pasaran secara digital.

Melengkapkan usaha tersebut, Kerajaan Negeri akan membangunkan landasan terbang dengan memanfaatkan kapal terbang kecil sebagai “kargo udara� yang akan dihubungkan dengan lapangan terbang utama berhampiran. Selain kawasan di luar bandar, kawasan bandar turut mendapat perhatian Ketua Menteri yang turut mengumumkan Kerajaan Negeri akan meningkatkan sistem pengangkutan awam dengan melaksanakan Transit Aliran Ringan (LRT) menghubungkan Kuching, Samarahan dan Serian sebagai laluan utama. Menurut beliau, sistem pengangkutan di bandar perlu dirancang dan diberi perhatian mulai sekarang bagi menangani kesesakan aliran trafik di masa akan datang. Pembinaan sistem pengangkutan LRT juga dapat memudahkan pembangunan bandar-bandar baharu berhampiran stesen LRT tersebut pada masa hadapan. Beberapa pengumuman lain termasuklah penubuhan sebuah bank oleh Kerajaan Negeri yang dikenali sebagai Bank Pembangunan Sarawak (DBOS) dan akan bertindak sebagai model kewangan sendiri untuk membantu membiayai projek strategik berimpak tinggi. Selain itu, beliau bersama pasukan pentadbiran beliau komited mencari pendekatan terbaik melalui beberapa lawatan rasmi ke luar negara seperti ke China dan England yang boleh digunapakai untuk pembangunan di negeri Sarawak. Jelas beliau banyak lagi usaha yang perlu dilaksanakan untuk 100 hari berikutnya, terutama dalam mengejar pembangunan menjelang 2030.

RAKAN Sarawak April - June 2017

15


16

Special Focus Fokus Khas

Kabinet Negeri Baharu

Memastikan Segala Inisiatif Dicapai

R

ombakan Kabinet Negeri yang diumumkan Ketua Menteri, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Abang Haji Openg pada 6 Mei akan bertindak antara lain melaksanakan setiap perkara yang pernah diumumkan beliau sebelum ini terutama inisiatif ekonomi digital dan agenda tranformasi yang sedang berjalan rancak. Paling penting, penyusunan semula Kabinet Negeri kali ini lengkap lanjutan pembentukan Kabinet baharu pada 19 Januari di bawah pentadbiran beliau yang menyaksikan pembentukan portfolio baharu, kementerian baharu dan penggabungan serta penamaan semula kementerian menandakan komitmen pentadbiran beliau melaksanakan setiap dasar yang telah digariskan. Secara ringkasnya, Kabinet Negeri ini menyaksikan seorang lagi Timbalan Ketua Menteri dilantik, selain menyaksikan dua Menteri

RAKAN Sarawak April - June 2017

Muda dinaikkan pangkat sebagai Menteri penuh manakala dua muka baharu dilantik sebagai Menteri Muda. Ketua Menteri turut menggalas tanggungjawab baharu dengan pembentukan portfolio baharu seperti pembangunan tenaga, sektor minyak dan gas, telekomunikasi dan ekonomi digital dan pengangkutan awam bandar Kuching (termasuk Transit Aliran Ringan ataupun LRT) Ketua Menteri menamakan semula Kementerian Kewangan sebagai Kementerian Kewangan dan Perancangan Ekonomi (fokus kepada model kewangan baharu) serta Kementerian Pembangunan Bandar sebagai Kementerian Pembangunan Bandar dan Sumber Asli, yang keduaduanya dipimpin beliau. Pada rombakan kali ini, turut diumumkan pelantikan seorang lagi Timbalan Ketua Menteri iaitu YB Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan mengisi jawatan Timbalan Ketua Menteri yang dikosongkan berikutan

pelantikan YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari sebagai Ketua Menteri pada 13 Januari lalu. Dua lagi Timbalan Ketua Menteri, YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas dan YB Tan Sri Datuk Amar Dr James Jemut Masing telah dikekalkan. Ketua Menteri turut menamakan semula Kementerian Pemodenan Pertanian kepada Kementerian Pemodenan Pertanian, Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah yang diterajui YB Datuk Amar Douglas Uggah. YB Datuk Abdul Karim Rahman Hamzah dan YB Datuk Talib Zulpilip – kedua-duanya sebelum ini Menteri Muda – dilantik sebagai Menteri penuh dengan YB Datuk Abdul Karim dilantik Menteri Pelancongan, Kesenian, Kebudayaan, Belia dan Sukan manakala YB Datuk Talib sebagai Menteri di Jabatan Ketua Menteri, menerajui portfolio baharu (pertama kali diwujudkan) iaitu Integriti dan Ombudsman. Kabinet Negeri kali ini turut


Special Focus Fokus Khas

menyaksikan YB Dato Sri Michael Manyin Jawong dilantik sebagai Menteri menerajui Kementerian baharu (pertama kali diwujudkan) iaitu Kementerian Pendidikan, Sains dan Penyelidikan Teknologi. Muka baharu dalam rombakan Kabinet itu termasuk Ketua Setiausaha Politik kepada Ketua Menteri, YB Abdullah Saidol sebagai Menteri Muda yang bertanggungjawab

bagi Hal Ehwal Korporat dan Ahli Dewan Undangan Negeri (DUN) Balai Ringin dan Ketua Pemuda Parti Rakyat Sarawak, YB Snowdan Lawan yang dilantik sebagai Menteri Muda Belia dan Sukan. YB Datuk Sri Wong Soon Koh pula dilantik mengetuai Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan E-Dagang serta kekal sebagai Menteri Kewangan Kedua.

Tiga lagi Menteri iaitu YB Dato Sri Dr Stephen Rundi (Kementerian Utiliti), YB Datuk Dr Sim Kui Hian (Kementerian Kerajaan Tempatan dan Perumahan) dan YB Datuk Fatimah Abdullah (Kementerian Kebajikan, Kesejahteraan Komuniti, Wanita, Keluarga dan Pembangunan Kanak-kanak) kekal dalam Kementerian masingmasing.

Berikut merupakan barisan Kabinet baharu Kerajaan Negeri Sarawak 2017 Menteri

YAB Datuk Amar Abang Abdul Rahman Zohari Tun Abang Haji Openg

Kementerian/Portfolio Ketua Menteri Menteri Kewangan dan Perancangan Ekonomi Menteri Pembangunan Bandar dan Sumber Asli Portfolio tambahan: § Pembangunan Tenaga § Minyak dan Gas § Ekonomi Digital dan Telekomunikasi § Pengangkutan Awam Bandar Kuching (termasuk LRT)

YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas

Timbalan Ketua Menteri Menteri Pemodenan Pertanian, Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah

YB Tan Sri Datuk Amar Dr. James Jemut Masing

Timbalan Ketua Menteri Menteri Pembangunan Infrastruktur dan Pengangkutan

YB Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan

Timbalan Ketua Menteri Menteri Pembangunan Perindustrian dan Keusahawanan Menteri Pembangunan Bandar dan Sumber Asli II

YB Dato Sri Wong Soon Koh YB Dato Sri Michael Manyin Jawong YB Datuk Fatimah Abdullah YB Dato Sri Dr Stephen Rundi Utom

Menteri Perdagangan Antarabangsa dan E-Dagang Menteri Kewangan II Menteri Pendidikan, Sains dan Penyelidikan Teknologi Menteri Kebajikan, Kesejahteraan Komuniti, Wanita, Keluarga dan Pembangunan Kanak-kanak Menteri Utiliti

YB Datuk Dr Sim Kui Hian

Menteri Kerajaan Tempatan dan Perumahan

YB Datuk Talib Zulpilip

Menteri di Jabatan Ketua Menteri (Integriti dan Ombudsman)

YB Datuk Abdul Karim Rahman Hamzah

Menteri Pelancongan, Kesenian, Kebudayaan, Belia dan Sukan

Menteri Muda

Kementerian/Portfolio

YB Datuk Francis Harden Hollis

Menteri Muda Kesejahteraan Komuniti

YB Datuk Lee Kim Shin

Menteri Muda Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan

YB Datuk Mohd Naroden Majais YB Datuk John Sikie Tayai YB Datuk Julaihi Narawi

Menteri Muda E-Dagang Menteri Muda Keusahawanan dan Pembangunan Perusahaan Kecil dan Sederhana (SME) Menteri Muda Undang-Undang dan Adat Bumiputera Menteri Muda Jalan Pesisir

YB Datuk Dr Jerip Susil

Menteri Muda Pengangkutan

YB Liwan Lagang

Menteri Muda Bekalan Air

YB Rosey Yunus

Menteri Muda Wanita, Keluarga dan Pembangunan Kanak-kanak

YB Datu Haji Len Talif Salleh

Menteri Muda Perancangan Bandar, Pentadbiran Tanah dan Alam Sekitar

YB Datuk Roland Sagah Wee Inn

Menteri Muda Pembangunan Tanah Adat

YB Dr Abdul Rahman Junaidi

Menteri Muda Elektrik Luar Bandar

YB Dr Abdul Rahman Ismail

Menteri Muda Pertanian

YB Sharifah Hasidah Sayeed Aman Ghazali

Menteri Muda Perundangan, Hubungan Negeri-Persekutuan dan Pemantauan Projek

YB Dr Annuar Rapaee

Menteri Muda Pendidikan dan Penyelidikan Teknologi Menteri Muda Perumahan dan Kesihatan Awam

YB Malcolm Mussen Lamoh

Menteri Muda Perindustrian dan Pelaburan

YB Datu Dr. Penguang Manggil

Menteri Muda Kerajaan Tempatan

YB Snowdan Lawan

Menteri Muda Belia dan Sukan

YB Abdullah Saidol

Menteri Muda Hal Ehwal Korporat

RAKAN Sarawak April - June 2017

17


18

Special Focus Fokus Khas

S

ince its establishment in 1973 as Pusat Latihan Pembangunan Belia (PLPB), the Centre of Technical Excellence Sarawak (CENTEXS) has grown to become the premier technical trades training centre in Sarawak. This was especially so, when it was re-launched in 2014 as part of the State’s goal to develop a strong, capable workforce through technical and vocational education and training (TVET). Set up to provide accessible and affordable technical education and to meet the demand for competent local skilled workers in heavy industries – oil & gas, construction, manufacturing, mechatronics – the institution aimed to equip students with the necessary skills, knowledge and attitude, subsequently giving them opportunities to participate in industries in Sarawak. This became more relevant as the State opted to industrialise to accelerate socio-economic growth with the implementation of the Sarawak Corridor of Renewable Energy (SCORE). At CENTEXS’ core was its publicprivate partnership with industries to ensure hands-on or on-the-job experience for its students; study programmes comprised of two to three months at the institution (for basic trade or technical knowledge), followed by three to four months in industries (for real-world exposure). The short duration plus the collaboration with industry players allowed students to complete their training earlier than their traditional university counterparts while transitioning relatively easier from school to work.

RAKAN Sarawak April - June 2017

CENTEXS Building an Industry-Certified Technical Workforce These programmes catering to the heavy industries, as well as hospitality, ICT and beauty & health sectors, were also designed to meet the ‘gold standard’ of technical training, enabling graduates to work inside and outside Sarawak as their certifications were internationallyand industry-recognised. “That is something we are very proud of, because we break from the mainstream thinking of ‘It must be the national syllabus,’ but we said, ‘No, it must be the industry syllabus’,” said its chief executive officer Haji Syeed Mohd Hussien Wan Abdul Rahman in a recent interview with RAKAN Sarawak. Whereas some required local certifications like the Electrical Inspectorate Unit and Malaysian Skills Certificate (SKM), CENTEXS focused on providing programmes with international certifications such as from City & Guilds, The Welding Institute (TWI) and American Welding Society (AWS). To ensure lifelong learning and quality among its graduates, CENTEXS has been implementing a selfassessment system dubbed ‘Orange Passport’ since last year.

“This passport is very important because they have evidence of their work when they want to move to another place to get a better job,” said Mr Syeed. This ‘evidence’ was the certifications from the graduates’ employers acknowledging their performance in the workplace plus the extended training they have attended. CENTEXS is also certifying present technical employees who


Special Focus Fokus Khas

had experience but lacked paper qualification, through Recognition of Prior Learning (RPL). By attending workshops and job assessments conducted by CENTEXS, workers with RPL certificates would have greater chances of finding jobs as well as greater earning power, as these certificates were recognised. However, despite its current efforts, CENTEXS continued to confront challenges, particularly with regard to TVET programmes in Sarawak. Mr Syeed said one such challenge was the prevailing

industries to develop, according to Mr Syeed CENTEXS opted to create these programmes that will serve the surrounding areas, with new campuses to be set up in Lundu, Mukah and Lawas in addition to the upgrading of the main campus in Kuching. With each of these campuses expected to have their own specialised programmes, graduates who have been working in other places would be able to return and serve in their respective hometowns. With regard to Sarawak’s latest pursuit – the digital economy – Mr

Thus, the institution intended to streamline them into its programmes, incorporating skills required for digital and physical economies. Mr Syeed believed that current technical skills would still be relevant for they can still serve the digital economy in terms of providing the infrastructure and the platform for digital-related activities to complement the State economy. At present, CENTEXS offered a technopreneurship course in collaboration with Sarawak Information System (SAINS), providing ICT training for students to share their skills and knowledge to their communities and even take part in e-commerce and telemedicine, especially for those from rural areas.

attitude from parents wanting their children to work instead of furthering their studies, especially in rural areas. Without up-skilling themselves, youths would not be able to find jobs with their limited competency, and eventually they would be unable to support their family financially. Therefore, by offering short technical programmes, Mr Syeed believed CENTEXS is fulfilling the parents’ wish that their children be employed, and more importantly providing youths with more options should they decide to pursue other areas in the future. Another challenge he noted concerned the lack of established industries in areas where CENTEXS was or expected to be present; for instance, the hospitality programme to be offered at the new campus in Lundu, despite the tourism industry still in its infancy in the area. Yet instead of waiting for new

Syeed stressed that it was one of the best things happening for Sarawak that will bring about more job opportunities as more industries could develop in other parts of Sarawak. From CENTEXS’ perspective, Mr Syeed explained digital skills are just another form of technical education because many jobs involved in the digital economy require technical skills.

Ultimately, regardless of trades, CENTEXS aimed to produce graduates who value safety, are drug-free, have the highest quality of certification and possess the right attitude, skills, knowledge and endurance. “CENTEXS will be called ‘Excellence’ if our students are successful – if they are successful, we are successful. That is the one thing that we understand,” said Mr Syeed.

RAKAN Sarawak April - June 2017

19


20

Special Focus Fokus Khas

Promoting Technical Education

T

he perception of technical and vocational education and training (TVET) in society has improved drastically over the years and in Sarawak enrolment in TVET institutions has been on the increase as more youths embarked in this field. Based on a survey of 61 TVET institutions in Sarawak conducted by Tabung Ekonomi Gagasan Anak Bumiputera Sarawak (TEGAS), 90 per cent of the capacity in those institutions has been filled. TEGAS Chief Operating Officer Mr Awangku Merali Pengiran Mohamed believed this clearly showed that there is a change in mind-set among the people in the State, especially among the youth and their parents. Under the initiative of the State government, TEGAS was established on 28 February 2012 to promote TVET among Sarawakian youth especially in the rural areas to transform them into a skilled workforce. Thus, one of TEGAS’ main responsibilities is to change the mind-set and perception of the community on TVET. Apart from that, TEGAS also plays a role in facilitating students into entering TVET institutions and

RAKAN Sarawak April - June 2017

providing students with consultation, advice and the latest information. While the number of TVET students may have increased over the years, Mr Awangku Merali noted that their next step is to look into the employment opportunities for TVET students. According to him, among the most frequently asked questions by both students and their parents were related to issues of scholarships or sponsorships for students and the job opportunities that lie ahead. As part of their responsibility in promoting TVET, TEGAS has formed collaborations with various institutions and included the involvement of both the government and the private sector, in order to better understand the requirements that meet the demand of industries. Meanwhile, with the State’s focus now also on developing a digital economy, Mr Awangku Merali believed that TVET would play a crucial role in supporting the development of this new initiative. The implementation of initiatives would also require the necessary technical skills and workforce attending to various technical issues. In identifying the necessary

and specific type of skills or jobs needed for the industry, TEGAS is also currently working closely with relevant institutions to adjust their curriculum to meet the demands and needs of the initiative.


Special Focus Fokus Khas

W

hen TEGAS was established in 2012, it was a challenge for this new organisation to engage with the community as many were still unaware of their initiatives, activities and programmes. According to TEGAS Chief Operating Officer Mr Awangku Merali Pengiran Mohamed it was vital for TEGAS to become a brand that people recognised and trusted. “In the third year, people started to recognise TEGAS and by that time it was no longer difficult to find volunteers for our activities,” he said. TEGAS is now recognised by many for its dedication in promoting technical and vocational education and training (TVET) especially through the annual Sarawak Career and Training (SCaT) Fair, which it co-organised with the Workforce Development Unit of the Chief Minister’s Department.

STEM Playground Organised for the first time at this year’s SCaT Fair, the interactive exhibition ‘STEM Playground’ by TEGAS aimed to cultivate interest and talent pool among the students in science, technology, engineering and mathematics (STEM) education. The STEM Playground exhibition was participated by 12 institutions, namely PETROSAINS, Shell Malaysia, Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC), UNIMAS, UiTM Sarawak, Politeknik Kuching, Makerspace @ Pustaka Negeri Sarawak, All Aboard Young Leaders Centre, University College of Technology Sarawak (UCTS), Curtin University Malaysia, Swinburne University Malaysia and DreamCatcher. As the workforce from STEMrelated fields are also vital to support the State’s economic development, Mr Awangku Merali added this posed a challenge, as the State is facing a shortage in workforce capacity in the science-related professions due to waning interest and lack of STEM students. Currently, enrolment in the science stream for Sarawak schools stands at only 26 per cent, against the target of 60 per cent. As an approach to spark greater interest in STEM education especially

Focusing on Youth

Oriented Programmes among younger children, TEGAS is hoping to make the STEM Playground a permanent part of TEGAS’ programmes as they received positive responses from the visitors.

Mobile Education Fair Following the success of SCaT Fair, the Project of Dream Realised (ProDR) Roadshow was organised with the intention of reaching out to more youth across the State by bringing the education and career fair to them. Running for three consecutive years now, the road show this year was joined by 42 education and training institutions participating in a 16-day trip – from March 16 to 31 – across the state from Sri Aman to Lawas, where students had the opportunity to engage in one-on-one interaction with the representatives of each institution. As one of the signature programmes by TEGAS, Mr Awangku Merali noted that the roadshow was a good initiative to reach those living in rural areas that did not have the chance to attend the SCaT Fair.

trough the Training and Industrial Awareness (TRIA) programme. The TRIA programme aimed to inspire students in pursuing TVET by creating greater awareness among secondary school students on the expectations of the relevant industries. According to Mr Awangku Merali, there are currently two types of TRIA programmes; the first one was organised to promote technical programmes for Form 5 students, while TRIA 2.0 was mainly for lower secondary school students particularly on STEM-related programmes. Under the TRIA programme, students are brought on field trips to institutions such as Politeknik Kuching Sarawak and Curtin University so that they are able to familiarise themselves with the various TVET courses and institutions.

Hands on experience through TRIA Another approach by TEGAS to stoke interest among students is by exposing them to hands-on experience in TVET-related fields

RAKAN Sarawak April - June 2017

21


22

Special Features Rencana Khas

Apa Itu Pendidikan

STEM? K

emajuan sesebuah negara bergantung kepada pembangunan modal insan yang berpengetahuan dan berkemahiran. Oleh itu, Malaysia harus melipat gandakan pembangunan modal insan dalam pelbagai bidang terutama dalam melahirkan penyelidik yang ramai untuk mencapai status negara maju. Hal ini kerana bilangan penyelidik yang ramai merupakan salah satu indikator dalam menentukan kemajuan sesebuah negara. Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) telah mengambil langkah proaktif untuk mengukuhkan pendidikan STEM dalam melahirkan sumber tenaga mahir dan pakar dalam bidang penyelidikan dan industri. Pendidikan STEM adalah salah satu agenda yang diberikan penekanan dalam Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia (PPPM) 2013 – 2025. STEM adalah akronim kepada Science, Technology, Engineering dan Mathematics. Pendidikan STEM adalah pendidikan yang mengintegrasi dan mengaplikasi

RAKAN Sarawak April - June 2017

bidang asas Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik dalam konteks dunia sebenar yang mampu menarik minat murid melalui aktiviti yang mencabar, menyeronokkan dan bermakna. STEM dalam Kurikulum Standard Sekolah Rendah (KSSR) dan Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) merangkumi pengetahuan, kemahiran dan nilai yang sedia ada dalam semua mata pelajaran STEM. Dalam konteks pengajaran dan pembelajaran (P&P), STEM merangkumi tiga aspek, iaitu bidang pembelajaran, pakej mata pelajaran dan pendekatan p&p. Bidang pembelajaran STEM di peringkat sekolah merangkumi mata pelajaran Sains, Kimia, Matematik, Asas Kelestarian, Grafik Komunikasi Teknikal dan Sains Komputer, manakala di peringkat tertiari pula, contoh kursus pembelajaran STEM adalah Kejuruteraan Mekanikal, Perubatan, Bio-Kimia serta Pengkomputeran dan Sistem Maklumat. Lain daripada itu, Pendidikan dan Latihan Teknikal dan Vokasional atau TVET yang juga merupakan komponen

STEM mempunyai nilai tambah yang tinggi dalam sektor perindustrian seperti minyak dan gas, kejuruteraan penerbangan dan perkapalan termasuklah teknologi hijau. KPM menjadikan STEM sebagai pakej mata pelajaran dalam sistem persekolahan, iaitu murid menengah atas diberi peluang untuk memilih aliran di antara sastera, agama dan STEM mengikut kecenderungan mereka. Murid yang memilih aliran STEM juga ditawarkan dengan pakej mata pelajaran lain sebagai kombinasi pakej STEM. Sebagai pendekatan P&P, STEM melibatkan pengaplikasian pengetahuan kemahiran dan nilai STEM untuk menyelesaikan masalah dalam konteks kehidupan harian masyarakat dan alam sekitar. Pendekatan ini adalah bagi menggalak murid mempunyai perasaan ingin tahu dengan bertanya dan meneroka persekitaran melalui inkuiri dan menyelesaikan masalah berkaitan dunia sebenar dan sebagai satu usaha untuk membudayakan amalan STEM. Dalam kurikulum, elemen STEM merangkumi pengetahuan,


Special Features Rencana Khas

kemahiran serta nilai dan etika. Pengetahuan STEM merupakan idea, konsep, prinsip, teori dan pemahaman dalam bidang STEM yang digubal dalam kurikulum bertujuan untuk memberi murid pengetahuan, kemahiran dan nilai yang mencukupi melalui aktiviti yang disediakan oleh guru dalam kaedah P&P sama ada di dalam dan di luar kelas. Kemahiran STEM adalah kecekapan dan kompetensi untuk meneroka, menyelesaikan masalah, mereka bentuk dan menghasilkan produk yang boleh diperolehi melalui aktiviti, projek atau tugasan yang dihasratkan dalam kurikulum semua mata pelajaran STEM. Kemahiran STEM terdiri daripada Kemahiran Proses dan Kemahiran Teknikal. Kemahiran Proses yang melibatkan kemahiran proses sains, matematik, reka bentuk dan pemikiran komputasional digunakan dalam proses mempelajari dan mengaplikasikan pengetahuan dalam menyelesaikan masalah, manakala Kemahiran Teknikal pula merupakan kemahiran yang melibatkan psikomotor yang merangkumi kemahiran manipulatif, kemahiran pengurusan dan pengendalian bahan, alatan dan mesin dengan cara yang betul dan selamat. Dalam pendidikan STEM, nilai yang ditekankan adalah sistematik, objektif, tekal, berfikir secara rasional, tabah, komited, menyahut cabaran, berani mencuba, berfikiran terbuka, inovatif dan lain-lain.

Sementara peraturan makmal, peraturan bengkel dan langkah-langkah keselamatan adalah etika yang harus dipatuhi dalam kaedah pembelajaran STEM. Penguasaan STEM memberi kelebihan kepada murid dalam menghadapi cabaran dan berdaya saing di peringkat global. Oleh sebab itulah kebanyakan negara maju menekankan STEM kerana menyedari akan kelebihan pendidikan tersebut yang meliputi setiap aspek kehidupan masyarakat yang mampu menyumbang kepada kemajuan ekonomi di masa hadapan. Antara kelebihan lain adalah modal insan yang menguasai pengetahuan dan memiliki kemahiran STEM sangat diperlukan dalam mengekalkan daya saing negara di peringkat global. Di peringkat tertiari, peningkatan kemasukan murid yang menguasai STEM dapat menggalakkan penyelidikan dan pembangunan dalam inovasi atau ciptaan baharu yang mampu menyediakan lebih banyak peluang pekerjaan. Pelajar pengajian tinggi yang menguasai

STEM mempunyai kemahiran berfikir aras tinggi, inovatif, berhemah tinggi, berdikari, celik teknologi, mampu mereka cipta, boleh menyelesaikan masalah dan membuat keputusan. Jelaslah bahawa langkah proaktif yang diambil KPM dalam mengukuhkan pendidikan STEM di kalangan murid memberi kelebihan kepada pembangunan modal insan yang merupakan pelaburan penting dalam hasrat negara kita mencapai status negara maju.

RAKAN Sarawak April - June 2017

23


24

News Features Paparan Berita

K

erajaan Negeri melalui Perbadanan Perhutanan Sarawak (SFC) dengan Hornbill Research Foundation (HRF) Thailand akan menjalankan kerjasama dalam program pemuliharaan burung kenyalang yang dikenali sebagai Sarawak Hornbill Conservation Programme. Perjanjian persefahaman (MoU) bagi menjalankan program tersebut telah dimeterai di antara SFC yang diwakili oleh Ketua Pegawai Eksekutif SFC, Encik Wong Ting Chung dan Profesor Dr. Pilai Poonswad dari HRF Thailand pada majlis perasmian Persidangan Burung Kenyalang Antarabangsa Ke-7 (7th International Hornbill Conference) 2017 di Kuching pada 16 Mei lepas. Persidangan tersebut yang diadakan buat julung kali di Malaysia khususnya di Sarawak telah berlangsung dari 16 hingga 18 Mei dan dirasmikan oleh Timbalan Ketua Menteri merangkap Menteri Pembangunan Perindustrian dan Keusahawanan dan Menteri Pembangunan Bandar dan Sumber Asli II YB Datuk Amar Haji Awang Tengah Ali Hasan yang mewakili Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg. Program pemuliharaan yang akan dijalankan selama lima tahun dilaksanakan berdasarkan platform program RIMBA (Research for Intensified Management of Bio-rich Areas Sarawak) yang turut mengkaji tentang pengagihan populasi, sumber makanan, tempat pembiakan dan tabiat burung kenyalang di tapak RIMBA, iaitu di Lanjak Entimau Wildlife Sanctuary dan Taman Negara Tanjung Datu. Menurut Ketua Menteri, burung kenyalang amat dekat di hati rakyat Sarawak kerana telah lama berakar umbi dalam tradisi dan kepercayaan masyarakat tempatan. Burung kenyalang bukan sahaja signifikan dari segi budaya di Sarawak malahan merupakan spesis asas yang penting terhadap kesihatan ekosistem kerana burung tersebut berperanan sebagai agen penyebaran benih untuk pokok-pokok dan membantu memulihkan hutan serta mengekalkan kepelbagaian tumbuhan dalam habitat.

RAKAN Sarawak April - June 2017

Kerjasama dalam Pemuliharaan

Burung Kenyalang

Oleh itu, program pemuliharaan yang akan dijalankan secara tidak langsung akan turut melindungi hutan dan hidupan liar. Tambah beliau, sebagaimana kejayaan program pemuliharaan burung kenyalang yang melibatkan komuniti di Kem Piasau, Miri sehingga wujudnya Hutan Simpan Piasau dan pemuliharaan spesis orang utan di Ulu Menyang yang turut memberi manfaat kepada komuniti menerusi aktiviti eko pelancongan seperti homestay dan membawa pelancong menyaksikan orang utan, konsep yang sama boleh diguna pakai dalam pemuliharaan burung kenyalang yang juga berpotensi dan mempunyai nilai sebagai produk eko pelancongan berasaskan komuniti atau CBET (Community-Based Ecotourism). Ketua Menteri turut menyarankan agar Sarawak mengadaptasi konsep pemuliharaan dan program anak angkat burung kenyalang dalam eko pelancongan di Thailand yang boleh memberi manfaat kepada komuniti tempatan. Menurut Presiden HRF, Dr. Woraphat Arthayukti, kejayaan HRF dalam memelihara populasi burung kenyalang melalui usaha selama hampir 20 tahun di Budo-Sungai Padi National Park di Pattaya, Thailand harus dibanggakan. Selama kajian dijalankan di kawasan berkenaan, HRF telah mendapati sebanyak 617 jumlah kelahiran anak burung kenyalang daripada pelbagai spesis. Jelas beliau, usaha pemuliharaan turut melibatkan rundingan dan

kerjasama dengan 13 buah kampung di kawasan yang terjejas dan jika usaha tersebut tidak dijalankan, mungkin tidak ada lagi burung kenyalang yang mendiami kawasan berkenaan. Sementara itu Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (Transformasi Luar Bandar) YBhg Datu Jaul Samion merangkap Pengerusi penganjuran persidangan memaklumkan terdapat lapan spesis burung kenyalang telah dikenal pasti di Sarawak, iaitu enggang bulu (whitecrowned hornbill), enggang kawan (bushy-crested hornbill), enggang berkedut (wrinkled hornbill), enggang gunung (wreathed hornbill), burung kekek (black hornbill), burung tebang mentua (helmeted hornbill), burung kelingking (oriental pied hornbill) dan enggang (rhinoceros hornbill) yang dijadikan motif pada lambang Kerajaan Negeri Sarawak. Beliau turut memaklumkan bahawa Kerajaan Negeri telah membantu SFC untuk melaksanakan program pemuliharaan burung kenyalang termasuk memulihkan habitat dengan membina taman ara di Taman Negara Kubah serta penganjuran bengkel dan program kesedaran. Persidangan kali ini dihadiri seramai 200 delegasi daripada 14 buah negara dengan membincangkan 36 kertas kerja berkaitan konservasi, ancaman, populasi, habitat, hubungan serta kepentingan burung kenyalang terhadap ekosistem, budaya, pelancongan dan kesedaran awam.


News Features Paparan Berita

Emphasis on R&D and Planted Forest Policy

A

s a major producer and an important player in the international market for tropical timber and timber products, Sarawak needs the necessary measures to sustain the industry and avoid facing the issue on depleting natural forest resources. “There is a need to pursue aggressively the planting plan of the forest plantation to improve sustainability of timber resources,” said Chief Minister YAB Datuk Amar Haji Abang Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg when opening the 3rd Sarawak Timber & SMEs Expo 2017 in Kuching, last May. He explained that in 1997, the government implemented a policy on planted forests. Under this policy, one million hectares of land would be planted with fast growing timber species by 2020, capable of producing 15 to 20 million cubic metres of timber per annum. Apart from the policy of planted forest, the Chief Minister also urged Sarawak’s timber industry players to put in more effort in R&D to ensure sustainability of the industry in the State. He added that the relevant agencies and timber industry stakeholders should collaborate on R&D initiatives to ensure higher value returns and improvements on the quality and productivity of planted forests as well as products from downstream industries.

Focusing on the quality of timber from planted forests through R&D would also ensure adequate and continuous supply of logs for the industry in the future and the improvement on natural forests, thus reducing the harvesting pressure on natural forests. Being a major producer of tropical timber and timber products, Sarawak has the potential to become the nation’s top contributor in terms of furniture exports. This potential could become a reality with the full support of local industry players in the implementation of appropriate sustainable industry structure framework and aggressive R&D initiatives to produce high valueadded products. Meanwhile, according to Deputy Chief Minister YB Datuk Amar Haji Awang Tengah Ali Hasan, Sarawak registered total export earnings from timber and timber products at RM1.42 billion in the first three months of 2017. “Japan remains the largest buyer of timber and timber products from the State that accounted for 42 per cent or RM592 million of overall export earnings; followed by India, 15 per cent (RM213 million); South Korea, 10 per cent (RM146 million); and the Middle East, 8 per cent (RM112 million),” said YB Datuk Amar Haji Awang Tengah, who is also Minister of Industrial

and Entrepreneur Development and Second Minister of Urban Development and Natural Resources. With the theme ‘Timber & Beyond’, the 3rd Sarawak Timber & SMEs Expo 2017 focused on promoting timber products not only from natural forests, but also from planted species. Held in conjunction with the State-level SME Week celebration 2017, the bi-annual expo was jointly organised by Sarawak Timber Industry Development Corporation (STIDC) and Ministry of Industrial and Entrepreneur Development. The expo featured 494 booths with 280 exhibitors from Vietnam, Korea, China, India and Indonesia; an increase of 48 per cent compared to 2015. In 2015, total sales of RM96 million were garnered at the expo through cash sales by exhibitors, sales contracts signed by major timber companies, as well as trade enquiries and orders. For this year’s expo, the target was to reach total sales of more than RM120 million, as there was a wider range of exhibitors and products.

RAKAN Sarawak April - June 2017

25


26

News Features Paparan Berita

Technology to Transform Live

I

n line with Sarawak’s push towards developing a digital economy, the 10th International Conference on Information Technology in Asia 2017 (CITA ‘17) served as a timely platform for discussing topics related to technology, governance, network infrastructures, data management, social technologies and security issues. University Malaysia Sarawak’s (UNIMAS) Faculty of Computer Science and Information Technology organised the biennial event, which adopted the theme ‘Technology Transforming Lives’. CITA ‘17, which took place on 23-24 May, placed emphasis on the technologies making a difference in the global communities that improved the livelihood of the people. A total of 54 papers were presented, with over 100 participants from the industry, academia, as well as the public and private sector. When opening CITA ‘17, Deputy Chief Minister YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas noted that the event provided an ideal opportunity for experts from academia and the industry to discuss recent developments in information technology. He pointed out that technology has had a profound impact on today’s society with more and more daily activities slowly shaped by people’s dependency on technology.

RAKAN Sarawak April - June 2017

“In parallel with this, Sarawak is on the move to transform the state economy, from dependence on an agricultural and industrial based economy, towards an economy based on digital economy,” he said. YB Datuk Amar Douglas Uggah, who is also Minister of Modernisation of Agriculture, Native Land & Regional Development added that there was an urgent need to conduct research in various areas of the digital economy, to ensure the development of new technologies to solve problems in various domains. In Sarawak, among the initiatives to develop the State’s digital economy included the establishment of an innovation and incubation centre in Sama Jaya, investment in ICT infrastructure throughout the state, improving connectivity in the rural areas, and the setting up of Sarawak Multimedia Authority (SMA). Apart from that, Sarawak has allocated RM30 million to boost the growth of local businesses in digital economy. Aligning with the State’s vision of developing Sarawak’s digital economy, UNIMAS Deputy Vice Chancellor (Student Affairs and Alumni) YBhg Prof Mohd Fadzil Abdul Rahman pointed out that the university played an important role in strengthening education and research in ICT. With ICT being one of the niche areas for research focus in UNIMAS, the university offered various

undergraduates and postgraduates programmes to produce a competent and holistic workforce in the future. Currently, the graduate employability for UNIMAS’ Faculty of Computer Science and Information Technology is about 80 per cent, indicating a high demand from the industry. Meanwhile, the event also witnessed the exchange of MoU documents between UNIMAS and F-Secure Corporation (M) Sdn Bhd, represented by YBhg Prof Mohd Fadzil and F-Secure Malaysia’s General Manager Mr Ingvar Froiland, respectively. The MoU was a platform for UNIMAS and F-Secure – a Finnish cybersecurity and private company based in Helsinki, Finland – to collaborate on research projects, staff exchange, student projects and internships, as well as collaborative development of curriculum and syllabus. Also present during the opening ceremony of CITA ‘17 were Deputy State Secretary YBhg Datu Dr. Sabariah Putit; Chairman of UNIMAS’ Board of Directors, YBhg Datu Dr Hatta Solhi; Chairperson of CITA ’17, Puan Dayang Nurfatimah Awang Iskandar; Dean of UNIMAS’ Computer Science and Information Technology Faculty, Dr Johari Abdullah; and UNIMAS’ Board Director, YBhg Datuk Dr Amin Khan.


News Features Paparan Berita MBEF organised a systematic review of various organisational practices and allowed comparisons to be made among similar or different kinds of organisations as well as encouraged businesses to pursue continuous improvement to sustain long-term competitiveness. It included several key components namely leadership, planning, information, customers, people, processes and results. The CMIEA award consisted of

CMIEA 2017 :

Recognising Sarawak’s outstanding companies

W

ith the tagline ‘Productivity for Prosperity’, the Sarawak Chief Minister’s Industry Excellence Awards (CMIEA) 2017 aimed to strengthen the government agenda in enhancing the nation’s productivity, namely by recognising outstanding companies in the manufacturing and service industries. “The Government’s transformation initiative to drive Malaysia towards a developed economy by 2020 requires industry players and all stakeholders in the business value chain to enhance their productive and innovative capabilities,” said Sarawak State Secretary YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani when launching the Sarawak CMIEA 2017 at Malaysia Productivity Corporation (MPC) Regional Office in Kuching on 5 June. Managed by SBF, the new award programme was jointly organised by Ministry of International Trade and Industry (MITI) and MPC, and supported by Malaysian Investment Development Authority (MIDA), SME Corporation Malaysia, Malaysia External Trade Development Corporation (MATRADE), Malaysian Industrial Development Finance Berhad (MIDF), Malaysian Automotive Institute (MAI) and SME Bank. As the first state to introduce such an award as a public-private

endeavour, the Sarawak CMIEA 2017 was adopted from the Anugerah Kecemerlangan Industri (AKI) or Industry Excellence Award. With the purpose of promoting excellence, stimulating positive competition and showcasing achievements attained by outstanding businesses in the manufacturing and service sectors, Sarawak CMIEA 2017 also intended to recognise companies with the best practices that rendered them as inspiring role models to other companies. In the evaluation process, Sarawak CMIEA 2017 used the Malaysian Business Excellence Framework (MBEF) as the benchmark criteria in search for world-class business excellence.

four categories: Category 1 (Micro) for domestic companies with sales turnover not exceeding RM300,000; Category 2 (Small) for domestic companies with sales turnover of RM300,000 to RM3 million; Category 3 (Medium) for domestic companies with sales turnover of RM3 million to RM20 million; and Category 4 (Large) for domestic companies with sales turnover exceeding RM20 million. Among those present at the launch were Sarawak Business Federation (SBF) President YBhg Datuk Abang Haji Abdul Karim Tun Abang Haji Openg, MPC Director General YBhg Dato’ Mohd Razali Hussain and Deputy State Secretary (Performance and Service Delivery Transformation) YBhg Datu Dr Sabariah Putit.

RAKAN Sarawak April - June 2017

27


28

News Features Paparan Berita

Greater Role for SEDC in Sarawak’s Digital Era

S

ince 1972, Sarawak Economic Development Corporation (SEDC) has grown to become a crucial agency supporting the State Government’s development objectives, particularly in promoting commercial, industrial and socioeconomic growth. The corporation has maintained profitability for 10 straight years, with total assets of RM1.43 billion at group level and RM1.30 billion at corporation level, in 2016. Its net assets have also remained strong with RM1.15 billion accumulated at group level and RM763 million at corporation level. And to date, it is involved in six core businesses: tourism and hospitality; agro-food based; property development; entrepreneur development; mineral and mining/ roads and works; and community development. That said, Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg explained SEDC will need to be the frontrunner in promoting and utilising ICT skills and knowledge among Sarawakians as the State enters the digital era. “We have 2.7 million people in Sarawak; 60 per cent of whom are 45 years old and below, who are educated and familiar with ICT. “We need to provide the opportunity for them to make use of the knowledge they have, to add value to what we have, and to reach out to the (global) market, which is why ICT is an integral part for us to leapfrog our economy,” he said during SEDC’s 45th anniversary dinner in Kuching, in May. The State Government has spearheaded leapfrogging measures with the launch of the Digital Village and E-Commerce Transformation Plan (E-Com Y30) initiative during the International ICT Infrastructure and Digital Economy Conference Sarawak

RAKAN Sarawak April - June 2017

(IDECS) 2017 in April, to empower young Sarawakians in accelerating digital development. In line with this, SEDC has successfully completed and launched Borneo 744, Malaysia’s first entrepreneurship and creativity village in Kuching, which will help boost idea creation among youths. Within the organisation, the corporation intends to use the latest technology for project management and development, as well as systems such as Integrity and Corporate Governance Programme, Quality Management System, Risk Management System and Balanced Scorecard to enhance its service delivery performance. “In fact, to be able to survive in the cutthroat business world today, it is essential to have innovative talents in the Corporation,” said SEDC Chairman, YBhg Tan Sri Datuk Amar (Dr) Haji Abdul Aziz Husain in his welcoming remarks. “In addition, the coalescence of diversity and innovative talents are crucial factors for the long term success of an organisation like SEDC.”

In the meantime, SEDC will continue to undertake development projects that are expected to boost the State’s revenue. For instance, the corporation has signed a memorandum of understanding with Beijing Glory International Culture Development Co Ltd to enhance the development of the tourism industry. SEDC will also be involved in major projects including the development of health tourism, urban transportation specifically the light rail transit (LRT) system, and oil and gas with the proposed methanol processing plant in Samalaju, Bintulu. In pursuit of its vision to be a global corporation, SEDC will continue to be the leading agency in advancing Sarawak’s economic and social development in order to meet the aspiration of the State and, most importantly, its people.


News Features Paparan Berita

Borneo 744

Lokasi BOET Pertama di Malaysia

P

ara usahawan muda di Sarawak khasnya di Kuching kini berpeluang mengembangkan perniagaan dan cetusan idea kreatif mereka dengan menggunakan kemudahan yang terdapat di Borneo 744, iaitu lokasi Blue Ocean Entrepreneurs Township atau BOET yang pertama di Malaysia. Majlis pra pelancaran Borneo 744 telah dirasmikan oleh Ketua Setiausaha Perbendaharaan Kementerian Kewangan Malaysia YBhg Tan Sri Dr. Mohd Irwan Serigar Abdullah pada 19 Mei lepas. Borneo 744 yang berkeluasan 120,000 kaki persegi terletak di kawasan perindustrian Batu Kawa, iaitu 6.5 kilometer dari bandar raya Kuching. Dibina di bekas tapak bengkel mekanikal Jabatan Kerja Raya (JKR), Borneo 744 merangkumi lima blok kreativiti, iaitu Blok A, B, C, D dan E yang menumpukan kepada lapan sektor atau fungsi utama seperti keusahawanan, seni persembahan, muzik, seni visual termasuk fotografi, seni kraftangan, fesyen, filem dan penghasilan start up perniagaan serta sokongan. Pusat atau ruang perniagaan tersebut yang dibina di bawah inisiatif BOET yang diumumkan oleh Perdana Menteri YAB Datuk Patinggi Mohd Najib Tun Abdul Razak pada April tahun lepas adalah inisiatif Kerajaan Persekutuan dalam memperkukuh dan melengkapkan ekosistem keusahawanan nasional melalui Strategi Lautan Biru Kebangsaan (NBOS). Borneo 744 dibangunkan secara kerjasama di antara Kementerian

Kewangan Malaysia dan Kerajaan Negeri Sarawak. Menurut YBhg Tan Sri Dr. Mohd Irwan Serigar, pengwujudan Borneo 744 merupakan pemangkin untuk usahawan yang kreatif dan berpotensi untuk sentiasa berkembang maju dan mencapai tahap yang lebih baik sesuai dengan peredaran semasa serta perkembangan terkini dalam sektor keusahawanan yang menjurus kepada kaedah pemasaran baharu dan penggunaan teknologi maklumat (ICT). Sementara itu, Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (Transformasi Luar Bandar) YBhg Datu Jaul Samion yang turut hadir pada majlis pra pelancaran tersebut berharap agar golongan belia tempatan memanfaatkan kemudahan yang disediakan di Borneo 744 bagi mengembangkan idea dan perniagaan mereka melalui ICT atau perniagaan secara online selari dengan usaha Kerajaan Negeri dalam mentransformasi ekonomi negeri ini ke arah ekonomi digital. Turut dilancarkan adalah

Program Coding @ Schools 2017 dan Pusat Inovasi dan Kreativiti Global Malaysia (MaGIC) yang dinamakan sebagai Pusat MaGIC Sarawak @ Borneo 744. Pusat MaGIC Sarawak @ Borneo 744 menyediakan ruang untuk bakal usahawan memulakan perniagaan serta usahawan sedia ada untuk bekerja, belajar dan berkembang. MaGIC Sarawak @ Borneo 744 juga merupakan sebahagian daripada program BOET yang bertujuan untuk menyokong usahawan daripada pelbagai industri menghasilkan satu bentuk perniagaan yang berjaya melalui kreativiti dan inovasi. Manakala Program Coding @ Schools 2017 pula merupakan sebuah program yang akan melatih 6,000 pelajar sekolah rendah dari seluruh negara dalam mempelajari asas web programming seperti HTML, CSS dan JavaScript bagi membolehkan mereka mengembangkan kemahiran dalam mencipta dan menulis kod untuk perisian aplikasi. Program tersebut yang dilaksanakan sebagai sebahagian daripada aktiviti ko-kurikulum di sekolah-sekolah rendah terpilih di seluruh negara mensasarkan muridmurid dari darjah 4, darjah 5 dan darjah 6. Tujuan utama program berkenaan adalah bagi menggalakkan inovasi dan keusahawanan di kalangan rakyat Malaysia melalui program pengenalan kepada asas-asas dan prinsip coding secara praktikal. Coding @ Schools juga merupakan inisiatif NBOS dalam Bajet 2016 yang diselaraskan oleh Unit Strategi Nasional Kementerian Kewangan Malaysia dengan kerjasama Kementerian Pendidikan Malaysia.

RAKAN Sarawak April - June 2017

29


30

Know Your District Kenali Daerah Anda

Daerah Song Tidak Lagi Terpisah Dengan Pembangunan Akses Jalan Beri Harapan kepada Penduduknya

B

erkeluasan 3,935 kilometer persegi, Song adalah Daerah yang cukup tenang di Bahagian Kapit. Ia menempatkan 155 buah kampung atau rumah panjang dengan jumlah keseluruhan penduduk sebanyak 20,468 orang. Majoriti penduduk di Song berbangsa Iban berjumlah 18,240 orang, diikuti kaum Cina sebanyak 930 orang, Melayu (735), Bumiputera lain (231), Melanau (162), Bidayuh (70), India (28), dan lain-lain kaum (72). Song masih bergantung kepada pengangkutan sungai seperti bot ekspress dan perahu panjang, merangkumi 71 peratus daripada keseluruhan mod pengangkutan. Perjalanan dengan menggunakan bot ekspress dari Sibu ke Song mengambil masa selama dua jam. Daerah Song tidak mempunyai bangunan-bangunan besar, pasar raya mahupun pusat hiburan seperti panggung wayang yang mungkin sangat diimpikan oleh penduduk di Daerah ini, malah pekan yang begitu kecil ini hanya mengambil masa beberapa minit sahaja untuk habis diterokai. Kebanyakan penduduk di sini menyara kehidupan mereka dengan menjalankan aktiviti pertanian, menangkap ikan, berniaga dan menjual hasil kraf tangan sebagai sumber pendapatan mereka. Ramai di kalangan penduduk

RAKAN Sarawak April - June 2017

Song terutama golongan anak muda berhijrah ke bandar-bandar yang lain untuk mencari pekerjaan disebabkan kurangnya peluang pekerjaan di Daerah terpencil ini. Song sangat terkenal dengan buah dabai dan buah dabai yang dijual di pasar Sibu kebanyakannya berasal dari Song dan sering mendapat permintaan tinggi kerana kelunakan isi dan rasanya yang lebih sedap berbanding dengan dabai dari tempat lain. Keistimewaan ini turut diakui Pegawai Daerah Song, Puan Jackline August@August Jahar yang ditemui RAKAN Sarawak di pejabat beliau pada 21 Jun lepas. Selain buah dabai, juga terkenal di Song menurut beliau ialah ikan empurau yang dijual pada harga RM800-RM900 sekilo. Sebagai Pegawai Daerah yang sudah berkhidmat di Song sejak lima tahun yang lepas, beliau menyifatkan Song sebagai sebuah Daerah yang tenteram, tenang dan damai kerana jarang sekali berlaku masalah sosial atau jenayah seperti di kebanyakan tempat.

Daerah Song Dilengkapi Kemudahan Infrastruktur Asas Meskipun berstatus “terpencil�, Song turut dilengkapi beberapa kemudahan infrastruktur asas seperti bekalan elektrik, bekalan air, telekomunikasi dan jalan penghubung. Kemudahan kesihatan seperti Klinik

Puan Jackline August @August Jahar

Kesihatan dan Klinik Desa juga terdapat di Daerah ini. Terdapat sebuah klinik kesihatan yang menempatkan 54 orang kakitangan dan 2 orang doktor serta 4 buah Klinik Desa dengan 27 orang kakitangan kesemuanya turut memainkan peranan penting untuk memberikan khidmat kesihatan kepada penduduk di sini. Daerah Song turut dilengkapi kemudahan pendidikan dengan dua buah sekolah menengah, 17 sekolah rendah dan 120 buah tadika atau taska. Pada masa ini, seramai 3,245 orang murid yang ada di seluruh Song dan 420 orang tenaga pengajar yang rela menghadapi segala rintangan dan cabaran di sini bagi menabur segala ilmu kepada para pelajar untuk kemajuan mereka di masa hadapan.

Pembangunan di Daerah Song Tidak Diabaikan Menurut Puan Jackline, banyak projek-projek pembangunan di bawah Rancangan Malaysia Ke-10 (RMK10) telah dilaksanakan di Daerah ini. Sebelum pelaksanaan projek-projek tersebut, Daerah ini dilihat sangat mundur misalnya SMK Katibas yang dulu tidak dapat diakses dengan jalan raya kini sudah dapat dihubungi dengan jalan akses.


Know Your District Kenali Daerah Anda

Jelas beliau, sememangnya terdapat jalan besar di kawasan itu, namun tidak ada jalan akses yang dapat menghubungkan sekolah tersebut, dan untuk pergi ke situ perlu merentasi Sungai Katibas menggunakan pengangkutan sungai. Namun, segalanya telah berubah kerana kawasan itu sudah dapat dihubungi dengan menggunakan jalan akses yang telah dilaksanakan di bawah Program Transformasi Luar Bandar (RTP). Banyak lagi projek pembangunan di bawah RMK10 yang telah dilaksanakan dan siap sepenuhnya di Daerah Song seperti pembinaan Jalan Takan (Link Road) Fasa 1 di Kampung Gelam dengan kos sebanyak RM2,090,592.49; Jalan Takan (Link Road) Fasa 2 Kampung Gelam (RM7,501,710.00); Jalan Takan Nanga Tekalit (RM80,000,000); Jalan SMK Katibas, Nanga Musah (RM55,011,000.01); Jalan Song-SipanSK Temalat (RM80,000,000); Loji Rawatan Air Song (RM5,000,000); Loji Rawatan Air Nanga Beguang (RM3,500,000); BELB RH Delok dan RH Lucas, Engkabau, Katibas (RM2,560,000); dan beberapa lagi projek yang lain di bawah RMK10 yang mencatat jumlah keseluruhan kos sebanyak RM252,648,010.04.

Harapan Pembangunan di Daerah Song Sebagai sebahagian penduduk di Daerah ini, Puan Jackline mengakui beliau dan juga penduduk amat dahagakan pembangunan terutama infrastruktur asas seperti jalan raya memandangkan mereka kini masih bergantung kepada pengangkutan sungai. Menurut beliau, dengan adanya jalan-jalan akses, sudah pasti ia akan memberi impak terhadap pertumbuhan sosio ekonomi di Daerah ini. Banyak projek yang sudah dirancang bersama agensi-agensi dan komuniti dan ia akan dapat dilaksanakan sekiranya sudah ada jalan akses dari Kanowit–Song–Kapit yang akan siap sepenuhnya dalam tempoh dua tahun akan datang. Beliau memaklumkan bahawa rancangan-rancangan tersebut telah dibentangkan pada 23 Mac lepas, pada satu mesyuarat yang dipengerusikan oleh Residen Bahagian Kapit, Encik Joseph Belayong. Mesyuarat tersebut turut dihadiri oleh Timbalan Menteri Kemajuan

Luar Bandar dan Wilayah, YB Datuk Alexander Nanta Linggi dan Ahli Dewan Undangan Negeri Katibas, YB Datuk Ambrose Blikau Enturan. Dalam mesyuarat tersebut, mereka telah membincangkan tentang projekprojek yang sangat diperlukan di Daerah Song seperti akses jalan dan programprogram ekonomi untuk meningkatkan pendapatan penduduk di sini. Untuk melaksanakan program ekonomi di Daerah ini, beliau memberitahu bahawa mereka perlu mendekati komuniti atau penduduk bagi mengenal pasti apa yang mereka mahukan kerana segelintir daripada penduduk masih keliru dan tidak dapat memikirkan apa yang terbaik untuk masa depan mereka.

Song Dahulu, Kini dan Harapan Masa Hadapan Sepanjang berada di Daerah Song, RAKAN Sarawak berkesempatan bersembang mesra dengan dua orang Tuai Rumah untuk mendapatkan pandangan mereka tentang perubahan dan masa depan Daerah Song. Encik Zachius Nyalu yang sudah menjadi Tuai Rumah Nyalu lebih 20 tahun, mengakui bahawa Daerah Song sudah mengalami banyak perubahan berbanding lebih 10 tahun yang lalu seperti pembukaan tanah untuk projek-projek pertanian dan jalan-jalan menuju rumah panjang. Jelas beliau, banyak projek-projek pembangunan telah dilaksanakan oleh kerajaan namun yang masih dinantikan oleh penduduk ialah pembinaan jalanjalan akses yang dapat menghubungkan Song dengan pekan-pekan yang lain seperti Sibu, Kanowit, Kapit, Belaga dan sebagainya. Beliau turut berbesar hati kerana banyak projek-projek daripada Jabatan Pertanian telah dijalankan untuk membantu

Encik Zachius Nyalu

Encik Geruma anak Ayom

penduduk di sini menjana pendapatan mereka. Jelas beliau, meskipun banyak projek-projek pertanian yang dijalankan secara besar-besaran, ia tidak akan mendatangkan impak yang besar tanpa adanya jalan raya. Justeru, beliau berharap agar jalan ini dapat disiapkan secepat yang mungkin agar para petani dapat memasarkan hasil-hasil pertanian serta memperluaskan perniagaan mereka. Bagi Tuai Rumah Geruma anak Ayom, 66, yang sudah menjadi tuai rumah lebih 10 tahun juga mengakui bahawa Song sudah agak maju dan yang lebih ketara ialah dari segi pembinaan jalan. Suatu ketika dulu menurut beliau, penduduk yang ingin ke pekan Song terpaksa menggunakan perahu panjang, namun setelah adanya jalan, banyak penduduk yang sudah ada kereta dan kurang lagi bergantung kepada pengangkutan sungai. Pada masa hadapan, beliau berharap dapat melihat Daerah Song menjadi lebih maju bukan sahaja dari sudut pertanian, malah penempatan, peluang ekonomi, pembangunan kemudahan infrastruktur dan kehidupan penduduk di sini menjadi lebih baik.

RAKAN Sarawak April - June 2017

31


32

Special Features Rencana Khas

Potensi Sektor Pertanian

Daerah Song

Pembangunan akses jalan di Song sangat penting untuk mewujudkan aktiviti pertanian yang lebih efisyen dari segi waktu, perjalanan dan tenaga juga perlu efektif dari segi pengangkutan bahan-bahan keperluan untuk aktiviti pertanian dan juga hasil pertanian. Encik Kassy anak Jabang, Pengurus Besar Pertubuhan Peladang (PPK) tanaman kontan, ladang, herba dan ektor pertanian terus diberi Daerah Song memaklumkan bahawa rempah ratus; penanaman buahperhatian dan tumpuan oleh aktiviti PPK yang dijalankan di Song buahan bermusim dan tidak bermusim; kerajaan kerana ia memberi berbeza dengan aktiviti PPK lain di tanaman sayur sistem terbuka; ruang kepada individu yang Sarawak disebabkan kawasan Song yang pemeliharaan kelulut dan Projek Mesra berminat dalam bidang ini untuk agak terpencil dan sukar dihubungi Tani (PMT) meliputi kawasan seluas menjana pendapatan yang lumayan, melalui jalan raya. 12 hektar dengan jumlah peruntukan justeru, pelbagai insentif turut diberikan Untuk memesan barangan atau sebanyak RM113,000 yang diberi oleh bagi mereka yang bergiat secara serius menjalankan sebarang aktiviti Kerajaan Pusat dan Kerajaan Negeri. dalam bidang ini. perniagaan, ia agak sukar kerana Program pembangunan pertanian Daerah Song yang meliputi PPK memerlukan infrastruktur yang yang dilaksanakan ini adalah sebagai kawasan seluas 3,935 kilometer baik seperti jalan raya dan mekanisme untuk persegi sangat berpotensi buat masa ini, mereka membantu pengusaha untuk dibangunkan bagi masih bergantung dengan pertanian berskala memperkasakan sektor pengangkutan sungai. kecil dan sederhana pertanian. Jelas beliau, PPK menjana pendapatan Menurut Penolong memainkan peranan penting mereka. Pegawai Pertanian Daerah sebagai ejen untuk membantu Menurut beliau, Song, Encik Serdin Belong, pihak kementerian dan juga Jabatan Pertanian kawasan pengembangan Jabatan Pertanian khasnya memainkan peranan aktiviti pertanian yang untuk mengedarkan subsidi yang penting dalam dijalankan di daerah Song Encik Serdin Belong Encik Kassy Jabang baja padi bukit dan padi paya usaha membuat meliputi Batang Rajang Hilir, kepada para petani di sekitar anjakan melalui pelbagai projek Batang Rajang Hulu, Tekalit dan Musah, Daerah Song. pertanian bagi mencetuskan Nanga Engkuah dan Nanga Bangkit. Selain itu, PPK juga turut menjual transformasi sektor pertanian di Daerah Jumlah keluarga bertani mengikut atau memasarkan barang-barang Song, namun pada masa yang sama kawasan ialah; 613 keluarga di Batang input ladang untuk keperluan para mereka berdepan dengan beberapa Rajang Hilir; 1,037 keluarga di Batang petani namun, ia tidak dilaksanakan kekangan. Rajang Hulu; 525 keluarga di Tekalit dan dengan baik kerana PPK berdepan Antaranya ialah peruntukan untuk Musah; 437 keluarga di Nanga Engkuah; dengan banyak kekangan dan salah melaksanakan pelbagai projek tersebut dan 486 keluarga di Nanga Bangkit. satunya berpunca daripada masalah sangat terhad, kekurangan kakitangan Jelas beliau, kerajaan sememangnya pengangkutan. teknikal dan pentadbiran, ketiadaan telah mengambil langkah proaktif Misalnya, barang yang dibeli dengan kenderaan rasmi jabatan dan yang untuk mengubah teknik dan jenis harga RM10 seunit akan dijual kepada paling rumit ialah masalah akses jalan pertanian yang ingin dimajukan bagi petani pada harga yang sangat tinggi raya. meningkatkan pasaran yang lebih baik selepas mengambil kira tambang bot Untuk memperkasakan sektor dan pendapatan yang terjamin dalam dari Sibu ke Song dan bayaran yang pertanian, sesungguhnya infrastruktur sektor pertanian di Daerah Song. dikenakan oleh handling charges dari jalan memainkan peranan yang sangat Pada tahun 2017 Jabatan Pertanian pangkalan bot ke stor PPK. penting apatah lagi Song memiliki Daerah Song telah melaksanakan Akhirnya, barang yang cuma potensi dari segi ekonomi, maka akses pelbagai program pembangunan berharga RM10 seunit akan mencecah jalan ini sangat diperlukan untuk pertanian antaranya ialah projek antara RM18 hingga RM20 seunit belum meningkatkan perekonomiannya. tanaman sayur sistem jejaring; lagi termasuk harga jualan yang ditetapkan oleh PPK, sudah pasti harga tinggi yang dikenakan ini akan membebankan para petani. Faktor kos inilah yang Encik Ukau Mayau menyebabkan PPK sukar menjalankan aktiviti pemasaran input ladang kepada para petani kerana ia sangat membebankan mereka. Bagaimanapun beliau berkata, masalah ini akan dapat diatasi sekiranya Daerah Song sudah dapat

Diperkasa dengan Akses Jalan

S

RAKAN Sarawak April - June 2017


Special Features Rencana Khas dihubungi dengan jalan-jalan akses yang kini sedang dalam proses pembinaan. Dapat dilihat bahawa pencapaian tahap ekonomi masyarakat atau keluarga tani di Daerah Song ini masih dikategorikan pada tahap sederhana, dan salah satu penyebabnya ialah tiadanya akses jalan. Misalnya, Encik Ukau anak Mayau, 49, yang giat mengusahakan tanaman getah berkelompok, dabai, lada dan menternak burung walit menghadapi kesukaran untuk pergi ke ladangnya setiap hari kerana beliau perlu merentasi sungai Katibas dengan menggunakan perahu panjang, pada masa yang sama, beliau harus pada tahap dua kerana itu, untuk mengusahakan projek menghabiskan RM8 setiap hari hanya beliau mahu berusaha lebih tanaman nanas ini ialah untuk membeli petrol. lagi dengan mempelbagaikan kerana minat dan oleh Encik Ukau telah mengusahakan produk makanan untuk kerana itu, beliau mula projek tanaman getah berkelompok membolehkan beliau mengusahakan projek ini di tanah seluas dua ekar lebih sejak mencapai pendapatan secara kecil-kecilan bermula tahun 2011 selepas Jabatan Pertanian hingga ke tahap tiga. dengan 50 pokok sehingga membekalkan 400 anak pokok getah Pada tahun lepas, sekarang sudah mencecah kepada beliau. pendapatan beliau ialah 4,000 pokok. Walau bagaimanapun, beliau sangat sebanyak RM90,315.86, Di atas usaha beliau teruja kerana jambatan merentasi Puan Mastina Dena manakala setakat bulan Jun tersebut, pihak Jabatan sungai Katibas akan siap sepenuhnya tahun 2017, pendapatan beliau ialah Pertanian Daerah Song (Seksyen IAT) dan akan dibuka kepada orang ramai sebanyak RM32,312.70. telah membantu beliau mendapatkan pada bulan hadapan. Kegiatan memproses pau ini Projek Mesra Tani (PMT) 2017 dengan Beliau juga memberitahu yang diwarisi daripada bapa mentua beliau memberikan peruntukan sebanyak kini beliau sudah boleh ulang-alik ke sejak 20 tahun yang lalu dan kini RM10,000 untuk membeli input ladang menggunakan motosikal tanpa beliau meneruskan perusahaan itu pertanian dan membina pondok rehat bergantung kepada penggunaan perahu bersama suami dan turut dibantu oleh di ladang beliau. panjang. bapa mentua beliau. Beliau menanam empat jenis nanas Adanya akses jalan dapat Produk pau yang dikeluarkan iaitu nanas “paun” yang bersaiz besar memberikan motivasi yang sangat mendapat sambutan yang dengan berat antara 8 hingga 9 kilogram besar kepada para petani mahupun menggalakkan dari pendudduk sebiji, nanas “brunei” bewarna merah, usahawan untuk memperhebatkan daerah Song kerana rasanya yang nanas “kampung” dan nanas “madu”. perusahaan mereka, manakan tidak, sedap, lembut dan mempunyai Menurut beliau, nanas paun adanya akses jalan, para petani tidak pelbagai jenis inti. mendapat permintaan yang paling perlu lagi menghabiskan masa berjamPada tahun 2011, beliau telah tinggi dan ia dijual dengan harga RM12 jam meredah hutan dan bukit untuk ke terpilih untuk menyertai projek hingga RM20 sebiji, dipasarkan di pekan ladang. Menambah Pendapatan Keluarga Song, pekan Kapit dan di sekitar rumah Manfaat pembangunan jalan ini (IAT) FID daripada Jabatan Pertanian panjang yang berdekatan. sedikit-sebanyak telah dengan peruntukan sebanyak Beliau menyasarkan dirasai oleh Puan RM10, 000 kemudian pada tahun untuk menanam sehingga Mastina Dena anak 2015, beliau telah mendapat projek 10,000 pokok nanas bagi John, dari Rumah lonjakan (CIP) dari seksyen IAT membolehkan pihak Nyalu Nanga Takan dengan peruntukan RM30,000. Lembaga Pemasaran yang Mengusahakan Antara bantuan yang diterima Pertanian Persekutuan Tanaman Nanas di menerusi projek FID 2011 (FAMA) membantu beliau bawah Projek Industri merangkumi alat-alat seperti kuali, dari segi pemasaran. Kotej (CIP) sejak tahun high pressure gas stove, meja keluli Bagi Puan Murni Talan, 2015. tahan karat, heavy-duty mixer, bahan pengusaha makanan Bayangkan saja, pengisar, butterfly stone stove, periuk (pau) dari Kampung tanpa adanya jalan pengukus, dulang pembakar jenis Cina, berhasrat untuk raya, mustahil untuk tahan karat, alat penimbang dan memperluaskan lagi produk beliau mengusahakan Puan Murni Talan papan tanda. makanan beliau ke luar projek tanaman nanas Sementara bantuan yang diterima kawasan Song seperti ke secara besar-besaran menerusi projek CIP telah digunakan Kapit, Kanowit dan Sibu apabila akses di tanah seluas antara empat hingga untuk membina premis dengan kos jalan siap sepenuhnya nanti. lima hektar kerana sudah pastinya RM20 ribu dan selebihnya digunakan Setakat ini, produk makanan beliau beliau akan berdepan dengan masalah untuk membeli alat pengukus, cuma dipasarkan di sekitar rumah untuk mengangkut baja dan hasil-hasil pengadun, alat penyejuk, penyejuk panjang berdekatan, pasar Song dan buah nanas. beku dan pau display rack with energy juga kepada orang perseorangan. Menurut beliau, yang telah gas steam. Pendapatan beliau masih berada membangkitkan semangat beliau

RAKAN Sarawak April - June 2017

33


34

Special Features Rencana Khas

Penternakan Akuakultur Mampu Raih Pendapatan Lumayan

Encik Kong Ah Kuan

P

rojek ternakan ikan dalam sangkar atau tangki air merupakan sistem ternakan alternatif kepada sistem ternakan air tawar dan ia sebenarnya mampu memberikan pulangan lumayan kepada penternak jika mereka sungguh-sungguh mengusahakannya. Seorang peniaga kedai runcit, Encik Kong Ah Kuan, 54, dari Daerah Song terdorong untuk mengusahakan ternakan ikan dalam sangkar setelah yakin ia berpotensi besar untuk dimajukan di Daerah Song dan mampu memberikan pulangan tinggi kepada beliau. Banyak orang sering takut mengambil peluang kerana tidak berani berdepan dengan risiko, namun berbeza dengan Encik Kong yang melabur hampir RM150,000 sebagai modal untuk memulakan projek penternakan ikan. Sebelum ini, beliau mengusahakan kedai runcit di Nanga Bangkit namun beliau menyerahkan perusahaan tersebut kepada ibu bapa beliau kerana ingin memberi tumpuan sepenuhnya terhadap projek penternakan ikan yang bakal memberikan pulangan lumayan kepada beliau. Beliau menternak ikan tengadak, ikan semah, ikan labang dan ikan tilapia merah di tepi Sungai Katibas yang kini mendapat permintaan amat tinggi memandangkan ramai yang menggemari ikan berkenaan

RAKAN Sarawak April - June 2017

kerana ia mempunyai keenakan yang tersendiri. Dengan bermodalkan RM141,000, pada awal tahun 2016 beliau telah menggunakan RM41,000 untuk membeli 82 tangki air berharga RM500 satu unit dan RM100,000 untuk membeli benih ikan. Beliau menternak 1,350 ekor ikan labang dalam 27 sangkar, 3,800 ekor ikan tengadak dalam 40 sangkar, 800 ekor ikan semah dalam 5 sangkar dan 300 ikan merah dalam 3 sangkar. Menurut Encik Kong, sebelum hujung tahun ini, kesemua ikanikan yang diternak di dalam sangkar tersebut sudah boleh dijual kepada pelanggan. Berdasarkan harga pasaran, beliau memberitahu bahawa ikan tengadak dijual dengan harga RM280 sekilo, ikan Semah RM180 sekilo, ikan labang RM55 sekilo dan ikan merah RM18 sekilo. Dengan harga-harga yang tinggi ini sudah pasti akan membolehkan beliau menjana pendapatan sekurang-kurangnya RM5,000 hingga RM6,000 sebulan. Mungkin projek ini nampak senang, namun sebenarnya banyak perkara yang perlu diketahui misalnya maklumat berkenaan modal, sangkar, pembenihan, penternakan dan penjagaan ikan-ikan dan sudah tentunya tumpuan harus diberikan sepenuhnya terutama pada peringkat anak-anak ikan masih kecil.

Namun begitu, Encik Kong Ah Kuan bertuah kerana adanya Jabatan Pertanian yang prihatin dan tidak mengabaikan usaha beliau dengan memberi bantuan dari segi nasihat, kemahiran, peruntukan dan sebagainya untuk membantu beliau berjaya dalam projek penternakan ikan dalam sangkar ini. Menurut beliau, Jabatan Perikanan telah membantu sedikit sebanyak dengan membekalkan lebih 70 beg makanan ikan kepada beliau pada tahun ini sekaligus dapat mengurangkan beban beliau dalam membeli makanan ikan. Harga untuk satu beg baja ikan termasuk tambang yang dibeli dari Sibu berharga RM70 dan ini sudah tentu membebankan beliau untuk membeli baja ikan. Beliau memberitahu, dalam satu hari beliau perlu memberi makanan ikan sebanyak dua kali dan akan menghabiskan satu beg setengah setiap hari. Justeru, beliau berharap agar Jabatan Pertanian akan dapat terus menyokong usaha beliau dan membantu beliau dari segi peruntukan dan sebagainya kerana beliau berhasrat untuk mengembangkan projek beliau dan menternak lebih banyak ikan lagi. Setakat ini, beliau tidak berdepan dengan banyak cabaran cuma ada sedikit kebimbangan terhadap banjir yang mungkin akan menghanyutkan kayu balak sehingga menyebabkan sangkar rosak serta banyak ikan terperangkap dan mati. Walau bagaimanapun, beliau sudah bersiap-sedia berdepan dengan risiko tersebut.


Special Features Rencana Khas

Produk Manik

Menjana Pendapatan Suri Rumah di Song

P

Bagaimanapun, hasil kerja tangan roduk kraf berasaskan manik beliau mula mendapat perhatian yang diusahakan secara kawan-kawan serta kenalan dan sejak komersial berpotensi besar dan itu, beliau mula menghasilkan pelbagai sekiranya dilakukan dengan jenis kraf manik dan menjual kepada sungguh-sungguh mampu menjana mereka. pendapatan sampingan yang lumayan. Sehingga suatu hari, beliau telah Ramai di kalangan suri rumah mendapat nasihat daripada kawandi pedalaman Sarawak khususnya di kawan agar memohon bantuan Daerah Song mengambil peluang untuk daripada Jabatan Pertanian untuk menceburi bidang pembuatan kraf mengembangkan perusahaan beliau manik setelah menyedari ia sebenarnya dan meringankan beban untuk mempunyai permintaan dan pasaran membeli bahan-bahan menghasilkan tempatan yang sangat tinggi. kraf manik. Tidak dinafikan, mereka yang ingin Menurut beliau, kos bahan-bahan menceburi bidang ini memerlukan yang diperlukan untuk menghasilkan kesabaran yang tinggi, ketelitian dan kraf manik adalah seperti berikut; kesungguhan kerana untuk mendapat Manik pelbagai warna berharga hasil yang menarik dan berkualiti RM75 seunit; benang nombor 8 seringkali memerlukan masa yang berharga RM30 sekotak; lilin berharga lama untuk disiapkan. RM15 sekotak, manik campuran Malah, perkara penting yang perlu berharga RM30 sebungkus dan ini ada ialah minat, kerana adanya minat belum lagi termasuk keperluan yang akan mudah mencetuskan idealain. idea yang kreatif untuk menjadikan Setelah mendengar nasihat penghasilannya lebih mudah lebihkawan-kawannya, beliau pun lebih lagi produk berasaskan manik memohon bantuan daripada Jabatan ini sangat unik dan mempunyai nilai Pertanian dan akhirnya permohonan tersendiri. tersebut diluluskan di bawah program Puan Veronica Bia anak Inteng Mempelbagai Pendapatan Keluarga yang berasal dari Rumah Serit, Sungai (MPK). Takan, Song berkata Pada tahun 2015, setelah terpegun dengan beliau telah menerima keindahan dan keunikan peruntukan bernilai kraf manik, minat beliau RM10,000 daripada terhadap kraf manik mula Jabatan Pertanian untuk tercetus sehingga akhirnya membeli bahan-bahan pembuatan kraf manik seperti manik, benang, telah menjadi hobi. mesin jahit, kipas, Beliau mula berjinakkain, kabinet untuk jinak dalam pembuatan mempamerkan produk kraf manik ini sejak tahun manik, dan sebagainya. 2010 secara kecil-kecilan Beliau bersyukur dengan menggunakan modal sendiri. Puan Veronica Bia anak Inteng kerana bukan sahaja diberi

peruntukan, malah turut mendapat perhatian dan sokongan daripada Jabatan Pertanian yang memberi peluang kepada beliau untuk mengikuti kursus Asas Keusahawanan Tahap Satu pada tahun yang sama. Beliau memberitahu, antara barangan kraf manik utama yang dihasilkan ialah selampai, selampai lelaki, headband, rantai manik, tango, ajat, sintong, Princess Manik dan sebagainya. Beliau sekarang banyak mendapat tempahan dari kawan-kawan serta kenalan dan harga barangan kraf manik dijual mengikut jenis bermula dari harga RM15 sehingga mencecah RM350 bergantung kepada kualiti serta tahap kesukaran membuatnya. Berikut ialah harga produk kraf manik yang dijual mengikut jenis antaranya; selampai (RM350 seunit); sintong (RM250 seunit); selampai lelaki (RM200 seunit); tango (RM200 seunit); Princess Manik (RM100 seunit); ajat (RM80 seunit); rantai manik (RM25 seunit); dan headband (RM15 seunit). Pada tahun 2015, hasil daripada jualan beliau ialah sebanyak RM8,071 kemudian jumlah tersebut meningkat dengan drastik kepada RM12,829 pada tahun 2016 dan jualan pada tahun ini setakat bulan Mei ialah sebanyak RM4,420. Menghasilkan produk berasaskan manik ini sememangnya tidak mudah kerana bukan calang-calang orang yang mampu menghasilkan produk yang berkualiti, indah dan unik ini. Oleh itu, hasil-hasil kraf seperti ini harus dihargai kerana ia adalah hasil kerja tangan insan-insan yang berbakat, kreatif serta mempunyai kesungguhan dan tahap kesabaran yang tinggi. Justeru, Projek Mempelbagaikan Pendapatan Keluarga (MPK) ini wajar diteruskan oleh kerajaan kerana impaknya yang sangat besar kepada masyarakat terutama suri rumah dan mereka yang bercita-cita tinggi untuk menjadi usahawan dan peniaga yang berjaya.

RAKAN Sarawak April - June 2017

35


36

Special Features Rencana Khas

Infrastruktur Percepatkan Pembangunan

seperti hendak berurusan di pekan Kapit dan mengangkut barang-barang rumah disebabkan tiada jalan. Pada masa itu, mereka harus menggunakan laluan sungai Baleh dengan menaiki perahu panjang Projek RTP Memberi Keselesaan untuk ke pekan Kapit yang memakan dan Kesenangan kepada Penduduk masa sekurang-kurangnya satu jam untuk sampai berbanding sekarang Rumah Panjang hanya setengah jam sahaja dengan Sebanyak 111 buah projek telah menggunakan pengangkutan darat. dilaksanakan di bawah Program Tambang menaiki bot pula terlalu Transformasi Luar Bandar (RTP) tinggi iaitu antara RM10-RM15, sangat Bahagian Kapit dalam tempoh RMK11. membebankan penduduk di rumah Projek-projek yang dilaksanakan panjang tersebut berbanding sekarang terdiri daripada pendawaian semula hanya RM5 sahaja untuk tambang elektrik rumah panjang, baik pulih menaiki van. gereja, bina baharu jeti besi, bina Tiada yang lebih menggembirakan baharu jalan simen, bina baharu paip kira-kira 143 jumlah penghuni air rumah panjang, naik taraf jalan Rumah Panjang Phillimon Nabau dan simen, bina baharu lorong pejalan kaki kakitangan-kakitangan SK Ng Bawai simen dan beberapa lagi projek yang selain rasa bersyukur setelah jalan lain. bersimen ini dibina dari jalan besar Projek-projek RTP di Bahagian menuju kawasan tempat tinggal mereka. Kapit dikendalikan oleh Jabatan Kerja Encik Roy anak Galan, 47, salah Raya (JKR) Bahagian Kapit, sebagai seorang penduduk dari rumah panjang agensi pelaksana yang mengurus Phillimon Nabau, Ng Bawai pemilihan kontraktor serta mengakui kehidupan pembayaran projek. mereka kini sudah banyak Projek-projek yang berubah tambahan dilaksanakan ini bertujuan pula mereka kini turut untuk menyediakan dibekalkan dengan bekalan kemudahan asas yang elektrik 24 jam. selesa kepada penduduk Jika dulu, mereka dan kebanyakan ia harus meredah sungai memberi tumpuan untuk pergi ke pekan, terhadap pembinaan namun sekarang mereka jalan rumah panjang bagi Encik Roy anak Galan sudah dapat menggunakan memudahkan penduduk pengangkutan darat bahkan kenderaan menjalankan aktiviti harian mereka. sudah dapat memasuki kawasan Pada 22 Jun lepas, RAKAN Sarawak rumah panjang mereka. sempat melawat ke salah satu projek Mereka juga sudah dimaklumkan RTP bina baru jalan simen menuju bahawa projek jalan yang cuma siap Rumah Panjang Phillimon Nabau, Ng separuh itu akan disambung dan dibina Bawai, Kapit, sepanjang 400 meter sampai ke kawasan rumah panjang yang telah dilaksanakan pada tahun mereka pada tahun hadapan setelah lepas (2016). peruntukan diberikan. Menurut Penolong Jurutera JKR Bagaimanapun, rumah panjang Bahagian Kapit, Encik James Dana yang mempunyai 22 buah pintu ini Barandah, 51, satu ketika dulu, masih belum dibekalkan dengan penduduk di rumah panjang ini sukar bekalan air bersih dan mereka masih untuk menjalankan aktiviti harian

Bahagian Kapit

P

embangunan Infrastruktur seperti jalan raya adalah satu keperluan utama di Kapit untuk memudahkan pergerakan penduduk dan barangan dengan lebih lancar memandangkan bahagian ini masih bergantung dengan pengangkutan sungai. Jalan raya sangat penting kerana ia adalah “roda penggerak� terhadap pertumbuhan ekonomi malah, kos hidup penduduk serta kos menjalankan perniagaan di Kapit akan dapat dikurangkan. Dalam Rancangan Malaysia Ke-11 (RMK11), pembangunan rangkaian infrastruktur di Kapit banyak tertumpu kepada projek pembinaan jalan baharu, menaik taraf jalan ke rumah panjang, pembinaan jalan alternatif dan pembinaan jambatan membabitkan kos berjumlah RM3,731,459,000.00. Pembinaan jalan baharu ini wajar dilaksanakan kerana ia merupakan salah satu kemudahan infrastruktur terpenting untuk mengembangkan kegiatan sosio-ekonomi di Kapit. Demikian pula, pembinaan jambatan ke SK Sg. Kapit merentasi Sungai Kapit adalah untuk menghubungkan sekolah tersebut dengan jalan utama Bukit Goram. Naik taraf jalan dilaksanakan untuk mewujudkan keadaan jalan yang lebih baik dan menjadikan sistem pengangkutan dan komunikasi lebih mudah serta menjamin keselesaan pengguna. Ini akan merangsang lebih banyak pembangunan seperti aktiviti pertanian sekaligus akan menjadi pemangkin kepada kepesatan ekonomi dan penyediaan kemudahan asas seperti bekalan air, elektrik dan sebagainya.

RAKAN Sarawak April - June 2017


Special Features Rencana Khas

Selain itu, mereka juga akan dapat membangunkan lebih banyak penempatan di sepanjang tepi jalan yang akan memudahkan pergerakan mereka. Pada masa akan datang, kawasan ini juga mungkin dimajukan sebagai kawasan perumahan maka sudah pasti banyak kemudahan-kemudahan yang akan disediakan oleh kerajaan. Menurut beliau, jalan ini sudah mula dibina sejak dua tahun yang lepas (hujung tahun 2014) dan dijangka siap sepenuhnya pada penghujung tahun 2018. bergantung kepada sistem bekalan air Beliau teruja dengan projek graviti. pembinaan jalan akses ini kerana Namun apa yang penting bagi setelah bertahun-tahun keluar dan Encik Roy ialah, penduduk tidak masuk ke pekan Kapit menggunakan lagi berdepan dengan masalah pengangkutan sungai, kini adanya terutamanya ketika ada penduduk yang jalan raya membolehkan beliau ulang jatuh sakit pada waktu malam, kerana alik ke rumahnya di Kanowit pada bilamereka boleh menghantar pesakit ke bila masa sahaja. hospital ataupun klinik dengan segera Menurut beliau, jalan akses ini melalui pengangkutan darat. sudah dapat digunakan, cuma ada satu kawasan di mana mereka perlu Jalan Akses Kapit-Song Akan melalui jalan sawit kerana masih ada Memberi Manfaat kepada Lebih 40 bahagian jalan tertentu yang belum Rumah Panjang dapat dilalui. Menurut Encik James Dana, jalan Perjalanan ke Sibu menggunakan akses dari Kapit ke Song adalah akses jalan yang perlu sepanjang 45 kilometer; melalui jalan sawit iaitu dari Sungai Tau mengambil masa lebih menuju ke Song sepanjang kurang tiga jam sahaja, 30 km sudah 70 peratus bagaimanapun setelah jalan siap, manakala dari itu siap sepenuhnya, masa Sungai Tau ke Kapit – perjalanan mungkin menjadi sepanjang 15 km – sudah lebih pendek iaitu lebih siap sepenuhnya. kurang 2 jam sahaja. Pembinaan jalan akses Sehubungan itu, beliau ini akan memberi manfaat berharap pada masa kepada lebih 40 buah akan datang, penduduk di Encik James Dana rumah panjang – antara sekitar akan mengambil Sungai Tau dan Kapit peluang untuk meningkatkan sosioterdapat lebih 10 buah rumah panjang ekonomi mereka dengan menceburi manakala antara Sungai Tau ke Song bidang-bidang perniagaan, usahawan, lebih 20 buah rumah panjang. pertanian dan sebagainya untuk Jelas beliau, penduduk akan memajukan diri dan keluarga. dapat memajukan kawasan ini Beliau juga berharap pembangunan sebagai kawasan pertanian dengan yang akan dilaksanakan di Bahagian mengusahakan pelbagai jenis tanaman Kapit akan menjadi lebih rancak secara besar-besaran untuk menjana dengan adanya jalan-jalan akses ini pendapatan mereka.

agar Kapit dapat bersaing dengan bandar-bandar yang lain dan beliau juga impikan lebih ramai orang luar terutama pelancong akan berkunjung ke Kapit.

Projek Jalan Kapit-Song-KanowitSibu Dijangka Siap dalam tempoh Dua Tahun Pembinaan jalan akses SibuKanowit-Song-Kapit sepanjang 102 km dijangka siap sepenuhnya dalam tempoh dua tahun dari sekarang. Jalan yang dibina dengan kos RM800 juta itu akan menyediakan akses jalan darat menghubungkan Kanowit, Song dan Kapit yang kini hanya boleh diakses dengan pengangkutan air Sungai Rajang. Pembinaan jalan akses ini bakal mengubah landskap rangkaian jalan raya sekaligus akan menjadi pemangkin kepada kepesatan ekonomi yang akan memberi manfaat kepada lebih kurang 100,570 orang penduduk di sekitar Kapit, Song dan Kanowit. Pembinaan projek jalan KapitSong-Kanowit-Sibu ini terbahagi kepada tiga pakej membabitkan tiga kontraktor dan pakej yang pertama dilaksanakan oleh kontraktor Musyayati Sdn Bhd. Kem Seturak merupakan projek pembinaan Seksyen C Fasa 3 Jalan Song-Sungai Yong Pakej 1 sepanjang 5.46 km turut melibatkan pembinaan sebuah jambatan sepanjang 330 m merentasi sungai Katibas. Projek pembinaan jambatan merentasi Sungai Katibas dijangka siap sepenuhnya dan mula dibuka kepada orang ramai khususnya penduduk di Kapit dan Song pada Julai depan. Jambatan Katibas merupakan mercu tanda baharu di Song dan pelaksanaan projek tersebut sudah tentu akan memperkasakan lagi pembangunan ekonomi selain berfungsi sebagai jaringan hubungan komunikasi kepada penduduk di kawasan Kapit dan sekitarnya. Pakej kedua fasa tiga sepanjang 12.1 km dilaksanakan oleh kontraktor Impian Zaman Sdn Bhd turut melibatkan pembinaan jambatan Sungai Lajan Besar sepanjang 120 m dan jambatan Sungai Sebatu sepanjang 120 meter. Manakala pakej ketiga fasa tiga sepanjang 15.5 km dan sebuah jambatan merentasi Sungai Mumu sepanjang 63.2 m dilaksanakan oleh kontraktor Samado Sdn Bhd.

RAKAN Sarawak April - June 2017

37


38

Special Features Rencana Khas

Mempelbagaikan Pendapatan Melalui Perniagaan Kecil-Kecilan

K

apit ibarat bumi bertuah yang lebih baik. nadi ekonomi di Kapit. telah dianugerahkan pelbagai Puan Nurbaizura bte Keseriusan kerajaan sumber asli yang berupaya Abdullah terkenal sebagai untuk memastikan melonjakkan pertumbuhan penjual Roti Canai Goreng pertumbuhan pesat dalam pesat ekonomi di negeri Sarawak. paling berjaya di Kapit sektor pertanian dapat Tidak semua tempat mempunyai dan telah mengusahakan dilihat melalui projekkelebihan seperti di Kapit yang kaya perniagaan itu sejak projek pertanian yang dengan sumber pertanian, perikanan, 20 tahun yang lalu di dilaksanakan oleh Jabatan penternakan dan produk pelancongan Gelanggang Kenyalang Pertanian di Kapit. yang sudah pasti akan memberikan yang disewa daripada Dalam Rancangan rahmat besar kepada para penduduk. Majlis Daerah Kapit. Malaysia Ke-10 (RMK-10), Puan Nurbaizura Abdullah Pertanian adalah bidang yang Beliau mendapat idea sejumlah RM64,746,907 sangat penting dan menguntungkan, untuk berniaga roti canai goreng telah disalurkan kepada Jabatan namun tidak semua orang setelah berjaya mengenalpasti ia Pertanian; RM61,628,690 adalah menyedarinya kerana sesetengah adalah salah satu produk makanan daripada Kerajaan Negeri manakala orang menyifatkan pertanian sebagai yang mendapat sambutan tinggi di RM3,118,217 adalah daripada sektor yang pasif, malap, tidak pekan Kapit. Kerajaan Persekutuan. popular, tidak berpotensi ataupun Pada tahun 2010, beliau telah Dalam RMK-11, sejumlah tidak berdaya saing. mendapat bantuan daripada pihak RM23,267,729 peruntukan Demikian menurut Jabatan Pertanian melalui projek telah diberikan; Penolong Pegawai Mempelbagai dan Menambah RM23,208,079 adalah Pertanian (Pembangunan) Pendapatan Petani, Penternak dan daripada Kerajaan Negeri Bahagian Kapit, Encik Nelayan (MPKI) dengan peruntukan dan RM3,059,650 adalah Jenattan Sambang anak Ai, yang diterima berjumlah RM7,600. daripada Kerajaan ketika memberi taklimat Kemudian, pada tahun 2013, Persekutuan. ringkas kepada RAKAN beliau sekali lagi Di bawah RMK-11, Sarawak, Jun lepas. menerima Jabatan Pertanian Kapit Beliau menyifatkan peruntukan telah membangunkan usaha memajukan sektor daripada pelan pertanian Encik Jenattan Sambang melibatkan tanaman pertanian di Kapit telah Jabatan membuktikan keupayaan Pertanian industri (rancangan kerajaan untuk mengubah taraf hidup melalui jangka panjang), tanaman makanan dan pendapatan penduduk ke arah Projek (pertengahan) dan program yang lebih baik. MPKI-3 mempelbagaikan pendapatan (jangka Sektor ini telah dimajukan sebagai berjumlah pendek). suatu entiti perniagaan yang berdaya RM8,000. Melalui program-program yang saing kerana ia dilihat sebagai Menurut dilaksanakan itu, ramai peserta perniagaan yang menguntungkan beliau, sebelum program yang telah berjaya dan malah turut menjadi penggerak dan menerima bantuan berhasil menjana pendapatan yang

RAKAN Sarawak April - June 2017


Special Features Rencana Khas daripada Jabatan Pertanian, hasil pendapatan bulanan beliau ialah sekitar RM5,000 sahaja namun setelah itu pendapatan beliau semakin bertambah. Nilai jualan bagi tahun 2013 adalah sebanyak RM64,764; RM60,018 pada 2014; RM48,810 pada 2015; dan RM66,493 pada 2016. Dalam satu hari, beliau akan memproses 10 kilogram roti canai goreng manakala pada hujung minggu dan musim cuti sekolah beliau akan memproses 12 kg roti canai kerana kering, beliau pernah cuba berniaga masa itu ramai pelanggan yang akan kuih basah berhampiran kawasan berkunjung ke gerai beliau untuk perumahan, tetapi tidak mendapat menikmati roti canai goreng. sambutan yang begitu menggalakkan. Menurut beliau, 1 kg tepung Kerana itu, beliau mengambil dapat menghasilkan 18 keping roti inisiatif untuk menjual kuih kering canai yang biasa dijual dengan dengan mengeluarkan RM1,200 harga RM2.50 (biasa) dan RM4 (roti sebagai modal permulaan untuk telur) sementara kuah daripada kari membeli pisang, ubi, tepung, gula dan ayam dan sambal nasi lemak adalah sebagainya. percuma. Ternyata, dengan menjual kuih Beliau sentiasa bersemangat kering usaha beliau tidak sia-sia menjalankan perniagaan ini kerana malah kerja keras beliau turut adanya Jabatan Pertanian yang mendapat perhatian pihak Jabatan sentiasa membuat pemantauan, Pertanian sehingga berjaya menerima pada masa yang sama, membolehkan peruntukan di bawah PKM1 pada beliau membuat laporan berhubung tahun 2015. dengan perkembangan perniagaan Jumlah peruntukan yang diterima beliau. adalah sebanyak RM10,000 daripada Beliau berhasrat untuk menaik Bahagian Industri Asas Tani (IAT) taraf premis perniagaan beliau dan sebagai modal untuk membeli mesin bercadang untuk memohon mesin dan peralatan membuat kuih agar pengadun tepung yang lebih besar beliau dapat mengembangkan lagi dan dapat mengadun 10 kg hingga 15 perusahaan kuih kering itu. kg tepung pada satu masa. Tidak terhenti setakat di situ, Beliau sebenarnya begitu teruja malah pihak Jabatan Pertanian turut menantikan akses jalan Kapit-Songmemberi peluang kepada beliau Kanowit-Sibu siap sepenuhnya, untuk mengikuti kursus dan latihan kerana yakin ramai orang akan yang ditawarkan. datang ke Kapit dan membeli roti Antaranya ialah Kursus Asas canai goreng beliau. Keusahawanan (Tahap 1); Kursus Semasa Program Kemahiran Memproses Sejiwa Senada diadakan Keropok Lekor dan Burger di Kapit pada tahun Ikan; Kursus Latihan lepas, beliau hingga Pengendalian Makanan; tidak cukup tidur kerana Seminar Keusahawanan perlu menyediakan roti MARA; dan Seminar Asas canai dalam kuantiti Keusahawanan TEKUN. yang banyak disebabkan Dengan perniagaan permintaan yang sangat yang kian berkembang, tinggi daripada pelanggan modal beliau untuk yang datang dari luar membuat kuih kering Kapit. juga sudah meningkat Sementara itu, Puan daripada RM1,200 kepada Nawi anak Bantan dari lebih RM2,000 kerana Puan Nawi anak Bantan Taman Ixora, Kapit telah sudah ramai pelanggan mengusahakan kuih kering seperti yang membuat tempahan kuih kering kerepek pisang, ubi, kuih sepit, kuih beliau terutama menjelang musim semut (kuih jala) dan tempeyek sejak perayaan. empat tahun yang lepas di bawah Menurut Puan Nawi, jualan Projek Komersial Mikro (PKM1), beliau setiap hari bergantung Jabatan Pertanian. kepada permintaan pelanggan dan Sebelum mengusahakan kuih sekiranya banyak tempahan, beliau

mampu meraih pendapatan antara RM300 hingga RM400 seminggu, sebaliknya kalau kurang tempahan, paling tidak pun beliau boleh meraih pendapatan RM250 seminggu. Pendapatan beliau pada tahun 2015 ialah sebanyak RM30,215; RM23,500 pada tahun 2016; dan pada tahun ini setakat suku yang kedua, pendapatan beliau ialah sebanyak RM18,720. Permintaan kuih kering beliau paling tinggi ialah pada bulan Mei hingga pertengahan Jun di mana beliau dapat menjual sebanyak 30 hingga 45 tin dengan setiap satu tin berharga RM65 manakala kuih kering yang dijual dalam bekas plastik berharga RM15 hingga RM18 mengikut jenis. Menurut beliau, 1 kg tepung dapat menghasilkan lebih 60 bungkus kuih kering yang dijual dengan harga RM2 sebungkus, dengan mengambil masa dua jam untuk menyiapkannya. Bertanya tentang rutin harian beliau sebagai seorang peniaga, pada sebelah pagi bermula pukul tujuh sampai satu petang, beliau akan pergi menjual kuih kering di pekan Kapit kemudian pada sebelah petang sampai malam, beliau akan menyambung aktiviti memproses kuih kering. Buat masa sekarang, beliau belum ada premis untuk memproses produk kuih kering kerana itu, pembuatan kuih kering hanya dijalankan di rumah beliau sendiri, justeru beliau berharap agar suatu hari nanti, beliau akan memiliki premis untuk menghasilkan produk kuih kering. Beliau juga berharap perusahaan ini akan diteruskan oleh anak-anak mahupun cucucucu beliau suatu hari nanti. Meskipun berdepan dengan cabaran seperti tidak ada tempat tetap untuk menjual, bandar yang tidak besar dan masalah dari segi pemasaran, beliau tetap meneruskan perusahaan ini yang telah memampukan beliau menyara kehidupan diri dan anak-anaknya. Walau apapun, beliau yakin setelah jalan siap nanti, perniagaan mereka akan dapat berkembang dengan baik, dan sekiranya ada rezeki, beliau akan membeli kenderaan khas untuk menjual kuih kering beliau di sekitar Kapit, Song, Kanowit dan pekan-pekan yang lain.

RAKAN Sarawak April - June 2017

39


40

Special Features Rencana Khas

Pua Kumbu dan Media Sosial

M

edia sosial adalah platform yang menarik dan mudah untuk para peniaga mahupun usahawan memperluaskan perniagaan kerana ia sangat membantu dalam proses pemasaran produk mereka. Media sosial disifatkan sebagai salah satu daripada bantuan perniagaan yang sangat efektif kerana ia boleh digunakan oleh pelbagai lapisan masyarakat dan beupaya meningkatkan jumlah penjualan sekaligus menambahkan keuntungan dalam perniagaan para peniaga. Kerana itu, dalam dunia teknologi hari ini, peluang untuk menambahkan pendapatan melalui media sosial amatlah luas dan sekiranya usahawan dan peniaga tidak mengambil peluang ini, mereka dianggap rugi kerana tidak memanfaatkan peluang yang ada di depan mata. Puan Fransiska anak Blantau, 41 adalah seorang wanita Iban dari Kapit yang telah memanfaatkan media sosial seperti facebook, WhatsApp, Instagram, wechat, blog selain secara tempahan untuk memasarkan Pua Kumbu. Menurut Puan Fransiska, beliau mendapat idea untuk memasarkan Pua Kumbu secara online daripada adik ipar beliau yang bekerja sebagai seorang guru. Sejak mempromosikan Pua Kumbu secara online, beliau telah berjaya meningkatkan pendapatan dan pasaran bukan hanya di seluruh Sarawak dan Semenanjung, malah hingga ke negara Korea dan Australia. Pua Kumbu ialah salah satu kain tenunan paling popular yang dihasilkan secara tradisional di Sarawak disifatkan sebagai seni tekstil yang mempunyai nilai estetika yang sangat tinggi. Permintaan tinggi terhadap Pua

RAKAN Sarawak April - June 2017

Kumbu mereka adalah menjelang sambutan Hari Gawai dan produkproduk yang paling diminati ialah kain baju, kain kebat, beg, selendang, dan selampai. Baju yang sudah siap biasanya dijual dengan harga RM550, selendang yang diperbuat daripada benang berharga RM400 dan benang sutera RM800, selampai berharga RM150 (mengikut saiz), perhiasan dalam frame berharga RM300 manakala alas meja berharga di antara RM80 hingga RM100 mengikut saiz. Februari lepas, seorang pelanggan dari Pulau Pinang telah membeli Pua Kumbu daripada beliau dalam kuantiti yang banyak dan semuanya bernilai RM6,800. Beliau telah mula bergiat secara aktif dalam perusahaan Pua Kumbu sejak tiga tahun yang lepas setelah mendapat dorongan dan galakan daripada ibu beliau, Puan Blantau anak Bantan, 63 yang telah mengusahakan Pua Kumbu sejak tahun 1995. Ibu beliau sudah menghasilkan beratus-ratus jenis Pua Kumbu yang sudah dijual kepada orang ramai dan mula-mula memasarkan produk tersebut di Kampung Budaya dan di Tebingan Kuching dengan harga serendah RM10 mengikut jenis dan kualiti. Difahamkan bahawa mereka telah mendapat latihan dan bimbingan serta peruntukan berjumlah RM10,000 di bawah projek Mempelbagai Pendapatan Keluarga (MPK) 2017, Jabatan Pertanian. Sebelum mendapat bimbingan dan bantuan daripada Jabatan Pertanian, pendapatan tahunan mereka adalah berjumlah RM32,000 kemudian, jumlah tersebut telah bertambah dan pada tahun ini jumlah pendapatan

mereka dari Januari hingga Jun telah mencecah RM30,226. Suku pertama 2017, nilai jualan produk Pua Kumbu mereka ialah sebanyak RM16,881 dan untuk suku yang kedua, jualan mereka adalah sebanyak RM13,345. Berkongsi pengalaman beliau, Puan Fransiska berkata untuk menghasilkan Pua Kumbu, ia tidaklah terlalu sukar asal tahu teknik dan tidak mudah berputus asa kerana pada mulanya memang agak sukar tetapi, lama kelamaan ia akan menjadi lebih senang. Bahan-bahan yang perlu ada ialah seperti benang dan “lemak� iaitu sejenis tumbuhan yang didapati di hutan sebelum tali rafia digunakan, dan lilin untuk melilit corak-corak pada Pua Kumbu. Proses mengikat Pua Kumbu memerlukan masa lebih kurang dua minggu bagi jenis yang besar sepanjang 8 kaki, manakala proses menenun mengambil masa antara satu hingga dua minggu bergantung kepada jumlah yang dibuat. Puan Fransiska mempunyai cita-cita untuk menjadi pengeluar kraftangan Pua Kumbu yang terkenal bukan saja di dalam negara, tetapi juga di luar negara, pada masa yang sama beliau mahu mengekalkan perusahaan Pua Kumbu hingga ke anak cucu dan tidak mahu ia terputus. Tambah beliau, sekiranya jalan Sibu-Kanowit-Song-Kapit sudah siap, beliau yakin pendapatan mereka akan bertambah dan perusahaan Pua Kumbu mereka akan dapat diperluaskan.

Puan Fransiska anak Blantau


News Features Paparan Berita

Projek Pembangunan Mengubah Wajah Serian

K

ompleks Pentadbiran Serian dan Dewan Persidangan Serian yang akan dibina dengan kos berjumlah RM200 juta dijangka siap menjelang tahun 2019. Projek di kawasan seluas 32 ekar ini adalah salah satu inisiatif Kerajaan Negeri dan berkonsepkan seni bina ikonik Bidayuh iaitu ‘Baruk’. Ia akan turut dilengkapi dengan pembangunan Bandar Baharu Serian yang kini sudah berada dalam peringkat pembinaan. Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg telah menyempurnakan upacara pecah tanah projek tersebut pada 1 April. Kerja-kerja pembinaan Kompleks Pentadbiran Serian akan bermula September ini dan dijangka siap pada Ogos tahun depan, manakala Dewan Persidangan Serian akan dibina pada hujung tahun ini dan dijangka siap dalam tempoh 24 bulan. Projek pembinaan Kompleks Pentadbiran Serian, Dewan Persidangan Serian dan Bandar Baharu Serian akan dilaksanakan oleh Sarawak Incorporated Sdn Bhd dan Borneo Development Corporation Sdn Bhd. Menurut Ketua Pegawai Eksekutif Sarawak Incorporated, Encik Zainudin Jaafar, setakat ini kerja-kerja pembinaan di tapak projek tersebut berjalan dengan lancar.

Keluasan Kompleks Pentadbiran Serian adalah kira-kira 20,000 meter persegi merangkumi pejabat, kafeteria, bilik mesyuarat dan fasiliti pejabat lain dengan 360 ruang parkir terbuka. Dewan Persidangan Serian yang dibangunkan bersebelahan dengan Kompleks Pentadbiran Serian mempunyai kapasiti yang mampu memuatkan 2,000 tetamu pada satu masa. Dewan persidangan tersebut adalah yang pertama dibangunkan di peringkat Bahagian dan boleh digunakan bagi acara-acara berskala sederhana terutama untuk manfaat masyarakat di Bahagian Serian. Bagi Bandar Baharu Serian, ia akan dibangunkan secara berperingkat-peringkat dalam tempoh 8 hingga 10 tahun oleh Borneo Development Corporation.

Ia akan menyediakan pelbagai fasiliti di bawah satu bumbung yang dijangka akan dapat mengubah cara hidup masyarakat di Serian ke arah lebih moden. Turut hadir di upacara pecah tanah projek tersebut ialah Timbalan Ketua Menteri merangkap Menteri Pemodenan Pertanian dan Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah, YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas; Menteri Sumber Manusia YB Dato’ Sri Richard Riot Jaem; Menteri Pendidikan, Sains dan Teknologi, YB Datuk Sri Michael Manyin Jawong; Menteri Pelancongan, Kesenian, Kebudayaan, Belia dan Sukan YB Datuk Haji Abdul Karim Rahman Hamzah; dan Setiausaha Kerajaan Negeri YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani.

RAKAN Sarawak April - June 2017

41


42

News Features Paparan Berita

Kerjasama Kerajaan dan Swasta

P

dalam Penyelidikan Mikro Alga

usat Biodiversiti Sarawak (SBC) dan Mitsubishi Corporation (MC) telah menandatangani Memorandum Perjanjian Persefahaman (MoU) di SBC Kuching pada 5 April lepas, dan memastikan jalinan kerjasama dalam penyelidikan mikro alga akan diteruskan. Perjanjian tersebut telah ditandatangani Setiausaha Kerajaan Negeri Sarawak YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani yang juga Pengerusi Majlis SBC dengan Timbalan Pengurus Besar Pejabat Pembangunan Perniagaan Tokyo, Encik Junji Nakanishi. Upacara tersebut telah disaksikan oleh Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg sempena lawatan beliau ke SBC. Melalui MoU tersebut, SBC dan MC akan meneruskan kerjasama penyelidikan mikro alga bagi fasa yang ketiga (Demonstration and Validation of Commercially Viable Microalgal Biomass Production Technologies). Kerjasama tersebut akan berlangsung sehingga tahun 2018 untuk membawa penyelidikan

RAKAN Sarawak April - June 2017

mikro alga ke arah pengkomersialan dengan menggabungkan bioteknologi serta biosumber unik dari Sarawak. Ke arah usaha terebut, tumpuan akan diberikan terhadap pelaksanaan kemudahan bagi tujuan demontrasi dan pengesahan komersial biomas mikro alga dengan bantuan teknologi daripada CHITOSE Group, sebuah syarikat dari Jepun. Dalam kerjasama tersebut, reka bentuk baharu dalam teknologi operasi tanaman jangka panjang dirangka untuk menjana pengeluaran strain alga asli ke pasaran yang sewajarnya. Selain itu, sistem penanaman mikro alga berskala besar yang terdiri daripada 1,000 meter persegi akan dibangunkan memandangkan mikro alga merupakan sejenis bahan mentah yang mampan untuk akuakultur dan bahan biokimia yang sangat penting dan bernilai tinggi

seperti vitamin dan antioksidan. Nilai tinggi yang terkandung dalam pelbagai jenis alga ini boleh dimanfaatkan untuk membekalkan produk makanan tambahan bagi kesihatan memandangkan permintaan daripada pengguna juga semakin meningkat. Hasil kerjasama antara MC dan SBC sebelum ini telah berjaya menghasilkan 500 koleksi strain mikro alga dari pelbagai lokasi di Sarawak termasuk sungai, tasik, air tawar dan pesisiran pantai. Hadir sama di majlis tersebut ialah Menteri Muda Perancangan Bandar, Pentadbiran Tanah dan Alam Sekitar YB Datu Len Talif Salleh, Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri YBhg Datu Haji Ismawi Haji Ismuni dan Ketua Pegawai Eksekutif SBC Dr. Yeo Tiong Chia.


News Features Paparan Berita

Pesta Birumuh

Ketengahkan Khazanah Budaya

P

esta Birumuh atau Pesta Menuai Padi yang disambut setiap tahun sejak 2009 adalah satu usaha untuk memelihara serta mengekalkan warisan budaya dan tradisi masyarakat Bidayuh. Pesta Birumuh yang lazimnya diadakan sebelum menyambut perayaan Hari Gawai Dayak pada 1 Jun dianggap sebagai satu temasya yang sangat penting buat masyarakat Bidayuh untuk menzahirkan rasa gembira dan bersyukur mereka atas hasil padi yang telah diperolehi. Ketika merasmikan Pesta Birumuh di Serian pada 1 April lepas, Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg meluahkan rasa kagum beliau terhadap temasya yang disambut dengan begitu indah dan berwarna-warni itu. Beliau menyifatkan ia tepat melambangkan Sarawak sebagai negeri yang indah dan aman damai kerana memiliki masyarakat pelbagai kaum yang hidup bersatu padu dan harmoni. Jelas beliau, perpaduan yang ada di Sarawak adalah “permata� yang harus dijaga kerana jika dibandingkan dengan negeri-negeri yang lain dari sudut perpaduan, Sarawak adalah yang terulung di Malaysia. Sementara itu, Menteri Pendidikan, Sains dan Teknologi YB Dato Sri Michael Manyin Jawong menyifatkan Pesta Birumuh bukanlah semata-mata untuk mempamer serta menunjukkan tradisi budaya warisan Bidayuh.

Lebih tepat lagi, ia merupakan wadah untuk menyampaikan visi dan aspirasi masyarakat Bidayuh untuk menjana dan memartabatkan perubahan serta transformasi ketika berdepan dengan perubahan dan tuntutan peredaran zaman. Pada masa yang sama, ia mengingatkan generasi muda agar sentiasa menghayati budaya tradisi warisan Bidayuh iaitu tradisi pertanian yang sudah sekian lama menjadi cara hidup masyarakat Bidayuh. Dengan cara ini, barulah masyarakat Bidayuh akan menjadi lebih kompetetif dan progresif untuk menceburi pelbagai bidang terutamanya pertanian. Tahun lepas, tema yang dipilih ialah From the padi field to the knowledge farm yang menjelaskan bahawa dengan pencapaian pendidikan dan kemahiran yang tinggi, masyarakat Bidayuh akan dapat kembali berbudi kepada tanah warisan demi kemajuan masyarakat. Pada tahun ini pula, Pesta Birumuh mengangkat tema From the knowledge farm to the digital economy iaitu ke arah satu usaha untuk menyemarakkan perjuangan bagi membangun serta memajukan taraf hidup dan ekonomi masyarakat Bidayuh menerusi teknologi digital. Sejak turun temurun, masyarakat Bidayuh telah berbudi kepada tanah melalui amalan pertanian tanah rendah kemudian, mereka mula meneroka tanah dengan lebih luas melalui amalan pertanian “falo�, dan dengan cara itulah Tanah Adat

Bumiputera (NCR) dibangunkan di kawasan Bidayuh. Sempena sambutan Pesta Birumuh 2017, Ketua Menteri telah mengumumkan peruntukan berjumlah RM500 juta untuk pembangunan infrastruktur di Bahagian Serian termasuk tiga projek besar yang akan dilaksanakan iaitu Kompleks Pentadbiran Bahagian Serian, Dewan Persidangan dan Bandar Baharu Serian (Serian New Township). Selain itu, peruntukan sebanyak RM5 juta untuk pembinaan Pejabat Daerah Tebedu dan RM2.5 juta bagi menaik taraf infrastruktur di kawasan air terjun Ranchan turut diberikan. Bagi merancakkan lagi sektor pelancongan di Serian, Ketua Menteri memaklumkan bahawa kerajaan akan menambah baik fasiliti di Tasik Serian termasuk membina jambatan ikonik untuk menarik lebih ramai pelancong sekaligus memperhebatkan aktiviti perniagaan seperti restoran, jualan barangan kraf, produk pertanian dan sebagainya. Pesta Birumuh yang dianjurkan oleh Persatuan Kebangsaan Dayak Bidayuh (DBNA) mendapat sambutan yang begitu memberangsangkan dengan kehadiran lebih 8,000 pengunjung yang terdiri daripada masyarakat pelbagai kaum. Pesta Birumuh 2017 turut dimeriahkan dengan perarakan kebudayaan oleh lebih 30 kontinjen termasuk peserta dari Kalimantan Barat, Indonesia.

RAKAN Sarawak April - June 2017

43


44

Special Features Rencana Khas

Inisiatif Baharu

Rancakkan Pembangunan Luar Bandar

P

elbagai inisiatif telah diperkenal dan dilaksanakan oleh Kerajaan Negeri bagi merancakkan pembangunan luar bandar yang seterusnya dapat melonjakkan sosioekonomi Sarawak. Yang terkini, beberapa agensi berkaitan pembangunan tanah dan pemasaran produk pertanian telah ditubuhkan untuk melaksanakan inisiatif dalam mencapai tujuan tersebut. Agensi-agensi yang dimaksudkan adalah Lembaga Pengeksport Produk Pertanian Sarawak, Agensi Pembangunan Hulu Rajang (URDA) dan Agensi Pembangunan Tanah Tinggi (HDA) yang diumumkan April lalu. Pada pertengahan April, Timbalan Ketua Menteri YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas mengumumkan penubuhan Lembaga Pengeksport Produk Pertanian Sarawak bertujuan untuk mengurus produk eksport pertanian untuk pasaran luar serta memastikan kemapanan produk berkenaan. Bagi memastikan bekalan eksport pertanian mencukupi, lembaga berkenaan akan bekerjasama dengan para pekebun kecil dan pemilik ladang tempatan. Selain itu, lembaga ini juga akan mempromosi penggunaan teknologi terkini serta amalan pertanian moden bagi mewujudkan persaingan melalui suntikan modal kepada pihak yang terlibat, iaitu melalui pendekatan ‘capital participation’. Beliau yang juga Menteri Pemodenan Pertanian, Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah menjelaskan

RAKAN Sarawak April - June 2017

bahawa penting untuk Sarawak mempunyai agensi yang menguruskan eksport produk pertanian secara teratur memandangkan sesebuah negara mempunyai standard kualiti dan keperluan tertentu terhadap eksport pertanian. Tambah beliau, pendekatan mempromosi produk pertanian moden adalah bagi mewujudkan persaingan selaras dengan misi mentransformasi pertanian negeri ke arah ekonomi digital di samping memastikan produk pertanian luar bandar seperti di Kapit, Sarikei, Betong, Sri Aman serta Bahagian-bahagian lain dapat menembusi pasaran global. Sebagai permulaan, lembaga berkenaan akan memberi tumpuan kepada eksport produk pertanian seperti pisang, kelapa dan durian ke Semenanjung Malaysia dan Singapura sebelum meluaskan eksport ke pasaran luar negara. Penghujung bulan April menyaksikan pengumuman tentang Agensi Pembangunan Ulu Rajang atau URDA yang bertanggungjawab merancakkan lagi pembangunan di kawasan Kapit dan Ulu Rajang. Menurut Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg, URDA akan memberi fokus kepada pembangunan satu pertiga keluasan Sarawak atau 38,000 kilometer persegi bagi menjadikan kawasan berkenaan lebih sistematik dari segi urusan pengagihan dana. URDA juga berperanan dalam mengkoordinasi pelbagai agensi kerajaan yang terbabit dalam pelan

induk pembangunan Bahagian Kapit. Menurut Ketua Menteri, penubuhan URDA yang diletakkan di bawah Lembaga Pembangunan Koridor Wilayah (RECODA), Ordinan 2006 (4b) akan membantu RECODA melaksanakan pelan jangka masa panjang pembangunan seluruh Kapit selain mempercepatkan pembangunan sektor agrikultur, pelancongan dan pembangunan fizikal di kawasan tersebut. Sebuah lagi agensi baharu, iaitu Agensi Pembangunan Tanah Tinggi atau HDA ditubuhkan di bawah Ordinan yang sama. HDA akan memberi fokus kepada perancangan pembangunan yang berkesan dan mapan di kawasan tanah tinggi Baram, Miri yang berpotensi besar untuk dibangunkan sebagai hab pertanian yang sesuai untuk tanaman beriklim. Menurut YB Datuk Amar Douglas yang mengumumkan perkara tersebut pada hujung April lepas, kawasan Baram merupakan kawasan tanah tinggi yang agak ketinggalan dari ssegi ekonomi, prasarana serta kemudahan elektrik dan air berbanding dengan kawasan lain di Sarawak. Konsep pembangunan yang akan dilaksanakan oleh HDA di Baram adalah sama seperti yang dilaksanakan oleh URDA di Hulu Rajang. Melalui penubuhan URDA dan HDA, dapatlah dirumuskan bahawa tujuannya adalah bagi membangunkan kawasan-kawasan luar bandar Sarawak bersesuaian dengan sumber dan potensi kawasan berkenaan yang boleh dimajukan serta membuka peluang pekerjaan dan perniagaan kepada penduduk agar terlibat sama dalam inisiatif Kerajaan Negeri yang akan merancakkan sosio-ekonomi dan memberi manfaat kepada penduduk. Penubuhan Lembaga Pengeksport Produk Pertanian Sarawak pula adalah tepat pada waktunya, memandangkan Sarawak mempunyai kawasan tanah yang luas dan sesuai dengan perkembangan teknologi dalam kaedah pertanian moden termasuk pertanian digital yang telah dilaksanakan di peringkat global dan seiring dengan transformasi pertanian negeri ke arah ekonomi digital. Yang paling penting adalah kesemua inisiatif tersebut bakal memberi impak kepada kehidupan penduduk yang terlibat khususnya di luar bandar dan akan menjadi pemangkin pembangunan dan kemajuan ekonomi negeri ini.


Special Features Rencana Khas

Mengutamakan Luar Bandar dan Merangka Pelan Pembangunan Strategik Bandar

P

embangunan infrastruktur luar bandar terus menjadi keutamaan Kerajaan Negeri bagi memastikan masyarakat luar bandar tidak terpinggir dari arus pembangunan serta merapatkan jurang perbezaan di antara kawasan bandar dan luar bandar. Pada masa yang sama, Kerajaan Negeri juga merangka pelan pembangunan yang lebih strategik dan memenuhi ekspektasi dan keperluan masa depan penduduk di bandar. Pada 20 April lepas, Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg mengumumkan bahawa pelaksanaan projek Jambatan Igan dalam Bahagian Mukah sepanjang 1.8 kilometer akan dilaksanakan pada tahun ini dan dijangka siap dalam tempoh 42 bulan. Pengumuman dibuat ketika beliau merasmikan permulaan projek Pembinaan Masjid Daerah Matu serta cadangan pembangunan Komersil Pelita dan Projek Perumahan Rakyat di Dewan Suarah Matu. Jelas beliau, jambatan tersebut yang bernilai RM305 juta bakal menjadi nadi pengangkutan dan pemangkin pembangunan penduduk yang menghubungkan Mukah dengan Daerah Matu dan Dearah Daro dengan lebih pantas dan selesa berbanding dengan perkhidmatan feri. Beliau turut mengumumkan peruntukan tambahan sebanyak RM5 juta untuk pembinaan Masjid Daerah Matu dengan peruntukan asal berjumlah RM5 juta selain mengumumkan pembinaan Rumah SPEKTRA Permata masing-masing 20 unit di Matu dan Igan. Sehari selepas berada di Igan, Ketua Menteri melancarkan projek Skim Bekalan Elektrik Alternatif Luar Bandar Sarawak (SARES) di Rumah Irai Gasing, Sungai Binyo Sebauh, Bintulu. Projek SARES adalah usaha sama Kerajaan Negeri dan Sarawak Energy Berhad (SEB) dalam membekalkan elektrik kepada penduduk luar bandar melalui janakuasa solar sementara menunggu bekalan elektrik penuh. Ketua Menteri turut memaklumkan

bahawa Kerajaan Negeri sedang berusaha untuk mengagih peruntukan sebanyak RM1 bilion dalam tempoh tiga tahun dalam membangunkan infrastruktur komunikasi bagi meluaskan liputan internet yang pantas termasuk di luar bandar. Oleh itu, beliau menyeru masyarakat luar bandar agar melibatkan diri dalam perniagaan secara online yang mampu meningkatkan pendapatan isi rumah. Dalam ucapan penggulungan beliau pada Persidangan Dewan Undangan Negeri (DUN) pada 22 Mei lepas, Ketua Menteri menerangkan bahawa Kerajaan Negeri akan menggunakan pendekatan pembangunan berorientasikan transit (TOD) dalam rancangan strategik membangunkan bandar raya Kuching yang lebih meluas, iaitu Greater Kuching bagi menarik golongan berbakat dalam teknologi atau teknousahawan selaras dengan transformasi ekonomi negeri ke arah ekonomi digital. Untuk itu, bandar raya Kuching perlu meningkatkan kapasiti bagi menampung bilangan pekerja mahir dan berbakat yang dijangka meningkat, seterusnya menjadi nadi penggerak kemajuan bandar raya. Beliau menjelaskan bahawa pelan struktur asas pembangunan Greater Kuching adalah sistem pengangkutan bersepadu yang akan menjadi pemangkin pertumbuhan masa depan bandar raya berkenaan. Sehubungan itu, sistem pengangkutan awam bersepadu yang dimaksudkan akan dilengkapi dengan Transit Aliran Ringan (LRT) sebagai

pengangkutan utama yang turut dilengkapi dengan perkhidmatan bas henti-henti (BRT), teksi dan kereta persendirian serta kemudahan laluan untuk penunggang basikal dan pejalan kaki. Pembangunan setiap sistem pengangkutan akan disesuaikan dengan mod pengangkutan yang memenuhi keperluan rakyat, sementara LRT yang berfungsi sebagai pencetus pertumbuhan Kuching dan kawasan sekitar akan dibangunkan secara berperingkat. Dalam jangka panjang, Ketua Menteri membayangkan Greater Kuching akan merangkumi Bako, Damai, Lundu, Bau termasuk Serian dan Lapangan Terbang Antarabangsa Kuching akan menjadi pusat sistem pengangkutan awam yang akan menghubungkan Kuching dengan kawasan-kawasan sekitar yang dijangka mempunyai penduduk seramai 1.2 atau 1.3 juta orang menjelang 2030. Beliau menjelaskan rasional di sebalik cadangan membina LRT di bandar raya Kuching adalah manfaat yang boleh mengurangkan kos sara hidup kepada penduduk di samping kediaman mampu milik dan pengangkutan awam yang murah. Tambah beliau, pembinaan LRT perlu dimulakan sekarang kerana nilai hartanah yang semakin meningkat memerlukan kos perbelanjaan yang lebih besar untuk membina jalan raya, lebuh raya atau jejambat.

RAKAN Sarawak April - June 2017

45


46

Special Focus Fokus Khas

Meletakkan Sarawak sebagai

Destinasi Penggambaran Filem

P

ersekitaran alam semula jadi yang eksotik di samping kepelbagaian budaya masyarakat tempatan yang unik mampu menjadikan Sarawak sebuah destinasi sesuai untuk penggambaran filem. Mengimbas kembali, filem The Sleeping Dictionary arahan Guy Jenkin yang dibintangi oleh Hugh Dancy dan bintang Hollywood Jessica Alba yang dikeluarkan pada 2003 telah menjalani sebahagian besar penggambaran di Sarawak. Filem romantik tersebut mengisahkan hubungan cinta terhalang dan perbezaan budaya berlatar belakangkan zaman penjajahan British di Sarawak. Kombinasi di antara keunikan budaya, alam semula jadi serta sejarah yang tercatat di Sarawak mungkin telah memberi inspirasi kepada pengarah berkenaan untuk menghasilkan filem tersebut. Malah keindahan sungai dan persekitaran semula jadi di Sarawak telah mengundang hasrat bintang aksi terkenal, Jackie Chan untuk menghasilkan filem romantik di negeri ini ketika beliau dijemput khas pada Anugerah dan Festival Filem ASEAN atau AIFFA pada 2015. Ketua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg yang merupakan Menteri Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan dan bertanggungjawab dalam penganjuran AIFFA 2015 mengibaratkan Sarawak sebagai ‘studio semulajadi’ kerana sesuai dijadikan destinasi penggambaran filem. Menurut beliau, gabungan elemen budaya, warisan, tradisi serta gaya hidup etnik tempatan yang dipaparkan dalam filem adalah sesuatu yang signifikan bagi menggalakkan sektor pelancongan yang dijana oleh industri perfileman sambil menyatakan kesudian Kerajaan Negeri memainkan peranan sebagai fasilitator bagi memastikan proses penggambaran berjalan dengan lancar. Lanjutan daripada kenyataan Ketua Menteri itu, AIFFA 2017 menyaksikan penerbit dari Hollywood, Rob Allyn

RAKAN Sarawak April - June 2017

mengumumkan akan menghasilkan filem ‘White Rajah’ yang berkisar tentang pengembaraan James Brooke ke Kepulauan Borneo dan akan diarahkan oleh pengarah filem dari Russia, Sergei Bodrov yang pernah dicalonkan sebanyak dua kali dalam Anugerah Oscar. Beliau yang hadir bersama pengarah filem tersebut dan pemegang amanah Brooke Heritage Trust, iaitu Jason Brooke membuat pengumuman mengenai penghasilan filem tersebut pada sidang media selepas majlis pelancaran AIFFA Biz World 2017 pada 5 Mei lepas. Menurut Rob Allyn, Kampung Budaya amat sesuai dijadikan lokasi penggambaran untuk filem berkenaan yang akan memulakan penggambaran pada pertengahan tahun depan. AIFFA Biz World 2017 turut menyaksikan satu perjanjian persefahaman (MoU) telah ditandatangani di antara Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan Sarawak dan syarikat perfileman dari China, iaitu Guangdong Juno Film & Television Co. Ltd. untuk menjalankan sebahagian penggambaran filem di sini. Menurut Menteri Muda Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan YB Datuk Lee Kim Shin yang hadir pada majlis tersebut, Kerajaan Negeri melalui Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan menyeru penggiat-penggiat filem serantau untuk mengambil peluang dan memanfaatkan keindahan alam semulajadi Sarawak dalam menghasilkan filem seterusnya memberi peluang pekerjaan kepada bakat-bakat muda dari fakulti perfileman di beberapa universiti tempatan. Pada majlis itu juga, dana berjumlah USD30 juta diperuntukkan hasil daripada sumbangan melalui gandingan dan kerjasama pihak-pihak

berkepentingan dalam AIFFA bagi membantu para penerbit dan penggiat filem ASEAN menghasilkan filem. AIFFA Biz World 2017 turut dihadiri oleh Menteri Komunikasi dan Multimedia YB Datuk Seri Dr Salleh Said Keruak. AIFFA adalah platform bagi mempromosi filem-filem dari rantau Asia Tenggara ke pasaran antarabangsa melalui kerjasama dalam menyediakan peluang perniagaan dalam rangkaian industri filem serantau. Selain menarik kedatangan penggiat-penggiat filem luar, salah satu daripada objektif AIFFA adalah bagi melonjakkan sektor pelancongan di Malaysia khususnya di Sarawak. Sejak dianjurkan pada 2013, bandar raya Kuching merupakan hos tetap penganjuran AIFFA yang diadakan secara dwi tahunan. Kerajaan Negeri yang menyokong AIFFA sejak awal telah memanfaatkan peluang daripada platform ini dengan terus komited dalam menarik penggiat-penggiat filem luar untuk membuat penggambaran di negeri ini. Jelas sekali bahawa komitmen Kerajaan Negeri untuk meletakkan Sarawak sebagai destinasi pilihan penggiat-penggiat filem luar adalah signifikan bagi merancakkan lagi sektor pelancongan di negeri ini dan pada masa yang sama melonjakkan Sarawak dan Malaysia amnya dalam industri perfileman di layar dunia.


Special Focus Fokus Khas

AIFFA 2017 : Promoting Tourism through Film

T

he biennial ASEAN International Film Festival and Awards (AIFFA) has been part of the Sarawak tourism calendar since its inception in 2013. And while a film festival is designed primarily for the development of the film industry, research has shown that screen content is capable of generating revenue for a country’s tourism sector, specifically when fans travel to locations featured in films or television. Film or screen tourism, as it is aptly termed, is a niche industry that has grown in prominence and recognition as an economic driver in recent years. It is usually more effective when locations shot for the screen are portrayed favourably as well as able to form connections with audiences emotionally. For example, in a 2017 report by Screen Australia, Australian film and television content led an estimated 230,000 international tourists to visit or extend their stay in Australia each year, generating about AUD725 million in tourism expenditure. Meanwhile, film locations in the United Kingdom have attracted both domestic and overseas tourists, in which ‘screen tourists’ contributed between £100 million to £140 million to the economy in 2014, while most popular destinations were able to attract up to £1.6 million every year from international tourists. Malaysia too has dabbled in film tourism mostly as a result of Indian

cinema, where many ‘Bollywood’ and ‘Kollywood’ productions have utilised multiple locations in the country for their films. In 2016, Tourism Malaysia together with AirTravel Enterprises India Ltd (ATE) introduced a tour package for Indian tourists to visit locations in Malaysia where the Tamil blockbuster ‘Kabali’ was shot, including the Petronas Twin Towers, Batu Caves, Melaka, and Carey Island. The film industry can also generate income for local businesses operating under the hospitality umbrella, because a film production’s budget includes accommodation, transport, catering and other factors that can be supported by the location itself. However, given the importance of keeping within budgets and schedules, the infrastructure to support a production can make or break a film company’s decision to shoot, regardless of any location’s suitability. Therefore, while Sarawak is positioning itself as a “natural film studio”, it is crucial for the State to provide sufficient hospitality and ICT services and facilities, among other supportive infrastructure, for film productions.

Sarawak’s first major test as a viable film location will take place in the middle of 2018 when the Hollywood production ‘The White Rajah’ is expected to start. The State Government hoped to capitalise on the film for its tourism sector, one of which involves making use of a full-scale replica of James Brooke’s ship during his voyage to Sarawak that will be built by the film’s producers. However, for Sarawak to succeed in its tourism promotion through film, developing strong content within an ecosystem that supports the creative industry is paramount. Apart from that, collaboration between the film and tourism industry players is vital for Sarawak if it intends to position itself as an appealing film and tourist destination in the long run.

RAKAN Sarawak April - June 2017

47


48

Special Focus Fokus Khas

Bioekonomi Inklusif

untuk Transformasi Luar Bandar

P

elaksanaan Program Transformasi Bioekonomi (BTP) di Sabah dan Sarawak dijangka akan dapat merealisasikan hasrat negara mencapai sasaran pendapatan negara kasar (PNK) sebanyak RM48 bilion dan bakal menarik pelaburan berjumlah RM50 bilion menjelang tahun 2020. Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi YB Datuk Seri Panglima Wilfred Madius Tangau berkata, pada masa yang sama, ia akan mewujudkan 170,000 peluang pekerjaan berkualiti tinggi yang baharu dalam industri bioteknologi. Beliau berkata demikian menerusi teks ucapan yang dibaca oleh Ketua Setiausaha Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi (MOSTI), YBhg Datuk Seri Dr Mohd Azhar Haji Yahaya, semasa merasmikan Hari BioBorneo dan Bioekonomi 2017 di Kuching pada 9 Mei, lepas. Menurut beliau, antara projek BTP yang sudah dilaksanakan di Sarawak ialah penukaran biomas kepada biotenaga bagi menjana tenaga elektrik. Projek tersebut dilaksanakan oleh syarikat Olive Energy Sdn Bhd dan telah memberi manfaat kepada lebih 110,000 orang penduduk di Bahagian Mukah. Beliau menyifatkan perkara ini sebagai satu perkembangan yang sangat positif dan seharusnya menjadi pemangkin kepada

RAKAN Sarawak April - June 2017

usaha untuk melaksanakan projek bioekonomi yang lebih kukuh di Sarawak untuk memastikan pertumbuhan sosio-ekonomi yang lebih tinggi. Dalam pada itu, beliau memberitahu bahawa Program Pembangunan Komuniti Bioekonomi (BCDP) turut dilaksanakan di Sarawak untuk mewujudkan peluang pekerjaan kepada lebih 3,500 petani menjelang tahun 2020 dengan pendapatan minimum RM4,500 sebulan. Setakat ini, projek-projek BCDP yang dilaksanakan di negeri ini telah memberi impak kepada lebih daripada 15,000 penduduk luar bandar. BCDP adalah salah satu pendekatan yang dilaksanakan oleh MOSTI dalam memajukan bioekonomi dan ia diselia oleh Malaysian Bioeconomy Development Corporation. Melalui BCDP, tanah-tanah terbiar yang dikenal pasti akan dapat dibangunkan melalui aplikasi bioteknologi dan perladangan kontrak untuk menambah nilai industri pertanian dan pendapatan petani. Pelaksanaan BCDP memainkan peranan yang penting dalam menambah baik ekonomi rakyat terutamanya kumpulan isi rumah berpendapatan 40 peratus terendah (isi rumah B40). BCDP bertujuan untuk membangunkan para petani atau

persatuan yang kurang berkemahiran menjadi bio-agropreneur. Pada masa yang sama, BCDP memanfaatkan syarikat-syarikat berstatus BioNexus dan projek-projek Trigger BTP sebagai syarikat peneraju untuk menyediakan latihan teknikal, teknologi serta jaminan belian balik. Aplikasi teknologi berasaskan bio seperti Marker Assisted Selection (MAS), kultur tisu, pengekstrakan kompaun aktif dan sebagainya serta perjanjian belian balik merupakan kelebihan utama BCDP. Penggunaan aplikasi teknologi daripada syarikat peneraju ini akan membolehkan petani mempertingkatkan pengeluaran, standard dan produktiviti pertanian mereka pada masa yang sama, projek-projek BCDP dapat dijalankan dengan lebih cepat. BCDP turut memberi faedah kepada syarikat-syarikat peneraju dengan cara meningkatkan pendapatan mereka melalui bekalan bahan mentah yang konsisten dan mampan di samping mengurangkan kebergantungan terhadap bekalan bahan mentah yang diimport dari luar negara. Ia juga telah diterima sebagai salah satu inisiatif Strategi Lautan Biru Kebangsaan (NBOS) pada 27 April 2015 kerana menepati kriteriakriteria yang telah ditetapkan iaitu berimpak tinggi, kos rendah, pelaksanaan yang pesat dan


Special Focus Fokus Khas

komponen yang mampan. BCDP dijangka dapat meningkatkan peranan dan sumbangan masyarakat luar bandar ke arah memacu bioekonomi yang inklusif sekaligus meningkatkan taraf sosio-ekonomi dan kualiti hidup mereka. Hal ini kerana melalui program ini, komuniti telah dihubungkan secara langsung dengan pemain industri berasaskan bio dan kemahiran mereka dapat dipertingkatkan melalui latihan teknikal dan teknologi daripada syarikat peneraju. Terdahulu, Menteri Muda Pendidikan dan Penyelidikan Teknologi YB Dr Annuar Rapa’ee turut menjelaskan bahawa pembangunan bioekonomi memainkan peranan penting dalam agenda pembangunan negeri terutama ke arah mentransformasikan ekonomi luar bandar Sarawak. Menurut beliau, ia adalah sejajar dengan Pelan Transformasi Sosio Ekonomi (SETP) yang telah diperkenalkan oleh Kerajaan Negeri sebelum ini. Beliau mengakui Sarawak kaya dengan sumber bio yang merupakan sumber utama bioekonomi dan perlu dibangun secara mapan agar dapat memberi manfaat kepada komuniti luar bandar menerusi peluangpeluang dalam pelbagai sektor. Jelas beliau, Sarawak masih mempunyai banyak kawasan perhutanan dan difahamkan juga 20 peratus kawasan perairan Malaysia terletak di Sarawak dan masih belum diterokai terutama biodiversiti. Oleh sebab itu beliau sangat yakin Sarawak mempunyai potensi yang

sangat besar untuk menjadi negeri nombor satu di Malaysia dalam bioekonomi. Beliau turut memaklumkan bahawa Sarawak telah memulakan beberapa inisiatif untuk merancakkan penyelidikan dan pembangunan (R&D) dalam pelbagai sektor antaranya pertanian, perhutanan, biomas dan pengeluaran produk pertanian. Sehubungan itu, Hari BioBorneo dan Bioekonomi 2017 telah membawa tema “Memacu Bioekonomi Untuk Transformasi Luar Bandar�. Acara yang berlangsung selama sehari itu adalah anjuran MOSTI dengan kerjasama Perbadanan Bioekonomi Malaysia dan Pusat Kepelbagaian Biologi Sarawak (SBC). Hari BioBorneo dan Bioekonomi merupakan landasan untuk menyampaikan maklumat mengenai usaha-usaha penyelidikan dan pembangunan semasa bioekonomi dan potensi perniagaan berkaitan serta perkongsian mengenai program transformasi bioekonomi dan pelaksanaan di Malaysia.

Pada majlis perasmian, turut menyaksikan pertukaran perjanjian persefahaman (MoU) antara Biotechnology Diversified Industries Sdn Bhd dan Koperasi Pekebun Kecil Sago dan Nelayan. Melalui perjanjian tersebut, maka projek BCDP pertama akan dapat dilaksanakan di Sarawak yang membabitkan 975 peserta. Projek berkenaan akan menyaksikan pembangunan kemudahan pengeluaran biomakanan (biofeed) ternakan bersepadu di Mukah dan kawasan sekitarnya yang menggunakan sisa ikan dan sagu untuk menghasilkan makanan haiwan serta ikan ternakan.

RAKAN Sarawak April - June 2017

49


50

News Features Paparan Berita

Memberi Peluang kepada Anak Jati Sarawak

K

etua Menteri YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Abang Haji Openg menyarankan syarikat di Sarawak mengambil bahagian dalam Program Temuduga Terbuka Skim Latihan 1Malaysia (SL1M) bagi meningkatkan kebolehpasaran siswazah di negeri ini mendapat pekerjaan tetap dan latihan yang bersesuaian. Menurut beliau, kerajaan telah menawarkan pelbagai insentif kepada majikan yang membuka peluang kepada para siswazah untuk menimba pengalaman di syarikatsyarikat melalui pelaksanaan skim tersebut. Sebagai tanda penghargaan atas komitmen dan sokongan industri, kerajaan telah meluluskan pemberian insentif potongan cukai berganda ke atas perbelanjaan yang dikeluarkan oleh syarikat-syarikat yang telah melatih siswazah di bawah program skim. Selain itu, beliau juga memaklumkan bahawa SL1M turut berkolaborasi dengan Pembangunan Sumber Manusia Berhad (HRDF) dan mewujudkan insentif HRDF-SL1M. Insentif HRDF-SL1M ini terbuka kepada syarikat-syarikat yang mencarum di HRDF dan mereka adalah layak untuk menggunakan wang caruman bagi menampung segala kos-kos tetap dan tidak tetap sepanjang program skim dijalankan.

RAKAN Sarawak April - June 2017

Perkara ini ditekankan oleh Ketua Menteri menerusi teks ucapan beliau yang dibaca oleh Menteri Pendidikan, Sains dan Teknologi YB Dato Sri Michael Manyin Jawong ketika majlis perasmian Program Temuduga Terbuka SL1M Peringkat Negeri Sarawak pada 17 April lepas di Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS). Dalam pada itu, beliau sangat berbesar hati dengan penganjuran program SL1M di Sarawak dan yakin semua anak muda termasuk mereka yang hadir ke program tersebut akan merebut peluang pekerjaan yang ditawarkan setaraf dengan kelayakan mereka masing-masing. Beliau mendedahkan bahawa terdapat juga penyertaan daripada syarikat-syarikat gergasi yang datang dari Semenanjung seperti Malaysia Airport Holding Berhad, Telekom Malaysia, Petronas, Malaysia Airlines Berhad dan sebagainya yang menawarkan peluang-peluang pekerjaan dan latihan kepada anakanak jati Sarawak. Beliau juga teruja dengan penyertaan yang memberangsangkan daripada syarikat-syarikat tempatan seperti MASWings, Kuching Specialist Hospital, Sarawak Information System Sdn Bhd dan sebagainya. Oleh yang demikian, beliau menyeru agar semua anak-anak Sarawak menggunakan peluang keemasan ini dengan sebaik-baiknya bagi mendapatkan pekerjaan yang baik dan sesuai. Dalam hal ini, beliau tidak lupa menasihati anak-anak jati Sarawak agar tidak terlalu cerewet dalam memilih pekerjaan kerana sekarang bukanlah seperti zaman 60-an di mana pekerjaan sudah menunggu para siswazah.

Jelas beliau juga, usaha yang dilakukan oleh kerajaan pada hari ini akan memberi kesan dalam memperbaiki taraf ekonomi keluarga masing-masing justeru beliau menyeru agar anak-anak Sarawak berani keluar dari zon selesa atau kampung halaman untuk mengejar sebuah kejayaan. Beliau sangat berharap agar anak-anak Sarawak berani menyahut cabaran walaupun terpaksa berjauhan dengan keluarga dan bertekad untuk mencuba sesuatu yang baru untuk mencapai cita-cita serta mencipta masa hadapan yang lebih terjamin. Pelbagai inisiatif telah diambil oleh Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuan dalam memastikan kesejahteraan rakyat termasuklah dalam menangani isu pengangguran di Sarawak dan seluruh Malaysia. Lebih 200,000 siswazah yang masih menganggur pada masa ini, satu jumlah yang amat besar dan kerana itulah kerajaan menyediakan skim latihan kemahiran ini; bagi memastikan setiap rakyat menikmati kehidupan yang lebih sempurna dalam mendapat pekerjaan yang baik seiring dengan peningkatan taraf ekonomi dunia. Setakat Disember 2016, seramai 99,000 golongan muda telah berjaya dibantu secara langsung dan tidak langsung di bawah program SL1M ini. Program Temuduga Terbuka SL1M yang diadakan ini merupakan lokasi ketiga bagi tahun 2017 dengan penglibatan sejumlah 100 buah syarikat dari seluruh Malaysia yang menawarkan 13,000 jawatan kosong dan peluang latihan kepada para siswazah dan pencari kerja.


News Features Paparan Berita

T

imbalan Ketua Menteri, YB Datuk Amar Douglas Uggah Embas menggesa Jabatan Pertanian Sarawak mencari jalan terbaik untuk menggalakkan pekebun dan peladang di negeri ini mendapatkan pensijilan MyGap terutama di kalangan petani muda. MyGap adalah satu skim pensijilan yang dirangka oleh jabatan tersebut pada tahun 2002 untuk memberi pengiktirafan kepada ladang-ladang yang mengamalkan Amalan Pertanian Baik (APB). Kaedah APB berkonsepkan mesra alam sekitar, menjaga kebajikan dan keselamatan pekerja bagi menghasilkan produk yang berkualiti, selamat dan sesuai dimakan. Sistem ini dapat meningkatkan produktiviti ladang serta menghasilkan makanan yang selamat dan berkualiti dengan mengambil kira kebajikan, keselamatan dan kesihatan pekerja serta memelihara alam sekitar. MyGap telahpun digunapakai dengan meluas oleh kebanyakan negara bagi memberi pengiktirafan terhadap ladang yang mengamalkan APB. Beliau yang juga Menteri Pemodenan Pertanian, Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah memberitahu bahawa Kerajaan Negeri berhasrat untuk mentransformasi sektor pertanian dengan tidak hanya menyasarkan pengeluaran hasil untuk pasaran domestik tetapi untuk pasaran luar negara juga. Contohnya, jumlah terung asam yang biasa dihasilkan dalam setahun adalah sebanyak satu kontena namun melalui APB, 1,000 kontena terung asam akan dapat dihasilkan dalam tempoh yang sama. Beliau berkata demikian ketika merasmikan ‘Seminar Pengeluaran Pertanian Lestari, Berkualiti dan Selamat 2017’ di Kuching, pada 17 April. Menurut YB Datuk Amar Douglas, dalam usaha meningkatkan nilai eksport pengeluaran makanan, Kerajaan Negeri akan memastikan produk-produk pertanian di Sarawak memenuhi syarat serta keperluan pasaran antarabangsa. Setakat ini, hanya 106 orang pekebun dan peladang di seluruh Sarawak memiliki pensijilan MyGap melibatkan kawasan seluas 630 hektar.

Pengiktirafan

Produk Selamat dan Berkualiti Melalui MyGAP

Walau bagaimanapun, jumlah tersebut perlu dipertingkatkan memandangkan saiz tanah di Sarawak yang luas dan berpotensi untuk dibangunkan sebagai kawasan pengeluaran makanan. Oleh itu, beliau telah menetapkan sasaran 100 peratus peladang dan pekebun di Sarawak mendapat pensijilan MyGap menjelang 2020. Sasaran yang telah ditetapkan ini turut dijadikan sebagai Indeks Prestasi Utama (KPI) yang perlu dicapai oleh Jabatan Pertanian Sarawak. Di masa akan datang, beliau berharap Sarawak akan menjadi pengeluar dan pengeksport hasil pertanian berjenama organik, bebas dari bahan kimia sintetik yang dijaga menggunakan kawalan biologi, mekanikal, fizikal, kultura dan kuarantin bagi mengawal perosak. Terdahulu, Pengarah Jabatan Pertanian Sarawak YBhg Datu Lai Kui Fong memaklumkan bahawa Institut Kimia Malaysia (IKM) turut memainkan peranan penting dalam pelaksanaan MyGap. IKM adalah pihak yang bertanggungjawab untuk menjalankan analisis sisa racun perosak dan logam berat dalam pengeluaran pertanian, tanah dan air. Selain itu, IKM turut membangunkan kaedahkaedah analitikal baharu serta

membangunkan fasiliti-fasiliti dalam makmal untuk melaksanakan tugas mencabar iaitu menganalisis kimia menggunakan peralatan sensitif dan serba canggih. Beliau turut menjelaskan bahawa analisis yang dilakukan oleh IKM amat penting bagi memastikan produk pertanian mematuhi piawaian dan garis panduan Peraturan Makanan Malaysia 1985, serta pensijilan MyGap dan myOrganic. Sempena Seminar Pengeluaran Pertanian Lestari, Berkualiti dan Selamat 2017, YB Datuk Amar Douglas telah menyampaikan sijil MyGap 2016 kepada 11 orang pekebun dari seluruh Sarawak. Turut hadir Menteri Muda Kesejahteraan Komuniti YB Datuk Francis Harden Hollis, Menteri Muda Jalan Pesisir YB Datuk Haji Julaihi Haji Narawi, Menteri Muda Industri dan Pelaburan YB Encik Malcolm Mussen Lamoh, dan Pengerusi IKM Cawangan Sarawak Dr Alvin Chai.

RAKAN Sarawak April - June 2017

51


52

News Features Paparan Berita Perpindahan Pengarah/Setiausaha Tetap/Residen Suku Kedua 2017 (April – Jun 2017) Nama Pegawai

Gelaran Jawatan / Tempat Kerja Asal

Gelaran Jawatan / Tempat Kerja Baharu

Datu Sudarsono bin Osman

Setiausaha Tetap Kementerian Perumahan dan Urbanisasi

Setiausaha Tetap Kementerian Pendidikan, Sains dan Penyelidikan Teknologi

Dr Saadiah binti Haji Abdul Samat

Pengarah Dewan Bandaraya Kuching Utara (DBKU)

Setiausaha Tetap Kementerian Kebajikan, Wanita dan Kesejahteraan Komuniti Sarawak

Kameri bin Affandi

Setiausaha Tetap Kementerian Belia, Sukan dan Solidariti

Setiausaha Tetap Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan E-Dagang

Antonio Kahti Galis

Residen Pejabat Residen Bahagian Miri

Pengarah Unit Pentadbiran Jabatan Ketua Menteri

Pertukaran Penjawat Awam Negeri Suku Kedua 2017 (April – Jun 2017) Nama Pegawai

Gelaran Jawatan / Tempat Kerja Asal

Gelaran Jawatan / Tempat Kerja Baharu

Mohd Sa’aid bin Atoi

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Julau

Pegawai Tadbir Pejabat Residen Sarikei

Awang Putrayusrie bin Awang Redzuan

Pegawai Tadbir Ibu Pejabat Jabatan Pertanian

Pegawai Daerah Pejabat Daerah Lundu

Donny Jalong Ngau

Pegawai Tadbir Jabatan Kerja Raya Sarawak

Pegawai Tadbir Unit Hal Ehwal Bukan Islam Jabatan Ketua Menteri

Mohammad Nizam bin Wang

Pegawai Tadbir Pejabat Residen Bahagian Samarahan

Penolong Pengarah Unit Pentadbiran Jabatan Ketua Menteri

Dorisi anak Resit

Pegawai Tadbir Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan

Pegawai Tadbir Ibu Pejabat Jabatan Kerja Raya

Sherrina binti Hussaini

Pegawai Tadbir Kementerian Perancangan Sumber dan Alam Sekitar Sarawak

Residen Pejabat Residen Bahagian Miri

Hamsein bin Atar

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Lundu

Pegawai Tadbir Pejabat Residen Samarahan

Mataip bin Sayu

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Beluru

Pegawai Daerah Pejabat Daerah Bintulu

Alfred Geling anak Ason

Pegawai Tadbir Unit Pentadbiran, Jabatan Ketua Menteri

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Kecil Bario

Haji Mahri bin Sarpawi

Pegawai Tadbir Kementerian Pelancongan, Kesenian dan Kebudayaan

Ketua Penolong Pengarah Unit Pemantauan Pelaksanaan Negeri Jabatan Ketua Menteri

Halizamina binti Haji Morshidi

Pegawai Tadbir Ibu Pejabat Jabatan Tanah dan Survei

Pegawai Tadbir Jabatan Peguam Besar Negeri

William @ Mohd Irwan Abdullah

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Pakan

Pemangku Pegawai Daerah Pejabat Daerah Sebauh

Reduan bin Bujet

Pegawai Tadbir Kementerian Perancangan Sumber dan Alam Sekitar Sarawak

Pegawai Tadbir Kementerian Pembangunan Perindustrian dan Keusahawanan, Perdagangan dan Pelaburan (Pejabat Menteri Muda)

Pele Peter Tinggom

Pegawai Tadbir Dewan Undangan Negeri (Peminjaman ke Jabatan Perdana Menteri)

Pegawai Tadbir Kementerian Kemudahan Awam

Constantine Gerald David anak Jonas

Pegawai Tadbir Unit Perancang Negeri, Jabatan Ketua Menteri

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Serian

Halizah binti Ali

Pegawai Tadbir Unit Sumber Manusia Negeri, Jabatan Ketua Menteri

Pegawai Tadbir Kementerian Kebajikan Wanita dan Kesejahteraan Komuniti

Hairol Nizam bin Morshidi

Pegawai Tadbir Unit Sumber Manusia Negeri, Jabatan Ketua Menteri

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Bau

Stenlee anak Kunchet

Pegawai Tadbir Kementerian Kebajikan, Kesejahteraan Komuniti, Wanita, Keluarga dan Pembangunan Kanak-Kanak

Pegawai Tadbir Unit Hal Ehwal Bukan Islam Jabatan Ketua Menteri

Norashikin binti Brahim

Pegawai Tadbir Unit Pemodenan Perkhidmatan Negeri Jabatan Ketua Menteri

Pegawai Tadbir Pejabat Daerah Lundu

Jessie Melling

Pegawai Tadbir Kementerian Pemodenan Pertanian dan Ekonomi Luar Bandar

Pegawai Tadbir Unit Hal Ehwal Bukan Islam Jabatan Ketua Menteri

Abang Shaffrul Hardie bin Abang Alias

Pegawai Tadbir Kementerian Belia, Sukan dan Solidariti Sarawak

Pegawai Tadbir Khas Menteri Kementerian Pelancongan, Kesenian, Kebudayaan, Belia dan Sukan Sarawak (Pejabat Menteri)

Ahmad bin Haji Mataral

Pegawai Tadbir Kementerian Kemudahan Awam

Pegawai Tadbir Unit Perancang Negeri Jabatan Ketua Menteri

RAKAN Sarawak April - June 2017


News Features Paparan Berita

Continuous Innovation and Creativity for Productivity

T

he socio-economic transformation that Sarawak has been experiencing, especially in recent years with the change in leadership, has posed various challenges for the State Government in meeting the needs of the people. Thus, to ensure constant transformational momentum, public servants need to forge ahead and boost productivity through continual innovation and creativity in their service delivery and work culture, which can be more effective when working as a highperforming team. Deputy State Secretary (Performance and Service Delivery Transformation) YBhg Datu Dr Sabariah Putit highlighted this before closing the Team Excellence Mini Convention Sarawak Region at Malaysia Productivity Corporation (MPC) Sarawak Region office in Kuching, on 11 April. “We still need more emphasis on small towns or remote areas, where our service delivery requires more effort, and so we are now moving forward there so that the rural people can also benefit from our services,” she said. Given today’s increasingly competitive and challenging environment, YBhg Datu Dr Sabariah pointed out that every organisation must continue boosting their capability, reiterating the Chief Minister’s call for every organisation to adapt to current events. “If we do not respond or reciprocate to the challenges and to be in time with the global platform, we might become irrelevant,” she said. For that, YBhg Datu Dr Sabariah praised MPC for being one of the agencies at the forefront of cultivating innovation and creativity within government agencies across

Sarawak and Malaysia by organising activities such as ‘Team Excellence’, a productivity initiative focusing on continuous improvement by encouraging competitiveness among government agencies and departments. In fact, these activities were in line with the State Government’s latest endeavours towards the digital era, with the Chief Minister having allocated RM1 billion to enhance Sarawak’s ICT infrastructure in the next five years. For the Sarawak State Civil Service, innovation and creativity have always been at the heart of its service delivery transformation, and it believes the actual transformation and benefits to the State economy and its people can only be

determined in terms of its effectiveness and efficiency. “Therefore, we need to keep on innovating and creating while searching for more efficient approaches to help the people,” said YBhg Datu Dr Sabariah. Meanwhile, the Team Excellence Mini Convention provided an opportunity for State and Federal Government agencies to contribute innovative ideas or improvements that can impact their organisations, as well as expose newly formed teams to similar activities, such as the Innovative and Creative Circle (ICC) convention. A total of 150 participants and observers attended this year’s mini convention, which saw 10 teams from nine organisations presenting their respective projects that managed to generate total savings amounting to RM468,719.

List of Winners: Gold Award: RPM (Bintulu Port Holdings Berhad) IMTWAY (Commission of the City of Kuching North) VIP (Commission of the City of Kuching North) AL-FATEH (Teachers' Training Institute Tun Abdul Razak Campus & Sarawak Timber Industry Development Corporation) FIRE ONE (Fire and Rescue Department of Malaysia, Sarawak) IMISAR (Immigration Department of Malaysia, Sarawak) INSPIRATION (Sarawak State Treasury Department, Sri Aman Division) KENYALANG (Lembaga Tabung Haji, Sarawak) MULLOCK (Sarawak State Education Department, Dalat District) Silver Award: Team M.I.S Sarawak (Felcra Berhad, Sarawak Region) Best New Team Excellence Award: RPM (Bintulu Port Holdings Berhad) The Most Promising Circle Award: IMISAR (Immigration Department of Malaysia, Sarawak

RAKAN Sarawak April - June 2017

53


54

Special Features Rencana Khas

Ekonomi Digital,

Fokus Baharu Sarawak untuk Kekal Kompetitif

E

konomi digital akan menjadi fokus utama pada masa hadapan dalam memastikan Sarawak terus kekal relevan dan kompetitif bersaing di peringkat antarabangsa. Malah, penerokaan ekonomi digital akan menjadi sumber pertumbuhan ekonomi baharu bagi Sarawak dan beberapa usaha perlu dilakukan seperti memodenkan ekonomi negeri termasuklah mempertingkatkan pelaburan dalam ekonomi digital. Sejajar dengan usaha tersebut, Kerajaan Negeri telah merancang pelbagai inisiatif untuk memperlengkapkan rakyat menghadapi era ekonomi digital seperti pembangunan Digital Village, e-Commerce dan e-Learning. Langkah Kerajaan Negeri membangunkan infrastruktur

RAKAN Sarawak April - June 2017

teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) di kawasan bandar dan luar bandar juga dijangka dapat mengurangkan jurang digital dan seterusnya membawa pembangunan di kawasan terbabit. Demikian disampaikan oleh Tuan Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri Sarawak Tun Pehin Sri Haji Abdul Taib Mahmud ketika berucap pada pembukaan rasmi Persidangan Pertama Penggal Kedua, Dewan Undangan Negeri (DUN) Sarawak Ke18 di Kompleks DUN pada 11 Mei. Pada masa yang sama beliau menyeru rakyat khususnya golongan muda untuk merebut peluang dalam menggunakan platform ICT untuk meningkatkan taraf sosio-ekonomi masing-masing. TYT Yang di-Pertua Negeri memuji langkah Kerajaan Negeri yang telah merancang pelbagai

inisiatif berasaskan ICT untuk memperlengkapkan rakyat bagi menghadapi era ekonomi digital. Terdahulu, beliau mengucapkan tahniah kepada YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Abang Haji Openg di atas pelantikan beliau sebagai Ketua Menteri Sarawak yang Ke-6 dan merakamkan setinggi-tinggi penghargaan kepada Allahyarham Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Haji Adenan Haji Satem atas sumbangan dan jasa bakti beliau kepada negeri Sarawak. Mengenai prestasi ekonomi Sarawak, kadar pertumbuhan ekonomi Sarawak dijangka terus kukuh dan berkembang sekitar 3.5 peratus hingga 4.0 peratus dalam tahun 2017, seiring dengan pertumbuhan ekonomi Malaysia. Namun, bagi menangani keadaan ekonomi global yang tidak menentu, Kerajaan Negeri harus mengambil langkah-langkah yang strategik untuk memacu ekonomi negeri. TYT Yang di-Pertua Negeri yakin bahawa di bawah Pelan Transformasi Kerajaan Negeri, penekanan diberi ke atas transformasi sosioekonomi, transformasi luar bandar


Special Features Rencana Khas

serta transformasi prestasi dan penyampaian perkhidmatan dapat merealisasikan objektif ke arah menjadi negeri maju berpendapatan tinggi menjelang 2030. Walau bagaimanapun, menurut beliau usaha pengukuhan semua sektor ekonomi perlu diteruskan, termasuklah penekanan terhadap pembangunan industri hiliran yang mempunyai nilai tambah dan berteknologi tinggi. Melalui pembangunan Sarawak Corridor of Renewable Energy (SCORE), beliau memuji usaha Kerajaan Negeri dalam menarik banyak industri yang mengeluarkan produk asas seperti komponen atau input yang boleh menarik industri hiliran yang bernilai tinggi.

Keyakinan tersebut berasaskan industri-industri yang sudah ada di Taman Perindustrian Samalaju akan dapat membangun kluster masingmasing dan ini pastinya menggalak lebih banyak industri hiliran yang dipelawa untuk melabur di negeri ini. Malah, dari segi pemodenan sektor pertanian yang merupakan tunjang pembangunan sosio-ekonomi rakyat, ini boleh dibangunkan secara lebih moden dan komersial. Bagi memastikan kejayaannya, pembangunan infrastruktur pertanian dan sistem aplikasi yang moden perlu disokong oleh sistem pengurusan dan pemasaran yang strategik. TYT Yang di-Pertua Negeri turut menyentuh tentang penyelidikan dan pembangunan (R&D) dengan beberapa penemuan-penemuan yang boleh dikomersialkan serta menjadi asas kepada peningkatan nilai produk

yang lebih tinggi dalam rantaian ekonomi. Aktiviti R&D ini, sekiranya diberi perhatian khusus, diyakini boleh meningkatkan produktiviti dan daya saing negeri Sarawak. Mengenai transformasi luar bandar, beliau turut memuji usaha tersebut yang telah menyaksikan lebih banyak kawasan luar bandar dibangunkan dengan pelbagai kemudahan infrastruktur melalui pelaksanaan Projek Transformasi Luar Bandar (RTP) yang pada akhirnya dapat memberi impak kepada peningkatan taraf sosioekonomi penduduk setempat. Dari perspektif lebih luas, TYT Yang di-Pertua Negeri yakin Kerajaan Negeri akan memastikan setiap rancangan pembangunan akan mendahulukan kepentingan rakyat dan ini telah pun terbukti melalui pelan-pelan pembangunan seperti Socio-Economic Transformation Plan (SETP), SCORE dan Pelan Ekonomi Digital. Pelan-pelan pembangunan tersebut bertunjangkan objektif mempertingkatkan taraf sosio-ekonomi rakyat melalui penyediaan akses kepada keperluan asas dan membuka lebih banyak peluang perniagaan dan pekerjaan. Segala pelan tersebut telah disusun rapi untuk dilaksanakan dalam Rancangan Malaysia Ke-11 yang kini sedang berada di tahun kedua pelaksanaan.

RAKAN Sarawak April - June 2017

55


56

Special Features Rencana Khas

Opening Up Sarawak

and Taking the Big Leap

S

arawak must take bold steps in order to keep up with the rapid changes happening in the world. This was the key message from YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg in his maiden windingup speech as Chief Minister at the 18th Meeting of the State Legislative Assembly in May. “It is important that we take big leaps into the right direction. It is important that we plan ahead strategically,” he said. As such, it is now crucial for Sarawak to find new ways to open up new opportunities in the State, especially for the younger generation. “We, in Sarawak, cannot afford to continue to be mere bystanders consuming this global technological revolution. “We have to put our heads together to figure out how we can, together, leapfrog into the global technological frontier and participate in the global digital market place. We must find new ways to open up new opportunities in Sarawak for our young people.”

RAKAN Sarawak April - June 2017

The Chief Minister firmly believed that one of the best ways to improve the local economic environment was to open it up. “By ‘opening up’, we mean making our local economy more accessible for everyone so that anyone who wants to make a good life for themselves will have a chance to do so here in Sarawak. In opening up our economy, we are also exposing ourselves to the challenges that will come domestically as well as from overseas. “In responding to these challenges, we cannot just close ourselves further in and protect our comfort zone. We must indeed search for new opportunities created by these new challenges. We cannot close our minds to new ideas. We have to open up. We have to look to the future.” Elaborating on “opening up” the economy, the Chief Minister explained the main aim was to create new opportunities in business and employment. “In opening up our economy, we want new opportunities to flourish in Sarawak, from ideas that come domestically from among our young

generations of Sarawakians as well as young people from other countries who find Sarawak fascinating as a place to work and live. “Talent is important for Sarawak and we welcome all talent, both local and global,” he said. Apart from that, ‘opening up’ would mean building the capacity locally and then venturing abroad, or inviting global companies to set up their offices in Sarawak and invest in projects in the State. “In either case, we must make sure that our environment is conducive for both domestic investors and global companies as well as local and foreign talent. “With our small population scattered over a huge landmass, Sarawak cannot be a place for cheap labour. Our labour is cheap only because high-paying jobs are insufficient. It is therefore important that our strategy to grow Sarawak at faster must be to encourage investments in high-tech ventures where talent is the major driving force.” YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari also highlighted the


Special Features Rencana Khas

need in ‘opening up’ or sharing the data of the government, the industries and private individuals, to allow the data to be linked together to provide new information that are useful for the general public or analysing the data to identify trends and satisfy future needs in the market place. He explained this sharing of data of the whole society, or Big Data, formed the basic core of the Digital Economy that Sarawak must leapfrog into. “Big Data allows for the sharing of data so that the complete demand and supply situation are analysed and brought into control. With Big Data, the demand preferences of the consumers are be analysed, appropriate products or services designed, made and supplied to, and the necessary payments made. “Big Data therefore opens up a whole new world of opportunities for businesses as well as for the government in providing useful services to the general public.” The Chief Minister also announced the roll-out of the first version of the Sarawak Big Data by the first quarter of next year. “The Sarawak Big Data will represent a small but first step in our journey of a thousand miles in the development of the Digital Economy of Sarawak. “Our database now is still small. But we shall provide sufficient capacity for it to grow with the Digital Economy. The Sarawak Big Data will become a new strategic asset for

Sarawak in the years to come, and the Sarawak Government shall own it.” He pointed out that with the opening up of Sarawak’s public and private sector databases to the world, the push for Big Data must go handin-hand with cybersecurity. “We must first establish our framework for cybersecurity before our Big Data can be rolled out. Furthermore, so long as Big Data is made available to the world, we must keep constant vigilance over cybersecurity,” he said, adding that the essential core of the Digital Economy for Sarawak will consist of the “twins” of Big Data and cybersecurity. Apart from Big Data and cybersecurity, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari strongly believed that the success of “Digital Sarawak” will rely on the speed and coverage of the physical infrastructure of cables and fibres, which he coined as Sarawak’s “Digital Highway”. His target of at least 5,000 telecommunication towers in Sarawak will do justice to the State’s ambition of becoming a Digital Sarawak that is good for all Sarawakians, in the urban centres as well as in the remote villages. “My ambition is building sufficient towers and connecting up all households in Sarawak so that the whole of Sarawak can benefit from the digital age through tele-medicine (where doctors in urban centres can advise nurses in rural areas); e-learning (where students, and even

teachers, in rural areas can also tune in to the many online courses available); and e-commerce where rural farmers can advertise and sell their products.” As for spearheading the development of the Digital Economy, the Chief Minister explained this role would be taken up by the State Government through the development of Digital Government, which starts with establishing a way to identify each individual in digital form, so that all their digital transactions with the government or elsewhere can be linked. “Digital Government allows a new approach for the government to deliver its services to the people. The modern world is now strongly mobile phone based. I therefore want the Sarawak Government to make a significant presence on the mobile phones of Sarawakians in the coming months. “The Digital Government of Sarawak shall be fun, easy to use and friendly to all users. The mobile phone shall be the major interface between the government and the people for most services, which can be delivered digitally.” Apart from that, he believed Digital Government could work with the private sector, especially in formulating solutions to economic problems. “The solutions to current problems give rise to a whole new world which is called the Digital Economy (which) is about finding new approaches to creating customers and creating greater efficiency in the economy. “The current focus is creating new customer experience. Customers do not merely consume physically. Customers are now more particular about how they are being treated, how they are being served, whether personal attention is being given to them, whether they are being served efficiently.” The Chief Minister stressed that the Digital Economy therefore opened up a whole new world of opportunities for the private sector especially the younger generation. “This is an area where the Sarawak Government shall actively encourage and incentivise young entrepreneurs.”

RAKAN Sarawak April - June 2017

57


58

Special Features Rencana Khas

Kementerian Baharu

Tangani Perubahan Semasa

R

ombakan Kabinet Negeri Sarawak baru-baru ini turut menyaksikan wujudnya beberapa kementerian baharu yang diyakini bakal membantu melaksanakan segala dasar yang telah digariskan oleh pentadbiran baharu Kerajaan Negeri. Paling penting, kementerian yang menjadi “instrumen penting� inilah yang akan merancang, melaksanakan dan berhadapan dengan setiap perubahan semasa. Walaupun terdapat beberapa kementerian lain yang ditukar nama atau digabungkan tetapi yang menarik perhatian ramai apabila dua kementerian dan satu portfolio baharu diperkenalkan. Bagi Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan E-Dagang, Kementerian Pendidikan, Sains dan Teknologi Penyelidikan, dan portfolio Integriti dan Ombudsman (di Jabatan Ketua Menteri), Persidangan Dewan Undangan Negeri (DUN) Ke-18 pada bulan Mei merupakan tugasan pertama mereka. Pembentukan Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan E-Dagang berikutan rombakan Kabinet Negeri juga adalah sebagai langkah permulaan ke arah ekonomi

RAKAN Sarawak April - June 2017

digital seperti yang diaspirasi oleh Ketua Menteri. YB Dato Sri Wong Soon Koh merangkap Menteri Kewangan kedua dilantik menerajui kementerian baharu tersebut dengan dibantu oleh Menteri Muda YB Datuk Haji Mohd Naroden Haji Majais. Dalam persidangan DUN pada Mei lalu, YB Dato Sri Wong menjelaskan bahawa pembentukan kementerian tersebut adalah untuk mengukuhkan kedudukan ekonomi negeri agar kekal relevan dan mampu bersaing di peringkat global selari dengan perkembangan pesat dalam ekonomi digital. Tambah beliau, visi kementerian ini adalah untuk menjadikan Sarawak sebagai destinasi pilihan para pelabur serta memajukan perdagangan dan e-dagang antarabangsa yang akan membawa kemakmuran ekonomi yang lebih baik kepada negeri ini. Antara fungsi dan peranan utama kementerian berkenaan adalah merancang, mempromosi serta melaksanakan dasar perdagangan antarabangsa, pelaburan langsung asing (FDI), e-dagang dan kerjasama perniagaan antarabangsa dan membangunkan strategi dan garis panduan dasar sokongan bagi

mengukuhkan daya saing dan suasana kondusif bagi menarik FDI. Kementerian ini akan mengenal pasti serta mendapatkan peluang eksport untuk syarikat-syarikat tempatan serta membantu meningkatkan kedudukan syarikat di peringkat serantau dan global. Selain itu, kementerian ini juga akan meningkatkan keupayaan golongan usahawan tempatan untuk bersedia dalam sektor e-dagang dan ekonomi digital, dan juga menubuhkan Pusat Inovasi E-Dagang untuk bakal usahawan, serta beberapa fungsi-fungsi lain yang berkaitan. Fokus utama kementerian ini adalah untuk merangka dasar dan garis panduan dalam aktiviti perdagangan antarabangsa dan e-dagang bagi memacu transformasi dan menempatkan kedudukan sumber manusia, jentera kerajaan serta pemain industri dalam persediaan ke arah ekonomi digital. Kementerian ini turut memberi fokus kepada penyelarasan ekonomi negeri dengan ekonomi digital global dan memperkukuh teknologi dan infrastruktur yang diperlukan dalam e-dagang sebagai salah satu daripada strategi utama.


Special Features Rencana Khas

Sebuah lagi kementerian iaitu Kementerian Pendidikan, Sains dan Teknologi Penyelidikan yang diterajui oleh YB Dato Sri Michael Manyin Jawong dan dibantu oleh Menteri Muda, YB Dr. Haji Annuar Rapaee akan menggalas tanggungjawab untuk mempertingkatkan kemudahan atau prasarana fizikal khasnya dalam bidang pendidikan di Sarawak. Penubuhan kementerian yang baharu ini adalah sebuah agenda besar bagi memudahkan pembangunan pendidikan dan pada masa yang sama akan membolehkan Kerajaan Negeri menyelia hal-hal pendidikan di Sarawak. Menurut YB Dato Sri Manyin, kementerian tersebut akan memberi penekanan kepada tenaga pendidik dan keputusan akademik pelajar, serta memberi perhatian kepada infrastruktur yang masih pada tahap yang kurang memuaskan. Penubuhan kementerian yang baharu ini dilihat sebagai satu manifestasi usaha Kerajaan Negeri untuk membawa Sarawak ke arah yang lebih baik dalam pembangunan pendidikan. Beliau tetap yakin bahawa kementerian yang baharu ini akan

dapat menyelesaikan kelemahankelemahan di peringkat akar umbi terutama sekolah luar bandar yang “tidak dapat” atau “lambat” diselesaikan oleh Kerajaan Persekutuan. Beliau mengakui masih banyak sekolah yang daif dan usang perlu diberi perhatian segera oleh Kerajaan Negeri terutamanya yang melibatkan infrastruktur atau kemudahan asas untuk pelajar-pelajar dan juga tenaga pengajar. Perkara ini telah memberi masalah dan kesulitan kepada mereka dan sebarang kelewatan menangani masalah ini boleh menjejaskan prestasi pengajaran dan pembelajaran, dan seterusnya prestasi keseluruhan sekolah terbabit. Rombakan Kabinet Negeri turut menyaksikan satu lagi portfolio diperkenalkan, iaitu Integriti dan Ombudsman yang dipegang oleh mantan Menteri Muda di Pejabat Ketua Menteri YB Datuk Haji Abdul Talib Zulpilip. YB Datuk Haji Abdul Talib Zulpilip menjelaskan peranan beliau dalam melaksanakan portfolio baharu tersebut adalah bagi memastikan pentadbiran dan perkhidmatan awam negeri terus mampan dengan

penerapan nilai integriti. Tambah beliau, pentadbiran berlandaskan nilai integriti dan pematuhan undang-undang dan peraturan menjamin tadbir urus yang mantap, teratur, sistematik dan berkesan. Antara fungsi integriti dan ombudsman adalah untuk meningkatkan tahap integriti pentadbiran negeri, memastikan pentabiran negeri bebas rasuah, memastikan keadilan rakyat dalam berurusan dengan pentadbiran kerajaan, bertindak atas aduan rakyat mengenai perkhidmatan kerajaan dan memantau maklum balas pentadbiran negeri dalam menyiasat aduan awam. Beliau mengambil contoh fungsi ombudsman di Sweden dan New Zealand, di mana mereka menyelesaikan pertikaian di antara rakyat dengan kerajaan bagi memastikan perkhidmatan kerajaan dilaksanakan dengan berkesan dan bebas rasuah. Sarawak juga adalah negeri pertama yang memperkenalkan portfolio ‘ombudsman’ dalam pentadbiran kerajaan.

RAKAN Sarawak April - June 2017

59


60

Special Features Rencana Khas

Intervention for

Rural Transformation KRAs

A

s one of the key thrusts of the State Government’s Socio Economic Transformation Plan, rural transformation initiatives will be carried out in earnest this year. According to the Chairman of the Cabinet Committee on Rural Transformation, YB Tan Sri Datuk Amar Dr. James Jemut Masing, the committee has identified, proposed and implemented various initiatives as intervention measures to speed up the provision of basic utilities and amenities in the rural areas. In order to carry out these intervention measures, an allocation of RM325.3 million was approved last year to implement 297 ‘low-hanging fruit’ projects in 2017 that will also go towards achieving the objectives of the Key Result Areas (KRAs) set for the Cabinet Committee on Rural Transformation. According to the Cabinet Committee’s Chairman, the initial intervention measures for the State carried out in 2016 and early 2017 were aimed squarely at reducing the gaps in infrastructure and amenities between the rural and urban areas. “The implementation of these rural-based, people-centric projects is progressing well and expected to improve the quality of life of our rural

RAKAN Sarawak April - June 2017

population,” said YB Tan Sri Datuk Amar Dr. James, who is also the Deputy Chief Minister and Minister of Infrastructure Development and Transportation. In terms of rural education, projects that were implemented or under implementation in 2016 and early 2017 included the completion of 20 new rural schools; comprising of eight built using the Industrialised Building System (IBS) method and 12 constructed using the conventional method. In that same period, a total of 108 rural schools were upgraded, while IBS was used in the replacement of 42 rural schools. A total of 61 rural schools were connected to the electricity grid in 2016 and early 2017, while 34 rural schools would have access to treated water supply by the end of 2017. In terms of healthcare, 2016 and early 2017 saw the completion of upgrading of three rural hospitals and one rural clinic, while the construction of three new rural hospitals will continue on in 2017. For rural road connectivity, the upgrading of 213.4 kilometres of former logging roads were completed, while the upgrading of another 108.84 km is expected to complete by the end of this year.

Last year and early this year saw the completion of 71 rural water supply projects, while the same period also saw the completion of 184 Rural Electrification Scheme (RES) projects, 43 Sarawak Alternative Rural Electrification Scheme (SARES) projects and 30 hydro projects. As for telecommunication infrastructure for the rural areas, last year and early 2017 saw the completion of 438 telecommunication towers, as well as 194 small-scale structures, 103 ‘1Malaysia Internet Centres’ (PI1M), 107 ‘1Malaysia People Cable System’ (SK1M), and 4,104 ports in 53 ‘Suburban Broadband’ (SUBB). According to the Minister, this year, the State will continue to enhance its efforts in addressing these critical issues in developing Sarawak’s rural areas. “We are aware of the tremendous challenges ahead to provide basic infrastructure and amenities to our rural areas in the shortest time possible. “Thus, a total commitment from everyone involved is paramount to deliver all the promises made to provide basic infrastructure and social amenities to our rural population and to make a difference to our society.”


Special Features Rencana Khas

T

he State considers tourism as the driver and catalyst to accelerate growth for the service sector, and as such has placed tourism as one of the Key Result Areas (KRAs) under the SocioEconomic Transformation Plan (SETP). The KRA for tourism falls under the purview of the Cabinet Committee on Socio-Economic Transformation. For the year 2017, the KRA projects and programmes approved for implementation include creating a brand identity for Sarawak, upgrading tourism infrastructure and facilities, developing new tourism products, upgrading the Kuching Waterfront, creating fringe events, creating a tourism app, and increasing direct flights. Altogether, 13 KRA projects for tourism, with an approved allocation of RM60 million, will be implemented by Ministry of Tourism, Arts, Culture, Youth and Sports. In terms of creating a new brand identity for Sarawak, the Ministry believed this was necessary as – based on feedback received from foreigners during numerous trade and travel shows abroad – the State was not as well known overseas, compared to destinations like Kuala Lumpur, Sabah, Penang, Langkawi and Melaka. As such, the State must create a brand identity for Sarawak as a tourist destination, as well as a business event, trade and investment destination. As for the approach and strategy to be adopted, the Ministry has decided that it would have to be “holistic and covered as many sectors as possible”. In terms of upgrading the State’s tourism infrastructure and facilities, the specific areas are Bako National Park, Fairy Cave, Wind Cave, and Kuching Wetland’s Ramsar site that will involve the construction of a boat jetty at Santubong for visitors going for diving and fishing activities. The upgrading projects would also include the construction of a walkway linking Fort Margherita with the soonto-be-completed pedestrian bridge. In terms of developing new tourism products, the Ministry planned to convert the Old Brooke Dockyard into a Maritime Museum, as

KRA Intervention

Programmes for Tourism

well as convert the Old DUN building into a Performing Arts Centre. Apart from that, the Ministry is set to convert the former Miri Resident & District Office into a Cultural and Heritage Centre, and also convert the gold mine in Bau into a Gold Mine Museum and Park. Under the tourism KRA, the Ministry will also embark on ‘facelifting’ and upgrading works on the Kuching Waterfront, in order to revitalise the area into a more vibrant and attractive spot. As for the initiative in creating fringe events for iconic events, the main aim is to include more local participation and thus enhancing events such as the ASEAN International Film Festival and Awards (AIFFA) and the Rainforest World Music Festival (RWMF). The tourism KRA will also work towards establishing a dedicated

Sarawak tourism app, to cater to all the needs of a visitor to the State. The Ministry hoped that through such an app, all information on tourism will be coordinated and linked to social media networks and eventually funnelled into ‘call for action’ links. Lastly, under the tourism KRA, the Ministry will aim to increase more direct flights to and from Sarawak, particularly through the provision of incentives to airlines to fly to Sarawak, either on chartered or scheduled flights. Apart from implementing these KRA projects and programmes, Ministry of Tourism, Arts, Culture, Youth and Sports is also looking at other areas such as medical tourism, cruise tourism, edu-tourism, and sports tourism that all have the potential to grow and contribute to Sarawak’s economy.

RAKAN Sarawak April - June 2017

61


62

Special Features Rencana Khas

Transformasi

Prestasi dan Penyampaian Perkhidmatan Berjalan Lancar

L

ima Bidang Keberhasilan Utama atau Key Result Area (KRA) di bawah Jawatankuasa Kabinet Transformasi Prestasi dan Penyampaian Perkhidmatan (PSDT) berjalan dengan lancar kerana adanya kerjasama dan komitmen berterusan daripada ahli-ahli Jawatankuasa Kabinet, ahli-ahli Jawatankuasa Kerja dan Ketua Kumpulan. Lima KRA tersebut ialah Penyampaian Perkhidmatan, Strategi Perhubungan Awam Negeri, Kualiti Pendidikan dan Modal Insan, Kesejahteraan Masyarakat, dan Sarawak sebagai Kuasa Sukan. Perkara ini dinyatakan oleh Menteri Perancangan Sumber dan Alam Sekitar II yang juga Menteri Pembangunan Perindustrian dan Keusahawanan, Perdagangan dan Pelaburan YB Datuk Amar Haji Awang Tengah Ali Hasan setelah mempengerusikan mesyuarat Jawatankuasa Kabinet Transformasi Prestasi dan Penyampaian Perkhidmatan Bil 1/2017 di Wisma Bapa Malaysia pada 25 April. Turut hadir Menteri Kebajikan, Wanita dan Kesejahteraan Komuniti

RAKAN Sarawak April - June 2017

YB Datuk Hajah Fatimah Abdullah; Menteri Belia, Sukan dan Solidariti YB Dato Sri Michael Manyin Jawong; Menteri Muda Kerajaan Tempatan YB Datu Dr Penguang Manggil; Menteri Muda Solidariti YB Puan Rosey Haji Yunus; dan Timbalan Setiausaha Kerajaan Negeri (PSDT) YBhg Datu Dr Sabariah Putit. YB Datuk Amar Haji Awang Tengah yang kini menerajui jawatankuasa tersebut (dahulunya di bawah Ketua Menteri, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg), menegaskan Kerajaan Negeri akan meneruskan langkah dan inisiatif yang telah dilaksanakan ini bagi memastikan jentera pentadbiran kerajaan lebih cekap dan berkesan untuk pembangunan berterusan di Sarawak. Mengenai pencapaian-pencapaian awal PSDT, beliau memaklumkan di bawah KRA Penyampaian Perkhidmatan, Kerajaan Negeri akan melaksanakan projek perintis yang dikenal sebagai ‘Skuad 24/7’ melibatkan enam pihak berkuasa tempatan (PBT) yang telah dikenalpasti akan bertanggungjawab untuk menyediakan perkhidmatan kecemasan di luar waktu pejabat.

Skuad tersebut akan melibatkan Majlis Perbandaran Padawan, Majlis Perbandaran Samarahan, Majlis Daerah Sri Aman, Majlis Perbandaran Sibu, Majlis Bandaraya Miri, dan Lembaga Kemajuan Bintulu. Menurut beliau, inisiatif tersebut diinspirasikan daripada kejayaan Dewan Bandaraya Kuching Utara yang sudah lama memperkenalkan perkhidmatan kecemasan di luar waktu pejabat dan kini Kerajaan Negeri mahu memperluaskannya. Mengulas lanjut, skuad tersebut akan bertindak sebaik mendapat


Special Features Rencana Khas

aduan daripada rakyat mengenai pelbagai kecemasan semasa termasuk kejadian pokok tumbang, parit tersumbat, jalan sesak dan sebagainya. Bagi memastikan keberkesanan khidmat yang diberikan oleh skuad yang ditubuhkan itu, mereka akan bekerjasama dengan agensi-agensi relevan yang lain. Berkenaan perkara ini, beliau berpendapat bahawa ia adalah satu inisiatif yang baik kerana PBT akan memberi maklum balas segera kepada aduan-aduan rakyat dan pada masa yang sama menambah baik sistem penyampaian perkhidmatan kerajaan kepada rakyat. Di bawah Penyampaian Perkhidmatan juga, Kerajaan Negeri komited dalam menyediakan Perkhidmatan Sehenti menerusi Kaunter Khidmat Bersepadu Pelbagai Perkhidmatan (iMSC) di semua Pusat Transformasi Bandar (UTC) di Sarawak. Konsep iMSC itu bertujuan untuk memberikan pengalaman baharu pelanggan dengan memaksimumkan pelbagai perkhidmatan di bawah satu bumbung dan perkhidmatan ditawarkan tidak terhad kepada satusatu agensi sahaja. Dalam perkembangan berkaitan, beliau memaklumkan bahawa Kerajaan Negeri sedang mewujudkan satu rangka kerja bagi menambahbaik beberapa prosedur dan polisi perniagaan untuk menarik lebih ramai pelabur ke negeri ini. Bukan itu sahaja, dari segi pelaksanaan projek-projek pembangunan beberapa penambahbaikan antaranya fasa prakontrak agar masalah dapat ditangani lebih awal dan projek dapat disiapkan mengikut jadual serta spesifikasi yang ditetapkan. Pada masa yang sama, Kerajaan Negeri turut menilai semula keupayaan dan kompetensi perkhidmatan awam agar seiring dengan keperluan semasa yang memerlukan satu perancangan modal insan lebih kompetitif. Di bawah KRA Strategi Perhubungan Awam Negeri pula, beliau menjelaskan Kerajaan Negeri komited untuk meningkatkan hubungan komunikasi dua hala di antara penjawat awam dengan rakyat agar rakyat faham dan

dapat menerima setiap usaha yang dilaksanakan Beliau turut memberi contoh aplikasi SarawakGov, sebagai salah satu inisiatif yang boleh mendekatkan rakyat menggunakan teknologi maklumat dan komunikasi (ICT). Bagi KRA Kualiti Pendidikan dan Modal Insan, menurut beliau pelajar dan guru yang terbaik hanya dapat dihasilkan sekiranya kualiti pengajaran dan pembelajaran dapat dipertingkatkan. Untuk mencapainya, kerajaan juga akan memberikan latihan spesifik bagi meningkatkan kemahiran guru di samping meningkatkan kualiti kepimpinan guru besar dan pengetua. Bagi KRA Kesejahteraan Masyarakat pula, tiga inisiatif akan dilaksanakan iaitu meningkatkan keyakinan masyarakat terhadap keselamatan dan keamanan (bebas jenayah), menggalakkan perpaduan, dan meningkatkan sikap berdikari penerima bantuan kebajikan. Mengulas lebih lanjut mengenai inisiatif meningkatkan keyakinan rakyat terhadap keselamatan dan

keamanan, beliau menjelaskan satu program untuk meningkatkan peranan Kumpulan Rukun Tetangga (KRT) telah diadakan bersama dengan agensi penguatkuasa yang turut mengemukakan satu rangka kerja laporan yang berkesan untuk diguna pakai oleh 935 KRT seluruh Sarawak. Bagi KRA terakhir – Menjadikan Sarawak sebagai Kuasa Sukan – Kerajaan Negeri akan meneruskan usaha mencungkil bakatbakat baharu, meningkatkan keberkesanan dalam menyelia kemudahan sukan serta melaksanakan persediaan rapi untuk menghadapi Sukan Malaysia (SUKMA) 2018.

RAKAN Sarawak April - June 2017

63


64

Special Features Rencana Khas

Be in the know on Digital Economy

A

s Sarawak embraces the Digital Economy, members of the State Legislative Assembly have been called upon to be more aware of the related current issues in order to better engage with the community. In making this call, Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg stressed on the importance of the Digital Economy in making Sarawak a digital cyber powerhouse as well as the impact it brings in various sectors such as agriculture, tourism, education, healthcare and research. “The only way forward to transform Sarawak that can reach out to the changing global economy is through technology because technology has no borders,” he said, when officiating at a one-day Parliamentary Seminar for members of the Sarawak State Legislative Assembly (DUN) in Kuching, last May. The Chief Minister added that the Digital Economy could build connectivity to reach a wider target market that would be economically beneficial to the people. “Sarawak will embark on this entirely new dimension of development and growth by creating more new jobs for young people in urban and rural areas, transforming the way we live and do business.” As for the performance assessment of Sarawak DUN members, YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari pointed out that it would be implemented based

RAKAN Sarawak April - June 2017

on a Scorecard or even by complaints received through word-of-mouth as well as through social media, as a way to measure their performance on a regular basis. The ADUN Scorecard is a monitoring tool to track effectiveness of state leaders in a more organised manner. Previously introduced by the late Chief Minister Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Haji Adenan Haji Satem in 2016, the system has been put into practice since the beginning of 2017. Meanwhile, the State Government, the DUN and Leadership Institute of Sarawak Civil Service organised the Parliamentary Seminar, as a more focused approach to ensure all the State Assemblymen performed up to the mark. A total of 160 participants including DUN members, Political Secretaries and heads of government departments attended the seminar. Among those present for the parliamentary seminar were Deputy

Chief Minister YB Tan Sri Datuk Amar Dr James Jemut Masing and Second Minister of Finance YB Dato Sri Wong Soon Koh. State Assembly Speaker, YB Datuk Amar Haji Mohamad Asfia Awang Nassar and Director of Digital Innovation and Translation of Swinburne University of Technology Professor Jugdutt Singh were also present to deliver the keynote address and a talk on the subject of Digital Economy, respectively. Also present was State Secretary YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani, who delivered the summary of the seminar; as well as Deputy State Secretary YBhg Datu Haji Ismawi Haji Ismuni reporting on Sarawak’s socio- economic transformation; Deputy State Secretary YBhg Datu Jaul Samion on rural transformation, and Deputy State Secretary YBhg Datu Dr Sabariah Putit on performance and service delivery transformation.


Special Features Rencana Khas

T

he Sarawak Governmentlinked Companies Talent Development Programme (SGTDP) was launched recently, as part of efforts to develop the talent pool within government linked companies (GLCs) in the State. According to Deputy State Secretary (Performance and Service

Delivery Transformation) YBhg Datu Dr Sabariah Putit, the launch of the programme was timely as the State has begun to make inroads towards developing talent in various sectors, particularly in areas related to the digital economy. “Talent development has often been a universal topic and focus worldwide. “However, various studies conducted have shown that talent can be instilled through practices and experience,” she said when launching the programme at Wisma Bapa Malaysia in June. Under the programme, five candidates from various organisations in Sarawak were selected to undergo a six-month internship at Federal GLCs from July to December this year. As a pilot programme run nationwide, potential talents were assigned to gain experience and exposure through hands-on projects.

Developing

Talent Pool In GLCs

Under SGTDP, the respective participants were assigned to ‘highimpact’ projects across various areas related to human resource, customer relations, research and development, engineering and business development. Through the hands-on training, the participants would be able to learn the best practices among GLCs. The programme also aimed to instil a culture of high performance and leadership among the participants, as well as expand their business network. Besides talent development, the programme aimed to build a stronger partnership between Sarawak GLCs and Federal GLCs to contribute towards the country’s transformation. Sarawak Centre of Performance Excellence (SCOPE) – a private entity that provides developmental programmes to the private sector, government-linked corporations

and small- and medium-sized enterprises – developed STGDP, as part of a nationwide initiative. Organised in collaboration with TalentCorp Malaysia, Bumiputera Agenda Steering Unit (TERAJU) and National Entrepreneurship Institute (INSKEN), SGTDP strived to build stronger partnerships between Sarawak GLCs and Federal GLCs as well as to better understand the best practices among GLCs and to develop high performance talents. Among those present at the launch were INSKEN Director Mr Muhd Firdaus Hj Azharuddin, SCOPE CEO Dr Asleena Helmi, TERAJU Sarawak Head of Programme Puan Khairina Dawek, Talent Corp General Manager Mr Hilaluddin Abdul Shukor, Sarawak Biodiversity Centre CEO Dr Charlie Yeo, and State Human Resource Unit Director Mr William Patrick Nyigor.

RAKAN Sarawak April - June 2017

65


66

Special Features Rencana Khas

Cari Penyelesaian

Kreatif dan Inovatif

P

erdana Menteri YAB Datuk Patinggi Mohd Najib Tun Abdul Razak mengingatkan penjawat awam supaya berusaha meningkatkan keupayaan ke tahap maksimum malah melebihi had. Beliau juga tidak mahu penjawat awam mudah berpuas hati dengan pencapaian yang sekadar ‘okay’ atau ‘lebih kurang’ sahaja. Sebaliknya, beliau mahu sesuatu perkara dibuat secara kolektif kerana beliau percaya bahawa pendekatan secara kolektif mendatangkan ‘outcome’ yang lebih besar, menyeluruh dan lebih bermakna. Sehubungan itu, Perdana Menteri mengingatkan penjawat awam supaya sentiasa mencari penyelesaian yang kreatif dan inovatif. Perkara tersebut merupakan antara amanat yang disampaikan beliau ketika menghadiri sesi Dialog Transformasi Nasional 2050 (TN50) Perdana Menteri Bersama Penjawat Awam Muda yang telah diadakan di Kementerian Kewangan, Putrajaya pada 30 Mei lepas.

RAKAN Sarawak April - June 2017

Ketua Setiausaha Negara YBhg Tan Sri Dr. Ali Hamsa berperanan sebagai moderator sesi dialog tersebut yang dihadiri lebih kurang 1,300 penjawat awam dari pelbagai agensi dan jabatan. Menurut YAB Datuk Patinggi Mohd Najib, Pusat Transformasi Bandar (UTC) adalah satu contoh inisiatif penyelesaian kreatif yang memberi perkhidmatan terbaik kepada rakyat. UTC juga telah mendapat pengiktirafan dunia dan Malaysia adalah satu-satunya negara yang melaksanakan inisiatif tersebut, tambah beliau. Selain itu, Perdana Menteri menjelaskan bahawa UTC mampu mewujudkan persaingan dalam kalangan jabatan dan agensi kerajaan yang menawarkan perkhidmatan di bawah satu bumbung. Hal ini menurut beliau juga mampu meningkatkan produktiviti perkhidmatan kerajaan kerana wujudnya persaingan. Sesuai dengan perubahan drastik dalam teknologi global, Perdana

Menteri menyatakan harapan agar perkhidmatan awam tidak menolak perubahan supaya negara tidak ketinggalan. Dengan menjadikan Uber sebagai contoh inovatif dan kreatif, Perdana Menteri menjelaskan perkhidmatan Uber yang bermula dari 2009 di San Francisco dengan hanya dua buah kereta kini mampu menyediakan 33 buah juta kereta sehari di 66 buah negara dengan pulangan pendapatan sebanyak USD62 bilion. Oleh itu, beliau berharap agar perkhidmatan awam tidak menolak perubahan dalam teknologi termasuk cara bekerja dengan pendekatan dan pemikiran kreatif dan inovatif supaya negara tidak ketinggalan selain bijak menguruskan ‘big data’ demi keperluan rakyat. Sambil mengakui telah banyak kejayaan yang dicapai dalam perkhidmatan awam selama ini, YAB Datuk Patinggi Mohd Najib mengingatkan supaya kejayaankejayaan tersebut perlu dinilai dan dilihat untuk 30 tahun yang akan datang.


Special Features Rencana Khas

Dalam menyampaikan perkhidmatan kepada rakyat, beliau mahu penjawat awam supaya lebih fokus kepada keperluan rakyat dengan kemahiran yang dimiliki serta mempunyai minda sebagai fasilitator supaya lebih disenangi oleh rakyat. Dalam sesi dialog tersebut, pelbagai cadangan dan pandangan dari segi perkhidmatan awam mahupun keperluan sosial dilontarkan oleh penjawat awam muda yang hadir bagi menyatakan aspirasi mereka terhadap Malaysia untuk 30 tahun akan datang. Antaranya adalah cadangan untuk kerajaan mengambil pendekatan bagi mengurangkan kos operasi dengan menggiatkan penglibatan badanbadan bukan kerajaan dan pihak swasta dan kerajaan berperanan sebagai pengawal selia seperti yang diamalkan di negara-negara maju. Selain itu, terdapat juga cadangan supaya pada 2050, perkhidmatan awam menjadi lebih fleksibel terutama bagi golongan wanita bekeluarga yang bekerja dapat bekerja di rumah tanpa menjejaskan masa dan tanggungjawab terhadap keluarga. Soal mengenai kemampanan perkhidmatan kesihatan di Malaysia juga disuarakan bagi memastikan kemudahan kesihatan sedia ada yang ditawarkan mampu bertahan atau relevan untuk tempoh 30 tahun akan datang demi kepentingan rakyat dan perbelanjaan kerajaan.

Cadangan mengukuhkan perpaduan dalam kepelbagaian kaum melalui sistem pendidikan satu aliran atau bermula di peringkat sekolah telah menarik perhatian Perdana Menteri. Untuk merealisasikan aspirasi ini, seorang peserta mencadangkan supaya sistem pendidikan satu aliran dijadikan sebagai alat suntikan perpaduan dengan memperkasakan Bahasa Inggeris dan menjadikan Bahasa Malaysia sebagai Bahasa pengantar tanpa mengetepikan Bahasa Mandarin dan Bahasa Tamil. Sebagai memberi maklum balas terhadap cadangan ini, Perdana Menteri memberitahu perkara tersebut sememangnya sudah dibincangkan dan kerajaan berharap agar ada satu idea atau

sistem terbaik dapat dilaksanakan bagi mewujudkan sistem pendidikan satu aliran di negara ini pada masa akan datang. Walaupun mengakui bahawa sistem pendidikan satu aliran adalah perkara yang sensitif, namun beliau tidak menolak kemungkinan bahawa sistem pendidikan tersebut mampu direalisasikan dengan menjadikan Bahasa Mandarin, Bahasa Tamil malah Bahasa Arab sebagai bahasa elektif. Perdana Menteri berpendapat bahawa kebanyakan cadangan yang diutarakan menyentuh tentang keseimbangan kerja dan kehidupan harian atau ‘work-life balance’ sambil memberi jaminan bahawa perkara berkenaan akan diambil perhatian oleh kerajaan.

Penubuhan UTC adalah salah satu contoh langkah inovatif kerajaan yang memberi manfaat kepada rakyat

RAKAN Sarawak April - June 2017

67


68

News Features Paparan Berita

Pembudayaan Inovasi Terancang ke Arah Negara Maju Global

I

novasi bukan sahaja berperanan sebagai langkah kreatif untuk menyelesaikan masalah, malah ia turut berupaya merungkai kebuntuan akibat peraturan-peraturan lama yang membelenggu fikiran dan sistem penyampaian perkhidmatan. Iltizam untuk menempatkan negara berada pada kelas negara maju global ternyata memerlukan pembudayaan inovasi dan kreativiti secara terancang dan konsisten. Perkara ini dijelaskan Pengarah Program Berimpak Tinggi 6-Inovasi Inklusif (HIP 6), Yayasan Inovasi Malaysia (YIM), Encik Abdul Razak Ahmad ketika merasmikan Majlis Penutupan dan Penyampaian Hadiah Pertandingan Cabaran Inovasi Inklusif (I2) 2017 Zon Sarawak di Kuching pada 4 Mei, lepas. Beliau menyeru agar semua warga dari Zon Sarawak terus memberi komitmen dalam membudayakan inovasi melalui perancangan yang komprehensif dan berterusan, tidak hanya terhad untuk sambutan majlis anugerah inovasi seperti itu sahaja. Dengan penganugerahan tersebut, beliau berharap ia akan menjadi dorongan kepada semua peserta untuk berusaha meningkatkan kualiti perkhidmatan dan keupayaan penyampaian perkhidmatan melalui pelbagai inovasi yang unik dan berkesan. Selain itu, melalui program tersebut, beliau turut berharap ia akan dapat membakar semangat semua pihak untuk mengintegrasikan hasil dan mengadaptasikan ciptaan

RAKAN Sarawak April - June 2017

inovasi mereka untuk memantapkan lagi sistem penyampaian perkhidmatan kini. Menurut beliau, Pertandingan Cabaran Inovasi Inklusif (I2) 2017 Zon Sarawak yang berlangsung pada 3-4 Mei itu bertujuan untuk memberi peluang kepada rakyat Malaysia yang mempunyai idea kreatif dan inovatif dalam mencari inovasi inklusif yang mampu menyelesaikan masalah dari segi kepenggunaan, kesihatan, produktiviti dan pendidikan yang sering dihadapi masyarakat. Ia juga merupakan satu platform untuk mengetengahkan idea-idea dan kreativiti yang dihasilkan oleh semua pihak, justeru beliau berharap, akan ada lebih banyak penyertaan dari Zon Sarawak pada masa akan datang bermula daripada tahun ini. Terdahulu, Pengarah Pembangunan dan Komersialisasi Inovasi (IPEC), Dr. Othman Omar memaklumkan bahawa YIM telah dilantik sebagai agensi peneraju dan pelaksana program HIP 6 di bawah SME Masterplan semasa Majlis Pembangunan PKS Kebangsaan kali ke-6. Melalui program tersebut, YIM mengambil inisiatif untuk menganjurkan pertandingan cabaran inovasi inklusif yang telah dilaksanakan sejak tahun 2015 bersempena Karnival Creativity Science4u pada 16-18 April 2015 di Putrajaya bagi Zon Tengah (Selangor,

Kuala Lumpur dan Putrajaya). Rentetan dari keberkesanan pertandingan itulah akhirnya YIM telah mengorak langkah untuk meneruskan penganjuran ke seluruh Malaysia bermula pada tahun 2016 sehingga kini. Cabaran Inovasi Inklusif 2017 ini diadakan buat kali kedua di zon Sarawak di mana tahun sebelumnya telah diadakan di Kuching. Menurut beliau, dalam tempoh sebulan ini, pihak mereka telah menerima sebanyak 77 penyertaan untuk Kategori Awam, Kategori Institut Pengajian Tinggi Awam dan Swasta, serta Agensi Kerajaan dan Swasta. Mengulas lanjut, beliau memaklumkan bahawa pada tahun ini, pihak mereka turut mengadakan sesi Business Training untuk setiap zon di seluruh Malaysia bagi membantu peserta membuat pembentangan dengan lebih efektif. Business Training di zon Sarawak telah diadakan pada 27 April dan telah pun mendapat maklumbalas yang sangat memberangsangkan daripada para peserta. Daripada pemerhatian panel juri, pihak mereka mendapati bahawa inovasi di zon Sarawak memberi impak yang sangat positif kepada para peserta namun tidak dinafikan masih ada yang kurang fokus kepada kehendak pasaran malah ada idea yang tidak berprototaip dan disifatkan masih mentah. Namun, secara keseluruhannya, beliau berkata bahawa penyertaan daripada para peserta sangat memuaskan.


News Features Paparan Berita

C

ardholders and merchants were recently told not to wait until the last day to replace their ‘signaturebased payment cards’ to ‘personal identification number (PIN) -based cards’. According to Bank Negara Malaysia’s (BNM) Payment System Policy Department Director Mr Tan Nyat Chuan, signature verification for payment cards would be available until 1 July, however BNM hoped to identify and resolve any teething problems between January and June this year. “So, a six-months period is given to the merchants and cardholders to basically resolve any teething issues,” said Tan at a press conference in Kuching, on 5 May. The migration to PIN-based payment cards was one of the initiatives to further enhance the security of the payment card infrastructure, whereby cardholders will be required to enter a six-digit PIN when making payment card transactions at the merchants’ pointof-sale terminals. “The other infrastructure that we need to work on is to dampen the need for cash, so for that we can use our ATM card for point-of-sale and use our mobile device to transfer money.

PIN & PAY Greater security

for your card transactions “These are the push that we are trying to bring about in the transformation of the payment ecosystem in Malaysia.” The migration of ‘PIN’ from ‘signature’ is a worldwide shift, which has been implemented in Europe, Canada, Australia and New Zealand although some parts of the world are still using signature-based transactions, such as in the United States. Meanwhile, the fraud monitoring system put in place by the respective card issuers monitors the cardholders’ transactions against fraud. Besides that, card transactions are subject to limits set by the card issuers, whereby for transactions above the limit, cardholders would be required to enter their PIN for verification purposes. In addition, ‘contactless readers’ are configured to accept one transaction at a time. “For the transaction to be done

again, you will have to re-initiate the transaction. That means the merchant will have to re-key in the transaction as it is a separate transaction from the first. “So, there is no risk that if you have a transaction that is done by the merchant where you tap it multiple times where you will have multiple transactions recorded. It will still remain as a single transaction,” explained Tan. In order to mitigate the risk of unauthorised usage of payment cards, Tan advised cardholders to never leave the payment cards unattended or with another person. Cardholders were also advised to protect their cards by not disclosing their PIN to other people and to always cover the keypad when entering their PIN. Any unauthorised transaction as well as lost or stolen payment have to be notified to the card issuers immediately.

RAKAN Sarawak April - June 2017

69


70

News Features Paparan Berita

Sumbangan

S

eramai 31 orang warga kerja Wisma Bapa Malaysia (WBM) – merangkumi Pejabat Ketua Menteri, Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri, Pejabat Peguam Besar Negeri, Pejabat Setiausaha Kewangan Negeri dan Unit-Unit Jabatan Ketua Menteri (JKM) – telah menerima sumbangan sempena sambutan Hari Raya Aidilfitri pada 16 Jun, lepas. Sumbangan yang berupa keperluan menyambut perayaan Hari Raya seperti air minuman, kek, kekacang dan biskut itu telah disampaikan oleh Setiausaha Kerajaan Negeri YB Tan Sri Datuk Amar Haji Mohamad Morshidi Abdul Ghani di WBM. Sumbangan daripada Ahli Khidmat Sokongan Pekerja (KSP) JKM itu adalah sebagai salah satu daripada inisiatif untuk membudayakan nilai Kind and Caring seperti yang digariskan di bawah Sarawak Civil Service (SCS) Shared Values.

RAKAN Sarawak April - June 2017

Hari Raya Aidilfitri


News Features Paparan Berita

T

he State Government’s efforts to boost technological infrastructure for agriculture and education in rural areas will enable the Dayak community to take a more significant role in Sarawak’s socio-economic development. Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg noted this in his speech during the 2017 State-level Gawai Dayak celebration held in Kuching on 17 June, which was themed ‘Segulai Sejalai: Transformation towards the Digital Era’. He added securing energy and funding by claiming full ownership of the Bakun Dam and establishing the Development Bank of Sarawak (DBOS) will allow greater acceleration of the State’s development. Part of this development included maximising resources and exploiting potentials of three strategic regions that will benefit the rural population and the agricultural sector as a result of enhanced ICT infrastructure. In terms of initiatives, he pointed out to the Bukit Sadok Agropolitan Project, Upper Rajang Development Agency (URDA) and Highland Development Agency (HDA); with the latter two established through

Transformation Towards the Digital Era for Dayak Community Regional Corridor Development Authority (RECODA). “(Through these initiatives) I’m sure that the rural areas will be able to transform into a main source of economic impetus for us to develop through digital economy,” he said. Schools in rural areas were also expected to experience progress through infrastructural upgrades and improved access to e-learning, which would be more coordinated through the State’s Ministry of Education, Science and Technological Research. “This is how we develop the rural areas because education is important...and therefore the State Government has taken the initiative to prepare our people in order for them to play a role in our new era of development where we are going to use technology.” While the Dayak community welcomed the Chief Minister’s socioeconomic agenda to propel Sarawak into the digital era, Deputy State Legislative Assembly Speaker YB Dato Gerawat Gala explained that much

still needed to be done not only to equip members of the community with the knowledge and skills required for the digital economy, but also in their careers within the public and private sectors, as well as their entrepreneurial endeavours. “Maintaining our core values of integrity and hard work for success and being prepared and willing to embrace change will be fundamental to our future success,” said YB Dato Gerawat in his welcoming speech. YB Dato Gerawat, who was also the chairman of the celebration’s organising committee, pointed out that basic infrastructure such as roads and telecommunications were still required for physical and Internet connectivity in rural areas – where many of the Dayak population stay – in order for them to be truly part of the digital economy. Nevertheless, he believed that the Dayak community remained committed and supportive in working together with other communities to develop Sarawak and chart its future.

RAKAN Sarawak April - June 2017

71


The Sarawak Government shall spearhead this digital development but we will leave it to the private sector and the young entrepreneurs to do whatever they can do best to make a living and a name for themselves. The Sarawak Government will provide all the necessary incentives to help young start-ups to formalise their operations. We shall encourage greater digitisation and more automation, especially in the city centres, agriculture, manufacturing and services, including tourism. Chief Minister YAB Datuk Amar Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Datuk Abang Haji Openg 22nd May 2017

Profile for RAKAN Sarawak

RAKAN Sarawak (Apr-Jun) 2017  

RAKAN Sarawak (Apr-Jun) 2017  

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded