Page 1

¼õŒ®[Œk{ýe „útÚk >> ©e Mðkr{™khkÞýku rðsÞŒuuŒhk{T >> yk ‚t«ËkÞ™k ‚{kr©Œku™u ‚wrðrËŒ Au fu - r™»fw÷k™tË{wr™f]Œ „útÚkku{kt ‚ðoÚke {kuxku ‚ðkoÚko ‚t…qýo, ‚h÷, ‚ðkuo…Þku„e „úLÚk ¼õŒ®[Œk{rý Au, yk „útÚk™wt ¼õŒ®[Œk{rý ™k{ ykÃÞwt Au Œu ¾hu¾h „wýk™w„wý Au, fu{ fu yk{kt „úLÚk ¼õŒ®[Œk{rý¼qŒ MðÞt ¼„ðk™ ©enrh y™u ¼õŒ®[Œk{rýY… y÷kirff yËT¼qŒ ™k{„wý[rhºkku™wt ÞÚkkÂMÚkŒ ðýo™ nkuðkÚke ®[Œf ¼õŒku™k ®[Œk{rýðŒT ®[rŒŒ ‚{„ú Ä{korË yÚkkuo™u yk…™kh Au. yk yÚko Mðkr{yus «. 164 {kt ‘‘¼õŒ®[Œk{rý „útÚk fÌkku, ‚í‚t„e™u ‚w¾Y… > su{kt [rhºk «„x™kt, yrŒ …h{ …kð™ y™w… >> ƒeò „útÚkŒku ƒnws Au, ‚tMf]Œ «kf]Œ ‚kuÞ > …ý «„x W…k‚e s™™u, yk suðku ™Úke ƒeòu fkuÞ >> su{kt [rhºk {nkhks™kt, ð¤e ðýoÔÞkt ðkh{ðkh > ðý‚t¼khu ‚kt¼hu, nrh{qŠŒ niÞk {kuÍkh >>’’ RíÞkrË ÞÚkkÚko „útÚk „kihð fne™u, ytíÞu ‘‘Au yk ¼õŒ®[Œk{rý „útÚkhu, su su ®[Œðu Œu ÚkkÞ fk{hu > nuŒu „kÞ ‚wýu su yk „útÚkhu, Œu™ku «¼w …whu {™kuhÚk hu >>’’ yk heŒu fÌkku Au. su{ ©enrhyu RüËuð ©ef]»ý…h ©e{ËT¼k„ðŒ™k Ëþ{ MftÄ™u ¼ÂõŒþk† Œhefu Rü {kLÞku Au Œu{ ©enrh…h yk „útÚk™u ¼ÂõŒþk† Œhefu Rü {k™eyu yu{kt yrŒ~ÞkuÂõŒ™u MÚkk™ ™Úke. fu{fu yk{kt ¼õŒu y™u ¼õŒ«kÃÞ ¼„ðk™ y™u Œu{™ku {u¤k… fhe yk…™kh ÷e÷k¼ÂõŒ™wt ‚rðMŒh ‚h‚ ‚tðýo Au. yk yÚko …ý Mðkr{yu ‚q[ÔÞku Au – ‘‘hk{W…k‚e™u hk{[rhºk hu, ‚wýe {k™u ‚nwÚke …rðºk hu > f]»ý W…k‚e™u f]»ý ÷e÷k hu, {k™u {wË ‚wýu ÚkR ¼u¤k hu >> Œu{ ‚nò™tËS s™ sun hu, ‚wýe yk™tË …k{þu yun hu >>’’ RíÞkrË su{ ¿kk™ {kxu ð[™k{]Œ …Þkoó Au Œu{ ÷e÷k[rhºk {kxu yk „útÚk …Þkoó Au. yk{kt «‚t„u «‚t„u {wÏÞ ¼ÂõŒ y™u ŒËw…Þku„e Ä{o ykí{¿kk™ ðihkøÞ y™u {knkíBÞ¿kk™ y™u ŒËw…Þku„e ‚í‚{k„{krË ‚kÄ™ku …ý ‚tûku…{kt y™w ðýoÔÞkt Au. yu{ nkuðkÚke yk ‚t«ËkÞ™wt ‚ðoMð ‚{Íðk {kxu yk «ƒtÄ …whŒku Au. ŒuÚke s ð[™k{]Œ™k ‚kÚkku‚kÚk s ‚t«ËkÞe s™ku{kt «[wh «[kh{kt ykÔÞku Au. yk heŒu yk „útÚk ¼ÂõŒh‚ ¼h…wh ‚ðo¼õŒ¼kuøÞ ‚ðkuo¥k{ nkuðkÚke Œu™e ½ýe fku…eyku ð[™k{]Œ™e nkhkunkh ÷¾kR Au. W¥khku¥kh ykr©Œku™u Œu™e yrŒ Œ]»ýk ðÄŒkt y™u Œu ‚kÚku Ak…¾k™k™e ‚„ðz {¤Œkt. {wtƒR, hksfkux, ‚whŒ, y{ËkðkË rð„uhu MÚk¤u …ºkkí{f y™u „qxfkí{f ™k™e {kuxe ‚kRÍ{kt y™uf ykð]Â¥kyku ™ef¤ðk …k{e Au. yk AuÕ÷e [kuÚke ykð]Â¥k ¼ws{kt ©e ™h™khkÞýËuð …ªxª„ «u‚{kt ‚tðŒT 2058 {kt A…kR Au. yu{kt [k÷e ykðŒe «íÞûk y™ufrðÄ yþwÂæÄ™ku …rhnkh, ðk[fku™e ‚„ðz {kxu …Ë AuË ‚¤t„ y™w¢{u [ku…kR Œu{s …uhu„úkV rð„uhu ‚wÄkhku fhðk{kt ykÔÞku Au. „útÚkfŒko™wt Sð™[rhºk y™u rð»kÞk™w¢{rýfk™ku r™ðuþ fhðk{kt ykÔÞku Au. „útÚkfŒko {wr™ y™u W…kMÞ RüËuð™wt ht„e™ r[ºk …ý {wfðk{kt ykÔÞwt Au. ykÚke y„kW™e ykð]Â¥kyku{kt fzeyku ‚¤t„÷exe{kt nŒe …ý ½ýk ‚tŒku™k yr¼«kÞÚke yk ykð]Â¥k{kt Ëhuf fzeyku™e ÷exe òwËe òwËe fhe Au suÚke ðkt[™kh™u sYh ‚w„{ hnuþu. ø÷us fk„¤ku W…h þku¼kÞ{k™ xkR…ku A…kðe™u ƒkRLzª„ …ý ‚wtËh fhkÔÞwt Au. ykðk ‚ðkuo¥k{ rðþu»kðk¤e yk ykð]Â¥k A…kR™u ƒnkh …zŒkt ‚ðo™u ykf»kof W…Þku„e ÷k„þu. yk ¼õŒ®[Œk{ýe „útÚk ¼ws ©eMðkr{™khkÞý {trËh îkhk [kuÚke ykð]Â¥k «r‚æÄ fhe hÌkk Aeyu. Œu{kt yk „útÚk™wt «wV ‚tþkuÄ™ fkÞo …whkýe Mðk{e RïhMðY… Ëk‚Syu ƒnw ÍeýðxÚke fhu÷wt Au AŒkt «u‚ Ëku»kÚke fu ƒeò fkuR «fkhu ™rn suðe yþwÂæÄ sýkR ykðu Œku ûkBÞ „ýþku. Œu{s yk „úÚk™wt xkR… ‚uxª„™wt fk{ Mðk{e ƒ¤Ëuð«‚kËk‚Syu …qýo ‚nÞku„ yk…e™u «u{Úke fhe yk…u÷ Au. Œu{™e …h ©eS{nkhks «‚Òk hnu yuðe yÇÞÚko™k. ÷e. ‚.„w. {ntŒ …whkýe Mðk{e Ä{oLktËLkËk‚S ©eMðkr{™khkÞý {trËh, ¼ws - fåA.


>> ©e Mðkr{™khkkÞýku rðsÞŒuŒhk{T >>

„útÚkfŒko r™»fw¤k™tË Mðk{e™wt Sð™[rhºk yk „útÚkhí™™k „úrÚkŒk frððh r™»fw÷k™tË {wr™ðh Au. yk {wõŒ …wY»k™ku «kËw¼koð þw¼ ‚kihk»xÙËuþkLŒ„oŒ nk÷kh Ëuþ{kt ykðu÷k þu¾…kx „k{{kt ÚkÞku nŒku. Œuyku òrŒyu rðïf{ko („wsoh ‚wŒkh) nŒk. Œu{™k …qßÞ r…Œk™wt ™k{ hk{¼kR nŒwt. Œuyku sL{r‚æÄ {w{wûkw rðhõŒ ‚í‚uðk…h nŒk. Œu{ýu hk{k™tËMðkr{™k „wÁ ykí{k™tËMðk{e fu su ð[™r‚ÂæÄðk¤k ‚{krÄr™ü ‚{Úko nŒk. Œu{™u „wÁŒhefu ðÞko nŒk. „wÁ¼õŒ hk{¼kR «Úk{ ÷Œe…wh „k{{kt hnuŒk, …htŒw Œu „k{™k szs™ku „wÁ W…h yfkhý îu»k hk¾Œk nkuðkÚke Œu ™rn ‚n™ Úkðk™u fkhýu :ykðku ðh {éÞk …Ae Úkkuzuf rËð‚u ‚t. 1822 {kt Œu{™u íÞkt …wºkhí™™ku «kËw¼koð ÚkÞku. …wºk™wt ‘÷k÷S’ yuðwt ‚kÚkof ™k{ …kzâwt. ({kŒk™wt ™k{ y{]Œƒk nŒwt.) ÷k÷S™k yLŒ:fhý{kt ƒkÕÞðÞÚke s MðÄ{o{kt yíÞLŒ yr¼Ár[, ðihkøÞ™e ŒeðúŒk, ykí{¿kk™™e Wífx WíftXk y™u …h{uïh «íÞu y™LÞ ¼ÂõŒ¼kð Œku sL{r‚æÄ nŒku. …kuŒk™e RåAk ™rn nkuðk AŒkt …ý heðks {wsƒ ƒkÕÞð™{kt s r…Œkyu yk„únÚke …hýkÔÞk nŒk. (Ä{o…Âí™™wt ™k{ ftfw nŒwt. Œu …ý y™wfw¤ Mð¼kððk¤e …rŒðúŒk nŒe.) „wýr™rÄ …wºkhí™™e «kÂóÚke yrŒ «‚Òk {kŒkr…Œk™k …h÷kufðk‚ …Ae …kuŒu ÔÞðnkh fkÞo{kt «ðíÞko AŒkt s™fhkò™e …uXu y™kþõŒ y™u r™÷uo… nŒk y™u ‚{„ú RrLÿÞku™e ð]Â¥kyku ykí{r™ðuËe ytƒhe»k hkò™e …uXu …h{uïh …hkÞý nŒe. yuf ‚{Þu ÷k÷S WØðkðŒkh hk{k™tË Mðk{e fu su …kuŒk™k r…Œk™k „wÁ ykí{k™tË Mðk{e™k {wÏÞ rþ»Þ ÚkÞk nŒk Œu{™kt Ëþo™ fhðk ÷kus „Þk. …qðo™k þw¼ ‚tMfkhðþkŒT y™u ‚{k„{ðþkŒT Œu{™u ŒeðúŒ{ ðihkøÞ™ku WËÞ ÚkðkÚke íÞk„erËûkk „úný fhe „wÁ ‚uðk{kt hnuðk™e «kÚko™k fhe. Mðk{eyu ÷k÷S™e ÔÞðnkh Ëþk{kt …ý …h{nt‚ suðe rðhõŒËþk Ëu¾e™u íÞk„e Ëeûkk™e ™k …kze y™u yk„únÚke ½uh …kAk {kuf÷Œk sYh …zu ƒku÷kðe ÷uðk™wt ð[™ ykÃÞwt. (yk ð[™ …kA¤Úke ©enrhyu ËeûkkËk™Úke ‚V¤ fÞwO nŒwt.) „]n{kt hnu÷k ÷k÷S yk¾ku rËð‚ f]r»krþÕ…f{korË „]nfkÞo fhðk AŒkt …ý hkºkeyu …kuŒk™k „k{Úke ºký „kW Ëqh ykðu÷k ¼kËhk „k{u sŒk y™u íÞkt hnu÷k …h{ ¼õŒ r{ºk¼qŒ {q¤þ{ko fu su …kA¤Úke ‚kÄwrËûkk Mðefkhe „wýkŒeŒk™tË ™k{Úke «r‚Ø ÚkÞk nŒk. Œu{™e ‚kÚku {¤e™u yk¾e hkºke ykí{k …h{kí{k™k ©ðý {™™ r™rËæÞk‚{kt r™„o{™ fhŒk y™u «‚t„u «‚t„u ‚uðk ‚{k„{ {kxu hk{k™tË Mðk{e ‚kÚku …ý ½ýk rËð‚ku ÔÞrŒŒ fhŒk. Œu{™u Mðk{eyu …kuŒk™k ykr©Œ Œhefu™e Ëeûkk (ðŒo{k™) ‚t. 1843 {kt yk…u÷e. …AeÚke Œuyku Mðk{e™u RïhkðŒkh òýe™u ©ØkÚke ‚uðk ‚{k„{krË ƒnw fhŒk nŒk. ßÞkhu ©enrh ðýeoLÿðu»ku ÷kus„k{u {wõŒk™LË {wr™™u {éÞk y™u ‚ã ‚{krÄ Œu{kt „ku÷kufkrË rËÔÞ Äk{ y™u íÞkt™e rËÔÞ rð¼qrŒ™kt rËÔÞ Ëþo™ ykrËf y÷kirff yKqŒ yiïÞo ƒŒkððk ÷køÞk y™u ŒuÚke Œu ðýeoLÿ™ku {rn{k hk{k™tË Mðk{e Úkfe …ý yrÄf „k{ku „k{ ‚t¼¤kðk ÷køÞku. Œu òuR òýe™u ÷k÷S™u Œku hk{k™tË Mðk{e™ku ÿZ r™ùÞ nkuðkÚke {™{kt Xef ™ne ÷k„ðkÚke ðýeo™ku {rn{k ykuAku fhðk™k ykþÞÚke Mðk{e™e Œku yk¿kk ÷kus{kt ðýeo™kt Ëþo™ fhe ykððk™e y™u ¼ws ™ne ykððk™e nŒe, AŒkt …ý Œu™u ™rn „ýe™u ¼ws™„h „Þk. y™u Mðk{e™k Ëþo™ fhe™u ðýeo™k ðÄu÷k {rn{k™e ðkŒ fhe™u Œu™u ‚{kðe Ëuðk™e rð™trŒ fhe. Mðk{e Œku hnMÞ ðkŒ (…kuŒk™u WØðS™k yðŒkh Y… y™u ©enrh™u ©ef]»ý™k yðŒkh Y…) òýŒk nŒk, …ý «fkþ fhðk™ku «‚t„ ™rn ykððkÚke fhu÷e ™rn, Œu yk «‚t„u «fkþ fhe y™u ÷k÷S™ku ¼ú{ r™ð]¥k fÞkuo. ©enrh™ku y…kh {rn{k Œku «Úk{ ‚kt¼éÞku nŒku. …ý „wÁ ð[™Úke ‚wÿZ ÚkÞku. y™u ©eS™us ‚ðofkhý ‚ðuoïh …htƒúñ …h{kí{k yðŒkhe òÛÞk. „wÁ™e yk¿kk ÚkŒkt ðýeoLÿ™u …kAk ÷kus{kt ykðe™u „NËT ftXu «u{k©w ‚kÚku ËtzðËT «ýk{ fÞko. ƒnw «‚Òk ÚkÞu÷k ðýeoLÿu ðhËk™ ykÃÞwt fu, Œ{ku ðihkøÞ{kt þwfS ‚{k™ Úkþku. ðýeoLÿ …k‚u Úkkuzku


‚{Þ hnuŒkt Œu{™kt yËT¼qŒ yiïÞkuo «íÞûk òuR™u ÿZ r™ùÞðk¤k ÚkR™u …kuŒk™u „k{ „Þk. Œu …Ae ÷k÷S ðýeoLÿ™wt y™LÞ ¼s™ fhŒk. yk heŒu ÷k÷S™u …qðo™k «ƒ¤ þw¼ ‚tMfkhÚke «„x ¼„ðk™™ku {u¤k… ÚkŒkt f]ŒkÚko ÚkÞk. ßÞkhu „wÁ hk{k™tË Mðk{eyu ©enrh™ku Äk{Äw{Úke …xkr¼»kuf {nkuí‚ð suŒ…wh{kt fÞkuo íÞkhu …ý ÷k÷S ‚wŒkh ©enrh™k ‚uðk ‚{k„{ {kxu ykðu÷k y™u „wÁ …Ëu rƒhksu÷k ©enrh™u ¼ux{kt …kuŒus ‚khkt fküÚke fhu÷e fkher„he¼he {sq‚ ŒÚkk zk{[eÞku y…oý fÞkuo nŒku. yk ‚{Þu …ý ƒnw «‚Òk ÚkÞu÷k «¼w ©eSyu Œu{™e ƒnw «‚tþk fhe nŒe. ßÞkhu hk{k™tË Mðk{e MðÄk{ ‚eÄkÔÞk íÞkhu …ý ÷k÷S ‚wŒkh ©enrh …k‚u ‚íðh ykðu÷k y™u Wr[Œ ‚uðk fhe nŒe. yk heŒu «íÞuf Wí‚ð ykrË «‚t„u ©enrh™ku Ëþo™krË y÷ÇÞ ÷k¼ ÷uðk ykðŒk y™u …kAk sŒk. yu{ „wÁ …ht…hkÚke y™LÞ rþ»Þ¼kð™u ¼kðÚke ¼sðŒk. yu{ fux÷kuf ‚{Þ ðeŒŒkt yuf ‚{Þu ©enrh nrh¼õŒ™k rnŒkÚkuo rð[hŒk rð[hŒk ‚kuhX{kt ÚkR nk÷khËuþ{kt þu¾…kx „k{u ÷k÷S™u ½uh …ÄkÞko. y™LÞ¼õŒ ÷k÷Syu yrŒ ¼kðÚke ©enrh™ku y‚kÄkhý ykrŒÚÞ ‚ífkh fhe y÷ÇÞ ÷k¼ ÷R™u MðsL{ ‚V¤ fÞkuo. ¼õŒðí‚÷ ¼„ðk™u …ý Œu{™u ½uh r™ðk‚ fhe ‚tŒ-nrh¼õŒku™u Œuzkðe™u ‚tðŒT 1860 {kt {k½‚wËe …t[{eyu ð‚LŒkuí‚ð fÞkuo. fux÷kf rËð‚ hne™u ©enrh™u rðfx fåA Ëuþ{kt rð[hý fhðk™e EåAk ÚkŒkt ÷k÷S™u fÌkwt fu - Œ{khk suðku fkuR ‚khku ¼õŒ {k„o™ku ¼ku{eÞku þkuÄe yk…ku. yk W…hÚke ƒeò™e þkuÄ ™ fhŒkt „]n íÞk„ fhðk™ku y™u ©enrh™e ËuðkrËf™u Ëw÷o¼ ‚{e… ‚uðk™ku ‚{Þ y™kÞk‚Úke «kó Úkyu÷ku òýe …kuuŒu s ©enrh ‚kÚku sðk™e EåAk fhe. fåA™e rðfx ðkx™wt rð¿kk™ nkuðkÚke sYhe ¼kŒwt ŒiÞkh fhkÔÞwt y™u yuf ƒŒf{kt …kýe ¼he ÷eÄwt y™u ð¤e rð»k{ ‚{Þu ©eSnrh™e ‚uðk{kt fk{ ÷k„þu yu{ òýe ƒkh fkurh [kuh ÷kufku™k ¼ÞÚke …„h¾k{kt „wó heŒu hk¾e ŒiÞkh ÚkR ©enrh ‚kÚku n»ko¼uh [kÕÞk. yk ‚{Þ{kt ©eS ‚kÚku ÷k÷S r‚ðkÞ ƒesw fkuR nŒwt ™rn. {k„o{kt yk„¤ [k÷Œkt yuf ¼wÏÞk ¼e¾kheyu yrŒ Ëe™ŒkÚke ¾kðk™wt {k„Œkt, Ëw:¾e™k Ëw:¾™u Ëu¾e™u ™rn ‚n™ Úkðk™k ‚ns Mð¼kððk¤k ËÞk¤w ©enrhyu Œu™u Œ{k{ ¼kŒw y…kðe ËR™u ÷k÷S™u r™hÒk fÞko. yk„¤ [k÷Œkt ÷wtxkhk™e xku¤e {¤e. ©enrh™u Œku y…rh„ún ‚k[k ‚kÄw ‚{S™u fktR ™k{ ÷eÄwt ™rn. …ý ÷k÷S ‚wŒkh™kt ð† rð„uhu Œ…kMÞkt …hLŒw fþwt ™rn {¤ðkÚke Œu{™u Akuze ËR™u ÷wxkhkyku íÞktÚke …kAk [k÷ðk ÷køÞk íÞkhu ©enrhyu fÌkwt fu - “AŒwt ™kýwt AŒkt …ý Œ{™u {¤Œwt ™Úke suÚke Œ{u ÷wtxŒkt ykðzŒwt ™Úke” yu{ sýkÞ Au, yu{ fne™u ÷k÷Syu …„h¾k{kt Ak™e heŒu ½k÷u÷e ƒkh fkurhÞku ƒŒkðe. Œu™u ÷R™u hkS ÚkÞu÷k [kuh [kÕÞk „Þk. yuðe heŒu r™®~f[™ s™ku su™u r«Þ Au. yuðk y«urhŒ rnŒ fh™khk ©enrhyu ÷k÷S™u r™®~f[™ fÞko. …Ae ÷k÷Syu ©enrh™u ‚¾k¼kðÚke fÌkwt fu– WËkh ÚkR™u r¼ûkwf™u ¼kŒwt y…kðe ËeÄwt y™u [kuhku™u fkurhÞku y…kðe ËeÄe, nðu s{ðk™wt õÞktÚke ÷kðþku ? Œu™k sðkƒ{kt ©enrhyu fÌkwt fu Œ{khu {kÚku {kuxwt rðΙ ykð™kYt nŒwt Œu y{kuyu …hƒkÁt {xkzâwt Au. {kxu {™{kt fktR {kXwt ÷„kzþku ™rn. ykðe «eÞ neŒðkýe ‚kt¼¤e™u ð[™ rðïk‚w ÷k÷S hkS ÚkÞk. yu{ ƒÒku {k„o{kt nkMÞ rð™kuË fhŒk yk„¤ [k÷Œkt ykðu÷k fåA™k {nkhÛÞ{kt yuf {nk…wY»k {éÞk Œu{ýu s¤™e Þk[™k fhðkÚke ©enrhyu ƒŒf™wt s¤ y…kðe ËR™u ÷k÷S™u r™so¤ fÞko. ð¤e yk„¤ [k÷Œk Œ]»kkÚke Œeðú ƒnw …ezk …k{u÷k r«Þ ¼õŒ ÷k÷S {kxu ©enrhyu Œíûký ¾khk ‚{wÿ{kt {eXe ƒ™kðu÷e …kýe™e þuh ƒŒkðe. ykùÞo …k{u÷k ÷k÷Syu s¤…k™ fhe™u ƒŒf …ý ¼he ÷eÄe. …kAk ð¤e Œus MÚk¤u Œ…k‚ fhŒkt ¾kÁ Íuh …kýe sýkÞwt. yu{ {nkõ÷uþÚke su{ Œu{ hý WŒÞko …Ae {k„o{kt ykðu÷k yuf Œ÷kð™k fktXk W…h ƒkð¤™k ð]ûkŒ¤u Úkkfe „Þu÷k ©enrhyu ‚kuz Œkýe™u rð©k{ fÞkuo. ©enrh™k …„h¾kt rð™k™k fku{¤ [hýf{¤{kt ½ýk fktxk ðkøÞk nŒk Œu ÷k÷Syu Äe{uÚke fkZâk y™u Œu «‚t„Úke ©eS™k


[hýf{¤{kt hnu÷kt ¼„ðk™…ýk™kt y[qf ‚ku¤ r[öku r™nk¤e™u …h{ yk™tË …kBÞk. Úkkuzku Úkkf r™ð]¥k ÚkÞk …Ae ©enrh™u …kuŒk W…h ƒnw «‚Òk òýe™u rð™ÞÚke …wAÞwt fu {k„o{kt {¤u÷k {nk…wY»k fkuý nŒk ? y™u ¾kÁ s¤ {eXwt fu{ ÚkÞwt ? ¼õŒr«Þ ¼„ðk™u fÌkwt fu- {k„o{kt {¤u÷k {nk…wY»kŒku „wY hk{k™tË Mðk{e nŒk. y™u Œ{khu {kxu s ¾kÁ s¤ {eXwt fÞwO nŒwt. ykðe yËT¼qŒ ðkŒ ‚kt¼¤e™u ÷k÷S ƒnw hkS ÚkÞk. W…h «{kýu ƒÒku „wÁrþ»Þ «‚Òk rð™kuË fhŒk fhŒk yk„¤ [k÷Œkt ykÄkuR „k{™e ¼k„ku¤u ykðe …nkUåÞk. rðfx hý{kt …„…k¤k [k÷e™u Úkkfe „yu÷k y™u ûkwÄkÚke yrŒ ykŒwh Úkyu÷k ¼„ðk™u r«Þ ‚uðf ÷k÷S™u fÌkwt fu- „k{{ktÚke r¼ûkk {k„e ÷kðku. ÷k÷Syu h{ws{kt fÌkwt fu- WËkh ÚkR™u r¼ûkwf™u ¼kŒw y…kðe ËeÄwt y™u [kuhku™u fkuheÞku òýe òuR™u y…kðe ËeÄe. nðu n÷fe r¼ûkk {k„ðk™e ¼wtze Ëþk ykðe …ze. òu hktf™e …uXu „k{{kt {k„ðk òô Œku yk „k{™k ½ýk ÷kufku {™u yku¤¾Œk nkuðkÚke {khku yrŒ W…nk‚ fhu. íÞkhu ©enrhyu fÌkwt fu Œ{ku™u fkuR yku¤¾e þfu ™rn yu{ fheyu Œku fu{ ? yu{ fne™u yus {wnqŒo{kt ÷k÷S™e {wtA y™u [kuxe fkŒhe ™kt¾e y™u ðMºkku fZkðe™u yuf fki…e™ y™u y÷Ve …nuhkðe y™u „wÁ {tºkËeûkk yk…e. ‘‘r™»fw¤k™tË’’ yuðwt „wýk™w„wý h{ýeÞ ™k{ ÄhkÔÞwt. …AeÚke yuf Íku¤e yk…e™u {wr™™u r¼ûkk {k„ðk „k{{kt {kufÕÞk. {k„e ÷kðu÷k yÒkÚke {wr™yu h‚kuR fhe y™u ƒÒku {nk…wY»kku ‚w¾uÚke ‚kÚku s{e™u ‚tŒku»k …kBÞk. …AeÚke ©enrhyu {wr™™u fÌkwt fu- nðu fktR ƒeS RåAk nkuÞ Œku ƒku÷ku ? y™u „wY hk{k™tË Mðk{e™wt ßÞkhu sYh …zþu íÞkhu ‚kÄw fhðk ƒku÷kðe ÷Rþwt. yu ð[™ M{]rŒ{kt Au ? Œu ‚kt¼¤e™u {wr™yu fÌkwt fu- „wY™wt ð[™ M{]rŒ{kt Au Œu yk…u íÞkr„ËeûkkËk™Úke ‚V¤ fÞwO Au y™u nðu {khu fþe RåAk hne ™Úke. nwt f]ŒkÚko ÚkÞku Awt. yu{ fne™u y™LÞ y™whk„™e yÇÞÚko™k fhe. «‚Òk ©enrhyu ‘‘ŒÚkkMŒw’’ fne™u yus ykÄkuR „k{{kt {w{wûkwyku™u W…Ëuþ yk…ðk hnuðk™wt fne™u, Œu{™e fð™þÂõŒ òýe™u ykr©Œ {w{wûkwyku™u ykht¼ku…Þku„e “Þ{Ëtz” ™k{™ku „útÚk fhðk™e yk¿kk yk…e y™u …kuŒu Œu „k{{kt X¬h ¼krðf f[hk™u íÞkt ƒu rËð‚ hne™u yufkfe ¼ws™„h …ÄkÞko. W…h™e ðkŒko™ku fux÷kuf ‚t„ún ©enrh™k r™fx …rh[Þ{kt ykðu÷k Mðk{eyu s ¼õŒ®[Œk{ýe™k «fhý 54-55 ŒÚkk 134 {kt yk heŒu fÞkuo Au.– “nrh fhe ½ýe {kuxe {unuh, ykÔÞk ¼õŒ ÷k÷S™u ½uh > yuf ‚uðf ‚t„u ÷R™u, [kÕÞk hý™e ðkxu ðrn™u >> ykÔÞk ‚{wÿ ‚{e…u ~Þk{, …ze ‚kts hnuðk ™rn Xk{ > ÷k„e ÃÞk‚ ™u …ezkýk «ký, ‚wõÞku ftX ™ ƒku÷kÞ ðký >> ÷køÞk fkxkt ™u fktfhk ð¤e, yrŒ Úkkf{kt …rzÞk Z¤e > yun {ktrn÷wt ™ „ÛÞwt Ëw:¾, [k÷ku [k÷þwt fnu ©e{w¾ > yu{ fne WXâk yrð™kþ, yuf ‚uðf Au …kuŒk…k‚ >> ŒuŒku …kr{Þku …ezk y…kh, «ký Œsðk ÚkÞku ŒiÞkh >> ftXu ykðe hÌkk ßÞkhu «ký, íÞkhu ƒkur÷Þk ~Þk{ ‚wòý > ‚wýku Ëk‚ fnu yrð™kþ, r…ðku s¤ òu nkuÞ r…Þk‚ > fnu Ëk‚ r…Þk‚ Au ¼khe, fu{ r…ðkÞ ¾kÁt yk ðkhe > fnu ™kÚk ™Úke ¾kÁt ™eh, …eðku s¤ ™u hnu þheh > íÞkhu rðïk‚e Ëk‚u Œu …eÄwt, ðk÷u „t„ks¤ suðwt feÄwt > …eÄwt …kýe ™u „R r…Þk‚, yu{ W„krhÞku r™sËk‚ > yun ‚{u …wY»k y÷kirf, „Þk {kun™ ‚w¾ rð÷kurf > …Ae ÞktÚke [kÕÞk ‚w¾fkhe, ÚkÞwt suðwt nŒwt yuðwt ðkhe > …Ae íÞktÚke [kÕÞk ƒnw™k{e, ykðe {éÞk hk{k™tË Mðk{e > òuR hkS™u …wAu Au s™ > fkÕÞ …kýe{kt …wY»k {éÞku, ŒuŒku ™kÚkS {U ™ féÞku > ÚkÞwt ¾kÁt {eXwt fu{ ðkhe > Œ{u fu™u ™BÞk ‚w¾fkhe > fnu ™kÚk s™ {™ òý, {éÞku …wY»k Œu {wõŒ «{ký > fÞwO ¾kÁt Œu {eXwt {U ðkhe > Œkhe ÃÞk‚™e …ezk {U òýe > …Ae {éÞk hk{k™tË Mðk{e, Œu™u [kÕÞk y{u rþþ ™k{e > su™e fhe ©enrhyu ‚kh, Œu™wt ™k{ ÷k÷S ‚wŒkh > …Ae íÞkt Úkfe ykÄkuR ykÔÞk, ½ýwt s™ Œýu {™ ¼kÔÞk > rË™ ËkuÞ …kuŒu rŒÞkt hÌkk, ‚t„u Ëk‚ Œu™u òuR nMÞk > nðu …h{nt‚ Ëþk „únku, þeË Ëw:¾™k ËrhÞk{kt ðnku > yu{ fne {wr™Ëþk ËeÄe, …kuŒu fåA òðk RåAk feÄe >>” RíÞkrË W…h™e ðkŒ ƒkƒŒ™ku fux÷kuf rðMŒkh nrh÷e÷k{]Œ f¤þ 5 rð©k{ 21-22 {kt Au. W…h «{kýu Mðk{e™u «u{kM…Ë Mºke…wºkkrË ‚tƒtÄeÞku™e òý ƒnkh yÄðå[ y‚{Þu yŒŠfŒ íÞkr„Ëeûkk yk…e™u yufË{ ‚t‚khíÞk„ fhkÔÞku AŒkt {™{kt ®fr[ŒT …ý ø÷kr™ ™rn …k{Œk …h{ n»ko™u …kBÞk. yus yu{™k ƒ]nËT ðihkøÞ y™u íÞk„™e …hkfkük Au. ykŒku yrŒ yþõÞ fk{ Au.


…kuŒk™u su «„x ©enrh ¼„ðk™™ku «íÞûk Ëþo™ M…þo ‚t÷k… ‚uðkrË yLÞËw÷o¼ ÷k¼ {éÞku y™u …h{ …h{nt‚Ëeûkk™ku ÷k¼ ÚkÞku Œu™wt [kh …Ë{kt ‚h‚ ðýo™ ykÃÞwt Au. …Ëhk„ Äku¤ – “yks ykrðÞku yk™tË yt„, W{t„ Whu yrŒ > yrŒ {éÞku {kuxku ‚í‚t„, ht„u ht„kýe {rŒ >>1>> {rŒ {ktÞ {U fÞkuo rð[kh, …kh ‚t‚kh ÷uðk > ÷uðk ‚w¾ ‚{k„{‚kh, ™Úke fkuR ‚tŒ suðk >>2>> suðkt ÷ÏÞkt yk„{u yuÄktý, Œuðk ‚k[k ‚tŒ {éÞk > {éÞk suÚke «„x «{ký, «¼wS yZ¤ ZéÞk >>3>> ZéÞk rsŒ™k …k‚k …wr™Œ, r[¥k rŒÞkt [kuxâwt ‚E > ‚R r™»fw¤k™tË fu heŒ, «eŒ {khe Œuþwt ÚkR >>4>> ÚkR rsŒ {khe s„{ktÞ, ‚nkÞ ©enrhyu fhe > fhe f]…k Œu fne ™ òÞ, Vuhku ™ hkÏÞku Vhe >> ÚkÞwt {™„{Œwt {khu yks, ÷ks ÷k¾uýe hne > „rŒ nŒe s„{kt ‚w¾ ‚kÚk, ™kÚku Œu r™ðkhe ËeÄe > Œun r™»fw÷k™tË r™íÞ „kÞ, Wh ‚t¼khe yun >> ” RíÞkrË, ð¤e ‘‘¼køÞ òøÞkt hu yks òýðkt, ÚkÞkt fkuxe fÕÞký’’ yk Äku¤{kt …ý y÷ÇÞ ÷k¼ ðýoÔÞku Au. W…h™e fÚkk W…hÚke {wr™™ku ©enrh «íÞu™ku fuðku „kZ y™LÞ y™ðrÄ y™whk„, {knkíBÞ¿kk™ ‚kÚku™ku ‚wáZ r™ùÞ, yrŒrðïk‚ y™u íÞk„ ðihkøÞ™e ŒeðúŒk rð„uhu ykËþo „wýku y™u ©enrh™ku …ý Mðk{e «íÞu™ku Œuðkus yíÞtŒ y™whk„ yk „eŒk ðkõÞ{kt fÌkk {wsƒ™ku ÔÞõŒ…ýu sýkÞ Au. ©enrh ‚tðŒT 1860 ™k {k½þwrË …t[{eyu þu¾…kx{kt ð‚tŒ™ku Wí‚ð fhe™u ykÄkuR …ÄkÞko nŒk. y™u íÞkts Ëeûkk yk…e Au ŒuÚke Mðk{e™ku ËeûkksL{ …ý yks {k‚™k yk‚…k‚ r™ÂùŒ ÚkkÞAu. …h{nt‚ Ëþk „úný fÞko …Ae …h{kí{k ©enrh™e yk¿kkÚke {w{wûkwyku™u W…Ëuþ yk…ðk ½ýk Ëuþku{kt y™u «‚t„u ©enrh ‚kÚku …ý VÞko nŒk. Œu{™k Œ… íÞk„ ðihkøÞ r™:M…]nŒk r™»…rh„únŒk y™u ‚kÄwŒk ð„uhu ‚ËT„wýku ‚kÚku™e þkMºkeÞ ‚h÷ ‚[kux Wå[ W…Ëuþ þi÷eÚke ŒuŒu Ëuþ{kt ½ýk ÷kufku ©enrh™k þhýk„Œ y™LÞ ¼õŒ ÚkÞk nŒk. fkuR ‚{Þu Mðkr{™u …kAk ½uh Œuze sðk ykðu÷k …kuŒk™k ‚tƒtÄeyku™u ‚t‚kh™e yr™íÞŒk y™u y‚w¾Œksýkððk …qðof …kAwt ™rn ð¤ðk™ku áZ rð[kh yk …Ë{kt “{™u Mð…™u ™ „{uhu ‚t‚kh, fku‘™u fu{ feSyu > ð{™ ÚkÞwt {™ WŒÞwO, yuðku òÛÞku ‚t‚kh > fku‘™u fu{ heSyu; >>1>> ‚us …÷t„ ™u …kuZýkt, fkuR Œ÷k‚ …kÞ > …Œt„ …éÞku Œu W…hu, {kÚku s{fuhku Ëkð; fku™u0 >>2>> {]„hks™k {w¾{kt, su fkuR ykðu sÁh > ¾k™ …k™™u rð‚hu, {hðwt Ëu¾u nswh; fku™u0 >>3>> MðkhÚku ‚nw fkuR {¤e, rðÄrðÄ fhu ðkŒ > ytŒh{kt fu{ WŒhu, ™shu ËeXu÷ ½kŒ; fku™u0 >>4>> ‚{S rð[khe su fhku, Œòu ¾÷f™e ykþ > r™»fw÷k™tË r™ùu fÞwO, ‚w¾Œku ‚NwÁ …k‚; fku™u fu{ feSyu >>5>>” yk heŒu sýkÔÞku Au. yk W…hÚke Mðk{e™k ‚k[k íÞk„ ðihkøÞ™e ŒeðúŒk r™ÂùŒ ÚkkÞ Au. ð¤e …kuŒk™k ykí{¿kk™ y™u ðihkøÞ™e ‚wáZŒk …kuŒu s fne Au fu- “ {U nwt ykrË y™krË ykŒku ‚ðuo W…krÄ, ‚NwÁ {eÕÞk y™krË {ex „R ‚ðuo W…krÄ. fnkt fkü ™u fnkt fwnkzk, fnkt nu ½z™h nkhk. sƒŒu {kuÞu ‚NwÁ {e÷eÞk, {ex „Þk ‚ðou [k¤k; {U nwt ykrË0 >>1>> fkuý fw¤ ™u fkuý fwxwƒe, fkuý {kŒ ™u ŒkŒ > fkuý ¼kR ™u fkuý ¼r„™e, ƒúñ n{khe òŒ; {U nwt ykrË0 >>2>> ™rn hÌkk {U ™rn „Þk {u, ™rn ‚wÄÞko ™rn rƒ„zâk > n{u n{khk fw¤ ‚t¼kÞko, {Œ fh™k fkuR s„zk; {U nwt ykrË0 >>3>> …kýe{U‚U …wÁ»k ƒ™kÞk, {¤ {wºkfe õÞkhe > {eÕÞk hk{ ™u ‚Þko fk{, yƒ ™hrn fkuR‚U Þkhe; {U nwt ykrË0 >>4>> yk„u Œ…‚e Œ…‚k fhŒk, hne „R ®fr[Œ fk{k > Œu fkhý yk ™hŒ™ ÄÞkuo, ‚ku ò™Œ nu hk{k ; {U nwt ykrË0 >>5>> su fkhý yk ™hŒ™ ÄheÞku , Œu ‚rhÞwt Au fk{ > r™»fw÷k™tË fu «„x {éÞk {kuyu, xéÞwt ™k{ ™u Xk{; {U nwt ykrË y™krË ykŒku ‚ðuo W…krÄ >>6>> yk{kt …kuŒk™e Þku„¼ú»xŒk y™u «„x ¼„ðk™™k {¤ðkÚke f]ŒkÚkoŒk sýkðe Au.


fkuR yð‚hu ‘¼q¾u {hŒk nkuÞ Œu ¼u¾ ÷u Au.’ yuðe „Ìk [[ko ™ef¤e nþu. Œu …kuŒk{kt y½rxŒ {k™e™u ‘‘{™u Œu™e nkh{kt „ýþku ™rn, „]nMÚkk©{{kt {khe ‚æÄh ÂMÚkrŒ nŒe. fkuR òŒ™wt Ëw:¾ fu W…kÄe nŒe ™rn, fuð÷ ‚k[k íÞk„ ðihkøÞ™k ðu„Úke nwt íÞk„e ÚkÞku Awt.’’ yu{ …kuŒus sýkðu÷wt Œu ƒkƒŒ{kt MðÞtf]Œ yk …Ë Au. “‚tŒku ‚kt¼¤ku ‚k[e ðkhŒk, ™Úke ÷eÄku yk ¼wÏÞu ¼u¾hu > s™™e™ku òÞku fnwt Awt, yð~Þ nŒku nwt yufhu; ‚tŒku0 >>1>> „kztw ƒ¤Ë „kÞ ™u ½kuze, zkuƒkt nŒkt Ëþ ƒkhhu > …kt[ {¤e™u …wAŒkt {™u, fhŒku nwt fkh¼khhu; ‚tŒku0 >>2>> yÒk Ä™ Äk{ ™u Ähýe, …hýe nŒe ½uhhu > Akuxkt Akuxkt Akufhkt nŒkt, nŒe {kŒkS™e {u’hhu; ‚tŒku0 >>3>> ¾kðk r…ðk™wt ¾wƒs szŒwt, ð†™ku ™rn …khhu > òuRyu Œuðk òuzk szŒk, Œfu Œfu ŒiÞkhhu; ‚tŒku0 >>4>> yux÷wt {u÷e yktrn ykÔÞkuAwt, Wh fhe rð[khhu > ¼w¾u {hŒkt ¼u¾ ÷eÞuAu, „ýþku ™rn yu™e nkhhu; ‚tŒku0 >>5>> ¿kk™ ðihkøÞu „¤u ÍkÕÞku, fktR ™ [kuxâwt r[¥khu > r™»fw÷k™tË fnu ™rn fnwt Œku, òuzþu {kÁt „eŒhu; ‚tŒku0 >>6>> yk heŒu íÞk„ Ëeûkk Äkhý{kt ¿kk™ ðihkøÞ™e ŒeðúŒk™u …kuŒus sýkðu Au. (Akuxkt Akuxkt Akufhkt nŒkt.) yu{ ‚uðk{eyu s „kðk W…hÚke òýðk {¤u Au fu Œu{™u íÞkt ‚t. 1856 {kt …wºkhí™™ku sL{ ÚkÞku nŒku, Œu™wt {kÄðS ™k{ nŒwt. Œuyku ‚t. 1874 {kt r…Œk™u Ëþo™u „Zzu ykðu÷k ©enrhyu Œu{™u nkh, …Uzk ykÃÞk y™u r™íÞ Úkk¤{ktÚke «‚kËe s{kzðk™e ƒúñ[khe™u ¼÷k{ý fhe, yuf {k‚ hne™u ½uh sðk™e ŒiÞkhe fhŒkt „ku…k¤k™tË Mðk{e™u Ëþo™u „Þk. Mðk{eyu fÌkwt fu- r™»fw¤k™tË{wr™™u ËtzðŒT «ýk{ fhe™u ykþeðkoË {u¤ðe™u ½uh òyku. …AeÚke {kÄðSyu {wr™…k‚u sR™u ËtzðŒT «ýk{ fÞko, {wr™yu ‚t‚kh™e y‚khŒk™ku W…Ëuþ yk…e íÞk„e ÚkR hnuðk™e ‚{MÞk fhe. …kuŒu …ý Þku„¼úü nkuðkÚke ðkŒ{kts ‚{Íe „Þk y™u „ku…k¤k™tË Mðk{e …k‚u ykðe™u ‚kÄw ÚkR hnuðk™e RåAk Ëþkoðe. Mðk{eyu …ý ŒhŒs ¼„ðkt ðMºkku yk…e™u „ku®ðËk™tË ™k{ …kzâwt. y™u Œu{™u ©enrh™u Ëþo™u ÷R „Þk. ©enrhyu òýðk AŒkt …wAâwt fu- yk fkuý Au ? Mðk{eyu fÌkwt fu r™»fw¤k™tË{wr™™k ‚uðf Au. ©enrhyu ƒnw «‚Òk ÚkR™u fÌkwt fu- ‘‘®‚n™k ƒå[kt Œku ®‚ns nkuÞ’’ …AeÚke fÌkwt fu zku‚k …k‚u sR™u Œu Œ{™u ƒkÚk{kt ½k÷e™u {¤u íÞkt ‚wÄe ËtzðŒT «ýk{ fhßÞku. …Ae ©enrh™k fnuðk «{kýu ‚ku ËtzðŒT fÞkO íÞkhu Auðxu hkS ÚkR™u ƒkÚk{kt ½k÷e™u {éÞk y™u ykþeðkoË ykÃÞk. …Ae „ku…k¤k™tË Mðk{e …k‚u hÌkk. Mðk{eyu ‚kht„…wh{kt n™w{k™S™e «rŒck fhe íÞkhu „ku®ðËk™tË Mðk{e™u áZ ƒúñ[khe òýe™u Œu{™e …k‚u ykhŒe WŒhkðe nŒe. yu heŒu Œuyku …ý ðihkøÞkrËf „wýu fhe™u r…ŒkÚkfe yLÞq™ nŒk. yk ðkŒÚke …ý Mðk{e™k ðihkøÞ™e ŒeðúŒhŒk òýðk{kt ykðu Au. ƒeò …wºk™ku sL{ ‚t. 1859{kt ÚkÞku nŒku. Œu{™wt fk™S ™k{ nŒwt. Œuyku „]nMÚkk©{{kt hÌkk nŒk. Œu …ý ‚khk ‚í‚t„e nŒk.) …kuŒu yÚkðk ƒeò ‚{k™ku Mðk{e™k „wýku™e «‚tþk fhu yu{kt ƒnw „kihð ™ fnuðkÞ, ¼„ðk™ ©enrhyus Mðk{e™k Ä{kOþŒk, ykÂMŒõŒk, ÷kuf÷ks íÞk„ ðihkøÞ rð„uhu „wýku™e «þt‚k „Zzkð™k ytíÞ «fhý™k 26 {kt ð[™k{]Œ{kt ykí{k™tË Mðk{eyu …wAu÷k «§™k W¥kh{kt- ‘‘su™e ƒwÂæÄ{kt Ä{kOþ rðþu»k…ýu ðŒoŒku nkuÞ ™u ykÂMŒf…ýwt nkuÞ òu yk÷kuf{kt su ‚kYt ™h‚wt f{o fhu Au Œu™wt su ‚kYt ™h‚wt V¤ Œu™u sYh …h÷kuf{kt ¼ku„ðu Au, yuðe áZ{rŒ su™u nkuÞ ŒÚkk ÷ks nkuÞ su ¼wtzwt fhþwt Œku yku÷kuf{kt {ký‚ yk„¤ þwt {w¾ Ëu¾kzþwt ? yuðku òu nkuÞ Œu „{u, íÞkt òÞ Œku …ý Œu™u fkuR …ËkÚko ŒÚkk r†ÞkrËf Œu ƒtÄ™ fhe þfu ™rn, su{ {Þkhk{¼è Au ŒÚkk {w¤S ƒúñ[khe Au ŒÚkk r™»fw¤k™tË Mðk{e Au. yuðe òŒ™k su nkuÞ Œu™u Mºke Ä™krËf …ËkÚko™ku Þku„ ÚkkÞ Œku …ý z„u ™rn’’ ð¤e fkheÞkýe™k 3 ð[™k{]Œ{kt ©enrhyu …kuŒk™k ƒkÕÞ ðÞ{ktÚkes íÞkr„ Mð¼kð™e ðkŒko fhŒkt …wAu÷k «§™k W¥kh{kt {™™k y™u þheh™k Ëku»k r™Y…ðk …qðof Œu™u xk¤ðk™k ËunË{™ y™u ykí{rð[kh™u W…kÞ…ýu fnuŒkt, Œu™us ©enrhyr¼{Œ òýe™u Mðk{eyu …wAâwt fu- ‘‘nu {nkhks yu{ su hnuðkÞ Au Œu rð[khu fhe™u hnuðkÞ Au fu ðihkøÞu fhe™u hnuðkÞ Au.?’’ yk «§ W…hÚke Mðk{e™u Œ… íÞk„™ku Rþf M…ü…ýu sýkÞ Au.


yrŒ Rþf nkuðkÚke Œu™e «þt‚k™kt …Ëku ‘‘s™™e Sðkuhu „ku…e[tË™e, …wºk™u …uÞkuo ðihkøÞS.’’ ‘‘nwt ƒ÷enkhe yu ðihkøÞ™e’’ ‘‘íÞk„ ™ xfu hu ðihkøÞ rð™k’’ RíÞkrË 12 …Ëku ‚h‚ håÞkt Au. ƒeòt …ý Œuðkt …Ëku ‘‘þwæÄ ðihkøÞu fhe ‚uðeyu, «u{u «¼w™kt …kÞ’’ ‘‘Œeðú ðihkøÞ Œzkuðzâu, ™kðu ‚ku ‚ku ‚kÄ™’’ ‘‘òuR òuR {U òuÞwt Sð{kt, íÞk„ ðnk÷ku nrh™u {™ hu.’’ íÞk„ ‚kYt ÚkR Œ…k‚e, ðnk÷ku ð‚u rðþk¤ ð™ hu.’’ ‘™Úke ™h™u r™rÄ ‚w¾™e, Œ… rð™k rºk÷kuf™u {ktÞhu > «¼w™u «‚Òk fhðk, ™Úke yuðku ƒeòu W…kÞ hu.’’ RíÞkrË ƒnw fÞkO Au. yuf ‚{Þu Mðk{e™u r™M…]n r™»…rh„ún r™ƒoLÄ òýe™u ©enrhyu „Zzk {trËh™k {ntŒ fhðk™ku rð[kh fÞkuo. yk rð[kh òýðk{kt ykðŒkt ðnu÷k WXe™u „Zk¤e „k{u [kÕÞk „Þk. [kÕÞk sðk™wt fkhý òýŒkt ©enrhyu Mðk{e™u …kAk ƒku÷kÔÞk y™u Œu rð[kh ƒtÄ hkÏÞku. yk …ý Mðkr{™k íÞk„ ðihkøÞ™e ŒeðúŒk™wt WËknhý Au. ‘™k™ku Ëuþ r™h‚ yrŒ, Ëunkr¼{k™e™u Ëw:¾Y… > rŒÞkt íÞk„e nkuÞ Œu xfu, ƒeò™u ‚tfxY…’ {kxu ‚usu Œ… ÚkkÞhu, yuðwt Au òu yk {trËh {ktÞhu’ yk ©e {w¾™k þçËku {wsƒ Äku÷uhk™k {trËh™u Œu ‚{Þu ƒËrhfk©{ðŒ …kuŒk™k Œ…, íÞk„, ðihkøÞ™u y™w„wý …ku»kf òýe™u Œu{s Äku÷uhk{kt {trËh fhðk r™Þkusu÷k y™u Ëuð«rŒck …Ae …ý {ntŒ …Ëu hnu÷k yKwŒk™tË Mðk{e™u Œ… íÞk„ ðihkøÞkrË „wýku™k {qŠŒ‚{k ‚{k„{ ÞkuøÞ òýe™u íÞkt ðÄkhu hnuðk™wt «‚Òk fhŒk y™u …kA¤™k ¼k„{kt ½ýwt ¾Át íÞkts hnu÷k y™u yûkhðk‚ …ý íÞkts hne™u ÚkÞku nŒku. yuf ‚{Þu Mðk{e™k þheh{kt hku„rðþu»kÚke rðþu»k Ëw:¾ ÚkŒwt òýe™u M™urn ‚tŒ-nrhs™ku {¤e™u Mðk{e {™u r™Ëwo:¾ fhðk™e yÚkðk Œku MðÄk{{kt ÷R sðk™e ©eS™e «kÚko™k fhðk ÷køÞk. yk ðkŒ™e Mðk{e™u ¾ƒh …zŒkt ‚ðo™u fÌkwt fu - ‘{khk þheh{kt Ëw:¾ ÚkŒwt nkuÞ Œu ¼÷u ÚkkÞ …htŒw Œ{khu Œku {khk Ëþo™krËf™ku Ëw÷o¼ ÷k¼ Au y™u {khu …ý «khçÄ f{o™k r™hðþu»k ™kþY… {kuxku ÷k¼ Au y™u ‚ðo¿k ‚ðo‚wn]Ë ¼õŒðí‚÷ ¼„ðk™ Œu ƒÄwt òýu Au. Œu su{ fhðwt nþu Œu{ fhþu’ yu{ fne™u Œu ‚tƒtÄ™ku fux÷kuf Wr[Œ W…Ëuþ ykÃÞku. yk ƒkƒŒ …ý Mðk{e™e ‚wvZ ykí{r™ck y™u ðihkøÞ™e r™:‚e{Œk™u (‚{sý™e ‚e{k™u) ‚q[ðu Au. Mðk{e fu𤠅kuŒu s Œ…krËf™k Rþfðk¤k nŒk yux÷wts ™rn, …ý ƒeòyku™u …ý Œuðk ƒ™kðk™e Œ{Òkk ÄhkðŒk nŒk. fkuR ‚{Þu fk¤ðu„Úke ƒeòyku™e íÞk„krËf{kt rþrÚk÷Œk òuR™u Œu ™rn ‚n™ ÚkŒkt íÞk„krËf™e «þt‚k …qðof ‘‘{™™e ðkŒwt {™{kt hne „R hne hu’’ RíÞkrË ykX …ËÚke ŒÚkk ‘©eS …ÄkÞko MðÄk{{kt, {u÷e …kuŒk™k {¤u÷’ yk Äku¤Úke ƒnw …rhŒk… …ý fÞkuo Au. yk heŒu íÞk„ ðihkøÞ™e ¾k{eðk¤kyku™u …ý W…Ëuþ yk…e™u xkufe™u …ý ‚k[k íÞk„e rðhõŒ ÚkkÞ yuðku W…kÞ ÷uŒk nŒk. W…h «{kýu Mðk{e™e y™LÞ y‚kÄkhý y™w…{ ykËþoY… rðþwØ rðhõŒð]rŒ y™u Œeðú Œ…íÞk„ð]Â¥k™u ÷eÄu ‚t«ËkÞ{kt ‚ðoºk Œu{™e yku¤¾ký …ý ‘ðihkøÞ{qŠŒ, Œ…ku{qŠŒ, íÞk„{qŠŒ’ Œhefu ÚkÞwt nŒwt. fkuR «‚t„u íÞk„eyku{kt ‚kÄwŒk™e h‚kf‚e ÚkŒkt ‘Œwt þwt r™»fw¤k™tË ÚkR „Þku ?’ yu{ WËknhý y…kŒwt. yk W…hktŒ ƒeò r™»fk{krËf „wýku …ý ‚ns r‚æÄ WËknhýe nŒk. yk heŒu ‚{MŒ ykí{„wýkuÚke RüËu𠼄ðk™ ©enrh y™u ŒËkr©Œ ‚tŒ nrh¼õŒku™u ½ýk «‚Òk fhe™u Wå[ ™tƒh {u¤ÔÞku nŒku. yuðes heŒu Mðk{eyu yk WæÄð ‚t«Ëk™u ykæÞkÂí{f ¿kk™ y™u ŒËw…Þku„e Ä{korË ‚krníÞ™ku ƒnku¤ku ÷k¼ ‚h‚ ‚h÷ fhe ykÃÞku Au. ‚t«ËkÞ™e r[hfk¤ …wÂü™ku su «Úk{ nuŒw ð[™k{]Œ „Zzk {æÞ 58 {kt ©e{w¾u sýkÔÞku Au. y™u ¼krðs™ku™k fÕÞký {kxu su ‚tfÕ… („útÚkr™{koýY…) fÞkuo Au. Œu™u ƒnw{k™ yk…e™u swËk swËk rð»kÞ…h ½ýk „útÚkku :- (1) ¼õŒ®[Œk{ýe, (2) Þ{Ëtz) (3) ‚khr‚ÂæÄ (4) ð[™rðrÄ (5) nrhƒ¤„eŒk (6) ÄehòÏÞk™ (7) M™un„eŒk (8) …wY»kku¥k{ «fkþ (9) ¼ÂõŒr™rÄ (10) ÓËÞ«fkþ (11) fÕÞkýr™ýoÞ (12) {™„ts™ (13) „wý„úknf (14) [ku‚X…Ëe (15) nrhrð[hý (16) nrhM{]rŒ (17) yhSrð™Þ (18) yðŒkh®[Œk{ýe (19) r[ö®[Œk{ýe (20) …w»…®[Œk{ýe (21) ÷ø™þfw™kð÷e (22) ð]Â¥krððkn


(23) rþûkk…ºke …ãY…k, rð„uhu fÞko Au. yk W…hktŒ ƒeò ÷„¼„ ºkýnòh feŒo™ku …ý fÞkO Au. yk{kt ©enrh™e yk¿kkÚke …nu÷ ðnu÷ku Þ{Ëtz „útÚk fhe™u ©enrh™u ðkt[e ‚t¼¤kðŒkt ½ýk «‚Òk Mðk{e™e fð™þÂõŒ ‚khe òýe™u ƒeò „útÚkku fhðk™e yk¿kk yk…e nŒe. yk „útÚkku{kt ðuËðuËktŒkÚko M{]íÞÚko, …whkýkÚko y™u ™eíÞÚko rð„uhu ‚ðkuo…Þku„e ‚{„ú rð»kÞku ðýoÔÞk Au. yuðku fkuR yÚko ™rn nkuÞ fu su Mðk{eyu MðfkÔÞ{kt ™rn ðýoÔÞku nkuÞ. Œu{kt …ý ‘‘Þkðk™Úko WË…k™u ‚ðoŒ: ‚BÃ÷wŒkuËfu’’ yk „eŒk ðkõÞ{kt fÌkk «{kýu {wÏÞ…ýu {kuûk{kt W…Þku„e ÚkkÞ yuðkt MðÄ{o ykí{¿kk™ ðihkøÞ {nkíBÞ¿kk™ ¼ÂõŒ y™u ŒËw…Þku„e ‚Œ‚{k„{krË ‚kÄ™ku ‚khŒh ðýoÔÞkt Au. Œu{kt …ý «„x RüËuð™wt ‚ðkuo…rh…ýwt y™u Œu{™e «íÞûk ¼ÂõŒ™ku {rn{k yk ƒu ƒkƒŒku Œku y™wåÞwŒ rðþu»kŒ: ‚ÞwÂõŒ ðýoðe Au. ‚t«ËkÞ™k ‚tMf]Œ {nk„útÚkku{kt ½ýwt ‚krníÞ ‚h‚ Au …ý Œu™ku ÷k¼ ¼ýu÷ks ÷R þfu. Mðk{eyu Œku ‚{MŒ ‚krníÞ ‚h÷ „wshkŒe ¼k»kk{kt ðýuo÷wt nkuðkÚke yÕ… ƒwÂæÄ™k y¼ýkuu …ý ÷k¼ ÷R þfu yuðwt ‚w÷¼ fhe ykÃÞwt Au. ð¤e swËk swËk ‚h÷ „wshkŒe Ëkunk [ku…kR AtËð]¥k rð„uhu{kt „úrÚkŒ nkuðkÚke ©kuŒk ðõŒk™u MðŒ: h‚ W…òð™khk Au. Mðk{eyu su su rð»kÞ™wt ðýo™ fÞwO Au Œu òýu ŒËkfkh ykƒunwƒ {¤Œw Au. Mðk{eyu yÚkor‚ÂæÄ {kxu su áüktŒku ykÃÞkt Au Œu …ý yÚko‚kÄf ‚h÷ ÷kuf«r‚æÄ y™u yÚko„t¼eh ‚h‚ Au. frðŒk{kt ÍzÍ{f …ý yLÞºk Ëw÷o¼ sƒhe „kuXðe Au. yu{ fkÔÞ™e f{™eÞŒk{kt su yÚko„kihð …Ë÷kr÷íÞ þçË‚kicð rð„uhu „wýku y…uÂûkŒ Au. Œu Œ{k{ ‚wtËh heŒu Ëk¾ÔÞk Au. Mðk{e™u „wshkŒe W…hktŒ rnLËe y™u fåAe ¼k»kk™wt …ý ¿kk™ nŒwt. Œu Œu ¼k»kk{kt fhu÷kt fkÔÞ feŒo™ku fux÷kf {¤e ykðu Au. Mðk{e f]Œ frðŒk{kt ‚tMf]Œ þçËku y…rhr[Œ …ý y™uf ykðu Au, ð¤e Œu Œu ‚tMf]Œ „útÚkku™k yÚko™wt y™wfhý ykðu Au. suÚke Mðk{e™u ‚tMf]Œ ¼k»kk™wt ¿kk™…ý ‚kYt nþu y™u ½ýk „útÚkku™wt yð÷kuf™ nþu. yu{ sýkÞ Au. ÷kirff yÚkkuo™wt r™Y…ý …ý {qŠŒ{k™ ƒnw nkuðkÚke Œu{kt …ý Œu{™wt «krðÛÞ «ŒeŒ ÚkkÞ Au. y™uf òŒ™k AtË A…Þ ð]¥k rð„uhu hk„rðþu»kku fkÔÞ{kt ykðu Au, suÚke ®…„¤™wt ¿kk™…ý W…Þku„e ô[w sýkÞ Au. „wshkŒe ¼k»kk{kt yLÞ ¼k»kk™k þçËku ƒnwÄk ykðu Au. Œu Œku Œu™k yr¼¿k™u ¾ƒh …zu. fkÔÞ{kt fkXeÞkðkze þçËku™wt «Äk™…ýwt Au Œu Œku Ëuþ òrŒ™u y™w„wý Au. AtË ð]¥k rð„uhu{kt fkuR „ý Ëku»k fu ƒeò Ëku»kku ÚkÞk nkuÞ Œu Œku ‚ns nkuR™u ‚n™eÞ Au, W…Þku„e Œku yÚko Au, yu™e W…h áÂü hk¾™khk™u Ëku»k sýkŒku ™Úke yu{ …kuŒu s sýkðu Au. yu{ Mðk{eyu ‚ðkuo…Þku„e ‚krníÞ¼h ½ýk „útÚkku „wtÚke™u {kuxku W…fkh fhe ƒŒkÔÞku Au. yíÞkhu Mðk{ef]Œ „útÚkku y™u …Ëku ƒnwÄk ‚t«ËkrÞs™ku ðkt[u Au y™u „kÞ Au. yu yu™e r«ÞŒk™ku «íÞûk …whkðku Au. Mðk{eyu swËkswËk rð»kÞku W…h „wtÚku÷k „útÚkku{kt {kuxk{kt {kuxku ‚ðkoÚko…qýo ‚ðkuo…Þku„e ‚ðkuo¥k{ „útÚk yk ¼õŒ®[Œk{rý ðŒuo Au. yk™wt ¼õŒ®[Œk{rý ™k{ ykÃÞwt Au Œu ÞÚkkÚko Au. fkhý fu yk{kt ¼õŒ®[Œk{rý¼qŒ …hƒúñ ¼„ðk™ «„x RüËuð ©e‚nò™tË Mðk{e™kt ¼õŒ®[Œk{rýY… yËT¼qŒ y÷kirff y«kf]Œ …rðºk ÷e÷k[rhºkku™wt ðýo™ nkuðkÚke ®[Œ™fŒko ¼õŒku™k ®[Œk{rýðŒT RÂÂŒ ‚{MŒ {™kuhÚkku™u yk…™kh Au. yk y™w„Œ yÚko Mðk{eyu s «fhý 164 «fhý{kt ‘‘¼õŒ®[Œk{rý „útÚk fÌkku, ‚Œ‚t„e™u ‚w¾Y… > su{kt [rhºk «„x™kt, yrŒ …h{ …kð™ y™q… >> ƒeò „útÚk Œku ƒnws Au, ‚tMf]Œ «kf]Œ ‚kuÞ > …ý «„x W…k‚e s™™u, yk suðku ™Úke ƒeòu fkuÞ >> su{kt [rhºk {nkhnks™kt, ð¤e ðýoÔÞkt ðkh{ðkh > ðý ‚t¼khu ‚kt¼hu, nrh{qŠŒ niÞk {kuÍkh >>’’ RíÞkrË ÞÚkkÚko „útÚk {knkíBÞ fne™u Au ðxu fÌkwt Au fu ‘‘Au yk ¼õŒ®[Œk{rý ™k{hu, su su ®[Œðu Œu ÚkkÞ fk{hu > nuŒu „kÞ ‚wýu su yk „útÚkhu, Œu™ku «¼w …whu {™kuhÚkhu >> ‚w¾ ‚t…Â¥k …k{u Œu s™hu, hk¾u yk „útÚk fhe sŒ™hu > rþ¾u rþ¾ðu ÷¾u ÷¾kðuhu, Œu™u rºkrðÄ Œk… ™ ykðuhu >> ykÔÞk fü{kt fÚkk fhkðuhu, ÚkkÞ ‚w¾ Ëw:¾ ™uzu ™kðuhu >>’’ yu{ M…ü…ýu fÌkku Au. yk „útÚk™ku ÷u¾™ ‚{Þ, ÷u¾™ MÚkk™ y™u «fhý ‚tÏÞk. ‘‘„t„ WL{Œ Œehu Au „k{hu, …h{ …rðºk „Zzwt ™k{hu > rŒÞkt ¼kðuþwt fÚkk yk ¼rýhu, ¼õŒr«Þ ¼õŒ®[Œk{rýhu >> ‚tðŒT yZkh ð»ko ‚íÞkr‚hu, yk‚ku ‚wËe ‚wtËh Œuhr‚hu > „wYðkhu fÚkk …whe feÄe hu, nrh¼õŒ™u Au ‚w¾r™rÄhu > ¼õŒ®[Œk{rý „útÚk™k «fhý yuf‚ku [ku‚X yk heŒu …kuŒu s fnu Au. suÚke Œu{kt fkuR™k rððkË™u MÚkk™ hnuŒwt ™Úke. Mðk{eyu fhu÷k


‚khr‚ÂæÄ ykrËf „útÚkku{kt yufktrŒfe ykíÞtrŒfe ¼ÂõŒ ŒÚkk ŒËw…Þku„e Ä{o ykí{¿kk™ ðihkøÞ y™u {knkíBÞ¿kk™ ŒÚkk ŒËw…Þku„e ‚tŒ‚{k„{ ©æÄk ykrËf™wt r™Y…ý ‚rðMŒh fÞwO Au. yk{kt Œku ’’ÜUHæñ ¨Ñ¢ÜUèy²ü ÜïUàæ±}æì‘‘ RíÞkrË{kt fÌkk {wsƒ fr¤fk¤{kt fÕÞký {kxu {wÏÞ {k™u÷ku su «„x ¼„ðk™™ku ÷e÷kfÚkkh‚ yu™wt s ¾k‚ ðýo™ nkuðkÚke yk „útÚk ‚ðo {w{wûkwykuyu rðþu»kŒ: ykËhýeÞ Au. yk ƒkƒŒ …ý ‘‘su{ ‚k„h Œhðk ™kðhu, Œu rð™k ƒeòu ™Úke W…hkðhu > {kxu fnuðk «„x™kt [rhºk hu, Œun rð™k ™ ÚkkÞ …rðºk hu > ƒeS fÚkk Œku ƒnw Au, …ý yk suðe yufu ™Úke > ¼ðhku„ y{ku½ òýe, «kýe fhu fkuR rð[kh, yun rð™k yki»krÄ yufu, ™Úke r™ùÞ r™Äkoh > ‚w¾r™rÄ ©enrhfÚkk, s™ òýßÞku sYh > ‚íÞ {wr™ fnu ËuðŒk, ‚wýe ÄkhßÞku ‚nw Wh >> yk heŒu …kuŒus sýkðe Au. «Úk{™kt «. 100 {kt «„x RüËuð ©enrh™kt ¢{ðkh ykrð¼koðÚke ytŒÄko™™kt y‚kÄkhý yiïÞo ¼hu÷kt yËT¼qŒ y«kf]Œ ÷e÷k[rhºkku™wt ‚t…qýo…ýu rð™k ‚tfku[u ‚h‚ ðýo™ ÞÚkkÂMÚkŒ ykÃÞwt Au. …Ae™kt 5 «fhý{kt RüËuð™ku y…kh {rn{k, ‚k{ÚÞo y™u …hŒhíð y‚tfku[Úke ÞwÂõŒÞwõŒ y™wðýoÔÞwt Au. …Ae™k 7 {kt ‚tŒku ŒÚkk ‚ktÏÞÞku„e nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt ÷kufku¥kh ðúŒ{k™ fÌkk Au. Œu …Ae™kt 15 {kt nrh¼õŒ ƒkR-¼kRyku™e M{hýeÞ ™k{kð÷e Ëuþðkh, „úk{ðkh, òrŒðkh y™u Œu™k Wr[Œ „wýðkh yk…e Au. …Ae™kt 31 {kt ¼„ðk™ ©enrhyu y™uf ykr©Œ y™kr©Œ™u f]…kðþkŒT yk…u÷k yËT¼qŒ …h[k (…kh{iïÞo «Ëþof) ðýoÔÞk Au. Œu …Ae™kt 6 {kt yufktrŒf «kÃÞ „ku÷kuf yûkhÄk{, ©enrh™ku MðÄk{ ‚eÄkðk™kuu ‚tfÕ…, ykr©Œkuu™u Äehs yk…ðe, ©enrh™wt MðuÂÂŒ „ku÷kufÄk{ „{™, rðÞku„Ëw:¾, „útÚk™ku ‚tÂûkó rð»kÞk™w¢{ y™u „útÚk™ku {rn{k rð„uhu rð»kÞku ðýeo™u „útÚk …qýo fÞkuo Au. yk{kt 15 «fhýÚke su W¥k{ nrh¼õŒ ƒkR-¼kRyku™e M{hýeÞ ™k{kð÷e yk…e Au. yuŒku yíÞw…Þku„e yíÞw¥k{ fkÞo Au. ykÚke Œku yíÞkhu yk…ýu fÞk Ëuþ{kt fÞk „k{{kt fR òrŒ{kt fuðk fux÷k ¼õŒku ©enrh™k «íÞûk ‚{k„{ðk¤k ÚkR „Þk Œu ‚ns{kt òýe þfeyu Aeyu. y™u yíÞkhu Œu{™k Œu{™k ðtþòu …ý …qðoòu™e ðkŒ ‚kt¼¤e™u Œu{™k «íÞu ‚ËT¼kððk¤k ÚkÞk™e ‚kÚku ©enrhrð»ku …ý ¼„ðk™…ýk™k ¼kððk¤k ÚkkÞ Au. nk÷™k s{k™k™e áÂüyuŒku yk fkÞo {kuxk{kt {kuxwt W…Þku„e «þt‚™eÞ {k™e þfkÞ. fu{ fu ykðku ‚t„ún «k[e™ku ƒnwÄk fhŒk ™rn Œu™u yk ÷kufku ƒnw ykð~Þf {k™u Au. ð¤e 131 «fhýÚke su …h[k™wt ðýo ykÃÞwt Au. Œu …ý yíÞtŒ W…Þku„™wt Au. su™k ©ðý {™™Úke Ëiðe Sðku™u ©enrh rð»ku …h{uïh…ýk™e «ŒerŒ ÚkŒkt Œu{ s „kZ y™whk„ Úkðk îkhk …h{ …Ë™e «kÂó ‚w¾uÚke ÚkkÞ. yk ‚t„ún…ý yLÞ „útÚkku{kt ™ {¤e ykðu yuðku y…qðo yíÞw¥k{ yíÞkð~Þf Au. yk ¼„ðk™ y™u ¼õŒku™k ¾k‚ ‚tƒtÄðk¤k ƒu ‚t„únku Mðk{eyu ƒnw Ëe½oáÂüÚke y™u ƒnw ¾tŒ {nu™ŒÚke fÞko sýkÞ Au. ykðk ‚t„ún{kt ƒeòyku™u Œku y™…uÂûkŒ {k™e™u y™kËh hÌkku nþu …ý Mðk{eyu Œku yíÞkËh ËþkoÔÞku Au. ð¤e …ht…hkÚke yuðe ðkŒ ‚t¼¤kÞ Au. y™u Ëk¾÷ku …ý {¤e ykðu Au. fu- Mðk{eyu Œku yk{kt ©enrh™kt ÷e÷k[rhºkku y™u Wí‚ð ‚{iÞk rð„uhu ¿kkŒÔÞ yÚkkuo ‚tðíðkh, {k‚ðkh, rŒrÚkðkh, ‚{Þðkh, «Úk{ ÷ÏÞk nkuŒ …htŒw yLÞ {wÏÞ „útÚkku™e ‚kÚku fkuR ytþu rðhkuÄ ykððk™ku sýkðkÚke Œuðku WØkh f{e fÞkuo Au. ŒÚkkr… ƒnwÄk {k‚ rŒrÚk Œku ÷¾e s Au. yk «Þí™ …ý yu{™ku y™Õ… Au. yk „útÚk ‚t«ËkÞ™k ‚ðoMð¼qŒ {wÏÞ {kLÞ {nk„útÚk ‚í‚tr„Sð™™e þi÷e™u ‚ðoÚkk y™w‚hu Au. «Úk{ RüËuð „wÁËuð™u ðtË™kí{f {t„÷k[hý, rn{krÿðýo™, ŒíMÚk ƒrÿfk©{ ðýo™, ŒíMÚk ™h™khkÞý r™Y…ý, Ä{o ¼ÂõŒ Ér»kyku™u Ëwðko‚k™ku þk…, ©ef]»ý™ku ©enrhY…u «kËw¼koð, A…iÞk yÞkuæÞk{kt r™ðk‚, ð™rð[hý, hk{k™tË Mðk{e {u¤k…, „wY…Ëu MÚkk…™, ™k™kËuþ rð[hý, Ä{korËf™e MÚkk…™k, {trËh yk[kÞo y™u þk†™e ‚fkhý «ð]Â¥k, ytŒÄko™÷e÷k, Ä{korËf™ku ƒkuÄ rð„uhu ƒÄe ƒkƒŒku ƒnw {÷Œe ykðu Au. rþûkk…ºke rð„uhu {wÏÞ „útÚkku™e ‚kÚku rðhkuÄ ™ ykðu yu W…h …whku ÷ûk ykÃÞku Au.


«„x RüËuð ©enrh™ku ‚ðkuoíf]üíð‚q[f {kuxku {rn{k ðýoððk{kt fkuR™e þh{ fu ¼Þ fu Äzf fu ‚tfku[ hkÏÞku ™Úke. Œu …ý ðuËðuËktŒkrË {kLÞ ykX ‚åAkMºkku™e ŒÚkk ‚kt«ËkrÞf MÚkkr…Œ þkMºkeÞ Œ¥ðËÂü™u ÷kuþÚke …ý ™rn WÕ÷t½™ fhe™u ÞwÂõŒÞwõŒ ðýoÔÞku Au. RíÞkrË „úkÌk „wýku Œku „útÚk™k ðkt[™Úkes ‚w¿kku™u sýkþu. suÚke rððu[™™e sYh ™Úke.

yk „útÚk™wt ‚åAkMºkk™w‚krh nkËo y™u rð»kÞku :yk «ƒLÄ Þãkr… «kf]Œ …ã{kt Au ŒÚkkr… ðuËðuËktŒkÚkoÚke …rh…qýo Au, su ðuËðuËktŒkÚko Au Œu W…uÞ y™u W…kÞ yk ƒu {wÏÞ rð»kÞku{kt ðnU[kÞu÷ku Au. yu{kts ‚{MŒ yÚko™ku ‚{kðuþ ykðe òÞ Au. {wÏÞ …h{kí{ MðY… y™u ŒË™wƒtÄe Y… y™u Œu ƒÒku™k „wýku y™u ŒË™wƒtÄe rËÔÞ Äk{ {wõŒku rð„uhu™ku W…uÞ («kó) {kt ‚{kðuþ Au. W…uÞ …h{kí{ MðY… y™u ŒË™wƒtÄe Äk{krËf™e «kÂó™kt ‚kÄ™ku™u W…kÞ fnu Au. Œu{kt ¿kk™ æÞk™ W…k‚™ þçËÚke ðkåÞ {wÏÞ ¼rõŒ y™u Œu™kt ‚kÄ™ku Ä{o ykí{¿kk™ ðihkøÞ {nkíBÞ¿kk™ y™u Œu™kt ‚kÄ™ku ‚í‚{k„{ ©æÄk rð„uhu Au. yk ‚ðo™ku W…kÞ{kt ‚{kðuþ Au. yk ƒÄe ƒkƒŒku W…Þku„e yk „útÚk{kt ‚ûku…Úke „qZ heŒu y™wMÞqŒ Au.

-: MðY… :…h{kí{k™u MðY… Y… Œu™k „wýku, rð¼qrŒ rð„uhu y™uf «fkhu ðýoÔÞk Au. Œu{kt MðY…™e {wÏÞŒk Au. ‚Âå[Ëk™tË, ¿kk™½™, MðÞt«fkþ, y™tŒ, ‚ðkoí{k, ‚ðoÔÞk…f, ‚ðkoÄkh, ‚ðor™ÞtŒk, ‚ðoMðk{e yrŒ‚qû{ y™u ‚ðofkhý…ýu su ðýoÔÞwt Au Œu MðY… ‚{sðwt. yk MðY… ’’»ÜUæïù㢠Ïæãé S²æ}æì’’ yu{kt fÌkk «{kýu nwt þçËÚke ƒkuæÞ Au. su{kt ¿kk™krË A {wÏÞ y™u ƒeò fkYÛÞkrË y™tŒ „wýku ðýoÔÞk Au. yk MðY… yk{kt ‘{nk¿kk™½™’ Œ¥ð ¿kk™krË ™k{ fnuðkÞ. ‘™{ku ‚Âå[Ëk™tË [hk[h’ ‘‚nò™tË yk™tËftË’ ‘MðÞt«fkþ ‚nw™k Mðk{e’ ‘‚ðkuo…he ‚ðkoÄkh’ ‘…wY»kku¥k{ ðk‚wËuð ™khkÞý, …h{kí{k …h{ ËÞk¤ > …hƒúñ ƒúñ …h{uïh, rð»ýw Rïh ðuË fnu ð¤e’ ‘‚ðo fkhý™k fkhý r™„woý’ ‘™{ku y…h{…kh yf¤’ ‘fneyu ©ef]»ý …wY»kku¥k{hu, nrh ™khkÞý ytŒÞko{ehu > ¼„ðk™ «¼w ƒnw™k{ehu’ ‘™{ku y™tŒ yåÞwŒ y™krË’ ™{ku rðïY… rðït¼h’ RíÞkrË MðY…k™wtƒtÄe Œ¥ðþçËkuÚke ðýoÔÞwt Au. yk ƒkƒŒ þçË™k ðuËktŒk™w‚khe yÚko™k ¿kkŒk™u ‚w¿kuÞ Au.

-: Y… :„ku÷kufkrË yuf Ëuþ{kt r™íÞ r™ðk‚ ðýoððk …qðof ‚ðkoLŒhkí{k rð¼w yn{Úko MðY…™e r¼Òk…ýu rËÔÞ rðþu»ký™e ‚kÚku {qŠŒ rð„ún ykfkh Ëun ð…w ykrËf þçËkuÚke r™Y…u÷wt, …krý, …kË, {w¾, {MŒf, rðrðÄ yðÞðku™k ‚ÂÒkðuþðk¤wt, þku¼k™u ‚t…kË™kh, rËÔÞ …eŒktƒhkrËðMºkku, {wfwx, fwtz¤, fxfkrË rð¼q»kýku y™u þt¾[¢krË ykÞwÄku™k yk©Þ¼qŒ, rËÔÞY…, h‚, „tÄkrËf™k ykÄkh¼qŒ, MºkeY… ÷û{e hkÄkrË …Âí™ykuyu rðrþü, ©eËk{ „Yz ykrËf y™tŒ r™íÞ{wõŒkuyu Aºk [k{hkrË hkòuu…[khÚke ‚Ëk ‚uðkŒwt, su{kt ~Þk{ ðýo, rfþkuhðÞ y™u ykißßðÕÞ ‚kiBËÞo ykrËf ykf»kof ykn÷kËf „wýku ðýoÔÞk Au y™u su{ktÚke {íMÞkrË hk{krË y™tŒ yðŒkhku ÚkkÞ Au Œu Y… ‚{Íðwt. yk ƒÄe ƒkƒŒ yk „útÚk{kt ‘‘{t„¤{qŠŒ {nk«¼w’’ ‘‘yuðk yûkhÄk{{kt Œ{u hnku Aku f]»ý f]…k¤’’ ‘‘ð¤e {qŠŒ{k™ swËk hÌkk’’ ‘‘yk™tË{Þ rËÔÞ{qhŒ’’ ‘‘{khkt ÷kuf {khe {qhrŒ, Œu ‚íÞ r™„woý Au ‚rn’’ ‘‘yuðwt yrŒ ‚wtËh ®‚nk‚™ hu, Œu…h ƒuXk f]»ý ¼„ðk™hu > ½™~Þk{ ™u ðÞ rfþkuh hu, …eŒ…x fh ðtþe ‚kuhhu’’ ‘‘yuðk f]»ý rfþkuh{qŠŒ’’ ‘‘½™~Þk{™u Œ™ «fkþ’’ ‘‘‚kYt ‚wtËh Œ™ Au ~Þk{ hu, {kxu yu™wt fneyu f]»ý ™k{ hu’’ ‘‘‚khku {w„x ÄÞkuo Au {kÚku hu’’ ‘‘™{ku …È™k¼ …eŒktƒh’’ ‘‘™¾rþ¾ ‚ßÞk þý„kh’’ ‘‘fuþð f{¤™Þ™’’ ‘‘™{ku{nkƒknw


{tswfuþ’’ ‘‘™{ku fki{kuËfeÄh ™k{’’ ‘‘™{ku fkiMŒw¼r«Þ’’ ‘‘™{ku ©eðí‚‚ktfÄh’’ ‘‘™{ku [Œw¼wos [¢Äh’’ ‘‘ËeXk [kh ykÞwÄ [khu nkÚkuhu’’ ‘‘{™w»ÞŒ™’’ ‘‘™{ku ©eÞ™kÚk ©eÞ…rŒ’’ ‘‘‚t„u RÂLËhk þku¼k™e ¾kýe’’ ‘‘÷û{eðh’’ ‘‘hkÄk h{k hnu ËkuÞ …k‚uhu, swðu ©ef]»ý nuŒu fxkûkuhu’’ ‘‘ƒeS ÷r÷ŒkrË ‚¾e sunhu, hkÄk h{k ‚{ ð¤e Œunhu’’ ‘‘ð¤e «¼w™k …k»koË sunhu, Aºk [k{h ‚uðk™k ‚kshu’’ ‘‘Œuýu ‚uðu hksyrÄhkshu’’ ‘‘Œu{kt ƒúñY… ‚f¤, fkurx {wõŒku™kt {tz¤’’ ‘‘©eËk{k ykrËf yun ‚ku¤hu, ‚ðuo fhu ©ef]»ý™e ‚uðkhu’’ yk heŒu ‚tÂûkó ðýoðe Au. rðþu»k™k S¿kk‚wyu «. 14 ™e 28 Úke 33 ‚wÄe™e ŒÚkk «. 159 ™e 46 Úke 61 ‚wÄe™e [ku…kRyku ŒÚkk Œu Œu ¼„ðíMŒwrŒ ¼k„ku ðkt[ðk.

-: „wýku :MðY…™k „wýku Œku ‚ðo¿kŒkY… ¿kk™, y½rxŒ½x™k ‚k{ÚÞoY… yÚkðk s„Œ «íÞu fkhý ÚkðkY… þÂõŒ, ‚ðuo™u ÄkhðkY… ƒ¤, ‚ðo™u r™Þ{{kt hk¾ðk™k ‚k{ÚÞoY… yÚkðk MðŒtºk…ýu s„Œ‚„korËY… yiïÞo, ‚ðo™k Äkhý r™Þ{™{kt yrþrÚk÷ŒkY… yÚkðk s„Œ«íÞu W…kËk™fkhý Úkðk AŒkt …ý r™Šðfkh…ýkY… ðeÞo, ‚ðo™u …hk¼ð fhðk™k ‚k{ÚÞoY… Œus, yk A „wýku fu su ¼„ðåþçËðkåÞ Au, Œu s„Œ ‚]»xâkrËf{kt ¾k‚ W…Þku„e nkuðkÚke {wÏÞ {kLÞk Au, ƒeò MðkÚko r™…uoûk …hËw:¾r™hðkhýuåAkY… yÚkðk …hËw:¾uËw:¾e ÚkðkY… ËÞk…ÞkoÞ fkYÛÞ, …kuŒk™e {kuxkR ™nª „ýe™u {tËku ‚kÚku …ý r™»f…x {u¤k…Y… ‚kiþeÕÞ, ¼õŒku™k Ëku»kku{kt …ý „wýðíƒwÂæÄY… yÚkðk ¼õŒ™k Ëku»k ™rn òuðkY… ðkí‚ÕÞ ƒnw yk…e™u …ý Œ]Âó ™rn …k{ðkY… ykiËkÞo, ‚wËw÷o¼ AŒkt ‚ðo™u ‚w÷¼ Úkðk{kt W…Þku„e „wýrðþu»kY… ‚ki÷ÇÞ, W…fkh™e y…uûkk ™rn hk¾e™u W…fkhe™wt s su{ yu{ y…fkhe™wt …ý ¼÷wt RåAðkY… ‚kinkËo, ykr©Œku™e RåAk™u y™w‚khu hnuðkY… ‚h¤Œk yÚkðk ykr©Œku «íÞu {™ ðkýe fkÞ™e fwxe÷Œkyu hrnŒ…ýkY… yksoð, y…hkÄeyku …ý yk©Þ fhe þfu yuðku fku{¤ Mð¼kð Œu Y… {kËoð, y¼ø™«rŒ¿kkY… yÚkðk ykht¼u÷k fkÞo{kt y™uf rðΙku ykðu ŒÚkkr… Œu™u …wÁ fhðk™k ‚k{ÚÞoY… ÄihuÞ, MðÞt ûkehðŒT MðkËw…ýkY… yÚkðk ‚íÞ r«Þ ƒku÷ðkY… {kÄwÞo, ‚{wÿ™e …uXu õÞkhu ™ne ûkku¼…k{ðkY… „kt¼eÞo, Wå[ ™e[ òíÞkrËf™k rð¼k„ rð™k ‚ðo™u yk©Þ yk…ðkY… ‚kBÞ, ¼õŒku™k fkÞkuo þe½ú fhe Ëuðk™e fwþ¤ŒkY… ËkÂûkÛÞ, òrŒ ð]¥k ykrËf™e yk÷ku[™k fÞko rð™k ‚ðo™k hûkf ÚkðkY… þhÛÞŒk, ¼õŒku y…hkÄku ‚n™ fhðk™k Mð¼kðY… ûk{k, MðŒ: þwæÄ Mð¼kð…ýkY… yÚkðk ‚ðo™u …rðºk fhðkY… þwr[Œk, ¼õŒkuyu fhu÷k yÕ……ý W…fkh™u ƒnw {k™ðkY… f]Œ¿kŒk rð„uhu ¼õŒku…Þku„e Au. fÕÞký„wýkfh ¼„ðk™™k yk „wýku r™íÞ r™:‚e{ r™:‚tÏÞ, r™Y…krÄf, r™Ëkuo»k y™u r™:‚{krÄf Au. yk „wýku™wt yk©Þ [uŒ™ …h{kí{k MðY… Au. Ëun…ÞkoÞ Y…™k „wýku Œku Œus «fkþ ykrËf þçËkuÚke fnu÷wt ykißßðÕÞ, fh [hý {w¾ {MŒfkrË yðÞðku™e ‚{wr[Œk þku¼k fu su™kÚke ‚ðo™e {™kuð]Â¥k y™u ™uºkð]Â¥k yufË{ nhkR òÞ ŒuY… ‚kIËÞo, ‚{wËkÞ þku¼k fu su [ûkw™u yk™tË W…òð™khku þktŒ þeŒ¤ Œuòu rðþu»k nkuR™u ¿kk™e æÞk™e ¼õŒku™u [tÿ[trÿfkðŒT ykFkË yk…™khe Au ŒuY… ÷kðÛÞ, Ëun{kt fki{kh ðÞ …Ae sýkŒku fkuR h{ýeÞ Mð¼kð rðþu»kY… Þkið™, [LË™ …w»… fu‚h ykrËf™e y…uûkk rð™k MðŒ: yrŒþÞ ‚w„tÄ…ýwt y™u ƒeòyku™u …ý ‚w„tÄe{k™ fhðk…ýwt ŒuY… ‚ki„tæÞ, {]ËwŒkY… ‚kifw{kÞo, y™u îur»kyku™e …ý áÂü r[¥k™u nhðk…ýu fhe™u h‚™u W…òðkY… {kÄwÞo, RíÞkrË y™uf ¼õŒ ¼kuøÞ ðýoÔÞk Au. yk „wýku™wt yk©Þ Œku rËÔÞ Y… Au. Þãr… ðýoððk{kt MðY… y™u Y… y™u Œuðk „wýku yuf ‚kÚku s ‚tr{r©Œ…ýu ðýoðu Au …htŒw MðY…™k ¿kk™krË „wýku Y…{kt y™u Y…™k ‚kiLËÞkorË „wýku MðY…{kt ‚t¼ðŒk ™rn nkuðkÚke swËk swËks òýðk …zu. MðY… ‚kÚku Y… y™u Y… ‚kÚku MðY… y™u Œu™k „wýku y…]ÚkfT r‚æÄ nkuðkÚke yuðwt r{r©Œ ðýo™ ½xŒwt ykðu Au. yk…ýu fkuR™u ‘‘¿kk™e, Y…k¤ku’’ fneyu Œku Œu{kt ¿kk™e rðþu»ký ykí{k™u y™u Y…k¤ku rðþu»ký Y…™us ÷k„w ÚkkÞ. su{ yk…ýku yn{Úko (nwt þçËÚke ƒkuæÞ) ykí{k y™u RË{Úko (yk þçËÚke ƒkuæÞ) Ëun y™u Œu ƒÒku™k „wýku swËk swËk


Au Œu{ …h{kí{k …ý òýe ÷uðwt. ykí{k yu MðY… y™u Ëun yu Y… fnuðkÞ ‘‘»ÜUæïù㢠Ïæãé S²æ¢‘‘ ’’²S}ææyÿæÚ}æ„è„æïù㢒’ yk ©wrŒ M{]rŒ{kt fÌkk {wsƒ ‘su fkhý nwt ykÔÞku’ nðu òRþ nwt Äk{ {khuhu nwt hneþ ðhŒk÷ íÞktrnhu yu{ su nwt þçË y™u nwt ƒwÂæÄÚke ÔÞðnkh fÞkuo Œu ©enrh™wt ykí{MðY… ‚{Íðwt. y™u ‘‘‚{Íu ‚kfkh ‚tŒ Œu ‚Ëkhu’’ ‘‘nrh™k{u nwt ÚkkRþ ƒk¤hu’’ ‘‘{kxu Ä{o ½uhu Ähe Œ™hu’’ ‘‘sun yÚkuo Au yk yðŒkhhu’’ ‘‘ƒeò {trËh {qŠŒ {khuhu’’ ‘‘Œu{kt hneþ nwt ‚ðo«fkhu hu’’ yu{ ƒk÷ Œ™ yðŒkh ykfkh {qŠŒ ykrËf þçËÚke …]ÚkfT…ýu ÔÞðnkh fÞkuo Au. Œu ©enrh™wt Y… ‚{Íðwt. yk heŒu ‚„wý MðY… Y…™e r¼ÒkŒk Œ¥ðŒ: ‚ðo ¼õŒku™u «íÞûk ÚkÞu÷e Au. „wý‚k„h ¼„ðk™™k yk „wýku yk „útÚk{kt ‘‘sÞ „wý‚k„h „ku®ðË’’ ‘‘™{ku r™„woý ‚„wý Mðk{e’’ ‘‘™{ku „wý…kh „wýðtŒk’’ ‘‘„wý «k¢{u fhe ƒnw ™k{hu’’ ‘‘„wý Mðk¼krð Au ™Úke ykÔÞkhu’’ ‘‘ð¤e „wý su™k y…khhu’’ ‘‘sÞ ¿kk™ rð¿kk™ „t¼eh’’ ‘‘ûkhyûkh…h ‚ðo¿k Aku’’ (¿kk™) ‘‘su fkuR y™tŒ þÂõŒ™k Rþ’’ ‘‘‚ðo fkhý™k fkhý r™„woý’’ ‘‘™{ku ‚t…qhý f¤k ‚ku¤’’ (þÂõŒ) ‘‘‚ðkuo…he ‚ðkoÄkh’’ ‘‘™{ku ƒ÷ðtŒ ƒnw™k{e’’ ‘‘ƒnw™k{e ƒ¤ «ƒ¤ Aku’’ ‘‘™{úŒk þe÷ ‚n ykus ƒ¤hu’’ (ƒ¤) ‘‘sÞ Rþ Œýk {nk Rþ’’ ‘‘©ef]»ý ‚ðkoÄeþ’’ ‘‘‚ðofŒok r™ÞtŒk ytŒÞko{e’’ ‘‘«f]rŒ …wY»k fk¤ «Äk™’’ ‘‘{n¥kíðkrËf þÂõŒ ½ýe’’ ‘‘Œu™k «uhf y™tŒfkuxe, ƒúñktz™k Œ{u Äýe’’ ‘‘™{ku ûkh yûkh r™ÞtŒk’’ (‚ðo™e ytËh ykí{k…ýu hne™u r™Þ{™ fhðkY… yiïÞo) ‘‘yåÞwŒ y™tŒ y™krË’’ ‘‘r™÷uo… ™u r™Šðfkhehu’’ (ðeÞo) ‘‘y…kh Œus «Œk…’’ (Œus) ‘‘…h{ ËÞk¤w Aku Œ{u’’ ‘‘fYýkr™rÄ f]…k¤ fku{¤’’ ‘‘…hËw:¾u …ezkÞ Au yrŒ’’ (fkYÛÞ) ‘‘yuðk ‚wþe÷ òuR™u ‚nwhu’’ ‘‘ {u÷e …kuŒk™e {kuxÃÞ ™kÚk, {¤e hÌkk {™w»Þ™u ‚kÚk’’ (‚kiþeÕÞ)‘‘WËkh …ý W…fkhe yrŒ’’ ‘‘ËÞk¤w ™u ð¤e ËkŒk…ýwhu’’ (ykiËkÞo) ‘‘¼õŒðí‚÷ ¼„ðk™’’ ‘‘þhýk„Œðí‚÷ y™enhu’’ (ðkí‚ÕÞ) ‘‘{nkÄeh „t¼eh „hð’’ (ÄiÞo „kt¼eÞo) ‘‘‚ðo W…fkhe ËÞk ½ýwthu’’ (‚kinkËo) ‘‘{kxu ykŒku Au yþhý þhýhu’’ ‘‘Ëuþu ƒnw Sð™u y¼ÞËk™hu’’ (þhÛÞŒk) ‘‘yuðk ûk{kðtŒ {nk{rŒ’’ ‘‘þw¼ þktrŒ„wýu ‚rnŒ’’ (ûk{k) ‘‘s… Œ… ŒehÚk fhŒu, ™kðu ÄhŒu òu„e™u æÞk™ > Œu ykðu s™™u ¼wð™ [k÷e, {nuh fhe {nuhƒk™’’ (‚ki÷ÇÞ) ‘‘©enrh™k fux÷kf „wýku «. 46 {kt ’’ ‘‘‚íÞ þki[ ËÞk ûk{k íÞk„hu’’ ‘‘‚tŒku»k yksoð’’ yu{ ykðe òÞ Au. yk heŒu MðY…™k ¿kk™krË y™u fkYÛÞkrË „wýku ðýoðu÷k òýe ÷uðk. ‘‘sÞ Œus …wts hkrþhu’’ ‘‘fkurx fkurx RLËw™ku Wò‚hu’’ ‘‘yt„yt„ «íÞu «fkþhu’’ ‘‘½™~Þk{ ™u Œ™ «fkþhu’’ (ykiäðÕÞ) ‘‘fkurx ftË…o nhku’’ ‘‘þku¼k‚k„h ‚wtËh ~Þk{hu’’ ‘‘‚khe ÃÞkhe Aƒe ‚w¾Äk{hu’’ ‘‘{™kunh ‚wtËh ½™~Þk{hu’’ ‘‘Aƒe òuR ÷ksu fkurx fk{hu’’ (‚kiLËÞo) ‘‘yuðk ©ef]»ý þku¼k ¾kýehu’’ ‘‘‚k{wrÿfu fÌkkt þw¼ r[öhu, Œuýu ÞwõŒ ©ef]»ý ‚w¾kÞ™hu’’ ‘‘þku¼kÄk{ ~Þk{’’ ‘‘yuðe yt„kuyt„ þku¼k yrŒhu’’ (÷kðÛÞ) ‘‘h‚Y… hr‚f {qhrŒhu’’ ({kÄwÞo) ‘‘rfþkuh {qŠŒ’’ ‘‘Ähe ‚ku¤ ð»ko™wt MðY…’’ (Þkið™) ‘‘fku{¤Œk fne ™Úke òŒe’’ ‘‘‚»ko… Vw÷ {k¾ý ™u fts, òýw …kBÞk fku{¤Œk hts’’ (‚kifw{kÞo) ‘‘yk «fkhu Y…™k „wýku ‚tûku…{kt ‚q[ÔÞk Au. yk „wýku ykf»kof nkuR™u ¼õŒku™u ƒnw ¼kuøÞ Au.

-:rð¼qrŒ:÷e÷krð¼qrŒ y™u r™íÞrð¼qrŒ yu{ ƒu «fkh™e rð¼qrŒ fnuðkÞ Au. Œu{kt y™tŒ ytzY… «f]rŒ{tz¤ Au Œu ¼„ðk™™e ‚]Âü‚tnkhkrËf su ÷e÷k Œu{kt W…fhý nkuðkÚke ÷e÷krð¼qrŒ fnu Au. …h{Äk{ Œku ‚]Âü‚tnkh™u „ku[h ™rn nkuðkÚke r™íÞ Au y™u ¼„ðk™™wt rËÔÞ ¼ku„ku…fhý Au y™u r™íÞ{wõŒku™u yrðÂåA™ ¼„ðË™w¼ð™wt MÚkk™ Au {kxu r™íÞrð¼qrŒ fu „ku÷kuf yûkhÄk{ yu{ ÔÞ…ËuþkÞ Au. rð¼qrŒ yux÷u r™Þ{™Y… yiïÞo, Œu su™e W…h «ðŒuo Au. yuðk «Äk™ …wY»k …h{Äk{ y™u r™íÞ{wõŒku™u …ý rð¼qrŒ þçËÚke fnuðkÞ Au. yk ƒÒku rð¼qrŒyku W…h ¼„ðk™™wt ‚k{úkßÞ «ðŒoŒwt nkuðkÚke rð¼qrŒÚke …ý ¼„ðk™™k y…kh {kuxÃÞ fnuðkÞ Au.


yk ƒkƒŒ yk „útÚk{kt ‘‘«f]rŒ …wY»k fk¤ «Äk™, {n¥k¥ðkrËf þÂõŒ ½ýe > Œu™k «uhf y™tŒfkuxe, ƒúñktz™k Œ{u Äýe’’ ‘‘yûkh „ku÷kuf Äk{™k Äk{ehu’’ ‘‘ykŒku ©ef]»ý Au „ku÷kuf …rŒhu’’ ‘‘su fkuR ‚ðuo Äk{™k Äk{e, òýku Œus ‚nò™tË Mðk{e’’ ‘‘suðwt „{þu „ku÷kuf Äýe™uhu’’ yk ðkõÞkuÚke M…ü Au. „ku÷kuf yûkh ykrËf þçËÚke fnu÷e rËÔÞ r™íÞrð¼qrŒ™wt ‚rðMŒh yk¾wt ðýo™ «. 159 {kt Au. Œu Úkfe S¿kk‚wyu òýe ÷uðwt. yk heŒu yk «ƒtÄ{kt MðY… Y… „wýku rð¼qrŒ rð„uhu™k r™hðrÄfkrŒþÞÚke ¼„ðk™™ku ‚ðkuo…he ‚{wíf»ko ‚tðýoÔÞku Au. Þãr… ‘‘»ÜUæïù㢒’ yu{kt fÌkk «{kýu …h{kí{k yn{Úko rðr¼w [uŒ™ ykí{MðY…Úke Œku yufs Au. y™ufŒk su ðýoðe Au Œu MðY…{kt ™rn ‚t¼ðŒe nkuðkÚke Y…Úke òýðe. yu{ ÚkŒkt yufíð y™ufíð{kt …hM…h rðhkuÄ ykðu ™rn. y™uf Y…Œk™ku …h ÔÞqn yðŒkh ytŒÞko{e y™u y[koðŒkh yk …kt[{kt s ‚{kðuþ ÚkR òÞ Au. yk yÚko yk{kt ‘‘y™uf yuf™e {qhrŒ, y™uf yuf™kt ™k{’’ ‘‘su™e {qŠŒ nòhu nòh’’ yk ðkõÞÚke sýkÔÞku Au.

-: …h :„ku÷kufkLŒðoŠŒ yûkhÄk{{kt rËÔÞ …wY»kkfkhÚke rðhks{k™, rËÔÞ ð† rð¼q»ký ykÞwÄku ðzu yk¼qr»kŒ, hkÄk÷û{e ‚tÞwõŒ, r™íÞ{wõŒ‚uðeŒ, yðŒkh{q¤, yŠ[{k„oðzu {wõŒ «kÃÞ, su rËÔÞ r™íÞ Y… Au Œu™u …h fnu Au. yu™wt r™Y…ý «Úk{ ykðe „Þwt Au. yu™wt yk¾wt ðýo™ «. 159 Úke òýe ÷uðwt.

-: ÔÞqn :…h Y… …Ae ÔÞqn ykðu Au. yk …ý …h{kí{k™kts yuf «fkh™kt [Œw¼wos Y…ku Au. ðk‚wËuð ‚tf»koý «ãwB™ yr™YØ yk [kh ÔÞqn ‚t¿kkÚke fnuðkÞ Au. fuþðkrËf yufðeþ ÔÞqn …ý fnuðkÞ Au. yu{™wt Wæðo…wtzÙ{kt MÚkk™ ðýoÔÞwt Au. «íÞuf ƒúñktz{kt W…k‚fku W…h y™w„ún y™u s„Œ™wt hûkýkrË yu ÔÞqnku™wt fkÞo Au. ¿kk™krË „wý¼uË™u ÷eÄu y™u ykÞwÄ Äkhý™k ¼uË™u ÷eÄu [kh ¼uË Au. yk yÚko yk „útÚk{kt ‘‘Œu™k «uhf f]»ý «{kýku hu’’ ‘‘‚tf»koý ™u «ãw{™ fneyuhu, yr™YØY…u f]»ý ÷neyuhu >’’ ‘‘y™tŒfkuxe ƒúñktz™k ™kÚkhu, Wí…Â¥k ÂMÚkrŒ «÷Þ nkÚkhu > ð¤e ‚ðuo ƒúñktzu {nkhkshu, hnu Sð™k fÕÞký fkshu’’ yk heŒu ðk‚wËuð ©ef]»ý ‚kÚku [ŒwÔÞqon fÌkk Au.

-: yðŒkh :-

Ëuð {™w»ÞkrËf{kt Œu™u Œu™u ‚òŒeÞ ™k{ Y…krËf™k Þku„Úke su «kËw¼koð ÚkkÞ Œu™u ‘‘yðŒkh’’ fnu Au. ykŒku …hY…™kts ‚òŒeÞ ÂîŒeÞ rËÔÞ Y…ku yr¼Òk Au. ykŒku ykrð¼koð rŒhku¼kð™wt MÚkk™ nkuðkÚke yr™íÞ Au. yk Y…ku «kf]Œ ™rn …ý y«kf]Œ rËÔÞ Au yðŒkh™ku nuŒw f{korË ™rn …ý RåAks Au. «Þkus™ Œku ‚kÄw hûkýkrË Au. yðŒkhku{kt yðŒkhe …h{kí{Œ¥ð y™wMÞqŒ nkuðkÚke yðŒkhku™u …ý yðŒkhe fnuðk™e ÞkuøÞŒk Au. {kxu s su™u yðŒkh fnu Au Œu™u yðŒkhe…ýu fnu Au. yu{ nkuðkÚke yðŒkh yðŒkhe™ku Œ¥ðŒ: yr¼ÒkŒk òýðe ½xu. yk yÚko yk «ƒtÄ{kt :- ‘‘yuðk ©ef]»ý rfþkuh {qŠŒ, yk… RåAkyu yðŒhe, Þw„kuÞw„ s™™kt fkhs fhku, «Úk{ {qŠŒ Ä{oÚke, «„xâk …qhýfk{, ™h™khkÞý ™kÚkS, íÞkh …Ae ð‚wËuð ËuðfeÚke, «„xâk {Úkwhk{ktÞ, íÞkh …Ae ð¤e s„{kt, yÄ{o ÔÞkÃÞku y…kh, íÞkhu Œ{u «„rxÞk, fku‚÷ Ëuþ{kt ½™~Þk{’’ ‘‘yk Œku f]»ý Au „ku÷kuf…rŒ hu, ykÔÞk Au …kuŒu Ähe {qhrŒhu’’ ‘‘sÞ yðŒkh™k yðŒkhe, {íMÞ fåA… ðkhkn {whkhe’’ ‘‘™h™khkÞýkrË y™tŒhu, rËÔÞY…u hnu ¼„ðtŒhu’’ ‘‘nrh Ähe …kuŒu yðŒkhhu’’ ‘‘™{ku yðŒkh™k yðŒkhe’’ ‘‘‚tŒ nuŒu Ähe yðŒkh, fhku y™uf Sð WØkh > ßÞkhu ßÞkhu suðwt …zu fk{, íÞkhu Œuðwt Œ™ Ähku ~Þk{ > ™{ku {íMÞ Œ{ku™u {whkhe’’ ‘‘Ä{o hûkk fhðk {whkhhu, ÄÞko {íMÞkrËf yðŒkhhu’’ ‘‘yuðkt [kuðeþ nrh™kt Y…, yuf yufÚke yrŒ y™w…’’ ‘‘ƒnwY…u ƒnw Äk{u hnwt Awt, íÞkt™k ðkr‚™u ‚w¾ ËôAwt’’ ‘‘‚ðuo yðŒkh Œ{u s ÄÞko, sw„ku sw„ s™ WÄkÞko’’ ‘‘f]»ý fneyu su „ku÷kuf Äk{uhu, Œu Œ{u ÚkÞk Aku nrh ™k{uhu’’ ‘‘yûkh…h …wY»kku¥k{ sun, Œuýu ÄÞwO {™w»Þ™wt Ëun’’ yk heŒu


yrŒM…ü Au. yk heŒu …h{kí{k™ks yðŒkhku y™u Œu{™ku …h{kí{k ‚kÚku Œ¥ðŒ: y¼uË y™u yðŒkhkuu™ku …ý …hM…h y¼uË ‚tƒtÄ ‚wr‚Ø Au.

-: ytŒÞko{e :-

ytŒÞkor{…ýwt yuf MðY…Úke y™u ƒeswt Y…Úke yu{ ƒu «fkh™wt {kLÞwt Au. Sðku™e rð{w¾ Ëþk{kt …ý …kuŒu Œu™e ytËh «ðuþ fhe™u ‚wÓËT¼kðÚke Œu™e ‚¥kk™k r™ðkonf…ýu su hnu÷wt Au Œu MðY…Úke ytŒÞkor{íð òýðwt y™u ¼„ðk™™u yr¼{w¾ ÚkR™u ¼ÂõŒÞku„{kt «ðŒuo÷kyku™k y™w„únkÚkuo ‘‘ÓËÞt’’ yk ©wrŒ™u y™w‚khu ÓËÞf{¤{kt Y…Úke …ý ‚ÂÒkrÄ yk…e™u æÞuÞ Y…e™ku «fkþ fhe yk…ðku Œu Y…Úke ytŒÞkor{íð òýðwt. ¼„ðk™ Œku y…rhÂåAÒk Au …ý æÞk™kM…Ë su ÓËÞ yt„wc…rhr{Œ nkuðkÚke æÞuÞ Y… …ý yt„wc …rhr{Œ {kLÞwt Au. yk Y… Œku W…k‚fku™k y™w„únkÚkuo Äkhu÷wt Au. yk yÚko yk{kt ‘‘ËeXk ytŒhu ytŒÞko{e’’ ‘‘‚{Íe ‚{k„{ fÞkuo Au, òýe ytŒÞko{e™u’’ ‘‘™{ku yf¤ ytŒÞko{ehu’’ yk ðkõÞku{kt M…ü Au.

-: y[koðŒkh :-

ykr©Œku™u yr¼{Œ ‚wðýo þe÷k ykrËf su fkuR ÿÔÞ™u f]…kðþkŒT þheh…ýu Mðefkhe™u Œu{kt ðuËrðrÄðþkŒT rËÔÞ Y…kuÚke «„x ÚkR™u hnuðk…ýwt Œu y[koðŒkh òýðku. su™u «rŒ{k {qŠŒ þçËÚke fnu Au. yk ƒkƒŒ ‘‘ð¤e r™s ykr©Œ™u fksuhu, fÞwO nuŒ ƒnw {nkhksuhu > ËuþËuþ{kt {trËh fhkðehu, Œu{kt r™s{qŠŒyku …Ähkðehu’’ ‘‘yu{ rð[khe™u ŒŒ¾uð, …Ae ™h™khkÞýËuð > ÷û{e™khkÞýkrËf ‚khe, …kuŒk™e {qŠŒyku ƒu‚khe’’ ‘‘{qŠŒîkhk yiïÞo sýkðe’’ ‘‘nwt hneþ ðhŒk÷ íÞktRhu, ¼ÂõŒ Ä{o ©ef]»ý {ktrnhu > ð¤e y{ËkðkË{kt ðk‚uhu, hneþ ™h™khkÞý …k‚uhu > „ku…e™kÚk „Zzk{kt yktrnhu, nwt ‚Ëk hneþ Œu {ktrnhu > Œun {qŠŒ ™u {ws {ktrnhu, Œ{u ¼uË òýþku{kt fktR hu’’ ‘‘…Ae ¼kðuþwt ¼ws™„h > ƒu‚krhÞk ™khkÞý ™h’’ ‘‘™{ku ©enrhS þk÷„úk{’’ yk [ku…kR{kt [ku¾e Au. yk heŒu …h{kí{k …hkrË …kt[ Y…u hÌkk Au. yk ‚ðuo Y…ku{kt ‚ðkoLŒhkí{k ¼„ðk™ ¿kk™krË ‚ðo „wýkuÚke …rh…qýo…ýu hnu÷k nkuðkÚke ‚ðuo…ý æÞuÞ W…kMÞ Au y™u yuÚke yu{kt MðŒ: fþku ¼uË fne þfkÞ ™rn.

-: W…kÞku :-

«kÃÞ ¼qŒ …h{kí{k™e «kÂó™k W…kÞku y™uf ƒŒkÔÞk Au. Œu{kt ¿kk™ æÞk™ W…k‚™ þçËÚke ðkåÞ ‚kt„ yufktrŒfe ¼ÂõŒ ŒÚkk «…Â¥k™e ¼„ðk™ ‚kÚku ‚kûkkŒ ‚tƒtÄ Ähkð™kh nkuðkÚke {wÏÞŒk {k™e Au. Œu{kt «„x™e ¼ÂõŒ «…Â¥k™ku rðþu»k Au Œu™k W…kÞ…ýu Ä{o ykí{¿kk™ ðihkøÞ {knkíBÞ¿kk™™u fÌkk Au. y™u Œu™k W…kÞ…ýu ‚í‚{k„{ ©Øk r™Þ{ rð„uhu ƒnw ƒkƒŒku ƒŒkðe Au. Œu{kt Ä{o Œku r™»fk{…ýu ‘‘ykŒku ‚ðoŒ™w ©enrh™wt ykhkÄ™ Au’’ yu{ {k™e™u fhkŒku, su{kt {w{wûkw™us yrÄfkh Au, ðýko©{™k ‚tƒtÄðk¤ku, Þ¿kËk™Œ…krËY… òýðku, su™u f{oÞku„ y…h ™k{Úke fnu Au. ykðku Ä{o ‚kûkkŒT {kuûk{kt nuŒw ™rn ÚkŒku nkuðkÚke ytŒ:fhý™e r™{oýŒk Úkðk îkhk ¼ÂõŒ{kt W…Þku„e ÚkkÞ Au. ¿kk™ Œku ykí{k …h{kí{k™k rððufrð»kÞðk¤wt þk†sLÞ ‚{Íðwt. Œu{kt «f]rŒ Úkfe rð÷ûký ¿kk™ifkfkh …rhþwØ yü„wýrðrþü r™íÞ Mðkí{MðY…™k ‚kûkkífkh{kt rð©ktrŒ …k{™kYt, ‘‘…h{kí{k™ku nwt Ëk‚ Awt’’ yuðk ‚ŒŒ y™w‚tÄk™ðk¤wt, ykí{¿kk™ ykí{™wrck ykí{Ëþo™ ykrËf þçËÚke fnu÷wt òýðwt. ykðwt ¿kk™ …ý MðŒtºk…ýu {kuûknuŒw ™rn nkuðkÚke ¼ÂõŒîkhk W…Þku„{kt ykðu Au. ðihkøÞ Œku ¼„ðk™ r‚ðkÞ {krÞf þçËkrË rð»kÞ{kt y«erŒY… Au. Ä{o{kt r™ck y™u ykí{k …h{kí{k™ku rððuf nkuÞ …ý òu ðihkøÞ ™ nkuÞ Œku ykí{k{kt r™ck y™u …h{kí{k{kt ¼ÂõŒ ÚkŒe ™Úke. {kxu s ykí{r™ck{kt y™u ¼ÂõŒr™ck{kt ðihkøÞ™e sYh Au. {knkíBÞ¿kk™ Œku ¼„ðk™™k MðY… Y… „wý rð¼qrŒ rð„uhu™k ‚{wíf»korð»kÞ™k rð¿kk™Y… Au. MðY…krËf™k {knkíBÞ rð[khÚke ¼„ðk™{kt ¼ÂõŒ WËÞ …k{u Au. y™u Œu ÂMÚkh ÚkR hnu Au. yk¾hu {knkíBÞ¿kk™ Œku ¼ÂõŒ{kts …rhý{™kh nkuðkÚke yu™ku ¼ÂõŒ{kts ‚{kðuþ ÚkkÞ Au. r™ùÞ™ku …ý yu{kt s ‚{kðuþ ÚkkÞ Au. ‚í‚{k„{Œku ‚tŒku™kt rnŒð[™ku {k™ðkt y™u Œu{™e ‚uðk fhðe rð„uhuY… òýðku.


W…h™e ƒkƒŒku yk ÷e÷k «Äk™ „útÚk{kt ‚tûku…Úke sýeðe Au.- ‘‘{™w»Þ Ëun™u RåAu Au Ëuð, Œu …k{e ™ fhe nrh‚uð > Œu Œku …þw …wA ®þ„ neý > {h nkuÞ „wýe …hðeý > ‚ðuo „wýŒku þku¼u Au íÞkhu, f]»ý ¼ÂõŒ fhu s™ íÞkhu > f]»ý¼ÂõŒ neý „wý nkuÞ, ðý÷wýu ÔÞts™‚{ ‚kuÞ > {kxu f]»ý™e ¼ÂõŒ Au {kuxe > suÚke ‚w¾e ÚkÞk fkuxe fkuxe > yuðwt {knkíBÞ ©ef]»ýŒýwt, ‚wÛÞwt þk† ‚kÄwÚke {U ½ýwt >’’ ‘‘fkuR heŒu …wY»kku¥k{ ¼su, Œu™wt yfks ™ nkuÞ hsu > fk{¼kðu ¼S ðús™kh, {kŒ ŒkŒ ŒS …rhðkh > ‚™unu ð‚wËuð Ëuðfe, Ëwü ¼kðu fhe ¼S ƒfe > ¼Þu ¼SÞku ft‚ ¼q…k¤, ðihîu»ku ¼ßÞku rþþw…k¤ > ‚¾k¼kðu ¼ßÞk yswo™u, ¼ÂõŒyu ¼ßÞk ™khË s™u > Ëk‚¼kðu n™w ™u ¾„uþ, M™un¼kðu ÞwrÄÂch ™huþ > yuŒku ‚ðuo …kBÞk ‚w¾ yt„u, hne «„x™u …h‚t„u > …wY»kku¥k{ «„x nkuÞ ßÞkhu, r¢Þk ‚kÄ™ ™ ÷uðwt íÞkhu’’ ‘‘sun s™ Œ{khk ykr©Œ, ðihkøÞ ¿kk™ MðÄ{o ‚rnŒ > {knkíBÞÞwõŒ ¼ÂõŒ y™LÞ, fhu Œ{khu «Œk…u s™’’ ‘‘{kxu ¿kk™ ðihkøÞ Ä{oÞwõŒhu, ¼ÂõŒ f]»ý™e fheyu Œku {wõŒhu’’ ‘‘susu ykÔÞk Œ{khu þhýhu, Œu™u ‚whŒY Œ{ [hýhu’’ («…Â¥k) ‘‘hkÄk ykrË su ‚ðuo™k Mðk{e, Œu Rü {khk ytŒÞko{e > {khu æÞk™ Œu™wt …h{ký, ð¤e fYtAwt ‚uðk …qs™, r™íÞ M{hý ™u feŒo™ > Œu rð™k ™Úke Sðku™u „rŒ’’ ¼ÂõŒ™kt yt„) ‘‘ßÞkhu «¼w™u …k{eyu, íÞkhu ‚ðuo ÚkÞk ‚kÄ™ > …Ae susu fhðwt, Œun™e Œu fnwt ðkŒ > „wÁ ‚tŒ™u ¼sðk, ©enrh Œu ‚kûkkŒT > [iŒLÞ [iŒLÞ yuf ™rn, RrLÿÞ {™ Sð Rïh > yuf yufÚke yrÄf yun, ŒuÚke …h …h{uïh’’ (¿kk™) ‘‘{kxu hnuðwt ‚ËkÞ ‚[uŒ, nrh rð™k ™ hk¾ðwt nuŒ > ykýe ytŒh{ktrn ðihkøÞ, fhðk Œ™‚w¾ íÞk„’’ ‘‘‚ðo sõŒ™k Sðþwt Œkuze, suýu «eíÞ «¼wþwt òuze > Ëun „unŒýkt ‚w¾ íÞk„, ÚkÞk «¼w…Ë y™whk„’’ (ðihkøÞ ‚rnŒ ¼ÂõŒ) ‘‘MÚkq÷ ‚qû{™u fkhý Ëunhu, ŒuÚke …h ykí{k Au sunhu’’ ‘‘yk…u {k™u Au ykí{kY…, ‚kunt {™kýwt ƒúñMðY…’’ ‘‘‚Œ r[¥k yk™tË MðY…, yuðwt {™kýwt yk…ýwt Y… ’’ ‘‘yuf ðkŒ fnwt {k™ku Œun, yk…ýu ykí{k ™rn Ëun’’ ‘‘{k™ku [iŒLÞY… Œ{kYt, Ëw:¾Y… Ëun Œun LÞkYt’’ ‘‘ßÞkhu {™kÞ ykí{k yk…, íÞkhu òÞ ‚ðuo ‚tŒk… > ykí{kY… {™kÞ yk…ýwt, íÞkhu ™h …k{u r™:M™urn…ýwt > yk…u ÚkR ykí{MðY…, ¼su «¼w …h{kí{kY… > hk¾u …wY»kku¥k{ {ktrn «eŒ, ƒesu ƒu‚u ™rn rfÞkt r[¥k > Œun ¼õŒ ÚkÞku yufktrŒf, su™k ytŒh{kt nrh yuf’’ (ykí{¿kk™u ‚rnŒ ¼ÂõŒ)«. 39 {kt Sð™wt MðY… M…ü fÌkwt Au. ‘‘fne nrh„eŒk ¼„ðk™hu, …t[ ðkŒu fÞkuo Œu «ƒkuÄhu’’ ‘‘MðÄ{o ‚rnŒ ¼ÂõŒ sunhu, ÚkkÞ ‚kÄw™k ‚t„Úke Œunhu’’ ‘‘{kxu Ä{o™u ‚nw y™w‚hkuhu, ¼kðu f]»ý™e ¼„rŒ fhkuhku’’ ‘‘ð¤e ‚Œ…wY»k™ku ‚t„hu, fhßÞku Whu ykýe WAht„hu’’ ‘‘{nkíBÞu ‚rnŒ ‚{sþku MðY…, Œu Œ™ {wfŒkt yûkhY…’’ ‘‘s™ «íÞu Sð™ fnu, su™u sux÷ku ‚Œ‚t„ > Œu™u Œux÷k …k…™ku, ÚkkÞ ƒknuh ¼ªŒh ¼t„’’ ‘‘‚nsu hnu ‚Œ‚t„{kt, …t[ ðhŒ™u «{ký > fk{ ÷ku¼ MðkË™u, ŒS M™un ™k{ ‚wòý’’ ‘‘þwØ MðÄ{o¿kk™ ðihkøÞhu, ‚rnŒ yufktrŒf ¼ÂõŒ ò„hu’’ ‘‘‚tŒf]…kÚke ‚ËT{rŒ ò„u, ‚tŒf]…kÚke ‚ËT„wý’’ ‘‘{kxu ÄehßÞu Ä{o{kt hnuðwthu, ¼ÂõŒ {wfðe ™rn rþh‚kxu hu’’ RíÞkrËfÚke Ä{korËf™wt MðY…Úke r™Y…ý ŒuŒu «‚t„u fhu÷wt Au Œu òýe ÷uðwt, …t[ ðŒo{k™™ku Ä{o{kt ‚{kðuþ òýðku. yk heŒu W…kÞ™wt r™Y…ý ‚tûku…{kt fÞwO Au. yu{ yk «ƒtÄ{kt W…uÞ W…kÞ™wt r™Y…ý þkMºkk™w‚he ‚tûku…{kt ‚h‚ fÞwO Au. yu{ fhe™u yk¾ku ðuËktŒŒ¥ðkÚko ‚{k‚Úke ðýoÔÞku Au. ‚t«ËkÞMÚk fkuR yÕ…©wŒku yuðe ¼ú{ýk ‚uðu Au fu {wÏÞ „útÚk rþûkk…ºke ‚í‚t„eSð™ ð[™k{]Œ™ku su yr¼«kÞ „ku÷kuf yûkhÄk{ y™u Äk{e ©ef]»ý ©enrh™e Œ¥ðŒ: yr¼ÒkŒk™ku Au Œu™kÚke Mðk{e™ku yr¼«kÞ Œ¥ðŒ: r¼ÒkŒk™ku yk „útÚk{kt Au. yu{ fhe™u {wÏÞ „útÚkku™e n÷fkR fhu Au. yk «‚t„u yu™ku …ý MðÕ… rð[kh fhðk™e sYh Au. yk ¼ú{ýk r™»«{ký ¾kuxe Au yu{ ðkõÞku W…hÚke ‚kƒeŒ ÚkkÞ Au. ‘‘yrŒ ‚wtËh „ku÷kuf {æÞu, yûkhyuðwt su™wt ™k{ Au’’ ‘‘yuðk yûkhÄk{{kt, Œ{ku hnku Aku f]»ý f]…k¤’’ ‘‘suðwt „{þu „ku÷kuf Äýe™uhu, Œuðwt ykðþu ‚nsu ƒýe™uhu’’ ‘‘‚ðkuo…he Au ©ef]»ý yufhu, Sð Rïh {kÞk «uhfhu’’ ‘‘yuAu …kuŒu MðÞt ¼„ðk™hu, yûkh „ku÷kuf Äk{™k Äk{ehu > f]»ý fneyu su „ku÷kuf Äk{uhu, Œu Œ{u ÚkÞk Aku nrh™k{uhu > f]»ý nrh nrh Œus f]»ýhu, yuðwt ÚkÞwt {kŒkS™u á»ýhu >’’ ‘‘fhðk r™÷os™e «rŒ…k¤hu, ykÔÞk „ku÷kufÚke ËÞk¤hu > f]»ý ‚{ Ëun™ku ykfkh, Vuh ™rn ðu»k ƒúñ[kh > …Ae Ä{o™u ‚ðuo ‚kt¼ÞwO, f]»ýu nrh™k{u Ëun ÄÞwO > {khk RüËuð f]»ý sun, …qhý …wY»kku¥k{ Œ{u Œun > su™u W…k‚w Awt ykXwt ò{, Œus f]»ý yk ©enrh ™k{ >


¼ßÞk ©enrh™u f]»ý òýe, ykŒku f]»ý Au „ku÷kuf…rŒhu, ykÔÞk Au …kuŒu Ähe {qhrŒhu’’ ‘‘fnu f]»ý WØð Aku Œ{uhu, RÞkt þk…u ykÔÞk Œ{u y{uhu > {kxu fkZku ‚t«ËkÞ ™ðehu, yks Úkfe fnwt Awt WØðehu’’ ‘‘yu{ ƒku÷eÞk Au ƒnw™k{e, AuŒku …kuŒus ©ef]»ý Mðk{e’’ ‘‘‚tŒËk‚™k Au ‚íÞ ƒku÷, fnu ËeXku {U ƒúñ{nku÷ > Œu{kt {qhrŒ ËeXe {U ËkuÞ, WØð ™u ©ef]»ý™e ‚kuÞ > WØð Œu hk{k™tËY…, ©ef]»ý Œu yk ©enrh MðY…’’ ‘‘ƒnw ƒnw fhþu Œu þkuf, fnuþu «¼wS „Þk „ku÷kuf’’ ‘‘yuðk ‚Œ‚t„e ™h™khehu, yrŒ áZ Ä{or™{ Äkhehu > Œu™u yð~Þ ytŒu {nkhks hu, …kuŒu ykðu Au Œuzðk fkshu > Œ™ ŒS Œu {qhrŒ™u ‚t„uhu, òÞ s™ þwØ ÚkR yt„uhu > ©e„ku÷kuf „wýkŒeŒ sunhu, {kÞk Œ{…kh Äk{ Œunhu > y[¤ y™krË rËÔÞ fnuðkÞhu, ©ehkÄkf]»ý hnu Œun {ktÞhu > yrŒ y™w…{ Äk{ yunhu, …k{u WØðkr©Œ s™ sunhu > yu Äk{Úke …kAwt ™ yðkÞhu, ykðu Œu ©ef]»ý™e RåAkÞhu > Œus…wts Œu {æÞu ytƒkhu, fkuuxe ‚qÞo þrþÚke y…khhu > Œu™wt yûkhÄk{ Au ™k{hu, „wýkŒeŒ y[¤ nrhÄk{hu > Œu {æÞu ©ef]»ý™wt Äk{hu, håÞwt hí™ {rý yr¼hk{hu > fneyu ©ef]»ý …wY»kku¥k{hu, ðk‚wËuð rð»ýw …hƒúñhu > hkÄk h{k hnu ËkuÞ …k‚uhu, swðu ©ef]»ý nuŒu fxkûkuhu > ƒeS ÷r÷ŒkrË ‚¾e sunhu, hkÄkh{k‚{ ð¤e Œunhu > fk¤ f{o „wý r‚æÄ òýkuhu, Œu™k «uhf f]»ý «{kýkuhu > ‚tf»koý «ãwB™ fneyuhu, yr™YØY…u f]»ý ÷neyuhu > ™h™khkÞýkrË y™tŒhu, rËÔÞY…u hnu ¼„ðtŒ hu > Œu™u ykr©Œ nkuÞ su s™hu, …k{u „ku÷kuf Œu ‚nw s™hu, …k{u {kuxÃÞ fnu ™ ykðuhu, suýu «¼w ¼ßÞk yktrn ¼kðuhu > nrh Ähe …kuŒu yðŒkhhu, yun Äk{™wt W½kzâwt îkhhu > su fkuR ‚Œ‚t„e ™h™khehu, fÞkO yu Äk{™kt yrÄfkhehu > su™u {éÞk Mðk{e ‚w¾hkrþhu, ŒuŒku ‚ðuo yu Äk{™k ðk‚ehu > fnu frð ‚wýku þw¼ {rŒhu, fne ‚í‚t„e™e «k…rŒhu > ‚wýku ‚nw nwt þwt fnwt, ðýoðe ðkh{ðkh > ™Úke ËeXku ™Úke ‚kt¼éÞku, yk suðku ƒeòu yðŒkh > yrŒ ‚k{Úkeo ðkðhe, nrh Ähe {™w»Þ™wt Ëun > yk rË™ {kuÞuo yk„{u, ™Úke ‚wýe ©ðýu Œun > yrŒ y÷kirff ðkŒko, ÷kðe Ëu¾kze ÷kuf{ktR > yuðwt ykùÞo òuR s™, {„™ hnu {™{ktR > fhe fks {nkhks {kuxkt, „Þk …kuŒu „ku÷kuf’’ ‘‘™{ku „ku…k¤ „kufw¤[tË, ™{ku „ku…eðÕ÷¼ „ku®ðË > ™{ku ™kÚk „kuðÄo™Äkhe, ™{ku ƒk¤ {wfwLË {whkhe’’ RíÞkrË ‘‘ykÔÞk „ku÷kufÚke ËÞk¤hu, „Þk …kuŒu „ku÷kuf’’ yu{ ©enrh™ku „ku÷kuf Úkfe ykrð¼koð y™u „ku÷kuf{kt ytŒÄko™ fnu Au yu™ku ƒeòu yÚko ÚkR þõŒku ™Úke. yk yÚko ‘‘„ku÷kufku Äk{ [uÂÂŒ{T’’ ‘‘y{u „ku÷kuf{kt „Þk’’ ‘‘rþûkk…ºke ð[™k{]Œ™k ðkõÞ™u {¤Œku Au. ‚í‚t„eSð™{kt Œku yuðkt y™uf ð[™ku ðŒuo Au. yu{ {wÏÞ „útÚkku™e ‚kÚku yk „útÚk™e yufkÚkoŒk ‚wr‚Ø Au. ¼õŒ®[Œk{ýe „útÚk ‚tðŒT 1887 {kt …qýo fÞkuo Au. íÞkt ‚wÄe Mðk{e™u …qýo r™ùÞ ™ nŒku yu{ sÕ…ðkÚke Œku „útÚkfŒko y™u „útÚk™e n÷fkR ÚkkÞ Au. Œu™wt òÕ{ku™u ¼k™ hnuŒwt ™Úke. ð¤e fkuR yÄo ËøÄku™wt yu{ {k™ðwt Au fu Mðk{eyu ¼õŒ®[Œk{ýe ÷¾e íÞkhu ©enrh™ku ÞÚkkÚko r™ùÞ ™rn nkuðkÚke Œu{™ku yr¼«kÞ Œ¥ðŒ: yr¼™Œk™ku nŒku; …ý ßÞkhu ‚wáZ r™ùÞ ÚkÞku íÞkhu …wY»kku¥k{«fkþ„útÚk Auðxu fhe™u r¼ÒkŒk™ku yr¼«kÞ W½kzku sýkÔÞku Au. yu{ fhe™u ¼õŒ®[Œk{ýe™e y™u „útÚkfŒko ‚uðk{e™e n÷fkR fhu Au. yk {kLÞŒk …ý Œv™ ¾kuxe Au. ðkt[ku …wY»kku¥k{ «fkþ™k ðkõÞku ‘‘©e „ku÷kufÄk{ {kuÍkhhu, yûkhÄk{ Au nrh™wt ‚khhu >’’ ‘‘yu ©ef]»ý™wt yûkh Äk{hu’’ ‘‘òuR Y… Axk ‚w¾ËkRhu, h{k hkÄk fhu ‚uðfkRhu’’ ‘‘yuðk f]»ý f{¤Ë¤ ™uýhu, {w¾ {Äwh {™kunh ðuýhu’’ ‘‘™tË ‚w™tË ©eËk{ðh’’ ‘‘Ér»k Ëwðko‚k™k þk…u fhehu, ¼wrð «„xâk {™w»Þ Œ™w Ähehu’’ ‘‘yu{ …qýo …wY»kku¥k{ hkÞhu, rËÄku fku÷ ð]tËkð™{ktÞhu > ¼ÂõŒ Ä{o™u ykÃÞwt ð[™hu, ‚íÞ feÄwt Œu s„ Sð™hu > fku‚¤ Ëuþ yÞkuæÞk «ktŒhu, «¼w «„x ÚkÞk fhe ¾ktŒhu > ©e™khkÞý Ér»kY…hu, ÚkÞk «„x Œu …h{ y™w…hu > ÚkÞk ¼ÂõŒ Ä{o™k ƒk¤hu, ©ef]»ý ¼õŒ «rŒ…k¤hu’’ RíÞkrË. yk òuŒkt su yr¼«kÞ {wÏÞ „útÚkku™ku Au Œus ¼õŒr[tŒk{ýe™ku y™u Œus …wY»kku¥k{«fkþ™ku ‚ðoÚkk {¤Œku Au. y…ht…kh ‚ðkuo…he yðŒkhe…ýk™ku {rn{k fÌkku Au …ý Œu™e ÷kR™ Œku ‘‘Au Œku yu™k yus ©enrh, …ý yuðe ÷e÷k ™kuŒe fhe’’ ‘‘f]»ý nrh nrh Œus f]»ý hu’’ ‘‘f]»ýu nrh ™k{u Ëun ÄÞwO’’ ‘‘©ef]»ý Œu yk ©enrhMðY…’’ yu{ yufs y™qMÞwŒ yr¼ÒkŒk™e hk¾e Au. ÷uþÚke …ý Œqxðk ËeÄe ™Úke. nðu yu{kt þtfk™u MÚkk™ hnuŒwt ™Úke. W…h «{kýu™ku ‚ðkoÚko …qýo ‚ðkuo…Þku„e „útÚk fhe™u {nku…fkh fÞkuo Au. yk heŒu Mðk{eyu yk ‚t«ËkÞ{kt ‚ðorðÄ ¿kk™‚krníÞ™ku {nk‚t„ún ‚ðkuo¥k{ fhe™u RüËuð ©enrh y™u ŒËkr©Œ {nks™ku™u ½ýk «‚Òk fÞko Au.


Mðk{e™e rþÕ…r™…wýŒk …ý rðïf{ko™u rðM{Þ …{kz™khe y™u M…Äko fh™khe y™w¥k{ nŒe. Œu{ýu …kuŒk™e StË„e{kt Œuðkt ½ýkt fkÞkuo «þt‚™eÞ fÞkO Au. ‚ðo¿k ©enrh …ý Œuðk fkÞkuo{kt Mðk{e™e «Úk{ ‚÷kn ÷uŒk y™u Œuðk fkÞo{kt «uhŒk. ¼krð s™ku™k r™:©uÞ‚ {kxu ©enrhyu fhu÷k {trËh r™{koýY… {nkfkÞo{kt Mðk{eyu ½ýku ¼k„ ÷eÄu÷ku Au. fktR ™rn Œku …kuŒu rþÕ…e nkuðkÚke ‚÷knŒku Œu{™e nŒe s. Äku÷uhk™k {trËh{kt Œku fzeÞkfk{ ‚wŒkhfk{ y™u ‚÷kxfk{ …ý Mðk{eyu nkÚku s fux÷wtf fhu÷wt Au. {trËh …wÁt fhðk™e yk¿kk …ý ©enrhyu Mðk{e™u yk…u÷e XkfkuhS™k yk„¤™k f{kz™wt ykh‚™wt [kufXwt …kuuŒu s fÞwO Au. y™u ½wt{x™e yk„¤™e ™k™e ½wt{xe™e …ÚÚkh™e f{k™ …ý …kuŒus fkuŒhu÷e Au. ƒeswt ‚wŒkhe fk{Œkuu òíÞ™w„wý ½ýwt fhu÷wt Au. Œu™k rððu[™™e sYh ™Úke, ðzŒk÷{kt ƒkh ƒkhýkt™ku ¼ÔÞ ™ÔÞ ®nzku¤ku fu su{kt rðïf{ko™e [kŒwhe …ý LÞq™ „ýkÞ yuðku fÞkuo nŒku. su{kt ©enrhyu ƒnw 𾌠rðhkS™u ‚ðo ‚t½™u Ëþo™ ykÃÞkt nŒkt y™u Œu r™r{¥k™ku {kuxku Wí‚ð …ý «r‚æÄ ÚkÞku nŒku. yk ƒkƒŒ Œku Mðk{eyu s yk „útÚk{kt :- ‘‘…Ae ‚¾u fÞkuo Œku ®nzku¤ku, ‚khku þkur¼Œ ‚wtËh …nku¤ku > ƒkh ƒkhýu yku…u y™w…, òuÞk suðwt Au ò¤e™wt Y… > …kt[ rþ¾hu þku¼u r™Ëk™, òýeyu ðifwtX™wt rð{k™ > fksw f™f™k fkuxe{kt ÷ufu, ƒnw Vw÷ ™u nkh Œu ƒufu > Yzku håÞku {¤e {wr™hks, yuðu ®nzku¤u ƒuXk {nkhks > …Ae ÄÞkuo {w„x ‚wòýu, þku¼u ‚qÞo Œus …h{kýu’’ yk heŒu ðýoðe Au. yk heŒu Mðk{eyu Mðk‚kÄkhý rþÕ…r™…wýŒk™ku …ý ƒnw ‚khku W…Þku„ fhe™u ©enrh y™u ŒËkr©Œ {nks™ku™u ½ýk «‚Òk fÞko Au. W…h «{kýu ‚ðo ‚ËT„wý ‚t…Òk ‚ËT„wY r™»fw¤k™tË {wr™yu ykí{„wýð]Â¥k, ‚ðkuo…Þku„e „útÚk r™{koýð]Â¥k y™u rþÕ…ð]Â¥kÚke ‚t«ËkÞ™e ‚ws™ku{kt {kuxe {n¥kk {u¤ðe Au. y™u Œu{ýu …kuŒk™wt Sð™ ‚kËwt ‚kÂ¥ðf ‚íÞk„ún¼hu÷wt y™u Œ… íÞk„ ðihkøÞ rð„uhu ‚w„wýðk¤wt r™„o{™ fhu÷wt nkuðkÚke Œu ‚{Þ{kt Œu{™ku W…h™ku Ëu¾kð ykuAku «r‚æÄ ÚkÞku nþu, …htŒw Œu{™kt òŒu fhu÷kt fkÞkuo™ku rð™k M…Äko rð[kh fŒkO Œu{™k suðk r™:©uÞ‚ fÞkuo ƒeòyu ¼køÞus fÞkO nþu yu{ fneyu yu{kt yrŒþÞkuÂõŒ™u yðfkþ ™Úke. ‚kÄw rËûkk ÷eÄk …Ae yûkhðk‚ ‚wÄe „útÚkku y™u feŒo™ku s fÞko fŒko nŒk. ‚t. 1902 {kt AuÕ÷ku „útÚk ¼ÂõŒr™rÄ fÞkuo Au. W…h «{kýu …kuŒu f]Œf]íÞ ÚkR™u ƒeòyku {kxu …h{kÚko fhe yk…e™u ‚t. 1904 {kt Äku¤uhk{kt hne™u yûkhðk‚ ÷eÄku nŒku. Mðk{eyu yk …rðºk ¼qr{ W…h 82 ð»ko Ëun hkÏÞku nŒku. …kuŒu „kihðýoðk¤k, WÒkŒ y™u fwþ nkuðk AŒkt ŒusMðe y™u ‚kiBÞ nŒk. ykðk frððh ™hðh™e ‚t«ËkÞ™u ½ýe ¾k{e Au AŒkt …Aðkzu „útÚk™ku {kuxku y÷ÇÞ ÷k¼ ‚ðkuo…Þku„e yk…e „Þk, suÚke ¾k{e sýkŒe ™Úke. yu{™ku {kuxku W…fkh M{hý{kt hk¾ðku yu yk…ýwt fŒoÔÞ Au. þkMºke nrhSð™Ëk‚, ðzŒk÷. >> ©e Mðkr{™khkÞýku rðsÞŒuŒhk{T >>

-: rð»kÞk™w¢{rýfk :-

1. fŒkoyu Mð„útÚk™e r™ŠðΙ ‚{kÂó {kxu MðuüËuð™ku y…kh {rn{k ðýoððk …qðof Œu{™u ™{Mfkh fhðkY… fhu÷k {t„÷™wt rþ»Þrþûkk {kxu „útÚk{kt ÷¾ðwt y™u „útÚk h[ðk{kt W…Þku„e ƒwÂæÄÞku„™e «kÚko™k. 1 2. Mð„útÚk™e r™ŠðΙ ‚{kÂó{kt yrÄf ‚nkÞ {kxu ‘‘ ªÉlÉÉ näù´Éä iÉlÉÉ MÉÖ®Éè ’’ ¦ÉMÉ´ÉuùxnùxÉÆ º´ÉÉkÆ MÉÖ¯ñ´ÉxnùxÉ{ÉÚ´ÉÇEÆò yk LÞkÞu ‚tŒku™wt þw¼ ÷ûký ŒÚkk Œu{™ku {kuxku {rn{k ðýoððk …qðof Œu{™u fhu÷ku ™{Mfkh. 4 3. RüËuð™e …rðºk fÚkk™ku rðMŒkhÚke ðýoðu÷ku {rn{k. 7 4. ™„hks rn{k÷Þ™wt ¼ÔÞ ðýo™ y™u Œu{kt rðhks{k™ ™h™khkÞý ¼„ðk™™e ‚{e…u Œu{™e RåAkÚke {heåÞkrË {nŠ»kyku™wt ykððwt. 10 5. ykðu÷k {nŠ»kyku™ku ™k{Úke r™Ëuoþ, Œu{™u ©e™h™khkÞý™ku {u¤k…, Œu{ýu fhu÷ku {nŠ»kyku™ku ‚ífkh y™u {nŠ»kykuyu fhu÷e ™h™khkÞý™e …qò rð„uhu. 13


6. {nŠ»kf]Œ ™h™khkÞý™e MŒwrŒ ŒÚkk ¼khŒ™e «ò™k fnu÷k Ëw:¾‚{k[kh. 17 7. ™h™khkÞý …k‚u Ä{o¼ÂõŒ™wt ykððwt, íÞkt ykðu÷k Ëwðko‚k™wt ‚L{k™ ™rn ÚkðkÚke Œu{ýu ‚ðuo™u yk…u÷ku þk… y™u Ä{o¼ÂõŒ™e «kÚko™kÚke fhu÷ku y™w„ún. 21 8. ™khkÞýu ¼ÂõŒÄ{o™e ‚ktíð™k{kt Œu{™u …wºkY…u «„x ÚkR Ä{oMÚkk…™ …qðof y‚wh™kþ fhðk™wt yk…u÷wt ðhËk™ ŒÚkk y‚whkuyu fhu÷ku ËwŠð[kh. 25 9. y‚whku™ku WKð y™u Œu{™kt Ëwü yk[hýku™ku y™wðkË. 28 10. ‚hðkh Ëuþ{kt ykðu÷k Rxkh „k{{kt ‚hðheÞk rð« ƒk÷þ{ko Úkfe Œu{™e ¼køÞðŒe ¼kÞko{kt ‚t. 1796 fkŠŒf þwõ÷ 11 yu Ä{oËuð™ku sL{. 33 11. yus Ëuþ{kt ykðu÷k …rðºk A…iÞk „k{{kt rð« f]»ýþ{koÚkfe Œu{™e ¼ðk™e ¼Þko{kt ‚t. 1798 ™k fkŠŒfþwõ÷ 15 yu ¼ÂõŒËuðe™ku sL{ ŒÚkk Ä{o¼ÂõŒ™wt rððkn{t„÷ ŒÚkk ƒk÷þ{koyu ¼ÂõŒ«íÞu fhu÷ku …krŒðíÞkuu…Ëuþ. 36 12. ƒk÷þ{kof]Œ ðýko©{Ä{kuo…Ëuþ, hk{«Œk…S™ku sL{, y‚whf]Œ W…ÿð™u ÷eÄu Ä{o¼ÂõŒ™wt yÞkuæÞk fkþe ÚkR «Þk„{kt ykððwt, íÞkt hk{k™tËMðk{e™ku ‚{k„{ y™u Œu{™kÚkfe ¼k„ðŒe Ëeûkk™wt „úný rð„uhu. 40 13. Mðk{eyu yk…u÷ku yufktrŒf Ä{o™ku W…Ëuþ, Ët…Œe™wt ½uh …kAwt ykððwt, hk{«Œk…™ku W…ðeŒkuí‚ð, y‚whku…ÿðÚke ºkk‚u÷kt ¼kÞko ¼ÂõŒ™u ¼Œko Ä{uo yk…u÷ ÄiÞkuo…Ëuþ.43 14. M{]rŒ{kºkÚke ykðu÷k n™w{k™S™e yk¿kkÚke Ët…Œe™wt ð]tËkð™{kt ykððwt, íÞkt s…kí{f rð»ýwÞk„™k y™wck™Úke «‚Òk ÚkÞu÷k ©ef]»ý ¼„ðk™u yk…u÷kt rËÔÞY…u Ëþo™ y™u Ä{uo fhu÷e Œu{™e MŒwrŒ. 47 15. ©ef]»ýu Ä{o¼ÂõŒ™u …wºkY…u «„x ÚkR™u y‚wh™kþ y™u Ä{oMÚkk…™™wt yk…u÷ ðhËk™ y™u ½uh sŒkt {k„o{kt yrðãk™wt {÷ðwt y™u yïMÚkk{k™ku þk…. 51 16. þk…Úke þkufkŒwh Ä{o¼ÂõŒ™e n™w{k™u fhu÷e ‚ktíð™k, y‚whku™u Ëuðeyu yk…u÷ku þk…, ©enrh™ku ‚t. 1837 ™k [iºkþwõ÷ 9 ‚ku{ðkhu ÚkÞu÷ku ykrð¼koð, ©ef]»ýY…u {kŒk™u yk…u÷kt Ëþo™ y™u {kŒkyu fhu÷e MŒwrŒ rð„uhu. 55 17. sL{‚{Þ™k þw¼kuí‚ð™wt ðýo™, r…Œkyu fhu÷wt …wºk™wt òŒf{o, y‚whku™u ÚkÞu÷kt y…þfw™ku, fk÷eË¥ku ©enrh™u {khðk {kuf÷u÷e f]íÞkyku™ku áÂü{kºkÚke ™ü«kÞ Œuýeyku™ku n™w{k™u fhu÷ku ™kþ y™u Œu{ýu fnu÷ku ©enrh™ku {rn{k rð„uhu. 60 18. {kfOzuÞ{wr™yu ©enrh™wt „wýÞku„Úke fhu÷wt ™k{fhý, Ä{oËuðu …wºk™k fhu÷k ¼qr{W…ðuþ™, fýoðuÄ y™u yÒk«kþ™ ‚tMfkhku y™u ©enrh™e ƒk÷÷e÷k. 65 19. hk{«Œk™wt rððkn{t„÷, ©enrh™ku [ki÷ ‚tMfkh y™u {khðk ykðu÷k fk÷eË¥k™ku ©enrhyu MðiïÞoÚke fhu÷ku ™kþ. 70 20. y‚whku…ÿðÚke ¼Þ …k{u÷kt Ä{o¼ÂõŒ™wt …rðºk yÞkuæÞk{kt ykððwt, yÞkuæÞk™wt yËT¼qŒ ðýo y™u ©enrh™e ƒk÷¼kðÚkes hBÞ Ár[™wt ðýo™. 74 21. RåAkhk{™ku sL{ y™u ©enrh™e rËÔÞ ƒk÷÷e÷k. 78 22. ©enrh™ku W…ðeŒ {nkuí‚ð, ©enrhyu r…ŒkÚkfe fhu÷ku ðuËðuËkt„™ku ‚knrsf yÇÞk‚ y™u r…Œkyu yk…u÷ku ðŠýÄ{o™ku W…Ëuþ. 81 23. Ä{oËuðu …wºk™u yk…u÷e rþ¾k{ý, yÇÞk‚u÷kt ðuËkrË þkMºkku™k ‚khY… yuf „wxfk™wt ÷¾ðwt y™u 11 ð»kuo {khðk ykðu÷k y‚wh™ku áÂü{kºkÚke fhu÷ku ™kþ. 86 24. ©enrhyu {kŒk™u yk…u÷wt nrh„eŒk ™k{Úke ¿kk™ ŒÚkk ©ef]»ýY…u yk…u÷wt rËÔÞ Ëþo™ ŒÚkk {kŒkyu fhu÷e MŒwrŒ y™u Œu{™u yk…u÷e rËÔÞ „rŒ. 89 25. ™Sf{kt {]íÞw òýe™u Ä{o™e ÚkÞu÷e ytŒð]oÂ¥k, ‚{krÄ{kt ©enrh™wt ©ef]»ýY…u Ëþo™, Ä{of]Œ ©enrh MŒwrŒ y™u ©enrhyu yk…u÷wt Mð‚{e…r™ðk‚™wt ðhËk™. 94


26. Ä{oËuðu ƒu …wºkku «íÞu ©enrh™u ©ef]»ý¼„ðk™ òýðk™ku yk…u÷ku W…Ëuþ, ¼k„ðŒ™e ‚ókn™wt ©ðý, Ä{o™e rËÔÞ„rŒ y™u ©enrh™wt ½uhÚke ™ef¤ðwt. 97 27. „]n™ku íÞk„ fhe ð™{kt „Þu÷k ©enrh™ku ‚tƒtÄeykuyu fhu÷ku rð÷k…. 103 28. ©enrhyu ð™{kt [k÷Œkt «Úk{ ykðu÷k fk¤k …nkz{kt rð[hŒkt ykðu÷k yuf ½kuh ð™{kt hkrºkyu ðz™k ð]ûkŒ÷u fhu÷ku r™ðk‚, íÞkt …kuŒk™u {khðk ykðu÷k fk÷¼ihð™ku n™w{k™Syu fhu÷ku ™kþ rð„uhu. 105 29. „n™ ð™{kt ¼q÷k …zu÷k ©enrh™u {qŠŒ{k™ rn{k[¤u ƒŒkðu÷ku {k„o, …w÷nk©{{kt y[koY… {wõŒ™kÚk™kt Ëþo™ y™u ‚qÞo W…h Ëw»fh Œ… fhe Œu{™u «‚Òk fhe Œu{™k Úkfe {u¤ðu÷wt ðhËk™. 109 30. rn{k[¤ ŒhV [k÷Œkt ykðu÷ rðfx ð™{kt rð[hŒkt ykðu÷k ƒwxku÷…wh™k {nkË¥k hkò™u W…Ëuþ fhe™u Œu™wt fhu÷wt fÕÞký, ð™{kt „ku…k÷Þkur„™ku {u¤k… y™u Œu{™kÚkfe ÷e÷k{kºkÚke fhu÷ku Þku„kÇÞk‚. 114 31. Œu{™e …k‚u yuf ð»ko hne MðMðY…™wt ¿kk™ yk…e rËÔÞ„rŒ yk…e™u, …qðo{kt [k÷Œkt ykðu÷k ykrËðhkn ŒeÚko{kt ÚkR ðt„Ëuþ{kt «r‚æÄ ‚eh…wh™k hkò r‚æÄðÕ÷¼™u yiïÞo ƒŒkðe ykr©Œ fhe, „ku…k÷Ëk‚ ‚uðf™wt yr¼[khÚke hûký fhe, Ëw»…rh-„únÚke ~Þk{ðýo ÚkÞu÷k Œi÷t„ rð«™e rð…Â¥k nhe™u fk{kûkeËuðeyu ykððwt. 118 32. {nkr‚æÄ…ýk™k r{ÚÞk yr¼{k™e r…ƒuf™ku …hksÞ fhe Œu™u Mðkr©Œ fhe™u ƒeò r‚æÄku™u hò yk…e™u ©enrh™wt ™ð÷¾k …ðoŒ «íÞu …Äkhðwt. 122 33. íÞkt Œ… fhŒk ™ð÷k¾ Þkur„yku™u Œux÷kt Y… Äkhe™u yuõ‚kÚku {¤e™u {kuûkËk™ yk…e™u ƒk÷ðkfwtz ÚkR „t„k®‚Äw‚k„h{kt M™k™ fhe fr…÷k©{{kt ykðe íÞkt yuf {k‚ hne™u íÞktÚke s„ÒkkÚk…whe{kt ykðe™u y‚whku™ku fhu÷ku ™kþ. 127 34. íÞktÚke ykrËfq{o{kt ykðe™u íÞktÚke {k™‚…¥k™™k hkò™u Mðkr©Œ fhe Œu îkhk y‚wh™kþ fhe, ðUfxkrÿ rþðfkt[e rð»ýwfktr[ ÚkR ©eht„{kt ƒu {k‚ hne ‚uŒwƒtÄ{kt ƒu {k‚ hne ‚wtËhhks ÚkR ¼qŒ…whe ŒhV [k÷Œkt ykðu÷k ½kuh ð™{kt ¼qÏÞk ©enrh™u Aêu rËð‚u rþð…kðoŒeyu yk…u÷ku ‚kÚkðku rð„uhu. 131 35. ¼qŒ…whe, fLÞkfw{khe, …È™k¼, s™kËo™, ykrËfuþð, {÷Þk[÷, ‚kÂûk„ku…k÷, rf®»fÄk™„h, …tZh…wh, ËtzfkhÛÞ, ™kr‚f, ºÞtƒf RíÞkrË ŒeÚkkuo™u …rðºk fhŒkÚkfk Œk…e, ™{oËk, {ne y™u ‚kƒh{rŒ ™Ëe™u WŒhe™u ¼k÷{k ¼e{™kÚk™kt Ëþo™ fhe „wó«k„ ÚkR …t[ŒeÚkeo fhe ºký {k‚ ÷kuZðk{kt hne {kt„hku÷ ÚkR ©enrh™wt ‚t. 1856 ™k ©kðý ðËe yü{eyu ÷kus „k{u …Äkhðwt rð„uhu. 136 36. hk{k™tË Mðk{e™wt ¿kkŒÔÞ sL{krË ‚{MŒ ð]¥kktŒ. 139 37. hk{k™tË™u ykí{k™tË™ku {u¤k…, Œu{™ku rþ»Þ¼kð Mðefkh fÞko AŒkt ¼„ðk™-™u r™hkfkh fnuðkÚke Œu{™ku íÞk„ fhe hk{k™tË™wt ©eht„ûkuºk{kt ykððwt, íÞkt hk{k™wò[kÞo™kt ‚{krÄ{kt Ëþo™ y™u Œu{™kÚkfe ði»ýðe Ëeûkk™wt „úný. 144 38. íÞkt™k ði»ýðku™e …ezkÚke ð]tËkð™{kt ykððwt, „wÁ{tºk™k s…Úke ÚkÞu÷k ©ef]»ý™kt «íÞûk Ëþo™, Œu{™e fhu÷e MŒwrŒ, ©ef]»ýu ™ðe™ WæÄð ‚t«ËkÞ «ðŒkoððk™e fhu÷e yk¿kk, íÞktÚke «Þk„{kt Ä{o¼ÂõŒ™ku Úkyu÷ku {u¤k…, ŒeÚkkuo{kt rð[hŒkÚkfk Mðk{e™wt hiðŒk[÷ ykððwt y™u ©enrh™u ‚w¾k™tË™ku ÷kus ðkÔÞ W…h {u¤k…. 147 39. ƒt™uyu yufƒeò™k fnu÷k ‚{k[kh, ©enrh™u {wõŒk™tËS™ku {u¤k…, ©enrhyu …wAu÷k …kt[«§ku™k {wõŒ{wr™yu yk…u÷k W¥khku ™u ©enrhyu fnu÷e Mð‚î]Â¥k. 151 40. yufƒeòyu fnu÷wt …kuŒk™wt ‚î]¥kktŒ, hk{k™tË Mðk{e™ku {rn{k, Œu{™kt Ëþo™ fhðk™e ©Enrh™e rŒðú RåAk y™u ©enrhyu fhu÷wt æÞk™. 155 41. {wõŒk™tË Mðk{eyu ¼„ðk™ ©enrh™k y÷kirff yËT¼qŒ „wýku™wt ðýo™ fhðk …qðo™wt hk{k™tË Mðk{e W…h ¼ws™„h ÷¾u÷ku rð™trŒ…ºk. 160 42. ©enrhyu …kuŒk™e Yr[ sýkððk …qðof Mðk{e W…h ÷¾u÷ku «u{Ëþof …ºk. 166 43. Mðk{eyu …ºk ðkt[e ©enrh™e fhu÷e yrŒ«‚tþk y™u Œu{ýu ÷¾u÷ku «íÞw¥kh. 168


44. r……÷kýk{kt ™h®‚n {nuŒk™u íÞkt ykðu÷k Mðk{e™ku ©enrh™u {u¤k…, ©enrhyu fnu÷e …kuŒk™e Œ…ùÞko ŒÚkk Yr[, Mðk{eyu ©enrh™e fhu÷e «‚tþk y™u yk…u÷wt {kŒkr…Œk™wt sw™wt yku¤¾ký rð„uhu. 173 45. Mðk{eyu nrh¼õŒku ‚{ûk ©enrh™e fhu÷e yrÄf «‚tþk, ©ef]»ý™e …kuŒk™e …uXus …qò‚{Þu ðŠý™u «íÞûk Ëþo™ Ëuðk™e fhu÷e «kÚko™k, ðŠý™u «‚Òk ©ef]»ýu yk…u÷kt «íÞûk Ëþo™, Mðk{eyu ðŠý™u ‚t. 1857 ™k fkŠŒf þwf÷ yufkËþeyu yk…u÷e ‚rðrÄ ‚kuí‚ð {nkËeûkk y™u fnu÷k Œu™k yt„™k W…Ëuþku y™u ðŠý™u yk…u÷wt ðhËk™ rð„uhu. 177 46. hk{k™tË Mðk{e™wt suŒ…wh ykððwt, ©enrh™k ‚íÞkrË„wýku y™u yËT¼qŒ yiïÞo òuuR™u …kuŒk™e Ä{oÄwh ‚kU…ðk™ku fhu÷ku rð[kh y™u Œu ðkŒ {k™ðk™kuu ©enrh «íÞu fhu÷ku yk„ún y™u Œu ‚tƒtÄ{kt ©enrhyu fnu÷e …kuŒk™e nkËo yr¼Yr[. 181 47. Mðk{eyu …kuŒk™e Ä{oÄwh ©enrh™u yíÞk„únÚke ‚kU…e™u ‚ðo Mðkr©Œku™u …kuŒk™e …uXu ©enrh™u {k™ðk …qsðk™wt fne™u ©enrhyu {k„u÷k ðhku™wt Ëk™ yk…e™u íÞktÚke Výuýe „k{u ykðe™u ‚t. 1858 ™k {k„þh þwËe Œuh‚ „wÁðkhu ËuníÞk„ fhe ƒrÿfk©{u sðwt y™u Mðk{e™e ©enrhyu fhu÷e ËknkrË ykiæðoËirnf r¢Þk y™u þkufkŒwh nrh¼õŒku™u yk…u÷e Äehs rð„uhu. 185 48. ©enrhyu ‚ðo ykr©Œku™e {nk‚¼k ¼he™u yk…u÷ku Ä{kuo…Ëuþ y™u ‚ðo™ku þkuf r™ðkhe™u VýuýeÚke ÄkuhkS ¼kzuh {kýkðËh r……÷kýk y„ºkkR fk÷ðkýe ÚkR {kt„hku÷ …Äkhe íÞkt ðkÔÞ™u „¤kðe™u Œu™wt ¼ÞwO fhðk™k {nkuí‚ð{kt ‚ðo™u yk…u÷wt rËÔÞ [Œw¼wos rð»ýwY…u Ëþo™ rð„uhu. 189 49. {kt„hku÷{kt y™uf {ŒðkrËyku™u fhkðu÷e ‚{krÄ{kt Œu™k Œu™k RüËuðY…u yk…u÷wt MðËþo™ y™u ƒŒkðu÷wt y÷kirff yiïÞo y™u y™uf ‚ËkðúŒ ƒtÄkrð™u íÞktÚke {u½…wh ykðe™u íÞkt {wõŒk™tË {wr™™u {¤e™u Œu{™ku ‚{krÄ rð»kÞ™ku ‚tþÞ xk¤ðk ‚tŒËk‚™u ‚{krÄ fhkðe, íÞktÚke fk÷ðkýe ykðe™u r™:‚tþÞ ÚkÞu÷k {wõŒ{wr™™u MðMðY…™ku áZ r™ùÞ fhkðe Œu{™u ð[™ {kºkÚke yLÞ™u ‚{krÄ Úkðk™wt ðhËk™ yk…e™u, íÞkt …ý ‚{krÄ«fhý «ƒ¤ [÷kðe™u, íÞktÚke y{ËkðkË ykðe íÞktÚke ÷kufku™u ‚{krÄ rð„uhu y™tŒ yiïÞo ƒŒkðe™u ‚kuhX{kt …Äkhðwt rð„uhu. 194 50. ‚tŒku™k ‚ËT„wýku ‚î]¥k y™u ‚Ëw…Ëuþþi÷e òuR™u ƒ¤e WXu÷k {í‚he y‚whkuyu ‚ËkðúŒ{kt fhu÷e W…krÄÚke ftxk¤e™u Œu™u ƒtÄ fhkðe™u ‚kÄwyku™u {tz¤ ƒktÄe ËuþËuþ{kt Vhðk {kuf÷e™u …kuŒu ‚kuhX, nk÷kh, …kt[k÷, ¼k÷, „wshkŒ ÚkR r‚æÄ…wh{kt ‚{iÞku fhe ‚kuhX{kt ykðe {u½…wh{kt A {k‚ ‚wÄe rð«™e [kuhkþe fhe Œw÷‚erððkn fhe, íÞktÚke fkheÞkýe …Äkhðwt. íÞkt „Zzk™k Ëhƒkh ‚…rhðkh y¼Þhkò™wt y™u ËuþËuþ™k ¼õŒku™wt Ëþo™u ykððwt y™u Œu{™e …k‚u Œ¤kð™wt „¤kððwt y™u ‚tŒkuu™u ËuþËuþ{kt Vhðk {kuf÷ðwt, ËuþkuËuþ{kt y‚whf]Œ yrŒ…ezkÚke ‚kÄwyku™wt ©enrh…k‚u ykððwt y™u ©enrh™wt „wshkŒ{kt ðu÷k÷ ÚkR fåA{kt …Äkhðwt rð„uhu. 200 51. fåA{kt „k{ku„k{ nrh¼õŒku™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e™u ¼ws …Äkhðwt, íÞkt ‚ðo Ëuþku™k ¼õŒku W…h [iºke …qŠý{kyu sw™k„Z ykððk™e ftfkuŒheyku ÷¾kðe™u, íÞktÚke ÄkuhkS ÚkR sw™k„Z …Äkhe íÞkt™k Ëwƒo÷Ëk‚ „ðiÞk™wt Ëkrhÿ fk…e™u íÞkt™k «íÞuf nrh¼õŒku™u ½uh ¼kus™ fhe, r„h™kh™e Þkºkk fhe, ‚tŒku™u ËuþËuþ{kt Vhðk {kuf÷e …kuŒk™wt fk÷ðkýe …Äkhðwt. ‚tŒku™u y‚whkuyu yrŒ…ezk fhu÷e òýe ƒnw rË÷r„h ÚkR Œu{™u ûk{kðúŒ Äkhðk™wt fne™u [kuxe, ftXe, {k÷k, rŒ÷f™ku íÞk„ fhkðe …kt[‚ku™u …h{nt‚ fÞko rð„uhu. 204 52. Ëwðko‚k™k þk…Úke {™w»Þ Ëun Ähe™u ©enrh…k‚u hnu÷k ‚tŒku™kt …rðºk ™k{ku. 208 53. …h{nt‚, ‚tLÞk‚e, ƒúñ[khe y™u Ëk‚ ‚kÄw™kt ™k{ku. 212 54. ‚kÄwyku™e ƒnw «‚tþk fhe Œu{™u «ð]Â¥kY… ‚ËkðúŒ™u ƒtÄ fhðk™wt fne™u Œu ÿÔÞÚke Þ¿kkrË fhðk™wt Xhkðe™u ‚tŒku™u Vhðk {kuf÷e …kuŒu ‚kuhX{kt VhŒk VhŒk y„ºkkR{kt …ðoŒ¼kR™u íÞkt hne™u íÞkt ykðu÷k fkXe‚t½™e ‚kÚku yk¾k r……÷kýk ÚkR {u½…wh{kt y‚whku…ÿðÚke «kýk…Â¥k™u …k{u÷k {w¤S™u MðËþo™ yk…e™u ¼kzuh ykrË „k{ku{kt Vhe ‚hÄkh ykðe fkXeyku™u hò yk…e …kuŒu nk÷kh{kt hksfkux rð„uhu „k{ku{kt Vhe™u þu¾…kx ÚkR


¼kËhk{kt yuf {k‚ hne suŒ÷…wh{kt „ku®ðË Mðk{e™u Þ¿k fhðk™wt fne {kuf÷e™u, {kt[k, ‚whk¾k[h rð„uhu ‚ËT„]nMÚkku W…h …h{nt‚ Úkðk™ku fk„¤ ÷¾kÔÞku rð„uhu. 215 55. ¼kËhkÚke ƒu ‚uðf ‚kÚku ÷R fkuXkheÞk{kt yýËe ƒkR™u ‚{òðe™u, íÞktÚke yuf ‚uðf ÷k÷S™u ÷R ¼u÷k {k¤eÞk ÚkR hý WŒhe ykÄkuR „k{{kt ykðe ÷k÷S™u Ëeûkk yk…e r™»fw¤k™tË ™k{ yk…e™u yufkfe ¼ws™„h …Äkhðwt. íÞkt ykðu÷e ™ðk …h{nt‚™e {tz¤e™u ‚k{k sR {¤e™u Úkkuzk rËð‚ …k‚u hk¾e™u Œu{™u ‚{Íkðe ½hu …kAk {kuf÷e fåA{kt ðe[hŒk {ktzðe ykðe íÞkt ‚tŒku™u ƒku÷kðe Ëþo™krËf ‚w¾ yk…e™u y{ËkðkË {kufÕÞk rð„uhu. 219 56. fåAÚke nk÷kh ÚkR ‚hÄkh ykðe íÞktÚke r……hze ƒkuxkË ÚkR fkheÞkýe{kt [kh {k‚ hne ËuþËuþÚke ykðu÷k nrh¼õŒku™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e Œ÷k𠄤kðe Þ¿k fhe™u ‚kÄwyku™e ƒu {kuxe {tz¤e ƒktÄe, yuf™u ™ðk™„h y™u ƒeS™u ‚wŒh {kuf÷e™u …kuŒu íÞktÚke ðZðký hk{„he ËËwfk {rAÞkð suŒ÷…wh ÚkR z¼ký …es ™zeÞkË ÚkR W{huX{kt ƒnw «Œk… «Ëþkoðe™u íÞktÚke [kt„k ÚkR hkuÛÞ{kt r…hkýk™k {uŒ™u [{ífkh ƒŒkðe ƒku[k‚ý ƒwÄus ÚkR …kAk suŒ÷…wh ykðe íÞkt yrŒYÿ Þk„ fhkðe™u …kuŒu …Âù{{kt …ÄkÞko y™u r™ŠðΙ Þ¿k ÚkÞku òýe y‚whku™u ËkÍ ÚkR y™u ©enrhyu Vhe Þ¿k™ku Xhkð fhe suŒ÷…wh ykÔÞk y™u íÞkt ykðu÷k ‚tŒ nrh¼õŒku™u ‚kÚku ÷R …kuŒu ¾ku¾hk …ÄkÞko. 222 57. ¾ku¾hkÚke y{ËkðkË{kt r¼ûkk {k„ðk sŒk ‚kÄwyku™u y‚whkuyu yktŒhe™u ƒnw {kh {kÞko™k ‚{k[kh ‚kt¼¤e™u yrŒ fku…kfw¤ ÚkÞu÷k ©enrh [kh‚ku ‚tŒku™u ‚whŒ rðËkÞ fhe™u þqhðeh ûkrºkÞku™u ‚kÚku hk¾e ƒesu rËð‚ ŒiÞkh ÚkR fktfheÞk{kt M™k™ fhe …kAk „k{{kt …ÄkÞko. Œux÷kf{kt ÷zkR fhðk ykðu÷k y‚whku{ktÚke fux÷kf™u ûkrºkÞkuyu {kÞko y™u fux÷kf ™kþe „Þk rð„uhu. 227 58. ¾ku¾hkÚke ðu÷k÷ ‚÷fe ÚkR fåA{kt ykðe™u y‚whku W…h {{o™ku ¼hu÷ku …ºk ÷¾kðe™u íÞktÚke z¼ký ykðe Þ¿k™ku ykh¼ fhe …kuŒu ½kuzk‚h ÚkR nkÚkhku÷e{kt ykðe ‚tŒ™e {tz¤e Œuzkðe íÞkt™k ¼e÷ ¼q…rŒyu …qò fhe fktR ‚uðk™e «kÚko™k fhŒkt Œu™u Þ¿k™wt y‚whku Úkfe hûký fhðk™wt ¼¤kðe™u …k÷¾e{kt ƒu‚e Œu™u ½uh …ÄkhŒkt ‚whŒÚke ykðu÷k ¼õŒ ‚t½u sheÞk™e …kuþk„ …nuhkÔÞku ¼q…rŒ™e, «kÚko™kÚke Œuðks ðu»ku ½hku½h Ëþo™ yk…e ‚‚iLÞ ¼e÷ ¼q…rŒyu ‚rnŒ ½kuzuïkh ÚkR z¼ký ykðe ‚ðo ‚t½™e ‚t¼k¤ ÷R Ëþo™krË yk…e™u Þ¿k{kt rðΙ fhðk RåAŒk {í‚he rð«ku™u ÞwÂõŒÚke …kfþk¤k{ktÚke ƒnkh fkZe Œu™u MðkÄe™ fhe™u rð«ku™u …k¤kyku …k‚u ƒnw ¼Þ ƒŒkÔÞku. 230 59. ŒÚkkr… yð¤kR ™rn AkuzðkÚke ½kuzuïkh fkXeyku …k‚u ƒtÄwfku™k ¾k÷e ƒnkh fhkðe zhkðe ‚ðuo rð«ku™u ÞwÂõŒÚke s{kze™u ƒesu rËð‚ ÚkÞu÷e rðî킼k{kt [[ko ÚkŒkt …kuŒk™e SŒ {u¤ðe™u, íÞkt ½kuzk™e [kuhe fhðk ykðu÷k ðzŒk÷™k [kuhku™u [{ífkh ƒŒkðe Œu{™u r™òr©Œ fhe, ƒesu rËð‚u h‚kuR fhkðe ‚ðo™u s{kze™u …qýkonqrŒ™ku nku{ fhe rð«ku™u ËÂûkýkrËfÚke Œ]ó fhe™u ðÄu÷k ÷kzðk „k{{kt ½uhku½uh yk…e Œ¤kð{kt s¤stŒwyku™u …ý ™k¾e™u Þ¿k …whku fÞkuo. 234 60. z¼kýÚke suŒ÷…wh ÚkR …Âù{{kt [k÷Œkt ‚kht„…wh fkrhÞkýe ÚkR „Zzu …Äkhe, íÞktÚke fkheÞkýe fkuxzk, ƒtÄeÞk, „kUz¤, suŒ…wh, ÄkuhkS ÚkR ËwÄeðËh, fzkuhzk, fk÷kðz ÚkR {kUzk y÷iÞk ¼kËhk ÚkR fåA{kt ytòh ÚkR ¼ws …ÄkÞko. íÞkt nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fhe íÞktÚke {k™fwðk ÚkR Œuhk{kt ykðe ‚tŒku™u Œuzkðe fk¤kŒ¤kðu ykðe VheÚke Œuhk{kt ykðe íÞktÚke ‚tŒku™u yk¿kk yk…e …kuŒu {ktzðe ÚkR ¼kËhk y÷iÞk {kUzk ÚkR fzkuhzk{kt [kuhkþe fhe, ÄkuhkS r……÷kýk yk¾k ÚkR y„ºkkR{kt yü{e™ku ‚{iÞku fhe rð«‚wŒ™u W…ðeŒ yk…e, íÞktÚke sw™k„Z …ÄkÞko, ‚t½™u òuR™u fkuR yrðãkðk¤u íÞkt™k hkò™u yð¤wt ¼hkÔÞk AŒkt ‚w¿k ykÂMŒf hkòyu Œu ™rn {k™e™u ©enrh™u þnuh{kt ‚w¾uÚke …Äkhðk™wt fnuðkÚke …kuŒu …Äkhe™u Ëþo™krË yk…e™u íÞktÚke Výuýe ykðe ‚t½™u þe¾ yk…e …kuŒu …kt[k¤ Ëuþu …ÄkÞko. 237 61. „Zzk{kt …Äkhe íÞkt™k nrh¼õŒku™u Þ¿kkrËf™k þw¼ ‚{k[kh fne™u, {kuxk ‚kÄwyku «íÞu Þ¿k™u ÞkuøÞ MÚkk™ …wAŒkt suŒ÷…wh ƒŒkðŒkt, íÞkt Þ¿k …whku ™rn ÚkkÞ yu{ ©enrhyu fÌkk AŒkt Œu{™ku yk„ún ¼k¤e™u suŒ÷…wh


Þ¿kkÚkuo …ÄkÞko. …htŒw {í‚he îur»kyku™k ¼hkðkÚke hkòyu fhu÷k Þ¿k{kt rðΙÚke …kuŒu z¼ký ykðe ‚{„ú ‚k{„úe {t„kðe ÷R yZkhu ðýo™u s{kze ðMºkkrË yk…e™u {™w»ÞÞ¿k …whkuu fÞkuo. 241 62. íÞktÚke ƒwÄus ÚkR Íesh ykðe íÞkt suXk{uh™u ‚ku™uhe rþh…kð …nuhkðe, íÞktÚke fwtz¤, ‚kht„…wh, ™k„zfk ÚkR fkheÞkýe{kt nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fhe íÞkt y÷iÞk™u ‚ku™uhe rþh…kð yk…e, íÞktÚke fkuxzk ™zk¤k ƒtrÄÞk „kUz¤ ¼kËhk ÚkR hý WŒhe fåA ¼ws{kt ¼e{yufkËþe fhe, íÞktÚke VhŒk VhŒk sw™k„Z ÚkR y„ºkkR …t[k¤k {kýkðËh ÚkR fkheÞkýe …ÄkhŒkt íÞkt ykðu÷k ‚tŒËk‚ ©enrh™e yk¿kkÚke rn{k[÷™e ðkx ÷eÄk …Ae íÞkt ‚tŒku™u Œuzkðe Ëþo™krË ‚w¾ yk…e íÞkt sL{kü{e {nkuí‚ð fhe, íÞktÚke ‚kht„…wh …Äkhe ƒk…w¼kR™u ‚tLÞk‚ yk…e ‚tŒku™u Vhðk {kufÕÞk. 244 63. íÞktÚke „wshkŒ{kt …Äkhe y™uf ÷e÷kyku fhe, íÞktÚke …kt[k÷ nk÷kh y™u ‚kuhX™k nrh¼õŒku™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e™u …kt[k÷ Ëuþ{kt ykðe, íÞktÚke z¼ký …Äkhe, íÞkt ËuþkuËuþÚke ykðu÷k nrhs™ku™e …qò Mðefkhe Œu{™u Ëþo™krËfÚke rËÔÞ yk™tË yk…e™u, íÞkt ðzu ƒktÄu÷k ®nzku¤k{kt Íw÷e™u ‚ðo ‚t½™u þe¾ yk…e, …kuŒu …kt[k÷ …Äkhe ‚ðo nrh¼õŒku™u ðkiXu ykððk™wt fne {kuf÷e™u …kuŒu ðkiXk{kt …Äkhe fkŠŒf …qŠý{k ‚{iÞku fhe ‚ðo™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e™u sðk™e yk¿kk yk…e. 248 64. íÞktÚke z¼ký ðhŒk÷ ƒwÄus ƒku[k‚h ƒúk{ý„k{ yuf÷ƒkhk ‚h‚ðýe ÚkR …kAk ðhŒk÷ …Äkhe, íÞktÚke W{huX ÚkR zzw‚h fX÷k÷ ÚkR ôxzeÞk {nkËuð™kt Ëþo™ fhe Œu™k ‚uðf™u {wXe ¼he Yr…Þk yk…e íÞktÚke ÷wðkøÞ ‚÷fe «ktrŒs rðò…h „uheŒk ÚkR rðþ™„h{kt ƒúñ¼kus™ fhkðe, íÞktÚke ôÍk {u‚kýk fŠs‚ý {kuxuhk suŒ÷…wh ÚkR …kt[k÷{kt …Äkhe ‚kht„…wh{kt nrh¼õŒku™u ƒku÷kðe nwŒkþ™e ‚{iÞku fhe Œu{™u {k„u÷wt ðhËk™ yk…e ‚tŒku™e …ºk …w»…krË …qò …rh„úne™u ‚ðuo™u sðk™e yk¿kk yk…e …kuŒu „Zzk …ÄkÞko. 251 65. íÞktÚke ‚tŒku „wshkŒ{kt „Þk íÞkt fux÷kf ¼ýðk hÌkk, …Ae ©enrh Œðhk™e Þkºkkyu ‚tŒku™u ykððk™wt fne {kuf÷e™u, …]Úðe W…h …k…e™ku ðÄkhku òuR™u fk¤™u yk¿kk yk…e …kuŒu fuþ ðÄkhe Œ…ÂMððu»ku Ak™k hÌkk. ð‚tŒ ykðŒkt ‚tŒku™u ƒku÷kðe …kuŒu sheÞk™e ðMºkku …nuhe ‚tŒku™u ƒkÚk{kt ½k÷e {¤e™u ƒu rð¼k„ fhe ht„ hBÞk. …Ae ½u÷k{kt ‚tŒ nrh¼õŒku ‚kÚku M™k™¢ezk fhe „k{{kt …Äkhe ‚tŒku™u MðnMŒu s{kze™u, yk¿kkÚke ËuþktŒh{kt sŒk Œu{™u fkheÞkýe ™u fwtz÷ ‚wÄe ð¤kðe™u …kuŒu …kAk ykÔÞk yu heŒu „Zzk{kt nwŒk‚™e ‚{iÞku fÞkuo. 255 66. „ZzkÚke ðhŒk÷ ykðe íÞkt ‚tŒ nrh¼õŒku™u Œuzkðe Œu{™u Ëþo™krË rËÔÞ ‚w¾ yk…e™u …Ae ‚k{‚k{k ht„h{Œ fhe, yktƒu ƒktÄu÷k ®nzku¤k{kt rðhkS™u ‚ðo™u Ëþo™krË yk™tË yk…e Œu{™e …w»…krË …qò Mðefkhe. yu heŒu nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fÞkuo. 258 67. ðhŒk÷Úke …kuŒu „Zzk ykÔÞk y™u ‚tŒku Ëuþ{kt Vhðk „Þk nrh¼õŒku Mð„úk{u „Þk. Úkkuzk rËð‚ …Ae ©enrh ðzŒk÷ …Äkhe, íÞktÚke ‚tòÞk ƒk{hku÷e ÚkR z¼ký W{huX ÚkR …kAk ðzŒk÷ ykðe íÞkt {wr™yku™u Œuzkðe Œu{™u …h{uïh f]…k‚kæÞ Au fu r¢Þk‚kæÞ Au ? yuðku «§ …wAe™u …hM…h [[ko fhkðe, íÞktÚke zkfkuh W{huX ÚkR …kAk ðzŒk÷ ykðe íÞktÚke suŒ÷…wh ÚkR fŠs‚ý ykðe íÞkt ‚tŒ nrh¼õŒku™u Œuzkðe sL{kü{e™ku Wí‚ð fhe …kuŒu ®nzku¤u Íw÷e™u ‚tŒku™u þe¾ yk…e, …kuŒu Úkkuzk rË™ Ak™k hne ™khËe…wh ÚkR suŒ÷…wh ykðe íÞkt ‚ðo™u Ëþo™krË yk…e ¼ez™u ÷eÄu W¼k W¼k s{kze nrh¼õŒku™e …qò Mðkfkhe™u {wr™yku™u {¤e™u …kuŒu „Zzk …ÄkÞko. 261 68. íÞkt™k {kuxuhk ‚tŒku™u Œuzkðe Œu{™u Ëþo™krË ykÃÞk …Ae, {wõŒ{wr™yu Mð«‚ÒkŒk™wt ‚kÄ™ …wAðkÚke Œu™u fne™u ‚tŒku™u ƒnw heŒu s{kze Auðxu ËwÄ Ënª {MŒfu Zku¤e™u íÞkt hk‚ h{e™u fr…÷kAê™ku Wí‚ð fÞkuo. 265 69. ‚tŒku ÷e÷k „kŒk ‚kt¼¤Œk „wshkŒ{kt ykÔÞk, Úkkuzk rËð‚ …Ae …kuŒu ðzŒk÷ ykðe ‚tŒku™u ŒuzkÔÞk. yktƒ÷kŒ¤u …kxW…h rðhkS ‚¼k fhe ‚ðo™u «&™ku¥kh y™u Ëþo™krËfÚke yk™tË yk…e íÞkt yÒkfqx™ku Wí‚ð fÞkuo. ‚tŒku™u MðÞt …eh‚e s{kze™u yuf rËð‚ ƒk{hku÷e …Äkhe íÞkt hkýŒ¤u ƒktÄu÷k ®nzku¤k{kt Íw÷e™u íÞkt yï™u ƒnwðkh Vuhðe™u …kAk yktƒ÷kŒ¤u ‚¼k fhe yuf rËð‚ ð÷k‚ý …Äkhe íÞkt ®nzku¤u rðhkS Ëþo™krË yk…e™u ð¤kuxðk ÚkR ðzŒk÷ …ÄkÞko. 268


70. íÞktÚke „Zzk …Äkhe íÞkt™k ¼õŒku™u …wAðkÚke ðzŒk÷™e ÷e÷k fnuðk™u «‚t„u „wshkŒ™k ¼õŒku™e fhu÷e ½ýe «‚tþk ‚kt¼¤e™u íÞkt™k ¼õŒku™k yk„únÚke „wshkŒ™k ¼õŒku™u „Zzk ƒku÷kðe Œu{™ku ‚khku ‚ífkh fhe, …kuŒu ®nzku¤u rðhkS ht„ h{e ‚tŒku™u {¤e™u nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku …qýo fhe™u ‚ðo™u hò yk…e. 271 71. ‚tŒku ©enrh™e rËÔÞ ÷e÷k™u ‚t¼khŒkÚkfk ËuþktŒh{kt Vhe™u [zkuŒh ykÔÞk, …kuŒu ðzŒk÷{kt ykðe ƒku÷kððkÚke ykðu÷k ‚tŒku ™{Mfkh fhe ‚¼k{kt ƒu‚Œk, fkuRyu ©enrh™u yk…u÷wt y¥kh ‚tŒku™e ™kr‚fkyu [Š[™u fÌkwt fu yuf Œ{khk s {w¾™wt …kýe hnuþu. Œux÷kf{kt ykðu÷k ‚whŒe‚t½u {nk…qò fhe …Ae ®nzku¤u rðhkS ‚tŒku™e …qò „úný fhe Œu{™u {¤e …kuŒu …eh‚e s{kze ð¾kýe W…Ëuþ yk…e Vhðk {kufÕÞk, yu{ sL{kü{e {nkuí‚ð fÞkuo. 274 72. …kuŒu „Zzk …ÄkÞko y™u ‚tŒku „wshkŒ „Þk, ‚tŒku™kt ƒnw ð¾ký fhe …kuŒu Ëþo™ ËuŒk ËuŒk suŒ÷…wh …Äkhe íÞkt Ak™k hne íÞktÚke ðzŒk÷ ykðe ‚í‚t„{ktÚke sŒk hnuðk™e hò {k„Œkt ‚tŒku ƒnw WËk‚e ÚkŒkt hk{Ëk‚¼kR™e «kÚko™kÚke ‚í‚t„{kt hÌkk y™u ‚tŒku™u ‚í‚t„ ‚thý™e ¼÷k{ý fhe. …kuŒu z¼ký ÚkR ðzŒk÷ ƒku[k‚ý ÚkR ™{oËk WŒhe WÄ™k [e¾÷e ÚkR Ä{o…whu …ÄkhŒkt íÞkt™kt hkýe fwþ÷fwtðhƒkyu ‚khku ‚ífkh fhe hkßÞkrË ‚ðoMð ‚{…oý fÞwO …ý Œu™u ™rn Mðefkhe Œu{™u W…Ëuþ yk…e, {w„x Äkhe „s W…h ƒu‚e yk¾k þnuh{kt Ëþo™ yk…e s™…qò Mðefkhe, íÞktÚke ðkt‚Ëk …Äkhe íÞkt™k hkò™u [hýk‹ðË …kze yk…e™u …kAk Ä{o…wh ykðe ð‚tŒ™ku Wí‚ð fhe íÞktÚke VhŒk VhŒk ðzŒk÷ …ÄkÞko rð„uhu. 278 73. íÞktÚke „Zzk ykðk fux÷kf rËð‚ hne, ‚ðo™e W…h nwŒk‚™e™k ‚{iÞk W…h ðzŒk÷ ykððk™e ftfkuŒheÞku ÷¾kðe …kuŒu ðzŒk÷ …Äkhe òuƒ™…„e™e {uzeyu WŒhe™u ‚tŒku™u yktƒ÷u WŒkhe™u, ‚tŒ nrh¼õŒku ‚kÚku ht„÷e÷k fhe™u, ƒkh ƒkhýk™k ®nzku¤k{kt Íw÷e™u ‚ðo™u Ëþo™ …qs™krËf™ku ÷k¼ yk…e …kuŒk™wt yiïÞo Ëþkoðe ‚{iÞku ‚t…qýo fhe™u „Zzk …ÄkÞko. 282 74. íÞkt Úkkuzk rËð‚ hne™u ð¤e VhŒk VhŒk suŒ÷…wh …Äkhe fkŠŒf yufkËþe™ku Wí‚ð fhe íÞkt ‚tŒku™u …k‚u Œuzkðe™u nwŒk‚™e™k Wí‚ð™u ÞkuøÞ MÚkk™™ku Œ…k‚ fhŒkt, ðzŒk÷ suðwt ƒeswt ™Úke yu{ r™ùÞ fhe, ‚tŒku™u ‚ðo ‚kÄ™ku ŒiÞkh fhðk™kt fne™u …Ae …kuŒu ðzŒk÷ …ÄkÞko. íÞkt ht„÷e÷k fhe {wr™yku™u s{kze™u yktƒ÷kŒ÷u ‚¼k ¼he «&™ku¥khÚke ‚ðo™u ‚w«‚Òk fhe ƒktÄu÷k ®nzku¤k{kt Íw÷e™u ‚{iÞku …qýo fhe „Zzu …ÄkÞko. 285 75. íÞktÚke ‚kuhX{kt nrh¼õŒku™u Ëþo™ yk…Œk Úkfk ƒtÄeÞk ÚkR „kUz¤ ykðe íÞkt™k hkò™u ‚Ëw…Ëuþ yk…e, íÞktÚke ÄkuhkS ¼ktzuh {kýkðËh ÚkR …t[k¤k …ÄkÞko, íÞkt ‚kuhX Ëuþ™k „k{ku{ktÚke ykðu÷k ¼õŒku™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e™u Œu{™u ƒnw ð¾kýe™u Ëwƒo÷ Ëk‚™wt Ëkrhÿ fk…e™u íÞkt rð‚ rËð‚ hne íÞktÚke r……÷kýk yk¾k y„ºkkR ÚkR …kAk …t[k÷k …Äkhe {kýkðËh ò¤eÞk ƒtÄeÞk ÚkR „Zzk …ÄkÞko. íÞkt™k ¼õŒku yk„¤ ‚kuhXe ¼õŒku™e ƒnw «þt‚k fhe, yuf{k‚ íÞkt hne yuf rËð‚ WËk‚e xk¤ðk yuf ‚uðf ‚kÚku ‚w¾…wh …ÄkÞko. íÞkt [k÷w rððkn™kt ƒe¼í‚ „eŒku ‚kt¼¤e ðÄw WËk‚e ÚkR …kAk „Zzk …Äkhe rððkn™k rððuf™ku …ºk ÷¾kÔÞku. 288 76. íÞktÚke suŒ÷…wh ykðe ‚tŒ nrh¼õŒku™u Œuzkðe ¼e{yufkËþe™ku Wí‚ð fhe …kuŒk™wt …wY»kku¥k{…ýwt fne™u Ëþ rËð‚ ÷e÷k fhe ‚ðo™u ‚w¾ yk…e „Zzk …ÄkÞko. 292 77. íÞktÚke ðzŒk÷ ykðe ykr©Œku™u ƒku÷kðe rË…kuí‚ð fhe, „Zzk …ÄkÞko. íÞkt Úkkuzk rËð‚ hne …kAk ðzŒk÷ …Äkhe ðuËktŒk[kÞo™u Œuzkðe Œu™u ‚L{k™ yk…e ðuËktŒ™k «&™ku¥khÚke Œu™u SŒe™u …kAk „Zzk …ÄkÞko. 295 78. „Zzk{kt hne™u ‚ðo fkuRyu ð»kkuoð»ko yuf fkŠŒf «ƒkuÄ™e™k Wí‚ð W…h ðzŒk÷ ykððwt, yuðe r™ÞÞr{Œ yk¿kk fhðkÚke y™uf Ëuþyku{ktÚke y™uf nrh¼õŒku Yzk [hku¥k{ Ëuþ™k {æÞ{kt s¤ AkÞk rð„uhu™e ‚„ðzðk÷k …rðºk ðzŒk÷ „k{u ykðe™u ©enrh™e …Äkhðk™e ðkx òuR hÌkk. 299 79. ytŒÞko{e ¼„ðk™ …ý MðËþo™™e Œeðú WíftXk òýe™u, „ZzkÚke ½ýe òŒ™k ½kuzk ½kuze W…h yïkh Úkyu÷k fkXeyku …kuŒu {kýfe ½kuze W…h yïkh ÚkR™u „k{ku„k{ Ëþo™ yk…ŒkÚkfk ðzŒk÷ …Äkhe yktƒ÷k Œ¤u r™ðk‚ fÞkuo. ykðu÷k ‚tŒ nrh¼õŒku™u Ëþo™krËfÚke yíÞk™tË yk…e Œu{™u …kuŒk™wt …hŒhíð fne™u MðMðËuþ{kt sðk™e yk¿kk yk…e «ƒkuÄ™e Wí‚ð …qýo fhe „Zzk …ÄkÞko. 303


80. „Zzk{kt rðþ rËð‚ hne ‚tŒ nrh¼õŒku™u ftfkuŒhe ÷¾e ƒku÷kðe™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e™u ðeþ rËð‚ ‚wÄe ™ðe h‚kuRyku s{kze …Ae Vw÷Ëku÷™k Wí‚ð{kt ht„ h{e h{kze sÞk ÷÷eŒk W¥k{ hkò™u yrŒ hkS fÞko. 306 81. {w{wûkwyku™u ¿kk™ Ëk™ yk…ðk ‚tŒku™u ËuþktŒh{kt {kuf÷e ½ýu rËð‚u …kAk Œuzkðe …kuŒu …eh‚e™ðe ™ðe h‚kuRyku s{kze yk™tË yk…e, …Ae nrh¼õŒku™e «kÚko™kÚke ‚tŒ ‚kÚku ƒkuxkË …Äkhe Œu{™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fÞkuo, …Ae {Õ÷ h{kze rþh…kð yk…e ‚tŒ™u þe¾ yk…e. 310 82. íÞktÚke „Zzk …Äkhe íÞkt Úkkuzk rË™ hne y{ËkðkË …Äkhe ƒnw rË™™k ÃÞk‚e nrh¼õŒku™u Ëþo™krË yk…e, íÞktÚke ðu÷k÷ {u{ËkðkË zzw‚h ÚkR W{huX …Äkhe Ëþo™krË yk…e ‚tŒku™u h‚ hkux÷e s{kze, íÞktÚke ‚k{h¾k yktýË ðzŒk÷ „kt™k ƒku[k‚ý ÚkR „Zzk …ÄkÞko. 314 83. íÞkt [kh {k‚ hne ‚ðo ¿kk™Úke y¼ÞËk™™u yrÄf {k™e Œu™u yk…ðk íÞktÚke fŠs‚ý ykðe ‚tŒku™u ƒku÷kðe íÞktÚke ðzw ÚkR ykÿus{kt yÒkfkuxkuí‚ð fhe íÞktÚke fku÷ðzk W™kðk ™kËhe {ký‚k „urhŒk ƒk{ýðk ðz™„h rðþ™„h ð‚R {uW zkt„hðk yzk÷s ÚkR y{ËkðkË suŒ÷…wh ÚkR Äku¤fu ykðe ‚tŒku™u …e…¤e sðk™e yk¿kk yk…e …kuŒu yuðe heŒu y¼ÞËk™ yk…Œk Úkfk „Zzk …ÄkÞko. 318 84. „Zzk{kt «rŒrË™ ½u÷k{kt ‚¾k ‚kÚku s÷¢ezk y™u ‚¼k{kt «rŒrË™ «&™ku¥khÚke ‚ðo™u ‚tŒku»k yk…Œk ©enrhyu yÒkfqxkuí‚ð fhe {wr™yku™u „wshkŒ sðk™e yk¿kk yk…e. Œux÷kf{kt fkuR ykðu÷k ysƒ „uƒe™u SŒe™u …kuŒu íÞktÚke rð[hŒk Úkfk suŒ÷…wh ykðe íÞkt ‚tŒku™u Œuzkðe y{ËkðkËÚke ykðu÷ {wõŒ{wr™ ‚L{w¾ ÚkR ‚ífkh fhe™u, íÞktÚke y{ËkðkË …Äkhe …kAk suŒ÷…wh ÚkR {u{ËkðkË{kt ¿kk™ ‚tðkË fhe ‚ðo™u W…Ëuþ yk…e,íÞktÚke z¼ký ÚkR ðzŒk÷{kt ‚kŒ rËð‚ hne ƒwÄus „kuhkzâ …A{ Äku÷uhk ÚkR „Zzk …ÄkÞko. 321 85. íÞkt™k ¼õŒku™u ƒu {k‚ Ëþo™krË ‚w¾ yk…e, íÞktÚke ‚tŒ nrh¼õŒku ‚kÚku {AeÞkÔÞ{kt nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fhe, íÞktÚke hkuÍfk rð„uhu ÚkR „Zzk …ÄkÞko, íÞkt y‚whku™e W…kÄe™u Mð«Œk…Úke xk¤e™u fkrhÞkýe ÚkR …kAk „Zzk …Äkhe íÞkt yuf {kuxwt ‚ËkðúŒ ƒtÄkðe ykðu÷k ‚t½™e …qò Mðefkhe, …Ae Ëe…kð÷e ŒÚkk yÒkfqx™ku Wí‚ð fÞkuo. 326 86. ‚tŒku™u W…Ëuþ yk…e Vhðk {kuf÷e™u …kuŒu „Zzk{kt hne ‚tŒku™e ƒnw «‚tþk fhe nwŒk‚™e™ku Wí‚ð fÞkuo. y‚whf]Œ W…ÿðÚke sL{kü{e {nkuí‚ð ƒtÄ hk¾e Œu™ku W…ÿð þ{kðe™u, …Ae ‚tŒku™u Œuzkðe yÒkfqxkuí‚ð fÞkuo. ™h™khkÞýËuð™e «rŒck™e ftfkuŒheÞku ÷¾kðe™u …kuŒu suŒ÷…wh ÚkR y{ËkðkË ykðe «rŒck fhe yuf rËð‚u s þnuh™k rð«ku™e [kuhkþe fhe suŒ÷…wh ÚkR „Zzk …ÄkÞko. 330 87. íÞkt ‚tŒku™u A {k‚ ‚wÄe hk¾e nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fhe íÞktÚke ‚kht„…wh{kt sL{kü{e™ku Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko. íÞkt Úkkuzk rËð‚ hne fkheÞkýe{kt Ëþuhk™ku Wí‚ð fhe íÞkt ykðu÷kt rËðƒtËh™kt «u{ƒkR™ku …kuþk„ „úný fhe, Œu™u Ëe™k™kÚk ¼è™u yk…e …Ae yÒkfqxkuí‚ð fhe íÞktÚke ƒkuxkË ÚkR ÷kuÞk{kt þkfkuí‚ð fhe ð‚tŒ™ku ‚{iÞku fhe {kuxkt [tÿ„úný r™{e¥ku ¼ÿkðŒe{kt M™k™ fÞwO. 335 88. íÞktÚke r……hze nkÚk‚ýe s‚Ëý ƒtÄeÞk ÚkR „kUz¤ …Äkhe ‚kŒ ¼kŒ™e ‚w¾ze s{e s{kze, íÞktÚke zÞk ftzkuhzk ÍktÍ{uh W…÷uxk ò¤eÞk „ýkuË {kýkðËh ÚkR …t[k¤k …Äkhe íÞkt ‚tŒku™u Œuzkðe hk‚ h{e h{kze ht„h{Œ fhe ht„ðk¤kt ðMºkku Sýk¼kR™u yk…e™u Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð …qýo fÞkuo. 339 89. íÞktÚke {kýkðËh „ýkuË ò¤eÞk ËwÄkðËh ƒtÄeÞk hkÞ…whk ðktfeÞk ÚkR ‚ðo™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…Œk Úkfk „Zzk …ÄkÞko. íÞktÚke fkheÞkýe ykðe ‚tŒku™u ðhŒk÷{kt {trËh fhðk™wt fne …kuŒu „Zzk ÚkR ¼ws™„h …Äkhe íÞkt ™h™khkÞý™e «rŒck fhe …kAk „Zzk ykðe íÞkt ‚tŒku™u Œuzkðe sL{kü{e Wí‚ð fhe íÞkt ‚tŒku™u hk‚ h{e h{kze [kŒw{ko‚ hnuðk™wt fne™u yÒkfqx™ku {kuxku Wí‚ð fÞkuo y™u ÷û{e™khkÞý Ëuð MÚkk…™ {kxu ðzŒk÷ ykððk™ku rð[kh fÞkuo. 344 90. „ZzkÚke ‚t½™u ÷R ƒkuxkË ‚wtËheÞkýk ðk„z s‚fk hkuÍfk f{eÞkýk ƒkuY „¤eÞkýk ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe ÷û{e™khkÞýkrËf Ëuð™ku «rŒckuí‚ð fhe íÞkt ykðu÷k yÞkuæÞkðk‚e™u {¤e™u Œu{™u ‚kÚku ÷R ð‚ku{kt ð‚e


‚tŒku™u þe¾ yk…e, íÞktÚke ðxk{ý ò¾zk rð„uhu {k„o™k „k{ku{kt Ëþo™ ËuŒk Úkfk fwtz¤ fkheÞkýe ÚkR „Zzk …ÄkÞko. ð¤e íÞktÚke fkheÞkýe sR …kAk „Zzk …ÄkÞko. 348 91. yÞkuæÞkðk‚e™u Ëuþ™„hkrË™k ‚{k[kh …wAe Œu™u òýe Œu{™u …kuŒk™ku Mð¼kð fne™u …Ae fw¤™kt ™k{ …wAe òýe™u «‚Òk ÚkÞk …Ae {kuxk [kh ‚tŒku™u Œuzkðe. „kËe™k yrÄfkhe rð»ku™e ðkŒ …wAe, Ä{ofw¤{kt Œu MÚkk…ðk™ku r™ùÞ fhe …Ae ƒeòyku™u …ý …wAe …kuŒu íÞktÚke ‚tƒtÄe ‚kÚku ðzŒk÷ …Äkhe yÒkfqx «ƒkuÄ™e™ku Wí‚ð fhe yÞkuæÞk«‚kË h½wðeh™u Ë¥k…wºk fhe „kËe ‚kU…e {trËh Ëuþ ðnU[e yk…e …kAk „Zzk …Äkhe íÞkt ð‚tŒkuí‚ð fÞkuo. 352 92. yuf rË™ ‚¼k{kt ŒeÚkoÞkºkk™e ykð~ÞfŒk fne ŒeÚkkuo™e «þt‚k fhŒkt îkrhfk™ku {rn{k rðþu»k fne™u ‚Âå[Ëk™tË{wr™ ‚kÚku yÞkuæÞkðk‚e™u îkhfkt {kufÕÞk. íÞkt™k „w„¤eÞkuyu {wr™™u „ku{Œe{kt M™k™ fhðk ËeÄwt ™rn y™u Ä™{kxu ðªxkR ðéÞk íÞkt {wr™™u ‚{krÄ ÚkðkÚke Œu{™u …zŒk {wfe™u yÞkuæÞkðk‚e ykht¼zk ƒux ÚkR …kAk „ku{Œe ykÔÞk. ‚{krÄ{ktÚke ò„u÷k {wr™ „ku{ŒeM™k™ rð™k ykht¼zk ykÔÞk íÞkt Ak…ku ™ {¤ðkÚke ÷kt½ý[kuhu ƒuXk rð„uhu. 356 93. íÞkt hne {wr™yu ©ef]»ý™e yrŒMŒwrŒ fhŒkt «‚Òk ©ef]»ýu rËÔÞY…Úke Ëþo™ ËR ðzŒk÷ ykðe hÌkk™wt ðhËk™ …k{e yÞkuæÞkðk‚e ‚kÚku „Zzk ykðe ©enrh™u ƒ™u÷wt ð]¥kktŒ fnuŒkt ©enrhyu ‚ðo™u ðzŒk÷ ykððk™wt fne {kuf÷e …kuŒu ŒiÞkh ÚkR fwtz¤ ¾‚Œk ®þSðkzk ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe íÞkt ‚ŒeÚko îkhfkÄeþ™kuu r™ðk‚ fhkðe Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fhe „ku{Œe „¤kðe „Zzk …ÄkÞko. 361 94. ð»kkuoð»ko «ƒkuÄ™e™ku Wí‚ð fhðk™ku Xhkð fhe ‚ðo™e W…h ðzŒk÷ ykððk™e ftfkuŒhe ÷¾kðe …kuŒu fkheÞkýe f{eÞk¤w ykzuðk ÚkR ðzŒk÷ ykðe ‚ðo™u Ëþo™krËfÚke yk™tË yk…e ÷û{e™khkÞýkrËf {qŠŒyku™e yrŒ«þt‚k fhe «ƒkuÄ™e Wí‚ð …qýo fhe ‚tŒku™u «u{Úke {¤e™u hò yk…e …kuŒu íÞktÚke ƒku[k‚ý Ëuðký ÚkR {ne™Ëe WŒhe, fkhu÷e yk{kuË ƒwðk fu÷kuË ¼Y[ ytf÷uïh ÚkR fku‚k÷ ykðe íÞkt ‚L{w¾ ykðu÷k ‚whŒe nrh¼õŒku ‚kÚku ‚whŒ …ÄkÞko. 367 95. Œk…eŒehu {MŒwƒk„{kt WŒhe ‚w¾…k÷{kt ƒu‚e yhËuþhu ykýu÷k ¼ÔÞ ‚k{iÞk ‚kÚku þnuh{kt …Äkhe ‚ðo™u Ëþo™krË yk…e Œu{™e ¼ux …qò Mðefkhe. íÞkt™k hkò y™u yhËuþh …khþe™u ½uh …Ähk{ýe fhe íÞktÚke {MŒwƒk„{kt ykðe [k÷Œe ð¾Œu yhËuþh™u n»koðu„Úke …k½ze yk…e íÞktÚke fku‚÷ ytf÷uïh fu÷kuË yk{kuË fkhu÷e ƒË÷…wh ¾t¼kŒ „wzu÷ Äku÷uhk fkheÞkýe ÚkR „Zzk …ÄkÞko. 372 96. íÞktÚke ¼xðÿ{kt ò™ ÷R™u ËkËk¾k[h™ku rððkn fhe ykðe™u, ‚kht„…wh ‚wtËheÞkýk ðk„z ftÚkkheÞk rþÞkýe Œkðe ËËwfk ÚkR {rAÞkð ykðe íÞkt {wr™yku™u Œuzkðe y{ËkðkË ykðe íÞkt Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fhe, y‚÷k÷e suŒ÷…wh ÚkR ðzŒk÷ …ÄkheíÞkt ËuþkuËuþÚke ykðu÷k ¼õŒku™u Ëþo™krË ÷k¼ yk…e Œu{™e ¼ux …qò Mðkfkhe hk{™ð{e Wí‚ð fhe ‚eŒkhk{™u W…ðeŒ yk…e „Zzk …ÄkÞko. 377 97. íÞkt Úkkuzk rË™ hne íÞktÚke „ktV ÚkR ðzŒk÷ ykðe ‚tŒ {tz¤eÞku ƒku÷kðe yÒkfqx y™u «ƒkuÄ™e Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko. sw™k„Z{kt ŒÚkk Äku÷uhk{kt {trËh fhðk ‚tŒku™u {kuf÷e™u «Úk{ Äku÷uhk{kt …Äkhe «rŒ{kyku …Ähkðe …kAk „Zzk …Äkhe „Zk¤e sR ykÔÞk. 380 98. íÞktÚke ‚tŒ ‚rnŒ ‚wtËheÞkýk ykðe íÞkt ð‚LŒkuí‚ð fhe, íÞktÚke ¼U‚ò÷ ™k„zfk ÷kuÞk ƒkuxkË ÚkR „Zzk …ÄkÞko. Úkkuzk rË™ …Ae íÞktÚke rð[hŒk Úkfk y{ËkðkË ykðe ‚ðo ¼õŒku™e ¼ux …qò Mðefkhe íÞkt nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku fhe íÞktÚke y‚÷k÷e suŒ÷…wh {u{ËkðkË ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe íÞkt hk{™ð{e Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko. 384 99. íÞkt y‚wh Úkfe ykðu÷kt rðΙ™u xk¤e™u ‚tŒ ¼õŒku™u Œuzkðe sL{kü{e Wí‚ð fhe, íÞktÚke „k{ku„k{ Ëþo™krË yk…ŒkÚkfk ðzŒk÷ …Äkhe, íÞkt ÷kufrþûkkÚkuo «rŒrË™ {trËh™u «ËÂûkýk «ýk{ fhŒk Úkfk Ëeðk¤e yÒkfqx «ƒkuÄ™e Wí‚ð fhe™u íÞktÚke ‚ÞkS hkò™e ƒnw «kÚko™kÚke ‚ktfhËk Akýe ÚkR hkòyu ‚L{w¾ {kuf÷u÷k hksfeÞ ¼ÔÞ ‚k{iÞk™e Äk{Äw{e ‚kÚku ðzkuËhk þnuh{kt …Äkhe ‚ðo™u Ëþo™krËfÚke f]ŒkÚko fhe, hkò™u íÞkt …Äkhe


100.

101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122.

W…ËuþkrË yk…e Œu™e …qò ¼ux Mðefkhe, ‚ðo {ŒðkrËyku™u SŒe™u ‚ktf¤Ëk ÚkR …kAk ðzŒk÷ …ÄkÞko. íÞkt ËkuZ {k‚ hne rþûkk…ºke ÷¾e™u „Zzk …ÄkÞko. 388 íÞktÚke fkheÞkýe{kt nwŒk‚™e fhe ðzŒk÷ …Äkhe íÞkt ykðe hnu÷k ‚tŒ nrh¼õŒku™u Ëþo™krË ‚w¾ yk…e hk{™ð{e™ku ‚{iÞku fhe „Zzk …Äkhe sL{kü{e Wí‚ð fÞkuo. íÞktÚke fh{z …Äkhe yÒkfqx Wí‚ð fhe y{ËkðkË{kt yk™tËMðk{e™e …qò Mðefkhe y‚÷k÷e suŒ÷…wh „k{ze {u{ËkðkË ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe íÞkt «ƒkuÄ™e Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko. íÞktÚke ‚tŒku™u sw™k„Z {kuf÷e …kuŒu fkheÞkýe [ufze Äku÷uhk r……¤e f{eÞk¤k ðh‚zk ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe hk{™ð{e Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko. íÞkt {trËh™ku ykht¼ fhkðe™u …kuŒu y{ËkðkË suŒ÷…wh ÚkR „Zzk …ÄkÞko. íÞkt Vw÷Ëku¤™ku Wí‚ð fhe fkrhÞkýe ™kðzk Äku÷uhk ÚkR ðzŒk÷ …Äkhe hk{™ð{e Wí‚ð fhe „Zzk …ÄkÞko íÞkt yü{e™e ÷e÷k fhe …kAk ðzŒk÷ …Äkhe „Zzk …ÄkÞko. íÞktÚke „ð™oh ‚knuƒ™k yk„únÚke hksfkux …Äkhe Œu™u Ëþo™ W…ËuþkrË yk…e „Zzk …ÄkÞko ð¤e íÞktÚke sw™k„Z ÚkR {qŠŒyku™e «rŒck fhe „Zzk …Äkhe íÞkt …ý {qŠŒyku …Ähkððk™ku {kuxku Wí‚ð fÞkuo. íÞkh…Ae f]ŒkÚko …kuŒu sz¼hŒ Ëþk Ëþkoððk ÷køÞk. 393 «„x …wY»kku¥k{ …htƒúñ ¼„ðk™ ©enrh™e y÷kirff yËT¼qŒ yiïÞo ¼hu÷e rËÔÞ ÷e÷k™wt ‚tûku…Úke VheÚke ðýo™ rð„uhu. 399 «„x ¼„ðk™ ©enrh™ku y…kh {rn{k. y™u rËÔÞ ÷e÷k™wt ðýo™. 402 {wr™ykuyu ©enrh™e Œu Œu rðr[ºk {íMÞkrË yðŒkhku y™u Œu{™kt yËT¼qŒ fkÞkuo™wt ðýo™ fhðk …qðof ‚ðo yðŒkhÄhŒk…ýu fh÷e MŒwrŒ rð„uhu. 406 …qðo yðŒkhkuyu fhu÷kt yËT¼qŒ fkÞkuo{ktÚke y{kuyu fktR …ý fkÞo fÞwO ™Úke AŒkt Œ{ku y{™u …hkí…h …h{uïh…ýu fu{ fnku Aku ? yuðku {wr™yku «íÞu ©enrhyu fhu÷ku «§ y™u Œu{kt {wr™ykuyu {kun ™ …k{Œkt {™w»Þ[rhºk òýe™u yk…ðk Äkhu÷ku W¥kh. 411 {wr™ykuyu ©enrh™u ÞwÂõŒÞwõŒ ‚«{ký W¥kh yk…e Œu{™u ‚ðkoðŒkhÄŒko…ýu ‚{Íe Œu {wsƒ «rŒ…kËe, …Ae f]…k‚kæÞŒk™ku fnu÷ku rðþu»k. 414 ‚tŒku™wt r™»fk{ ðúŒ{k™ fnuŒkt fk{™k Ëku»kku y™u Œu™u SŒðk™k W…kÞku. 418 r™÷kuo¼ ðŒo{k™ fnuŒkt ÷ku¼™k Ëku»kku y™u Œu™u SŒðk™k fnu÷k W…kÞku. 424 r™:MðkËe ðúŒ{k™ fnuŒkt MðkË™k Ëku»kku y™u Œu™u SŒðk™k W…kÞku. 427 r™:M™un ðúŒ{k™ fnuŒkt M™un™k Ëkuu»kku y™u Œu™u SŒðk™k ƒŒkðu÷k W…kÞku. 431 r™{ko™e ðúŒ{k™ fnuŒkt {k™™k Ëku»kku y™u Œu™k íÞk„™k W…kÞku. 435 …wY»k™k Ëku»k «Ëþo™ …qðof ‚ktÏÞÞku„e Mºkeyku™k fnu÷kt ðúŒ{k™. 438 ©enrh …k‚u ‚Ëk ‚uðk{kt hnu™khk …k»koËku™kt ŒÚkk Ëw„o…wh™e ‚ktÏÞÞku„e f{oÞku„e nrh¼õŒ ƒkRyku™kt M{hýeÞ ™k{ku. 442 ‚kuhXËuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt™k{ „k{ðkh òrŒðkh „wýðkh ™k{ku. 447 ðk÷kf Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt „úk{ðkh òrŒðkh ™k{ku. 453 fkXeÞkðkz nrh¼õŒ Mºke …wY»k™kt ™k{ku. 458 nk÷kh ŒÚkk fåA Ëuþ™k nrh¼õŒ Mºke-…wY»k™kt „úk{ðkh ™k{ku. 464 ‚ki¼eh Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt ™k{ku. 470 ¼k÷Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt ™k{ku. 476 ZtZkÔÞ Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt ™k{ku. 480 {khðkz ŒÚkk „wshkŒ Ëuþ™kt ¼õŒku™kt ™k{ku. 487 „wshkŒ Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kRyku™kt „k{ðkh òrŒðkh ™k{ku. 492 [zkuŒh Ëuþ™k nrh¼õŒ ƒkR-¼kR™kt „úk{ðkh òrŒðkh „wýðkh ™k{ku. 497


123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140.

ƒkhkt Ëuþ™k nrh¼õŒ™kt ™k{ku. 502 ðkf÷ Ëuþ™k nrh¼õŒ™kt ™k{ku. 505 fk™{ Ëuþ™k nrh¼õŒ™kt ™k{ku. 510 r™{kz ŒÚkk rnLËwMÚkk™ Ëuþ™k nrh¼õŒ™kt ™k{ku. 515 ƒwtËu÷¾tz ŒÚkk …t[{nu÷ ŒÚkk „t„k…kh Ëuþ™k nrh¼õŒ™kt 520 nrh¼õŒ rþhku{rý …ðoŒ¼kR ŒÚkk {w¤S™u ©enrhyu yk…u÷k …h[k. 524 ‚tŒrþhkurý ‚tŒËk‚S™u ©enrhyu yk…u÷k …kh{iïÞo«Ëþof …h[k. 528 ÔÞk…fk™tË {nk{wr™™u ©enrhyu yk…u÷k ¼„ðk™…ýk™k …h[k. 533 {wõŒhks {wõŒk™tË y¾tzk™tË fiðÕÞk™tË™u «Ëþkoðu÷k …h[k. 537 SðwƒkR, hksƒkR, …kt[wƒkR, ™k™wƒkR y™u hk{ƒkR™u yk…u÷k …h[k. 541 {kýkðËh™k nrh¼õŒku ŒÚkk WæÄðS ŒÚkk òËðS™u yk…u÷k …h[k. 544 ÷k÷S (r™»fw¤k™tË Mðk{e) ŒÚkk ‚Âå[Ëk™tË {wr™™u yk…u÷k …h[k. 548 {wõŒk™tË ykí{k™tË y™u y™tŒk™tË {wr™™u yk…u÷ …h[k. 552 Sðhk{ hkýku ðþhk{ ¼e{ y™u hk½ð ¼õŒ™u yk…u÷k …h[k. 555 fk÷ku ¼w÷ku Íðuh ŒÚkk «kýðÕ÷¼™u yk…u÷k …h[k. 559 ËÞkhk{ òuRŒku ãk¤S ŒÚkk fwþ¤ƒkR™u Ëþkoðu÷k rËÔÞ …h[k. 563 ™k„¼õŒ, ¼„k¼õŒ, hkò¼õŒ, Y…ku¼õŒ, …wtò¼kR™u yk…u÷k …h[k. 567 r‚Œkhk{¼õŒ, fk™S¼õŒ, s{™ktƒkR, ™Úkw¼kR™k ‚tƒtÄe, ‚{krÄðk¤kt ™k™k ƒkk¤fku ð‚™Ëk‚ y™u nuŒƒkR™u ©enrhyu «Ëþkoðu÷k …h[k. 570 141. sufhý¼õŒ sŒ™ƒkR s{™ktƒkR «¼wËk‚ yð÷ƒkR y™u ‚ktÏÞÞku„e yð÷ƒkR™u ©enrhyu …whu÷k …kh{iïÞo«Ëþof …h[k. 575 142. ¾wþk÷¼õŒ („ku…k¤k™tË Mðk{e) ™u yk…u÷k y™uf yËT¼qŒ …h[k. 578 143. W{iÞkƒkR™u ©enrh ¼„ðk™u yk…u÷k y™uf y÷kirff …h[k. 582 144. hk{[tÿ y{]ŒƒkR y™u þku¼khk{™u ¼„ðk™u …whu÷k …h[k. 586 145. ™kY…tŒ™k™k ƒk…w‚hðheÞk ƒk…w¼kR „t„kƒkR ‚uðfhk{™u yk…u÷k …h[k. 590 146. ™kÚk¼õŒ Œu™ku ‚wŒ hkÞS¼õŒ ÷k¾ku¼õŒ ¼„ðk™Ëk‚ s„Sð™ y{]ŒƒkR ËÞk¤S¼õŒ yu ‚ðuo™u …h[ku. 594 147. ËÞk¤S¼õŒ ðÕ÷¼¼õŒ su‚t„¼õŒ fzeÞku ykr˼õŒ ƒk…w¼õŒ RíÞkrËf™u ©enrhyu yk…u÷k yËT¼qŒ …h[ku. 598 148. {kU½eƒkR ytƒkƒkR s{™ktƒkR …kðoŒeƒkR y™u ƒeS s{™ktƒkR™u ¼„ðk™ ©enrhyu yk…u÷k …kh{iùÞo«Ëþof yËT¼wŒ …h[ku. 601 149. þk{ƒkR, SrðƒkR, W{iÞkƒkR, «u{ƒkR, ÷û{eƒkR, {ÚkwhktƒkR ŒÚkk Œu™e …k‚u ykðu÷e ƒeS fkuR ƒkR yu ‚ðuo™u yk…u÷k …h[ku. 605 150. SS¼kR, ƒk…w¼kR, ƒu[h¼kR, ™k™ku¼kR, suXku¼õŒ «¼kŒ„hƒkðku yu ‚ðo™u ©enrh ¼„ðk™u yk…u÷k …h[ku. 609 151. ‚kfhƒkR, fuþhƒkR, þu¾ ð÷e¼kR, …kh‚e ykhËuþh ŒÚkk ¼„w™u ©enrhyu yk…u÷k …h[ku. 613 152. Ëeðk™ ËkËku¼kR, ‚k{S¼kR, …eŒktƒh¼kR, þku¼khk{, ™khkÞý™ku ‚wŒ nrhhk{, ðIfxhk{ y™u ¿kk™uïh™u ©enrhyu yk…u÷k …h[ku. 617 153. Ëþo™ fhðk ykðŒku ƒwhk™…wh™ku ‚t½ y™u hk{S™u yk…u÷k …h[ku. 621


154. ®ƒËku¼õŒ y™u Œu™e fkfe, XkfwhËk‚ y™u Œu™e …í™e Ä™wƒkR, „kt„wƒkR, ƒwæļõŒ y™u {Ëkhe¼õŒ yu ‚ðuo™u ©enrhyu yk…u÷k …h[ku. 625 155. ÷wfe¼õŒ «ký™kÚk ™u r…Œk Ëuþh ™u Äwðk „k{™k ¼õŒku™u yk…u÷k …h[ku. 629 156. S¼kR¼õŒ, fkþeËk‚, fk™Ëk‚, ™hku¥k{Ëk‚, ™k„hËk‚ RþyðhËk‚ ŒÚkk hksƒkR™u ©enrhyu …whu÷k …h[ku. 632 157. Ëe™k™kÚk¼è, þku¼khk{ y™u ‚wtËhS ‚wŒkh™u yk…u÷k …h[ku. 636 158. fkXe {kýr‚Þku, {kðku ŒÚkk rºkf{ ‚Úkðkhku ŒÚkk rn{kuþkn yu ‚ðuo™u ©enrhyu yk…u÷k …h[ku. 640 159. yufktrŒf Mð‚í‚tr„«kÃÞ «f]rŒ…h rËÔÞ „ku÷kufÄk{™wt yËT¼wŒ ðýo™. 644 160. f]ŒfkÞo ¼„ðk™ ©enrh™ku MðÄk{ …Äkhðk™ku ‚tfÕ… ‚kt¼¤e yrŒr¾Òk ÚkÞu÷k ykr©Œku™u …kŒu yk…u÷e Äehs þÂõŒ rð„uhu. 650 161. ©enrh™e ‚t ð ŒT 1 886 ™k ßÞu c þw Ë e Ëþ{e {t „ ¤ðkhu {æÞköu yt Œ Äko ™ ÷e÷k. 655 162. RüËuð ©enrh™k rðÞku„Úke ykr©Œku™u ÚkÞu÷k y‚Ìk Ëw:¾™wt ðýo™ rð„uhu. 659 163. yk¾k „útÚk™k 164 «fhý™ku ‚tûku…Úke rð»kÞk™w¢{. 663 164. Mðf]Œ ¼õŒ®[Œk{rý „útÚk™wt ‚nuŒw {knkíBÞ ðýo™. 668

hk„ ‚k{uhe– {t„¤{qŠŒ {nk«¼w, ©e ‚nò™tË ‚w¾Y… > ¼ÂõŒ Ä{o ‚wŒ ©enrh, ‚{Yt ‚ËkÞ y™w… >>1>> …h{ ËÞk¤w Aku Œ{u, ©ef]»ý ‚ðkoÄeþ > «Úk{ Œ{™u «ý{wt, ™k{wt ðkh{ðkh nwt þe»k >>2>> yrŒ ‚wtËh „ku÷kuf {æÞu, yûkh yuðwt su™wt ™k{ Au > fkurx ‚qÞo [Lÿ yÂø™ ‚{, «fkþf rËÔÞ Äk{ Au >>3>> yrŒ ïuŒ ‚Âå[Ëk™LË, ƒúñ…wh y{]Œ y…kh > …h{…Ë yk™LË ƒúñ, r[Ëkfkþ fnu r™Äkoh >>4>> yuðk yûkhÄk{{kt Œ{u, hnku Aku f]»ý f]…k¤ > …wY»kku¥k{ ðk‚wËuð ™khkÞý, …h{kí{k …h{ ËÞk¤ >>5>> …hƒúñ ƒúñ …h{uïh, rð»ýw Rïh ðuË fnu ð¤e > yun ykrË y™tŒ ™k{u, ‚wtËh {qŠŒ ~Þk{¤e >>6>> ûkh yûkh …h ‚ðo¿k Aku, ‚ðofŒko r™ÞtŒk ytŒÞko{e > ‚ðofkhý™k fkhý r™„woý, MðÞt«fkþ ‚nw™k Mðk{e >>7>> MðŒtºk ƒúñY… ‚Ëk, {wõŒ y™tŒfkurx W…k‚u {¤e > y™tŒ fkurx ƒúñktz™e fhku, Wí…Â¥k ÂMÚkrŒ ™u ÷Þ ð¤e >>8>> «f]rŒ …wY»k fk¤ «Äk™, {n¥k¥ðkrËf þÂõŒ ½ýe > Œu™k «uhf y™tŒfkurx, ƒúñktz™k Œ{u Äýe >>9>> yuðk ©ef]»ý rfþkuh {qŠŒ, fkurx ftË…o Ë…o nhku > yk… RåAkyu yðŒhe, Þw„kuÞw„ s™™kt fkhs fhku >>10>> «Úk{ {qŠŒ Ä{oÚke, «„xâk …qhý fk{ > ™h™khkÞý ™kÚkS, Œ{u hÌkk ƒrÿfk Äk{ >>11>> íÞkh …Ae ð‚wËuð ËuðfeÚke, «„xâk {Úkwhk{ktÞ > y™tŒ y‚wh ‚tnkhðk, fhðk r™s ‚uðf™e ‚nkÞ >>12>>


íÞkh …Ae ð¤e s„{kt, yÄ{o ðkæÞku y…kh > ¼ÂõŒ Ä{o™u …ezðk, y‚whu ÷eÄk yðŒkh >>13>> ‚íÞ ðkŒ WíÚkk…ðk, yk…ðk W…Ëuþ yð¤k > yuðk …k…e «„x ÚkÞk, ½hku½h „wÁ ‚½¤k >>14>> ¼ÂõŒ Ä{o ¼Þ …kr{Þkt, hÌkwt ™rn hnuðk fkuR Xk{ > íÞkhu Œ{u «„rxÞk, fku‚÷ Ëuþ{kt ½™~Þk{ >>15>> ™h™kxf Ähe ™kÚkS, rð[hku ð‚wÄk{ktÞ > y¿kk™e su y¼kr„Þk, Œu yu {{o ™ ‚{su fktÞ >>16>> ‚{Úko Aku Œ{u ©enrh, ‚ðkuo…he ‚ðkoÄkh > {™w»Þ Œ™ {nk¿kk™½™, s™ {™ SŒ™nkh >>17>> {nkÄeh „t¼eh „hðk, ËÞk®‚Äw Ëku»k hrnŒ > fYýkr™rÄ f]…k¤w fku{¤, þw¼ þkÂLŒ„wýu ‚rnŒ >>18>> WËkh …hW…fkhe yrŒ, ð¤e ‚ðo™k ‚w¾Äk{ > Ëe™ƒtÄw ËÞk¤w Ë÷™k, …h{kÚkeo …qhýfk{ >>19>> su s™ Œ{™u ykþÞko, nÞko Œu™k rºkrðÄ Œk… > fk¤ f{o {kÞkÚke {wfkðe, yk…eÞwt ‚w¾ y{k… >>20>> …ezu ™rn …t[ rð»kÞ Œu™u, su þhý Œ{kYt ykðe „únu > fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {kunkrË, yÄ{o Wh{kt ™ð hnu >>21>> þqLÞðkËe ™u þw»f¿kk™e, ™kÂMŒf fwtz ðk{e ð¤e > yun™k {ŒY… ytÄkYt, Œu Œ{khu Œusu „Þwt x¤e >>22>> Rþ ys y{hkrË yk…u, Þku„e {™ SŒu ™rn > Œun Œ{khk «Œk…Úke, r™ss™ {™ SíÞk frn >>23>> yuðk ‚{Úko ~Þk{ Œ{u, ƒnw™k{e ƒ¤ «ƒ¤ Aku > ™h™kxÞf s™ {™hts™, y¿kk™e™u yf¤ Aku >>24>> ™hŒ™ {kxu ™kÚkS, Mðk{e hk{k™tË ‚urðÞk > {nk{tºk íÞkt …k{e …kuŒu, ‚ËT„wÁ™k rþ»Þ ÚkÞk >>25>> ‚nò™tË yk™tË ftË, s„ðtË sun™wt ™k{ Au > ‚{hŒkt y½yku½ ™kþu, ‚tŒ™u ‚w¾Äk{ Au >>26>> yuðk ™k{™u …k{e yk…u, yf¤ yk yðr™ Vhku > ËR Ëþo™ s™™u, y™uf Sð™kt y½ nhku >>27>> yuðk ‚{Úko Mð«¼w, ©enrh þwØ ƒwÂØ ËeSÞu > r™sËk‚ òýe Ëe™ƒtÄw, f]…k¤w f]…k feSÞu >>28>> Œð [rhºk „kðk r[¥k{kt, W{t„ hnu Au yrŒ > þçË ‚ðuo ÚkkÞ ‚ð¤k, yk…ßÞku yuðe {rŒ >>29>> ð¤e ‚k[k ‚tŒ™u nwt, ÷¤e ÷¤e ÷k„wt …kÞ > fhku f]…k „útÚk fhŒkt, rð½™ fkuR ™ ÚkkÞ >>30>> nrhs™ {™ {„™ ÚkR, yuðe yk…ßÞku ykrþ»k >


©enrh™k „wý „kŒkt ‚wýŒkt, n»ko ðkÄu nt{uþ >>31>> ‚ðuo {¤e ‚nkÞ fhßÞku, {™ ÄkhßÞku {uÞo yrŒ > «fhý ‚ðuo yu{ ‚wÍu, su{ yfo{kt yýw „rŒ >>32>> ‚tMf]Œ «kf]Œ þçËu, „útÚk frðyu ƒnw fÞko > {™hts™ ƒwÂØ {ts™, yuðe heŒu yrŒ yku[Þko >>33>> „ã …ã ™u AtË A…Þ, ‚kt¼¤Œkt ƒwÂØ „¤u > yuðwt òýe ykËh fhŒkt, {™ …kU[u ™rn …kAwt ð¤u >>34>> Œu™u Œu ®n{Œ ËeSÞu, ÷eSÞu nkÚk nðu „úne > ykËh fYt yk „útÚk™ku, «Œk… Œ{khku ÷R >>35>> Œ{khk «Œk… Úkfe, …kt„¤ku …ðoŒ [zu > Œ{khk «Œk… Úkfe, ytÄ™u yktÏÞku szu >>36>> Œ{khk «Œk… Úkfe, {wfku {w¾u ðuË ¼ýu > Œ{khk «Œk… Úkfe, htf Œu hkò ƒýu >>37>> yuðku «Œk… Wh Ähe, ykËYt Awt yk „útÚk™u > rðΙ fkuR ÔÞk…u ™rn, ‚{hŒkt ‚{Úko™u >>38>> nrhfÚkk nðu ykËYt, ‚ÈrŒ ©kuŒk su ‚kt¼¤u > ©ðýu ‚wýŒkt ‚w¾ W…su, Œk… Œ™™k Œu x¤u >>39>> ¼ð Ëw:¾nkhe ‚w¾fkhe, ‚khe fÚkk yk y™w… Au > «„x W…k‚e s™™u, ‚kt¼¤Œkt ‚w¾Y… Au >>40>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu {t„¤k[hý fÞwO yu ™k{u «Úk{™wt «fhý{T >>1>>

…qðoAkÞku– ‚ðuo ‚tŒ ‚wòý™u, nwt «Úk{ ÷k„e …kÞ > ykËYt yk „útÚk™u, su{kt rð½™ fkuR ™ ÚkkÞ >>1>> ‚tŒf]…kyu ‚w¾ W…su, ‚tŒf]…kÚke ‚hu fk{ > ‚tŒf]…kÚke …kr{Þu, …qhý …wY»kku¥k{ Äk{ >>2>> ‚tŒf]…kyu ‚ÈrŒ ò„u, ‚tŒf]…kÚke ‚Nwý > ‚tŒf]…k rð™k ‚kÄwŒk, fnku™u …kBÞk fwý >>3>> ‚tŒ ‚uÔÞk Œuýu ‚ðo ‚uÔÞk, ‚uÔÞk ©enrh ¼„ðk™ > Ér»k {wr™ ‚uÔÞk ËuðŒk, suýu ‚tŒ fÞko hkS {™ >>4>> s… Œ… ŒeÚko ðúŒ ð¤e, Œuýu fÞko Þku„ Þ„™ > ‚ðuo fkhs ‚krhÞwt, suýu ‚tŒ fÞko «‚Òk >>5>> yuðk ‚tŒ rþhku{rý, ½ýe ½ýe þwt fnwt ðkŒ > Œuðwt ™Úke rºk÷kuf{kt, ‚tŒ ‚{ ŒwÕÞ ‚kûkkŒ >>6>> fk{Ëw½k fÕ…ŒY, …kh‚ ®[Œk{rý [kh > ‚tŒ ‚{k™ yu yufu ™rn, {U {™{kt fÞkuo rð[kh >>7>> yÕ… ‚w¾ yu{kt hÌkwt, {¤e x¤e òÞ Au yun > ‚tŒ ‚uÔÞu ‚w¾ W…su, hnu y¾tz yx¤ yun >>8>>


[ku…kR– yuðk ‚tŒ ‚Ëk þw¼{rŒ, sõŒËku»k ™rn su{kt hrŒ > ‚ki™u yk…u rnŒ W…Ëuþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>9>> ‚ËT„wý™k ®‚Äw „t¼eh, ÂMÚkh{rŒ yrŒþÞ Äeh > {k™ yr¼{k™ ™rn ÷uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>10>> yntfkh ™rn y¼uË r[¥k, fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {kun SŒ > $rÿÞ SŒe ¼su s„Ëeþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>11>> r™¼oÞ ƒúñrð¥k …wr™Œ, ûk{kðk™ ™u ‚h÷ r[¥k > ‚{Úko ‚íÞðkËe ‚huþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>12>> Œusu Œ…u Þþu ‚tŒ …whk, ¿kk™ðk™ þwØ ƒkuÄu þqhk > þw¼ þe÷ ‚w¾™k Ëk™uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>13>> fhu …rðºk yÒk òuR yknkh, ‚khe r„hk ‚{¼kð y…kh > ™rn y™Úko R»Þko f÷uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>14>> ¼ÂõŒ rð™Þ ÿZ rð[kh, yk…u ƒeò™u {k™ y…kh > yrŒ …rðºk hnu ynkur™þ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>15>> þ{Ë{krË ‚kÄ™u ‚t…™, ƒku÷u {r¤™u {™ hts™ > ©wŒðk™{kt ‚kiÚke ‚huþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>16>> yk™trËŒ ykí{k Au yk…, r™÷uo… r™Ëkuo»k r™»…k… > yþX y‚t„e ûk{kÄeþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>17>> ‚tþÞnŒko ™u fÕÞkýfŒko, ð¤e ðuË …whký™k ðu¥kk > fku{¤ðkýe ðk[k¤ rðþu»k, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>18>> ‚khe ‚wtËh fÚkk fnu Au, y÷wçÄkrË ykí{k hnu Au > ð¤e …hËw:¾ nhu nt{uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>19>> fk{ ÿÔÞ ™u {k™ Au sun, Œun ‚kYt ™Úke ÄkÞkuo Ëun > ¿kk™ ðihkøÞ Whu yþu»k, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>20>> ‚Ëk M{hý ¼s™ fhu, ð¤e æÞk™ {nkhks™wt Ähu > yuðu „wýu {kuxk su {w™eþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>21>> ‚kðÄk™ ÷ßòðk™ ¾hk, ÷kuf yk[hý ™ swðu shk > {kuxe ƒwÂØ þwÂØ Au rðþu»k, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>22>> fhu fkhs f¤e{¤ ÄkuÞ, ÷k¼ y÷k¼u ÂMÚkh{rŒ nkuÞ > zkÌkk òýu fk¤ ð¤e Ëuþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>23>> ‚wýe …khfk Ëku»k™u Ëkxu, Œu Sð™k Yzk Úkðk {kxu > Whu yÄ{o™ku ™rn «ðuþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>24>> y[…¤Œk yr[hfkhe, ÄúkÞ ™i æÞk™u {qhrŒ ¼k¤e > ‚Ëk„ún{kt hnu ynkur™þ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>25>> f]…k¤w ™u …hW…fkhe, ¿kk™Ëk™Úke ™ òÞ nkhe > fu™e ®™Ëk ÿkun ™rn ÷uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>26>> ‚„k ‚ki™k rþŒ¤Œk y…kh, r™Šðfkhe ™u ÷½wyknkh >


þhýk„Œ™k ËkŒk nt{uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>27>> Ë„ku ™rn ‚t„ún hrnŒk, rððuf rð[kh Ä{oðtŒk > ‚Ëk …rðºk ™u þw¼ ðu»k, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>28>> hkÏÞwt ƒúñ[Þo y»xyt„, yrŒ ŒßÞku rºkÞk™ku «‚t„ > …t[ rð»kÞþwt hkÏÞku Au îu»k, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>29>> yuðk ‚ËT„wý™k Au ¼tzkh, ‚ðuo s™™k ‚w¾ËkŒkh > y¿kk™ Œ{™k Au rË™uþ, yuðk ‚tŒ™u ™k{wt nwt þe»k >>30>> yuðk ‚ËT„wýu ‚t…Òk ‚tŒ, fhku f]…k {wt …h yíÞtŒ > „kô {nkhks™k „wý ð¤e, fhßÞku ‚nkÞ Œ{u ‚nw {¤e >>31>> ð¤e ðtËw nrhs™ ‚nw™u, yk…ßÞku yuðe ykrþ»k {w™u > nuŒ ðkÄu nrhÞþ fnuŒkt, yuðe ‚ki hnußÞku ykrþ»k ËuŒkt >>32>> yÕ… ƒwÂØyu ykËÞkuo „útÚk, ™Úke …whku fhðk ‚{Úko > {kxu MŒwrŒ fYt Awt Œ{khe, fhßÞku ‚nw {¤e ‚nkÞ {khe >>33>> fhe rð™trŒ ðkh{ðkh, nðu fYt fÚkk™ku Wå[kh > nrhÞþ fnuðk nhÏÞwt Au niÞwt, fÌkk rð™k òŒwt ™Úke hiÞwt >>34>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu frðyu MŒwrŒ fhe yu ™k{u ƒeswt «fhý{T >>2>>

hk„ ‚k{uhe– ‚khe fÚkk ‚wtËh yrŒ, nwt fnwt fhe rðMŒkh > su s™ {™ ËR ‚kt¼¤u, Œu WŒhu ¼ð…kh >>1>> y{]ŒðŒ su yk fÚkk, ©wrŒ ËR su ‚kt¼¤þu > yt„kuyt„ yk™tË ðkÄe, Œk… ‚tŒk… Œu x¤þu >>2>> «fx …wY»kku¥k{™kt, [rhºk …rðºk fnwt yrŒ > ©ðý ËR su ‚kt¼¤u, ÚkkÞ Œu™e r™{o¤ {rŒ >>3>> …rðºk Þþ su™e fehrŒ, …rðºk „wý fnuðkÞ Au > su s™ fnu ™u ‚kt¼¤u, Œu …ý …rðºk ÚkkÞ Au >>4>> …rðºk {rn{k …rðºk {kuxâ…, …rðºk Œus «Œk… Au > r[¥ku r™þrË™ ®[Œðu, Œu …ý s™ r™»…k… Au >>5>> yuðe fÚkk W¥k{ yrŒ, ‚ÈrŒ ™u ‚w¾Y… Au > su{ su{ s™ ‚kt¼¤u, Œu{ Œu{ ðkŒ y™w… Au >>6>> yuðe fÚkk ykËhŒkt, yrŒ W{t„ Au {khu yt„u > yt„{kt yk™tË W÷xâku, òýwt õÞkhu fnwt WAht„u >>7>> su{ W…ðk‚e s™™u, ykðu y{]Œ™wt ™kuŒYt > Œu r…ðk …¤ ¾{u ™rn, òýu fi ðkhu …k™ fYt >>8>> yu{ ÚkR Au ytŒhu, nrhÞþ fuðk nk{ niÞu > òýwt [rhºk ™kÚk™kt, yrŒ W¥k{ õÞkhu fiÞu >>9>> ‚wŒkÚkeo su{ ‚wŒ …k{u, Ä™kÚkeo …k{u Ä™ ð¤e > rðãkÚkeo su{ rðãk …k{u, Œu{ yu ðkŒ {™u {¤e >>10>>


yrŒn»ko Au ytŒhu, ð¤e yk™tË ykÔÞku Au yt„{kt > ‚wtËh [rhºk ©enrhŒýkt, fnwt nðu W{t„{kt >>11>> ÄLÞ ÄLÞ Ä{o ‚wŒ™e, …rðºk fÚkk fehrŒ > Ëw:¾ nhýe ‚w¾ fhýe, ÚkkÞ ‚wýŒkt ‚ÈrŒ >>12>> fÚkk y™w…{ Au yrŒ, þw¼{rŒ s™ ‚kt¼¤þu > y¼k„e ™h yð„wý ÷R, ðý ƒkéÞu ƒ¤e {hþu >>13>> sðk‚ku su{ s¤ {éÞu, òÞ ‚{q¤ku ‚wfkR™u > Œu{ y¼k„e yk fÚkkÚke, Ëwü òþu Ëw:¾kR™u >>14>> ¾h™u su{ ‚kfh þºkw, …Þ…kf fw¬wh fu{ Íhu > ®„„k™u su{ „ku¤ ™ „{u, ½e r{‚rhÚke fex {hu >>15>> ¾kŒkt ¾khuf su{ nÞ Ëw:¾e, ‚w¾ ™kuÞ fkurx W…kÞ > ‚w¾Ë ðMŒw yu Au ‚R, …ý Ëw¼ko„e™u Ëw:¾ËkÞ >>16>> Œu{ y¼k„e Sð™u, Þþ nrh™k Íuh Au > ¾kuxe ðkŒ{kt {™ ¾wt[u, ‚k[e ðkŒþwt ðih Au >>17>> MŒ™ W…h RŒze, …Þ ™ r…ðu r…ðu y‚úf™u > Œu{ y¼k„e Sð sun, Œu {kuûk ™ RåAu RåAu ™fo™u >>18>> y¼k„e Sð™u òýßÞku, ‚khe ÷k„u Œku…™e ‚w¾ze > …ý …r÷Œk ÷„e «ký Au, …tz …¤{kt òþu …ze >>19>> ‚tŒ ‚íþk† {¤e ð¤e, ‚{Íkðu Au ½ýwt ½ýwt > …ý y¼k„e™u «ŒerŒ ™kðu, yð¤wt fhu Au yk…ýwt >>20>> …hkýu r…Þw»k ™ r…ðu, rð»k r…ðu ðkhŒkt ð¤e > su{ …Œt„ …kðf{ktne, Ík÷Œkt {hu s¤e >>21>> yuðk y¼k„e Sð™u, yhÚku Œu yk fÚkk ™Úke > nrhs™™k rnŒyÚkuo, nrh[rhºk fnuþwt fÚke >>22>> sL{ f{o rËÔÞ su™kt, Œu™e fÚkk nðu ykËYt > suðe rËXe {U ‚kt¼¤e, Œuðe heŒu ðýo™ fYt >>23>> …qhý …wY»kku¥k{™e, feŠŒ W¥k{ fnwt fÚke > ƒeS fÚkk Œku ƒnw Au, …ý yk suðe yufu ™Úke >>24>> «fx W…k‚e s™™u, Ä™ Au ËkuÞ÷k Ë™™wt > ‚wŒkt ƒuXkt ‚t¼khŒkt, {xe òÞ {¤ {™™wt >>25>> n¤ðu …wÛÞu nkuÞ ™rn, ð¤e nrhfÚkk™ku Þku„ > {kuxu ¼køÞu yu {¤u, x¤u ¼khu {nk¼ð hku„ >>26>> y‚tÏÞ s™ WØhu, nrhfÚkk ‚wýŒkt fk™ > yð~Þ fhðwt yus Au, ™h™khe™u r™Ëk™ >>27>> ÄLÞ ÄLÞ þw¼{rŒ yrŒ, su™u nrhfÚkk{kt nuŒ > nrh[rhºk ®[ŒðŒkt, x¤u Œk… ‚tŒk… ‚{uŒ >>28>> ¼ðhku„ y{ku½ òýe, «kýe fhu fkuR rð[kh >


yun rð™k yki»kÄe yufu, ™Úke r™ùÞ r™Äkoh >>29>> ‚w¾r™rÄ ©enrhfÚkk, s™ òýßÞku sYh > ‚íÞ {wr™ fnu ‚íÞ ËuðŒk, ‚wtýe ÄkhßÞku ‚nw Wh >>30>> ‚nw s™ {¤e ‚kt¼¤ku, fÚkk fnwt {nkhks™e > fw‚t„e™u fk{ ™ ykðu, Au ‚í‚t„e™k fks™e >>31>> su{ «¼wS «fxâk, su Ëuþ{ktne ËÞk¤ > su „k{{kt yðŒÞko, r™ss™™k «rŒ…k¤ >>32>> sun fw¤{kt W…ßÞk, su fkhý Au yðŒkh > su su fkhs fheÞkt, Œu fnwt fhe rðMŒkh >>33>> yÄ{o™u WíÚkk…ðk, {nkƒ¤ðtŒ ©enrh „ÛÞk > su heŒu fr¤{¤ fkÃÞwt, fnwt su heŒu Ëwü nÛÞk >>34>> surn …uÞuo r™ss™™u, ykÃÞkt yk™tË yrŒ½ýkt > SÞkt SÞkt ÷e÷k fhe, fnwt Œu MÚk¤ ‚kunk{ýkt >>35>> surn …uÞuo yk…u hÌkk, su{ hkÏÞk ‚tŒ™u ð¤e > surn …uÞuo nrhs™ ðhíÞk, ™h™khe nrh™u {¤e >>36>> sux÷k s™ WØkrhÞk, ©enrh Ähe ™hËun™u > su su ‚w¾ ykÃÞkt s™™u, fnwt ytŒh „íÞ{kt yun™u >>37>> suðe heŒu …qÞko …h[k, íÞk„e „]ne r™ss™™u > suðe heŒu s™ ð[™ {k™e, ¼ßÞk ©e¼„ð™™u >>38>> su su ‚k{Úkeo ðkðhe, ð¤e su su þ¬ku ƒu‚krhÞku > sun heŒu f¤eÞw„ fkZe, yÄ{o‚„o r™ðkrhÞku >>39>> ‚ðo [rhºk ~Þk{™kt, h‚Y… y™w…{ Au yrŒ > ‚w¼k„e s™ ‚kt¼¤þu, su™e nþu yrŒ þw¼{rŒ >>40>> su su ™Þýu r™hr¾Þwt, ð¤e su su ‚wrýÞwt fk™ > Œu Œu [rhºk nðu fnwt, ‚nw ‚wýku ÚkR ‚kðÄk™ >>41>> yrŒ {kuxÃÞ {nkhks™e, fnuŒkt fkurx rð[kh ÚkkÞ Au > ‚kt„ku…kt„ ‚q[ðŒkt, {™ fnuðk fkÞh ÚkkÞ Au >>42>> ykfkþ™k Wzw„ý „ýðk, …k{ðku W¥kh™ku …kh > ‚Yt ÷uðwt þqLÞ™wt, yu ðkŒ™ku ÚkkÞ rð[kh >>43>> su{ Au Œu{ Þþ nrh™k, fnuðk ‚k{Úkeo {khe ™Úke > su{ Wh {khu W…sþu, Œu{ [rhºk fneþ fÚke >>44>> y™w¢{ ykðu ™ ykðu, ™Úke Œu™ku r™hÄkh > yuðe ¾kuxâ {kt ¾ku¤ßÞku, ‚ki ‚kt¼¤ßÞku fhe ÃÞkh >>45>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu „útÚk{knkíBÞ ™k{u ºkeòwt «fhý{T >>3>>

hk„ ‚k{uhe– þw¼{rŒ nðu ‚kt¼¤ku, yuf W¥kh rËþu yrÿ fneyu > yrŒ‚wtËh rþ¾he su™wt, ™k{ rn{k[¤ ÷neyu >>1>>


‚wtËh „unuhe „wVkô su{kt, ‚Ë™ ‚rh¾e þku¼u ½ýe > Œu{kt Ëe…f ‚{ þku¼u, ©uýe ½ýe {rýŒýe >>2>> hsŒ ‚{ hr¤Þk{ýku, ð¤e õÞktf ~Þk{ðýo ‚ne > ‚w{uY ‚h¾e rþ¾ÞwO su™e, rðr[ºk …uÞuo rð÷‚e hne >>3>> ‚nw rËþu [k÷u yrŒ, ™ËeY… r™Íhýkt > ÷uhe Œht„u ykð]Œ su™kt, ‚wtËh s¤ þku¼u ½ýkt >>4>> rŒÞkt ð]ûkrðrðÄ òíÞ™kt, ‚wýku ™k{ ‚nw ŒunŒýkt > ytƒ fËtƒ y™kh yk‚w, Œk÷ Œ{k÷ íÞkt ½ýkt >>5>> …krhòŒf r……h r…Ã…¤k, r…÷w …™‚ ™u …w™k„he > …kz¤ ®{z¤ ƒuzkt {kizkt, rƒ÷kt rƒòuhkt ƒkuh‚he >>6>> „{ko÷ „wtËe „wðkf „w÷Ak, „w÷ƒk‚ ‚k÷h ‚„oðk > ‚þo rþþ{ ‚k„ ‚h÷k, ‚eŒkV¤e ‚ku…khe nðk >>7>> þk÷{÷e ™u þu{÷ þ{zk, y{hðz WËtƒhk > fkuX fkuXðze fýkoðýo, ¾uh ¾k¾h ¾sqh ¾hk >>8>> yrhXkt ™u ytSh yktƒ÷e, Yze hkÛÞ ™u hkurnzk > f{oËe ™u f{ofuŒfe, fu‚h frýÞh fuðzk >>9>> fýeo yýeo [t…f [tË™, ‚w¾z Ëkzâ{ ‚kuÞk{ýe > ®÷ƒ ®÷ƒkuR nhzk Äðzk, suXe {suXe òuhƒýe >>10>> ò{V¤e ƒËk{ òtƒw, yk{r÷Þku yku…u ‚ne > Œh÷k yh÷k rŒtrŒze, ™k¤eÞuhe ™u fu¤e fne >>11>> ð„hk„ {tËhk rðf¤k, ykÕÞ yk‚kUËhk hkurnýe > ð]tËk ykrË ð™ð]ûk™e, òíÞ ™ð òÞ „ýe >>12>> ƒkuhze ‚ð™ rþþ{ze, hõŒ…rŒ ™u hŒkts¤e > ðuýw ykrË y™uf rðx…u, rn{r„rh þku¼u ð¤e >>13>> ÿkûk ¾khuf ¾sqh Rûkw, òÞV¤ ÷®ð„ ÷Œk > yu÷[e™u ™k„hðu÷e, …w»… ‚kuht„u þku¼Œk >>14>> zku÷rhÞk „w÷kƒ „uhk, ðk‚ ‚wðk‚u ‚uðŒe > òR swR ßÞkt sqrÚkfk, {kÄðe {ÂÕ÷fk {k÷Œe >>15>> fwtË fu‚h fuþw fwt¼e, „w÷ËkðrË ™u „Zwr÷Þkt > [t…k [{u÷e ykrË y™uf, Vw÷ ƒnw Vw÷e hÞkt >>16>> ftË {q¤ h‚k¤ fku{¤, su™u su òuÞu Œun s{u > yrŒ h‚k¤ V¤ rðþk¤, ‚wtËh {¤u ‚ðuo ‚{u >>17>> þh¼ ®‚n þtþk þu{h, fr… fwht„ ™u fwhr¼ > r[Œ {kŒt„ ðhkn {rn»kk, þku¼u hkuÍ ™u ‚whr¼ >>18>> fhe fu‚he ðk½ ðk™h, ®‚n ‚whr¼ ¼u¤kt h{u > ‚ns ðih su™u ‚Ëk, Œu fkuR fu™u ™ð Ë{u >>19>> þwf ‚kh‚ nt‚ {u™k, fkurf÷k rf÷ku÷ fhu >


{kuh [fkuh [kŒf [fðk, ™e÷ftX nrh yku[hu >>20>> [kŒf ðiŒf Zku÷h ZuÕÞwt, ÷u÷kt nku÷kt ™u ÷kðhkt > f÷t„ ftwrÍ fkf fkƒh, ƒx ¼ú{h Œ{ ‚w½hkt >>21>> ‚wtËh ðkýeyu ‚ðuo ƒku÷u, ð]ûk …h rðnt„ [ze > yrŒ yŒku÷ ÚkkÞ rf÷ku÷, òýwt ð™ fhu Au ðkŒze >>22>> {tË ‚w„tÄ þeŒ¤ ðkÞw, ðnu ‚wtËh yu ð™{kt > M…þo Œu™ku …k{Œkt, þeŒ¤ ÚkkÞ Œ™{kt >>23>> …t¾e rn÷ku÷k fhu rf÷ku÷k, „unuhu þçËu „ufe rhÞkt > òýwt ™]íÞf ™]íÞ ¼uËu, Œk™u „k™ „kÞ rŒÞkt >>24>> …hM…h …ð™ Þku„u, [k÷u rðx…™e zkr¤Þku > Œu{kt hð Yzk fhu, fkuÞ÷ku Y…kr¤Þku >>25>> …t¾e þçËu ‚kË fhu, ÿw{÷Œkfh fnu Ér»k > ftË{q¤ V¤ Vw÷ ‚wtËh, ykðku s{e Úkkyku ¾wþe >>26>> ð¤e yuðk yu yrÿ{kt, ™Ëe r™„{™e æðr™ ½ýe > „s $zs „ktÄðo „k™u, þku¼k ™ÔÞ òÞ ¼ýe >>27>> Yzk hí™ nehk {rý, ½ýe ¾kÛÞku yu r„rh{ktÞ Au > rþð ƒúñkrËf Ëuðu ‚uÔÞku, ð¤e ‚ðuo rþ¾he™ku hkÞ Au >>28>> ð¤e ƒúñ÷kufÚke WŒhe, ‚ó Äkhk yu „t„k ‚úðe > Œu™kt ™k{ ‚wýku ‚nw, fnwt rððufu ð¤e ðýoðe >>29>> ðMðkif‚khk ™r÷™e, …kð™e ð¤e ‚hMðŒe > stƒw ‚eŒk „t„k r‚tÄw, yu ‚ó Äkhk W¥k{ yrŒ >>30>> …wÛÞ …rðºk ‚rhŒk ‚wtËh, „t„k „unuhe ßÞkt ðnu > su s™ ™kÞ Œu þwØ ÚkkÞ, …k… Œk… Œu ™Ôð hnu >>31>> yuðk r„rh{kt ™h™khkÞý, ƒuXk ƒuW ƒrÿŒ¤u > ‚w¾ftË …qhý[tË, ÍkÍu Œusu ͤ{¤u >>32>> {wr™ð]tË yk™tËftË, yk„éÞu ƒuXk ƒnw > ™khkÞý™k {w¾Úke, ‚wtËh fÚkk ‚wýu ‚nw >>33>> yuðk ‚{k{kt ykrðÞk, Ér»k ƒeò ƒnw {¤e > ŒehÚkhŒ yu yk©{u, ykrðÞk {wr™ {¤e >>34>> ™h™khkÞý r™h¾ðk, su™u niÞu ½ýe nk{ Au > ‚tûku…u fnwt ‚kt¼¤ku, sun yu {wr™™kt ™k{ Au >>35>> {kuxk {kuxk {wr™ {¤e, ykÔÞk yk©{ yun{kt > Œu™kt ™k{ ‚kt¼¤ßÞku, ‚nw s™ ‚™un{kt >>36>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu rn{krÿ ðýo™ ™k{u [kuÚkwt «fhý{T >>4>>

[ku…kR– {kuxk {he[e …h W…fkhe, Ëe™s™Œýk Ëw:¾nkhe > ykÔÞk þwf s™{™k Þku„e, „„o „kiŒ{ ƒúñh‚ ¼ku„e >>1>>


ykÔÞk ƒ„Ëk÷ðS ƒqZ, „kih{w¾ ™u ¿kk™™k „qZ > ykÔÞk yük𢠙u ykÂMŒf, þkfxkÞ™ þ]t„e þki™f >>2>> ykÔÞk ykiðo ykYrý yk‚whe, ¼hîksÉr»k ™u ¼k„whe > ykÔÞk Ér»k ytr„hk y„MíÞ, ‚íÞÄ{eo þw¢ ™u ‚tðŒo >>3>> ykÔÞk ðí‚ ðkuZw rð¼ktzf, shífkÁ sir{r™ ò…f > ykÔÞk ‚ki¼he þkfÕÞ þr¢, ð¤e ykŠ»x»kuý fnwt yrºk >>4>> ykÔÞk {wr™ {iºkuÞ {ktzÔÞ, òs¤e sÞtŒ si„e»kÔÞ > ykÔÞk ƒ]nM…rŒ ðuËrþhk, rðïkr{ºk ðr‚c ‚wrÄhk >>5>> ykÔÞk fð»k ¢Œw fûkeðk™, Þk¿kðÕõÞ òƒk¤ ‚wò™ > WŒÚÞ W…{LÞw ™u ykiðo, ËÞk¤w su Ëuð÷ ™u hkiðo >>6>> ykÔÞk ðk{Ëuð™u ðkÂÕ{f, rð…w÷ ƒúñ[Þo ðrþf > r…Ã…÷kË …w÷n …w÷MíÞ, f[ f]…k¤w f~Þ… ‚{MŒ >>7>> ykÔÞk fËo{ ™u fkíÞkÞ™, …t[rþ¾ ™u ðiþt…kÞ™ > ykÔÞk …hW…fkhe «[uŒk, þtfwðýo ™u þt¾ r÷r¾Œk >>8>> ykÔÞk fýkË fh¼ks™, ffoþ fÛ𠃼úw åÞð™ > …khkþh ÷ku{þ ™u ntr‚, …i÷ …krýr™ ™u ¼]„wÉr»k >>9>> ykÔÞk „k÷ð ™u su {kŒt„, þktrzÕÞ ïuŒfuŒw þh¼t„ > ykÔÞk {uÄkrŒrÚk {k™¾tze, ƒú]nËÂø™ ƒú]nËù ðiŒtze >>10>> ykÔÞk ‚w{tŒw ™u þhîk™, $ÿ«{Ë ™u RÈðk™ > yÚkðko yufŒ ÂîŒ rºkŒ, {ktzwfuÞ …kXh nkheŒ >>11>> ¼ktzkÞr™ ¼k„oð ¼k÷wrf, rþþt…kÞ™ …ðoŒ {trf > fX ŒktzÞ fkIrzLÞ fðþ, ûkkh…krý …ýoË ‚wsþ >>12>> nrh~{©w {wr™ ytþw{k™, þkfoh ™u þkhËðk™ > ðiŒnÔÞ ð¤e ðkíMÞkÞ™, ‚kðuŒ‚ ™u ‚iLÄðkÞ™ >>13>> ‚kðŠý ‚kðÛÞo ™u ‚tðŒwo, ¼qrh»kuý þr{f ‚t¢Œw > s{ËÂø™ òŒwfÛÞo òýku, «ýkË ËuðhkŒ «{kýku >>14>> yf]Œðúý ð¤e su Þk‚f, ðeŒnÔÞ Äúwð ™u Ér[f > „kihrþhk f]»ýkºkuÞ fneyu, MÚkq÷rþhk {kIòÞ™ ÷neyu >>15>> ™kr[fuŒ ŒiŒrh W¥ktf, Ëk÷ÇÞ fk÷ð]ûkeÞ r™:þtf > yÂø™ðu~Þ {wË„÷ nŒk, {wr™ É»Þþ]t„ s„AŒk >>16>> ïuŒfuŒw ™u ð¤e þr{f, $ÿ «r{rŒ fneyu fwrþf > ‚kiBÞ ™khË ™u ‚khMðŒ, ðí‚ ™u ðuËrþhk ‚w{Œ >>17>> yð÷tƒkÞ™ yrhSŒ, ykÔÞk ykiŠ{ Ér»k ykþkrËŒ > Äkhrýf ÄkiBÞ ™u æÞk™uþ, ƒwÄ ƒkiÄkÞ™ ™u {ki™uþ >>18>> „ktÄðof „kur¼÷ „kur…Œ, „rð»Xh „kirþhk …wr™Œ > …qðkorŒÚÞ ™u Äúwð ðkrA÷, ðiŒk™‚ Ëuð ™u ðin÷ >>19>> ÔÞk½ú…Ë ð¤e rð»ýwË¥k, Ëæ™kÞ ‚iÞst½ ‚{MŒ >


ËuðkuËk‚ ËuðhkŒ ™k{, ËuðkŒ… ÷kurnŒ yfk{ >>20>> ði™ŒuÞ ™u ™i…wý {¤e, nkrhfŠý [ktÿkÞý ð¤e > nrhŒfuÞ ð¤e nt‚k¤, {wr™ Wvk÷fS ËÞk¤ >>21>> yu ykrË Ér»k ‚ðuo ‚t„u, ËeXku yk©{ yun W{t„u > «Úk{ rðþk÷k ‚kiyu rð÷kufe, ËeXe yrŒ h[™k y÷kufe >>22>> yûkhÄk{Y… yun ð™, Œu™u òýwt fÞwO ykAkË™ > ½kxe AkÞkyu þku¼u Au ½ýe, ËiÞu W…{k yu™u fu Œýe >>23>> ™h™khkÞý Ér»khkÞ, Œu™u fhe hne Au yu AktÞ > Œu™u Œ¤u òuŒkt {wr™s™, ÚkÞwt ™hÉr»k™wt Ëþo™ >>24>> ƒuXk yk‚™ W…h ‚w¾u, hxu ™khkÞý ™k{ {w¾u > ð¤e Œu™u …k‚u Ér»khkÞ, ƒuXk ™ð Þku„uïh íÞktÞ >>25>> Œu™kt ™k{ ‚wýßÞku ‚wƒwØ, frð ytŒrhûk nrh «ƒwØ > r…Ã…÷kÞ™ fh¼ks™, ykrðnkuoºk ÿwr{÷ …kð™ >>26>> [{‚ yu ™ð Þku„e sun, s„rnŒfkhe {wr™ Œun > ð¤e f÷k… „úk{ r™ðk‚e, ËeXk Œ™w ykrË ‚w¾hkþe >>27>> yuðk y™uf {wr™ íÞkt {¤e, ®ðxe ƒuXk Œu ™h™u ð¤e > ™h ‚wtËhðh Œ™ ~Þk{, {]„kS™ ftXu ftsËk{ >>28>> yuðk ™h ™Þýu r™h¾e, {wr™ ‚nw ƒnw hÌkk nh¾e > íÞkhu ™hu ËeXk Ér»khkÞ, yk‚™Úke QXe ÷køÞk …kÞ >>29>> …Ae Ér»k …zâk ™h[hýu, ðkÄe ðkÕÞ… ™ òÞ ðhýu > …Ae ykÃÞkt fku{¤ yk‚™, Œun …h ƒuXk {wr™s™ >>30>> rfÄe …hM…h …qò ð¤e, …Ae ™hÉr»k ƒuXk {¤e > ™h fnu Ér»k ÄLÞ ÄLÞ, Œ{u ðnk÷k Aku ™kÚk™u {™ >>31>> Œ{ suðk su ‚Œ…wY»k, Œu™wt Ëw÷o¼ {¤ðwt Ëþo > {¤u rºk÷kuf™wt ‚w¾ ‚kU½wt, …ý {¤ðwt Œ{kYt Œu {kU½wt >>32>> Œ{u {éÞu x¤u f{o fkuxe, yuÚke ƒeS ðkŒ fR {kuxe > {kxu þwt fneyu {rn{k ½ýku, ™Úke fÌkku òŒku Œ{ Œýku >>33>> ¼÷u ykÔÞk Œ{u {wr™‚kÚk, n{ýkt Ëuþu Ëþo™ ™kÚk > íÞkhu ™h «íÞu ƒkuÕÞk {w™eþ, ÄLÞ Œ{u Aku ƒúñktzkÄeþ >>34>> ™kÚk™u ðnk÷k Aku Œ…uïh, «¼w ‚uðk{kt Aku ŒŒ…h > Œ{u ð¤e ™khkÞý {ktR, fneyu y{u Vuh ™Úke fktR >>35>> AkuŒku yuf ™u rË‚ku Aku ËkuÞ, Œu™ku ¼uË òýu s™ fkuÞ > {kxu yk ¼q™kt ¼køÞ yr{Œ, ÚkR «¼w [hýu ytrfŒ >>36>> ð¤e …þw …t¾e ðu÷e ð™, Œu™kt …ý ¼køÞ ÄLÞ ÄLÞ > su su ð‚uAu yk©{ ykýu, Œu™kt ¼køÞ ™ òÞu ð¾kýu >>37>> ð¤e y{u …ý ¼køÞþk¤e, òuþwt ™kÚk™u ™Þýu r™nk¤e > fnu yu{ Œu Ér»k ™u ™h, fhu «þt‚k Œu …hM…h >>38>>


yuðu ‚{u ™khkÞý sun, ykÔÞk …ýofwxe ƒkh Œun > W„ú Œ…ðk¤k yrŒfktrŒ, þku¼u {w¾u ™Úke fne òŒe >>39>> fkurx yfo $Ëw ™u y„r™, ŒuÚke Œusþku¼k ƒnw ƒ™e > frhfh‚{ fh yò™, þku¼u ‚kYt Œ™ ~Þk{ðk™ >>40>> ™ðk fts‚{ ™uý ËkuÞ, …qýo [tÿ ‚{ {w¾ ‚kuÞ > Ëe…u n‚ðu ËtŒ…t„rŒ, WY [hý fku{¤ yrŒ >>41>> rÍýk …e¤k W„u þe»kfuþ, {kÚku {wfwx Œu™ku Au n{uþ > yku…u Wh y™w… rðþk÷, fneyu fu{ Œu ŒY Œ{k÷ >>42>> þku¼u ftX Œu ftƒw‚{k™, yku…u WËh r…Ã…÷ …k™ > …zu ºký ð¤ rŒÞkt ‚kh, ™kr¼ ôze ðŒwo÷ ykfkh >>43>> …wüŒ™ ft[™ s™kuR, zkƒu fhu f{tz÷wt ‚kuR > ËÂûký …krý{ktrn Ëtzhksu, ïuŒktƒhu yt„Aƒe Aksu >>44>> yuðk ‚w¾®‚Äw þku¼k¾kýe, òuÞwt nuŒu r™ss™ òýe > nŒk WØð …kuŒk™u ‚kÚk, «u{u fhe …ÄkrhÞk ™kÚk >>45>> yuðk ~Þk{ ‚wtËh ‚w¾Ëuý, r™h¾e ™kÚk™u XrhÞkt ™uý > …Ae hkS ÚkÞk {wr™hkÞ, «u{u ÷køÞk «¼wS™u …kÞ >>46>> nwðk …hðþ …k{e yk™tË, ÚkR ftXu ðkýe „Ë„Ë > [k÷u [ûkwyu ™eh [kuÄkhu, fhu «rý…kŒ ðkhuðkhu >>47>> …Ae «¼wyu «u{u ƒku÷kðe, yk…u ƒuXk yk‚™ …h ykðe > …Ae ‚nw™u …k‚u ƒu‚kÞko, nuŒu nurh™u Œk… r™ðkÞko >>48>> r™h¾e {wr™ fhu nuŒ yrŒ, òýwt r{xu þwt …eþu {qhrŒ > ð¤e [kxþu S¼kyu fhe, òýwt ¼uxþu ¼wòyu ¼he >>49>> yu{ {wr™™wt nuŒ y…kh, ËeXwt Œu yk©{™u hnu™kh > …Ae …qò fhðk™u fks, {wr™ ÷kÔÞk Au ƒnw ‚{ks >>50>> »kxTËþ …qò …hfkh, Œuýu …qrsÞk «ký ykÄkh > …Ae Äw… Ëe… ™u ykhrŒ, fhe ÄqLÞ fhe ð¤e MŒwrŒ >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ér»k™kt ™k{ fÌkkt yu ™k{u …kt[{wt «fhý{T >>5>>

[ku…kR– sÞsÞ „kÞ {wr™ „kÚk, sÞsÞ ™hðeh ™kÚk > sÞsÞ ƒrÿ…rŒ hkÞ, Œð „wý fÌkk fu{ òÞ >>1>> sÞ Ëe™ƒtÄw Ér»kËuð, sÞ yf¤ ™kÚk y¼uð > sÞ f]…k™k ®‚Äw f]…k¤w, sÞ ËÞk™k r™rÄ ËÞk¤w >>2>> sÞ «¼w Œ{u s„Ëeþ, sÞ yr¾÷ ƒúñktzkÄeþ > sÞ yk™tËftË yðŒkhe, sÞ ‚tŒs™ ‚w¾fkhe >>3>> sÞ Ä{o‚wŒ {nkÄeh, sÞ ¿kk™ rð¿kk™ „t¼eh > sÞ yrŒ ySŒ y¼uË, sÞ fnu ™urŒ ™urŒ ðuË >>4>> sÞ ‚w¾r™rÄ r‚Ø ~Þk{, sÞ ‚Ëk y¢kuÄ yfk{ >


sÞ …wÛÞ …rðºk «Œk…, sÞ r™Ëkuo»k ™u r™»…k… >>5>> sÞ Ä{oŒýk «rŒ…k¤, sÞ ¼khŒ…rŒ ¼q…k¤ > sÞ …k… WíÚkk…™ yk…, sÞ ‚tŒ nhý ‚tŒk… >>6>> sÞ ¾¤ƒ¤ ¾tz™nkh, sÞ ¼qr{ WŒkhý ¼kh > sÞ ËwüŒ™ ËtzÄkh, sÞ r™ss™ fks ‚wÄkh >>7>> sÞ yf¤ ƒ¤ yrð™kþe, sÞ …ªz ƒúñktz «fkþe > sÞ fk¤Œýk {nkfk¤, sÞ ¼q…rŒ …rŒ ¼q…k¤ >>8>> sÞ {nkËwü {kuzý {k™, sÞ ¼õŒðí‚÷ ¼„ðk™ > sÞ yûkhÄk{e yfk{e, sÞ ‚ðoŒýk Œ{u Mðk{e >>9>> sÞ yðŒkh™k yðŒkhe, {íMÞ fåA ðkhkn {whkhe > sÞ ™]nrh ðk{™ ™kÚk, sÞ …hþwhk{ h½w™kÚk >>10>> sÞ n÷Äh f]»ý f]…k¤w, sÞ ƒwØ f÷fe ËÞk¤w > sÞ y÷u¾Äh yðŒkh, sÞ yf¤ ‚ðo ykÄkh >>11>> yuðk y™uf Ähe þheh, ƒu‚ku ƒÿeŒ¤u ƒuW ðeh > hnku Œk…‚ ðu»ku n{uþ, sxk {wfwx ‚wtËh þeþ >>12>> Ëtz f{tz÷wt {]„Ak÷k, Qæðo…wtzÙ ™u yûk™e {k÷k > W…ðeŒ …wr™Œ™u Äkhe, ‚Ëk ¼kR ƒuW ƒúñ[khe >>13>> ‚w¾‚k„h þkÂLŒ MðY…, ËÞk¤w Ëe™ƒtÄw y™w… > sÞ r™ss™ ‚w¾ËkŒk, sÞ ™h™khkÞý ¼úkŒk >>14>> sÞ yAuã y¼uã yrŒ, sÞ ƒ¤ yf¤ {whrŒ > sÞ Œus yíÞtŒ {ntŒ, sÞ ysh y{h y™tŒ >>15>> sÞ „wý‚k„h „ku®ðË, sÞ ‚wtËh ~Þk{ MðåAtË > sÞ Ëk‚™k …kþ rð™kþ, sÞ y{krÞf yrð™kþ >>16>> sÞ r™ss™ Sð™ «ký, sÞ {nk ‚w¾Y… {uhký > {¤e {wr™ fhu yu Wå[kh, ðŒeo hÌkku íÞkt sÞsÞfkh >>17>> yu{ MŒwrŒ fhe {wr™ð]tË, r™h¾e ™kÚk™u …kBÞk yk™tË > fhe MŒð™ Ëtz«ýk{, …whe fhe Œu niÞk™e nk{ >>18>> …Ae nkÚk òuze ƒuXk …k‚, ÚkR ytŒhËÂü Wò‚ > ©e™khkÞý f]…kyu fhe, ð]Â¥k ytŒh{ktrn WŒhe >>19>> rËXwt yûkhÄk{ y÷kufe, …kBÞk ‚w¾ Œun™u rð÷kufe > rËXku ŒusŒýku íÞkt ytƒkh, Œun {æÞu ®‚nk‚™ ‚kh >>20>> rŒÞkt ƒuXk ËeXk ƒnw™k{e, sun yûkhÄk{™k Äk{e > yrŒ ‚wtËh {qhrŒ ‚khe, þku¼kÄk{ ~Þk{ ‚w¾fkhe >>21>> Œu™u r™h¾e™u …kBÞk yk™tË, VqÕÞkt su{ fw{kuË™e [tË > …Ae ƒkhu òuÞwt ykðe ßÞkhu, ËeXe Œu™e Œu {whrŒ íÞkhu >>22>> suðk yûkhÄk{{kt ËeXk, Œuðk ËeXk ‚™{w¾ ƒuXk > ŒuŒku ™khkÞý™wt Au f]íÞ, yu{kt ™rn fktR y[híÞ >>23>>


…Ae …kÞu ÷køÞk òuze nkÚk, íÞkhu {Äwhe ðkÛÞu ƒkuÕÞk ™kÚk > nu {wr™Þku ! ¼÷u ykÔÞk Œ{u, Œ{™u òuR hkS ÚkÞk y{u >>24>> Œ{khkt Ëhþ™™u fks, y{u RåAŒkŒk {wr™hks > {¤ðwt Œ{kYt Ëw÷o¼ {™u, ÚkkÞ ™rn Œu Úkkuzu hu …wÛÞu >>25>> „ku÷kufkrË Äk{ fneyu sun, Þku„r‚ÂØÞku fkðu Au Œun > ŒuÚke ðnk÷k {wr™ Œ{u ƒnw, ‚íÞ {k™ßÞku ðkŒ yu ‚nw >>26>> ð¤e rþð ƒúñkrËf suðk, yk…u ƒr÷Ëk™ fhu ‚uðk > yun Œun {ws™u Au ÃÞkhk, …ý Œ{u Aku ykŒ{k {khk >>27>> Œ{u ynkur™þ ®[Œðku {™u, ¿kk™ƒkuÄu Œkhku Aku Sðku™u > s… Œ… ™u Þku„ Þ„™, ðúŒkrËf ƒeòt sun …wÛÞ >>28>> Œun ‚ðuo {¤e sun fkðu, su™k ‚ku¤{k ytþ{kt ™kðu > {kxu yu™tw ™k{ y¼ÞËk™, ƒeò ™kðu Œu yu™u ‚{k™ >>29>> {kxu …h{kÚkeo òÛÞk y{u, {khk þwØ ¼õŒ ð¤e Œ{u > {kxu Œ{ suðk fkuR ™Úke, ½ýwt fneyu þwt {wr™ {w¾Úke >>30>> fnu frð ‚kt¼¤ku ‚wòý, yu{ ƒkuÕÞk ™khkÞý ðký > yrŒ¼kðu nuŒu ¼ÞkO ðuý, ƒkuÕÞk f]…kyu f{¤™uý >>31>> …Ae {wr™ ƒkuÕÞk fhe MŒwrŒ, ÄLÞ ÄLÞ «¼w «ký…rŒ > ÄLÞ ™hðeh yðŒkh, ƒnw Sð™ku fÞkuo WØkh >>32>> ÄLÞ «fx …qhý[tË, r™ss™™u Ëuðk yk™tË > ÄLÞ Ëe™ƒtÄw ¼„ðk™, {nkËwü™wt {kuzý {k™ >>33>> ÄLÞ ™h™khkÞý yuf, Œu™ku òýu rðh÷k rððuf > ÄLÞ yf¤ f¤k Œ{khe, ƒuW ƒktÄð™e ƒr÷nkhe >>34>> ÄLÞ ‚ðo s™ ‚w¾fkhe, Ëe™s™Œýk Ëw:¾nkhe > ‚ðuo Sð™e fhðk ‚kh, Œ{u hÌkk yk Äk{ {kuÍkh >>35>> nðu ™kÚk fneyu Aeyu Œ{™u, fnuðwt ½xu Œu fnußÞku y{™u > yu{ fne òuzâk nkÚk ßÞkhu, {wr™ «íÞu «¼w ƒkuÕÞk íÞkhu >>36>> {wr™ Œ{u rºk÷kuf™u {ktÞ, ykðku òðku Œu yk… RåAkÞ > n{ýkt fkuý ÷kuf{ktÚke ykÔÞk, Œu™e þe þe ¾ƒh Œ{u ÷kÔÞk >>37>> íÞkhu {wr™ ƒkuÕÞk òuze nkÚk, ykÔÞk ¼hŒ¾tz òuR ™kÚk > íÞkhu ™khkÞý fnu Ér»k, ‚ðuo {khe «ò Au ¾wþe >>38>> [khu ðýo ™u [khu yk©{, ‚nw ðŒuo Au …kuŒk™u Ä{o > ¼ÂõŒ Ä{o ¿kk™ ™u ðihkøÞ, yun W…h fuðku y™whk„ >>39>> su{ nkuÞ Œu{ fnku {wr™, ¼hŒ¾tz™k {™w»Þ ‚nw™e > yuðkt ‚wýe «¼wS™kt ðuý, ‚ðuo Ér»kyu Zkr¤Þkt ™uý >>40>> ykÔÞkt ™Þýu ™eh ¼hkR, yrŒþkuf ÔÞkÃÞku Wh{ktR > ÚkR „Ë„Ë ftXu r„hk, …Ae ƒkur÷Þk Au hne Äehk >>41>> ‚wýku ™khkÞý ™h¼úkŒ, yu™e y{u ™ fnuðkÞ ðkŒ >


[khu ðýo ™u [khu yk©{, Œuýu íÞk„e ËeÄk r™s Ä{o >>42>> y‚íÞ „wÁyu yð¤wt ƒŒkðe, ËeÄku yÄ{o Ä{o Xhkðe > hkò WL{¥k ÚkR y…kh, fÞkuo ‚íÞ Ä{o™ku ‚tnkh >>43>> yk…u …k… fhu yý÷u¾u, Œu{ «ò fhu Ëu¾kËu¾u > ™h™khe r™Þ{{kt ™Úke, fneyu Œu™e ¼wtzkR þwt fÚke >>44>> yu™u òuR y{u {wr™hks, ‚nw Ëw:¾eÞk Aeyu {nkhks > yu{ fne yk…u fÞwO YË™, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ >>45>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ér»kMŒwrŒ ™k{u Aêwt «fhý{T >>6>>

…qðoAkÞku– yuðwt ©ðýu ‚kt¼¤e, ™hðehu fÞkuo rð[kh > yun …k…™u xk¤ðk, {khu r™ùu ÷uðku yðŒkh >>1>> Ér»k Œ{u hkS hnku, yÄ{o fheþ WíÚkk… > ‚w¾e fheþ ‚ki ‚tŒ™u, Œ{u …hnhku …rhŒk… >>2>> yu{ fne ™hðeh Ér»k, ƒuXk yun yk©{ > Œun ‚{u r™s MÚkk™Úke, ykrðÞkt {qŠŒ ™u Ä{o >>3>> Œuýu Ëu¾e W¼k ÚkÞk, ‚ðuo Ér»k ™khkÞý ™h > ËtzðŒ «ýk{ fhe, fhu MŒwrŒ òuze ‚nw fh >>4>> [ku…kR– òuR Ä{o ™u {qhrŒ ËkuÞ, Œuýu yk™trËÞk ‚nw fkuÞ > þwØ ‚¥ð{Þ Œ™w þktrŒ, þhË …wLÞ{ þrþ‚{ fktrŒ >>5>> ftXu fts Œw÷‚e™e {k¤, …e¤e sxk™ku {w„x rðþk¤ > ™ð ™ehs‚{ ËkuÞ ™uý, yrŒ þktrŒðk™ ‚w¾Ëuý >>6>> …nuÞkO ïuŒktƒh Œ™ þku¼u, òuR s™Œýkt {™ ÷ku¼u > þku¼u ‚wtËh hu¾k ƒu nkÚku, …nuhe r‚Œ W…ðeŒ ™kÚku >>7>> yuðk Ä{o …h{ …kð™, Œu™wt {wr™ fhu Au MŒð™ > ÄLÞ Ä{o {rn{k Œ{khku, ‚ðuo ÷kuf{kt ‚wsþ ‚khku >>8>> nrh nh ƒúñk {™ ¼kðku, Œ{u ‚ðuo™k ¼q»ký fnkðku > ‚wh ‚hðu ™u ð¤e $ÿ, {™w f~Þ… ™u hrð [tÿ >>9>> fkuR íÞk„e ™ þfu Œ{™u, ‚ðuo {wr™™u ðnk÷k Aku {™u > þu»k þkhËk ™u „ý…rŒ, Œ{u ‚nw™u ðnk÷k Aku yrŒ >>10>> ðkÞw ðÂö ™u ð¤e ðkrh, Œu {ÞkoËk ™ ÷ku…u Œ{khe > ‚ó Ér»k ‚Œe …rŒðúŒk, ‚™fkrËf Œ{™u ‚uðŒk >>11>> Þku„e ÞrŒ Œ…e Œ… ‚kÄu, ŒuŒku ‚ðuo Œ{™u ykhkÄu > „]ne ðk™«MÚk ™u ‚tLÞk‚e, ƒúñ[khe Œ{khk W…k‚e >>12>> Âîs ûkrºkÞ ™u ði~Þ ¼su, þwÿ Œu …ý Œ{™u ™ Œsu > …þw …t¾e …Òk„ ™h™khe, ‚ðuo hÌkkAu Œ{™u Äkhe >>13>> Œ{™u Œu ðtËu ðuË [kh, »kxT þk† …whký yZkh > fkuR ™ fhu Œ{khku WíÚkk…, {nk{kuxku Œ{khku «Œk… >>14>>


Œ{™u ŒS fhu susu fks, Œu Œku ¼ü Úkðk™ku ‚{ks > Œ{™u ŒS ¼su su Ëuð, ŒuŒku Œu™e Au r™»V¤ ‚uð >>15>> Œ{™u ŒS ¼su ¼„ðk™, ŒkuÞ Œux÷wt òýðwt ßÞk™ > yuðe {kuxe Au Œ{khe ÷ks, ‚ðo ÷kuf{kt Œ{kYt hks >>16>> «¼w «‚Òk fhðk™u ‚kYt, ‚nw fhu ‚uð™ Œ{kYt > ð¤e yk÷kuf …h÷kuf{ktÞ, ‚w¾ Úkðk ‚uðu Au ‚ËkÞ >>17>> susu ‚w¾e ÚkÞk Úkkþu fkuÞ, ŒuŒku Ä{o rð™k r™ùu ™kuÞ > {kxu þwt fneyu {w¾u {rn{k, Œ{ ŒwÕÞ ™rn rºk÷kuf{kt >>18>> yu{ fhe Œu «þt‚k ƒnw, …Ae yk‚™u ƒuXk Au ‚nw > ‚ðuo ™khkÞý ‚k{wt òuR, ‚nwyu r[¥k™e ð]Â¥k …hkuR >>19>> Ä{o {qŠŒ ™u ™h{wr™, «¼w ‚k{e Au ÿÂü ‚nw™e > …Ae ™khkÞý …È™uý, ƒkuÕÞk y{]Œ ‚rh¾kt ðuý >>20>> ¼÷u ykÔÞk Œ{u {khk ŒkŒ, ¼÷u ykrðÞkt {qhrŒ {kŒ > ÚkÞwt yks …rðºk yk©{, Œ{u …ÄkÞko {qhrŒ Ä{o >>21>> …ý yk Ér»k ykÔÞk Au {¤e, Œu™e ðkhŒk r÷Þku ‚kt¼¤e > Mð„o {]íÞw÷kuf ™u …kŒk¤, Œu{kt rð[hu Au yu ËÞk¤ >>22>> n{ýkt ¼Œo¾tz{ktÚke ykÔÞk, ‚ðuo «ò™e ¾ƒh ÷kÔÞk > fnu Au yrŒ ðkæÞku yÄ{o, ¼úü ÚkÞk Au ðýo yk©{ >>23>> hkò «ò ŒS ‚íÞ heŒe, yk… MðkÚkuo fhu Au y™erŒ > íÞk„e „]ne ŒS r™sÄ{o, rð»kÞ ‚kYt fhu Au rðf{o >>24>> ™h™khe y…kh Au fk{e, fhu „kuºk{kt „{™ nhk{e > ™Úke Ä{o{kt {rŒ fkuÞ™e, yuðe ¾ƒh ÷kÔÞk yk {wr™ >>25>> «¼w ðkŒ fhu Au yuðe heŒu, ‚nw ‚kt¼¤u Au yuf r[¥ku > ©ðý ™Þ™ ™Úke ƒesu õÞktR, ‚nw hÌkkt Au «¼w{kt «kuðkR >>26>> yuðu ‚{u fi÷k‚uÚke ¢kuÄe, ykÔÞk Ëwðko‚k ËwhƒwÂØ > Œu™e ™Úke fkuR™u ¾ƒh, W¼k ÚkR hÌkk ½rz¼h >>27>> …Ae Ëwðko‚k Ëw:¾kýk ½ýwt, ™ ÚkÞwt ‚L{k™ …kuŒkŒýwt > ð¤rŒ niÞk{kt ðkŒ rð[khe, yk Œku ‚ðuo rË‚u Au yntfkhe >>28>> òu™u fuðe ykðe Au fw{rŒ, yu{ fne™u fkuÃÞk Au yrŒ > Yÿktþ Ëe½o su™ku ¢kuÄ, [zâu ™ {k™u ƒeò™ku ƒkuÄ >>29>> Œ™u Œk{‚e {™u rh‚k¤, hnu hku»k su™u ‚Ëkfk¤ > ûk{k ™rn ™u ûkku¼ y…kh, ™rn þktrŒ ™u ‚n™ ÷„kh >>30>> yuðk Ëwðko‚k {nk½kuh, ƒkuÕÞk fku…™kt ð[™ fXkuh > fnu ‚kt¼¤ßÞku ‚ðuos™, sun ƒkuÕÞk Ëwðko‚k ð[™ >>31>> fhe rh‚{kt ÷ku[™ ÷k÷, [zkÔÞkt ð¤e ¼úfwrx ¼k÷ > Äúwsu Œ™ VhVhu nkuX, ðkæÞku rðfhk¤ fk¤fkuX >>32>> …Ae ‚nw «íÞu ƒkuÕÞk yu{, Œ{™u Ä{oðk¤k fneyu fu{ >


Œ{u {k™{kt {MŒ Aku ½ýk, ™Úke Œ{™u ¼kh fkuR Œýk >>33>> {™u {k™ku Aku ‚nwÚke ‚h‚, ƒeò™u Œku {k™ku Aku ™h‚ > yuðwt yr¼{k™ Œ{™u ½ýwt, òußÞku V¤ nðu Œun Œýwt >>34>> nwt Ëwðko‚k ykÔÞku ËqhÚke, ™ ÚkÞwt ‚L{k™ rð[khku WhÚke > yuðwt òuR ûk{k Wh ÷kðwt, yuðku þktrŒðk¤ku nwt ™ fnkðwt >>35>> {kYt ™k{ ‚wýe þktrŒ ™k‚u, ûk{k ykðu ™rn {ws …k‚u > yuðku Ëwðko‚k Ér»k nwt Awt, Œu nðu Ëtz Œ{™u Ëô Awt >>36>> …wÛÞ …rðºk yuðku yk Ëuþ, ‚uðu ËuðkrË {kuxk {w™eþ > ŒuÚke …zku nðu ŒŒfk¤, Úkkðku {™w»Þ™u ½uh ƒk¤ >>37>> Œ{u {™w»Þ Ëun™u Ähku, yks …Ae ykðwt ™ÔÞ fhku > íÞkt yÄ{o ™u fr¤™k sun, ¼Þko y‚wh ð‚u Au Œun >>38>> ŒuÚke Ëw:¾ …k{ku ½ýwt ½ýwt, yu V¤ {khk y…{k™ Œýwt > …k{ku y‚whÚke y…{k™ yk…, …Ae ™ ƒkuÕÞk yk…e yu þk… >>39>> yuðku {kuxku ƒfkuh ‚kt¼¤e, rƒLÞk ™khkÞý Ä{o ð¤e > {wr™ WØð ‚ki ¼Þ …kBÞk, Ëu¾e Ëwðko‚k™u rþh ™kBÞk >>40>> WXe yk‚™Úke Œun ðkh, fhu ƒnw …uÞuo ™{Mfkh > ykËh ‚rnŒ rð™rŒ sun, fhu þktrŒ …{kzðk yun >>41>> Œu{ Œu{ ¢kuÄ ƒnw fÞkuo, hku»k hrŒ …ý ™ WŒÞkuo > íÞkhu Ä{o ƒkuÕÞk ™k{e þe»k, {kuxk {nk{wr™ { fhku he»k >>42>> Ér»k su™ku nkuÞ y…hkÄ, Ëuðku Ëtz Œu™ku ™rn ƒkÄ > …ý ðý y…hkÄu þk…, ™ Ëuðku {wr™ rð[khku yk… >>43>> y{u ‚wýŒkt nŒkt ‚nw ðkŒ, fnuŒk nŒk ™khkÞý ‚kûkkŒ > ‚ðuo hÌkk nŒk ‚k{wt òuR, r[¥kð]Â¥k «¼wS{kt «kuR >>44>> yuðk ‚{k{kt ykrðÞk Œ{u, Œuýu ™ ÚkÞwt ‚L{k™ y{u > {kxu ûk{k y…hkÄ fhku, {kuxk {™{kt hku»k { Ähku >>45>> nkuÞ Ér»k ƒúkñý™wt ytŒh, ™ðr™Œ ‚{ r™htŒh > {kxu ËÞk¤w ËÞk fhesu, y{™u þk… xk¤e ‚w¾ Ëesu >>46>> yu{ Ä{o ƒkuÕÞk þw¼{rŒ, fhe yuðe «kÚko™k yrŒ > íÞkhu ƒkuÕÞk Ëwðko‚k ðký, {khku ¢kuÄ ûkrýf { òý >>47>> yk…e þk… ™u …kAku r™ðkYt, yuðwt òýku {kt ytŒh {kYt > …ý Œ{u Œku Aku ¼ÂõŒðk™, ð¤e ™{úŒkðk¤k r™Ëk™ >>48>> yuðk Ëu¾e ËÞk ykðu y{™u, {kxu fnwt ‚wýku Ä{o Œ{™u > …qðo Ëuþu ÷uþku yðŒkh, Âîsfw¤{ktrn r™hÄkh >>49>> ¼ÂõŒ Ä{o Úkkþku Ëku Ët…rŒ, Úkkþu …wºk yk su ƒrÿ…rŒ > íÞkhu þk…™ku Œk… x¤þu, ytŒhu ‚w¾þktrŒ ð¤þu >>50>> …Ae …k{þku rËÔÞ „rŒ™u, yu{ fÌkwt Œu Ä{o ¼ÂõŒ™u > fÌkwt Ér»k WØð™u Œu ðkh, Œ{u ÷uþku Âîs{kt yðŒkh >>51>>


ßÞkt ßÞkt nþku íÞkt íÞktÚke ŒýkR, ykðþku «¼w …k‚¤u ÄkR > …Ae ™hðeh™k ‚¾k Úkkþku, {khk þk…Úke ŒhŒ {wfkþku >>52>> Úkkþu rËÔÞ „rŒ …kAe Ëuð, …k{þku ‚w¾ fnwt ŒŒ¾uð > yu{ fne Ëwðko‚k {w™eþ, fÞkuo fi÷k‚ «íÞu «ðuþ >>53>> [kÕÞk yuðwt fk{ fhe yk…, …ý ™kÃÞku Œu {wr™yu þk… > ÄkÞkuo ‚kiyu yu þk…™u þe»k, {kxu {kuxkyu ™ fhe he»k >>54>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ëwðko‚k þk…™k{u ‚kŒ{wt «fhý{T >>7>>

…qðoAkÞku– …Ae ‚t¼khe yu þk…™u, ‚ðuo fhðk ÷køÞk þkuf > …wÛÞ ¼qr{ yk …hnhe, òðwt òuþu òýwt {]íÞw÷kuf >>1>> …k… …u¾e …]ÚðeŒýkt, fu{ hnuþu ‚w¾ þheh > yð¤u ‚ð¤wt yux÷wt, ‚t„u [k÷þu ™hðeh >>2>> fktRf Œu™ku n»ko Au, fktRf þkuf Au {™ > Ëwhðk‚k™u Ëþo™u, ÚkÞwt n»ko þkuf r[tŒð™ >>3>> ð¤Œk ™khkÞý ƒkur÷Þk, Œ{u þkuf { fhku ÷„kh > RåAk y{khu yuðe nŒe, yðr™yu ÷uðk yðŒkh >>4>> [ku…kR– {khe RåAk rð™k yuðe ðkŒ, ™ ÚkkÞ {k™òu {khk ŒkŒ > ykÔÞk Ér»k™u fhe su hkð, íÞkh™ku {U {ktzâku Au W…kð >>5>> ykÔÞk Ëwðko‚k {khe RåAkyu, ykðe ™ …kBÞk ‚L{k™ fktÞu > ËeÄku þk… {U ™ ðkÞko Œu™u, ƒkuÕÞk su{ {U ƒku÷kÔÞk yu™u >>6>> òýwt r™r{¥k rð™k r™hÄkh, fu{ ÷Ryu ‚nw yðŒkh > {kxu r[tŒk fhþku{kt fktyu, þk… ÚkÞku Au {khe RåAkyu >>7>> fktsu …]Úðeyu ÔÞkÃÞwt Au …k…, Œuýu ‚kÄw …k{u Au ‚tŒk… > {kxu …wºk Œ{khku ÚkkRþ, nrh™k{u r™ùu fnuðkRþ >>8>> {khk ‚kÄw™e hûkk™u ‚kYt, Úkkþu ¼qr{yu rð[hý {kYt > Ä{o ¿kk™ ðihkøÞ ™u ¼ÂõŒ, «ðŒkoðeþ ¼qr{yu yrŒ >>9>> {kxu ®[Œk { fhþku ÷„kh, r÷Þku Âîs fw¤u yðŒkh > yk… RåAk Äkhe Wh rð»ku, r÷Þku sL{ swËk swËk Ëuþu >>10>> ‚wýe ™khkÞý™e yu ðký, ‚nw …kÞu ÷køÞk òuze …ký > …Ae yk… yk…ýu yk©{, „Þk {wr™ ™u ¼ÂõŒ Äh{ >>11>> …Ae ¼ÂõŒ Äh{ Ér»k sun, WØðkrËf ‚hðu Œun > fk¤u fhe yk ¼qr{ {kuÍkh, ‚nw ÷uðk RåAâk yðŒkh >>12>> Ëuþ Ëuþ ÷uðk™u s™{, RåAâk òýe ðu¤k yu rð»k{ > ÄÞkO ÂîsòrŒ {ktrn Œ™, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ >>13>> ÚkR ðkŒ yu ƒrÿfk©{, ÷uþu sL{ Ér»k ¼ÂõŒ Ä{o > yuðwt òýe su nŒk yËuð, Œu …ý íÞkh ÚkÞk ŒŒ¾uð >>14>> fnu y‚wh y¼k„e yu{, fkZþu yu yÄ{o™u fu{ >


yuðwt þwt yk…ýwt …ze ¼kt„þu, su yu ‚ðuo yÄ{o íÞk„þu >>15>> ™Úke „Þwt ™¾kuË yk…ýwt, su [k÷þu yu™wt ƒ¤ ½ýwt > {kxu ßÞkt ßÞkt yu ÷u yðŒkh, íÞkt íÞkt Œí…h hnku ŒiÞkh >>16>> yu™kt ‚tƒtÄe{kt fhku «ðuþ, ßÞkt ßÞkt sL{u yun {w™eþ > hk¾e ¾xfku Úkkyku nwrþÞkh, «ðŒkoðku yÄ{o y…kh >>17>> rsÞkt rŒÞkt Úkfe yu™u Ík÷ku, {rŒ yrŒþu yð¤e yk÷ku > fnwt Awt {™u Œku ‚wÍu Au yu{, fnku Œ{™u ‚wÍu Au fu{ >>18>> yuðwt ‚kt¼¤e ƒkuÕÞk y‚wh, su{ fnku Œu{ fheyu sYh > {h ƒýðk™e nkuÞ Œu ƒýu, …ý yu™u Œku òuþwt yk…ýu >>19>> fhþwt swËk swËk …hðuþ, Ëuþwt Ëw:¾ ƒnw ynkur™þ > yu{ …rhÞkrýÞk yu y‚wh, ƒkuÕÞkt ™h™khe fhe òuh >>20>> yuf fnu Úkkô yu™e {kŒ, r™íÞ rþ¾ðwt …k…™e ðkŒ > yuf fnu Úkkô yu™e {k‚e, ™k¾wt {kun ™u {kÞk™e Vktþe >>21>> yuf fnu Úkkô yu™e ƒu™, hkuR f¤f¤e fhkðwt Vu™ > yuf fnu Úkkô nwt rËfhe, {khe r[tŒk{kt ™ ¼su nrh >>22>> yu{ ƒku÷e y‚wh™e ™khe, fheyu ƒnwrðÄ rðΙ ¼khe > íÞkhu ƒkuÕÞk y‚wh ð¤Œk, y{u ƒnw òýw Awt ¾¤Œk >>23>> fnu yuf Úkkô yu™ku ƒk…, {khe fwxe ™u fhkðwt …k… > fnu yuf Úkkô yu™ku ¼kR, ™k¾wt yrŒþu yÄ{o{ktR >>24>> fnu yuf Úkkô yu™ku fkfku, ƒŒkðwt …k… {kh„ …kfku > fnu yuf Úkkô yu™ku {k{ku, fhkðwt yrŒ yÄ{o ‚k{ku >>25>> fnu yuf Úkkô yu™ku ƒk¤, fYt ¼ÂõŒ ™u Ä{o™ku fk¤ > fnu yuf nuŒw yu™ku ÚkR, r™Þ{ yuf hnuðk rËÞwt ™rn >>26>> fnu yuf Úkkô yu™ku ‚¾ku, fhu ¼s™ íÞkt h[kðwt z¾ku > fnu yuf Úkkô yu™ku ‚„ku, fYt yu™k fÕÞký{kt Ë„ku >>27>> fnu yuf Úkkô yu™ku „wÁ, s„u y½ yux÷kt nwt fYt > fnu yrðãk Úkkô nwt ™kh, { ò¤Úke fkZu …„ ƒkh >>28>> ™k™kt ƒk¤f ƒnw W…òðe, ËeÞwt nuŒ nwt yu{kt ƒtÄkðe > Akuhk Akuhe Íeýwt Íeýwt ƒku÷e, ¾kþu yu™k f¤uòt™u Vku÷e >>29>> yu{ ‚nw {¤e yk…ýu fhþwt, suýu ÚkkÞ yu Sð™wt ™hþwt > yu{ ¾hk ¾ƒhËkh Úkkyku, ykÔÞku yð‚h { ¼q÷ku Ëkðku >>30>> yu™k fwxwtƒ{kt «ðuþ fheyu, „wÁ ‚tƒtÄe™wt Y… Äheyu > yu™k WhÚke yÄ{o ™ x¤u, yu{ fhðwt yk…ýu ‚½¤u >>31>> yu{ …hM…h …rhÞkÛÞwt, òuh yrŒþu …kuŒk™wt òÛÞwt > fÞkuo y‚whu {™‚wƒku yuðku, ½xu …k…e yËuð™u suðku >>32>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu y‚wh WËT¼ð ™k{u ykX{wt «fhý{T >>8>>


hk„ ‚k{uhe– þw¼{rŒ Œ{u ‚nw {¤e, ‚wtýku yËuð™ku W…kÞ > ðih su™u ™Úke rð‚ÞwO, Au þºkwŒk ©enrh {ktÞ >>1>> Ëuðk‚wh ‚t„úk{ {ktrn, nrh ‚nkÞÚke {wðk yËuð > Œuýu fhe nrh yrh òýe, ŒŒ…h ÚkÞk ŒŒ¾uð >>2>> ð¤e îk…h fr¤™e ‚tÄu, yk…u nÛÞk nrhyu y‚tŒ > su …þw …ûke ys„h ™h{kt, hÌkkŒk ‚tŒkR y™tŒ >>3>> su™u ©ef]»ýu nkÚku nÛÞk, ŒuŒku …kr{Þk …Ë r™ðkoý > …ý rsÞkt rŒÞkt ÞwæÄu {wðk, Œu ‚ðuo ÚkÞk y‚whký >>4>> yrŒ rð»kÞ ðk‚™k ðk¤k, ðih f]»ý ‚kÚku ðk¤ðk > y‚ËT„rŒ …k{e yðŒÞko, ËiíÞ nòhu nòh nðk >>5>> y‚wh ðihe yk„ÕÞk, ykÔÞk y½¼Þko yËuð yrŒ > Ä{o nrh™ku s™{ òýe, …ezk fhðk Au {rŒ >>6>> Ëuð Ëk™ð ËiíÞ Ëwü, Þûk hkûk‚ su fnuðkÞ > ðih ðk¤ðk ðu»k ƒË÷e, hÌkk ºký MÚk¤™u {ktÞ >>7>> ðk{e þiðe ™u ði»ýðe, Ë™wsu Ëeûkk ÷eÄe fR > Ä{o™ku yrŒ îu»k fhðk, ‚kÄw ‚rh¾k ÚkÞk ‚R >>8>> fux÷uf ÄÞko Œ™ Âîs{kt, fux÷kf hkò{kt hÌkk > fux÷kf ðr‚Þk ði~Þ{kt, fux÷kf þwÿ{kt ÚkÞk >>9>> íÞk„e ðihk„e Œ…Mðe, fwtz ZwtZ ™u frƒrhÞk > …eh Vrfh …trzŒ{kt, Ë™ws Ëun Ähe hÌkk >>10>> yrÄ…rŒ yu{kt ÚkR, rþ»Þþk¾k ƒnku¤k fÞko > r™:þtf ÚkR ™h ™khfe, yÄ{o™u yrŒ yk[Þko >>11>> …wtù÷e Mðirhýe fkr{™e, ƒ¤e ƒ„k‚u ™khe r™‚he > yuðk y‚wh ™h sun, Œu ƒuXk yu ºkÛÞu™u ðhe >>12>> suðk yËuð ™h y¼k„e, Œuðe …Âí™Þku Œu™u {¤e > Ä{o™ku yrŒ îu»k fhðk, ðzku yk„ún {ktzâku ð¤e >>13>> fnu Ëuð r…Œ]™k ©kØ{kt, {ã {kt‚ suðwt fktR ™Úke > òu RåAku yr[h V¤ …k{ðk, Œku …qsßÞku ‚nw yunÚke >>14>> rs¿kk‚w Sð s„Œ{kt, Ëiðe‚„o™k su nŒk > Œu™u yuðku W…Ëuþ yk…e, …k…eyu fÞko …k… fhŒk >>15>> Ä{o™e ykuXâ ÷R yÄ{eo, rÄhðe Ä™ ™khe nhu > þk†™k yÚko Vuhðe, «uhu su{ …kuŒu fhu >>16>> fnu ðuË{kt yun ¼uË Au, …þw {khe fhðku s„™™u > ðk{ ðkYýe ‚t„ rð™k, ™rn …k{ku ykí{Ëþo™™u >>17>> …kuŒk™k RüËuð {trËh{kt, rËÞu …hrºkÞk ÉŒw Ëk™ òu > yun ŒwÕÞ fkuR …wÛÞ ™rn, yun {kuxku W…fkh {k™ßÞku >>18>> yuðe heŒu y‚wh ™h, Ä{o™wt ¾tz™ fhu >


ðih Au su™u f]»ýþwt, yuðu ykËhu ynkur™þ Vhu >>19>> ð¤e ðýko©{{kt hne, y‚wh fhu Au y‚wh…ýwt > þºkw¼kð ©ef]»ý ‚kÚku, ðih ðkðhu Au yrŒ ½ýwt >>20>> Âîsfw¤u suýu Œ™ ÄÞkO, Œu {fkh {nkíBÞ fnu fÚke > {ã {kt‚ {iÚkw™ suðwt, fÕÞký yÚkuo fkuR ™Úke >>21>> fnu ðuË{kt yun ¼uË Au, ð¤e ¼úü ¼ÂõŒ Au ƒÄe > yý‚{sw yu{ òýu su, yk ðýþe „Þk ðx÷e >>22>> W¥k{ {æÞ{ {k™u y¿kk™e, …ý ykí{kŒku yuf Au > Œu{kt ðýko©{ rðrÄ, yus {kuxku yrððuf Au >>23>> yuðku y‚wh W…Ëuþ yk…e, fk…e …k…eyu sz Ä{o™e > yk…e {rŒ yð¤e yrŒ, ðkx ƒŒkðe fwf{o™e >>24>> ð¤e y‚wh yðŒÞko, ûkrºk fw¤ {ktrn ¾hk > îu»ke sun Au Ä{o™k, Œuýu …k…e fÞko ™khe ™hk >>25>> ™h…rŒ fw{rŒ yrŒ, …h …Âí™™u …hkýu nhu > «ò …ezu …k…e yrŒ, „rŒ …khfk ½h{kt fhu >>26>> rð™k ðktfu ðktf ËR™u, «ò™u …ezu ½ýwt > «…t[ fhu Ä™ nhu, yu{ fhu rð¥k yk…ýwt >>27>> ‚ƒ¤ r™ƒo¤ LÞkÞ{kt, yÄ{o™u yk„¤ fhu > ÷kt[ ÷R Ëku»k ËR, LÞkÞ™ku yLÞkÞ fhu >>28>> ðuË þk† ‚tŒ™e ð¤e, fw¤ {ÞkoËk ™rn hrŒ > ‚íÞðkËe ‚tŒ Ëu¾e, ytŒh{kt ËkÍu yrŒ >>29>> …k… fhŒk Ä™ nhŒk, h{Œk …h™khe ‚t„u > f…xe ÷t…xe fwzkƒku÷k, „wÌk ðkhŒk yuðk ‚t„u >>30>> «¼w…ýwt …kuŒk{kt …hXe, f]»ý‚{ feŠŒ „{u > h{ýe™u fnu hkrÄfk, hr‚Þk ÚkR …kuŒu h{u >>31>> yu{ yËuð yrh…ýwt, «„x …k¤u «r‚Ø þwt > Ä{o ¼ÂõŒ f]»ý ‚kÚku, ðih su™u ƒnw rðÄþwt >>32>> ð¤e ði~Þ òrŒ{kt, y‚whs™ su yðŒÞko > rðïk‚½kŒe ÷¾u …krŒ, fwz f…x Ë„u ¼Þko >>33>> A¤ f¤ ™u AuŒhðwt, Ëuþ¼k»kk™e òýu f¤k > Ä{o{kt ™rn Zwfzk, yÄ{o fhðk WŒkð¤k >>34>> þwÿ{kt ‚tŒkR hÌkk, ËiíÞ Ëk™ð Ë„u ¼Þko > f]»ýþwt f÷uþ fhðk, fRf yu{kt yðŒÞko >>35>> yrŒ …k…e {kt‚ ‚whk…e, {khu …þw ð™ „k{™kt > ¾h ‚qfh fwfh fr…, frh [fk‚{ fk{™k >>36>> suðk yu ðýo Œuðks yk©{, …kr…™k …k…e „wY > yÄ{o™u {nk Ä{o {kLÞku, ðkŒ Œu™e nwt þwt fYt >>37>>


ƒúñ[khe ¼t„e ™ð÷ ht„e, ‚t„e Ä™ ™kheŒýk > …t[ fuþu Vhu rðËuþu, r…ðu ÃÞk÷k {ã™k ½ýk >>38>> „]ne yrŒ r™ËoÞ ÚkR, yÇÞk„Œ™wt y…{k™ fhu > yÒk ™ yk…u ‚k{wt ‚tŒk…u, …ux fwxwtƒ™wt …kuŒu ¼hu >>39>> ðk™«MÚk rðï{ktrn, Ä{o fkuR ÄkhŒwt ™Úke > yrŒ fk{e ÷wýnhk{e, …k…e …hËkhk …Úke >>40>> ÚkR ‚tLÞk‚e Vhu WËk‚e, ÃÞk‚e …i‚k ™kÞo™k > fhe fk»kkÞktƒh ‚wtËh yt„u, niÞu ¼Þko ®n„kÞo™k >>41>> {rŒ {u÷e yrŒ Vu÷e, þu÷e ¼wtrþ r‚Ø ÚkÞk > Ä{ornýk ƒwÂØÂûkýk, rË÷{kt ™ {¤u ËÞk >>42>> fw…tÚk fr¤ fk¤{kt, ƒ„zu÷ {Œ ƒku¤k ÚkÞk > fwtz ZwtZ ™u òw÷kn suðk, fw{rŒ {rŒ „úrn hÌkk >>43>> ðuË rð« ‚tŒ þk†, {k™u ™rn {qZ{rŒ > yðŒkh ‚ðuo fnu ykuhk, …kuŒk™wt yk½wt yrŒ >>44>> «¼w™ku «Œk… {wfe, f{o™k „wý „kÞ Au > y™uf Sð fhe yk„éÞu, ð¤e s{…whe òÞ Au >>45>> ‚wtËh ™khe òuR ‚khe, ðkŒ{kt ÷R ðþ fhu > rðÄðk þwt rðnkh fhŒk, {w¾o {™{kt ™ð zhu >>46>> yrŒ…k…e …÷ ‚whk…e, „¼o „k¤u ð¤e ™kh™k > yuðk s„Œ{kt ‚kÄw fnkðu, Œu þçË ½k Œhðkh™k >>47>> ytŒh ¾kuxk ƒknuh {kuxk, yÄ{o hÌkk yk[he > yuðu ‚kÄw ™k{™u, ¾kuxâ {kuxe rËÄe ¾he >>48>> ™k{ ðihk„e ðihkøÞ ™rn, ðkxu ½kxu ð~Þk sR > „wÁ ÚkR Ët¼ Vwtf ËR, yu{ Sð XøÞk fR >>49>> zkÌkk «…t[ Ët¼{kt, {kÞk rþ»Þ™e ÷uðk ‚R > ykþk Œ]»ýk yrŒ½ýe, fk{ ¢kuÄ ½x{kt fR >>50>> ¾ƒhËkh ¾k™ …k™{kt, Ëk{ ðk{™k ¼wÏÞk ¼{u > yuðk y‚wh „wÁ ÚkR, Ä{o™u ynkur™þ Ë{u >>51>> ¼kr{r™Þku™u ¼kðŒe, ð¤e ¼õŒ ¼ÂõŒ ykËhu > ¾u÷ Wí‚ð yku‚h {u¤k, ¼u¤k ÚkR ¼wtzkR fhu >>52>> ¼ÂõŒ ™k{u ¼üðkzku, yk[hý yu y‚wh Œýkt > ™h™khe rðfkh rð™k, „kuŒŒkt ™ {¤u ½ýkt >>53>> y½ðtŒk ™h yrŒ ½ýk, {kŒ r…Œk „wÁ™k ½kŒfe > fwf{eo fk{e nhk{e, fneyu {nk …t[ …kŒfe >>54>> ƒu™ ƒuxe {k‚e {kŒk, y™wsðÄw ‚wŒr«Þk > „kuºk ™khe ™ð „ýu, yËuð s„{kt yuðk ÚkÞk >>55>> ¼úkŒ ŒkŒ fkfku {k{ku, fk{u swðu ‚wŒ fkr{™e >


yuðe fw÷xk fhe y‚whu, ¼ð{kt ƒnw ¼kr{™e >>56>> rðÄðk ™khe y…kh fk{e, ™h rð™k ™ð hne þfu > ð»kuo ð»kuo „¼o „k¤u, rƒÞu ™rn …k… Úkfu >>57>> yu{ y‚wh W…ËuþÚke, ™h™khe r™Þ{{kt ™ hÌkkt > yLÞku yLÞ yuƒu ¼ÞkO, ‚ðuo s™ ‚h¾kt ÚkÞkt >>58>> ¼÷wt fw¤ ƒúkñý Œýwt, su{kt ‚ËT„útÚk yrŒ r™{o¤k > Œu{kt y‚wh yðŒhe, fÞko „útÚk yÚko yð¤k >>59>> Yzwt fw¤ hkòŒýwt, su{kt ¼õŒ ƒnw nrh™k ÚkÞk > Œu{kt ËiíÞ «frx™u, yÄ{o ‚ðuo hk¾e hÌkk >>60>> …wrü fhðk …k…™e, ™ðk „útÚk r™…òðeÞk > ‚tMf]Œ «kf]Œ þçËu, Sð ƒnw ¼h{krðÞk >>61>> yuðu …k…u fhe …]Úðe, ðkh{ðkh ft…u ð¤e > ‚íÞ Ä{o ŒeÚko ËuðŒk, …kBÞk …ezk ‚nw {¤e >>62>> …zu Ëwfk¤ ƒnw Ëkr{™e, [k÷u ðkÞwðu„u ð]ûk …zu > yuðk W…ÿð yrŒþu, «kýÄkhe ‚nw™u ™zu >>63>> yrŒ…ezk yÄ{oÚke, [hk[h ‚nw …kr{Þk > íÞkhu ¼ÂõŒ Ä{o Ér»k, «fxâkt fhe ËÞk >>64>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu y‚wh WKð ™k{u ™ð{wt «fhý{T >>9>>

[ku…kR– ‚wtËh þku¼u Au ‚hðkh Ëuþhu, ßÞkt Ä{uo fÞkuo «ðuþhu > ÄLÞ ÄLÞ Ähk yu …kð™ hu, ÄLÞ Ëuðnk ™Ëe Œxu ð™ hu >>1>> ytƒ fËtƒ yþkuf fuhehu, òtƒw ÷ªƒw ð¤e ò{V¤ehu > fh{wf fwxrx{ fýuhe hu, ƒnw ƒËhe ™u ™k¤eÞuhehu >>2>> rŒÞkt ‚kh‚ nt‚ þwf {kuhhu, fhu fkuÞ÷ fkurf÷k ®Í„kuhhu > ½ýu ð]ûku rðxkýkt ßÞkt „k{hu, òýwt ƒeswt yk Ä{o™wt Äk{hu >>3>> rŒÞkt þku¼u þnuh hifnxhu, Œu{kt ðŒuo yk™tË y{xhu > ¾k™ …k™u …xu ‚w¾e ÷kufhu, ¼Þ rð„ún ™u ™rn þkufhu >>4>> rŒÞkt ð‚u Au ðýo [khhu, Œuýu þku¼u Au þnuh y…khhu > Âîs ûkrºkÞ ði~Þ ð¤e þwÿhu, ŒÞko Ä{oÚke þkuf‚{wÿ hu >>5>> ð‚u rð« rŒÞkt ‚hðrhÞkhu, yrŒ ¼kð ¼ÂõŒ™k ¼rhÞk hu > ËÞkðk¤k rË÷™k WËkhhu, …k… hrnŒ …wÛÞ ¼tzkhhu >>6>> Wå[u fw¤u yk[kh Au yrŒhu, ‚Ëk MðÄ{o {ktrn Au {rŒhu > „kuºk ‚kðŠý ™u ‚k{ðuË hu, þk¾k fkiÚk{e ‚kt¼¤ku ¼uËhu >>7>> ºký «ðh Œu™kt ‚ws‚ hu, ¼k„oð ðiŒnÔÞ ‚kðuŒ‚hu > …ktzu Rxkh „k{™k fneyuhu, …qßÞ rþh™uºk hkò™k ÷neyu hu >>8>> yrŒ f]…k¤w f™rnhk{hu, Œu™k ‚wŒ ƒk÷þ{ko ™k{hu > ðuË þk†™u …Zâk …whkýhu, þwØ ykí{kðk¤k Œu ‚wòýhu >>9>>


‚íÞðkËe yrŒ $rÿÞ SŒhu, Äeh „t¼eh Ä{o{kt «eŒ hu > þe÷ ‚tŒku»k Ë÷ WËkhhu, þw¼ þktrŒ „wý™k ¼tzkh hu >>10>> yuðk ƒk¤þ{ko {nk{rŒhu, su™u ½uh Au ¼køÞðŒe ‚Œehu > „wýðk™ …rŒðúŒk Äkhe hu, …wÛÞ …rðºk r™{o¤ ™khehu >>11>> yuðkt ™h™khe „wý ¼tzkhhu, rŒÞkt ÄÞkuo Ä{uo yðŒkhhu > ‚tðŒT ‚¥kh ð»ko A™wt hu, «{kuË ™k{ ‚tðí‚h™wt hu >>12>> ËÂûkýkÞ™{kt hrð h{uhu, ðŒuo þhËÉŒw Œu ‚{uhu > {k‚ fkŠŒfþwrË ‚khhu, yufkËþe ‚wtËh ƒwÄðkhhu >>13>> ™ûkºk W¥khk ðús Þku„ hu, rðÂü fhý nhý hku„hu > fwt¼ ÷ø™ {ktrn ¼køÞðŒe hu, sLBÞk Ä{oËuð {nk {rŒ hu >>14>> Ä{o sL{ òýe ºký ÷kuf hu, ÚkÞk rðƒwÄ ‚kÄw yþkuf hu > ykÔÞk ‚wh Œuºkeþ ¢kurz hu, ŒuŒku fhu MŒð™ fh òuze hu >>15>> ykÔÞk ƒúñk ™u rŒÞkt ƒúñkýehu, ykÔÞk rþð™u r„rhò hkýehu > „kÞ þkhËk þu»k íÞkt „k™hu, Œktzð ™]íÞu ºkkuzu rþð Œk™ hu >>16>> „kÞ „ktÄðo ™u y…‚hk hu, r‚Ø [khý ™u {wr™ðhk hu > ykÔÞkt ðifwtX Úkfe rð{k™ hu, ™Þýu r™h¾ðk Ä{o r™Ëk™hu >>17>> fhu ‚wh Œu ð]Âü ‚w{™u hu, ƒnw ðkStºk ðksu „„™u hu > ðksu Zku÷ ™u ËwtËwr¼ „zu hu, Œu™e ¾ƒh {wõŒ™u …zu hu >>18>> ÚkkÞ ™¼u Wí‚ð y…khhu, ÚkÞku òýe Ä{o yðŒkh hu > su{ „urf hÌkku Au „„™ hu, Œu{ ¼qr{yu ¼õŒ {„™ hu >>19>> ™h™khe …kBÞkt Au yk™tËhu, Ä{o «fxâk …qhý [tË hu > ½uh½uhÚke {kr™™e {¤e hu, „kÞu ðÄkR {t„¤ ð¤ehu >>20>> fhu Wí‚ð ™h ™u ™khhu, ƒktæÞkt ŒrhÞkt Œkuhý ƒkhhu > ¼he „s {kurŒzkt™k Úkk¤ hu, [k÷e ™khe ðÄkðk ËÞk¤ >>21>> ðÄkðu Au ðr™Œk™kt ð]tËhu, {w¾ òuR™u …kBÞkt yk™tË hu > …Ae ¼kr{™e „R ¼ð™ hu, Œuzâk rð« rðãkyu ‚t…Òk hu >>22>> òuÞkt ðkh ½ze ™u ÷„™ hu, òuR rð« {™{kt ÚkÞk {„™ hu > fnu yuðe …¤u ƒk¤ ykÔÞku hu, òýwt rºk¼wð™™u ‚w¾ ÷kÔÞku hu >>23>> ykðe …¤u «fx su ÚkkÞ hu, Œu Œku Ä{o {qŠŒ fnuðkÞ hu > {kxu yk ðkŒ Œ{u A…kzku hu, yu™wt ™k{ Ëuðþ{ko …kzku hu >>24>> Œ™ þkur¼Œ ‚wtËh yrŒhu, {kxu Ëuðþ{ko {nk{rŒ hu > …Ae nhÏÞk ƒk¤þ{ko {™ hu, ykÃÞkt Ëk™ ÚkR™u «‚Òk hu >>25>> ƒúkñý r¼ûkwf ™u ¼rh ¼ktøÞkt hu, ËeÄkt Ëk™ ƒnw {w¾ {køÞkthu > ÚkR hkS yrŒ rð« s™ hu, „Þk …kuŒ…kuŒk™u ¼ð™ hu >>26>> …Ae {k ƒk…u rð[kÞwO {™ hu, yk™e fhðe ÍkÍe sŒ™ hu > yrŒ nuŒ hk¾e Wh{ktR hu, yÄo ½ze {u÷u ™rn õÞktRhu >>27>> niÞu nuŒ ‚{uŒ nw÷kðu hu, «u{u …khrýÞk{kt Íw÷kðu hu >


fhu fk{ Äk{™wt òu fktR hu, …ý ð]Â¥k hnu ƒk¤f {ktR hu >>28>> Ázu n»kuo ‚wŒ™u h{kzu hu, …Þ ‚kfh …k™ s{kzu hu > yu{ fhŒkt {kuxk ßÞkhu nðkhu, íÞkhu {ktzâwt Au {w¾u ƒku÷ðkhu >>29>> fktR ƒku÷u Au fk÷tw òu fk÷wt hu, ŒuŒku ÷k„u {kŒkS™u ðnk÷wt hu > ƒk¤[tÿ …uÞuo ynkur™þ hu, ðkÄu Ëuðþ{ko Œu n{uþ hu >>30>> ÄÞkuo Ä{uo su rË™ku s™{ hu, {xe ‚kÄw™u ðu¤k rð»k{ hu > ŒŒo …k…e™u …ezk W…™e hu, ykÔÞwt y[k™f yuðwt ƒ™e hu >>31>> …wh „úk{ ½ku»k …]Úðe …h hu, rŒÞkt W…ßÞku yk™tË ¼h hu > ÚkÞk Þ¿k yÂø™ r™Äwo{ hu, ‚w¾{kt ðkÞw r™{o¤ ÔÞku{ hu >>32>> ÚkÞkt ‚Œ…wY»k™kt r[¥k hu, yrŒ r™{o¤ …h{ …wr™Œ hu > ™Ëe fq… ðkÔÞ™kt su s¤ hu, ÚkÞkt Œk÷ ‚hðu y{¤ hu >>33>> r‚Ø Ér»k ‚nw ‚w¾ …kBÞk hu, ytŒhuÚke yÄ{o™u ðkBÞk hu > ÚkR hkS ™u yk…u ykrþ»k hu, Ä{o SðßÞku fkurx ð»ko hu >>34>> yu{ ‚w¾ …kBÞk ‚íÞ Ä{eo hu, …kBÞk …ezk su nŒk fwf{eo hu > …k…e …k¾tze™wt …ze ¼ktøÞwt hu, {™ ‚nw™wt Ä{o{kt ÷køÞwt hu >>35>> Ä{o …kuŒu yrŒ {nkÄeh hu, ‚w¾Ëw:¾u hnu {™ ÂMÚkh hu > ¼q¾ Ëw:¾ ð¤e þeŒ W§ hu, nkuÞ Œ™{kt ™ {k™u {™ hu >>36>> yuðwt òuR ƒk¤þ{ko ƒk…hu, òÛÞk {kuxk Þku„e Au yk yk…hu > ð»ko ykX s™{Úke rÚkÞkt hu, yk…e ŒkŒu W…ðeŒ rŒÞkt hu >>37>> yk…e s™fu s™kuR ßÞkhu hu, fÞkuo {kuxku Wí‚ð Œu ðkhu hu > …Ae Ä{uo ƒxw™ku su ðu»k hu, Äkhe ðÄkheÞk …t[ fuþ hu >>38>> ¼ÛÞk ðuË þk† ™u …whký hu, ÚkÞk …trzŒ …kuíÞu ‚wòý hu > nwðk ƒkh ð»ko™k yk…u hu, íÞkhu «eíÞu þwt …wAeÞwt ƒk…u hu >>39>> …wºk …hýku yuf {uhkY hu, {k™ku ð[™ yux÷wt {kYt hu > suðk …wºk Œ{u „wýðk™ hu, òuRÞu ‚wtËhe Œ{ ‚{k™ hu >>40>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ä{o sL{ yu™k{u Ëþ{wt «fhý{T >>10>>

…qðoAkÞku– ‚wtËh Ëuþ ‚hðkh{kt, ™Ëe {™kuh{k ™k{ Au > {¾kuzk ŒeÚko íÞkt Úkfe, W¥khu A…iÞk „k{ Au >>1>> ‚wtËh ‚h íÞkt ‚kunk{ýwt, yrŒ y{¤ s¤ Œu Œýwt > …È …kuÞýkt™e …tÂõŒyu, þku¼u Au ‚wtËh ½ýwt >>2>> íÞktÚke ËÂûký rËþ{kt, ƒr„nk [wzðk ƒu ð™ Au > V¤ Vw÷ ‚wtËh su{kt, ‚wtËh Íkzu ‚½™ Au >>3>> y™w… yuðe yðr™{kt, Au „k{ ™k{u A…iÞk > Âîs ûkrºk ði~Þ þwÿ, [khu ðýo ßÞkt ðr‚Þk >>4>> [ku…kR– rŒÞkt f]»ýþ{ko Âîs yuf hu, òýu ‚kh y‚kh rððuf hu > þe÷ ‚tŒku»k „wýu ‚t…Òk hu, þwØ ÓËÞu …h{ …kð™ hu >>5>>


Œu™u ½uh ¼køÞ{k™e ™kh hu, yrŒ …rðºk ytŒh WËkh hu > suðe r™{o¤ yu ÞwðrŒ hu, Œuðk f]»ýþ{ko Au ‚w{rŒ hu >>6>> ð¤e ðk‚wËuð™e su ¼ÂõŒ hu, fhu ¼kð ¼he™u Ët…rŒ hu > yuðkt r™{o¤ yu ™h™kh hu, rŒÞkt ¼ÂõŒyu ÄÞkuo yðŒkh hu >>7>> ‚tðŒT ‚¥kh ð»ko yXkýwt hu, fkŠŒfe …w™{ «{kýwt hu > ™ûkºk f]rŒfk ƒwÄðkh hu, ÚkÞku [tÿ WËu yðŒkh hu >>8>> ÷eÄku sL{ ßÞkhu s‚ðrŒ hu, ÚkÞkt {kŒ ŒkŒ hkS yrŒ hu > …Ae f]»ýþ{ko su rð…hhu, Œuzâk òurŒ»ke ƒúkñý ½uh hu >>9>> òuÞk òur»kyu òuþ Y…k¤k hu, fÌkwt ™k{ fnußÞku yu™wt ƒk¤k hu > ƒeòt ™k{Œýku r™hÄkh hu, fhþu „wýu fhe ™h™kh hu >>10>> Au yu Ëuð {™w»Þ { òýku hu, ¼køÞ {kuxkt Œ{khkt «{kýku hu > yuðwt ‚wýe f]»ýþ{ko fk™ hu, fÞko rð« hkS ËR Ëk™ hu >>11>> …Ae {kuxkt ÚkÞkt yu {qŠŒ hu, ÷k„u {kƒk…™u ðk÷kt yrŒ hu > fhu ¾u÷ ƒk¤f ‚{k™ hu, Œuýu ZktõÞwt Au …kuŒk™wt ¿kk™ hu >>12>> ðkÄu ƒk¤[tÿ …uXâu r™íÞu hu, fhu ©ef]»ý™e ¼ÂõŒ r«íÞu hu > {kxu ÷kuf fnu ¼ÂõŒ ™k{ hu, yu{ ƒku÷kðu …wY»k ™u ðk{ hu >>13>> Y… „wýu ÷ûkýu Au yuðkt hu, fr…÷{kŒk ËuðnqrŒ suðkt hu > rþ÷ Mð¼kðu þku¼u Au ½ýwt hu, ƒeò „wý nwt fux÷k „ýtw hu >>14>> ÷ßòðk™ ™u ™{úŒk yrŒ hu, ËÞk ûk{kðk¤kt yu {qhrŒ hu > þwØ ytŒh ‚Ëk y{¤ hu, r™»…k… ™u yk…u r™{o¤ hu >>15>> yuðkt ¼ÂõŒ Ä{o™e …í™e hu, Ähe Œ™ ƒk¤k ™k{u ƒ™e hu > surË Úkfe sLBÞkt yu ‚Œe hu, ¼krð ‚ki™u f]»ý™e ¼ÂõŒ hu >>16>> ðÄe ©Øk ‚nw™u yu ‚{u hu, ¼ÂõŒ fhðk ¼ÂõŒ s™{u hu > hÌkku ½h½h yk™tË AkR hu, Ët¼e …k¾tze „Þk ‚tŒkR hu >>17>> yuðku ¼ÂõŒŒýku su «Œk… hu, òuR ƒkuÕÞk f]»ýþ{ko ƒk… hu > yk™e fheÞu nðu ‚„kR hu, ‚wtËh {kuxe ‚hðkh {ktR hu >>18>> rŒÞkt ƒk÷þ{ko „wýðk™ hu, Wå[u fw¤u yu ½h r™Ëk™ hu > Œu™k ‚wŒ Ëuðþ{ko fneyu hu, yk fLÞk yu™u yk…ýu ËiÞu hu >>19>> íÞkhu hkS ÚkÞkt Au ¼ðk™e hu, ‚kYt ðkŒ Œ{khe {U {k™e hu > …Ae ÷ø™ ÷¾e Œun ðkh hu, fÞkuo rð« òðk™u ŒiÞkh hu >>20>> [kÕÞku ƒúkñý íÞkt Úkfe Íx hu, ykÔÞku …wh ßÞkt hifnx hu > fnu ƒk÷þ{ko™u rð…h hu, ÷kÔÞku ÷ø™ nwt Œ{khu ½h hu >>21>> ‚wŒ Œ{khku Ä{o Au ™k{u hu, Œu™u …hýkðku A…iÞk „k{u hu > yuðwt ‚kt¼¤e ‚nw™u ¼kÔÞwt hu, nuŒu fhe™u ÷ø™ ðÄkÔÞwt hu >>22>> …Ae þý„khe ‚wtËh ò™ hu, ÚkÞk ‚ßs ‚nw „wýðk™ hu > fÞko ðhu ‚wtËh þý„kh hu, Œuýu yku…u Au Ä{o y…kh hu >>23>> …nuÞkuo fkA f‚wtƒ÷ ðk½ku hu, rþhu þku¼u Au ‚ku™uhe …k½ku hu >


niÞu nkh ™u ®{Z÷ nkÚku hu, ‚wtËh ¾ku~Þkt Aku„r÷Þkt {kÚku hu >>24>> fk™u fwtz¤ ðuÕÞ ™u f¤e hu, ftXu þku¼u Au nu{nkt‚ze hu > niÞu nw÷h nehk ‚ktf¤e hu, yku…u W¥khe ‚wtËh ð¤e hu >>25>> …nuhe {kun™ {k¤k Y…k¤e hu, Wh…h W¥khe þku¼k¤e hu > ƒeS …nuhe Au Vw÷™e {k¤k hu, Œuýu þku¼u Au yrŒ Y…k¤k hu >>26>> ƒksw fksw …kUr[ fh fzkt hu, ‚wtËh þku¼u ðh ™k™fzk hu > …nuhe ðuZ ®ðxe sze ™t„u hu, {wrÿfk{kt {rý frý Í„u hu >>27>> yt‚u þku¼u Au ‚ku™uhe yr‚ hu, {w¾u …x ËR hÌkk n‚e hu > …kÞu …nuhe Au {kusze ÷k÷ hu, [k÷u {÷…Œk su{ {hk÷ hu >>28>> [zâk ½kuz÷u ðh ‚wòý hu, ðksu Zku÷ ™u „zu r™þký hu > òuzâkt hÚk ðnu÷ ™u „kz÷kt hu, [k÷u yuf Úkfe yuf ¼÷kt hu >>29>> [ze „ŠË Ztfkýku „„™ hu, òuR y{h ÚkÞk {„™ hu > …nkUåÞk ‚wtËh ðh A…iÞu hu, ykÔÞwt „k{ ‚hðu ‚k{iÞu hu >>30>> s™ òuR™u ðh™wt Y…hu, fnu yk Au ‚wh™h ¼q…hu > yk…e WŒkhk sw„íÞu s{kzâkhu, …Ae ðh Œu Œkuhýu ykÔÞkhu >>31>> òuR ‚wtËh ðh™wt Y… hu, {kuÌkkt ™h™khe ‚wh ¼q…hu > ¼kéÞwt ¼k÷ rŒ÷f™wt ®ƒËw hu, òýwt WøÞku Au yk ƒeòu $Ëw hu >>32>> …Ae …kU¾e …kxu …ÄhkÔÞk hu, ½ýwt ‚k‚wS™u {™ ¼kÔÞk hu > …Ae rËÄkt Au fLÞk™kt Ëk™ hu, ƒkR ðh Œkhku „wýðk™ hu >>33>> ƒuXk {kÞhu ðh fLÞk òuze hu, ƒktÄe „ktXâ Awxu ™ne Akuze hu > «eŒu …hÛÞk Ä{o WËkh hu, rŒÞkt ðíÞkuo Au sÞsÞfkh hu >>34>> fhe …nuhk{ýe ƒnw…uh hu, …Ae ò™™u ð¤kðe ½uh hu > rËÄe ò™iÞu ƒnws ËkíÞ hu, Œu™e fneyu ykðu fu{ ðkŒ hu >>35>> Wzu yƒeh „w÷k÷ Œu÷ hu, ÚkR hne Au ht„zk™e hu÷ hu > yu{ hBÞk sBÞk Yze heŒu hu, …Ae f]»ýþ{ko ƒkuÕÞk «eŒu hu >>36>> ƒk÷þ{ko {k„wt Œ{ …kþ hu, ‚íÞðkËe Aku …whßÞku ykþ hu > fw¤ Œ{khk{kt r™Äkoh hu, {k„u su Œu ™ fhku ™fkh hu >>37>> {kxu {k„wt Awt òuze nwt …ký hu, ËußÞku ËÞk fhe™u ‚wòý hu > ‚wŒ Œ{khku {khku s{kRhu, yk…ku {ws™u hk¾wt nwt yktR hu >>38>> yuðwt ‚wýe ƒk¤þ{ko fk™ hu, …kBÞk Ä{o ‚tfx r™Ëk™ hu > yun ðkŒ {wsÚke fu{ Úkkþu hu, ‚wŒ Ä{o Œu fu{ Ëuðkþu hu >>39>> Œu{ ™fkhku …ý ™rn ÚkkÞ hu, …kzwt ™k Œku …íÞ {khe òÞ hu > …Ae fw¤™ku Ä{o ‚t¼k¤e hu, ‚wŒ ykÃÞk Œrý Œu nk ðk¤e hu >>40>> su{ fkZe yk…u fkuR «ký hu, yu{ ykÃÞk ‚wŒ™u ‚wòý hu > hÌkwt ™rn ÄehßÞ ÄkhŒkt hu, fnuŒkt fne ™ òÞ ðkhŒk hu >>41>> …Ae yrŒþu ÄehßÞ ÄkÞwO hu, Ëuðk rþûkk {™{kt rð[kÞwO hu > ‚wýku Ëw÷rn fwtðhe fÕÞkýe hu, fnwt Œ{khk rnŒ™e ðkýe hu >>42>>


Œ{u …k¤ßÞku fnwt …rŒðúŒ hu, suýu fhe …k{ku ‚w¾ ŒhŒ hu > …rŒðúŒk™k Ä{o ‚{k™ hu, ™Úke ™khe™ku Þþ r™Ëk™ hu >>43>> …rŒðúŒ…ýk™u su …k{u hu, Œu™kt ‚ðuo ‚tfx ðk{u hu > {kŒ ŒkŒ ¼úkŒ fkfk {k{k hu, ÄLÞ …rŒ su™u yuðe ¼k{k hu >>44>> Œu™e ºký …uZe ÷„e Œkhu hu, su fkuR ™khe …rŒðúŒ Äkhu hu > Œ™ hku{ ÷u¾u fkuxe ð»ko hu, h{u Mð„uo yu ™khe ™u …wY»k hu >>45>> ‚wh þrþ Úkkðk™u …kð™ hu, rƒŒku …ð™ M…hþu Œ™ hu > Œ… ŒeÚko ðúŒ su fnkðu hu, Œu™wt Œus …rŒðúŒk …kðu hu >>46>> …k…e …]Úðe™e M…hþu òu hs hu, ÚkkÞ …rðºk ™rn ykùÞos hu > yuðe …rŒðúŒk …wÛÞðk™ hu, Œu™kt ™k{ ‚kt¼¤ku r™Ëk™ hu >>47>> yÁtÄŒe y™‚qÞk sun hu, ‚krðºke þktrz÷e ‚íÞk Œun hu > ynÕÞk ÿki…Ëe þŒY…k hu, {u™k ‚w™erŒ ‚t¿kk y™w…k hu >>48>> Mðknk ÷ku…k{wÿk yun ‚Œe hu, suýu «u{uþwt ‚urðÞk …rŒ hu > yuðe Œwt …ý ÚkkRþ fÕÞkýehu, ‚íÞ {k™ßÞku fnwt Awt ðkýehu >>49>> Úkkþu …rŒ{ktrn «u{ yrŒ hu, {kxu Œwt™u fnuþu «u{ðŒe hu > …Ae …kuŒk™k ‚wŒ …kð™ hu, Œu™u fnu Au rnŒ ð[™ hu >>50>> …wºk ƒúñf{o su fnuðkÞ hu, hnußÞku fwþ¤ Œ{u Œun {ktÞ hu > ð¤e yk ‚wtËhe su ‚ki¼køÞ hu, Œu™ku fhþku {kt Œ{u íÞk„ hu >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ¼ÂõŒÄ{o rððkn yu ™k{u yøÞkh{wt «fhý{T >>11>>

…qðoAkÞku– …Ae ¼ÂõŒyu …wrAÞwt, ‚wýku ‚‚hk ð]Ø ŒkŒ > …rŒðúŒk™k Ä{o™e, fnku rðæÞurðæÞu {™u ðkŒ >>1>> yuðwt ‚wýe™u ƒk¤þ{ko, fnu ‚kt¼¤ßÞku ‚wtËhe > ¼kÏÞk Au Ä{oþk†{kt, {nk{wr™Þu ËÞk fhe >>2>> ‚Œe„eŒk{kt ‚Œeyu, Ä{o …rŒðúŒk™k r«AÔÞk > hnußÞku yuðe heŒþwt, suðk rþðkyu ðýoÔÞk >>3>> Ëw:¾ …zu ËkuÞ Ët…Œe, Œ{u ‚{eh‚wŒ ‚t¼khßÞku > fw¤Ëuð yu yk…ýk, fhþu ‚tfx{kt ‚khßÞku >>4>> [ku…kR– hnußÞku ‚ðuo yufkËþe ðúŒ hu, fhßÞku Wí‚ð suðe ‚k{Úko hu > ð¤e ‚Œ…wY»k™ku ‚t„ hu, fhßÞku Whu ykýe WAht„ hu >>5>> Ëkhe [kuhe {ã {kt‚ sun hu, ¼qÕÞu …ý fhþku {kt Œun hu > ¼úüðkzku Au ¼qr{yu ½ýku hu, h¾u …kþ ÷k„u Œun Œýku hu >>6>> fnu ‚wŒ«íÞu ƒk¤þ{ko hu, Œ{u òßÞku yÞkuæÞk ™„ú{kt hu > yuðe ‚kt¼¤e rþ¾™e ðký hu, ÷køÞkt …kÞ Ët…Œe ‚wòý hu >>7>> ßÞkhu ™h™kheyu ™kBÞkt þe»khu, íÞkhu yk…e Au …ktzu ykrþ»khu > fnu ‚w¾e hnußÞku ™h™kh hu, Úkþu Þþ Œ{khku y…kh hu >>8>> yu{ fne [kÕÞk ƒk¤þ{kohu, …nkUåÞk …ktzu …kuŒk™k ™„ú{kthu >


rŒÞkt ðeíÞk Úkkuzk ½ýk Ë™ hu, …Ae ŒhŒ ŒßÞwt íÞkt Œ™ hu >>9>> …Ae ‚kt¼¤ßÞku þw¼ {rŒ hu, fnwt hÌkkt su{ yu Ët…Œe hu > susu ŒkŒu fÌkkt Au ð[™ hu, ŒuŒu heŒ{kt hÌkkt {„™ hu >>10>> hnu ðúŒ y¾tz yufkËþe hu, fhu f]»ý feŒo™ nw÷þe hu > Ä{o ™ íÞk„u yk…Œfk¤ hu, fnu ÷kuf yk Ä{o ËÞk¤ hu >>11>> …Ae ykðe íÞkt îkËþ ™khe hu, ‚uðu ©ØkrË «u{ ðÄkhe hu > Ëu¾u Ä{o ™u ¼ÂõŒ ËkuÞ hu, ƒeò Ëu¾u ™rn s™ fkuÞ hu >>12>> fhu ‚tæÞk Œ…oý f{o r™íÞ hu, ‚íÞ þk† {ktrn ½ýe «eíÞ hu > yuðk Ä{oËuð ÄwhtÄh hu, fhu ¼ÂõŒ «¼w™e ‚wtËh hu >>13>> yu{ fhŒkt Ët…rŒ yk… hu, sLBÞk ‚wŒ ©ehk{«Œk… hu > „wýu ‚tf»koý ‚{k™ hu, ËkŒkh þqh ¼õŒ r™Ëk™ hu >>14>> nðu ƒeò {wr™ su r™»…k… hu, …kuŒk ¼u¤ku ‚Ìkku suýu þk… hu > Œun Ér»kyu ÄÞkO Au Œ™ hu, òuR Âîs™kt fw¤ …kð™ hu >>15>> rsÞkt rsÞkt hÌkkŒk yu {wr™ hu, fhŒk ¼ÂõŒ «u{uþwt «¼w™e hu > rË™rË™ «íÞu yrŒ ½ýe hu, fhŒk fÚkk ©ef]»ýS Œýe hu >>16>> íÞkhu y¼õŒ ™h su y¼k„ehu, Œu™u ðkŒ yu ð‚{e ÷k„ehu > …Ae rsÞkt rŒÞktÚke yËuð hu, ðih ykËrhÞwt ŒŒ¾uð hu >>17>> Ä{oðk™ ¼ÂõŒðk™ s™ hu, Œu™u ykËÞwO fhðk rð½™ hu > ð¤e ¼ÂõŒ Ä{o Ér»k sun hu, Œu™u ‚{Íu ‚k[k þºkw Œun hu >>18>> su{ su{ …ezk …k{u Ä{o hu, yuðkt fhu Œu fwf{eo f{o hu > su{ su{ …ezk …k{u ¼ÂõŒ hu, yuðkt fü W…òðu fw{rŒ hu >>19>> su{ su{ Ëw:¾e ÚkkÞ {wr™ hu, yuðe {rŒ Au ‚nw y‚wh™e hu > …hXu „wý{kt yð„wý yrŒ hu, {nk …k…{Þ su™e {rŒ hu >>20>> …wh „úk{ Ëuþ{kt su ËiíÞ hu, …ezu Au ¼ÂõŒ Ä{o™u r™íÞ hu > Œu™u Ëw:¾u ¼ÂõŒ Ä{oËuð hu, ykÔÞkt yÞkuæÞk{kt ŒŒ¾uð hu >>21>> ŒkuÞ fwf{eo fuz ™ {wfu hu, ËuŒkt Ëw:¾ ½zeyu ™ [wfu hu > …Ae yu Ëw:¾ xk¤ðk fks hu, „Þk fkþe{ktrn Ä{ohks hu >>22>> òýe rþð™e …whe ‚wtËh hu, rŒÞkt fhkrðÞku {nkYÿ hu > fü {xkzðk fÞkuo W…kÞ hu, …ý fü {xâwt ™rn fktÞ hu >>23>> rŒÞkt …ý Ë™ws ‚{qn hu, ðu»k {™w»Þ ™u fhu ÿkun hu > …kBÞkt …ezk ºkýu íÞkt yrŒ hu, …Ae „wó …ýu fhe „rŒ hu >>24>> fü {xðk fhu Au W…kÞ hu, …ý f»x {xu ™rn fktÞ hu > …Ae íÞktÚke ykrðÞk «Þk„u hu, yrŒf]þ Au Œ™{kt íÞk„u hu >>25>> fÞwO ‚tæÞkŒ…oý „t„k ™kR hu, fÞkuo ŒeÚko W…ðk‚ íÞktR hu > hÌkkt ½ýwt yu MÚk¤ {kuÍkh hu, rŒÞkt {éÞk ©eði»ðk[kh hu >>26>> ™k{ hk{k™tË {nk{rŒ hu, MðÞt ‚ËT„wÁ Y… {qhrŒ hu > {nk Œ…uïh íÞk„ Œ™u hu, Äeh „t¼eh {kuxk Au {™u hu >>27>>


yk…u {w{wûkw™u W…Ëuþ hu, hk¾u Au ƒúñ[khe™ku ðu»k hu > Qæðo…wtzÙ fÞwO íÞkt fu‚hu hu, fwtfw{ $Ëw {æÞu {™ nhu hu >>28>> ftXu {k¤k Œw÷‚e™e ËkuÞ hu, òuR s™Œýkt {™ {kuÞ hu > yuðu ðu»ku hk{k™tË {wr™ hu, Vhu ‚kh ÷uðk rs¿kk‚w™e hu >>29>> ƒnw rþ»Þu ‚rnŒ Vhu Au hu, ‚nw™u ¿kk™ku…Ëuþ fhuAu hu > þç˃úñ …hƒúñ r«Au hu, ÞÚkkÚko…ýu su{ RåAu hu >>30>> yuðk Mðk{e sun hk{k™tË hu, Œu™u {¤e™u …kBÞk yk™tË hu > ƒnw nuŒu fhe Ä{oËuðhu, fhu {kuxk òýe r™íÞ ‚uðhu >>31>> yuf rËð‚ [kt…Œk [hý hu, ykðe r™ÿk ™u Zr¤Þk Ähý hu > ‚w¾u ‚wŒk íÞkt ÚkÞwt Mð…™ hu, …kBÞk Œus{tz¤™wt Ëþo™ hu >>32>> Œu{kt ©ef]»ý {qŠŒ ~Þk{ hu, r™hÏÞk «¼wS …qhýfk{ hu > …kBÞk ytŒhu Ëþo™ yun hu, òýef]…k ©e Mðk{e™e Œun hu >>33>> òÛÞk ‚NwÁ yuf yk Mðk{ehu, …kBÞk þhý ƒuW þe»k ™k{ehu > …Ae MŒwrŒ Ët…Œeyu rfÄe hu, yuÚke ¼k„ðŒe Ëeûkk ÷eÄe hu >>34>> yk…e Mðk{eyu {k¤k Œu ËkuÞ hu, ƒktÄe Ä{uo Œw÷‚e™e ‚kuÞ hu > …Ae ©ef]»ý™k {tºk sun hu, yükûkh™k fnkðu Au Œun hu >>35>> Œu™ku nuŒu W…Ëuþ feÄku hu, …kuŒk þhýu Ä{o™u ÷eÄku hu > fÌkku þhý{tºk Œu ‚{k™ hu, rðþu»k {nk{tºk r™Ëk™ hu >>36>> yun ƒuW {tºk ‚w¾fkhe hu, ‚wýe Ä{o ÷eÄk {™u Äkhe hu > …Ae ™h ™khe™kt su r™Þ{ hu, …wAâkt …k¤ðk™kt fhe «u{ hu >>37>> fnwt ‚wýku ‚nws™ nðu hu, susu fÌkwt Au yu™k „wÁðu hu > ‚ðuo ‚t«ËkÞ™e su heŒ hu, fne yrŒ…h{ …wr™Œ hu >>38>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ¼ÂõŒÄ{o™u hk{k™tË Mðk{e {éÞk yu ™k{u ƒkh{wt «fhý{T >>12>>

…qðoAkÞku– Mðk{e fnu Au Ä{o™u, Œ{u ‚kt¼¤ku ðkŒ r‚ØktŒ > þwØ{rŒ yrŒ yku¤¾e, nðu fnwt Ä{o yufktŒ >>1>> íÞk„e „]ne ™h™khe™e, fnwt heŒ Œu Yze …uh > Œ{u hnußÞku h¾kðßÞku, ßÞkhu òyku Œ{khu ½uh >>2>> W¥k{ heŒ™u y™w‚he, Œ{u ðŒoßÞku ™h™kh > yþwØ heŒ nkuÞ s„{kt, ŒkuÞ fhþku {kt fkuR ðkh >>3>> þwØ heŒ nðu ‚kt¼¤ku, ‚tûku…u fnwt ‚wòý > suýu fhe íÞk„e „]ne, …k{u …Ë r™ðkoý >>4>> [ku…kR– fnwt ©kØ Þ¿ku …þw½kŒ hu, fhðe ™rn ‚kt¼¤ku ðkŒ hu > yufkËþ ºký «fkh hu, ‚whk …eðe ™rn fkuR ðkh hu >>5>> þwØ yki»krÄ{kt {ã {¤u hu, Œu ™ ¾kðwt …eðwt fkuR …¤u hu > Þ¿kþu»k {kt‚ ÷uþ sun hu, ¼wÕÞu ¼ûk ™ fhðwt Œun hu >>6>> ‚wýku Ä{oËuð ðkŒ {khe hu, …wÛÞ ‚kYtyu ™ fhðe [kuhe hu >


…hrºkÞk™ku ‚t„ ™ fesu hu, furË rºkÞk™wt Ëk™ ™ Ëesu hu >>7>> rºkÞk{kºk òh ™h òuR hu, yk…ífk¤u ™ hnu ‚t„ ‚kuR hu > ð¤e íÞk„e ™h nkuÞ sun hu, Œu™u M…þuo ™rn ™khe Ëun hu >>8>> Œu{ íÞk„e ™h r™hÄkh hu, Œsu ™khe™u yü «fkh hu > yu Au òýku y™krË™e heŒ hu, ð¤e fnwt ‚wýku ËR r[¥k hu >>9>> furË ykí{½kŒ ™ð fesu hu, rð{w¾™e fÚkk ™ ‚wrýsu hu > nrh«‚kËe {knkíBÞu yÒk hu, ™ ¾…u Œu™wt ™ ¾kðwt s™ hu >>10>> r{ÚÞk y…ðkË fkuR þeh hu, Ëuðku ™rn fnwt Ä{o Äeh hu > fkuR rð»kÞe ÔÞ‚™e s™ hu, Œu™ku ™ fhku ‚t„ fkuR Ë™ hu >>11>> ð¤e Œ…Mðe ¢kuÄe ¼õŒ fk{e hu, nkuÞ yuðk su ™h nhk{e hu > ŒS MðÄ{o ƒeòu Ä{o …k¤u hu, fkðu íÞk„e ™u ÷ku¼ ™ xk¤u hu >>12>> „wÁ rþ»Þ™u þk† «{ký hu, ™ ðŒuo ðŒkoðu yòý hu > ¿kk™e ¾tzu «¼w™ku ykfkh hu, yun »kxT ¾¤™u rĬkh hu >>13>> yun »kxT ¾¤ ™h sun hu, Œsðk {w{wûkw s™u Œun hu > Ëuð ŒeÚko ðuË™u „kÞ hu, ƒúkñý ‚kÄw Ä{eo fnuðkÞ hu >>14>> Œu™e ®™Ëk ™ fhðe {w¾u hu, Ä{o {u÷ðku ™rn ËËo Ëw:¾u hu > ð¤e sun þk†{kt ©e f]»ý hu, fÌkk r™hkfkh y¿k s™ hu >>15>> Œu ™ ‚kt¼¤ðwt ‚wýku Ä{o hu, yun ‚{S ÷uðku {™u {{o hu > ykÞwÄ rð»k ™ Ëuðe ò¤ hu, suÚke s™ Ëw:¾ …k{u Œu fk¤ hu >>16>> ð¤e yk {Œu {kuxk ƒúñ™ hu, Œu ™ hk¾u þ† fkuR Ë™ hu > Qæðo…wtzÙ rŒ÷f fhðwt hu, {æÞu fwtfw{™wt ®ƒËw Ähðwt hu >>17>> hkÄkf]»ý «‚kËe su nkuÞ hu, fhu ‚Äðk ®ƒËw ¼k÷u ‚kuÞ hu > ™ fhu rðÄðk ®ƒËw …wr™Œ hu, yuðe yk…ýk {Œ™e heŒ hu >>18>> su™e su heŒ Œu r[¥k Ähðe hu, ¼kðu ©ef]»ý™e ¼ÂõŒ fhðe hu > fhðku hk‚ …t[kæÞkÞ …kX hu, f]»ý f]»ý fnuðwt ò{ ykX hu >>19>> „¤u {k¤k Ähkðòu ËkuÞ hu, Œw÷‚e ™u [tË™™e ‚kuÞ hu > yuðe ðkŒ „wÁSyu fhe hu, ¼ÂõŒ Ä{uo Œu ÓËÞu Ähe hu >>20>> …Ae y™LÞ ¼ÂõŒ™e heŒ hu, fne WØðu fhe™u «eŒ hu > fnu ƒúkñý Œ{u Aku ©uc hu, su™u f]»ý Au Rü y¼eü hu >>21>> {khk rþ»Þ{kt {kuxk Aku Œ{uhu, Yzk „wýðk¤k òÛÞk y{u hu > nðu ½uh òyku ™h™khe hu, hkÄkf]»ý™u ÓËÞu ‚t¼khe hu >>22>> ykðu {w{wûkw Sð fkuR …k‚ hu, yk…e W…Ëuþ xk¤ßÞku ºkk‚ hu > yu™u {nk{tºk™ku su ò… hu, Œ{u fnußÞku r™htŒh yk… hu >>23>> ð¤e ©ef]»ý™k su ƒu {tºk hu, òuR {w{wûkw fnußÞku r™htŒh hu > ƒúkñý ûkrºkÞ ™u ði~Þ sun hu, ‚Œþwÿ ™u r†Þku Œun hu >>24>> fnußÞku {tºk «Úk{™ku Œu™u hu, ¼ð‚k„h Œhðk yu™u hu > fhŒkt yun {tºk r™íÞ ò… hu, ÚkkÞ yrÄfkhe ™h yk… hu >>25>>


íÞkhu ƒeòu {tºk Œu™u fnußÞku hu, yuðe heŒu W…Ëuþ ËußÞku hu > …zu Œ{khu òu fktR Ëw:¾ hu, Œku Úkkþu {nk{tºkÚke ‚w¾ hu >>26>> fhþku ò… Œku ©ef]»ýËuð hu, Ëuþu Rü r‚ÂØ ŒŒ¾uð hu > hk{k™ws™k „útÚk Au sun hu, Œ{u ‚ðuo ¼ýßÞku Œun hu >>27>> „eŒk¼k»Þ ykrË „útÚk Œu{kt hu, ©ef]»ý™wt {knkíBÞ Au su{kt hu > fhßÞku fÚkk Œu™e ynkur™þ hu, yuðku ykÃÞku „wÁyu W…Ëuþ hu >>28>> …Ae ¼ÂõŒ Ä{o ykÔÞkt ½uh hu, fhu f]»ý ¼ÂõŒ Yze …uh hu > MÚkw¤ ‚qû{ ™u fkhý Ëun hu, ŒuÚke …h ykí{k Au sun hu >>29>> ð¤e ÔÞk…u yu ºký Xufkýu hu, Œu™u ©ef]»ý™ku Ëk‚ òýu hu > ‚ðkuo…he Au ©ef]»ý yuf hu, Sð Rïh {kÞk «uhf hu >>30>> yu{ r™ùÞ fÞkuo Ä{uo ßÞkhuhu, s„Œ r{ÚÞk {™kýwt Au íÞkhu hu > „wÁ yk¿kkyu fhe „útÚk sun hu, hk{k™ws™k ðkt[u r™íÞ Œun hu >>31>> yuðk þwØ ÓËÞðk¤k òýe hu, Ëiðe Sð ƒku÷u yu{ ðkýe hu > ykŒku Ä{o Ëuð Au ‚kûkkŒ hu, Œun rð™k ™kuÞ ykðe ðkŒ hu >>32>> …Ae y‚wh „wÁ™u íÞk„e hu, ÚkÞk Ä{o…Ë y™whk„e hu > su™u ËiíÞ„wÁ{kt Au nuŒ hu, ÚkÞk ËiíÞ Œu fw¤u ‚{uŒ hu >>33>> {kLÞkt Ä{o™kt suýu ð[™ hu, þkuÇÞk Ëuð‚{k™ Œu s™ hu > …Ae yÒk ð† y÷tfkh hu, …qßÞk Ä{o™u rþ»Þu Œu ðkh hu >>34>> Œuýu fhe ÚkR Au ‚t…Â¥k hu, „Þkt Ëw:¾ Ëkrhÿâ rð…Â¥k hu > yu{ fhŒkt rðíÞk rË™ ‚kuR hu, yk…e ‚wŒ™u ‚{u s™kuR hu >>35>> fÞkuo Wí‚ð s{kzâk Âîs hu, Œu Ëu¾e™u ËiíÞu fhe r¾s hu > …Ae y‚wh ™h ¼u¤k ÚkR hu, „Þk ½h™e ‚t…Â¥k ÷R hu >>36>> yÒk Ä™ {rn»ke ™u „kÞ hu, Œu{kt hnuðk ËeÄwt ™rn fktÞ hu > yun ykrË su ykr…Þkt Ëw:¾ hu, ŒuŒku fÌkkt òÞ ™rn {w¾ hu >>37>> ÚkÞkt r™Äo™ ™rn ¾kðk yÒk hu, ™ {¤u ™ðwt …uhðk ð‚™ hu > …zu yufktŒhu W…ðk‚ hu, Œu™u Ëu¾e Ëwü fhu nk‚ hu >>38>> fnu swðku yk Ä{o™u ¼ÂõŒ hu, ‚w¾ {kýu Au fuðwt Ët…rŒ hu > yuŒku ‚íÞðkËe Au r™Ëk™ hu, [k÷ku ÚkkÞu yu™k {u{k™ hu >>39>> ykðu yu{ Ëu¾kzðk ¼qtzwt hu, su™u ytŒhu ðih Au ôzwt hu > Œu™u WrA WÄkYt fhe™u hu, ¼kus™ fhkðu ¼kð ¼he™u hu >>40>> ™ {¤u yÒk …kuŒk™u ¾kðk hu, …ý ™ rËÞu …íÞ™u òðk hu > yu{ ƒnw rË™ Ëw:¾ ‚Ìkwt hu, íÞkhu yuf rË™ ¼ÂõŒyu fÌkwt hu >>41>> fnu «u{ðŒe ‚wýku Mðk{e hu, …kBÞkt Ëw:¾ hne ™rn ¾k{e hu > Œ{u òýku Aku ‚ðuo W…kÞ hu, {xkzku Œku ðkh ™Úke fktÞ hu >>42>> yÒk ð†™wt Ëw:¾ yk…ýu hu, ™Úke {xŒk {u{k™ ykt„ýu hu > yk…ýu Œku V¤ Vw÷ s{wt hu, ¼kS ¾kR™u rË™ r™„{wt hu >>43>> …ý {u{k™ Œu fu{ s{u hu, fnwt Awt yu{ …ý su{ „{u hu >


yuðwt ‚wýe ƒkuÕÞk Ä{oðkýe hu, fnwt ‚kt¼¤ku Œ{u fÕÞkýe hu >>44>> ‚w¾ Ëw:¾ su ÷ÏÞwt þheh hu, xkéÞwt ™ x¤u hk¾ðe Äeh hu > òu™u fhkÔÞk {nkYÿ sun hu, Úkkðk ‚w¾ fhkrðÞk Œun hu >>45>> Œuýu Ëw:¾ {xâwt ™rn yýwt hu, ‚k{wt fü ÚkÞwt fkurx½ýwt hu > {kxu ‚w¾ Ëw:¾ ÷ÏÞwt su ¼k÷ hu, {xu ½xu ™rn yuf ðk÷ hu >>46>> Ëuð Ér»k hkòÚke ™ {xu hu, su™u suðwt ÷¾kýwt Au ½xu hu > òu™u $ÿ yt„u ÚkÞku ¼t„ hu, …k{e þ[e Ëw:¾ yu «‚t„ hu >>47>> ðr‚c ™u yÁtÄŒe sun hu, þºkw Úkfe Ëw:¾ …kBÞkt Œun hu > hkò ™¤ ð¤e Ë{ÞtŒe hu, Œun…ý …kBÞkt Ëw:¾ yrŒ hu >>48>> yuðu {kuxu {kuxu Ëw:¾ ‚Ìkwt hu, …ý fkuR yk„éÞ ™ fÌkwt hu > yuðwt ‚kt¼¤e™u «u{ðŒe hu, {ktzâwt YË™ fhðk yrŒ hu >>49>> nwtŒku Œ{™u þk ðzu ‚uðwt hu, ™Úke ½h{kt …ËkhÚk yuðwt hu > {khe nkUþ hne {™ {ktR hu, Œ{™u ‚uðe þfe ™rn fktR hu >>50>> ™ {¤u ½h{kt s{ðk yÒk hu, rþÞku fYt {™kuhÚk {™ hu > íÞkhu ƒkur÷Þk Ä{o ËÞk¤ hu, ¼ÂõŒ Ëw:¾ ™ hnu ‚Ëk fk¤ hu >>51>> {kxu ÄehßÞu Ä{o{kt hnuðwt hu, {w¾u fkÞh ðuý ™ fnuðwt hu > ¼ÂõŒ {wfðe ™rn rþh ‚kxuhu, fnwt ‚íÞðkËe Aku Œu {kxu hu >>52>> ‚w¾ Ëw:¾{kt hnuðwt yz„ hu, …hXâku …kAku ™ {u÷ðku …„ hu > yu{ xuf hk¾ku {™{ktÞ hu, fhðe ®[Œk ½xu ™rn fktÞ hu >>53>> suðwt „{þu „ku÷kuf Äýe™u hu, Œuðwt ykðþu ‚nsu ƒýe™u hu > fheþ yu™ku nðu nwt W…kÞ hu, hnußÞku hkS Œ{u {™{ktÞ hu >>54>> fheþwt Œu{ Úkkþu su{ ‚w¾ hu, nðu ™rn hnu ½ýk rË™ Ëw:¾ hu > yu{ ykÃÞku Ä{uo W…Ëuþ hu, fnwt ‚{sðku yu hnMÞ hu >>55>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{e™u {¤e™u ¼ÂõŒÄ{o ½uh ykÔÞkt yu ™k{u Œuh{wt «fhý{T >>13>>

…qðoAkÞku– …Ae Ä{uo Äehs Ähe, ð¤e {™u fÞkuo rð[kh > ŒkŒu fÌkwt nŒwt [k÷Œkt, Œu ‚kt¼heÞwt Œunðkh >>1>> fÌkwt fw¤Ëuð yk…ýk, ‚{eh‚wŒ fnuðkÞ > ‚tfx{kt ‚t¼k¤ßÞku, fhþu yu fü{kt ‚nkÞ >>2>> {kxu fü {kuxwt ™Úke, ykÚke ƒeswt fkuR yLÞ > ËiíÞ Ëw:¾ rËÞu ½ýwt, ™Úke yt„u yþ™ ð‚™ >>3>> {kxu ‚{eh‚wŒ™u, ‚t¼kYt fhðk ‚nkÞ > yts™e‚wŒ rð™k yufu, ™Úke xk¤ðk W…kÞ >>4>> [ku…kR–…Ae yÞkuæÞk{kt sR yk…hu, sÃÞk n™w{k™S™k ò…hu > {kYŒ ‚wŒ {trËh{kt sR hu, fhe MŒwrŒ yuf …„u hRhu >>5>> yu{ fhŒkt Ä{o MŒð™ hu, ÚkÞk …ð™ ‚wŒ «‚Òk hu > ykðe Mð¡{ktrn fÌkwt yu{ hu, {™u ‚t¼kÞkuo ™rn Œ{u fu{ hu >>6>>


nðu Ëw:¾ Œ{kYt Ët…rŒ hu, ™rn hnuðk Ëô yuf hrŒ hu > fnwt ðkŒ {k™ku {khe {™ hu, ðu„u òyku Œ{u ð]LËkð™ hu >>7>> Œ{ ‚t„u þk…u {wr™s™ hu, suýu ÄÞkO Au swsðkt Œ™ hu > Œu Œ{™u íÞkt ‚nw {¤þu hu, Ëw:¾ Œ{kYt ŒŒo x¤þu hu >>8>> yu{ Ä{o™u fne n™w{k™ hu, …Ae ÚkÞk …kuŒu ytŒÄko™ hu > …Ae ò„e™u ÚkÞk «‚Òk hu, ‚íÞ {kLÞwt yu Ä{uo Mð…™ hu >>9>> …Ae …wºk ™u {u÷e {ku‚k¤ hu, [kÕÞkt ¼ÂõŒÄ{o ŒŒfk¤ hu > ykÔÞkt ™ir{»kkhÛÞu W{t„u hu, ™Úke [k÷Œkt fkuR™u ‚t„u hu >>10>> …Ae íÞktÚke ð]LËkð™ ykðe hu, r™Š¾ f]»ý {qŠŒ {™ ¼kðe hu > Vw÷Ëku÷u Íw÷Œk ©ef]»ý hu, yuðe {qŠŒ™kt fÞkO Ëþo™ hu >>11>> …Ae „kuðÄo™ sun r„rh hu, Œu™u «u{u «ËÂûkýk fhe hu > ËR «ËÂûkýk ƒuXkt ËkuÞ hu, rŒÞkt {éÞk {wr™s™ ‚kuÞ hu >>12>> {heåÞkrË {kuxk {kuxk {wr™hu, {éÞk ™rn yku¤¾ký yk„wt™ehu> ƒeò s™ ð]tËkð™ hnu™kh hu, Œun …ý ™ òýu ÷„kh hu >>13>> …Ae nrh RåAk ƒ¤ðk™ hu, …ze yuf ƒeò™e r…Ak™ hu > Ér»k fnu yk Ä{o ¼ÂõŒ hu, Ä{o fnu yk {wr™ ‚w{rŒ hu >>14>> …Ae {¤e ƒuXkt Au yufktŒ hu, fÌkwt yuf ƒeò™wt ð]ŒktŒ hu > fnu Ér»k hne ™Úke {ýk hu, ËeÄkt y‚whu Ëw:¾ Œu ½ýkt hu >>15>> ¼ÂõŒ Ä{o fnu ™ òÞ fÌkwt hu, su su y{khu W…h ÚkÞwt hu > …Ae yuf ƒeò™wt su Ëw:¾ hu, ‚wtýe ÚkÞwt yrŒþu y‚w¾ hu >>16>> fnu Ëwðko‚k ËR™u þk… hu, …Ae ƒkuÕÞk ËÞk fhe yk… hu > fü …zþu Œ{™u yŒku÷ hu, r{ÚÞk ™rn ÚkkÞ {khku ƒku÷ hu >>17>> …ý f]»ý Ähe yðŒkh hu, nhþu Ëw:¾ Œ{kYt Œu ðkh hu > yun ðkŒ™ku ðkÞËku ÚkeÞku hu, nðu fheyu W…kÞ þeÞku hu >>18>> fnu Ä{o yu ¾kuxwt ™ ÚkkÞ hu, hk¾ku Äehs ‚nw {™{ktÞ hu > fhku ©ef]»ý™wt ykhkÄ™ hu, suýu hkS ÚkkÞ ¼„ð™ hu >>19>> nwt …ý s…wt Awt f]»ý™ku ò… hu, suýu fhe x¤u Ëw:¾ Œk… hu > Œ{u …ý Œu™k yt„™k sun hu, fhku …kX ‚nw {¤e Œun hu >>20>> …Ae ‚nw Ér»kyu rð[khe hu, ðkŒ Ä{o™e Wh{kt Äkhe hu > fkuR ¼k„ðŒ …kX fhu hu, fkuR „eŒk™ku …kX yku[hu hu >>21>> fkuR ðk‚wËuð {knkíBÞ sun hu, fkuR rð»ýw ‚n‚ú™k{ Œun hu > fhu rð»ýw „kÞºke™ku ò… hu, fkuR ™khkÞý ð{o yk… hu >>22>> fkuR s…u ©ef]»ý™wt ™k{ hu, yu{ ò… fhu ykXwtò{ hu > hk‚…t[kæÞkÞ ð¤e sun hu, ¼ÂõŒ …kX fhu r™íÞ Œun hu >>23>> yu{ ¼ÂõŒ Ä{o Ér»khkÞ hu, fhu rËð‚{kt yu W…kÞ hu > hkrºk {ktrn Œk÷ ™u {]Ët„ hu, „kÞ „eŒ„ku®ðË W{t„ hu >>24>> ¼ÂõŒÄ{o Ér»k ƒz¼køÞ hu, yu{ ykËÞkuo Au rð»ýwÞk„ hu >


…Ae ðiþk¾‚wËe yufkËþe hu, fÞwO ò„hý ‚nwyu nw÷þe hu >>25>> „R hkíÞ ÚkÞwt ƒúñ{wnqŒo hu, ËeXwt ƒúñŒus rŒÞkt ŒŒo hu > Œu{kt ËeXk ™tË ™u ÞþkuËk hu, òuR „ku…e „ku… …kBÞkt {wËk hu >>26>> ð¤e ËeXe yü …xhkýe hu, hkrÄfk h{k ™u Yrf{ýe hu > ‚íÞk ‚íÞ¼k{k òtƒwðŒe hu, ÷ûk{ýk ™u ð¤e ™kø™SŒe hu >>27>> ð¤e Äu™wyu þku¼u yu Äk{ hu, su™wt fneyu Œu „ku÷kuf ™k{ hu > Œu{kt {qŠŒ ‚wtËh ~Þk{ hu, ËeXk ©ef]»ý …qhýfk{ hu >>28>> ‚wðýo ðMºku þku¼u Au ð¤e hu, {w¾u Yze ðòzu ðkt‚¤e hu > ‚wtËh þku¼u ™xðh ðu»ku hu, hí™ srzŒ {wfwx Au þe»ku hu >>29>> {fhkfkh fwtz¤ fk™u þku¼u hu, Íeýk ð¢ fuþu {™ ÷ku¼u hu > ¼k÷u þku¼k hne Au ¼÷fe hu, Œu…h Œkuhk hÌkk ÷÷fe hu >>30>> {w¾ …qhýþrþ ‚{k™ hu, ™Þýkt f{¤Ë¤ r™Ëk™ hu > {kuxkt {kuŒe™e {k¤k Œu ÷ufu hu, ƒeòt ‚w„tÄe …w»…™e ƒufu hu >>31>> yuðe yt„ku yt„ þku¼k yrŒ hu, h‚Y… hr‚f {qhrŒ hu > ‚k{wrÿfu þku¼k fne suðe hu, ËeXe {qŠŒ {™kunh Œuðe hu >>32>> þku¼k ‚k„h ‚wtËh ~Þk{ hu, ‚khe ÃÞkhe Aƒe ‚w¾Äk{ hu > fkuxe fk{Ëuð Ëu¾e ÷ksu hu, yuðe Aƒe Arƒ÷k™e Aksu hu >>33>> yuðwt Y… òuR Ér»khkÞ hu, …zâkt ¼ÂõŒÄ{o ‚nw …kÞ hu > nkÚk òuze W¼kt yuf …„u hu, fkuR {xfwt ™ ¼hu ÿ„u hu >>34>> su{ fkü™kt nkuÞ …wŒ¤kt hu, yu{ W¼k yk„¤ ‚½¤kt hu > ËkuÞ ½ze hÌkkt yu{ s™ hu, …Ae ‚ðuo ÚkÞk ‚[uŒ™ hu >>35>> fhe MŒwrŒ …Ae òuze nkÚk hu, fnu sÞ sÞ {khk ™kÚk hu > sÞ sÞ Œus …wtshkþe hu, sÞ yf¤Y… yrð™kþe hu >>36>> Wí…Â¥k ÂMÚkrŒ «÷Þ fk¤ hu, fhðk ‚{Úko Œ{u ËÞk¤ hu > ûkh yûkh…h yf¤ hu, hnku Œus…wts™u {tz¤ hu >>37>> Ä{o hûkk fhðk {whkh hu, ÄkÞko {íMÞkrËf yðŒkh hu > s™rnŒu yu swsðkt Œ™ hu, Ähe fhku s™™e sŒ™ hu >>38>> sÞ „ku÷kuf…rŒ „ku®ðË hu, sÞ r™ss™ ‚w¾ftË hu > sÞ hkÄk…rŒ h‚Y… hu, sÞ ‚wtËh ~Þk{MðY… hu >>39>> sÞ {™kunh {nkhks hu, sÞ ðúss™ ‚w¾‚ks hu > sÞ r™ss™ {™hts™ hu, sÞ {nkËw:¾ ¼Þ¼ts™ hu >>40>> sÞ ËwüË{™ ËÞk¤ hu, sÞ fwf{eo Sð™k fk¤ hu > sÞ ¼õŒ ¼ðËw:¾nkhe hu, Œ{u ‚tŒ™k Aku ‚w¾fkhe hu >>41>> sÞ y™kÚk™k ™kÚk yk… hu, Mðk{e nhku y{khk ‚tŒk… hu > sÞ Ëe™™k ƒtÄw ËÞk¤ hu, sÞ „ki ƒúkñý «rŒ…k¤ hu >>42>> Œ{u „heƒ™k Aku r™ðks hu, Ëw:¾‚k„h{kt ‚w¾Íks hu > y{u ƒwzâk Ëw:¾kuËrÄ{ktÞ hu, Œ{ rð™k Ík÷u fkuý ƒktÞ hu >>43>>


Œ{u ‚{Úko Aku {khk ™kÚk hu, {kxu fneyu Aeyu òuze nkÚk hu > su su ykÔÞk Au þhý Œ{khe hu, Œu™e hûkk fhe Au {whkhe hu >>44>> {kxu y{u Aeyu Œ{khu þhý hu, fhku ‚w¾ {nkËw:¾nhý hu > yu{ MŒwrŒ fhe Ä{o {wr™ hu, …Ae …kÞ ÷køÞkt ‚ki «¼w™e hu >>45>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ëwðko‚kþk… ™k{u [kiË{wt «fhý{T >>14>>

…qðoAkÞku– yuðe heŒu ‚ðuo {¤e, fhe MŒwrŒ Ä{o Ér»khkÞ > ‚wýe ©enrh ©ðýu, ƒkuÕÞk hkS ÚkR {™{ktÞ >>1>> f]»ý fnu Ä{oÉr»k™u, ÚkÞku «‚Òk Œ{ …h yks > {™ðktrAŒ su {k„þku, Œu ‚krhþ ‚ðuo fks >>2>> íÞkhu Ä{o fnu ÄLÞ ÄLÞ Œ{u, ‚Ëk «‚Òk Aku {™u ~Þk{ > {khu Au su {k„ðwt, Œu fnwt Awt nwt fh¼k{ >>3>> yk Ér»k nwt Ä{o¼ÂõŒ, Œu™u Œ{khk òýe ™kÚk > ËiíÞu Ëw:¾ ËeÄkt ½ýkt, Œuýu Ëw:¾e Aeyu ‚nw ‚kÚk >>4>> [ku…kR– íÞkhu ©ef]»ý fnu ‚wýku Ä{o hu, yu Œku ‚ðuo òýwt Awt nwt {{o hu > y‚wh™u ÿkun {ws ‚kÚku hu, Œu {kxu ðih Œ{khu {kÚku hu >>5>> ‚kÄw Ëuð™u …ezu Au …k…e hu, {ã {kt‚ ƒr÷Ëk™ yk…e hu > {khk òýe™u rËÞu Au Ëw:¾ hu, {nky‚wh Au su rð{w¾ hu >>6>> Œu™u {kheþ nwt Úkkuzu Ë™ hu, ŒS ¼Þ hnku r™¼oÞ {™ hu > {ws rð™k fkuRÚke ™ {hu hu, òu fkurx W…kÞ fkuR fhu hu >>7>> Ä{o Œ{u ¼ÂõŒ ™u yk Ér»k hu, ‚nw hnku yk™tË{kt ¾wþe hu > nrh™k{u nwt ÚkRþ ƒk¤ hu, Ëw:¾ ‚nw™wt xk¤eþ ŒŒfk¤ hu >>8>> Ëwðko‚k™ku ‚nw™u Au þk… hu, Œu{kt nwt …ý ykÔÞku Awt yk… hu > {kxu Ä{o ½uh Ähe Œ™ hu, ‚w¾e fheþ ‚ðuo s™ hu >>9>> ÚkR „Þku Au Ä{o™ku ™kþ hu, Œu™u …kAku fheþ «fkþ hu > yufktrŒf Ä{o Yze heŒu hu, MÚkk…™ fheþ nwt Œun «eŒu hu >>10>> {kxu r™:þtf hnku ™h™khe hu, ‚íÞ ðkŒ {k™e Œ{u {khe hu > Œ{u …kX fÞko su su MŒkuºk hu, ð¤e sr…Þk Au susu {tºk hu >>11>> Œu™ku …kX ò… su su fhþu hu, ykÔÞk fü{ktÚke Œu W„hþu hu > Ëun AŒkt ™rn ÚkkÞ Ëw:¾ hu, ytŒ ‚{u Œu …k{þu ‚w¾ hu >>12>> ïuŒÂî…krË Äk{ Au sun hu, rŒÞkt yk™tË fhþu Œun hu > yu{ f]…kr™rÄ su ©ef]»ý hu, ÚkÞk ¼ÂõŒÄ{o …h «‚Òk hu >>13>> yk…e yuðku ðh ¼„ðk™ hu, …Ae ÚkÞk Au ytŒhÄk™ hu > íÞkhu Ä{o¼ÂõŒ Ér»khkÞ hu, yrŒ n»ko …kBÞkt {™{ktÞ hu >>14>> ÚkÞwt rð»ýwÞk„ ðúŒ …wYt hu, {éÞk f]»ý ™ hÌkwt yÄwYt hu > fhe …khýkt ƒuXk yufktŒ hu, fnu „wó hk¾ðe yk ðkŒ hu >>15>> ßÞkhu ©ef]»ý «„x Úkkþu hu, íÞkhu su{ nþu Œu{ sýkþu hu >


yu{ fhe {™{kt rð[kh hu, {éÞk …hM…h fhe ÃÞkh hu >>16>> …Ae …kuŒ…kuŒk™u yk©{ hu, „Þk Ér»k™u ¼ÂõŒ Ä{o hu > Ä{o …qýo {™kuhÚk …kBÞk hu, ÚkÞwt ‚w¾ Ëw:¾ ‚ðuo ðkBÞk hu >>17>> …Ae ½h …h [kÕÞkt ËkuÞ hu, ykÔÞkt ™ir{»kkhÛÞ{kt ‚kuÞ hu > ‚½™ ð™ íÞkt ðu÷e™e ½kx hu, Œuýu fhe Ztfkýe Au ðkx hu >>>18>> ¼wÕÞkt {k„o ykÚkBÞku Ë™ hu, ËiíÞ¼ÞÚke rƒ™kt Au {™ hu > yuðk ‚{k{kt ð™{kuÍkh hu, {¤e fwxwtƒu ‚kuŒe yuf ™kh hu >>19>> yrŒ hkS h{u ð™{ktÞ hu, fu™e ƒef ™Úke {™{ktÞ hu > ƒnw …wü fwxwtƒ Au yu™wt hu, ™Úke „ýŒkt ƒ¤ ƒeò fu™wt hu >>20>> Œu™u Ä{o fnu ‚wÛÞ ™khe hu, fkuý Aku Œwt fnu ðkŒ Œkhe hu > fwxwtƒ ŒkYt Au ‚ðuo fwþ¤ hu, ykðwt fkuýÚke …kBÞkt Aku ƒ¤ hu >>21>> íÞkhu ƒku÷e ðr™Œk Œu ðkh hu, Œkhu …wAâk™ku yuðku þku ÃÞkh hu > [kÕÞkt òyku™u …kÄhe ðkx hu, …wAe Œ{u þwt fhþku ¾kx hu >>22>> {khku ŒkŒ fw‚t„ fnuðkÞ hu, y½ðŒe ™k{u {khe {kÞ hu > {kYt ™k{ Au yrðãk yrŒ hu, «¼w rð{w¾ Au {khku …rŒ hu >>23>> {khe …wºke r{ÚÞk …h{kýku hu, yk…e yÄ{o™u Œ{u òýku hu > Œu™e «ò Au y…h{…kh hu, þwt òÛÞ Œwt ðkŒ™ku rð[kh hu >>24>> fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ ð¤e {kun hu, Ët¼krËf Ëefhk ‚{qn hu > ykþk Œ]»ýk R»Þko yËÞk hu, fwrx÷ fw{rŒ fwƒwrÄÞk hu >>25>> ËwÁÂõŒ Œu yu™e Au rËfhe hu, yuðu fwxwtƒu hÌkwt ½h ¼he hu > ®™Ëk ÿkun ™ðhkt ™ hnu hu, n»ko þkuf ðkŒ r™íÞ fnu hu >>26>> þºkw r{ºk þkuÄe s„{ktÞ hu, hk„ îu»k hk¾u r™íÞ íÞktÞ hu > ¾¤ A¤ ûk{k ™rn ÷uþ hu, y™Úko ®n‚k fhu W…Ëuþ hu >>27>> ¼Þ rð„ún rð…Â¥k ½ýe hu, yuðe «ò òÞ ™rn „ýe hu > XXk nkt‚e {~fhe yrŒ hu, fneyu yð¤kR fw{rŒ hu >>28>> yntfkh yr¼{k™ ykrË hu, {{Œk{kt {hu ‚nw ðkrË hu > yuðwt y…kh {kYt fwxwtƒ hu, Œu™e Œ{™u ™ …zu „{ hu >>29>> òýu ‚ðuo ÷kuf{ktR {™u hu, ‚kt¼¤ rð« ðkŒ fnwt Œ™u hu > s„{kt fkuR ™ þfu SrŒ hu, yuðe òýwt Awt nwt hks™erŒ hu >>30>> [kh ‚t«ËkÞ ƒkð™ îkhk hu, ðýko©{e ‚uðf Au {khk hu > yks [hk[h{kt nwt ð‚wt hu, ¾u‚ðe nwt fkuR™e ™ ¾‚wt hu >>31>> ¼u¾ …trzŒ r…Þh {kYt hu, rŒÞkt hnuŒkt ÷k„u {™u ÃÞkYt hu > Þku„e ÞrŒ ‚tLÞk‚e Œ…‚e hu, rŒÞkt hne Awt y¾tz ð‚e hu >>32>> yÄku Wæðo {æÞu Sð ƒnw hu, Akuxk {kuxk {U …fzâk ‚nw hu > òðk ™ Ëô {kuûk {kh„u hu, Œwt fuðhkðeþ õÞkt ÷„u hu >>33>> yuðwt ‚kt¼¤e ƒku÷eÞk Ä{o hu, ‚wÛÞ …k…ýe ™khe ƒuþ{o hu > ŒU Œku Œkhe {kuxâ…™u „ýe hu, ™ òýe {kuxâ… f]»ý Œýe hu >>34>>


hkÄk…rŒ™k Œus «Œk…u hu, Úkkþu ŒkYt fwxwtƒ ™kþ yk…u hu > Œkhe «ò Œu …kAe …zþu hu, fk{ ¢kuÄ fkuR ™ ™zþu hu >>35>> yÄ{o™wt W¾kzþu {q¤ hu, fhþu f]»ý ™kþ ŒkYt fw¤ hu > …k… …u¾e ™rn þfu {nkhks hu, «¼w «„xþu Œkhu fks hu >>36>> yu{ fne™u [kÕÞkt Ä{o ¼ÂõŒhu, íÞktÚke fhe Au yk½uhe „rŒ hu > hkíÞ {¤e Au ytÄkhe ½kuh hu, fhu frh fu‚he ƒfkuh hu >>37>> ðk½ ðkhkn ðk™h ƒnw hu, ÷zu {ktnku{ktnu yu{ ‚nw hu > {rn»kk ™kh ™ku¤ ð¤e ™k„ hu, yuðkt ®n‚f™ku ™rn Œk„ hu >>38>> ÷køÞk Ë𠃤u ƒnw ð™ hu, …kzu fk¤e hkzâwt …þw s™ hu > Wzu W…h „eÄ ™u „hßÞwt hu, suÚke Ëw:¾ ÚkkÞ yý‚hßÞwt hu >>39>> ƒku÷u ½wðz rVÞkðzkt ½ýkt hu, þçË ¼Þtfh Œun Œýkt hu > yuðk ð™{kt ¼qÕÞkt Au ðkx hu, ™ {éÞwt „k{ Xk{ fkuR ½kx hu >>40>> ÷køÞk fktxk ™u fktfhk ½ýk hu, …zâwt Ëw:¾ hne ™rn {ýk hu > ÷k„e ¼w¾ ™u ™ {éÞwt …kýe hu, ‚wfku ftX ™u ™ ƒku÷kÞ ðkýe hu >>41>> yuðk ‚{k{kt {éÞku Œ…‚e hu, su™u òuR òÞ r[¥k ¾‚e hu > ¼whe sxk f…k¤{kt xk÷ hu, [ze ¼úfwrx ÷ku[™ ÷k÷ hu >>42>> yrŒ fk¤ku fwY… rðfhk¤ hu, Yÿ suðku ÓËk™ku ËÞk¤ hu > ¼qtzk ƒúñ[khe suðku ðuþ hu, ËÞk {uh ™rn su™u ÷uþ hu >>43>> y½kuhe r‚Ø ‚he¾ku ÷k„u hu, ykðe W¼ku y[k™f yk„u hu > Œu™u Ä{uo òuzâk sw„ …ký hu, íÞkhu ƒkur÷Þku Œ…‚e ðký hu >>44>> Œ{u fkuý Aku …wY»k ™u ðk{ hu, rfÞkt hnku Aku þwt ŒkYt ™k{ hu > íÞkhu ƒkur÷Þk Ä{o ykËh{kt hu, òrŒ Âîs ™k{ Ëuðþ{ko hu >>45>> …qðo Ëuþ{ktrn y{u hneyu hu, yrŒ Ëe™ Ëk÷Ëhe Aeyu hu > …ezâkt y{™u ËiíÞ y…kh hu, ™kþe ykÔÞkt ©eðús {kuÍkh hu >>46>> rŒÞkt rð»ýwÞk„ ðúŒ feÄwt hu, íÞkhu ©ef]»ýu Ëþo™ ËeÄwt hu > …Ae y{u y{khkt su fü hu, fÌkkt Œu ‚wÛÞkt ©ef]»ýu M…ü hu >>47>> fnu f]»ý nwt fheþ ‚kh hu, ÷uR Œ{khu ½uh yðŒkh hu > fheþ nwt y‚wh‚tnkh hu, Œ{u òýku r™ùÞ r™Äkoh hu >>48>> yu{ ðh ËR ©ef]»ý r„Þk hu, …Ae y{u Ëku yktrn ykrðÞkt hu > rŒÞkt Œ{u {éÞk {nkhks hu, Œuýu hkS ÚkÞkt y{u yks hu >>49>> yuðwt ‚kt¼¤e™u fkuÃÞku yrŒ hu, ‚ðuo f]»ý™e òýwt nwt „rŒ hu > yuýu …ktzð …ûk ðÄkÞkuo hu, {™u ðnk÷ku ËwÞkuoÄ™ {kÞkuo hu >>50>> {kxu nwt …ý Aô yïíÚkk{k hu, Ëô Awt þk… ‚wýku ™h ðk{k hu > sun …wºk ÚkkÞ Œ{khku hu, fnwt þ† Œu furË{kt Äkhku hu >>51>> þ† rð™k þºkw ™ {hþu hu, {khk þk…u þ† ™ Ähþu hu > yu{ fhŒkt þ† ÷uþu nkÚk hu, Œu SŒþu ™rn ðihe ‚kÚk hu >>52>> yu{ fne ÚkÞku ytŒÄko™ hu, ÚkÞkt ¼ÂõŒÄ{o ®[Œkðk™ hu >


fhŒkt r[tŒk {kuxe {™{ktR hu, hÌkkt hkíÞ ¼ÂõŒ Ä{o íÞktR hu >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ä{o™u yïíÚkk{kyu þk… ËeÄku yu ™k{u …tËh{wt «fhý{T >>15>>

…qðoAkÞku– yuðwt ©ðýu ‚kt¼¤e™u, yrŒ Ä{o ÚkÞk WËk‚ > ½ýk Ënkzk™ku Ëk¾zku, Œu ðirhyu fÞkuo rð™kþ >>1>> rðΙ …zâwt Œu rð÷kurf™u, ‚{Þko su Ëuð ËwtËk¤ > rðΙ™kÞf™k ™k{™e, …Ae Vuhððk {ktze {k¤ >>2>> yu{ fhŒkt ðne „Þk, ò{r™™k ºký ò{ > ‚{eh‚wŒ rð« ðu»ku, ykrðÞk yun Xk{ >>3>> Ä{o™u yku¤¾ký yk…e, fÌkwt nwt Œu Awt n™w{k™ > f]»ý ßÞkhu «„xþu, íÞkhu þeË hnku þkufðk™ >>4>> [ku…kR– ßÞkhu f]»ý ÷uþu yðŒkh hu, íÞkhu ¼q™ku WŒkhþu ¼kh hu > yür‚ÂØ ™ð r™rÄ sun hu, Œ{khu ½uh ð‚þu Œun hu >>5>> Ëw:¾ Ëkrhÿâ ™rn hnu hrŒ hu, yrŒ …k{þku ‚w¾ ‚t…rŒ hu > f]»ý Úkkþu ƒnw ƒwÂØðtŒ hu, fhþu ƒwÂØyu ËiíÞ™ku ytŒ hu >>6>> yu™u ™rn …zu þ†™wt fk{ hu, f¤u xk¤þu ËiíÞ™wt Xk{ hu > yu{ Äehs ËR n™w{k™ hu, …Ae ÚkÞk Au ytŒÄko™ hu >>7>> …Ae íÞktÚke [kÕÞkt Au Ët…rŒ hu, ½h …kuŒk™k …h fhe „rŒ hu > ðkxu sŒkt Œu …wAu Au ¼ÂõŒ hu, fu{ y{h n™w{k™ srŒ hu >>8>> Mðk{e Au yu hk{™k ‚uðf hu, fu{ [hýSðe fnku rððuf hu > …Ae ƒkuÕÞk Au yu{ Ä{o hu, ¼ÂõŒ ‚kt¼¤ku fnwt yu™ku {{o hu >>9>> h½wðeh «‚kË f]…kÞ hu, [hýSðe hÌkk Au ‚ËkÞ hu > …ý òu™u ‚{hŒkt „ýuþ hu, ykÔÞk n™w{k™ ÷R rð« ðuþ hu >>10>> {kxu yk…ýwt fkhs Úkkþu hu, yks Úkfe Ëw:¾ ‚ðuo òþu hu > …Ae hkS ÚkR ykÔÞkt ½uh hu, ykðe {éÞkt ‚„kt Yze …uh hu >>11>> þºkw nŒk Œus r{ºk ÚkÞk hu, Ëw:¾ Ëkrhÿâ ‚hðu „Þkt hu > ŒuŒku f]»ý Œýku «Œk… hu, òÛÞku Ä{o ™u ¼ÂõŒyu yk… hu >>12>> …Ae Sð™k fÕÞký fks hu, RåAâk sL{ ÷uðk {nkhks hu > Ä{o ÓËk{kt ©enrh ykðe hu, þku¼k fktrŒ yrŒ W…òðe hu >>13>> …kBÞk ©enrh Œýku «‚kË hu, ÷kuf ƒku÷kðu Au fhe ‚kË hu > fne nrh«‚kË yu ™k{ hu, yu{ ƒku÷kðu …wY»k ™u ðk{ hu >>14>> yuðk …rðºk nrh«‚kË hu, h{u ƒk¤kþwt fhe ykFkË hu > …Ae yuðk ‚{k{ktrn ‚rŒ hu, hÌkku „¼o ™u þkur¼Þkt ¼ÂõŒ hu >>15>> su{ ‚qÞo ™u W„ðu fhe hu, …qðo rËþk hne þku¼k Ähe hu > yu{ þku¼e hÌkkt «u{ðŒe hu, f]»ý «ðuþu fhe™u yrŒ hu >>16>> rË™ rË™ «íÞu yrŒ «‚Òk hu, òÛÞk „¼o{kt ykrðÞk f]»ý hu > Œuýu fhe yk™tË y…kh hu, …kBÞkt r™íÞ ™ðku ™h™kh hu >>17>>


yuðk ‚{k{kt y‚wh s™ hu, [kÕÞk Ëuðe™wt fhðk …qs™ hu > [khu ðýo{kt nŒk su ËiíÞ hu, [kÕÞkt ‚nw ƒk¤ rºkÞk ‚rnŒ hu >>18>> ykÔÞkt ®ðæÞkðkr‚™e Ëuðeîkhhu, …kzk ½uxkt yò ÷R y…khhu > ƒeòt ƒkufzkt fwfzkt fR hu, ykÔÞk {rËhk™k ½zk ÷R hu >>19>> {khe Ëuðe yk„u Íuh feÄku hu, ¾kÄwt {kt‚ ™u {rËhk …eÄku hu > Œuýu ÚkÞkt fk{kŒwh yt„ hu, fÞko ºkÛÞ rºkÞk™k íÞkt ‚t„ hu >>20>> fhe y‚whu …qò òu yuðe hu, Œu™u Ëu¾e™u fku…e Au Ëuðe hu > fnu ykðkt fk{ fh™khku hu, fnwt Awt òþu Œu ðtþ Œ{khku hu >>21>> ð¤e Œ{khe …ûku su Úkkþu hu, nþu hkò ŒkuÞ hkßÞ òþu hu > ð¤e ykðwt …qs™ su fhþu hu, òþu ðtþ …kuŒu …ý {hþu hu >>22>> yks Úkfe Úkkuzu rË™u òýku hu, Úkkþu ™kþ Œ{khku «{kýku hu > Œ{khku fhðk™u ‚tnkh hu, n{ýkt Úkkþu nrh yðŒkh hu >>23>> Œ{ suðk su y‚wh nþu hu, Œu™u «¼w þkuÄe™u {khþu hu > yu{ Ëuðe Œu Mð¡{kt fne hu, …Ae ŒhŒ ytŒÄko™ ÚkR hu >>24>> yu{ ‚kt¼¤e ‚ðuo y‚wh hu, ‚nw ÚkÞk Au ®[Œk ykŒwh hu > …Ae ËiíÞu rð[kÞwO {™ hu, yu™e fhðe fktR sŒ™ hu >>25>> fhku sL{Œkt nrh™ku ™kþ hu, Œku ÚkkÞ ‚ðuo ‚w¾ ‚{k‚ hu > Ëuðe YXe Œu™u hkS fhþwt hu, yufðkh fhku yu™wt ™h‚wt hu >>26>> ßÞkhu ©enrh™ku sL{ ÚkkÞ hu, íÞkhu fhðku yu r™ùu W…kÞ hu > n{ýkt ‚ki ‚ki™u ½uh òyku hu, …ý ¼w÷þku {kt yun Ëkðku hu >>27>> yu{ fne „Þk r™s ½uh hu, nrh ‚kÚku ƒktÄe ƒnw ðuh hu > nðu Ä{o ¼ÂõŒyu þwt fÞwO hu, ðúŒ „ý…rŒ™wt ykËÞwO hu >>28>> hûkk „¼o™e fhðk {kx hu, fhu „ý…rŒ {tºk™ku …kX hu > „¼oðzu þku¼u Au ƒnw ¼ÂõŒ hu, su{ yrËrŒ ™u ËuðnqrŒ hu >>29>> Œu™u òuR™u ‚ðuos™ hu, …k{u ykùÞo …kuŒk™u {™ hu > yu{ fhŒkt ÚkÞk {k‚ ™ð hu, ÚkÞk Ëþ{u nrh WËT¼ð hu >>30>> ‚tðŒT yZkh‚ku su y™w… hu, ð»ko ‚kzrºk‚ku ‚w¾Y… hu > ‚tðí‚h ðŒuo rðhkurÄ hu, yfo W¥khu ð‚tŒ «r‚ÂØ hu >>31>> [iºk ‚wËe ™ð{e rË™ òýku hu, ðkh Œu ‚ku{ðkh «{kýku hu > …w»Þ ™ûkºk þw¢{kt Þku„ hu, fki÷ð fhý nhý ¼ðhku„ hu >>32>> òŒkt òr{™e ½rxfk Ëþ hu, «¼w «fxâk …whý sþ hu > nŒkt {kŒk íÞkhu r™ÿkðk™ hu, …Ae ò„e ÚkÞkt ‚kðÄk™ hu >>33>> ËeXk …wºk™u {™w»Þ ‚rh¾k hu, Œu™u nuŒu fhe™u r™hÏÞk hu > íÞkt Œku sýkýku Œusytƒkh hu, ËeXk ½™~Þk{ Œu {kuÍkh hu >>34>> Œun {qŠŒ þku¼u Au ½ýe huu, þe fneyu þku¼k Œun Œýe hu > nu{ð† ðkt‚¤e Au nkÚku hu, ™t„ srzŒ {w„x Au {kÚku hu >>35>> {w¾ …qhý þrþ‚{k™ hu, ™Þýkt f{¤Ë¤™u ðk™ hu >


f™f ¼q»ký srzÞkt ™t„ hu, yuðe {qŠŒ ËeXe {kÞu ÿ„ hu >>36>> fnu Œ{u Aku f]»ý f]…k¤ hu, ðúsu {éÞk nŒk Œu Œ{u ƒk¤ hu > yuðwt òýe …Ae «u{ðŒe hu, fhe MŒwrŒ ƒk¤f™e yrŒ hu >>37>> fnu ÄLÞ f]»ý hkÄk…rŒ hu, ÄLÞ yk™tË Y… {qhrŒ hu > Œ{u ©ef]»ý ƒúñ …qhý hu, ‚ðuo fkhý™k Aku fkhý hu >>38>> y™tŒ fkuxe ƒúñktz su fiÞu hu, ykãu ytíÞu {æÞu Œu™u ÷iÞuhu > ‚íÞ¿kk™krË þÂõŒyu fhe hu, ¼wð™ fkuurx «íÞu ÔÞkÃÞk nrh hu >>39>> ð¤e y¤„k hnku yûkhÄk{ hu, su{ {nk¼qŒ …qhýfk{ hu > Œ{u …wY»kku¥k{ …hƒúñ hu, Œ{™u ™urŒ ™urŒ fnu r™„{ hu >>40>> Œ{u ¼qr{ WŒkhðk ¼kh hu, ÷eÄku ÞËwfw¤u yðŒkh hu > Œ{u ð‚wËuð Ëuðfe ½uh hu, «„xâk {Úkwhkt fhe {uh hu >>41>> ft‚ ¼ÞÚkfe ð‚wËuð hu, {uÕÞk „kufw÷{kt ŒŒ¾uð hu > yk… RåAkyu r™ss™ ‚kÚk hu, ykÔÞk ðús{ktrn ðús™kÚk hu >>42>> ÄLÞ ™tË ÞþkuËk ¼køÞðk™ hu, su™u ½uh hBÞk Œ{u fk™ hu > «Úk{ ykÛÞku Œ{u {kþe ytŒ hu, {kÞkuo y‚wh Œ{u Œ]ýkðtŒ hu >>43>> þfx ¼kt„e …„u Œ{u …kzâwt hu, rðï {kŒk™u {w¾{kt Ëu¾kzâwt hu > „ku¤e ¼kt„e™u ZkuéÞkt „kuh‚ hu, fÞkO {kŒk™u ¢kuÄ rððþ hu >>44>> Þ{÷kswo™ {q¤ W¾kze hu, {kÞkuo ƒf „úrn [kt[ Vkze hu > fÞkuo Œ{u ðí‚k‚wh fk¤ hu, {khe y½k‚wh hkÏÞkt ƒk¤ hu >>45>> Œ{u ÚkÞk ðí‚ ƒk÷Y… hu, ¼k¤e ¼q÷e „Þku ƒúñk ¼q… hu > fk÷e ™kÚke feÄku Ëð …k™ hu, ËeÄwt Rü fLÞkðúŒ Ëk™ hu >>46>> Ér»k…Âí™Þku™e …qò ÷eÄe hu, Œu™u ©wrŒ‚{k™ Œu feÄe hu > fÞwO nuŒ r™ss™ fks hu, ÄÞkuo fh W…h r„rhhks hu >>47>> ‚ó ð»ko {ktne ¼„ðk™ hu, Œ{u {kuzâwt {½ðk™wt {k™ hu > ðYý¼ð™Úke AkuzkÔÞk ™tË hu, ykÃÞku ðúss™™u yk™tË hu >>48>> ðúss™™u Ëu¾kzâwt Äk{ hu, fÞkO ‚nw™u …qhý fk{ hu > Œ{u hr{Þk ÞwðrŒ ‚t„ hu, fÞkuo ®ffh Œ{u y™t„ hu >>49>> ys„hÚke AkuzkÔÞk ™tË hu, Œ{u {kÞkuo þt¾[wz {tË hu > ð]»k¼™u ÔÞku{k‚wh îu»ke hu, {kÞkuo Œ{u ƒ¤u ¾¤ fuþe hu >>50>> yuðkt y…kh [rhºk feÄkt hu, ðúsðk‚e™u ƒnw ‚w¾ ËeÄkt hu > y¢qh™u yk™tË …{kzâwt hu, r™ss™™u Äk{ Ëu¾kzâwt hu >>51>> Œ{u …Þox …k…e™u {kÞkuo hu, ‚R ‚wËk{k {k¤e™u ŒkÞkuo hu > xk¤e fwƒßÞk Œ™ xuzkR hu, {køÞwt Œuýu su nŒwt {™{ktR hu >>52>> ¼ktøÞwt Ä™w»k Œ{u fh Ähe hu, ht„îkhu {kÞkuo {¥k nrh hu > {Õ÷ nÛÞk y¾kzk{kt nkÚk hu, fuþu „úrn ft‚ {kÞkuo ™kÚk hu >>53>> ð‚wËuð Ëuðfe Ëw:¾ nÞwO hu, W„ú‚u™ rþh Aºk ÄÞwO hu > Œ{u feÄku „wÁ ½uh ðk‚ hu, Œ{u …whe Au Âîs™e ykþ hu >>54>>


Œ{u „Þk fwƒßÞk ¼ð™ hu, ‚íÞ feÄwt …kuŒk™wt ð[™ hu > Œ{u „Þk y¢qh™u Äk{ hu, Œu™u {kufÕÞku „s…wh „k{ hu >>55>> …Ae {Úkwhk{ktÚke îkhk {rŒ hu, ykÔÞk «u{u fhe «ký …rŒ hu > {kÞkuo fk¤Þð™ f¤ fhe hu, {w[wfwLË™u s„kzâku nrh hu >>56>> Œ{u {kÞkuo «¼w shk‚tÄ hu, rðþ ‚n‚ú Akuzâk ™]…ƒtÄ hu > ™]… SŒe™u ‚kht„…krý hu, Œ{u …hÛÞk yü …xhkýe hu >>57>> {khe ¼ku{k‚wh™u {kuhkhe hu, ÷krðÞk ‚ku¤ ‚n‚ú ™khe hu > Auãk ƒkýk‚wh ¼wsËtz hu, hkÏÞku …kÚko Þ¿k y¾tz hu >>58>> Œ{u {kÞkuo þk÷ð rþþw…k¤ hu, fÞkuo ËtŒð¢™ku Œ{u fk¤ hu > Ëu¾e Ëwƒo¤ Âîs ‚wËk{ hu, fÞwO ft[™{Þ Œu™wt Äk{ hu >>59>> Mðs™ fwÁûkuºku ¼u¤kt feÄkt hu, sÞuc¼úkŒ {kŒu {k„e ÷eÄkt hu > …kÚko s™f ™u ©wŒËuð hu, Œu™u ‚w¾ ykÃÞwt ŒŒ¾uð hu >>60>> yu{ y™tŒ™kt fÞkO fks hu, r™ss™ òýe {nkhks hu > su su ykrðÞk Œ{khu þhý hu, Œu™u ‚whŒÁ Œ{ [hý hu >>61>> Œ{u Ëe™™k ƒtÄw ËÞk¤ hu, f]…k fhe™u ykÔÞk f]]…k¤ hu > fhe MŒwrŒ yu{ {kÞu ßÞkhuhu, ‚wýe ƒkuÕÞk ‚wtËh ~Þk{ íÞkhuhu >>62>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu «u{ðŒe MŒwrŒ ™k{u ‚ku¤{wt «fhý{T >>16>>

…qðoAkÞku– ‚wŒ™u ©ef]»ý òýe, yu{ MŒwrŒ fhe su {kŒ > Œu rþþwY…u f]»ý ‚wýe, ƒku÷eÞk ‚kûkkŒ >>1>> {kŒk ®[Œk {kt fhku, Úkkþu Œ{kYt ÄkÞwO sun > ðús™e ðkŒ ‚t¼khðk, {U Y… Ëu¾kzâwt Œun >>2>> yu{ fne y¼of™kt, fÞkO [rhºk Ëe™ËÞk¤ > y÷kirffY… „kuÃÞ fhe™u, ƒk¤ ƒLÞk ŒŒfk¤ >>3>> Ä{o™u Äehs ykðe, Ëu¾e yuðk rËÔÞ ƒk¤ > òÛÞwt ‚tfx ‚ðuo „Þkt, ÚkÞku y‚wh™ku fk¤ >>4>> [ku…kR– yuðwt òýe™u yk™tË …kBÞkt hu, Ëu¾e ƒk¤f™u Ëw:¾ ðkBÞkt hu > ÚkÞku ‚ðuo ‚w¾™ku ‚{ks hu, òÛÞtw „Þwt yÄ{o™wt hks hu >>5>> fhu {nkuí‚ð ½uh ½uh hu, yrŒ ÚkR hne ÷e÷k ÷uh hu > Œu{ y{h ÷kufu y{h hu, fhu {kuxk Wí‚ð {w˼h hu >>6>> ƒku÷u sÞ sÞ ƒúñk ƒúñkýe hu, þ¢ þ[e rþð rþðkhkýe hu > ƒku÷u sÞ sÞ þçËu y{h hu, fhu …w»… ð]Âü …whtËh hu >>7>> „kÞ „ktÄðo ™k[u y…‚hk hu, r‚Ø [khý ™u {wr™ðhk hu > Ëuðu ðòzâkt ËwtËwr¼ ƒnw hu, ™¼u yk™tË …kBÞk ‚nw hu >>8>> {tË þeŒ¤ ‚w„tÄe ðkÞw hu, ðkÞ ‚ðuo s™ ‚w¾ËkÞ hu > ÚkÞk Wzw Œu ™¼u y{h hu, ƒku÷u ÔÞku{{kt si si ‚f¤ hu >>9>> {kuxk Ér»k rËÞu Au ykrþ»k hu, «¼w SðßÞku ¢kuz ðh»k hu >


yu{ nhÏÞk Ëuð Ér»khkÞ hu, òýe «¼w «„x {™{ktÞ hu >>10>> ƒnw ðk®sºk ðksu Au ÔÞku{u hu, Œu{ ÚkkÞ Au Wí‚ð ¼ku{u hu > su{ „ufe hÌkku Au „„™ hu, Œu{ ¼qr{yu s™ {„™ hu >>11>> nwðk r™Äwo{ nwŒkþ™ hu, ÚkÞkt ‚kÄw™kt r™{o¤ {™ hu > þktrŒ ËÞkrË îkËþ ™khe hu, ykðe Ëþo™u rËÔÞ Ëun Äkhe hu >>12>> …Ae ™„h ™khe ykðe ‚nw hu, ÷kðe {kt„r¤f ‚ks ƒnw hu > ‚wðýo Úkk¤ ¼Þko þøÞ {kuŒe hu, ykðe ðÄkððk …wÛÞðŒe hu >>13>> fksw fwtfw{ fu‚h WŒkhe hu, ©eV¤ yûkŒ ‚khe ‚ku…khe hu > …k™ƒezkt ÷®ð„ yu÷[e hu, ËrÄ n÷Ëe þheh{kt [[eo hu >>14>> yrŒn»ko ¼he {™{ktR hu, ykðe „kŒe {t„¤ ðÄkR hu > ðÄkðe™u ÷eyu Au ðkhýkt hu, r™h¾e {™ nÏÞkO ™kheŒýkt hu >>15>> r™h¾e Œ]ó ™ ÚkkÞ ÷ku[™ hu, ðnk÷wt ÷k„u ðk÷k™wt ðË™ hu > …Ae ¼kt{ýkt ÷R ¼kr{™e hu, ƒku÷u ykrþðo[™ fkr{™e hu >>16>> ƒk¤f Œ{u Sðku ƒnw fk¤ hu, fhku {kƒk…™e «rŒ…k¤ hu > rËÞu ykrþ»k r™h¾u {w¾ hu, ÷eyu ytŒhu y÷kirff ‚w¾ hu >>17>> nk‚ rð÷k‚u {w¾ Au ‚kYt hu, ™uý fh [hý yrŒ [kYt hu > ðu»k {qŠŒ Œu {t„¤fkhe hu, fhku {t„¤ y{kYt {whkhe hu >>18>> yu{ fne ™khe „R ½uh hu, hk¾e ƒk¤ YËu Yze …uh hu > ƒk¤þ{ko™k ‚wŒ yu rË™ hu, …kBÞk yrŒþu yk™tË {™ hu >>19>> ðksu ðÄkR ™kuƒíÞwt Ízu hu, {kuxkt ËwtËwr¼ ™„khkt „zu hu > ¼uh ¼wt„¤kt ™u þhýkR hu, „kÞ „kÞf {t„¤ ðÄkR hu >>20>> ‚wýe MŒwrŒ „k™ ŒunŒýwt hu, ÚkÞk Ä{o {„™ {™u ½ýwt hu > …Ae Œu ‚{k™u rð»ku Ä{o hu, fÞwO ðuËkuõŒ òŒf f{o hu >>21>> …Ae ykÃÞkt Au rð«™u Ëk™ hu, fhe yrŒ ½ýwt ‚™{k™ hu > yÒk Ä™ yð™e ytƒh hu, „sƒks ™u „ki ‚wtËh hu >>22>> {„kðe Au {rn»ke Ëwsýe hu, yk…e rð«™u Œu ð¤e ½ýe hu > ½]Œ …kºk ð† ykÃÞkt „un hu, ykÃÞwt su su {køÞwt Œu™u Œun hu >>23>> ËeÄkt Ä{uo Ëk™ ƒnw …uh hu, fhe hkS ðkéÞk Âîs ½uh hu > ÚkÞkt hkS ‚nw ™h™kh hu, ƒktæÞkt ŒrhÞkt Œkuhý ƒkh hu >>24>> {kŒk r…Œk ¼w÷e rËÔÞ ¼kðhu, òÛÞk …wºk™u ‚ns Mð¼kð hu > {™w»Þ òýe {kŒ ŒkŒ Œun hu, ÷kz ÷zkðu ‚wŒ™u M™un hu >>25>> ð¤e Ä{oËuð «u{ðrŒ hu, ¼wÕÞkt …qðo™k sL{™e M{]rŒ hu > fktR òýu ™ òýu …kuŒk™u hu, yu{ ðŒuo ŒkŒ {kŒk™u hu >>26>> ÚkR ‚ðuo ‚w¾™e ‚t…Â¥k hu, «¼w «fxu „R rð…Â¥k hu > ‚íÞðkËe s™ …kBÞk ‚w¾ hu, ÚkÞwt ËiíÞ y‚wh™u Ëw:¾ hu >>27>> fki÷ ™kÂMŒf fwtz fƒeh hu, ŒuŒku …kr{Þk Ëw:¾ yr[h hu > ƒeò y‚wh yðr™yu nŒk hu, su fkuR ynkur™þ îu»k fhŒk hu >>28>>


Œu™wt ™h‚wt Úkkðk r™hÄkh hu, ÚkkÞ yð¤kt þfw™ y…kh hu > Vhfu zkƒkt yt„ zkƒkt ™uý hu, ÷kÄu ¼wtzkt Mð¡ Ëw:¾Ëuý hu >>29>> òýu Äz W…h þe»k ™Úke hu, ôxu ƒu‚khe fkZâk yk®nÚke hu > ÷R òÞ Au ËÂûký Ëuþ hu, yuðkt ‚kuýkt ÷kÄu Au n{uþ hu >>30>> ½h ‚k{kt ykðe Áðu ïk™ hu, hkíÞu Áðu ‚whr¼ r™Ëk™ hu > ½h …h f¤u¤u fk„zk hu, ƒku÷u ƒ…kuhu ƒnw rVÞkðzk hu >>31>> ½wz nku÷kt ½w½ðu y…kh hu, ÚkkÞ þçË ¼qtzk ¼Þtfh hu > „eÄ „ßÞwO ‚{¤k ‚r{Œ hu, Wzu ½h…h þfhk r™íÞ hu >>32>> ð¤e yþw¼ ykfkþ {ktÞ hu, r™íÞ ËiíÞ™u r[¥k sýkÞ hu > òýwt hrð þrþ nŒk ÔÞku{u hu, …zâk Wzw ‚rnŒ Œu ¼ku{u hu >>33>> yuðkt yð¤kt þfw™ òýe hu, ƒkuÕÞku y‚wh™ku „wÁ ðkýe hu > ‚wýku ËiíÞ fnu fkr÷Ë¥k hu, fÌkwt Ëuðeyu Œu ÚkÞwt ‚íÞ hu >>34>> y‚wh™ku fhðk ‚tnkh hu, r™ùu ÚkÞku nrh yðŒkh hu > {kxu yk…ýu W…kÞ fheyu hu, ykÔÞk {]íÞw{ktÚke Œku W„heyu hu >>35>> n{ýkt nrh nþu ƒk¤ ™k™ku hu, {khku yu™u fhe f¤ Ak™ku hu > {u÷ku f]íÞkyku fhe y…kh hu, fhu ŒŒo nrh™ku ‚tnkh hu >>36>> …Ae fÞkuo Au {tºk™ku ò… hu, W…òðe Au f]íÞkyku yk… hu > yrŒ fkr¤Þku ™u Awxu fuþ hu, fÞkuo ®‚Ëwh™ku ÷u… þe»k hu >>37>> AuËu÷ Au ™kr‚fk ™u fk™ hu, yrŒ rðY… ðhðu ðk™ hu > ÷ktƒk nkuX ™u Vkzâkt Au {w¾ hu, fkZe S¼ ËktŒ Ëuðk Ëw:¾ hu >>38>> ÷ktƒk …ux ™u ÷ku[™ ÷k÷ hu, ¾hzâk YrÄh {ktne ƒu „k÷ hu > {ký‚™e ¾ku…rhÞku Au fh hu, ™kr„Þku ™Úke …nuÞkO ðMŒh hu >>39>> W„k{u÷ ykÞwÄ Au nkÚk hu, yuðku feÄku f]íÞkyku™ku ‚kÚk hu > Œu™u yk¿kk yk…e y‚whu hu, fÌkwt þºkw Au A…iÞu …whu hu >>40>> Œu™ku fhßÞku Œ{u sR ™kþ hu, fhe fk{ ykðku y{ …k‚ hu > …Ae f]íÞkyku íÞktÚke WrzÞku hu, ¼q¾e ¼{hkr¤Þku ¼wtrzÞku hu >>41>> ykrðÞwt nrh«‚kË ½uh hu, su™u ƒk¤f ‚kÚku Au ðuh hu > nrh nŒk {kŒkS ™u …k‚ hu, ÷eÄk òuhu fhðk™u ™kþ hu >>42>> fnu {khku {khku ¾kyku ¾kykuhu, þºkw {éÞku {kt ¼q÷þku Ëkðku hu > Vkzâkt {w¾ W„kBÞkt ykÞwÄ hu, nrh W…h fhe ƒnw ¢kuÄ hu >>43>> Ík÷e „¤u ÷R „RÞku ƒkh hu, Áðu s™™e fhe …kufkh hu > ¼q÷e r™s þheh ‚t¼k¤ hu, ¼kUÞu Z¤e …zâkt ŒŒfk¤ hu >>44>> {k„u ƒk¤f fhu …kufkh hu, òuR …hðþ «ký ykÄkh hu > ‚wýe ƒk¤k™ku fkÞh ‚kË hu, rŒÞkt ykrðÞk nrh«‚kË hu >>45>> nŒk yufkËþe™u ò„hýu hu, íÞktÚke ykrðÞk ½uh yk…ýu hu > ykðe òuÞwt íÞkt ™ ËeXk ƒk¤ hu, …kBÞk Ä{o {qhAk Œu fk¤ hu >>46>> ‚wýe ¼ÂõŒ Ä{o™ku rð÷k… hu, ykÔÞk n™w{k™ íÞkt yk… hu >


fnu fu{ Áyku Aku Ët…rŒ hu, fnku xk¤wt Œ{khe rð…Â¥k hu >>47>> fnu ¼ÂõŒ ðeh ‚wŒ {khku hu, Œu™u ÷R „RÞku f]íÞkyku ƒkhku hu > yu™u {khe ™k¾þu yu ŒŒo hu, {wfkðku òu Œ{u nku ‚{Úko hu >>48>> yuðwt ‚wýe ƒkuÕÞk n™w{tŒ hu, ƒk¤k ®[Œk {kt fhþku r[¥k hu > n{ýkt ÷kðeþ …wºk Œ{khku hu, Œ{u ©ef]»ý Ëuð ‚t¼khku hu >>49>> Œ{u fÞwO «eŒu ðúŒ {kYt hu, hnuðk ™rn Ëô fü Œ{kYt hu > …Ae n™w{k™ Œun fk¤ hu, [kÕÞk {wfkððk™u yun ƒk¤ hu >>50>> íÞktŒku f]íÞkyku™k fh{ktÞ hu, ÷køÞk ƒk¤f ‚{Úko íÞktÞ hu > òuÞwt ðktfe ÿÂü fhe ƒk¤u hu, ƒ¤e f]íÞkyku Œu ŒŒfk¤u hu >>51>> …Ae ™kÏÞk yðr™ W…h hu, {khku {khku fnu ƒnw …uh hu > íÞkt Œku ykÔÞk n™w{k™ ŒŒo hu, òuÞwt Ëwü f]íÞkyku™wt f]íÞ hu >>52>> ytsr™‚wŒ fnu W¼e hußÞku hu, f]íÞ Œ{khkt™wt V¤ ÷ußÞku hu > yks ™ hnku SðŒe fkuR hu, r™ùu òýßÞku {™{kt ‚kuR hu >>53>> yu{ fne™u Írxyu Ík÷e hu, {khe fwrx …]Úðe{kt ½k÷e hu > íÞkhu f]íÞkyku fnu fh òuze hu, {u÷ku ðeh fÞko „w™k ¢kuze hu >>54>> yks …Ae ™ ÷nwt yu™wt ™k{ hu, …kAe ykðwt ™rn ykýu Xk{ hu > yks {u÷ku fnwt …kÞ ÷k„e hu, ™kðwt ™shu òô Ëqh ¼k„e hu >>55>> yu{ fne™u f]íÞkyku ™kXe hu, òýe y‚wh™e Ëþk {kXe hu > sR fÌkwt fk÷eË¥k …k‚ hu, ™ ÚkkÞ yu ƒk¤f™ku ™kþ hu >>56>> yuŒku Au fkuR yrŒ ‚{Úko hu, yuÚke Úkkþu y‚wh™wt {]íÞ hu > …Ae {nkðeh ƒk¤™u ÷R hu, ¼ÂõŒ Ä{o™u …k‚¤ sR hu >>57>> ykÃÞk ¼ÂõŒ™k nkÚk{kt ƒk¤ hu, ÚkÞkt hkS Ët…rŒ Œu fk¤ hu > fnu ¼ÂõŒ ‚wýku n™w{k™ hu, ™kurŒ ‚wŒ™e ykþk r™Ëk™ hu >>58>> íÞkhu n™w{k™ fnu ¼ÂõŒ hu, ‚wŒ Œ{khku ‚{Úko yrŒ hu > ™Úke «kf]Œ ™h r™Ëk™ hu, yu Au …kuŒu MðÞt ¼„ðk™ hu >>59>> yûkh „ku÷kuf Äk{™k Äk{e hu, yu Au f]»ý Ëuð ƒnw™k{e hu > Ä{ohûkk Sð™kt fÕÞký hu, ykÔÞk fhðk ~Þk{ ‚wòý hu >>60>> Œ{u Ä{o ¼ÂõŒ Aku Ët…rŒ hu, fhþu …wü Œ{™u yu yrŒ hu > ¿kk™ ðihkøÞ ykrË su fneyu hu, ðtþ Œ{khku …rðºk ÷neyu hu >>61>> Œu™u ðÄkhþu yun ƒk¤ hu, fhþu y‚wh s™™ku fk¤ hu > {khku {rn{k yrŒ ðÄkhþu hu, þhýk„Œ™kt fks ‚wÄkhþu hu >>62>> {kxu yk ƒk¤ Au y÷kirff hu, fhku nuŒ …hnhku ƒef hu > yu{ fÌkwt n™w{k™u ßÞkhu hu, òuÞwt ƒk¤fu yu ‚k{wt íÞkhu hu >>63>> …Ae nrhŒýe RåAk òuR hu, ÚkÞk n™w{k™ yá~Þ ‚kuR hu > Œu òuR «u{ðŒe …kð™ hu, yrŒ ykùÞo …kr{Þkt {™ hu >>64>> ð¤e òÛÞwt ƒk¤f ykðkh hu, ykÔÞku r™ùÞ ™ðu yðŒkh hu > fne ðkŒ yu ÷kuf ‚nw™u hu, SÔÞku ƒk¤f fkuRf …wÛÞu hu >>65>>


…Ae ™h™kheyu r™Þ{ ÄkÞwO hu, n™w{k™þwt nuŒ ðÄkÞwO hu > suÚke xéÞwt f]íÞkyku™wt rðΙ hu, ‚nw fnuðk ÷køÞkt ÄLÞ ÄLÞ hu >>66>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu f]íÞkyku rðΙ ™k{u ‚¥kh{wt «fhý{T >>17>>

…qðoAkÞku– íÞkh …Ae™e ðkhŒk, ‚nw ‚kt¼¤ku ÚkR ‚kðÄk™ > nrh RåAkyu íÞkt ykrðÞk, {kfOzuÞ „wýðk™ >>1>> rºkfk¤Ëþeo ™u Œ¥ððu¥kk, ƒúñ[khe™ku Au ðu»k > Ä{o™u ½uh ykrðÞk, ‚t„u ÷R™u ƒnw rþ»Þ >>2>> Ä{uo ƒnw ykËh ËR, …qò fhe ƒnw …uh > ƒúñ[khe ¼÷u ykrðÞk, fÞwO …rðºk {kYt ½h >>3>> õÞktÚke ykðeÞk Œ{u fkuý Aku, y™u þwt Au Œ{kYt ™k{ > þwt ¼ÛÞk Aku þk† Mðk{e, …wAwtAwt fh¼k{ >>4>> [ku…kR– íÞkhu Ér»k fnu ‚wýku ð[™hu, ykðwt Awt fŒkO ŒeÚko yx™hu > {kfOzuÞ {kYt ™k{ òý hu, ¼ÛÞk Aeyu ðuË ™u …whký hu >>5>> òýwt Yze heŒu ßÞkurŒ»k™u hu, Œu ¼ýkðwt Awt nwt yk rþ»Þ™u hu > íÞkhu Ä{o hkS ƒnw ÚkÞk hu, ¼÷u ykÔÞk «¼w fhe ËÞk hu >>6>> {khk ƒk¤f™wt ™k{ Ëesu hu, ƒnw fk¤ y{ ½uh hnesu hu > Œ{u ßÞkurŒ»k òýku Aku ½ýwt hu, fuðwt ¼køÞ yk ƒk¤f Œýwt hu >>7>> swðku sL{ rËð‚ Yze …uh hu, {wnqŒo ÷ø™ ™u sL{kûkh hu > ½ze …¤ ðu¤k yu™e ðŠŒ hu, …kzku ™k{ yu™wt {nk{rŒ hu >>8>> …Ae xe…ýk{kt òuR yun hu, fhe sL{fwtz¤e Œun hu > òuÞwt ßÞkurŒ»k rðãk™u rð»ku hu, òÛÞwt ykŒku {kuxk Au yrŒþu hu >>9>> …Ae Äehu hne ƒkuÕÞk ðkÛÞ hu, Œ{u ‚kt¼¤ku Ä{o ‚wòý hu > yrŒ ƒwÂØðk™ yun Úkkþu hu, {kxu {kuxk ‚nwÚke fnuðkþu hu >>10>> ð¤e ffo™k [tÿ{kt ykðu hu, Œu™wt ™k{ nrh yuðwt fkðu hu > yuf Œ{u ƒeò su ykþhþu hu, Œu™e yk…Ëk ‚ðuo nhþu hu >>11>> {kxu nrh yuðwt yu™wt ™k{ hu, ‚ki™u ‚{hŒkt ‚w¾Äk{ hu > ð¤e [iºk{kt sL{ ÚkkÞ hu, Œu™u ©ef]»ý …ý fnuðkÞ hu >>12>> ‚kYt ‚wtËh Œ™ Au ~Þk{ hu, {kxu yu™wt fneyu f]»ý ™k{ hu > {qŠŒ òuR™u s™™kt {™ hu, Œkýe ÷uþu Œu {kxu yu f]»ý hu >>13>> ð¤e ƒuW ™k{ {¤e yuf hu, fnuþu s™ su fhu rððuf hu > íÞkhu ºkeswt ™k{ nrhf]»ý hu, ‚{hŒkt s™ {™ «‚Òk hu >>14>> Œ… íÞk„ Þku„ Ä{o ¿kk™ hu, yuðk yu …t[„wý r™Ëk™ hu > Œuýu rþðS suðk yu Úkkþu hu, {kxu r™÷ftX fnuðkþu hu >>15>> yu{ „wý f{uo fhe ™k{ hu, fnuþu ƒnw …wY»k ™u ðk{ hu > ð¤e {™u sýkÞ Au sun hu, ‚wýku Ä{o nwt fnwt Awt Œun hu >>16>> Úkkþu …]Úkw‚{ ©kuŒkðk™ hu, ¼ÂõŒ ûk{k ytƒhe»k ‚{k™ hu >


s™f™k suðwt r™s ¿kk™ hu, íÞk„ ðihkøÞ þwf ‚{k™ hu >>17>> nrhËk‚ n™w{k™ suðk hu, yuf Rür™c W{k yuðk hu > ‚Ëk„ún f]»ý rð»ku sun hu, Úkkþu «FkË ‚rh¾k Œun hu >>18>> {kÞk ™u {kÞk™wt fkhs hu, yuÚke yòÛÞwt ™rn hnu hs hu > ykí{Ëþeo{kt òýðk yuðk hu, fËo{‚wŒ fr…÷S suðk hu >>19>> Ëku»k ŒS™u „wý™u „úuðk hu, Œu{kt Œku Ë¥kkºkuÞ ‚{ fuðk hu > yÄ{o‚„o Úkfe Œu {™ hu, ƒeþu su{ ÞwrÄÂch hks™ hu >>20>> ËÞk¤w ™u ð¤e ËkŒk…ýwt hu, Úkkþu htrŒËuð Úkfe ½ýwt hu > Sð™u Ëuðk «¼w™wt ¿kk™ hu, Œu{kt ™khË ‚{ r™Ëk™ hu >>21>> «¼w{ktrn Ëku»k ™ …hXu hu, ŒuŒku òýu ò™fe™e …uXu hu > MðŒtºk…ýwt ÷û{e™k suðwt hu, su ©ef]»ý™k MðY…{kt hnuðwt hu >>22>> nrh nrhs™ ÿkune {kÚku hu, ðŒuo ÷û{ý‚{ Œu ‚kÚku hu > Úkkþu ‚ki Sð™u ‚w¾fkhe hu, su{ …wºk ™u …k¤u {uŒkhe hu >>23>> nrh yk¿kk{kt hnuðk™u yk… hu, Úkkþu ¼hŒS suðk r™»…k… hu > «¼w …Ëhs {knkíBÞ ÷uðk hu, Úkkþu ¼õŒ y¢qhS suðk hu >>24>> «¼w™u ðk÷k s™ su fiÞu hu, Œu{kt ÿki…Ëe ‚{k™ ÷iÞu hu > ytŒ:þºkw SŒðk ‚{Úko hu, òýwt «fxâk ƒeò …kÚko hu >>25>> «§ W¥kh fhðk yrŒ hu, òýwt ykÔÞk yk…u ƒ]nM…rŒ hu > Äehsðk™{kt Äehsðk™ hu, Úkkþu ƒ¤e hkò™u ‚{k™ hu >>26>> y‚wh™u {kun W…òðk hu, Úkkþu ðk{™S ‚{ ykðk hu > fhþu Ä{o™e hûkk Œu ½ýe hu, swðku yutÄkýe Œ{u ŒunŒýe hu >>27>> nkÚku Au …Èktfwþ™kt r[ö hu, {w¾ Ëu¾e ÷ksu fkurx {e™ hu > Qæðohu¾k yüfkuý æðs hu, MðÂMŒf ytfwþ ð¤e ytƒws hu >>28>> sð òtƒw ð@ ËuÏÞkt ÿ„ hu, Œuýu þku¼u Au ËÂûký …„ hu > {íMÞ rºkfkuý f¤þ ™u ÔÞku{ hu, Äu™w…Ë Ä™w»k ™u ‚ku{ hu >>29>> ‚kŒu r[ö þku¼u ðk{[hý hu, {kxu ykŒku Au yþhýþhý hu > Ëuþu ƒnw Sð™u y¼ÞËk™ hu, fhþu {kuxk {kuxk ‚™{k™ hu >>30>> ƒnw Sð™u yk¿kk{ktÞ hu, ðŒkoðþu ‚ŒÞw„ LÞkÞ hu > ™k™k «fkh™kt sun Ëw:¾ hu, xk¤e Œ{khkt fhþu ‚w¾ hu >>31>> su{ rð»ýw rðƒwÄ ‚nkÞ hu, fhu Au {nk fü™u {ktÞ hu > Œu{ fhþu Œ{khe ‚kh hu, yuðk yu{kt „wý Au y…kh hu >>32>> ƒeò ƒnw {kuxk „wý yu{kt hu, þw¼„wý™e Úkkþu yu ‚e{k hu > yuðkt {kfOzuÞ™kt ðuý hu, ‚wÛÞkt Ä{uo yrŒ ‚w¾Ëuý hu >>33>> …Ae ð† ½huýkt ™u Ä™ hu, ykÃÞkt rðrðÄ ¼kíÞ™kt yÒk hu > ÚkÞk {kfOzuÞ «‚Òk hu, hÌkk rŒÞkt …Ae ËkuÞ rË™ hu >>34>> …Ae ËR ykrþ»k {wr™hkÞhu, „Þk rþ»Þ ‚rnŒ «Þk„ {ktÞhu > …Ae ¼ÂõŒ Ä{o hkS ÚkR hu, ‚wŒ™u nw÷kðu ™k{ ÷R hu >>35>>


yu{ fhŒkt [kh {k‚ rðíÞk hu, ƒuXku …kt[{ku {k‚ …wr™Œk hu > íÞkhu Yzu rËð‚u Ët…rŒ hu, {ne ƒu‚kÞko ‚w¾{qhrŒ hu >>36>> ðkhknu ‚rnŒ ð‚wtÄhk hu, …qS «eŒu Œuzkðe rð…hk hu > fÞkuo {kuxku Wí‚ð Œu rË™ hu, s{krzÞk ƒnw rð«s™ hu >>37>> {kt„r÷f ðkòt ðszkðe hu, fhe ðÄkR Œu {™¼kðe hu > …Ae ‚ó {k‚u rË™ ‚khu hu, ykðe …qýkorŒrÚk „wÁðkhu hu >>38>> Œu rË …wºk™k ®ðÄkÔÞk fýo hu, ¼q»ký …uhkÔÞkt ‚khkt ‚wðýo hu > …Ae yk‚ku ðËe ƒes Ë™ hu, fhkÔÞkt yÒkƒkuxýkt yÒk hu >>39>> fÞkuo Wí‚ð s{kzâk s™ hu, fhkÔÞkt ƒúkñý™u ¼kus™ hu > …Ae þk† {nkuh ‚{‚uh hu, ºký {wõÞkt yk„¤ Œu ðuh hu >>40>> …Ae {nkuh ¾z„ {u÷e ™kÚk hu, {wõÞku …wMŒf W…h nkÚk hu > nŒe Y[e …kuŒk™u su {ktR hu, Œun rð™k „BÞwt ™rn fktR hu >>41>> …Ae {kŒkyu ¾ku¤k{kt Œuze hu, ÷eÄe ƒfe ÓËk{ktrn ¼eze hu > …Ae ÄðhkÔÞk fhe «eíÞu hu, fhu nuŒ ™ðwt r™íÞ r™íÞu hu >>42>> …Ae «rŒrË™ Œu ËÞk¤ hu, ðÄu r™íÞ [tÿ su{ ƒk¤ hu > fhu ƒk¤ [rhºk y…kh hu, òuR {kune hnu ™h™kh hu >>43>> {kŒ ŒkŒ™u ÷k„u Au ÃÞkhk hu, ™Úke {wfŒkt r™r{»k LÞkhk hu > yu{ òÞ yk™tË{kt Ë™ hu, ‚wŒ r™h¾e nh¾u {™ hu >>44>> fhu ™h™khe su Ëþo™ hu, Œu™k nuŒ{kt nhkÞ {™ hu > ð]Ø fkurðË ™u rðãkðk™ hu, Ëu¾e ™kÚk ¼w÷u r™s ¿kk™ hu >>45>> fhu ¼kðŒkt [rhºk ™kÚk hu, Œuýu …kU[u ™rn nkÚkkunkÚk hu > {kŒ ŒkŒ ™u ¼r„™e ¼kR hu, fkfku {k{ku su™u su ‚„kR hu >>46>> hk¾u nuŒ nrh‚kÚku ‚nw hu, ƒeò™u …ý ðnk÷k Au ƒnw hu > ™h™khe™u ÃÞkhk Au ™kÚk hu, ™Úke ykðŒk {kŒk™u nkÚk hu >>47>> …Ae fktRf {ktzâwt ƒku÷ðk hu, ƒku÷u ŒkuŒ¤k {w¾Úke ÷ðk hu > su{ su{ ƒku÷u fk÷wt fk÷wt hu, ŒuŒku ÷k„u {kŒkS™u ðk÷wt hu >>48>> …Ae ‚wtËhe ‚ðuo r‚Þkýe hu, þe¾ðu ‚khe ðk÷k™u ðkýe hu > ð¤e Yze heŒuþwt h{kzu hu, …Þ þfohk …kf s{kzu hu >>49>> …Uzk …Œk‚kt ™u …fðk™ hu, ¼kðu s™ s{kzu ¼„ðk™ hu > n¤ðu n¤ðu ®nzðk fks hu, þe¾ðu ™khe þe¾u {nkhks hu >>50>> …zu ÷zÚkzu …„÷kt ¼hu hu, y®n ykøÞ Ík÷Œkt ™ zhu hu > yu{ ƒk¤[rhºk {nkhks hu, fhu nuŒ r™ss™ fks hu >>51>> ®h¾u hzu …zu …uxðzu hu, yrŒ Ëk¾zu ô{hku [zu hu > ¾kÞ „kuxe÷kt „zÚk÷kt ½ýkt hu, fhu [rhºk ƒk¤f Œýkt hu >>52>> [k÷u „kuXý¼h ½h{ktR hu, ËuR xuf yk…u W¼k ÚkkÞ hu > yuðk y‚{Úko Ëu¾u ‚nw hu, …ý Äeh „t¼eh Au ƒnw hu >>53>> ¼q¾ Ëw:¾ ™u ¼Þu ™ ¼zfu hu, Ëuð yËuðÚke ™ Úkzfu hu >


¼qŒ «uŒ ™u Ë™ws ËiíÞ hu, hkûk‚ hkûk‚e Þûk ‚rnŒ hu >>54>> Œu™ku ¼Þ ™Úke {™{ktÞ hu, yuðk y[¤ …ðoŒ «kÞ hu > ƒeò þw¼ „wý ƒnw ‚khk hu, Œuýu ÷k„u Au ‚nw™u ÃÞkhk hu >>55>> Yðu ™rn hkS ‚Ëk h{u hu, Œu{ Œu{ ‚nw™u Œu „{u hu > {eXwt {eXwt ƒku÷u {w¾u ½ýwt hu, ÷k„u ‚ki s™™u ‚kuÞk{ýwt hu >>56>> …Þ ‚kfh r…Þu ™ r…Þu hu, yý RåAkyu ¼kus™ r÷Þu hu > yþ™ ð‚™ ¼q»ký ‚us hu, …kuŒk fkhýu ™ RåAu yus hu >>57>> þeŒ W»ý {þf ™u Ëtþ hu, f[ðkÞ ™rn fkuR {þ hu > yuðk ‚wþe÷ òuR™u ‚nw hu, {k™u ykùÞo {™{kt ƒnw hu >>58>> fnu ykŒku {kuxk fkuR yrŒ hu, yu{ fnu Ëu¾e™u Ët…rŒ hu > yu{ fŒkO ð»ko yuf ÚkÞwt hu, Œu™wt [rhºk ‚nw™u fÌkwt hu >>59>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrhƒk¤÷e÷k yu ™k{u yZkh{wt «fhý{T >>18>>

…qðoAkÞku– ð¤e ‚nw ‚kt¼¤ßÞku, fnwt íÞkh …Ae™e ðkŒ > {kuxk ‚wŒ su Ä{o™k, ©ehk{«Œk… rðÏÞkŒ >>1>> Œu™ku Œu rððkn ykËÞkuo, «eŒu fhe™u Yze …uh > ‚wðkr‚™e ™k{u ‚wtËhe, …hýkÔÞkt ƒ¤Ëuð ½uh >>2>> Yzk„wý Y…u yrŒ, yuf …rŒðúŒk ‚Œe…ýwt > «eŒu fhe™u r…Þw …kuŒk™ku, ‚uðu ‚wðkr‚™e nuŒu ½ýwt >>3>> …Ae ƒeswt ð»ko ƒu‚Œkt, yk™tËu Wí‚ð ykËÞkuo > fwtðh™k fwþ¤ fksu, Ëuð Ér»k™ku ykËh fÞkuo >>4>> [ku…kR– nuŒu …qßÞk n™w{k™ ƒ¤e hu, ÔÞk‚ ™u f]…k[khs ð¤e hu > yïíÚkk{k rð¼e»ký sun hu, {kfOzuÞ …hþwhk{ Œun hu >>5>> yu ‚ðuo™u rðrðÄ «fkhu hu, …qßÞk ÷R »kkuzþ W…[khu hu > s{kzâk rð« ™u nrhs™ hu, yk…e ËÂûkýk ÚkR «‚Òk hu >>6>> ƒk¤ fksu fhu ƒnw rðrÄ hu, hk¾u nuŒ yrŒþu ‚tƒtÄe hu > yu{ fhŒkt rðíÞkt ð»ko ËkuÞ hu, ºkeswt ð»ko ðhrŒÞwt ‚kuÞ hu >>7>> ykðe suX ðË™e …t[{e hu, {kŒŒkŒ ßÞkurŒr»k™u „{e hu > ŒurË fÞkuo Au fw¤ yk[kh hu, ƒk¤ ðk¤ WŒkÞko Œu ðkh hu >>8>> fÞkuo {kuxku Wí‚ð Œu Ë™ hu, ŒuzkÔÞk rð« ™u nrhs™ hu > Œu™kt fk{ fks{ktrn {kŒ hu, ¼w÷e „Þkt Au ‚wŒ™e ðkŒ hu >>9>> …kuŒu hÌkkt s™ s{kzðk hu, …wºk …h™u ykÃÞku h{kzðk hu > Œu™u Œuze „Þkt ƒeòt ƒk¤ hu, òuðk ‚wtËh ðkze h‚k¤ hu >>10>> rŒÞkt V¤ ËeXkt {eXkt ½ýkt hu, ò{V¤e r‚ŒkV¤e Œýkt hu > ™k¤efuhe y™w… y™kh hu, fÞko ytƒV¤™k íÞkt yknkh hu >>11>> òtƒw ÷ªƒw ™u hkýku Y…k¤e hu, „wtËe f{oËe …kfe h‚k¤e hu > ÿkûk ¾khuf ¾÷u÷kt ¾hkt hu, hÌkkt ÷uðk Œu ‚ki Akufhkt hu >>12>>


nrh™u ƒu‚kze ŒÁ Œ¤u hu, VÞkO ƒk¤f ð]ûk ‚½¤u hu > yu{ fhŒkt ykÚkBÞku Ë™ hu, ykÔÞku yu ‚{u y‚wh s™ hu >>13>> fk¤eË¥k ™k{u Au f…xe hu, ÚkÞku y¼of y‚wh {xe hu > ƒLÞku fwƒwÂØ ƒk¤f suðku hu, fkuR Úkfe ™ f¤kÞ yuðku hu >>14>> ykðe ¼u¤wt {ktzâwt Au h{ðk hu, {™{kt Au nrh™u Ë{ðk hu > fkZe f]íÞkyku Œu™ku Au ¢kuÄ hu, ðuh ðk¤ðk™ku Au rðhkuÄ hu >>15>> ÚkÞku „heƒ ½x{kt ½kŒ hu, ¼Þkuo f…xu Ë„u fwòŒ hu > hBÞku ƒk¤ ‚t„ ƒnw ðkh hu, …Ae rðMŒkhe {kÞk y…kh hu >>16>> fhe hkŒe yktÏÞku ŒŒfk¤ hu, ðkæÞku yt„u ÚkÞku rðfhk¤ hu > Vkzâwt {w¾ Vkxâku òýu yk¼hu, fkZe S¼ ÷ktƒe rðþ ðkt¼hu >>17>> fhzu ËktŒ ¢kuÄ{kt yrŒ hu, ykÔÞku f]»ý {khðk fw{rŒ hu > ÚkÞku ¼qtzku ¼Þtfh ƒnw hu, Œu™u Ëu¾e rƒLÞk ƒk¤ ‚nw hu >>18>> fÞko ÷ktƒk fh ŒŒfk¤ hu, Ík÷e fhðk ƒk¤f™ku fk¤ hu > íÞktŒku ðktfe Ërü fhe ™kÚku hu, òuÞwt ËiíÞ fk¤eË¥k {kÚku hu >>19>> Œuýu ËkÍâwt fwƒwÂØ™wt Ëun hu, …Ae fkur…Þku y‚wh Œun hu > fhe yk‚whe {kÞk Wí…Òk hu, [ze ½xk ™u [kÕÞku …ð™ hu >>20>> ykðe yktÄe ™u hs™e {¤e hu, fhu ̓fkhk ƒnw rðs¤e hu > ÚkkÞ „ks{kt ½kuh fzkfk hu, rËÞu Ëkr{™e Œu{kt Ízkfk hu >>21>> ð»kuo {u½ hnu ™rn {ýkhu, [kÕÞkt …qh …]Úðe…h ½ýkt hu > Íhu {u½ {[e ƒnw Íze hu, ðkÞw ðu„u ð]ûk „Þkt …ze hu >>22>> ºkwrx …kt¾ku …t¾e …zâkt ¼ku{ hu, {]„ òrŒ ÚkÞkt Au ƒVku{ hu > ÚkÞku yrŒþu {kuxku Wí…kŒ hu, …ze ð[{kt ðuhý hkŒ hu >>23>> ƒnw W…ÿðu rƒLÞkt ƒk¤ hu, ™k‚e „Þkt ƒesu ŒŒfk¤ hu > ƒu‚kÞkoŒk yktƒkŒ¤u nrh hu, Œu™e ™ hne ¾ƒh ¾he hu >>24>> [ze xkZâ Œuýu Œ™ Äúwsu hu, {¤e hkíÞ{kt fktR ™ ‚wsu hu > yuðe {kÞk rðMŒkhe y‚wh hu, {khðk nrhS™u sYh hu >>25>> Vuhu ËÂü ™u swðu ‚½¤u hu, ËeXk nrh ƒuXk yktƒk Œ¤u hu > íÞkhu Wze ykfkþ{kt [zâku hu, ykðe ytƒ ð]ûk …h …zâku hu >>26>> su{ rn{k[¤™e rþ¾h hu, ºkwxe …zu …ýofwrx …h hu > yu{ …zâku y‚wh y¼k„e hu, Œu™e Í…xu …zâwt Íkz ¼kt„e hu >>27>> Œu™u Œ¤u ƒu‚e hÌkk ƒk¤ hu, ÚkÞku ™rn ðktfku yuf ðk¤ hu > su{ hÌkk „kuðÄo™ nuXâ hu, hÌkk ŒÁŒ¤u Œu™e …uXâ hu >>28>> ðkÞw ðh‚kË ™u rðs¤e hu, Œu™k …hk¼ð™e …ezk x¤e hu > hÌkk y[¤ …ðoŒ«kÞ hu, y‚wh™wt ™ W…ßÞwt fktÞ hu >>29>> …Ae y‚wh ¢kuÄ fhe™u hu, „Þku Ík÷ðk nkÚku nrh™u hu > íÞkhu ðktfe ËÂüyu òuÞwt ™kÚkuhu, …kBÞku {kun …zâku ¼qr{ {kÚkuhu >>30>> …kBÞku {wAko ™u ÔÞkfw¤ ÚkÞku hu, þwØ þheh™e ¼q÷e „Þku hu >


ÚkR rðf¤ ™u ¼BÞku ð™ hu, íÞkt «[tz ðkŒku Œku …ð™ hu >>31>> Œu™u ðu„u …zŒktŒkt Íkz hu, {wðku [t…kR …þw™u …kz hu > su{ yk¾w yrnfhtz fk…u hu, ò„u ÔÞk¤ {hu {q»kku yk…u hu >>32>> su{ fk…u fkuR ƒuXk™e zk¤ hu, …zu fq…u {hu ŒŒfk¤ hu > su{ fhkur¤Þku fhu rð÷k‚ hu, …k{u …kuŒk™e ò¤{kt ™kþ hu >>33>> yu{ …kuŒk™e {kÞk{kt {wðku hu, yk… …k…u …k…e ™kþ nwðku hu > {wðku ËiíÞ {kÞk {xe „R hu, ðkÞwðu„ rðs¤e ™ hR hu >>34>> íÞkhu þktrŒ …kBÞkt ‚nw ƒk¤ hu, …Ae fhe f]»ý™e ‚t¼k¤ hu > ßÞkhu ™ ËeXk …kuŒk™u …k‚ hu, íÞkhu ƒnw ÚkÞkt Au WËk‚ hu >>35>> …Ae fhu Au ‚kË …kufkhe hu, ßÞkt nku íÞktÚke ƒku÷ku ‚w¾fkhe hu > fhu ‚kË ½ýwt ½ýwt „kuŒu hu, szâk ™rn Íkz ƒnw òuŒu hu >>36>> íÞkhu ¼qÕÞkt þheh ‚t¼k¤hu, fnu nu f]»ý nu nrh ƒk¤ hu > yu{ ‚kË fhe þkuæÞk yrŒ hu, …ý ÷kæÞk ™rn «ký…rŒ hu >>37>> íÞkhu ÔÞkfw¤ ÚkÞkt Au ƒk¤ hu, Áðu fh ½‚u fhu fŒk¤ hu > fnu õÞktÚke ÷kÔÞkt yu™u yktnehu, nðu þwt fnuþwt sR „k{{ktne hu >>38>> yu™kt {kƒk…™u Œu þwt fnuþwt hu, ƒeò™u W¥kh rþÞku Ëuþwt hu > ™ hÌkwt {w¾ Ëu¾kzðk suðwt hu, fÞwO fk{ Œku yk…ýu yuðwt hu >>39>> yu{ ƒku÷u …hM…h ðký hu, íÞktŒku ÚkÞwt Au „k{{kt òý hu > Vhfâkt …wY»k™kt yt„ zkƒkt hu, yuðkt y…þwf™ Úkkðk ÷køÞkt hu >>40>> Vhõâkt ™khe™kt s{ýkt yt„ hu, Œuýu ‚nw ÚkÞkt {™ ¼t„ hu > íÞktŒku ¼ÂõŒ fnu ‚wŒ {khku hu, yu™u fkuý Œuze „Þwt ƒkhku hu >>41>> ¾ku¤e fkZku ¾ƒh yu™e ðu÷e hu, …wºk rð™k {kŒk ÚkR ½u÷e hu > ÚkÞk Ä{o Œu ÔÞkfw¤ ð¤e hu, …k{e {qhAk …rzÞk Z¤e hu >>42>> …Ae ykÔÞkt s™ {¤e ‚nw hu, fhu ƒk¤™ku ¾h¾hku ƒnw hu > fnu Akufhkt „Þkt nŒkt ðkze hu, Œuze „Þkt rŒÞkt yu y™kze hu >>43>> …Ae [kÕÞkt „kuŒðk ™h™kh hu, fhe rËðe Vk™‚ku y…kh hu > fhu suÂüfk yr‚ f{kLÞwt hu, ykÔÞkt SÞkt yu ð]ûk yktƒk™wt hu >>44>> {kŒ ŒkŒ ÷eyu ÷zÚkrzÞwt hu, …wºk rðÞku„™wt Ëw:¾ …zâwt hu > yuðu ‚{u nrh …k‚u ð¤e hu, ykðe Ä{o ™khe ƒkhu {¤e hu >>45>> ‚wŒ òýe ÷eÄk ‚kiyu ¾ku¤u hu, ƒk¤ ÄðhkÔÞk ¼kð ƒku¤u hu > nrh {kŒk™e …whðk nk{ hu, ÚkÞk îkËþ MðY…u ~Þk{ hu >>46>> yuðu ‚{u „k{™k hnu™kh hu, ykÔÞkt ¾ku¤Œkt ‚nw ™h™kh hu > fnu Akufhkt yk ð]ûk Œ¤u hu, y{u {wõÞk nŒk {¤e ‚½¤u hu >>47>> ŒuŒku ð]ûk …rzÞwt Au ¼kt„e hu, òuR Œu™u ‚ki™u ƒef ÷k„e hu > fnu ykðwt Á¾ …zâwt SÞkt hu, ™kuÞ ƒk¤f fwþ¤ rŒÞkt hu >>48>> yu{ ytŒhu ÚkR WËk‚ hu, ykÔÞkt òuðk yu ð]ûk™u …k‚ hu > íÞkhu ©ØkrË ™khe îkËþe hu, {wfe ƒk¤f ™u „Þwt ¾þe hu >>49>>


{éÞk „kuŒŒkt {k{e™u ™kÚk hu, Œuýu ykÃÞk Au ¼ÂõŒ™u nkÚk hu > …k{e …wºk hkS ÚkÞkt ƒk¤k hu, yk…e ¼k¼e™u {kurŒ™e {k¤k hu >>50>> …Ae ‚wŒ nuŒu ÄðhkÔÞk hu, òÛÞwt ™ðu yðŒkh ykÔÞk hu > ð¤Œkt òuÞkt ðkze ð]ûk ßÞkhu hu, {wðku …wY»k …zâku ËeXku íÞkhu hu >>51>> …Ae …wAâwt ƒk¤f™u Œu™wt hu, fÌkwt ƒk¤fu ð]¥kktŒ yu™wt hu > yuŒku ykÔÞkuŒku fhðk ½kŒ hu, fkuý òýu ÚkR fu{ ðkŒ hu >>52>> íÞkhu …kr{Þkt rðM{Þ ‚nw hu, ykŒku rð½™ ðerŒÞwt ƒnw hu > …Ae WøÞku [tÿ ykÔÞkt ½uh hu, ¼ÂõŒ Ä{o ƒkuÕÞkt yu …uh hu >>53>> fÌkwt ©ef]»ý Au yk sYh hu, Œu rð™k ™ {hu yu y‚wh hu > ßÞkhu fk¤eË¥k ËiíÞ {wðku hu, íÞkhu òÛÞwt ‚ki™ku ™kþ nwðku hu >>54>> Au yk ‚{Úko yk…þu ‚w¾ hu, r¼zâk ÓËk{kt rð‚kÞwO Ëw:¾ hu > íÞkhu nŒwt su nrh™wt ¿kk™ hu, xéÞwt Œu ÷køÞk ‚wŒ ‚{k™ hu >>55>> …Ae rðhBÞwt òýe yu rð½™ hu, fÞko …kX …qò Ëk™ …wÛÞ hu > fÞwO ‚tMfkh ƒk¤fŒýwt hu, Œuýu fhe™u þkuÇÞk Au ½ýwt hu >>56>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ½™~Þk{{nkhksu fk¤eË¥k™ku ™kþ fÞkuo yu ™k{u yku„ýe‚{wt «fhý{T >>19>>

…qðoAkÞku– ð¤e fnwt yuf ðkhŒk, ‚ki ‚kt¼¤ßÞku ‚kûkkŒ > yun „k{{kt y‚wh™ku, yrŒ Úkkðk ÷køÞku WŒ…kŒ >>1>> {kŒ r…Œkyu {™{kt, ð¤Œku Œu fÞkuo rð[kh > RÞkt hnuŒkt yk…ý™u, ÚkÞkt rð½™ ðkh{ðkh >>2>> yk…ýu Au r{hktÚÞ yux÷e, òýku Sð™Ëkuhe Sð™ > Œu™u rð½™ òu ÔÞk…þu, Œku Úkkþwt ƒuô r™hÄ™ >>3>> {kxu ykt®nÚke W[r¤™u, òÞu yÞkuæÞk…wh > …rðºk Äk{ ©ehk{™wt, íÞkt ™rn ykðu y‚wh >>4>> [ku…kR– …Ae „kzu ½h™e ‚{]ÂØ hu, ÷uðk suðe Œu ‚hðu ÷erÄ hu > …Ae ‚tƒtÄe …k‚u rþ¾ {k„e hu, [kÕÞk ‚wŒu ‚rnŒ ‚w¼k„e hu >>5>> ƒuXkt þfxu Ä{o ¼„rŒ hu, ËkuÞ ‚wŒ™u Œuze Ët…rŒ hu > s™f …k‚u ƒuXk Au òu¾™ hu, {k™k ¾ku¤k{kt ƒuXk {kun™ hu >>6>> [÷kÔÞkt „kz÷kt Äehu Äehu hu, ykÔÞk ‚tæÞk ‚{u ‚Þqo Œehu hu > ÷kÔÞku ðký ¾uðx Œu ðkh hu, ƒuþe WŒrhÞk „t„k…kh hu >>7>> ÷eÄku ‚ðuo ‚{ks ‚t¼k¤e hu, òuR ‚Þqo™e þku¼k Y…k¤e hu > rŒÞkt s¤ ‚wtËh y{¤ hu, fktXu Vwr÷Þkt Au f{¤ hu >>8>> hkŒkt …kuÞýkt rŒÞkt Y…k¤kt hu, ™k¤e Vw÷ Au ‚w„tÄeðk¤kt hu > rŒÞkt ‚kh‚ nt‚ Au Yzk hu, fwtrs ƒËfw s¤fwfzk hu >>9>> fhu …hM…h …t¾e ™kË hu, òýwt ™kðk™u fhuAu ‚kË hu > yu{ þku¼u Au ‚hÞq ½ýe hu, fktXu fw‚w{ðkze ƒnw ƒýe hu >>10>> „w÷kƒ „w÷nòhe ½ýkt hu, ƒnw ð™ íÞkt Œw÷‚eŒýkt hu >


„w÷ËkðËe ™u „xwr÷Þkt hu, fu‚h fŠýfk fwtr¼ Vwr÷Þkt hu >>11>> òR swR swrÚkfk þuðŒe hu, {kÄðe {ÂÕ÷fk ™u {k÷Œe hu > fwtË fuþw fhuý fuŒfe hu, hÌkk r™{kor÷ r™ðkorh ƒufe hu >>12>> [t…k [{u÷e [tË™ [kÁ hu, „w÷þku{™ „w÷ nòÁ hu > r…Þkðk‚ …kz÷ ò‚w÷ hu, ƒkuh‚he ð‚tŒ™kt Vw÷ hu >>13>> {hðk ‚w„tÄe yktƒk™k {kuh hu, ƒufu fuðzk Xkuh{Xkuh hu > Vw÷ fkurx{ V¤ h‚k¤ hu, ƒnw rðrðÄ ¼kŒu rðþk¤ hu >>14>> yuðe þku¼k ‚hÞqŒeh Œýe hu, ð¤e fneyu þwt {w¾Úke ½ýe hu > ƒnw ðuËeÞk ƒuXk rð…h hu, fhu M™k™ ™u ‚tæÞk ‚wtËh hu >>15>> Ëuð{trËh ƒnww ŒeÚko Œehu hu, þku¼u ‚sqo r™{o¤ ™ehu hu > ðkze ð™ ‚hsq Œu ðkh hu, «¼w …ÄkÞuo þkuÇÞkt y…kh hu >>16>> SÞkt ykÔÞk …kuŒu ½™~Þk{ hu, Œuýu fhe ÚkÞkt þku¼kÄk{ hu > yuðe þku¼k òuR Au ‚{MŒ hu, íÞkt Œku yfo …kr{Þku Au yMŒ hu >>17>> íÞkhu Ëeðk fÞko Au ƒnw Œehu hu, Œu™kt …zâkt «rŒ®ƒƒ ™ehu hu > fktXk…h nðu÷e Au ½ýe hu, fhe nkÞkuo íÞkt Ëe…f Œýe hu >>18>> Œx nðu÷e™k Ëeðk {¤e hu, Œuýu …whe hne ͤ{¤e hu > yuðwt þnuh ‚kuÞk{ýwt ½ýwt hu, h[u÷ Au {™whks Œýwt hu >>19>> ð¤e Rûðkfw fw¤™k sun hu, Œu™u hnuðk™wt MÚkk™f yun hu > yuðwt þnuh ‚wtËh rðþk¤k hu, rŒÞkt ykrðÞkt Ä{o ™u ƒk¤k hu >>20>> ð¤e ðk‚wËu𠼄ðk™ hu, sL{e hk{ ÚkÞk sun MÚkk™ hu > yuðe …whe …rðºk ½ýe hu, ðkze ð™u ®ðxe ‚kuÞk{ýe hu >>21>> þku¼u þuhe ƒòhku [kiðxk hu, Yzk hks{kh„ ðkéÞk {kuxk hu > ‚kŒ {k¤™e nðu÷e ‚kh hu, þku¼u fi÷k‚ r„rh ykfkh hu >>22>> ƒ™e …t„rŒ Œu™e y…kh hu, þku¼u ƒhkuƒh Œu™kt ƒkh hu > ð¤e nkx rððufu rð¼k„u hu, ƒhkuƒh ‚wtËh ‚khkt ÷k„u hu >>23>> õÞktf ðu[kÞ ËwÄ ™u ËR hu, õÞktR ½]Œ r{‚he ™u {R hu > õÞktf V¤ Vw÷ ð¤e …k™ hu, õÞktf ð† þ†™k ‚k{k™ hu >>24>> õÞktf ðk‚ý ¼q»kýðk¤k hu, õÞktf Íðuhe ™u {kurŒÞk¤k hu > õÞktf „sƒks þý„khe hu, Vhu r™íÞ Œu™e y‚ðkhe hu >>25>> õÞktf y™uf yÒk h‚k÷wt hu, õÞktf þkf ‚wtËh ƒfk÷wt hu > õÞktf nkx nkhu n÷ðkR hu, ðU[u rðrðÄ ¼kíÞu r{XkR hu >>26>> õÞktf „ktÄe {kuËe {rýÞkh hu, õÞktf ™kýkðxe Œýe nkh hu > õÞktf {k¤e™u Œtƒku¤e Œus hu, õÞktf ‚k÷ðe ™u ht„hus hu >>27>> õÞktf „k™ Œk™ ™u „ðiÞk hu, yu{ ‚ki fkuR rð¼k„u hiÞk hu > õÞktf rð« fhu ðuËkÇÞk‚ hu, õÞktf ƒk¤ ¼ýu …tzk …k‚ hu >>28>> õÞktf ûkrºkŒýe ‚¼k ‚kh hu, õÞktf ði~Þ fhu Au ðu…kh hu > õÞktf þwÿ fhu ‚uðk ‚khe hu, ‚nw ðýoÄ{o hÌkk Äkhe hu >>29>>


õÞktf ÷zuAu {Õ÷ y¾kze hu, ¾u÷u fwÂMŒ …u[ ™u ÷kfze hu > õÞktf …ze Au Á™e {r÷Þku hu, yu{ þku¼u Au þuhe ™u „r÷Þku hu >>30>> ð¤e ð‚u ƒnw ðeŒhk„e hu, hk{ W…k‚e rºkÞk™k íÞk„e hu > ƒnw {trËh ™u Ä{oþk¤wt hu, Œuýu ÷k„u Au þnuh Y…k¤wt hu >>31>> …w»… [tË™u Aktxâk Au [kuf hu, Ëuð ‚rh¾kt ð‚u Au ÷kuf hu > hk{ ‚eŒk ÷A{™ srŒ hu, ƒnw {trËhu Œu™e {qhrŒ hu >>32>> rŒÞkt r™íÞu WXe ™h™kh hu, ykðu Ëþo™u fhe ÃÞkh hu > ÚkkÞ ykhŒe™k Íýfkh hu, fhu Wí‚ð s™ y…kh hu >>33>> ÍktÍ {]Ët„ Ík÷he þt¾ hu, ¼uhe Œwhe ™u ðeýk y‚tÏÞ hu > ÚkkÞ ™kË Œu™ku …wh{ktR hu, ½ku»ku þnuh hÌkwt ‚ðo AkR hu >>34>> [kÕÞkt òÞ yu{ ‚kt¼¤e ™kË hu, «u{ðŒe ™u nrh«‚kË hu > ð¤e ƒ™e þku¼k rËðkŒýe hu, òýwt nkh {ktze {rý ½ýe hu >>35>> Œu™u «fkþu þuhe ƒòhku hu, Vhu Wò‚u ÷kuf nòhku hu > yuðe þku¼k òuŒkt ™h™kh hu, ykÔÞkt þnuh W÷t½e yk …kh hu >>36>> hk{½kx r™h¾e ™shu hu, ykÔÞkt ƒnoxk þk¾k ™„hu hu > rŒÞkt yÂø™nkuºk ÚkkÞ ƒnw hu, nku{u nrð»ÞkÒk ½]Œ ‚nw hu >>37>> Œu ‚w„tÄe ÷R r™sÄk{ hu, ykðe hÌkkt fhe rðþhk{ hu > …Ae r™íÞ «íÞu ‚sqo ™kR hu, fhu ‚tæÞk ™u ðtË™ íÞktR hu >>38>> ð¤e fhu Au f]»ý™e ‚uð hu, Ëu¾e fhu Œu{ nrh Ëuð hu > nrh ƒwÂØyu Au ƒnw Äeh hu, ‚kÄw Mð¼kðu þku¼u þheh hu >>39>> ¾k™ …k™ ¾wƒe ¾u÷ sun hu, ™Úke „{Œwt ytŒhu yun hu > ŒkŒ ‚t„kÚku ‚hÞq ™kR hu, …kAk ykðu ßÞkhu ½h{ktR hu >>40>> íÞkhu fhu ©ef]»ý™e {qŠŒ hu, …qsu Œu™u ¼kðu fhe yrŒ hu > hBÞk{kt …ý yYr[ ½ýwt hu, ð¤e ‚Ëk „{u þwr[…ýwt hu >>41>> yu{kt fkuR òu fhu rð½™ hu, Œuþwt furË {¤u ™rn {™ hu > fÚkk feŒo™{kt ƒnw r«Œ hu, ‚wýu hk{™kt [rhºk r™íÞ hu >>42>> su{kt nkuÞ ‚kÄwŒk y…kh hu, yuðk s™þwt …kuŒk™u ÃÞkh hu > „{u ™rn y‚kÄwŒk ht[ hu, yu{ fhŒkt ð»ko ÚkÞkt …t[ hu >>43>> íÞkhu fw{khkðMÚkk WŒhe hu, …kBÞk …ki„tzkðMÚkk™u nrh hu > íÞkhu ‚hsq „t„k{kt ™kðk hu, {ktzâwt yk…u yuf÷wt íÞkt òðk hu >>44>> ‚eŒk hk{ ÷A{™ n™w hu, fhu M{hý r™íÞ yun™wt hu > ð¤e ŒkŒ™k {w¾Úke …{o hu, ‚wÛÞk ‚Œ…wY»k™k Ä{o hu >>45>> ðýko©{ ð¤e rºkÞk Œýk hu, fÌkk A ð»kuo Ä{uo su ½ýk hu > ŒuŒku ‚ðuo hkÏÞk Au ‚t¼khe hu, ™Úke {uÕÞk {™Úke rð‚khe hu >>46>> ƒk¤…ýk{kt ƒwÂØ Au ½ýe hu, fktRf {w¾ …kXu ÷eÄwt ¼ýe hu > ð¤e ‚wýu Au ©e¼k„ðŒ hu, ŒuŒku …kuŒk™u ðnk÷wt yíÞtŒ hu >>47>> ½ýku nrhs™{kt Au M™un hu, ƒeò ‚kÚku ƒnw r™:M«un hu >


íÞk„ ðihkøÞ Œ™{kt ƒnw hu, Ëu¾e ykùÞo …k{u Au ‚nw hu >>48>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu yÞkuæÞk…whe ðýo™ ™u Ä{o¼ÂõŒ íÞkt ð~Þkt yu ™k{u ðeþ{wt «fhý{T >>20>>

…qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, fnwt fÚkk Œu y™w… > íÞkh …Ae™e su ðkŒko, Au ‚nw™u Œu ‚w¾Y… >>1>> yus ð»ko ðiþk¾ {k‚u, þwõ÷ ÂîŒeÞk rË™ > …rŒðúŒk «u{ðŒeyu, s™BÞk Œu …wºk …kð™ >>2>> „wýu fhe «ãwB™ ‚h¾k, Mð¼kðu ‚tŒ ‚{k™ > «erŒ «„x ¼„ðk™{kt, ™k{ RåAkhk{ „wýðk™ >>3>> yus y™ws {nkhks™k, òýßÞku s„ rðÏÞkŒ > íÞkh …Ae nðu ©enrh™e, ‚kt¼¤ßÞku ‚nw ðkŒ >>4>> [ku…kR– …Ae «¼w ƒwÂØyu rðþk¤ hu, Œu™u ƒu‚kheÞk Au r™þk¤ hu > ðiþk¾þwËe ƒkh‚ rË™uhu, fZkÔÞk yûkh nrhS™u hu >>5>> ÷k„e ÷û{e™khkÞý …kÞ hu, …qS þkhËk „ý…rŒ hkÞ hu > fhe nku{ s{kzâk rð…h hu, rþ¾ðk™u ‚wrðÄk ‚wtËh hu >>6>> yu{ fŒkO Úkkuzu ½ýu rË™ hu, rþÏÞk rðãk …h{ …kð™ hu > òuR Ä{uo ‚wŒ ƒwÂØ ƒkuŒ hu, ¼ýkÔÞk ƒu ðuË yt„u ‚kuŒ hu >>7>> rþÏÞk þk† Œu yÚkuo ‚rnŒ hu, ÚkÞk rðãkðk™ ƒúñrðŒ hu > nŒk ðk[k¤ ™u rðãk òuR hu, fhu [[ko …nkU[u ™rn fkuR hu >>8>> …wAu rsÞkt rŒÞkt …kuŒu «§ hu, Œu™ku ™ fhu W¥kh fkuR s™ hu > òÞ ‚sqo{kt ™kðk yuf÷k hu, WXe ƒúkñ{wnqŒo{kt ðu÷k hu >>9>> ykðu ™krn™u ½h{kt ßÞkhu hu, fhu hk{S™e …qò íÞkhu hu > Äq… Ëe… …w»… V¤ …ºk hu, Œuýu …qS™u ¼ýu Au MŒkuºk hu >>10>> …Ae ™iðuË™wt su su yÒk hu, Œu™u s{u ÚkR™u «‚Òk hu > fhu ftXu Œw÷‚e™e {k¤wt hu, Wæðo…wtzÙ rŒ÷f Y…k¤wt hu >>11>> hk{fkux ykrË Yze heŒu hu, fhu «ËÂûkýk Œu™u «eŒu hu > sL{ MÚkk™ ™u ÷A{™½kx hu, hk{½kxu òÞu ðŠýhkx hu >>12>> ƒúñfwtz ð¤e Mð„oîkhe hu, òÞ ò™fe½kxu rð[khe hu > rðãkfwtz ‚qÞofwtz sun hu, ¼ÿ‚k ykrË ŒehÚk Œun hu >>13>> f™f ®‚nk‚™™kt Ëþo™ hu, r™íÞu òðwt hí™ r‚tnk‚™ hu > n™w{k™„rZÞu n{uþ hu, òðwt ‚w„úeðrx÷u ynkur™þ hu >>14>> s„ÒkkÚk fkðrzÞk™e ò„u hu, òðwt íÞk„e …k‚u ðnk÷wt ÷k„u hu > ynÕÞk ƒkR™k {trËh{ktR hu, òðwt r™íÞ Ëþo™u íÞktR hu >>15>> rË÷kÞ®‚½„ts hkÞ„ts hu, swðu su‚t„…wh ‚w¾…wts hu > rsÞkt rsÞkt nrh nrhs™ hu, rŒÞkt rŒÞkt Vhu ¼„ð™ hu >>16>> ‚ðuo ŒehÚk WXe ‚ðkhu hu, Vhu fhu Ëhþ™ ÃÞkhu hu > hk{S™e {qŠŒÞku yk„u hu, fhu MŒwrŒ W¼k yuf …„u hu >>17>>


fnu ÄLÞ ÄLÞ h½w…rŒ hu, Œ{khku {rn{k {kuxku yrŒ hu > fne ™ òÞ {w¾Úke „kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>18>> swðku Œð …Ëhs «Œk… hu, ÚkR rþ÷k Œu ynÕÞk yk… hu > Ëu¾e rðM{Þ …kBÞku …rÚk …kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>19>> fÞkuo „wnhkò ¼ð…kh hu, fÞkuo y½ðtŒ sÞtŒ WØkh hu > fhe ¼e÷ze Œ{u ‚™kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>20>> ð¤e sxkÞw™u ytŒfk¤ hu, ËeÄkt Ëþo™ Œ{u ËÞk¤ hu > fhe r¢Þk Œu™e r™s nkÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>21>> ŒkÞkuo ‚w„úeð r{ºkkR fhe hu, yu™u ‚kYt {kÞkuo ðk÷e nrh hu > {khe fhe ËÞk yu™u {kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>22>> Œu™u …k‚u nŒk n™w{tŒ hu, yrŒ‚{Úko ƒnw ƒ¤ðtŒ hu > fhe yufktrŒf hkÏÞk ‚kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>23>> rð¼e»ký r™ss™ òýe hu, Œu™u ykuÄkÞkuo ‚kht„…krý hu > fÞkuo hkÞ {khe hkðý nkÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>24>> yuðkt y™uf fkhs fhe hu, ykÔÞk yÞkuæÞk{kt Œ{u Vhe hu > sÞ sÞ „kÞ s™ „kÚk hu, ÄLÞ ÄLÞ nu ò™fe™kÚk hu >>25>> fhu MŒwrŒ yu {qhrŒ yk„u hu, ðkh …kuh ƒ…kuh íÞkt ÷k„u hu > ¾k™ …k™ {ktrn ™rn ð]Â¥k hu, íÞk„ ðihkøÞ ðnk÷ku Au yrŒ hu >>26>> yu{ Vhe fhe Ëhþ™ hu, ßÞkhu ykðu ¼wð™ Sð™ hu > íÞkhu ¼ýu Au ðuË A yt„ hu, þe÷ ‚tŒku»k ‚kÄwŒk yt„ hu >>27>> yuðwt òuR™u …kuŒk™ku ŒkŒ hu, ‚t¼khu Au …whð™e ðkŒ hu > fÌkwt nŒwt {kfOzuÞu sun hu, ‚ðuo „wý yk{kt Au Œun hu >>28>> yuðk nrh™u su ykþhu Au hu, Œu™k ‚ðuo ‚tþÞ nhu Au hu > yk…e ¿kk™ ¼ÂõŒ ™u ðihkøÞhu, ƒeS ðk‚™k fhkðu Au íÞk„hu >>29>> ƒk¤…ýk{ktrn s™ ƒnw hu, òýu ykí{Ëþeo Au ‚nw hu > fnu ½h{kt yk fktR hnu Au hu, yu{ …hM…h s™ fnu Au hu >>30>> …kuŒk™u …ý yuðku Au ½kx hu, òuR hÌkk s™kuR™e ðkx hu > yuðk Úkfk hÌkk {trËh{kt hu, su{ f{¤ hnu r™h{kt hu >>31>> r™s ŒkŒ ‚íÞ „wýðk¤k hu, Œuðkt …rŒðúŒk {kŒk ƒk¤k hu > yuðkt ‚íÞðkËe s™ òuR hu, ÚkkÞ þnuhðk‚e rþ»Þ ‚kuR hu >>32>> Œu™u yk…u W…Ëuþ yk… hu, fhkðu f]»ý ™k{™ku ò… hu > ¿kk™ ¼ÂõŒ ™u ðihkøÞ ÞwõŒ hu, yk…e W…Ëuþ fhu {wõŒ hu >>33>> Ëkhe [kuhe {ã {kt‚ íÞk„ hu, fhkðu y®n‚k rð»ýwÞk„ hu > [khu ðýo su ykþhu ykðu hu, Œu™u yu heŒu r™Þ{ Ähkðu hu >>34>> yuðwt òuR™u ÞwðrŒ s™ hu, RåAu „wÁ fhðk™u {™ hu > …Ae rð[khe™u Ä{o Œu™u hu, ™Úke fhŒk rþ»Þ …kuŒu yu™u hu >>35>> fnu yks fkZwt heŒ yun hu, [k÷u yk„u …ht…hk Œun hu >


Œu™ku yks Œku ™Úke rð[kh hu, …ý …Ae ƒ„kz y…kh hu >>36>> {kxu fÌkwt ‚ðuo ÞwðrŒ™u hu, Œ{u ‚ki fhku „wÁ ¼ÂõŒ™u hu > WæÄð‚t«ËkÞ™e yu heŒ hu, Œu™u …k¤ðe ƒnw fhe «eŒ hu >>37>> …Ae rºkÞk ‚ki ¼ÂõŒ™u {¤e hu, Ä{o ™khe™k ÷eÄk ‚kt¼¤e hu > ‚Äðk rðÄðk Ä{o sun hu, ‚wýe ‚ðuo rºkÞk …k¤u Œun hu >>38>> Œuýu ™khe ÚkR þwØ yrŒ hu, su fkuR nŒe fw÷xk fw{rŒ hu > yu{ Ä{o ™u ¼ÂõŒ rð[khe hu, rËÞu W…Ëuþ ™khe ™u ™khe hu >>39>> ð¤e sL{ rËð‚ «¼w Œýk hu, Œu™k fhu Au Wí‚ð ½ýk hu > sL{k»x{e hk{™ð{e sun hu, fhu ðúŒ Wí‚ð ‚ðuo Œun hu >>40>> ¼kÿ‚wËe [ŒwÚkeo ykðu hu, …qsu „ý…rŒ ƒnw ¼kðu hu > yk‚kuðËe ykðu [kiËþe hu, …qsu n™w{k™™u nw÷‚e hu >>41>> r™Þ{ Äkhe ‚wýu fÚkk r™íÞ hu, ƒnw nrh[rhºk{kt «eŒ hu > ð¤e su ykðu ¼ýðk …k‚ hu, Œu™u fhkðu ðuË yÇÞk‚ hu >>42>> nuŒu nrh ðkŒ ‚t¼¤kðu hu, Yzk Ä{o™u …k¤u …¤kðu hu > yk…u SŒe ƒuXk þºkw AÞ hu, Œu{ fÞko ykr©Œ y¼Þ hu >>43>> yuðk ‚íÞðkËe ¼ÂõŒ Ä{o hu, su™u ½uh Au …kuŒu …hƒúñ hu > rŒÞkt ‚ËT„wý ykðe ™u hnu hu, Œu™wt ykùÞo fkuR ™ fnu hu >>44>>

RrŒ ©e {ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e ‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrhf]»ý ƒk¤÷e÷k ™k{u yufðeþ{wt «fhý{T >>21>>

…qðoAkÞku– ‚nw s™ {¤e ‚kt¼¤ku, …Ae Ä{uo fÞkuo rð[kh > sL{ Úkfe {nkhks™u, ð»ko ðeíÞwt yü{wt yk ðkh >>1>> s™kuR Ëuðk s™f™u, yrŒ yk™tË Wh ™ {kÞ > Ëuþ Ëuþ™k ßÞkurŒr»k, ŒuzkÔÞk ÂîshkÞ >>2>> …w»… V¤u …qò fhe, …Ae fÌkwt «eŒu þwt ð[™ > W…ðeŒ Ëuðk yk ‚wŒ™u, Œ{u þkuÄe fkZku þw¼ rË™ >>3>> òuR òu»k òu»ke ƒku÷eÞk, ð»ko ykX{wt Au yk y™w… > {k½þwËe Ëþ{e rË™u, þw¼ {wnqŒo Au ‚w¾Y… >>4>> [ku…kR– …Ae hkS ÚkR {kŒ ŒkŒ, r™ùÞ fhe™u {k™e yu ðkŒ > {t„kÔÞk ‚ks ‚{ks ½ýk, fkuR ðkŒ™e ™ hk¾e {ýk >>5>> …Ae ftfkuŒhe „k{ku „k{, {u÷e ÷¾e ‚hðu™kt ™k{ > Yze heŒu þý„kÞkO ½h, r[ºk rðr[ºk fÞkO ‚wtËh >>6>> hkuÃÞk ht¼k™k MÚkt¼ Œu îkh, ƒktæÞkt ŒrhÞkt Œkuhý ƒkh > Aktxâkt y„h [tË™u yuðkt, Œuýu þku¼u Au ðifwtX suðkt >>7>> hkuÃÞk {tz… …wÞko Au [kuf, òuR ÚkrfŒ ÚkkÞ þnuh ÷kuf > rËðe Vk™‚ku fk[™e nktze, ðk‚e Ëe… nkhkunkh {ktze >>8>> ™e÷k …e¤k ¼Þko ht„ hkŒk, þku¼u ‚khk fÌku ™Úke òŒk > yrŒ Wí‚knu ykËÞkuo st„, Ëuðk W…ðeŒ Whu W{t„ >>9>>


…Ae su su ŒuzkÔÞktŒkt s™, ŒuŒku ykÔÞkt ™ð{e ™u rË™ > hÚk ðuÕÞ ™u „kz÷kt ÷R, ykÔÞkt yï …h [ze fR >>10>> ƒk¤ Þwðk ð]Ø ™h™khe, ykÔÞkt ‚ðuo Œu «u{ ðÄkhe > yuf s{ðwt ™u Þ¿kku…ðeŒ, nrh r™¾oðk [kÞ Au r[¥k >>11>> su™u suðe ½xu …uhk{ýe, ÷kÔÞkt {kU‚kr¤Þkt {¤e ½ýe > ƒeò ƒnw ykÔÞk nrhs™, fhðk Ä{o nrh™kt Ëþo™ >>12>> Œu™u ykÃÞkt WŒhðk ½h, ‚khe …uXu fhe ‚hk¼h > …Ae ¼kðu s{kzâkt ¼kus™, ÷uÌk [ku»Þ ¼ûÞ ¼kußÞ yÒk >>13>> þkf …kf ™u ‚wtËh ðzkt, sBÞk ð]Ø Þwðk ™k™fzkt > …Ae ykÔÞku Ëþ{e™ku Ë™, Œuzâk rð« rðãkyu ‚t…™ >>14>> fw¤ „kuh ‚khk ‚k{ðuËe, yrŒ yk[khu ykí{r™ðuËe > …Ae …wh™k …whkýe sun, ðuË þk†™k ¼ýu÷ Œun >>15>> {¤e þw¼ ðu¤k …¤ òuR, yk…ðk «¼wS™u s™kuR > ðksu {kt„r÷f ðkòt y…kh, „kÞ {t„¤ {¤e ƒnw™kh >>16>> «Úk{ ºký „kÞ rŒÞkt yk…e, …qßÞk „kuºk rð™kÞf MÚkk…e > fÞkO MÚktrz÷u MÚkk…™ yÂø™, yknwrŒÞku yk…e Œu{kt ½e™e >>17>> …Ae ‚k{ðuË™wt su f{o, …k‚u hne fhkðu Au Ä{o > …nu÷k …wºk ™ðkhe s{kzâk, {wtz™ fhkðe Vhe ™ðkzâk >>18>> Ä{uo fhkðe ‚tMfkh rðÄe, yk…e fki…e™ Œu …nuhe ÷eÄe > …Ae Ä{o Ëuðu ƒnw ¼kðu, yk…e s™kuR Ähe ¾¼u zkƒu >>19>> íÞkhu „wÁyu fÌkwt rð[khe, Vhku ¼qr{yu ÚkR ƒúñ[khe > …Ae Ä{uo rþ¾k{ý ËeÄe, fhßÞku ðiïËuð Yze rðrÄ >>20>> fhðe rºkfk¤ ‚tæÞk …kð™, s{ðwt …t[ „úk‚ fkZe yÒk > ™ ‚wðwt rËð‚u r™Äkoh, „wÁ ‚uðk{kt hk¾ðku ÃÞkh >>21>> íÞkhu ‚íÞ ‚íÞ fnu ƒk¤, ‚wýe hkS ÚkÞkt {k {kuþk¤ > …Ae Ä{uo „kÞºke™ku {tºk, ykÃÞku fhðk ò… r™htºk >>22>> ðszkÔÞkt ðkòt rŒÞkt ð¤e, „kÞ „eŒ íÞkt {kr™™e {¤e > fhu rð« rŒÞkt ðuËæðr™, …kurŒ niÞk™e nk{ ‚nw™e >>23>> fhe …hM…h …uhk{ýe, ËeÄe Ä{uo Œu ËÂûkýk ½ýe > fÞko hkS Âîs ™u „kÞf, yk…e yÒk Ä™ ð† y™uf >>24>> ƒku÷u Þk[f sÞ sÞ ƒnw, ÄLÞ ÄLÞ fnu s™ ‚nw > …Ae „wÁyu …÷kþ Ëtz, ykÃÞku nkÚk{kt „úuðk y¾tz >>25>> ƒktæÞku {wtsŒýku ykzƒtÄ, ËeÄwt ÁÁ[{o ð¤e MftÄ > ykÃÞwt yt„u Œu ð† ™ðe™, Œuýu fhe™u Zktfe fki…e™ >>26>> …Ae …nu÷kt fÌkkŒk su Ä{o, Œu™ku Vhe ‚{òðu Au {{o > fnu y™½ „wÁ™kt ðuý, YËu ÄkhßÞku f{¤™uý >>27>> ¢kuÄ fhþku {kt fkuR ðkh, {w¾u r{ÚÞk {kt fhþku Wå[kh >


yü «fkhu ŒsßÞku ™khe, „úkBÞ fÚkk ‚wÛÞu ™rn ‚khe >>28>> ™]íÞ ðkStºk Œ™™ Œk™, ‚wýðwt ™rn rð»krÞ „k™ > ‚w„tÄe Œu÷ {Ëo™ íÞk„e, ½‚e …„ ™ Äkuðk ‚w¼k„e >>29>> „wÁ yk„éÞ ô[u yk‚™, ™ ƒu‚ðwt ¼qÕÞu fkuR rË™ > ËtŒ ™ ½‚ku ™ „wtÚkku ðk¤, ¼kUÞu ™ ÷¾ku ðýo fkuR fk¤ >>30>> ‚{k rð™k ™ WŒkhku fuþ, {ã {kt‚ ™u Œsðwt n{uþ > ð]»k¼u ™ fhðwt ðkn™, Ë…oý{kt ™ òuðwt ðË™ >>31>> ®™Ëk ÿkun Œu fu™ku ™ fheyu, …„u …nuhðkt …™eÞkt «nheyu > {™ f{o ™u ð¤e ð[™u, ®n‚k fhðe ™rn fkuR rË™u >>32>> {wÂõŒ yÚkuo …ý ykí{½kŒ, ™ fhðku ‚kt¼¤ku yu ðkŒ > furË fhðku ™rn fw‚t„, suýu ÚkkÞ MðÄ{o™ku ¼t„ >>33>> Ä{o‚{ ™rn ‚w¾ËkÞ, {kxu hnuðwt Œu MðÄ{o{ktÞ > ¼qr{…h ™u fkt‚k™u Xk{u, ™ s{ðwt fuËe {™¼k{u >>34>> fkÚkku [w™ku …k™ƒeze fneyu, ÄqŒrðãk Úkfe Ëqh hneyu > „ktòu ¼ktøÞ ™u {Vh sun, ykVw ykrË Œsðk™wt Œun >>35>> Ëuð ŒeÚko ™u ƒúkñý „kÞ, ‚kÄw ‚Œe ‚åAk† fnuðkÞ > Œu™e ®™Ëk furËÞu ™ fhðe, fhu fkuR Œku fk™u ™ Ähðe >>36>> ð¤e ƒúñ[khe™e su heŒ, ‚wýku nrh …h{ …wr™Œ > fki…e™ ™u {wts frx‚qºk, Ëtz f{tz¤wt Þ¿kku…rðŒ >>37>> {]„kS™ ™u r¼ûkk™wt Xk{, Œu ™ íÞk„ðkt ÷eÄkt su ™k{ > M™k™ ‚tæÞk s… nku{ sun, ¼ýðwt ™u ¼ýkððwt Œun >>38>> Ëuð r…Œ]Œ…oýkrË f{o, fhðwt yu ƒúñ[khe™ku Ä{o > «u{u fhðwt f]»ý™wt …qs™, ™ðÄk ¼ÂõŒ ‚rnŒ r™þË™ >>39>> yu{ fÌkwt ßÞkhu Ä{oËuð, f]»ý fnu ‚íÞ ‚íÞ{uð > …Ae «¢{k yÂø™ ™u fhe, ð¤Œk „Þk {kŒk …k‚u nrh >>40>> {k„e r¼ûkk sR {kŒk …k‚u, yk…e {kŒkyu yrŒ nw÷k‚u > yk…e ƒeS ‚wðk‚ÛÞu {¤e, ÷eÄe Œu …ý r¼ûkk™u ð¤e >>41>> ò[e r¼ûkk {u÷e „wÁ yk„u, yk„LÞkyu sBÞk y™whk„u > …Ae fkþeyu òðk™u fks, ykÃÞku „wÁyu ‚hðu ‚{ks >>42>> Ëtz f{tz¤wt {]„Ak¤k, Œw÷‚e{k¤ rðþk¤ {u¾¤k > …Ae {kŒkyu ykÃÞkt rx{ý, …Uzk …Œk‚kt òuzâu s{ý >>43>> …e¤e yktr„ …k½ rþh…h, ¾¼u ¾k¾hËtz ‚wtËh > [kÕÞk ¼kŒwt ƒktÄe ƒúñ[khe, ¼ýðk fkþeyu fhe ŒiÞkhe >>44>> r™‚Þko ½hÚke „k{ ƒnkh, ™Úke ð¤ðwt yu r™hÄkh > [kÕÞk Xkðfku Xhkð fhe, {kÞk ‚tƒtÄe™e …hnhe >>45>> fuzâu Äkurz Äkurz {k{ku nkÞkuo, ™ …nkut[kýwt …Ae Œu …kufkÞkuo > fnu ð¤ku ð¤ku ðŠýhks, {kŒkr…Œk™u …k¤ðk fks >>46>>


…Ae nrh rð[khe yu {{o, Úkkþu Ëw:¾e ƒk¤k ð¤e Ä{o > {kxu n{ýkt Œku …kAku ð¤wt, …Ae ‚{ku òuR™u r™f¤wt >>47>> ð¤Œk ð¤e ykÔÞk r™sÄk{, ƒuXk ƒúkñý{kt ½™~Þk{ > «¼w ƒuXk ßÞkt Âîs ‚{ks, yrŒ þku¼u Au ðhrýhks >>48>> ÚkÞku ‚qºkrðrÄ ‚{kó, hkS ÚkÞkt ‚tƒtÄe ‚{MŒ > …kBÞk yrŒ yk™tË yu {™, ykÃÞkt Ëk™ ÚkR …h‚™ >>49>> f™f ½huýkt ð† ‚kuÞk{ýkt, ykÃÞkt ðkn™™kt Ëk™ ½ýkt > ykÔÞk nŒk íÞkt ‚uðf s™, Œuýu …qrsÞk Ä{o …kð™ >>50>> …Ae hkS ÚkR ¼ÂõŒ Rþ, ½xu Œu{ …qßÞk r™s rþ»Þ > ð¤Œkt ‚nw™u fhkÔÞkt ¼kus™, ‚wtËh h‚kuR ‚khkt ÔÞts™ >>51>> …Ae hkS ÚkÞkt r™sÄk{, „Þkt …wY»k ™u ð¤e ðk{ > ð¤Œk ŒkŒu ¼ýkÔÞk Œun, yÚko ‚rnŒ ‚k{ðuË sun >>52>> rþÏÞk þk† yÚko ‚rnŒ, ÚkÞk rðãkðk™ ƒúñrðŒ > nŒk rð[ûký rðãk òuR, fhu [[ko ™ …nkU[u fkuR >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrh W…ðeŒ Wí‚ð ™k{u ƒkðeþ{wt «fhý{T >>22>>

…qðoAkÞku– W…ðeŒ Wí‚ð …qhku ÚkÞku, ‚wtËh ‚khku r™Ëk™ > íÞkh …Ae™e su ðkhŒk, ‚nw ‚kt¼¤ku ÚkR ‚kðÄk™ >>1>> ÄÞko Ä{o nrhyu ƒnw, su su fÌkk „wÁËuð > {kŒkr…Œk™e {nkíBÞu, fhu Au ƒnw…uh ‚uð >>2>> …ý y¾tz hnu Au ytŒhu, ½h íÞk„ fhðk ½kx > õÞkhu {u÷eþ yk ½h™u, nwt õÞkhu ÷Rþ ð™ðkx >>3>> su yÚkuo yk yðŒkh Au, Œu fheþ nwt fiÞu fks > Ä{o MÚkk…wt yÄ{o WíÚkk…e, yu{ rð[khu {nkhks >>4>> [ku…kR– y½{½™k [k÷ý nkh hu, yuðk y‚wh s„u y…kh hu > Œu™u {kun …{kze™u {kYt hu, Ähk…h Ä{o™u nwt ÄkYt hu >>5>> þwØ Ä{uo hk¾wt ™h™kh hu, yun yÚkuo Au yk yðŒkh hu > …ý n{ýkt íÞk„wt òu „un hu, {hu {kƒk… {khu ‚™unhu >>6>> {kxu ƒúkñý™ku Au su þk… hu, ŒuÚke {wfkÞ Ët…rŒ yk… hu > ŒurË r™ùu nwt íÞk„eþ ½h hu, „wZ rð[kh yuðku ytŒh hu >>7>> …Ae rðãk „wÁ ŒkŒ fhe hu, ðuË ºkeòu ¼ýe ÷eÄku nrh hu > {kuxe ƒwÂØðk¤k Au ËÞk¤ hu, sun rþ¾u Œu yr[h fk¤ hu >>8>> òuR rðM{Þ …k{u ‚ki s™ hu, …k{u ykùÞo fnu ÄLÞ ÄLÞ hu > …Ae Ä{o Œu ¼ÛÞkŒk sun hu, ‚ðuo nrh™u ¼ýkÔÞwt Œunhu >>9>> ðuË þk† ™u fkÔÞ …whký hu, {nk¼k»ÞkrË ¼ÛÞk ‚wòý hu > …Ae Ä{o ÚkR hr¤ÞkŒ hu, fne hk{«Œk…™u ðkŒ hu >>10>> ‚wýku ßÞu»X…wºk ƒz¼k„e hu, ykŒku Úkkþu yrŒþÞ íÞk„e hu >


swðku yksÚke yu™kt yutÄký hu, ™Úke fkuR ðkŒ™e òu Œký hu >>11>> ¾k™ …k™{ktrn ™Úke {™ hu, ™Úke RåAŒk ð‚™ ¼q»ký hu > {k™ {kuxÃÞ ™u {kYt ŒkYt hu, ™Úke ÷k„Œwt yu yu™u ‚kYt hu >>12>> n»ko þkuf ð¤e nkÛÞ ð]ÂØ hu, ™Úke „{Œe ½h‚{]ÂØ hu > yrŒ ðihkøÞðk™ Au yun hu, ™Úke ‚t¼k¤Œk r™s „un hu >>13>> yrŒ íÞk„ „{u Au Œ™{kt hu, yu{ {™u sýkÞAu {™{kt hu > {kxu ykÚke ™rn ÚkkÞ ðuðkh hu, Œ{u W…kzku ½h™ku ¼kh hu >>14>> Œ{ …k‚u yu ™rn {k„u fktR hu, ™Úke {™ yu™wt ½h{ktR hu > ¾kðk …eðk™wt …ý ™rn {k„u hu, yrŒ WËk‚e Au ðihk„u hu >>15>> yu{ ßÞuc …wºk su òu¾™ hu, fÌkkt ŒkŒu Œu {kLÞwt ð[™ hu > …Ae MðMÚk r[¥ku ÚkR ŒkŒ hu, ytŒh{ktrn rð[khe ðkŒ hu >>16>> nðu ð]Ø ÚkÞku Au yk Ëun hu, {kxu ‚nwþwt Œswt ‚™un hu > nðu ‚ktÏÞÞku„™u ykþYt hu, ©ef]»ý Mðk{e™wt æÞk™ ÄYt hu >>17>> …ý …kuŒk™u nrh Au «un hu, Ëuðk rþ¾k{ÛÞ Au ‚™un hu > ‚wýku ‚wŒ nrh ðkŒ {khe hu, ‚w¾ËkÞf Au yrŒ ‚khe hu >>18>> fnwt Awt Œ{khk rnŒ™u ‚kYt hu, {kxu {k™ßÞku ð[™ {kYt hu > fnwt Awt MðÄ{o ¼ÂõŒ ðihkøÞ hu, Œu™ku fhþku {kt fuËe íÞk„ hu >>19>> òßÞku hk{k™tË Mðk{e …k‚ hu, òu Úkkyku ½h{ktÚke WËk‚ hu > hk{k™tË Mðk{e™ku {rn{kÞ hu, ™Úke òŒku {U fÌkku S¼kÞ hu >>20>> ŒuŒku ð‚u Au ‚kuhX Ëuþ hu, rËyu Au Sðku™u W…Ëuþ hu > òßÞku Äehu Äehu …wAe ðkx hu, WŒhe Íkze ™Ëe™k ½kx hu >>21>> yuðe ‚kt¼¤e ŒkŒ™e ðkýe hu, ‚ðuo ytŒhu ÷¾e yutÄkýe hu > …kuŒu rðãkyu Au „wýðk™ hu, ÚkÞk „wýu Œu ŒkŒ ‚{k™ hu >>22>> ð¤e ‚wýu Au ŒkŒ {w¾uÚke hu, ‚ðuo þk† ‚wtËh ‚w¾uÚke hu > ‚wrý ‚wrý ™u „únu Au ‚kh hu, ™eh ûkeh ™ku¾wt r™hÄkh hu >>23>> susu fkZâwt yu{ktÚke y™w… hu, ‚ðuo Sð™u Œu ‚w¾Y… hu > ©e{Kk„ðŒ su …whký hu, Œu™ku ‚kh þkuÄe™u ‚wòý hu >>24>> fkZâk MftÄ ËkuÞ Ëw:¾ nkhe hu, …t[{MftÄ ‚Ëk ‚w¾fkhe hu > ƒeòu Ëþ{MftÄ fnuðkÞ hu, ©ef]»ý [rhºk Au su{ktÞ hu >>25>> yu™wt ™k{ Au ¼k„ðŒ ‚kh hu, ÷¾e ™ku¾wt hkÏÞwt r™hÄkh hu > ð¤e ¼khŒ ‚kh þkuÄe™u hu, ÷¾e ÷eÄwt rð[khu ƒwÂØ™u hu >>26>> ¼„ðNeŒk ¼ð¼Þ nhýehu, ÷¾e ÷eÄe yu rð[khe ðýeohu > rð»ýw‚n‚ú ™k{ ‚w¾Y… hu, ÷¾e rðËwh™e ™erŒ y™w… hu >>27>> yux÷wt ©e¼khŒ {kuÍkh hu, þkuÄe fkZe ÷eÄwt Au yu ‚kh hu > ð¤e Ä{oþk†™ku su ‚kh hu, …kuŒu ÷ÏÞku Au fhe™u ÃÞkh hu >>28>> Þk¿kðÕõÞ M{]rŒ Au ‚khe hu, ÷¾e …kuŒu Œu …ý rð[khe hu > yun Ä{oþk†™ku Au ‚kh hu, ‚w¾ËkÞf ‚nw™u y…kh hu >>29>>


MftË…whký™ku ‚kh sun hu, ÷ÏÞku ‚wtËh þkuÄe™u Œun hu > ðk‚wËuð{knkíBÞ {nkhksu hu, ÷ÏÞwt ‚ki s™™k rnŒfksu hu >>30>> yun ‚kh Au MftË …whký hu, þkuÄe ÷¾e ÷eÄwt yu ‚wòý hu > yu su [khu „útÚk{kt Au ‚íð hu, þkuÄe fkZe ÷eÄwt Au yu Œíð hu >>31>> …Ae Œu™ku „wxfku ÷¾kðe hu, þkuÄe ‚wtËh ‚khku ƒ™kðe hu > ÷kÔÞk ŒuŒku …kuŒu ŒkŒ …k‚ hu, ŒkŒu òuR™u fÞkuo Œ…k‚ hu >>32>> ™kuÞu yk ƒwÂØ {™w»Þ Œýe hu, yu{ fhe Au «þt‚k ½ýe hu > ÄLÞ ÄLÞ …wºk {nk{rŒ hu, Œ{u ‚ðoÚke {kuxk Aku yrŒ hu >>33>> yu{ fne™u rð[kÞwO ßÞkhu hu, ðkŒ …qðo™e ‚kt¼he íÞkhu hu > fÌkwt {kfOzuÞ Œu {éÞwt hu, ‚ðuo «fkhu yks {U féÞwt hu >>34>> ð¤e ð]tËkð™™e su ðkŒ hu, ‚kt¼he Au …kuŒk™u ‚kûkkŒ hu > ykðe {¤eÞkt ‚ðuo yutÄký hu, òÛÞk …wºk™u ~Þk{ ‚wòý hu >>35>> íÞkhu ykùÞo ðkŒ yu ™Úke hu, yu{ rð[kÞwO Au {™Úke hu > …Ae yrŒ fhe ‚Œfkh hu, ð¾kÛÞk [khu þk†™k ‚kh hu >>36>> yu{ ŒkŒu fÌkwt Œu ‚kt¼¤e hu, ÷¾e hkÏÞk …kuŒk …k‚u ð¤e hu > Ä{oþk† ™u MftË…whký hu, Œu™wt ‚kh fÞwO …h{ký hu >>37>> ¼khŒ ‚kh ¼k„ðŒ ‚kh hu, ðkt[u ‚wýu r™íÞu r™hÄkh hu > suýu fhe ©ef]»ý{kt «eŒ hu, ÚkkÞ ËZ {rŒ r™íÞ r™íÞ hu >>38>> ð¤e þk† ÞwõŒ ¼ÂõŒ sun hu, fhðe f]»ý™e ŒkŒ fnu Œun hu > ‚wýku {tºk nwtÚke {nk{rŒ hu, yükûkh™ku Œu þw¼ yrŒ hu >>39>> ð¤e ºký «fkh™ku sun hu, fÌkku r…Œkyu fhe ‚™un hu > fÌkwt yu {tºk ðnk÷ku Au {™u hu, yrŒ nuŒ fhe fÌkku Œ™u hu >>40>> fhku s… Œu™ku …qò r™íÞ hu, …k¤ßÞku MðÄ{o Yze heíÞ hu > yuðe ŒkŒu rþ¾k{ý ËeÄe hu, {ktzâwt ðŒoðk nrhyu rðrÄ hu >>41>> ÚkÞkt sL{Úke ð»ko yr„Þkh hu, rŒÞkt ykrðÞk y‚wh y…kh hu > yrŒ fk¤k ™u ƒnw fYh hu, ¼Þko ¢kuÄ{ktrn ¼h…wh hu >>42>> {kuxe zkZâku ™u {kÚku ðk¤ hu, ¼whk ÷tƒwhk ðzk rð¢k¤ hu > hkŒe yktÏÞku ™u ykÞwÄ nkÚk hu, ykÔÞk rsÞkt ƒuXk nŒk ™kÚk hu >>43>> ðu»k ði»ýðe …ý y‚wh hu, {™{kt Au {kÞko™wt sYh hu > ykðe W„kBÞkt ykÞwÄ þXu hu, íÞkt Œku ™sh fhe ™e÷ftXu hu >>44>> …kBÞk {kun …hM…h yun hu, {wðk ÷ze {ktnku{ktne Œun hu > {wðk y‚wh WŒÞkuo ¼kh hu, íÞkhu ™kÚku Œu fÞkuo rð[kh hu >>45>> Ëuþ «Ëuþ nþu rð{w¾ hu, ËuŒk nþu {wr™Þku™u Ëw:¾ hu > {kxu ‚ðuo™ku WŒkYt ¼kh hu, yun yÚkuo Au yk yðŒkh hu >>46>> {kxu fiÞu Œswt nwt yk ½h hu, fiÞu òuô þkuÄe ‚ðuo Äh hu > fiÞu …{kzwt …k…e™u {kun hu, {hu {ktnku{ktrn Œu ‚{kun hu >>47>>


RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrh[rhºk ™k{u ºkuðeþ{wt «fhý{T >>23>>

…qðoAkÞku– yux÷e ðkŒ yu{ ÚkR, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw ‚wòý > fÚkk fnwt íÞkh fuzâ™e, þwØ ƒwÂØ ™u ‚w¾¾ký >>1>> ƒnw nuŒu nrhf]»ý™kt, su [rhºk Ähþu r[¥k > nþu {nk …t[ …kŒfe, ŒkuÞ Úkkþu ŒŒo …wr™Œ >>2>> yuðku Þþ yu y™w… Au, ‚w¼k„e ‚kt¼¤þu fk™ > íÞkh …Ae™e su ðkhŒk, ‚nw ‚kt¼¤ku ÚkR ‚kðÄk™ >>3>> «u{ðŒe ƒk¤k ¼„rŒ fneyu, ºkýu sun™kt ™k{ > Œu™k Œ™{kt Œó ykðe, ð¤Œkt …kBÞkt rðhk{ >>4>> [ku…kR– fkŠŒf þwËe yü{e™u Ë™u hu, ŒurË {ktËkt ÚkÞkt {kŒk Œ™u hu > su™wt ðúŒ Œ…u fhe Ëun hu, yrŒ rþrÚk÷ ÚkÞwt Au Œun hu >>5>> Vw÷ {]Ëw÷‚{ Au fkÞ hu, yrŒþu fku{¤ ™ ‚nuðkÞ hu > Œu™u òuR ßÞu»X ‚wŒ sun hu, fhu yki»kÄ W…kÞ Œun hu >>6>> fhe yki»kÄ rðrÄ y™uf hu, Œu™e xktfe ÷k„e ™rn yuf hu > íÞkhu «¼wyu fÞkuo rð[kh hu, ™rn hnu Œ™ r™hÄkh hu >>7>> yk…wt ¿kk™ {k™u ykrý …¤u hu, suýu fhe ŒŒo Ëw:¾ x¤u hu > íÞkhu nrh fnu ‚kt¼¤ku {kŒ hu, yufr[¥k ËR {khe ðkŒ hu >>8>> ‚Œþk†{kt {¤Œkt ðuý hu, ykðk ‚{k{ktrn ‚w¾Ëuý hu > sL{{hý Y… {kÞk {khe hu, ŒuŒku ‚ðuo™u Au Ëw:¾fkhe hu >>9>> …t[hkºk ‚ktÏÞÞku„ ðk¤k hu, yu{ fnu Au {k™ku {kŒk ƒk¤k hu > {kxu ¿kk™ ðihkøÞ Ä{o ÞwõŒhu, ¼ÂõŒ f]»ý™e fheyu Œku {wõŒhu >>10>> ‚ðuo Ëw:¾ {xðk W…kÞ hu, ™Úke yun rð™k ƒeòu {kÞ hu > yuðe ‚kt¼¤e ‚wŒ™e ðkŒ hu, ð¤Œkt {™{kt rð[kÞkO {kŒ hu >>11>> su su fÌkwt Œwt {kfOzuÞ hu, {¤e ðkŒ ‚ðuo yk Œun hu > fÌkwt „wýu Au nrh y{qÕÞ hu, ÚkÞwt yu{kt ™Úke fktR ¼qÕÞ hu >>12>> ð¤e fÌkwt Œwt ð]tËkð™ {ktÞ hu, Œun ‚ðuo ‚kt¼ÞwO {™{ktÞ hu > …Ae …wºk™u ©ef]»ý òýe hu, ÚkR Ëe™ ™u ƒkur÷Þkt ðkýe hu >>13>> ð¤e nwt ykðe þhý Œ{khe hu, yk…ku rþ¾k{ý {™u ‚khe hu > Œ{u fÌkwt su ¿kk™ ðihkøÞ hu, Ä{o ‚rnŒ ¼ÂõŒ ‚w¼køÞ hu >>14>> Œu™ku rðrÄyu rð¼k„ fhe hu, fnku yrŒ nuŒu Œ{u nrh hu > ð¤e ‚k[k ‚kÄw™wt MðY… hu, fnußÞku f]…k fhe ‚w¾Y… hu >>15>> yu{ «u{u …qAâwt «u{ðrŒ hu, íÞkhu ƒur÷Þk nrh{nk{rŒ hu > ™ð{e r™rþ òŒkt sw„ ò{ hu, ƒkuÕÞk {kŒk «íÞu ½™~Þk{ hu >>16>> Ëuðk {kŒk™u ¿kk™™wt Ëk™ hu, fne nrh„eŒk ¼„ðk™ hu > …t[ ðkŒu fÞkuo Œu «ƒkuÄ hu, su™u ‚kt¼¤Œkt ðkÄu {kuË hu >>17>> Œun™k Au …t[ yæÞkÞ hu, fÌkwt «Úk{™k yæÞkÞ{ktÞ hu >


MðÄ{o ‚rnŒ ¼ÂõŒ sun hu, ÚkkÞ ‚kÄw™k ‚t„Úke Œun hu >>18>> Œun ‚kÄw Œýkt su ÷ûký hu, frn Ëu¾kzâkt Œu ŒŒûký hu > ƒesu yæÞkÞu ðýko©{ Ä{o hu, fne Ëu¾kzâku Œun™ku {{o hu >>19>> ºkesu yæÞkÞu Sðkí{¿kk™ hu, fÌkwt {kŒk «íÞu ¼„ðk™ hu > ð¤e …h{kí{k su ©ef]»ý hu, fÌkwt Œu™wt ¿kk™ ÚkR «§ hu >>20>> [kuÚku yæÞkÞu fÌkwt ‚w¾Y… hu, ðihkøÞ™wt MðY… y™w… hu > Œun ðihkøÞ su Úkfe ÚkkÞ hu, fÌkk Œun™k ‚ðuo W…kÞ hu >>21>> …t[{k yæÞkÞu ™ð «fkhu hu, fne ¼ÂõŒ rð¼k„ rð[khe hu > yu{ …t[kæÞkÞu W…Ëuþ hu, ykÃÞku {kŒk™u nrhyu yþu»k hu >>22>> yuðe heŒu nrh„eŒk fR hu, ‚wýe {kŒkyu Œu ©wrŒ ËR hu > …Ae …wºk «íÞu ƒkuÕÞkt {kŒ hu, ‚wýku nrh «¼w {khe ðkŒ hu >>23>> Œ{u f]»ý™u rð»ku ¼„rŒ hu, fÌkwt fhðe nuŒu þwt yrŒ hu > Œun ©ef]»ý Aku ‚wŒ Œ{uhu, r™ùu fhe™u òÛÞk Au y{u hu >>24>> f]»ý fneyu su „ku÷kuf Äk{u hu, Œu Œ{u ÚkÞk Aku nrh™k{u hu > «¼w Œ{khu ð[™u ð¤e hu, {khk ‚ðuo ‚tþÞ „Þk x¤e hu >>25>> {khe ð]Â¥k Œ{{kt Xuhkýe hu, fk÷ {kÞk™k ¼ÞÚke {wfkýe hu > nðu òô Awt Œ{khu Äk{ hu, yu{ fne™u …kBÞkt rð©k{ hu >>26>> …Ae ÄÞwO «¼wS™wt æÞk™ hu, Œuýu fhe ¼qÕÞkt Œ™¼k™ hu > yu{ fŒkO yfo WËu ÚkÞk hu, íÞkhu «¼wS ™kðk™u „Þk hu >>27>> …Ae r™íÞ fh{ ™u fkshu, ykÔÞk yÂø™þk¤k{kt {nkhks hu > íÞkhu {kŒkS™u Œun ðkh hu, Ëu¾kýk «¼w ÓËÞ {kuÍkh hu >>28>> «‚Òk ðË™ ðŠý™u ðuþ hu, ƒktæÞku Au ‚khku ytƒkuzku rþþ hu > [tÿfktrŒ ‚{ {w¾ þku¼u hu, ™Þýkt ™ðe™ f{¤ W¼u hu >>29>> ½™~Þk{ ‚wtËh Au Œ™ hu, …nuÞwO fku…e™ …h ykAkË™ hu > ¾¼u ïuŒ ð† ÷eÄwt Äkhe hu, ftXu {k¤k ƒu ‚wtËh ‚khe hu >>30>> …t[ Wæðo…wtzÙ Au …wr™Œ hu, …nuhe ïuŒ ‚khe W…ðeŒ hu > yuðe {qŠŒ{kt r[¥k [kuxâwt hu, …kBÞkt ytŒh{kt ‚w¾ {kuxwt hu >>31>> …Ae ËeXku …kuŒk™ku ykí{k hu, Œus Œus Œus™e Au ‚e{k hu > {™ «ký „wý $rÿÞ Ëun hu, Œun …h «fkþf sun hu >>32>> yuðku r™s ykí{k «fkþ hu, Œu™ku ÚkÞku ƒúñþwt rð÷k‚ hu > Œun ƒúñ Œus{ktrn {kŒ hu, ËeXk nrh Œu f]»ý ‚kûkkŒ hu >>33>> {™kunh ‚wtËh ½™~Þk{ hu, Aƒe òuR ÷ksu fkuxe fk{ hu > fkurxfkurx RLËw™ku Wò‚ hu, yt„yt„ «íÞu Au «fkþ hu >>34>> nu{‚{ þku¼k ð‚™™e hu, frx{u¾¤k Au hŒ™™e hu > {kuh{w„x szâku {rýÞu hu, {fhkf]rŒ fwtz¤ „rýyu hu >>35>> ftXu fkiMŒw¼ {rý™ku nkh hu, {kurŒ {k¤k þku¼u Au y…kh hu > ðuZ ®ðxe fzkt fh W¼u hu, ƒksw fksw ™u ‚ktf¤kt þku¼u hu >>36>>


…„u þku¼u ‚wtËh ™q…wh hu, ‚khe fku{¤kðMÚkk rfþkuh hu > [Š[ [tË™ …nuÞko Au nkh hu, Œkuhk „shk þku¼u y…kh hu >>37>> …nuhe ðisÞtŒe ‚wtËh {k¤k hu, Œuýu ÷k„u Au yrŒ Y…k¤k hu > þku¼u ðkt‚¤e ‚khe ‚wtËh hu, yuðk ËeXk {kÞu ™xðh hu >>38>> r™h¾e n»ko …kBÞkt {nuŒkhe hu, …Ae ËeXk Œu™u ƒúñ[khe hu > f]»ý nrh nrh Œus f]»ý hu, yuðwt ÚkÞwt {kŒkS™u ÿ»ý hu >>39>> …Ae fh òuze Ëe™ ÚkR hu, ƒkuÕÞkt f]»ý «íÞu {kŒk hR hu > fhe MŒwrŒ fnu Au yu{ {kÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>40>> ‚kÄw ËuðŒk ™u ‚íÞ Ä{o hu, Œu™u …k¤ku Aku …qhý ƒúñ hu > ð¤e hûkf ƒúkñý „kÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>41>> fhðk r™ss™™e «rŒ…k¤ hu, ykÔÞk „ku÷kuf Úkfe ËÞk¤ hu > ÚkR …wºk fhe {khe ‚nkÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>42>> ð¤e y¿kk™Y…e su Œ{ hu, Œu™u xk¤ðk ‚qhs ‚{ hu > Ä{o yufktrŒf ÄkÞkuo ‚ËkÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>43>> ð¤e yuf nkÚku ðh yk…ku hu, yuf nkÚku y¼Þ fhe MÚkk…ku hu > …k…ð™Ën™ ™k{ËkÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>44>> …k¾tzÄ{o™u ¾tzðk fks hu, Œ{u «fx …trzŒ hks hu > þhýk„Œ™k ‚w¾ ‚e{kÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>45>> ¿kk™ ¼ÂõŒ ðihkøÞ ¼tzkh hu, y®n‚krËf Ä{o y…kh hu > yuðk ƒnw „wý Œ{ {ktÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>46>> Œ{u yf¤Y… yðŒkhe hu, n{ýkt ðŠýðu»k hÌkk Äkhe hu > yu{ fhu Au MŒwrŒ™u {kÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>47>> yu{ ¼kðu fhe™u ¼„rŒ hu, fhu {qhrŒ yk„éÞ rð™rŒ hu > fhu ðtË™ ðkhýu òÞ hu, ÄLÞ ÄLÞ f]»ý nrhhkÞ hu >>48> yu{ fne™u ŒßÞwt Au Œ™ hu, hk¾e ©ef]»ý {qŠŒ{kt {™ hu > yu{ Ëun™u ŒS ¼„rŒ hu, …kBÞkt rËÔÞ Ëun «u{ðŒe hu >>49>> {u÷e yun Ëun WAht„u hu, hÌkkt ©ÄkrË îkËþ ‚t„u hu > Ëwðko‚k™ku þk… Œu xéÞku hu, {kuhu nŒku Œuðku Ëun {éÞku hu >>50>> ‚tðŒ yZkh yzŒkr¤þu hu, fkŠŒf þwrË Ëþ{e rËð‚u hu > þr™ðkh ‚wtËh ‚ðkhu hu, {uÕÞwt {kŒkSyu Œ™ íÞkhu hu >>51>> …Ae Ëun™u ÷R ‚tƒtÄe hu, yÂø™ Ëkn ËeÄku Yze rðrÄ hu > …Ae hk{«Œk… ‚wòý hu, fhe r¢Þk Œu þk† «{ký hu >>52>> …Ae nrhyu {kLÞkt {kŒk Œun hu, {kuxk ¼kR™e ðÄw Au sun hu > fÞwO ¼k¼eSyu nuŒ ½ýwt hu, hk¾u ƒnw ƒnw nrhŒýwt hu >>53>> r™íÞu s{kze™u …kuŒu s{u hu, susu fnu Œu ‚ðuo ¾{u hu > yÄo ½ze òu y¤„k òÞ hu, ðýrËXu Œu ÔÞkfw¤ ÚkkÞ hu >>54>> ð¤e ¼kR™u nuŒ Au ¼khe hu, ™ ¾kÞ …eÞu yu™u rð‚khe hu >


òÞ h{ðk Œku x¤ð¤u hu, òuÞk rð™k Œku st… ™ ð¤u hu >>55>> nrh …kuŒu ƒnw r™M…]n hu, ¾k™…k™{kt ™rn ‚™un hu > þe÷ ‚tŒku»k ‚kÄwŒk yrŒ hu, òÛÞwt Œ… íÞk„™e {qhrŒ hu >>56>> ð¤e ŒkŒu yk…e ¼÷k{ÛÞwt hu, yk™e hk¾ßÞku ¾ƒh ½ýwt hu > yk™u ™Úke Ëun™e ‚t¼k¤ hu, Œu™e fhßÞku Œ{u h¾ðk¤ hu >>57>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ¼ÂõŒ ËuníÞk„ ™k{u [kuðeþ{wt «fhý{T >>24>>

…qðoAkÞku– ‚nw {¤e ð¤e ‚kt¼¤ku, fnwt íÞkh …Ae™e heŒ > Ä{oËuð™e ðkhŒk, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ËR r[Œ >>1>> ‚ktÏÞÞku„™u ykþhe, hÌkk …kuŒu MðÄ{o™u {ktÞ > r™þrË™ ©ef]»ý™wt, M{hý fhu Au ‚ËkÞ >>2>> «ð]r¥k {™Úke …hnhe, fhe rð»kÞðk‚™k íÞks > MðkË hrnŒ Úkkuzwt s{u, ƒúñ[Þo hk¾ðk fks >>3>> Œ…u fhe Œ™ f]»k Au, æÞk™ Þku„™wt Au ƒ¤ > ‚wŒ Œu™e ‚uðk fhu, r™hsh òýwt r™h{¤ >>4>> [ku…kR– …kuŒk™k ‚wŒ ¼„ðk™ sun, nrh ‚kÚku Au ƒnw ‚™un > Œun rð™k Œ… òu„ðrŒ, {™™u þwØ fÞwO Au yrŒ >>5>> yuðk ‚{k{kt Ëun ÷ûký, Úkkðk ÷køÞkt Œ™u ŒŒûký > Vhfe yktÏÞ ¼ws zkƒwt yt„, ÚkÞkt þwf™ òÛÞkt fwZt„ >>6>> ð¤e Mð¡kt ÷kÄkt Au sun, yrŒ yð¤kt sýkýkt Œun > òýwt hrð þrþ ð¤e Wzw, …zâkt ¼qr{yu Œu …ý ¼wzwt >>7>> fÞkuo þk† ËÂüyu rð[kh, ykÔÞwt {]íÞwt òÛÞwt r™hÄkh > òÛÞwt Úkkuzk Ëkzk{ktrn Ëun, …zþu yu{kt ™rn ‚tËun >>8>> …Ae ©ef]»ý™kt ƒk¤[rhºk, Ëþ{{kt fÌkkt Au …rðºk > Œu™ku r™íÞ r™íÞ …kX fhu, f]»ý{qŠŒ Wh{kt Ähu >>9>> ƒeò Úkfe Au ƒnw WËk‚, yu{ fŒkO ðeíÞku yuf {k‚ > «u{ðŒe™ku {kr‚‚ku sun, fÞkuo þk†™k rðrÄyu Œun >>10>> ©kØ ‚khe s{kzâk rð…h, fÞkuo {kr‚‚ku ‚khku ‚wtËh > …Ae {k‚u {k‚u r™hÄkh, sBÞk Âîs nòhku nòh >>11>> yu{ fŒkO ‚kŒ {k‚ ÚkÞk, s{e ƒúkñý Œu ½uh „Þk > …Ae …kuŒu …kuŒk™k ‚tƒtÄe, sBÞk ¼u¤k ƒu‚e ¼÷e rðrÄ >>12>> …Ae Ä{oËuð™u Œu Ë™u, ykÔÞku Œkð …ezk ÚkR Œ™u > íÞkhu yu{ rð[kÞwO Au {™, ykÔÞwt {]íÞwt nðu Úkkuzu Ë™ >>13>> …Ae ‚ðuo …ËkhÚk {ktÞ, «erŒ hnuðk ËeÄe ™rn õÞktÞ > ©ef]»ý æÞk™u òuzâwt Au {™, ykÔÞku yufkËþe™ku íÞkt Ë™ >>14>> ŒurË ©ef]»ý™e …qò feÄe, Œuze ƒúkñý™u ¼÷e rðrÄ > yu{ fŒkO ykÚkr{Þku Ë™, …ze hkíÞ ykrðÞkt Mðs™ >>15>>


‚ðuo ‚tƒtÄe hÌkkt Au ‚wR, nrh rð™k ƒuXwt ™Úke fkuR > yufkËþe™k ò„hý fks, yuf ò„u …kuŒu {nkhks >>16>> r™sŒkŒ™kt [kt…u Au [hý, yu{ fhu Au yk…u ò„hý > ŒkŒ …kBÞk …ezk Œkð Œuýu, ™Úke ykðŒe r™Ëhk ™uýu >>17>> …Ae nrh™e RåAkyu fhe, ð]Â¥k ytŒh{ktrn WŒhe > ‚{krÄ{kt òuÞwt ƒúñŒus, ËeXku Œus ‚{qn ‚ns >>18>> òuÞwt ð]tËkð™ Œu {kuÍkh, ËeXk f]»ý íÞkt fŒko rðnkh > ‚wtËh {kuh÷e nkÚku Au yuðk, ËeXk …qðuo ËeXk nŒk suðk >>19>> r™Š¾ ©ef]»ý ðkæÞku yk™tË, ÚkÞk {„™ Ëu¾e ‚w¾ftË > nwðk hku{ktr[Œ „kºk Œuýu, ykÔÞkt n»ko Œýkt yk‚wt ™uýu >>20>> …Ae Ä{uo ‚t¼ú{u fhe™u, fÞkO ËtzðŒ ƒnw nrh™u > fhe ™{Mfkh òuze «ký, W¼k yk„¤u Ä{o ‚wòý >>21>> fŒkO Ëþo™ íÞkt ŒŒfk¤, ËeXk f]»ý …kuŒk™k Œu ƒk¤ > f]»ý nrh nrh Œus f]»ý, yuðwt òýe™u fhu Au ÿ»ý >>22>> f]»ý‚{ Ëun™ku ykfkh, Vuh ™rn ðu»k ƒúñ[kh > …Ae Ä{o™u ‚ðuo ‚kt¼ÞwO, f]»ý nrh™k{u Ëun ÄÞwO >>23>> {khu ½uh «„xâk yu f]»ý, ÚkR …kuŒu ¼„ðk™ «§ > yu{ òýe «u{ðþ ÚkÞk, …Ae nrh™u {¤ðk „Þk >>24>> íÞktŒku ytŒÄko™ ÚkÞwt Y…, ËeXwt ‚{kÄe{kt su y™w… > òøÞk ‚{krÄÚke Ä{oËuð, íÞktŒku …k‚u fŒko ËeXk ‚uð >>25>> Œu™u {éÞk fhe yrŒ «eŒ, Œuýu ÚkÞk …kuŒu hku{ktr[Œ > ykÔÞkt n»ko™kt yktÏÞ{kt ykt‚wt, òÛÞwt ykðe {tzkýwt [ku{k‚wt >>26>> …Ae ™{Mfkh fhe ½ýwt, fÞwO «khÚk™k «¼wŒýwt > fnu ™h™kxÞf Œ{u Ähe, Zktfe hkÏÞwt Au yiïÞo nrh >>27>> Œ{u ‚ðuo s„Œ™k Mðk{e, f]»ýËuð Œ{u ƒnw™k{e > {khk RüËuð f]»ý sun, …qhý …wY»kku¥k{ Œ{u Œun >>28>> fhðk ‚íÞ …kuŒk™wt ð[™, {khk …wºk ÚkÞk ¼„ð™ > Œ{u MðŒtºk Aku ¼„ðk™, …qðuo ykÃÞwt Œwt {ws™u ¿kk™ >>29>> ‚kûkkŒfkh s™{ ‚{u, {™u sýkýkŒk «¼w Œ{u > Œun ¿kk™ fk¤ ðu„u fhe, {™u rð‚he „Þwt Œwt nrh >>30>> nðu yksÚkfe ¿kk™ yun, rð‚he{kt òßÞku {k„wt Œun > fnwt Œ{™u ‚wýku ËÞk¤, ykÔÞku Au ‚{e…u Ëun fk¤ >>31>> …kt[ Aku rË™u Œ™ Awxþu, fk[ku fwt¼ Œu r™ùu Vwxþu > Œu™ku ¼Þ ™Úke {™ {khu, ËZ yk©Þu fhe Œ{khu >>32>> …ý yuf ¾uË {™{ktÞ, rðhn Œ{khku ™rn ‚nuðkÞ > {kxu Vhe sL{ Úkkyku {khku, …ý rðÞku„ {kt Úkkyku Œ{khku >>33>> yuðku ðh {k„wt Œ{ …k‚, yk…ku ËÞk fhe yrð™kþ >


yuðkt ‚wýe Ä{o™kt ð[™, ƒkuÕÞk yk…u …kuŒu ¼„ð™ >>34>> fÌkwt ŒkŒ ‚wýku {khe ðkŒ, {kYt MðY… òÛÞwt ‚kûkkŒ > ÚkÞwt ÞÚkkhÚk ¿kk™ {kYt, yuŒku ÚkÞwt Au yrŒþu ‚kYt >>35>> fktR òýðk …k{ðk {ktR, fuzu hÌkwt ™Úke ƒkfe fktR > Œ{u …qhýfk{ Aku ŒkŒ, {k™ku f]ŒkhÚk fnwt ðkŒ >>36>> {kxu ¼kirŒf Ëun™u íÞk„e, rËÔÞ Ëun …k{ku ƒz¼k„e > ‚ðuo ‚tƒtÄe ¼u¤k Œ{u ŒkŒ, hnuþku {khe …k‚u ‚kûkkŒ >>37>> yu{kt ‚tþÞ ™Úke ÷„kh, Œòu ®[Œk Œ{u ykýeðkh > Úkkyku r™:‚t„ ‚ðoÚke Ä{o, fnwt yk ‚{u ‚{òu {{o >>38>> {ws …hkÞý Úkkyku ŒkŒ, þwØ {™u fhe fnwt ðkŒ > r™s ykŒ{k{kt {kYt æÞk™, fhku yrŒ «eŒu „wýðk™ >>39>> fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™, fÌkkt ŒkŒ™u yuðkt ð[™ > ‚wýe hkS ÚkÞk Ä{oËuð, fÞkuo ™{Mfkh ŒŒ¾uð >>40>> …Ae Ä{o ƒkuÕÞk Œun ðkh, Œ{u fÞkuo {wt…h W…fkh > Œu™k «rŒ W…fkh {ktR, nkÚk òuzâk rð™k ™Úke fktR >>41>> {kxu [hýf{¤ Œ{khu, fYt ðtË™ ðkh{ðkhu > yuðwt ‚wýe …kuŒu ¼„ðk™, fÞwO ŒkŒ™wt ƒnw ‚™{k™ >>42>> …Ae Ä{uo Œuzâk ‚wŒ ËkuÞ, hk{«Œk… {kuxuhk ‚kuÞ > ™k™k ‚wŒ RåAkhk{ sun, …kuŒk …k‚¤u ŒuzkÔÞk Œun >>43>> {]íÞwt ‚{Þ òýe™u Ä{o, ‚{òðu Au ‚wŒ™u {{o > nrh¿kk™Y… ®[Œk{rý, Ëuðk RAâk Au ‚wŒ™u ½ýe >>44>> su{ {]íÞwt xkýu fkuR s™, ‚kU…u …kuŒk™k …wºk™u Ä™ > Œu{ nrhS™k ¿kk™Y…, RAâk ‚wŒ™u Ëuðk y™q… >>45>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ä{o‚{krÄ ™k{u …[e‚{wt «fhý{T >>25>>

…qðoAkÞku– ‚ðuo {¤e nðu ‚kt¼¤ku, yrŒ ðkŒ fnwt y™q… > nrh W…k‚e s™™u, Au ‚kt¼¤Œkt ‚w¾Y… >>1>> [ýuo [ýuo [rhºk [ÔÞkt, f]»ýËuð™kt ƒnw ƒnw > y{]ŒðŒ fÚkk yun, ‚Ë{rŒ ‚wýþu ‚nw >>2>> ð[™ Au Ä{o Ëuð™kt, …wºk «íÞu …h{ký > ©ðý ËR su ‚kt¼¤u, Œu …k{u …Ë r™hðký >>3>> …Ae Ä{uo ‚wŒ ŒuzkrðÞk, Ëuðk rþ¾k{ý ‚w¾ fks > ytŒ ‚{u r™rÄ yk…ðk, RAâk yk…u {nkhks >>4>> [ku…kR– …Ae ŒuzkrðÞk ‚wŒ ËkuÞ, ykðe ƒuXk ðtË™ fhe ‚kuÞ > ßÞkhu …wºk ÷køÞk ykðe …kÞ, Œun «íÞu ƒkuÕÞk Ä{ohkÞ >>5>> nu …wºk Œ{u {kYt ð[™, rnŒfkhe Au {k™ßÞku {™ > fnwt hnMÞ Œýe ðkŒ yun, Ähku ÓËÞ{kt fhe M™un >>6>>


{khk ð[™{ktrn «ŒeŒ, nkuÞ Œku Œ{u ÄkhßÞku r[Œ > íÞkhu fh òuze fnu ƒuW ¼úkŒ, y{u {k™þwt fnku Œ{u ŒkŒ >>7>> su su fnuþku yk ‚{u ð[™, Œu Œu ‚íÞ {k™ðkt Au {™ > íÞkhu Ä{o fnu ‚wŒ ©uc, hkÄkf]»ý su yk…ýk Rü >>8>> su™u W…k‚wt Awt ykXwt ò{, Œus f]»ý yk ©enrh ™k{ > {khk ‚wŒ ™u Œ{khk ¼kR, Œu Au f]»ý {k™ku {™{ktR >>9>> nrhY… yk f]»ý ‚kûkkŒ, Œu™e ¼ÂõŒ fhßÞku ƒu ¼úkŒ > hnußÞku yu™k ð[™{kt r™íÞ, fhßÞku ‚uðk fhe ƒnw «eíÞ >>10>> ð¤e f]»ý™e «rŒ{k sun, yk…ýu …qSyu Aeyu Œun > Œu yk ©enrh™e r™ùu ƒwÍßÞku, yu{ òýe rðrÄyu …qsßÞku >>11>> ð¤e «Úk{ Œ{™u {U …wºk, fÌkk ©ef]»ý™k su ƒu {tºk > yükûkh {tºk …kBÞk yk…, Œu …ý yk™k òýe fhku ò… >>12>> y®n‚krËf …k¤ßÞku r™Þ{, hnußÞku MðÄ{o{kt fhe «u{ > {khe yux÷e yk„LÞk Äkhe, ¼sßÞku nrh yk ‚w¾fkhe >>13>> yu{ ðŒoþku Œ{u ‚wòý, Úkkþu Œ{khkt fkurx fÕÞký > yu{ ðŒoßÞku ƒuW ¼úkŒ, ‚íÞ {k™e ÷ußÞku {khe ðkŒ >>14>> ð¤e f]»ý su yk y¢wØ, þ† ÷R ™rn fhu ÞwØ > r™sƒwÂØyu fhe ËÞk¤, fhþu y‚wh s™™ku fk¤ >>15>> f¤e yÄ{oÚke ðæÞk ½ýk, ðuþ ÷R hÌkk {™w»Þ Œýk > Œu …]Úðeyu ÷ku…kðe MðÄ{o, …k…e fhkðu Au su fwf{o >>16>> Œu yÄ{o x¤kðþu ‚nw, f]»ý¼ÂõŒ fhkðþu ƒnw > fhþu y÷kirff ƒnw fks, …Ae rð[khe™u ðrýohks >>17>> r™s yk[khs …Ë sun, MÚkk…þu Œ{khu fw¤u Œun > yu{ fhe {kuxkt {kuxkt fk{, …Ae …Äkhþu r™s Äk{ >>18>> íÞkhu nrhykr©Œ su s™, Œu™u Äehs ™rn hnu {™ > ƒnw ƒnw fhþu Œu þkuf, fnuþu «¼wS „Þk „ku÷kuf >>19>> Úkkþu r™hkÄkh ™u r™hkþ, íÞkhu Wh{kt rð[khe Ëk‚ > …Ae ©enrh™e su «rŒ{k, fhþu …qò ¼kð ÷kðe Œu{kt >>20>> ð¤e {ÞkoËk ƒktÄþu Œun, Œu{kt s™ hnuþu r™{u sun > yu™e {qŠŒ™k su …qs™khk, yuðk ¼õŒ s„ŒÚke LÞkhk >>21>> Œun Ä{o yÚko {kuûk fk{, …k{u òýku …wY»k ™u ðk{ > yu{kt ™Úke ‚tËun ÷„kh, r™ùu {k™ku fhe r™hÄkh >>22>> yuðe ŒkŒ™e ‚kt¼¤e ðkŒ, ¼kR ƒuW ÚkÞk hr¤ÞkŒ > …Ae ÷køÞk Au nrh™u …kÞ, y{u Œ{khk Awt ðŠýhkÞ >>23>> ‚ðuo fk¤u fhku hûkk {khe, íÞkhu ¼kR «íÞu fnu {whkhe > Œ{u ykËhu ¼òu ©ef]»ý, Œuýu fhe nwt ÚkkRþ «»ý >>24>> yk…ýu ŒkŒu fhe yk„LÞk, Œ{khu ™ fhðwt Œu rð™k >


yuðe ‚wýe ƒuW ¼kÞu ðkýe, ¼ßÞk ©enrh™u f]»ý òýe >>25>> …ý «íÞûk nrh™wt æÞk™, hÌkwt nrh RåAk{kt r™Ëk™ > furË ÚkkÞ ™u furË ™ ÚkkÞ, yuðe heŒu ðhŒu ‚ËkÞ >>26>> yu{ Ä{uo Œuze ‚wŒ ƒu™u, fÞkuo W…Ëuþ Œun Œu™u > yufkËþe r™rþ hnuŒkt ò{, s…u {tºk su{kt ©ef]»ý ™k{ >>27>> íÞkt Œku ‚qÞo Œýwt WËÞ ÚkÞwt, ¼kR ‚kt¼¤Œkt ™kÚku fÌkwt > nu ŒkŒ su y¼eü Œ{khu, nkuÞ Œu fnku fhðwt {khu >>28>> íÞkhu Ä{o fnu ‚wýku nrh, …qýofk{ Aô r™ùu fhe > …ý ©ef]»ý ¼ÂõŒ™e Œ]…rŒ, ŒuŒku {khu {™u ™Úke ÚkkŒe >>29>> {kxu Ëun …zâk ‚wÄe ¼ÂõŒ, fhðk™u RåAwt Awt nwt yrŒ > ÚkÞwt yþõŒ Ëun yk {kYt, ™Úke ÚkkŒwt Œu …qs™ ƒkYt >>30>> {kxu ‚kŒ rËð‚{kt ‚wŒ, yÚko ‚rnŒ ‚wýkðku ¼k„ðŒ > yuðe ‚kt¼¤e ŒkŒ™e ðkýe, Œu™u {nkhksu ƒnw ð¾kýe >>31>> …Ae {tz… fÞkuo ‚ƒwØ, Œuzâku ƒúkñý ði»ýðe þwØ > ©e{ËT¼k„ðŒ™ku ¼ýu÷ku, Œu™u ŒuzkrðÞku ½uh ðnu÷ku >>32>> ÞÚkk rðrÄyu …qßÞk ©ef]»ý, fÚkk «kht¼e îkËþe rË™ > ŒurË Úkfe Ä{uo Œu rð[khe, nrh{qŠŒ{kt ð]Â¥k Äkhe >>33>> su™u ‚{e… ykðu s {hðwt, Œu™u ½xeŒ Au yu{ fhðwt > fÚkk ‚kt¼¤e …kBÞk yk™tË, Œuýu ßðh …ezk …ze {tË >>34>> ‚wýu rËð‚{kt fÚkk fk™u, hnu hkrºk{kt ‚{krÄ æÞk™u > yu{ ÚkÞk Aku rË™ Œu ðkh, ÚkÞwt ‚kŒ{u rË™u ‚ðkh >>35>> rŒrÚk [kuÚÞ ™u þwfhðkhu, ‚wrý fÚkk ‚t…qhý Œkhu > fhe fÚkk Œýe ‚{k…rŒ, ykÃÞkt ƒúkñý™u Ëk™ yrŒ >>36>> ð† ¼q»ký ËÂûkýk ËerÄ, fhe …qò …Ae Yze rðrÄ > …Ae ƒúkñý ð¤kÔÞku ½uh, ð¤Œk rð« sBÞk Yze …uh >>37>> íÞktŒku rËð‚ [zeÞku …nkuh, Ä{o Œ™u ßðhu fÞwO òuh > íÞkhu Ä{uo Mðs™ ŒuzkÔÞkt, òu¾™krËf s{e™u ykÔÞk >>38>> ƒuXk ‚{e…u ykðe Mðs™, íÞktŒku ËeXwt Au rþrÚk÷ Œ™ > rð[khe™u ‚wŒu ðkŒ ÷eÄe, Œuze rð« r¢Þk ‚ðuo feÄe >>39>> Ä{oþkMºku rðrÄ fÌkku sun, ½xu Œu{ fhkrðÞku Œun > ð¤e ƒúkñý Œuze nòYt, ykÃÞwt fk[wt yÒk ½]Œ ‚kYt >>40>> yk…e Äu™w Œýkt Ëk™ ð¤e, …Ae ƒuXk Ä{o …k‚u {¤e > [kÕÞku yufËtzku ïk‚ òýe, ™ðhkÔÞk ŒehÚk™u …kýe >>41>> „WAkýu ÷ª…e ¼qr{ ‚kh, Œu W…h ƒu‚kÞko Œu ðkh > …Ae …k‚¤u nŒkt su s™, fhðk ÷køÞkt ©ef]»ý ¼s™ >>42>> Ä{o …kuŒu Œku nrh™u òuR, ÚkÞkt ÂMÚkh Œu{kt ÿ„ ËkuR > y™LÞ ¼kð yuðk Ä{oËuð, Œuýu ŒßÞwt Œ™ ŒŒ¾uð >>43>>


yu{ ©ef]»ý™u …hŒk…u, Awxâk Ér»k™k þk…Úke yk…u > …Ae ¼ÂõŒ ykrË ËR sun, ‚ðuo ‚tƒtÄe fnuðkÞ Œun >>44>> …wºkY… nrh™e ‚uðkÞu, hÌkk nrh ‚{e…u ‚ËkÞu > …Ae ™kÚk ƒtÄð™u fkðe, r¢Þk ŒkŒ™e ‚ðuo fhkðe >>45>> Ä{oþk†{kt su rðrÄ fÌkku, ËknkrËf Œu{ …qhku ÚkÞku > ‚ðuo ‚tƒtÄe ½h™kt s™, þkufkŒwh fhu Au YË™ >>46>> fÞkO ©kØ Œu Œuh{k ‚wÄe, s{kzâk ƒúkñý ¼÷e rðrÄ > …Ae ©ðýe ÚkR òýe s™, ÷kÔÞk ð† ½huýkt ™u Ä™ >>47>> yk…e hk{«Œk…™u Œun, „Þkt ‚ki ‚ki™u ½uh yun > hk{«Œk… ™u RåAkhk{, s…u {tºk hxu f]»ý™k{ >>48>> r™s¼kR{kt ©ef]»ý¼kð, hk¾u ‚ËkÞ fhe WAkð > nrh …kuŒu yrŒr™‚«un, su™u fkuÞþwt ™Úke ‚™un >>49>> …kuŒu hÌkkŒk ½uh su ðkŒu, ÚkR …whe ŒßÞwt Œ™ ŒkŒu > ð¤Œku fÞkuo Au ƒeòu rð[kh, fhðk y™uf Sð WØkh >>50>> fhe ©enrh yux÷wt fk{, [kÕÞk ½uh Úkfe ½™~Þk{ > ‚tðŒT yZkh yku„ý…[k‚, ðŒuo ð»ko{kt yk»kkZ {k‚ >>51>> þwËe Ëþ{e þwfhðkh, ŒurË «¼wS ÚkÞk ŒiÞkh > «kŒ:fk¤u [kÕÞk ™kðk r{»ku, íÞktÚke þwØ W¥kh™e rËþu >>52>> ½h…hÚke WŒÞwO {™, ðnk÷wt ÷k„u Au ð‚ðwt ð™ > yuf fku…e™ ™u ykåAkË™, Œu rð™k ƒeswt ™Úke ð‚™ >>53>> {]„Ak¤k ™u Œw÷‚e {k¤, Wæðo…wtzÙ r[ö Au rðþk¤ > sxk{wfwx {trzŒ {kÚku, ÷eÄku …÷kþ™ku Ëtz nkÚku >>54>> [khu þk†Œýwt sun ‚kh, Œu™wt …wMŒf ¾¼k {kuÍkh > {wtS {u¾¤k f{tz¤wt fh, …k‚u r¼ûkk™wt …kºk ‚wtËh >>55>> ƒk¤{wfwtË ™u þk¤„úk{, ƒktæÞku ftXu ƒxðku Œu ~Þk{ > yuðk Úkfk ‚hsq™u Œeh, ykÔÞk WŒhðk ™Ëe ™eh >>56>> ð¤e swðu Au ðký™e ðkx, ŒŒo ™Ëe WŒhðk {kx > rƒÞu {™w»Þ ykðŒkt ¼k¤e, òýu h¾u òÞ …kAk ðk¤e >>57>> yuðu ‚{u ykÔÞku Au y‚wh, òÛÞwt {¤eÞku ðihe sYh > Œuýu „zÚk÷kðe „¤u Ík÷e, ™k¾e …wh{kt r™‚Þkuo [k÷e >>58>> s¤ y„kÄ yÚkkn ðnu, su …zu Œu SðŒku ™ hnu > {kuxk {½h {íMÞ Au su{kt, s¤½kuzk fkºkrýÞku Œu{kt >>59>> s¤‚k… ™u ¢[÷k fR, {½rhÞku hne Ëkuxwt ËR > su{kt Íwzâwt s¤kuÞwt r[ŒéÞwt, {u÷u ™rn ™k™wt {kuxwt {éÞwt >>60>> yuðk s¤stŒw Ëw:¾fkhe, ðnu ™eh ¼Þtfh ¼khe > WXu ÷uÞkuo ¼{rhÞku ð¤u, {ktrn ÷kuZ {kuxk Œu WA¤u >>61>> [k÷u «[tz ðu„{kt …qh, Œu{kt ™k¾e™u [kÕÞku y‚wh >


ËeXk Ëqh÷r„ Œku Œýkýk, …Ae Ëwü™u ™ið Ëu¾kýk >>62>> íÞkhu …k…eyu yu{ «{kÛÞwt, {wðku ðihe r™ùu {™ òÛÞwt > …Ae ËiíÞ „Þku r™sÄk{, fnu fhe ykÔÞku {kuxwt fk{ >>63>> ðihe {kÞkuo fne yuðe ðkŒ, íÞkhu y‚wh ÚkÞk hr¤ÞkŒ > nðu nrh …zâk Au su …qhu, ŒuŒku r™‚Þko sR Ëqhu >>64>> ºký …nkuh hÌkk s¤{ktR, ƒkh „kW r™‚Þko ŒýkR > …qò …wMŒf …k‚¤u hÌkwt, ƒeswt ‚hðu ŒýkR „Þwt >>65>> yu{ r™‚rhÞk ßÞkhu ™kÚk, [kÕÞk yuf÷k ™rn ƒeswt ‚kÚk > ÷eÄe fk¤k …ðoŒ™e ðkx, ‚ki™u rð‚khe™u ðhrýhkx >>66>> …ze ‚kts ™u ykÚkBÞku rË™, ykÔÞwt ½kuh rðfx íÞkt ð™ > hÌkk hkíÞ Œu ð™ {kuÍkh, ™Úke {™{kt ƒef ÷„kh >>67>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu Ä{oËun íÞk„ ™u ©enrh ½uhÚke r™‚Þko yu ™k{u Arð‚{wt «fhý{T >>26>>

…qðoAkÞku– íÞkh …Ae™e ðkhŒk, ‚wýßÞku ‚nw Yze …uh > ƒhkuƒh™kt ƒk¤fkt, ykÔÞkt nrh™u {¤ðk ½uh >>1>> ykðe™u fÌkwt ¼kR™u, õÞkt „Þk nrh {nkhks > þkuÄwt Awt y{u ‚ðkh™kt, …ý {éÞk ™rn yun yks >>2>> susu MÚk¤u òŒkt y{u, Œu Œku þkuæÞkt ‚ðuo Xk{ > õÞktÞ ™ {éÞk ™e÷ftXS, ½ýwt „kuíÞk y{u ½™~Þk{ >>3>> íÞkhu ¼kR ¼kuòR ‚kt¼¤e, ð¤e …ux{kt …ze Vk¤ > ykÚkBÞk ÷„e ™ ykrðÞk, õÞkt nþu nrh ËÞk¤ >>4>> –: hk„ ðuhkze :–

yu …Ae …ze hkíÞ, ¼úkŒ òuR™u hu > niÞwt ™ hÌkwt nkÚk, ËeÄwt hkuR™u hu >>5>> yu ¼kuòR Œ™ ¼k™, ¼wÕÞkt ‚kt¼¤e hu > «u{u ÚkR …hðþ, …zâkt ¼kUÞu Z¤e hu >6> yu …Ae WXe yu{ ƒkuÕÞk ðkýeÞu hu > Mðk{e þkuÄe þnuh yu™u ½uh ykrýÞu hu >>7>> yu ‚‚hu ¼÷k{ÛÞ, yk…eŒe yun™e hu > ‚kts ‚wÄe ¾ƒh ™ r÷Äe Œun™e hu >>8>> yuðwt òýe ËkuÞ ËËuo zkur÷Þkt hu > ¾k™ …k™ ¾ƒh ‚ðuo ¼qr÷Þkt hu >>9>> yu y™ws RåAkhk{, Áðu ½h{kt hu > …zeÞk ƒuW ¼kR, þkuf‚k„h{kt hu >>10>> yu {khk ¼køÞ™e ðkŒ, fneyu fun™u hu > ƒk¤…ýk{kt {kÞu, {wõÞku Ëun™u hu >>11>> yu òýwt ™e÷ftX, ÷kz ÷zkðþu hu > Œu …ý „Þk õÞktÞ, fiÞU ykðþu hu >>12>> yu …Ae òuðk fks, ‚ðuo [kr÷Þkt hu > ™Þýuu ðnu ™eh, ™ hnu Íkr÷Þkt hu >>13>> yu òuÞwt ‚ðuo þnuh, ƒòÁt þurhÞwt hu > òuÞkt „÷e ½h, VheVhe nurhÞwt hu >>14>> yu òuÞkt [kixk [kuf, {trËh {kr¤Þkt hu > òuÞkt {uze {ku÷ sY¾k ò¤eÞkt hu >>15>> yu{ yxkhe yðk‚, y„kþe Vr¤Þkthu > „kuŒŒkt „R hkíÞ, ™kÚk ™ {r¤Þk hu >16> yu òuR ‚ðuo ‚e{, ð™ ðkrzÞwthu > ‚h ‚rhŒk Œeh, …kufkÁt …krzÞwthu >>17>> yu ðeh {khk ÷R «ký, fku™u õÞkt „Þkhu > rËÄkt y{™u Ëw:¾,fu{ ™kðe ËÞkhu >18> yu ËþhÚk™u Ëw:¾, ËeÄwt h½w™kÚkShu > yu{ feÄwt Œ{u yks, ™e÷ftX ™kÚkShu >>19>>


yu y{khk òþu «ký, …Ae ykðþkuhu > ®™Ëk fhþu ÷kuf, ™{uhk fnkðþku hu >>20>> yu yu{ fÕ…u ¼kR, ðeh ‚kt¼hu hu > ™rn yuðk ™e÷ftX, rð‚kÞko rð‚hu hu >>21>> rËÞh™u rðÞku„u, Ëw:¾u òÞ …ze hu > ™kurŒ fhðe ™kÚk, y{ …h ykðze hu >>22>> yu fu{ ÄYt Äeh, {khk {™{kt hu > {qŠŒ [ze r[¥k, Œr…Þkt Œ™{kt hu >>23>> yu ¼kuòR {™{ktR, r[ö ®[Œrð hu > niÞu ™ hne Äeh, Ëw:¾e ƒnw nðe hu >>24>> yu yð÷ Wæðohu¾, ËkuÞ …„{kt hu > …zŒe nþu Ak…, Œu™e {kh„{kt hu >>25>> yu …„ yt„wXu hu¾, yku…u ykt„¤ehu > {k™wt {ýe ÷k÷, ™¾ ykð÷e hu >>26>> yu ytrfŒ ÷trfŒ …kÞ, …u™e …kŒr¤hu > ßÞkhu òuRþ ™kÚk, íÞkhu ÷Rþ fr¤hu >27 yu st½k ò™wt WY, W¼Þ òuR™u hu, ™kr¼ r™h¾e ™uý, ™rn …wAwt fkuR™u hu >>28>> yu …zu …uxu ð¤, ºký Œun™u hu > Wh ŒÁŒ{k÷, ¼w÷wt fu{ yun™u hu >>29>> yu r[ƒwf {w¾{ktÞ, ËtŒ ykð¤e hu > yku…u Au y…kh, òýwt y™khf¤e hu >>30>> yu ™k‚k …k‚u rŒ÷, yð÷ „k÷ Au hu > yu ƒu yuÄktýu ™kÚk, {kÚku ðk¤ Au hu >>31>> yu fku{¤ ‚wtËh ™uý, A…kzâkt ™rn A…u hu > su™e ¼úfwrx òuR fk¤, {™{ktrn ft…u hu yu yð÷ Au yuf rŒ÷, zkƒk fk™{kt hu > ‚wtËh þku¼u ¼k÷, Au ¼e™kðk™{kthu>>33>> yu yuðku {khku ðeh, {kt ‚tŒkzßÞku hu > {khku Sð™«ký, {™u Ëu¾kzßÞku hu >>34>> yu ™kðu ƒeòu fkuR yu™e òuzâ{kt hu > yý…wAâu yku¤¾kÞ, ÷k¾ku ¢kuzâ{kt hu >>35>> yu Þku„e ÞrŒ fkuR h¾u ¼ku¤ðku hu > òýe ™k™ku ƒk¤, yu™u ™rn yku¤ðku hu >>36>> yu ™h™khe{ktÞ, su™u su™u {¤u hu > fnußÞku òðku ½uh, ½h™kt f¤f¤u hu >>37>> yu ™ {éÞk ™e÷ftX, ÚkÞkt ƒnw Ëw:¾e hu > …Ae ykÔÞkt ½uh, rð÷¾e rð÷¾e hu >38> yu frx W…h fh, ÷eÞu ÷zÚkrzÞkt hu > ™Þýu [kÕÞkt ™eh, Ëw:¾zkt …rzÞkt hu >>39>> yu …Ae …kuíÞkt ½uh, „wý ¾xfu ¾hk hu > hktæÞkt hÌkkt yÒk, ™kðe ®™Ëhk hu >>40>> yu st¾u ‚ðuo s™, ‚t¼khe ~Þk{™u hu > „Þk ½™~Þk{, ½u÷wt fhe „k{™u hu >>41>> yu ¼k¼e ¼ð™{ktÞ, òuR sýþwt hu > niÞu ™ hne Äeh, òuR r[Œzwt ¾þwt hu >>42>> yu …ze hne …k½, ™ …nuhe Íw÷ze hu > „Þk ™k„u …kÞ, ™ …nuhe {kusze hu >>43>> yu fktxk ™u fktfh, ðeh ¾wt[þu hu > ÷k„þu ßÞkhu ¼q¾, íÞkhu fkuý …wAþu hu >>44>> yu yu{ fÕ…u ¼kR, ¼kuòR {™{kt hu > òýwt Awt Sð™, „Þk Aku ð™{kt hu >>45>> yu ðÁ ðk™h ðk½, ð‚u ð™{kt hu > ŒuÚke rƒþku ŒkŒ, Œ{u {™{kt hu >>46>> yu ð¤e hªA ¼ªA, hkuÍ r[Œhk hu > {rn»kk ™u {kŒt„, ðhkn ð™ ¾hk hu >>47>> yu ¼qŒ «uŒ ËiíÞ, hkûk‚ hkûk‚e hu > ð™{kt ¼kðw ¼e÷, ð‚u nƒþe hu >>48>> yu rðfx nþu ð™, ‚½™ ÍkzÚke hu > …zŒe nþu Íh, {kuxk …nkzÚke hu >>49>> yu Ëu¾e yuðwt ð™, s™ òÞ [¤e hu > Œ{u ƒeþku ƒk…, ½uh ykðku ð¤e hu >>50>> yu ¼kR ™u ¼kuòR, yu{ f¤ f¤u hu > ðk÷ku …kuíÞk ð™, fkuý ‚kt¼¤u hu >>51>> yu fwxwtƒ ™u …rhðkh, nkÞkO hkuR™u hu > fu™ku ™ ÔÞkÃÞku {kun, {™u r™h{kurn™u hu >52 òýwt ‚„kt ‚uý, ™kuŒkt Mð¡u hu > {u÷e rð‚khe ðkŒ, ðihkøÞ W…™u hu >>53>> yu ÷eÄe rðfx ðkx, ðk÷u ð™™e hu > r™»fw¤k™tË™u ™kÚk, ™ ‚wýe Mðs™™e hu >54> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©eS {nkhks ½uhÚke r™‚Þko ™u fuzÞu rð÷k… fÞkuo yu ™k{u ‚¥kkrð‚{wt «fhý{T >>27>>

…qðoAkÞku– ð¤e ‚wýku ‚nw þw¼{rŒ, fnwt íÞkh …Ae™e ðkŒ > ƒnw™k{e {nkhks™e, su hÌkk Au ð™{kt hkíÞ >>1>>


ðuhý hs™e ðne „R, ÚkÞwt ‚wtËh ‚kYt ‚ðkh > W¥kh rËþ™u W…hu, ÚkÞk [k÷ðk …kuŒu ŒiÞkh >>2>> rn{k÷Þ òuðk nk{ Au, ÍkÍwt nuŒ Au òuðk Íkz > ½ýkf Ënkzk [k÷Œkt, ykÔÞku «Úk{ fk¤ku …nkz >>3>> «kiZ …nkz Íkz yrŒ, ßÞkt …þw™ku ™rn …kh > {™w»ÞòrŒ {¤u ™rn, …kuíÞk …kuŒu ð™ {kuÍkh >>4>> [ku…kR– òuR fk¤k r„rh™e Œ¤kxe, ð™ ‚½™ ™u ½ýe ½kxe > rsÞkt ™ …zu ‚qÞo «fkþ, rŒÞkt feÄku …kuŒu sR ðk‚ >>5>> rsÞkt …nkz «kiZ «[tz, ð]ûk fhu Au ðkŒku ƒúñktz > Œu™kt …w»… …ºk {q¤ ftË, sun s{u Œu …k{u yk™tË >>6>> yrŒ h‚k¤ fku{¤ V¤, ðnu ™Ëeyu r™{o¤ s¤ > rŒÞkt …þw ™u …ûke y…kh, Vhu n{uþkt ð™ {kuÍkh >>7>> ®‚n ÔÞk½ú ðhkn {rn»kw, …kzu „s „Uzk ƒnw r[þwt > rhtA ¼ªA ‚k{‚k{kt nwfu, {ktrn fuþhe ®‚n Œkzwfu >>8>> ‚whk„kÞku ™u hkuÍzkt ½ýkt, Vhu xku¤kt ‚u{h ~Þk¤Œýkt > ðY ðk™h ™u YY h{u, fMŒwrhÞkt {]„ fR ¼{u >>9>> {™w»Þ {kºk {¤u ™rn su{kt, Vhu …kuŒu yufkyuf Œu{kt > fXý ¼qr{ ™u fktfhk yrŒ, fhu fku{¤ [hýu íÞkt „rŒ >>10>> fktxk £t„xk{kt r™íÞ Vhu, ¼qŒ «uŒ ËiíÞÚke ™ zhu > ykí{ËÂü ™u Äehs yrŒ, {kuxe áþk fwþk„ú Au {rŒ >>11>> Ë…ohrnŒ ƒnw ËÞk¤, Vhu ð™u Ä{o«rŒ…k¤ > V¤ Vw÷ su {¤u Œu s{u, ™rn Œku s¤…k™u rË™ r™„{u >>12>> ftË {q¤ {¤u fkuR rË™, Ähe nrh™u fhu ¼kus™ > ™Úke ‚kUýu ‚kt¼¤Œwt ½h, ðnk÷wt ÷k„u Au ð™ ‚wtËh >>13>> ¼hŒS™wt ykÏÞk™ Au {w¾u, Œuýu y‚t„e hnu Au ‚w¾u > yuðk Úkfk òuŒk òuŒk ð™, [kÕÞk …w÷nk©{u Sð™ >>14>> Œ… fhðk Au Rþf Œ™u, íÞk„ ðihkøÞ ðnk÷ku Au {™u > [k÷Œkt [k÷Œkt ¼qÕÞk ðkx, {u÷e {kh„ [kÕÞk Wðkx >>15>> rËþ ƒktrÄ™u [kÕÞk ËÞk¤, {qfe r™s þheh ‚t¼k¤ > ºký rËð‚ ðne „Þk íÞktR, s¤ V¤ {éÞwt ™rn fktR >>16>> [kuÚku rËð‚u [uŒ ™ hÌkwt, …]rÚkðeyu r…tz …ze „Þwt > hne {qhAk ½ze ƒu ðkh, …Ae WrXÞk «ký ykÄkh >>17>> òuÞwt …Ae [khufkuhu ßÞkhu, rËXe ™Ëe Ëqh Úkfe íÞkhu > …Ae Äehu Äehu „Þk íÞktÞ, sR …kuŒu ™kÞk ™eh{ktÞ >>18>> …qò fhe™u …eÄwt Au ™eh, ÃÞk‚ „R ÚkR …Ae Äeh > ð¤Œku íÞkt yuf ËeXku ðz, …kuŒu ƒuXk sR Œu™u Úkz >>19>> íÞktŒku yMŒ …kr{Þku Au rË™, íÞkhu fÞwO íÞkt ‚tæÞk ðtË™ >


fÞkuo ™khkÞýð{o ò…, …Ae ‚{Þko n™w{k™ yk… >>20>> Œkhu ƒxwðu»ku ƒ¤ðtŒ, ykðe ƒuXk ðzu n™w{tŒ > Œun r™rþ sL{kü{eŒýe, hkíÞ yk„÷e ytÄkhe ½ýe >>21>> rË‚u ð™ ¼qtzwt ¼Þtfkh, …k‚u ðk½ fhu Au nwtfkh > …kzu fr… r[þwt rŒÞkt fk¤e, ™k[u ðiŒk¤ ™u íÞkt ðiŒk¤e >>22>> ÚkR hÌkku ð™u nkunkufkh, ƒku÷u rxzzkt Œ{hkt Œkh > „ksu {u½ ™u ™Ëe ½w½ðu, {kÚku rðs¤e ðuhÛÞ ¾ðu >>23>> ¼qŒ «uŒ Ë™ws ™u ËiíÞ, Þûk hkûk‚ hkûk‚e ‚rnŒ > Vhu …k…e yuðk yk‚…k‚u, Œu Ëu¾kÞ Ëkr{™e Wò‚u >>24>> ŒuÚke nrh ƒeŒk ™Úke {™u, y[¤ Au f]»ý™u ¼s™u > íÞktŒku ykrðÞku yuf ¼ihð, ¼qŒ r…þk[ ‚kÚku Au ‚ðo >>25>> zkfýe þkfýe r…þk[ýe, ¼u¤e ¼ihðe ÷kÔÞku Au ½ýe > hõŒ÷ku[™ nkÚku rºkþw¤, ¼qtzwt Y… Au …k…™wt {q¤ >>26>> yrŒ ô[ku fk¤ku òýwt fk¤, Vkxu {kuZu {kuxku rðfhk¤ > rŒ¾e zkZu [kðe …þw …t¾e, ykÔÞku {™w»Þ™wt {kt‚ ¼h¾e >>27>> ¼u¤e rËðe nòhku nòh, ykÔÞku ðz r™fx r™hÄkh > ykðe ¾h ‚{ þçË fÞkuo, yk¾k yt„{kt YrÄhu ¼Þkuo >>28>> ¼u¤e ¼qŒ™e ‚u™k Au ƒnw, …þw …t¾e {khe ÷kÔÞkt ‚nw > yun ðz{kt Au yu™ku ðk‚, rŒÞkt su ykðu Œu …k{u ™kþ >>29>> …kuŒu „Þku Œku fhðk yknkh, ykðe fÞkuo þçË ¼Þtfkh > Œuýu ¼k„e „Þkt ð™stŒ, ‚wýe ‚k{k ÚkÞk n™w{tŒ >>30>> fÞkuo fr…Œýku rf÷fkh, ‚wýe ¼kr„Þkt ¼qŒ y…kh > Ëþu rËþu þçË hÌkku AkR, òøÞk nrh ƒe™k ™rn fktR >>31>> íÞkhu ¼ihð fkur…Þku ƒnw, fnu ykðku ¼qŒ «uŒku ‚nw > yk™u ¾kR òyku ŒŒfk¤, fhku ƒxw ™u ƒk¤™ku fk¤ >>32>> r…Þku ÷kune hkûk‚e yk ƒu™wt, ¾kyku hkûk‚ku {kt‚ s yu™wt > {khe rºkþw¤ ™u fhku ™kþ, yu{ fne™u ykÔÞku «¼w …k‚ >>33>> ¼qŒ «uŒ™u yk„LÞk yk…e, {khe ðk™h™u ¾kyku fk…e > íÞkhu „so™k fhe {nkðehu, ÚkÞk …ðoŒ‚{ þhehu >>34>> …wåAu ƒktÄe™u …k‚¤u ÷eÄk, ƒnw …„Œýk «nkh feÄk > Œuýu …k…e …kBÞk Ëw:¾ yrŒ, {]íÞw¼ÞÚke ¼køÞk fw{rŒ >>35>> …Ae ¼ihð ¼qŒ…rŒ òýe, {u÷e {kÚkk{kt {wÂüfk Œkýe > Œuýu Äz{kt „hË™ „ÞwO, {w¾ ™k‚k{kt ÷kune r™‚ÞwO >>36>> …zâku …]Úðeyu r[Œku…kx, su{ …zu …nkz fzuzkx > …Ae ¼ihðu rð[kÞwO yun, Vhe {khþu ™rn hnu Ëun >>37>> nðu su{ Œu{ fhe ¼k„wt, yuðwt …k…e™u ð‚{wt ÷k„wt > yu{ fr… ¼ihð™e ÷zkR, ƒuXu òuÞwt ƒkuÕÞk ™rn fktR >>38>>


yk… yiïÞo ‚tŒkze ~Þk{, fhkÔÞwt …hƒkYt yu fk{ > yu{ fhŒkt hkíÞ ðne „R, ò{™e …nkuh …kA÷e hR >>39>> …Ae yYýkuËÞ ðu¤k ÚkR, ™kÞk «¼wS ™Ëe{kt sR > fhe ‚tæÞk ™u yk‚™u ƒuXk, ÷kÔÞk n™w{k™ V¤ {eXkt >>40>> sBÞk [kuÚku rËð‚u Sð™, fÌkwt n™w{k™ ÄLÞ ÄLÞ > Œ{u ƒnw fhe h¾ðk¤, ™nª Œku yks ykÔÞku Œku fk¤ >>41>> nðu ßÞkhu ‚t¼kYt Œ{™u, íÞkhu ‚nkÞ fhßÞku y{™u > íÞkhu n‚e ƒkuÕÞk n™w{k™, ÄLÞ ‚{Úko ©e¼„ðk™ >>42>> Œ{u fk¤Œýk {nkfk¤, Œu™e nwt þwt fYt h¾ðk¤ > …ý ‚t¼khßÞku Mðk{e Œ{u, Úkkþu ‚nkÞ Œu fhþwt y{u >>43>> yu{ fne „Þk n™w{k™, [kÕÞk W¥kh{kt ¼„ðk™ > …Ae rsÞktrsÞkt hkíÞ hnu, ÚkR r™:þtf r™¼oÞ hnu >>44>> V¤ Vw÷ yÒk …k™ sun, yýRåAâu {¤u s{u Œun > yu{ fhŒkt fux÷kf rË™, fÞkuo fk¤ku …nkz W÷t½™ >>45>> ykÔÞku yk„¤ ïuŒrþ¾rh, Œu™u òuŒkt òuŒkt [kÕÞk nrh > Œu Œku yzâku Au ykfkþu sR, Y…k suðku s™ rsÞkt ™rn >>46>> ‚ó ÄkŒw™e ¾kýku Au su{kt, {kuxe {kuxe „wVkyku Au Œu{kt > Ëu𠌅ÂMð™u hnuðk suðku, ËeXku …ðoŒ ‚wtËh yuðku >>47>> òuR yu y[¤™e Œ¤kxe, ½ýkt Íkz Íkze rsÞkt ½kxe > hrð þrþ «fkþ ™ …zu, ðkx ½kx rsÞkt ™ð szu >>48>> …qðo …Âù{ rËþ ™ rË‚u, ð™ ‚½™ ðu÷e yrŒþu > yuðk rðfx ð™ {kuÍkh, Œu{kt ¼q÷k …zâk ƒúñ[kh >>49>> su™u rËþ rð™k ™Úke ðkx, [kÕÞk W¥kh{kt ðŠýhkx > íÞktŒku „t„k ykðe ‚w¾Äk{, …eÄwt s¤ íÞkt fÞkuo rð©k{ >>50>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh ð™rð[hý ™k{u yêkrðþ{wt «fhý{T >>28>>

…qðoAkÞku– íÞkh …Ae™e su ðkŒko, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw ‚wòý > íÞk„ ðihkøÞ su ™kÚk™ku, Œu™kt rþÞkt fYt nwt ð¾ký >>1>> ¼qÕÞu …ý r™s Ëun™u, {k™u ™rn fkuR rË™ > Rïh RåAkyu Œ™ hÌkwt, …ý …kuŒu ™ fÞwO sŒ™ >>2>> …Ae «¼wS ƒuXk nŒk, „unuhe „t„k™u Œeh > íÞktÚke WXe WŒrhÞk, su nŒwt yÚkkn ™eh >>3>> W¥kh rËþ{kt [k÷ðk, yrŒ ytŒh{kt Au yk™tË > Íh ™„™u r™Íhýu, [kÕÞk ½™~Þk{ ‚w¾ftË >>4>> [ku…kR– [kÕÞk W¥kh rËþu ËÞk¤, r™Äzf ÚkR ŒŒfk¤ > {kuxk {kuxk …ðoŒ ƒu …k‚u, òýwt yrÿ yzâk Au ykfkþu >>5>> ‚k{‚k{e Íwfe Au rþ¾Þkuo, ƒnw rƒÞk{ýe ½ýe ÍÞkuo >


[k÷u r™Íhýu ™eh ½ýkt, ÚkkÞ ½ku»k y¾tz Œu Œýk >>6>> su{ …hM…h ÍwõÞk …nkz, Œu{ Ífwtƒe hÌkkt Au Íkz > ™{e hÌkwt fhkzâwt fhk¤, Œu{kt [kÕÞk òÞ Au ËÞk¤ >>7>> ‚k{e ™ËeÞu [kÕÞk Au ~Þk{, su fkuR ‚ðuo™k ykí{khk{ > íÞkt Œku ykzku ykÔÞku Au y[¤, ykðu Œu™e „wVk{ktÚke s¤ >>8>> ðnu ðu„{kt Äkhk «[tz, ÚkkÞ ½ku»k Œun™ku y¾tz > ºkÛÞu fkuhu òðk ™rn òøÞ, ð¤u fu{ su™u Au ðihkøÞ >>9>> …Ae ƒuXk rŒÞkt ½™~Þk{, rË™ yMŒ …kBÞku yun Xk{ > ð¤Œtw òuÞwt …qðuo rð÷kufe, ËeXku …wY»k íÞkt yuf y÷kufe >>10>> Œuýu ðý…qAu fne ðkŒ, rfÞkt òðwt Au nu s„ŒkŒ > …Ae nrh ƒkur÷Þk Au íÞktR, {khu òðwt Au W¥kh{ktR >>11>> …ý Œ{u fkuý Aku ËÞk¤, ykÔÞk ykýu ‚{u ŒŒfk¤ > íÞkhu Œu fnu ‚wýku ¼„ðk™, rn{k[¤ nwt {qhrŒ{k™ >>12>> yu{ fne™u ƒŒkðe ðkx, „hku „wVk{kt ðhýehkx > yu{kt [k÷Œkt ykðþu {„, yu{ fne™u ™ Ëu¾kýku ™„ >>13>> …Ae [kÕÞk yu{kt yrð™kþ, su™u ™Úke Ëun™ku yæÞk‚ > …uXk ½kuh ytÄkhe „wVk{kt, ykðŒe s¤Äkhk™u ‚k{k >>14>> [k÷Œkt [k÷Œkt rðíÞku …nkuh, ƒeò™wt fu{ niÞwt hnu Xkuh > {ktrn {kuxk {kuxk {rýÄh, ¢w{ ¢[÷k fhe hÌkk ½h >>15>> {e™ {½Þkuou ËkËwh su{kt, r™:þtf {™u [kÕÞk òÞ Œu{kt > …Ae …kr{Þk yun™ku …kh, r™‚Þko ½kuh „wVk™u ƒkh >>16>> íÞkt Œku ykÔÞku Au yuf Äúkun, ôzku yÚkkn stŒw‚{kun > rðíÞk ºký rËð‚ òu íÞktR, V¤ Vw÷ {éÞwt ™rn fktR >>17>> ¼qÏÞk …ze hÌkk rŒÞkt hkíÞ, þwt fnwt yu Äehs™e ðkŒ > ‚wŒk r™:þtf ÚkR „R huý, òøÞk «¼kŒu f{¤™uý >>18>> ™kne ‚tæÞk fhe Œunðkh, {éÞkt V¤ Vw÷ fÞkuo yknkh > …Ae [kÕÞk íÞktÚke Úkkuzwt ½ýwt, {éÞwt yutÄký {kh„Œýwt >>19>> íÞkhu [kÕÞk yu {kh„ ÷R, rŒÞkt rË™ ðeŒe „Þk fR > …Ae …w÷n ƒúñk™k ‚wŒ™, ykÔÞwt yk©{ Œu™wt …kð™ >>20>> yrŒ [{ífkhe Au yun, ÚkkÞ ‚w¾e ‚uðu s™ sun> Œ… V¤ {¤u rŒÞkt ŒhŒ, SÞkt Œ… fÞwO yk„u ¼hŒ >>21>> {w{wûkw™u Au ‚uððk suðwt, ßÞkt ©ef]»ý™u Au r™íÞ hnuðwt > [¢ ™Ëe SÞkt [khu fkuh, ™kÞk Au Œu{kt Ä{orfþkuh >>22>> fhe r¢Þk íÞkt …kX …qs™, fÞwO {wõŒ™kÚk™wt Ëþo™ > …Ae ¼hŒu fÞwO Œ… SÞkt, …kuŒu …ý ƒuXk sR rŒÞkt >>23>> Œu™e …uXâu ykËÞwO Au Œ…, Œu™k suðku fhu r™íÞ s… > òÛÞwt …kBÞk ¼hŒ {]„Ëun , {kxu …kuŒu hnuAu r™M«un >>24>>


yu{ ‚t„ ŒßÞku ßÞkhu ƒkh, …Ae ytŒhu fÞkuo rð[kh > …whts™™e fÚkk ‚t¼khe, {wõÞku ƒwÂØ™ku ‚t„ rð‚khe >>25>> þwØ MðY… ykí{k fnuðkÞ, …kuŒkŒýwt {kLÞwt Au Œu{ktÞ > …Ae Wæðo ƒknw fhe yk…, fhu „kÞºke™ku r™íÞ ò… >>26>> ÄÞwO ‚qÞo™khkÞý™wt æÞk™, „tzfe{kt fhe r™íÞ M™k™ > {wõŒ™kÚk ‚uðk {™ „{u, V¤ Vw÷ su {¤u Œu s{u >>27>> Œu™u òuR Œ…e íÞkt hnu™kh, rðM{Þ …k{u {™ {kuÍkh > fnu ykŒku «FkË Au yk…u, fktŒku Äúw™u {wõÞk Vhe ƒk…u >>28>> fktŒku Mðk{e fkŠŒf fneyu, fktŒku ‚™Œfw{kh ÷neyu > fktŒku ‚™fkrËf ‚wòý, fktŒku Ë¥kkºkuÞ …h{ký >>29>> ɼw fktŒku ™khkÞý Ér»k, Œun rð™k ™ne yk Œ…‚e > òu™u fXý fhu Œ… Œ™u, ŒkuÞ …zŒk ™Úke {ku¤k {™u >>30>> swðku ‚w¾ þku¼k {wr™ RLÿ, òýwt …qhý{k‚e™ku [tÿ > ykðk ƒúñ‚]Âü{kt ™ ¼kéÞk, ŒuŒku yks ™shu r™nkéÞk >>31>> {kuxwt Œ… {™w»Þu ™ ÚkkÞ, Œu ykËÞwO Au yrŒ WAkÞ > yu™u yk„¤ Œ… yk…ýwt, ÚkÞwt ¾u÷ðýwt ƒk¤Œýwt >>32>> rË‚u ƒk¤ …ý {kuxk ƒnw, òuR rðM{Þ …kBÞk Aeyu ‚nw > yu{ {ktnku{ktrn fnu {wr™, òuR Œ…þk Œun «¼w™e >>33>> yuðwt Œ… òuR ƒeò s™, «¼w Ëw:¾u Ëw:¾kýk Au {™ > ¼ÂõŒ Ä{o rËÔÞ Ëun Ähe, hnu Au …k‚u ËkuÞ nuŒu fhe >>34>> yrŒ f]þ W¼k yuf …„u, ™Úke Ëu¾e þfŒk Œu ÿ„u > òÛÞwt ÷zÚkze …zþu ™kÚk, ¾{kt¾{kt frn rËÞu nkÚk >>35>> yrŒ nuŒ Au nrh™u {kÚku, Œuýu Ët…Œe hnu Au ‚kÚku > Ëun Ëwƒo¤ ËuÏÞwt ™ òÞ, hrŒ YrÄh ™rn Œ™ {ktÞ >>36>> yt„kuyt„™e su ‚ðuo ™kze, ŒuŒku ÚkR hne Au W½kze > rË‚u yÂMÚk ykr{»k ™ rË‚u, íð[k [kuxe hrn Au Œu rð»ku >>37>> Ëun òuŒkt Ëun ™ð hnu, yu{ s™ òuR ‚nw fnu > yuðu þhehu ykËÞwO Œ…, fhu Au {w¾u „kÞºkes… >>38>> Œu{kt Ähu Au ‚qÞo™wt æÞk™, ¼kðu fhe …kuŒu ¼„ðk™ > fhu Au yuðwt Œ… n{uþ, Ëuðk Œ…Mðe™u W…Ëuþ >>39>> yu{ Œ… fÞwO {k‚ [kh, ‚rn {u½ Œýe ½ýe Äkh > fhe Œu{kt W…k‚™k ½ýe, ŒuŒku ‚qÞo™khkÞý Œýe >>40>> yu{ fhŒkt yufkËþe sun, ykðe «ƒkurÄ™e ™k{u Œun > íÞkhu yrŒ yk™tË ðÄkhe, fÞwO ò„hý òr{™e ‚khe >>41>> íÞkhu ‚qÞo™khkÞýu íÞktÞ, ËeÄwt Ëþo™ yu r™rþ{ktÞ > yrŒ ‚wtËh Œ™ MðY…, yt„ku yt„u þku¼u Au y™w… >>42>> ËkuÞ fh f{¤ Au nkÚku, ™t„szeŒ {w„x {kÚku >


f™f fzkt Au fh{kt fksw, ËkuÞ ¼wòyu ƒktæÞk Au ƒksw >>43>> fk™u fwtz¤ þku¼u Au ‚kh, Œus Œus Œus™k ytƒkh > nkMÞ ‚rnŒ þku¼u ðË™, Œu{kt fYýkyu ¼ÞkO ÷ku[™ >>44>> yuðkt ‚qÞuo ËeÄkt Ëhþ™, yrŒ yk…u ÚkR™u «‚Òk > Œu™u Ëu¾e WXâk nrh ŒhŒ, fÞko ¼ÂõŒyu þwt ËtzðŒ >>45>> ÚkÞk „ËT „ËT ftXu ðýeo, «u{u ¼qÕÞk þwØŒ™Œýe > yktÏÞu ykt‚w hku{ktr[Œ Œ™, òuze nkÚk fhu Au MŒð™ >>46>> Œ{u Œus …wts {khŒtz, r™sŒusu «fkþku ƒúñktz > Ähe f~Þ… ½uh yðŒkh, yuðk Œ{u Œu™u ™{Mfkh >>47>> Œ{khu W„ðu fhe ËÞk¤w, ÚkkÞ ‚ðuo s„Œ ‚w¾k¤w > Œu{kt …k…e …ezkÞ y…kh, yuðk Œ{u Œu™u ™{Mfkh >>48>> Œ{khu W„ðu fhe fnwt, fhu fk¤™e „ý™k ‚nw > r™fh ™kuÞ fktR r™hÄkh, yuðk Œ{u Œu™u ™{Mfkh >>49>> Œ{khu W„ðu fhe yk…, ‚ðuo «kýe™k ƒktæÞk Au {k… > Ëuð Ëk™ð ™u ™h™kh, yuðk Œ{u Œu™u ™{Mfkh >>50>> Œ{u «¼w «„x Aku Ëuð, ‚nw s™ òýu Au yu ¼uð > ™Úke Ak™ku «Œk… ÷„kh, yuðk Œ{u Œu™u ™{Mfkh >>51>> yuðe MŒwrŒ fhe òuze fh, íÞkhu ¼kðu ƒkuÕÞk ¼kMfh > {k„ku nrh {w…k‚uÚke yks, íÞkhu nrh fnu {k„wt {nkhks >>52>> fk{ ¢kuÄ Ët¼ ÷ku¼ {kun, $rÿ „wý ykrË su ‚{kun > ŒuÚke hûkk fhßÞku y{khe, suýu hneyu ™iÂcf ƒúñ[khe >>53>> ð¤e ßÞkhu ßÞkhu nwt ‚t¼kYt, íÞkhu Ëþo™ ÚkkÞ Œ{kYt > yus ðh {k„wt Awt Œ{Úke, {krÞf ‚w¾ {k„Œku ™Úke >>54>> íÞkhu ‚qÞo fnu ‚w¾ËkR, Œ{ðzu {khe Au {kuxkR > ykðku Œus «Œk… Au {khku, ŒuŒku ‚ðuo òýku Au Œ{khku >>55>> ™Úke ‚{Úko Œ{Úke y{u, …ý Úkkþu su {køÞwt Au Œ{u > yu{ nrh™u yk…e ðhËk™, …kuŒu ÚkÞk …Ae ytŒÄko™ >>56>> …Ae Œ… ‚{k…rŒ fhe, yun ûkuºk ð¾kýu Au nrh > hÌkk rŒÞkt îkËþe™ku Ë™, …Ae fÞwO Au [k÷ðk {™ >>57>> yu{ [rhºk fhu ƒnw™k{e, su fkuR ‚ðuo Äk{™k Äk{e > su™e yk„LÞk{kt ys Rþ, rð»ýw rðƒwÄ þkhËk þu»k >>58>> su™e yk„LÞk{kt {kÞk fk¤, ‚ðuo ÷kuf ð¤e ÷kuf…k¤ > su™e yk„LÞk{kt ðkÞw ÔÞku{, ð¤e fneyu Œus ŒkuÞ ¼ku{ >>59>> yun ‚ðuo™k r™ÞtŒk Mðk{e, fhu yu{ [rhºk ƒnw™k{e > ™hŒ™ ÄÞwO Au Œu {kx, yu{ ðhŒu Au ðŠýhkx >>60>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrhŒ…ùÞko ðýo™ ™k{u yku„ýrºkþ{wt «fhý{T >>29>>


…qðoAkÞku– íÞkh …Ae f]»ý Ëuð™e, fnwt fÚkk yrŒ h‚k¤ > [t[¤ ÚkÞk [k÷ðk, W¥kh rËþk{kt ËÞk¤ >>1>> ™k{e {MŒf {wõŒ™kÚk™u, …Ae ™kBÞwt {wõŒ™u rþþ > «¼kŒu WXe …ÄkrhÞk, yun yk©{Úke s„Ëeþ >>2>> ™„ ™ËeÞku Œ¤kð rŒÞkt, Œhe WŒÞko Œu …kh > {nk yhÛÞ ßÞkt {™w»Þ ™rn, [kU…u [kÕÞk Œun {kuÍkh >>3>> rn{k[¤ ¼ýe [k÷eÞk, òuÞkt Œu™e Œ¤kxe™kt ð™ > Íkz …nkz òuR …]rÚkðe, òuÞkt rðrðÄu ð]ûk ‚½™ >>4>> [ku…kR– Íkz …nkz ô[k Au y…kh hu, òÛÞwt yzâk ykfkþ {kuÍkh hu > ‚k{‚k{e þk¾k ‚tf÷kýe hu, yuf ƒeò{kt ½ýe ½wt[kýe hu >>5>> ð¤e rðæÞu rðæÞu ðu÷e sun hu, yuf ƒeò{kt WhÍe Œun hu > ð™ ðu÷e ½wt[kýe Au ½kxe hu, su™u òuR AkrŒ òÞ Vkxe hu >>6>> yuðwt ½kxwt ð™ Au rð»k{ hu, su{kt ™ …zu hkíÞrË™e „{ hu > ™ rË‚u W„e ykÚk{u Ë™ hu, yuðwt Íkzu Au ð™ ‚½™ hu >>7>> rŒÞkt V¤ Vw÷ VwÕÞkt fR hu, ftË {q¤Œýku …kh ™R hu > ð¤e ‚h ‚rhŒk y…kh hu, yrŒ y{¤ s¤ Œu {kuÍkh hu >>8>> ð¤e „unuhe „wVk íÞkt ½ýe hu, òýwt ƒnw hÌkkt {trËh ƒýe hu > ð¤e …þw ™u …ûke íÞkt ½ýkt hu, Vhu xku¤kt ƒku¤kt ŒunŒýkt hu >>9>> ®‚n þkËqo÷ fkðu fu‚he hu, fr… fwht„ ™u fR fhe hu > „Uzk hkuÍ ™u {rn»kk ½ýk hu, ÔÞk½ú ðkhkn ƒnw rƒnk{ýk hu >>10>> ‚whk„kÞku ™u ‚u{h ~Þk¤ hu, þþk ™ku¤ ƒku¤k rŒÞkt ÔÞk¤ hu > ßÞkhu ƒku÷u …hM…h yun hu, ÚkkÞ þçË ¼Þtfh Œun hu >>11>> {™w»Þ òrŒyu íÞkt ™ sðkÞ hu, òu òÞ Œku …kAwt ™ yðkÞ hu > yuðk ð™{kt yufkyuf Vhu hu, yrŒ Äeh fkuRÚke ™ zhu hu >>12>> ¼qŒ «uŒ Ë™ws ™u ËiíÞ hu, yuðk {¤u ð™{ktrn r™íÞ hu > Þûk hkûk‚ hkûk‚e sun hu, ¼ihð ¼ihðe ðiŒk÷e Œun hu >>13>> yuðk ynkur™þ ð™{kt h{u hu, rŒÞkt nrh yufkyuf ¼{u hu > òŒkt òŒkt …zu hkíÞ SÞkt hu, ‚wðu r™¼oÞ ÚkR™u rŒÞkt hu >>14>> yu{ òuŒkt Œu ð™ ‚{„ú hu, ykÔÞwt yuf íÞkt ƒwxku÷ ™„ú hu > Œu™ku hkò {nkË¥k ™k{ hu, ‚ðuo …ðorŒ hkò™ku ~Þk{ hu >>15>> Œuýu ËeXk íÞk„e ½™~Þk{ hu, yrŒ nuŒu hkÏÞk r™sÄk{ hu > fhu yrŒ «eíÞu r™íÞ ‚uð hu, òýu yk Au {kuxk fkuR Ëuð hu >>16>> ™]…¼r„™e ™k{ {ÞkS hu, Ëu¾e nrh ÚkÞk ƒnw hkS hu > fnu ykŒku {kuxk fkuR yrŒ hu, ™kuÞ {™w»Þ™e ykðe „Œe hu >>17>> òuR nrh™kt {kuxkt yk[hý hu, ‚uðu fÕÞký ‚kYt Œu [hý hu > …Ae ™kÚku ËÞk fhe Œu™u hu, ykÃÞwt r™s ¿kk™ yun ƒu™u hu >>18>> sL{ {hýŒýwt ò¤ fkÃÞwt hu, ‚w¾ ytŒhu y¾tz ykÃÞwt hu >


hÌkk rŒÞkt Úkkuzk ½ýk rË™ hu, …Ae íÞktÚke [kÕÞk Au Sð™ hu >>19>> Œ… fhðk Rþf Au yrŒ hu, ƒeS ðkŒ Œu ™Úke „{rŒ hu > þnuh …wh ™„ú ½ku»k „k{ hu, ™Úke „{Œwt hnuðk™u yu Xk{ hu >>20>> {uze {nku÷ nðu÷e ykðk‚ hu, Œu{kt hnuŒkt hnu Au WËk‚ hu > {kxu ðu„u [kÕÞk íÞktÚke ð™u hu, ŒiÞu hkS ÚkÞk ƒnw {™u hu >>21>> {wõŒ™kÚkÚke ykÔÞk yu yhÛÞ hu, Œu™u ðeŒe „Þk fk¤ ºkÛÞ hu > [kÕÞk „n™ ð™™u {ktR hu, ¾kðk V¤ Vw÷ r™íÞ íÞktR hu >>22>> Œu …ý {¤u fu ™ {¤u xkýu hu, ŒkuÞ {™ yÄeh ™ ykýu hu > yuðk Úkfk rð[hu Au ð™u hu, yrŒ íÞk„ ðihkøÞ Au Œ™u hu >>23>> òŒkt W¥kh rËþ™u {ktR hu, ykÔÞku ðz Yzku yuf íÞktR hu > íÞktÚke ™Ëe Œ¤kð r™fx hu, yrŒ ô[ku rðMŒkhu Au ðx hu >>24>> Œu™u yk‚…k‚u „s Vhu hu, ƒeò þçË ¼Þtfh fhu hu > íÞktÚke W„{ýwt yuf Œk÷ hu, ðnu W¥kh{kt s¤{k÷ hu >>25>> ™z Úkwtƒzu rðxâku Au ðz hu, ƒuXk ËeXk Þku„e Œu™u Úkz hu > {]„krs™ …h ƒuXk yk… hu, {kÚku sxk {kuxe Au r™»…k… hu >>26>> ykåAkË™u Zktfu÷ fki…e™ hu, ™Úke Œu …ý ð† ™ðe™ hu > Œun rð™k ™Úke ƒeswt …k‚ hu, {krÞf ‚w¾Úke Au WËk‚ hu >>27>> þk¤„úk{™e ‚uðk feÄe Au hu, „eŒk …kX fhðk ÷eÄe Au hu > yuðk „ku…k¤Þku„e WËkh hu, Œu™u ™kÚku fÞkuo ™{Mfkh hu >>28>> íÞkhu W¼k ÚkR Þku„ehkÞ hu, {éÞk nuŒ ykrý Wh{ktÞ hu > su{ ðnk÷kt ðu„¤uÚke ykðu hu, Œu™u {¤u su{ yrŒ ¼kðu hu >>29>> yu{ …kBÞk Au yrŒ yk™tË hu, …Ae {¤e ƒuXk {wr™ $Ë hu > fÌkwt yuf ƒeò™wt ð]ŒktŒ hu, íÞkhu ðkrÄÞwt nuŒ yíÞtŒ hu >>30>> fnu yk…ýu hnuþwt ƒu {¤e hu, ƒkuÕÞk «¼wS yuðwt ‚kt¼¤e hu > fÌkwt Œ{u „wÁ ™u nwt rþ»Þ hu, yk…ku Yzku {™u W…Ëuþ hu >>31>> hÌkk „ku…k¤Þku„e™u …k‚ hu, fÞkuo Þku„þk†™ku yÇÞk‚ hu > fkðu su fkuR yükt„ Þku„ hu, rþÏÞk suÚke {xu ¼ðhku„ hu >>32>> {kuxe ƒwÂØðk¤k ½™~Þk{ hu, rþÏÞk Þku„ yt„ fnwt ™k{ hu > Þ{ r™Þ{ yk‚™ sun hu, «kýkÞk{ «íÞknkh Œun hu >>33>> Äkhýk ð¤e æÞk™ su fneyu hu, yü{wt yt„ ‚{krÄ ÷Ryu hu > Œu{kt swsðk ¼uË Au ƒnw hu, rþÏÞk Úkkuzu rË™u nrh ‚nw hu >>34>> yufðkh ‚kt¼¤u Au sun hu, rþ¾e fhe Ëu¾kzu Au Œun hu > ð¤e rþÏÞk Au «Úk{ …u÷u hu, Œu …ý fhe Ëu¾kzu Au Au÷u hu >>35>> ƒÂMŒ ƒu «fkh™e ÷neyu hu, ™urŒ fwtshr¢Þk Œu fneyu hu > ™kur¤ þt¾«ûkk÷™ ™k{ hu, {kuÞuo rþÏÞk Au yu ½™~Þk{ hu >>36>> ŒuŒku ‚ðuo Ëu¾kzu Au fhe hu, „wY „ku…k¤Þku„e™u nrh hu > òuR „wY fhu Au rð[kh hu, ™kuÞ {™w»Þ yk r™hÄkh hu >>37>>


ykŒku f]»ý Au „ku÷kuf…rŒ hu, ykÔÞk Au …kuŒu Ähe {qhrŒ hu > ykðku nwt su yrŒ r™M…]n hu, Œu™u ™ ÚkkÞ ƒesu ‚™un hu >>38>> {kxu òýwt Awt sYh f]»ý hu, yuðu ¼kðu fhu r™íÞ ÿ»ý hu > yu{ …hM…h „wY…ýwt hu, hk¾u yuf ƒeò{ktR ½ýwt hu >>39>> ftË {q¤ V¤ Vw÷ ð¤e hu, s{u yk™tËu yufXk {¤e hu > yu{ rðíÞwwt yu MÚkk™fu ð»ko hu, fhe W„ú Œ… ÚkÞk f]»k hu >>40>> þeŒ W»ý ™u {u½™e Äkh hu, ‚Ìkwt ‚ðuo þheh {kuÍkh hu > yu{ Œ… fhu ð™{ktÞ hu, yrŒ ÄehßÞ …ðoŒ«kÞ hu >>41>> yuðk Þku„e {kuxk su ËÞk¤ hu, òuR …k‚u ðMÞk …þw…k¤ hu > hÌkk „kÞku Œýk ½ku»k fhe hu, íÞkt Œku fuzâu …rzÞk fu‚he hu >>42>> r™íÞ fhu Œu „kÞku™e ½kŒ hu, Œu™e fne Þku„eyk„u ðkŒ hu > fnu „kuðk¤ y{u y™kÚk hu, y{khu Au yu „kÞku r{hktÚk hu >>43>> Œu™u ðk½ fhþu òu ™kþ hu, íÞkhu y{khu ‚R „wtòþ hu > yuðe ‚kt¼¤e Ëe™Œk ðkýe hu, ƒkuÕÞk Þku„e Œu™u Ëw:¾e òýe hu >>44> fnu {kt rƒÞku Œ{u „kuðk¤ hu, fhþu nrh ‚nw™e h¾ðk¤ hu > yu{ fne ÷eÄku þt¾ nkÚku hu, ðòrzÞku Au Œu Þku„e™kÚku hu >>45>> sux÷k{kt ‚t¼¤kýku þçË hu, ¼køÞkt ®n‚f {wfe yu nË hu > ð¤e íÞkt ð‚ŒkŒk su ðk½ hu, Œuýu …ý fÞwO ð™ íÞk„ hu >>46>> hÌkk ‚w¾u „kÞku ™u „kuðk¤ hu, «¼w „ki ƒúkñý «rŒ…k¤ hu > hÌkk fktRf …kuŒu …Ae íÞktÞ hu, ðkt[u „eŒk™ku ƒeòu yæÞkÞ hu >>47>> …Ae ykí{k™wt þwØ MðY… hu, r™ùu fheÞwt suðwt Au Y… hu > «íÞknkh fhe {nk{rŒ hu, $rÿ «ký ytŒ:fhýð]Â¥k hu >>48>> Œu™u ykŒ{k{kt ðk¤e ÷eÄe hu, …Ae Äehsu Äkhýk feÄe hu > yu{ fux÷kf fk¤ „Þk hu, ykŒ{k™u rð»ku ÂMÚkh hÌkk hu >>49>> æÞk™Þku„ Œu™e su ‚{krÄ hu, Œu™e …fðËþk yrŒ ‚krÄ hu > fÌkwt yu{ Þku„e™u Sð™u hu, yuðe r¢Þkyku fhu Au ð™u hu >>50>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh „ku…k¤Þku„e™u {éÞk yu ™k{u rºkþ{wt «fhý{T >>30>>

…qðoAkÞku– ð¤e fnwt yuf ðkhŒk, ‚wýku ‚nw ÚkR ‚kðÄk™ > f]…kr™rÄ f]»ýËuð™kt, fnwt [rhºk y{]Œ ‚{k™ >>1>> ™kÚk «Œk…u r™s ykŒ{k, Ëu¾u y¾tzY…u y™w… > Œu™e ƒúñ ‚kÚku fhe yufŒk, …Ae ÚkÞk ƒúñMðY… >>2>> yuðk Þku„™u rþr¾Þk, „ku…k¤Þku„e sun > M™unu fhe ©enrhyu, Œu™u rþ¾rðÞwt Au Œun >>3>> Œuýu fhe ŒŒo ÚkÞk, Þku„e Œu ƒúñMðY… > yrŒ «fkþf ykŒ{k, Œun òÛÞwt …kuŒk™wt Y… >>4>> [ku…kR– …Ae Þku„e™u sýkýwt yu{, yk™u {™w»Þ fnuðkÞ fu{ >


ÚkÞwt ¿kk™ ÞÚkkhÚk ßÞkhu, ƒkuÕÞk „ku…k¤Þku„e Œu ðkhu >>5>> ™h™khkÞý Ér»khkÞ, ÚkR ƒúñ[khe ykÔÞk yktÞ > ƒnw Sð™kt fhðk fks, yk…u «„x ÚkÞk {nkhks >>6>> yu{ r™ùu fÞkuo r™hÄkh, ™khkÞý Œu yk ƒúñ[kh > yuðk òýe …Ae ÄÞwO æÞk™, [kuxe ð]Â¥k {qŠŒ{kt yufŒk™ >>7>> Œuýu rð‚rhÞku r™s Ëun, ÚkÞku {qŠŒ{kt yrŒ ‚™un > òÛÞwt yk… {éÞwt ‚w¾ {kuxwt, ƒeswt ‚hðu ÷køÞwt Au ¾kuxwt >>8>> yuðk {kuxk Þku„e su „ku…k¤, ŒuŒku ¼wÕÞk Ëun Úkkuzu fk¤ > yrŒ rðM{]rŒ ÚkR ßÞkhu, {wõÞku {krÞf Ëun™u íÞkhu >>9>> …Ae ©ef]»ý Ëuð «Œk…u, „Þk „ku÷kuf{kt Þku„e yk…u > …Ae ƒúñ[khe ™e÷ftXu, fhe r¢Þk Œu™e Yze …uXu >>10>> …Ae {wfe …kuŒu yun MÚkk™, [kÕÞk …qhð{kt ¼„ðk™ > hne y¾tz ƒúñMðY…, [kÕÞk yk…u yk… ƒúñY… >>11>> ™k‚k„ú ËÂü fhe™u ÂMÚkh, [kÕÞk su{ f{k™™ku Œeh > f]»ý{ktrn Au ËÂü y¾tz, ™Úke Ëu¾Œk r…tz ƒúñktz >>12>> rËþ rð™k ™Úke ƒeòu hkn, „Þk íÞkt Úkfe ykrËðkhkn > rŒÞkt ºký rËð‚ …kuŒu hÌkk, íÞkt™k ðk‚e™u Ëþo™ ÚkÞkt >>13>> r™h¾e yk™tË …kr{Þkt yrŒ, òýwt ykÔÞk þwt yk ƒ]nM…rŒ > yu{ s™™u yk™tË yk÷e, …Ae íÞkt Úkfe r™‚Þko [k÷e >>14>> „Þk ƒt„Ëuþ{kt ËÞk¤, ykÔÞwt ‚eh…wh þnuh rðþk¤ > r‚ØðÕ÷¼ Œu™ku Au hkÞu, „Þk …kuŒu íÞkt yýRåAkÞu >>15>> Œu ™huþu «kÚko™k fhe, hkÏÞk [ku{k‚wt íÞkt ¼kð ¼he > ËeXk yrŒ íÞk„e yufkyuf, hkÏÞku …k‚¤u yuf ‚uðf >>16>> Œu™wt ™k{ Au „ku…k¤Ëk‚, fhu xuÕÞ hnu r™íÞ …k‚ > rŒÞkt ƒeò ¼u¾Äkhe ƒnw, hkÏÞk [ku{k‚wt fhðk ‚nw >>17>> Œu Œ{ku„wýe {tºkyæÞk‚e, ‚ðuo ûkwÿËuð™k W…k‚e > Œu™k swsðk swsðk ðuþ, fkuR {wtzu÷ fu™uf fuþ >>18>> fkuR ™k„k fkuR™u fki…e™, fkuR ™ hk¾u ð† ™ðe™ > Œu{kt ‚kuyuf Œ…Mðe ‚R, ŒuŒku ƒu‚u Œzfk{kt sR >>19>> fkuR ðýeo ™u fkuR ‚LÞk‚e, fkuR nt‚ ™u fkuR WËk‚e > fkuR fnu {w¾u fk¤e fk¤e, fkuR fnuŒwt ƒu[hkðk¤e >>20>> fkuR ¼ihð ¼ihð hÌkk ¼ýe, fkuR ¼su ¼ðk™e òu„ýe > fkuR {wr™ ™u fkuRf ƒku÷u, fkuR ynkur™þ yktÏÞ ™ ¾ku÷u >>21>> fif ¾k¾e fif nwzÄt„k, yu{ {éÞk ƒnw yzƒt„k > ÚkÞk r‚Ø ¼wtþe ƒnw ‚u÷e, ¼t„e st„e ¼u¤k ÚkÞk Vu÷e >>22>> Œu™u hkò òýe {kuxkr‚Ø, yk…u h‚kuRÞku Yze rðØ > yk‚™ ‚kYt yk…e „kË÷kt, fhu ‚™{k™ hkò ¼÷kt >>23>>


íÞkhu Þku„e ƒku÷u ƒ¤u ƒnw, fhu ðkŒ r‚ØkR™e ‚nw > yu{ fhŒkt ykÔÞku ðh»kkŒ, ðkÞku ðkÞw ÚkÞku WŒ…kŒ >>24>> ¾ðu rðs¤e ðkh{ðkh, ðh»ku {u½ Œu {wþ¤Äkh > „hsu ½kuh ™u fzkfk fhu, W…hu s¤ y¾tz Íhu >>25>> yuðe y¾tz {tzkýe yu÷e, [kÕÞkt …]Úkðeyu …wh hu÷e > Œu{kt …kuZe hÌkk …kuŒu ™kÚk, Œ™ …h [ze huŒe nkÚk >>26>> …Ae ‚uðf ykðe ‚ðkhu, fkZâk fkËð {ktrnÚke ƒkhu > ð»kuo {u½ {[e ƒnw Íze, yktÏÞ W½zu ™rn yuf ½ze >>27>> yu{ [khu {k‚ ðwXku ½™, …nkU[u r‚ØkR fux÷k Ë™ > yrŒ ð»kkoŒu y‚kuÞk ÚkÞk, …Ae hkíÞu hkíÞu ¼k„e „Þk >>28>> Äehu Äehu r‚Ø „Þk ™kþe, fhðk ÷køÞk ÷kuf Œu™e nkt‚e > fnu {kuxk r‚Ø „Þk [k÷e, yk òu …zâkt Au yk‚™ ¾k÷e >>29>> yuf ƒuXk hÌkk ƒúñ[khe, Œu™u òuR ™BÞkt ™h™khe > fnu r‚Ø Œku yk yuf ¾hk, ƒeò Ët¼e ¼k„e „Þk …hk >>30>> hkò ™BÞku òýe nrh {kuxk, ƒeò ‚ðuo™u òÛÞk Au ¾kuxk > ðkæÞwt «¼wS™wt ƒnw {k™, ƒeò™wt ™ fhu ‚™{k™ >>31>> Œuýu fhe ƒéÞk ƒeò ƒnw, ykÔÞk {¤e {khðk™u ‚nw > ™k¾e yzË {tŒhe {wXwt, …zâwt su su fÞwO Œu Œu swXwt >>32>> …Ae ‚uðf nŒku su …k‚, fhŒku ‚uðk su „ku…k¤Ëk‚ > Œu™u {kÚku ™k¾e yuýu {wXâ, …zâku ¼qr{yu ™ Vuhu …wtXâ >>33>> ykÔÞwt {kuZu Veý Œu™u òuR, ™rn Sðu fnu ‚nw fkuR > …Ae hkòyu r‚Ø ƒku÷kðe, fÌkwt yk™u ÷uðku s WXkðe >>34>> íÞkhu r‚Ø™u Au {hz ¼khe, fÌkwt Sðkzþu ƒúñ[khe > íÞkhu hkÞu ykðe òuzâk nkÚk, fÌkwt yk™u SðkzeÞu ™kÚk >>35>> …Ae nrh Œu™u …k‚u sR, WXkzâku ©ef]»ý {tºk fR > WXâku ŒŒo ÷k„e ™rn ðkh, …kBÞkt rðM{Þ ‚nw ™h™kh >>36>> fnu ykŒku Au …kuŒu ©ef]»ý, {kuxkt ¼køÞ ÚkÞkt yu™kt ÿ»ý > ð¤e yu{ fnu ™h™khe, f]»ý ™rn Œku f]»ý ¼õŒ ¼khe >>37>> …Ae {wXâ ™k¾erŒ su r‚Øu, …ze Œu™u {kÚku ¼÷e rðæÞu > …zâku …zkf …]rÚkðe {ktR, {w¾{kt „R Äwzâ ¼hkR >>38>> ykÔÞwt {kuZu Veý Vkxâwt zk[wt, ÚkÞwt SÔÞk™e fkuh™wt fk[wt > …Ae Œuýu Œu™k r‚Ø ÷kðe, fÞko W…kÞ ƒnw ƒku÷kðe >>39>> Œuýu Vuh …zâku ™rn hrŒ, íÞkhu fhe nrh™u rð™rŒ > …Ae ™kÚk Œu™u …k‚ ykðe, fne {tºk ™u ÷eÄku Sðkðe >>40>> íÞkhu r‚Ø hkò ‚nw {¤e, fhe MŒwrŒ nrhS™e ð¤e > òÛÞk hkòyu {kuxk Au ‚hu, ÚkÞku …rhðkh ‚rnŒ ykþhu >>41>> susu nŒku yu r‚Ø™ku ðŒko, {wXâ ™k¾e ƒk¤e …ux ¼Œko >


ŒuŒku ™e÷ftXu ¼ktøÞku ¼Þ, ÚkÞk {™w»Þ ‚nw r™h¼Þ >>42>> ÷kðe ð† Ä™ yk„u Ähu, nrh íÞk„e Au Œu™u þwt fhu > yux÷kf{kt rð« Œi÷t„, ykÔÞku ™khe ‚wŒ ÷R ‚t„ >>43>> ¼ÛÞku ðuË þk† ™u …whký, «r‚Ø rð« …]Úðe «{ký > ykÔÞku r‚ØðÕ÷¼hkÞ …k‚, {™u Ëk™ ÷uðk™e Au ykþ >>44>> …Ae Œu hkò Au Ä{oðk™, ykÃÞwt ¼ÛÞku òýe ¼khu Ëk™ > ykÃÞku nÂMŒ ™u fk¤ …wY»k, ÷uŒkt rð« ÚkÞku fk¤ku {»k >>45>> „kih {xe™u ÚkÞku Au ~Þk{, íÞkhu ®™Ëk fhðk ÷køÞwt „k{ > …Ae nrh …k‚u rð« ykðe, yrŒ rË™Œkyu ðkýe fkðe >>46>> nu {nkhks ! nwt Œku nŒku Ëw:¾e, Ëk™ ÷R Úkðk „Þku ‚w¾e > íÞkt Œku ‚k{wt Ëw:¾ ÚkÞwt ½ýwt, nðu þwt {knkíBÞ SÔÞkŒýwt >>47>> {kxu íÞk„eþ nwt nðu Œ™, ÚkkÞ Œku Œ{u fhku sŒ™ > …Ae Ëw:¾e rð« nrh òýe, ËÞk¤u ËÞk yu …h ykýe >>48>> fÌkku ©ef]»ý™ku {tºk fk™u, {xe ~Þk{ ÚkÞku „kih ðk™u > …Ae ƒúkñý ÷køÞku …kÞ, fÌkwt hÌkku nwt {LÞ¾k {ktÞ >>49>> …Ae „kŒku «¼wS™k „wý, „Þku Ëuþ …kuŒk™u ƒúkñý > yuðk «¼wS ƒnw «Œk…e, fÞkO ‚w¾e ƒnw Ëw:¾ fk…e >>50>> íÞk„ ðihkøÞ Wh{kt yrŒ, ‚nw…h ðŒuo {nk{rŒ > yu{ fhŒkt „Þwt [ku{k‚wt, ykÔÞku fkŠŒf WŒÞkuo yk‚w >>51>> …Ae nrh ™u ƒeò su r‚Ø, Œu™u …qßÞk ™]…u ƒnw rðØ > …Ae [kÕÞk Au íÞkt Úkfe ‚nw, nrh‚t„u ƒeò r‚æÄ ƒnw >>52>> ykÔÞk fk{kÂûkËuðe™e Íkzeyu, WŒÞko r‚Ø ‚nw ðkzeyu > …Ae h‚kuR fhðk fks, fÞkuo ¼u¤ku ‚hðu ‚{ks >>53>> Œu™u ‚{e…u Au yuf „k{, ðþu Âîs íÞkt r…ƒuf ™k{ > r‚Ø{tz¤ ykÔÞwt ‚kt¼¤e, WXâku ŒŒo rŒÞkt Úkfe ƒ¤e >>54>> fnu r‚ØkR yu™e [wtÚke ™k¾wt, fhe „w÷k{ ™u ½uh hk¾wt > òußÞku {kŒkSyu fhe {uh, ykÔÞkt ðý„kuíÞkt …þw ½uh >>55>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh [rhºk ™k{u yufºkeþ{wt «fhý{T >>31>>

…qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, nrhfÚkk fnwt y™q… > Ëwü™u Ëw:¾ËkÞe Au, Au ‚tŒ™u ‚w¾Y… >>1>> y‚wh su yðr™ hÌkk, ƒË÷kðe™u ƒeòu ðuþ > Œu™u Œu yÚkuo ©enrh, Vhu Au Ëuþ «Ëuþ >>2>> su fkhý yðŒkh Au, Œu fhðk ÚkÞk Au ŒiÞkh > nrh RåAkyu ykrðÞk, «¼w yun ðkze {kuÍkh >>3>> r…ƒif íÞkt …rhÞktrýÞku, fhðk Œu r‚Øku™e ½kŒ > r™Ëk™ Œu{ktÚke su r™…ßÞwt, Œu™e ‚kt¼¤ßÞku ‚nw ðkŒ >>4>>


[ku…kR– nŒku ƒúkñý {kuhu yu þwØ, {¤e ðkr{yu fÞkuo yþwØ > fki÷kðýoðu ¼ýu÷u ¼wËuðu, {¤e ¼ü fÞkuo ŒŒ¾uðu >>5>> ÚkÞku fk÷e W…k‚f ¼khe, r™íÞ «íÞu r…ðu fw¤ðkhe > ð¤e r‚Ø™u SŒðk fks, ŒurË ‚ßÞku ‚hðu ‚{ks >>6>> {ã {kt‚ ¾kR ÚkÞku {MŒ, rŒ¾wt rºkþw¤ ÷eÄwt Au nMŒ > fÞkuo ®‚Ëqh÷u… ÷÷kxu, [kÕÞku r‚Ø™u SŒðk {kxu >>7>> hsu ®¼su÷ fwtfw{ ÷R, [kÕÞku f…k¤u [ktË÷ku ËR > ð¤e fw¤ðkhe ¾wƒ …eÄwt, ðæÞwt Œu þhehu Aktxe ËeÄwt >>8>> [kÕÞku {íMÞ [kðe {Ë{kŒku, rþþu ƒktæÞku Au …xfku hkŒku > {kÚku ½ýk ½wt[k¤k {wðk¤k, Œu rË‚u Au ¼qtzk ¼{hk¤k >>9>> r‚Ø «r‚Ø …kuŒu fnuðkÞ, Œu™u òýu ‚nw Ëuþ{ktÞ > fkuR ‚k{wt ykðe™u ™ ¼k¾u, ¼k¾u òu fkuR Œku {khe ™k¾u >>10>> yuðku ¼qtzkyu ¼Þkuo y…kh, {ã [kh ðkh™ku r…™kh > ftXu ƒktæÞkt Au yÂMÚk {ktòh, ÚkÞku r‚Ø SŒðk ŒiÞkh >>11>> ™h™khe su hnu „k{ðk‚u, ‚t„u ÷R ykÔÞku r‚Ø™u …k‚u > ð¤Œku ykðe™u ƒkur÷Þku yu{, …k¾trzÞku r‚Ø fkðku fu{ >>12>> r‚Ø Œku yuf nwt Aô yks, Œ{ suðk Œku Au {kYt ¾ks > {kuxk{kuxk™u {U SŒe ÷eÄk, Œ{ suðk rþ»Þ fR feÄk >>13>> susu ykðe™u {™u ™r{Þk, ŒuŒu ‚hðu SðŒk rhÞk > suýu suýu ƒktÄe {ws ‚kÚku, Œu™u {kÞko {wfe ðeh {kÚku >>14>> {kxu Œ{u {™{kt rð[khe, Úkkyku rþ»Þ {k¤kyku WŒkhe > WŒkhku W…ðeŒ yr[h, ™rn Œku n{ýkt nkufkYt Awt ðeh >>15>> ¼qŒ «uŒ ÷kðe ‚t„u ½ýkt, ¾kR òþu {kt‚ Œ{Œýkt > yu{ ƒkuÕÞku yu ƒ¤{kt ƒnw, rƒ™k nrh rð™k r‚Ø ‚nw >>16>> fnu su{ yu fnu Œu{ fheyu, Œku ykÔÞk {kuŒ{ktÚke W„heyu > ™rn Œku {khþu ðeh™u {u÷e, {kxu {u÷eyu {k¤k ‚tfu÷e >>17>> {u÷ku s™kuR …ý WŒkhe, yu{ ‚nw r‚Øu ðkŒ rð[khe > íÞkhu nrhyu r‚Ø «íÞu fÌkwt, hk¾ku Äehsu nkf÷e niÞwt >>18>> fhu rþ»Þ {kuhu {h {™u, …Ae Úkkðwt Œ{khu ‚nw™u > ŒkuÞu r‚Øu Äehs ™ Äkhe, fÌkwt ™k¾þu Œ{™u {khe >>19>> {nk Ëwü yu …k…e Au ƒnw, yu™u y{u òýwt Aô ‚nw > yuðe r‚Ø nrh™e su ðkýe, ‚wýe ƒkuÕÞku yrŒ ¢kuÄ ykýe >>20>> íÞkhu r…ƒif fnu ƒúñ[khe, Œ™u Ëu¾kzwt ‚k{Úkeo {khe > òu Œwt yk ™e÷k ðz™k nk÷, n{ýkt fYtAwt ‚wfðe ‚k÷ >>21>> yu{ fne ™k¾e {wX ßÞkhu, ðz ‚wfe „Þku Œun ðkhu > fnu {kLÞ ðýeo ðkŒ {khe, ™nª Œku yk „rŒ òýsu Œkhe >>22>> íÞkhu nrh fnu ™ rƒÞwt y{u, fhðwt nkuÞ Œu fhku ‚w¾u Œ{u >


yu{ fne™u ðehyk‚™u, ƒuXk nrh Œu y[¤ {™u >>23>> ƒeò™e Œku Äehs ™ hR, ƒuXk f]»ý fuzu ft…u sR > …Ae r…ƒifu yzË {tŒhe, ™kÏÞk nrh W…h heþ fhe >>24>> Œuýu nrh™u ™ ÚkÞwt fktR, íÞkhu Âîs fkuÃÞku {™{ktR > fnu hnusu ¾ƒhËkh ÚkR, yks {kÞko rð™k {wfwt ™R >>25>> yu{ frn ™k¾e {wX yuýu, Vuh …zâku ™rn fkuR Œuýu > íÞkhu r…ƒifu …ý yu ÷eÄwt, Œ™u {kÞko™wt r™ùÞ {U feÄwt >>26>> fhðwt nkuÞ Œu fh M{hý, yks ykÔÞwt ŒkYt [k÷e {hý > ™k¾wt Awt fk¤¼ihð™e {wXwt, Œkhk Sððk™wt òýu swXwt >>27>> íÞkhu nrh fnu ƒuXku Awt nwt s, fhðwt nkuÞ Œu fh™u Œwt s > íÞkhu {wõÞk Au ¼ihð ðeh, ŒkuÞ nrh ƒuXk hÌkk ÂMÚkh >>28>> ykÔÞk ¼ihð ™u ðeh ËkuR, ŒuŒku ‚k{wt þfÞk ™rn òuR > …kAk r…ƒif W…h …zâk, W÷xk ™k¾Œ÷™u ™zâk >>29>> …zâku fk¤e W…k‚f Z¤e, [kÕÞwt {w¾uÚke ÷kune r™f¤e > ykðe {qhAk ™ hne þwØ, …zâku yð™eyu ôØ{wæÄ >>30>> …Ae {kuzuÚke {qhAk ð¤e, WXe ƒkuÕÞku Au ƒ¤{kt ð¤e > fÌkwt W¼ku hnusu ƒúñ[khe, {u÷wt ƒxw¼ihð ™k¾u {khe >>31>> íÞkhu nrh fnu {kuf÷ku ‚w¾u, {wõÞk ƒxwðeh™u rð{w¾u > ŒuŒku rƒ™u …kAk ð¤e „Þk, …kAk r…ƒif™u ð¤r„Þk >>32>> ™kÏÞku ¼qr{Þu …kze …zkf, ÄúwS Ähýeyu …zâku Äzkf > ð¤e Œrz ŒzVrz WXâku, ƒkuÕÞku «¼wS W…h YXâku >>33>> fnu {wfwt Awt ðeh {nkfk¤e, Œ™u ™rn {khu ƒeòt yuxk¤e > yu{ fne™u Œu™u {wfeÞkt, ŒuŒku nrh …k‚u ™ ykrðÞkt >>34>> …kAk Vhe™u ÷kr„Þkt yu™u, Zk¤e …krzÞku ¼qr{yu Œu™u > ÚkÞku y‚kuÞku ™ hne þwØ, ŒkuÞ ðk{e ™ {wfu rðYØ >>35>> …ze …nkuh WXe W¼ku ÚkÞku, ð¤e «¼wS™u fnuðk hÌkku > fnu Au W¼ku hnu su ƒúñ[khe, nðu fYt Awt ð÷u nwt Œkhe >>36>> ƒnw ðeh ‚rnŒ n™w{tŒ, {wfwt Œu™u fhu Œkhku ytŒ > yu{ fne™u {wõÞk Œu ðkh, ykðe Œuýu fÞkuo ™{Mfkh >>37>> fhe «rý…Œ …kAk „eÞk, ƒnw r…ƒif …h fkur…Þk > ykðe ð¤øÞk Œu rð«™u ‚nw, …zâku rð« ¼qtzu nk÷ ƒnw >>38>> Vkxâwt {kuZwt ™u ykrðÞwt Veý, …ze yt„™e ™krzÞku ûkeý > {kÚkwt „he „Þwt {ne {ktR, {w¾{kt „R Äwzâ ¼hkR >>39>> …zâku ¼u[f ÚkR heíÞ ¼qtze, yktÏÞku WŒhe „R Au ôze > ™kf {w¾{ktÚke ÷kune ðÌkwt, …Ae WXðk suðwt ™ hÌkwt >>40>> íÞkhu Œu™k ‚tƒtÄe ‚nw {¤e, ÷køÞkt …kÞ «¼wS™u ÷¤e > fnu ËÞk fhku yu™u nrh, nðu ™rn fhu yu ykðwt Vhe >>41>>


{k„Œku nŒku Œu V¤ {éÞwt, {nk yntfkhe™wt {k™ „éÞwt > …Ae «¼wyu Œu™u WXkzâku, WXe rð« «¼w …„u …zâku >>42>> fÞko ËtzðŒ ƒnw ðkh, fnu ykÔÞku ™ðu yðŒkh > …Ae r‚Ø nŒku Œu™u òuR, yk…e ƒúkñýu Œu™u h‚kuR >>43>> yu{ fhe „Þku ½uh ßÞkhu, {™ hÌkwt ™rn yuðwt íÞkhu > …qßÞku fk¤¼ihð™u sR, {ã {kt‚ ƒr÷Ëk™ ËR >>44>> {wõÞku nrh {kÚku ŒŒfk¤, ykÔÞku ¼Þtfh rðfhk¤ > ¼qtzwt {w¾ Œu ¼ÞwO ÁrÄhu, ÷ktƒku ™u ™Úke ð† þhehu >>45>> yktÏÞwt hkŒe yrŒ fk¤ku þkne, ÷eÄwt rºkþw¤ Œu fh{ktrn > yuðu Y…u «¼w …k‚u ykÔÞku, …ý ykrð™u fktR ™ VkÔÞku >>46>> Auxu ƒu‚e hÌkku yk¾e hkíÞ, nrh nMÞk òuR …h¼kíÞ > …Ae ™kðk [kÕÞk ßÞkhu nrh, íÞkhu yu™k ‚k{e ÿÂü fhe >>47>> íÞkhu ÚkhÚkh ÄúwS™u ¼køÞku, sR r…ƒif™u fuzu ÷køÞku > fnu yks r™ùu yu™u {kYt, íÞkhu «¼wSyu fÞwO ðkYt >>48>> fnu yu™wt ¾kÄwt r‚æÄu yÒk, Œu™e Œkhu fhðe sŒ™ > …Ae ƒúkñý …k‚u ¼ihð, sR fne Au ðkŒ ‚hð >>49>> yks {]íÞwt fhðwt Œwt ŒkYt, …ý ðŠýyu fÞwO Au ðkYt > yu{ fne™u ¼ihð „eÞku, Âîs «¼w™u …k‚u ykrðÞku >>50>> òýe Rïh ™kr{Þwt rþþ, fnu fhßÞku „w™k ƒfrþþ > yu{ fne™u ðkh{ðkh, fhu ƒnw …kuŒk™u rĬkh >>51>> fnu ¼ýe„ýe ¼ßÞkt ¼qŒ, fÞkO ƒnw ¼qtzkt fhŒwŒ > fÞkO fwf{o ŒS yk[kh, yuðku …k…e nwt Œu™u rĬkh >>52>> yu{ fne „úÌkwt nrh[hý, «¼w ykÔÞku nwt Œ{khu þhý > yu{ fne™u ÚkÞku Au rþ»Þ, òýe {nkhks™u s„Ëeþ >>53>> ÄkÞkuo «Úk{™k suðku Ä{o, {wõÞkt ƒeòt su fhðkt fwf{o > fki÷kýoðkrË „útÚk ‚t¼k¤e, þk†ƒkÌk òýe ËeÄk ƒk¤e >>54>> ¼k„ðŒ „eŒk …Ae ¼ÛÞku, ‚k[ku ¼õŒ ©ef]»ý™ku ƒÛÞku > yuðwt [rhºk fhe ËÞk¤, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ŒŒfk¤ >>55>> nŒk r‚Ø Œu™u þe¾ ËeÄe, …kuŒu ðkx ™ð÷¾k™e ÷eÄe > {™w»Þkf]rŒ ‚k{Úkeo y…kh, ÄLÞ s™{kuË™ ¼tzkh >>56>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh [rhºk ™k{u ƒrºkþ{wt «fhý{T >>32>>

…qðoAkÞku– ƒnw ™k{e f]»ýËuð™kt, ‚wýku ‚ðuo [rhºk h‚k¤ > ¼õŒ y¼õŒ fkhýu, Vhu nã ƒunãu ËÞk¤ >>1>> ‚tŒ™u ‚w¾ yk…ðk, Ëuðk Ëwüs™™u Ëtz > Œus fkhý «¼wyu, …]rÚkðeyu ÄÞwO Au …tz >>2>> SÞkt SÞkt òðwt ½xu, rŒÞkt rŒÞkt òÞ sYh >


‚w¾ Ëw:¾ ¼q¾ ÃÞk‚™wt, ™Úke „ýŒk r™fx Ëqh >>3>> …Ae yufk yuf [kr÷Þk, {nkrðfx yrÿ{ktÞ > ™ð ÷k¾ Þku„e™u r™h¾ðk, [kÕÞk «¼wS ƒnw WAkÞ >>4>> [ku…kR– [kÕÞk …ðoŒ …u¾ðk nrh, ykÔÞku yrŒð‚{ku yËrh > òðk ðkx szu ™rn SÞkt, òðwt sYh …kuŒk™u rŒÞkt >>5>> òŒkt yu rËþu {™w»Þu ðkÞwO, …ý fÞwO Au …kuŒk™wt ÄkÞwO > [zâk …ðoŒ W…h …kuŒu, [kÕÞk þi÷Œýe þku¼k òuŒu >>6>> ykðe ™ð÷k¾ Äwýe Y…k¤e, Œu Œku ‚nusu ƒ¤u ðýƒk¤e > rŒÞkt fwtz rËXk Au y…kh, ¼ÞkO s¤ y{¤ Œu {kuÍkh >>7>> õÞktf xkZkt s¤ õÞktf W™kt, yu{ ƒnw fwtz ËeXk ™eÁ™k > …Ae íÞkt™k hnu™khk su r‚Ø, {éÞk Œu …ý ykðe «r‚Ø >>8>> su™e fkuR™u ¼ux ™ nkuÞ, {h {kuxk {wõŒÞku„e nkuÞ > Œu™u ‚nw™u {éÞk yufðkh, fÞko …hM…h ™{Mfkh >>9>> …Ae «u{u ƒuXk ‚nw …k‚, …wAâku Þku„e™u Þku„ yÇÞk‚ > fÌkwt Œuýu Œu™wt ðhŒtŒ, ‚wýe nrh nhÏÞk yíÞtŒ >>10>> fÌkwt r‚Ø™u Aku ÄLÞ ÄLÞ, yu{ fne hÌkk ºkÛÞ Ë™ > yk…e yk™tË íÞktÚke WŒÞko, [kÕÞk nrh ƒnw {kuË ¼Þko >>11>> ™ð ÷k¾ Þku„e™u r™h¾e, [kÕÞk nÂMŒ {kh„u nh¾e > íÞktÚke þwØ W¥kh{kt ð¤e, hÌkku hk{fkux s¤{¤e >>12>> rŒÞkt òðk™wt feÄwt Au {™, …ý íÞktŒku ™ „Þk Sð™ > òuŒk ð™ …ðoŒ rðþk¤, „Þk ƒk÷ðk fwtzu ËÞk¤ >>13>> òuÞku fwtz yu sw„Œu fhe, ºkÛÞ heíÞ™u hÌkku Œu Ähe > ðkÞw yÂø™ s¤ ºkÛÞ {¤e, Œu™k ‚{kun hÌkk r™f¤e >>14>> rŒÞkt hÌkk …kuŒu ºkÛÞ Ë™, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ¼„ð™ > fÞkuo yÂø™ ¾wýu …hðuþ, [kÕÞk òuŒk òuŒk ‚ðuo Ëuþ >>15>> „Þk „t„k r‚tÄw™u ‚t„{u, ™kÞk Œu{kt …kuŒu sR ‚{u > hÌkk ºkÛÞ rËð‚ rŒÞkt nrh, [kÕÞk ‚{wÿ ¾kze WŒhe >>16>> ykÔÞk fr…÷S™u yk©{u, sun òÞ„k ‚nw™u „{u > åÞkhu fkuhu þku¼u ‚{wËh, {æÞu yk©{ yrŒ ‚wtËh >>17>> ‚ktÏÞþk†™k yk[kÞo sun, Œu™k „wY fr…÷S Œun > fhu Au Œ… …kuŒu ‚{Úko, ‚ðuo Sð™k fÕÞký yÚko >>18>> ¿kk™ ðihkøÞ ¼ÂõŒ ™u Ä{o, Þku„‚rnŒ …kt[ su …{o > Œu™k MÚkk…™™k fh™kh, yuðk fr…÷™kt fÞkO ËuËkh >>19>> hÌkk ¼ÂõŒ ‚wŒ rŒÞkt {k‚, …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ > ykÔÞk …wY»kku¥k{ …whe{ktR, r™ÏÞko s„ÒkkÚkS™u íÞktR >>20>> …Ae hÌkk …kuŒu yun Xk{, fktÞuf ÄkÞwO Au fhðwt fk{ > ™kÞ ‚{wÿ{kt sR r™íÞu, r™h¾e s„ÒkkÚkS™u «eíÞu >>21>>


fÞwO yk‚™ þnuhÚke ƒkYt, $ÿãwB™ ‚h òuR ‚kYt > rŒÞkt ËeXk Au y‚wh ½ýk, ðu»k ÷R r‚Ø ‚kÄw Œýk >>22>> fk{ ¢kuÄ ™u {í‚h yrŒ, {ktnku{ktrn Au ðih™e {rŒ > Ä{oîu»ke f…xe ™u fk{e, ðu»k þiðk ði»ýðe ™u ðk{e >>23>> {tºk stºk òýu Au y…kh, Œuýu ðþ fÞkO ™h™kh > {wfkðe ðýko©{™ku Ä{o, fÞkO ¼úü ƒ„kze ƒuþ{o >>24>> {kuxk {kuxk ‚kÄw ‚uðk V¤, fne Ëu¾kzu ™khe yk„¤ > yu{ fne™u Ä{oÚke …kzu, ‚kÄw®™Ëk™wt …k… Ëu¾kzu >>25>> yuðk yÄ{uo ¼Þko y…kh, ËeXk nrhyu nòhku nòh > ÄÞkO nkÚku rŒ¾kt nrÚkÞkh, ÷eÄk Äkufk Ahk ™u fxkh >>26>> ¾z„ ¾ktzkt ÷kfze ÷wðkøÞwt, fh f{kLÞwt ‚÷fu ‚ktøÞwt > ƒnw ƒtÄwfwt ™u fkuf ƒký, [¢ r[r…Þk ÷eÄk Au …ký >>27>> …þwo rºkþw¤ ƒhrAÞku ÷R, stòéÞku ykãu þ† Au fR > yrŒþqhk RåAu r™íÞ ÞwØ, fux÷kf ™ hk¾u ykÞwÄ >>28>> fux÷kf íÞk„e Œ… fhŒk, fux÷kf ‚kiBÞ ðuþ ÄhŒk > fki÷kýoð „útÚk ðkt[u r™íÞu, …qsu þÂõŒ ¼ihð™u «eíÞu >>29>> yuðk ËeXk Au ™kÚku y…kh, {nk …k…Y… ¼qr{ ¼kh > rŒÞkt hÌkk …kuŒu yrð™kþ, fhðk yuðk y‚wh™ku ™kþ >>30>> …ý …kuŒkÚke ™ ÚkkÞ hrŒ, fktsu hk¾u Au y®n‚kð]Â¥k > ƒu‚e hÌkk rð[khe yu rðÄ, íÞkhu ÷kufu òÛÞk Au yk r‚Ø >>31>> yu{ òýe™u …wAu Au sun, fnu nrh ÚkkÞ Œu{ Œun > íÞkhu ÷kuf™u ykðe «ŒeíÞ, ÷kðu yÒk ð† ÿÔÞ r™íÞ >>32>> Œun {ktÞ÷wt fktÞ ™ ÷eÞu, ¼qŒ ¼rð»Þ™wt fne rËÞu > yu{ fhŒkt Œu yuf Ë™, ykÔÞk …k‚¤u y‚wh s™ >>33>> fnu fh y{kYt Œwt fks, ÷kÔÞ s¤ $Äýkt ‚{ks > ËR zkhku ™u ƒnw zhkÔÞk, ™ fhðk™kt fk{ fhkÔÞkt >>34>> fhu fk{ sz¼hŒ su{, íÞkhu ƒeò fu { fhku yu{ > ŒiÞu Œuþwt ƒkuÕÞk ¢kuÄ fhe, yu™ku …ûk {u÷ku …hnhe >>35>> yu{ ðËŒkt …zâku rðhkuÄ, {ktnku{ktrn W…LÞku fhkuÄ > …Ae Œu{kt …zâkt Œz ƒunw, ®™Ëk …hM…h fhu Œunw >>36>> yu{ fhŒkt ƒtÄkýwt ðuh, RAâk {khðk ™rn su™u {uh > «Úk{ Œku ƒku÷e Xku÷e ÚkR, …Ae WXâk ÷Xk {kuxk ÷R >>37>> ÷eÄe ÷zðk …nu÷e ÷kfze, ŒuŒku …hM…h ƒnw …ze > …Ae ÷eÄkt ¾ktzkt fh{ktÞ, ykÔÞk ‚k{‚k{k {¤e ÄkÞ >>38>> ™k¾u ƒŠAÞku ƒnw ‚k{‚k{e, [k÷u ÷wðkøÞwt ™ hnu ¾k{e > ‚÷fu ‚ktøÞ ™u ‚ýuýu Œeh, ÷zu {ktnku{ktnu þqhðeh >>39>> fhu …þwo™k ƒnw «nkh, ™k¾u Äkufk Ahk ™u fxkh >


Œe¾kt rºkþq¤ [k÷u íÞkt ½ýkt, fhu ½k [¢ r[r…Þk Œýk >>40>> ƒtÄwfku stòéÞku fkufƒký, ™k¾u {ktnku{ktnu y‚whký > yu{ òuhu {tzkýwt Au ÞwØ, …kBÞk ºkk‚ ykfkþu rðƒwÄ >>41>> ðksu Zku÷ ™„khkt swòÞkuo, [k÷u ‚k{‚k{e ŒhðkÞkuo > Œwhe hý®þ„kt ƒku÷u þt¾, …zu …k…e™kt {kÚkkt y‚tÏÞ >>42>> {åÞku ÞwØ hne ™rn {ýk, …zâkt …]rÚkðeyu Äz ½ýkt > Œu™u Ëu¾e nhÏÞkt {kt‚khe, fnu ¾kþwt yks ¾wƒ fhe >>43>> ¼qŒ «uŒ ™u ykÔÞk ¼ihð, r…þk[ Þûk hkûk‚ ‚ðo > zkfýe ‚kfýe ™u òu„ýe, ykðe ¼q¾e ¼ihðeÞku ½ýe >>44>> ftf fk„ ™u ð¤e fwŒhk, ÚkR „]Äú rþÞk¤ ™u ‚hk > …zâkt {kÚkkt …]Úðe …h hzu, òÛÞwt ËiíÞ h{e „Þk Ëzu >>45>> fif™k nkÚk …„ f…kýk, fif ™kþe ¼k„e™u A…kýk > yu{ ÞwØ ÚkÞwt ƒnw …uh, Ëþ‚n‚ú „Þk Þ{ ½uh >>46>> yux÷k Œku RÞktŒ¤ hÌkk, ƒeò ™kþe ¼k„e …ý „Þk > ŒuŒku Ëuþ «Ëuþu «ðhe, ƒeò ËiíÞku yk„u ðkŒ fhe >>47>> fÌkwt yuf nŒku ™k™ku ƒk¤, Œu™u òýŒk y{u ËÞk¤ > Œu™u yÚkuo ðrÄÞku rðhkuÄ, {wðk {ktnku{ktrn fhe ¢kuÄ >>48>> íÞkhu y‚wh ƒkur÷Þk yu{, yu™u yku¤¾eÞu y{u fu{ > íÞkhu fÌkwt yk…eyu yutÄký, Œuýu …zu Œ{™u …uAký >>49>> yrŒ íÞk„e Œ…Mðe Au Œ™u, ™Úke ÷ku¼kŒku ™khe ™u Ä™u > hnu Au ‚{krÄ{kt rË™ hkŒ, ð¤e òýu Au {™™e ðkŒ >>50>> yuÚke …zâku …hM…h ¼uË, ÚkÞku Œuýu yk…ýku WåAuË > {kxu {¤u Œku {u÷ðku ™rn, yuðe ðkŒ y‚wh™u frn >>51>> yuðwt ‚wtýe™u ƒkuÕÞk y‚wh, nðu „kuŒþwt yu™u sYh > òu {¤þu Œku {khþwt A¤u, yu{ ƒtÄkýwt ðuh ‚½¤u >>52>> yu{ ËiíÞu fÞwO …rhÞký, Œu™u òýu Au nrh ‚wòý > fnu Au su{ Úkþu Œu{ Xef, ™Úke ykí{k™u fu™e ƒef >>53>> yu{ fne òuÞwt ŒŒ¾uð, ËeXk Ëiðe ‚t…Â¥k™k Sð > Œu™u …kuŒu W…Ëuþ yk…e, fÞko ‚w¾e ¼ðËw:¾ fk…e >>54>> yk su nrh[rhºk y™q…, f]»ý¼õŒ™u Au ‚w¾Y… > Œu™u fnuþu ‚kt¼¤þu sun, {nkfüÚke {wfkþu Œun >>55>> yk÷kuf{kt …ý ‚w¾e hnuþu, …h÷kufu …h{ ‚w¾ ÷uþu > …k…nhýe fÚkk Au …rðºk, su{kt «„x «¼w™kt [rhºk >>56>> ¼õŒ nþu Œu ‚wýþu ¼kðu, y¼õŒ™u yÚko ™ne ykðu > fnuþu nuŒu ‚kt¼¤þu fk™, Œu …h hkS Úkkþu ¼„ðk™ >>57>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tË Mðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh [rhºk ™k{u Œurºkþ{wt «fhý{T >>33>>


…qðoAkÞku– íÞkh …Ae su su fÞwO, Œu ‚kt¼¤ku ðkŒ ‚huþ > yux÷wt fk{ fhe nrh, …Ae [kr÷Þk ËÂûký Ëuþ >>1>> yufkyuf yhÛÞ{ktrn, hnuðk hkS Au {™ > þnuh ™ RåAu Mð¡u, ðnk÷wt ÷k„u Au ð‚ðwt ð™ >>2>> ¼ÂõŒÄ{korË ¼u¤kt hnu, rËÔÞ Ëun Ähe™u ‚kuR > Œun rð™k Sð sõŒ™k, ™Úke „{Œk ƒeò fkuR >>3>> íÞk„ ðihkøÞ Œ™{kt, Œuýu {„™ hnu Au {™ > ™kðu ƒeò ™shu, su ™kuÞ nrh™k s™ >>4>> [ku…kR– yuðk ©enrh ƒnw r™M«un, yýRåAkyu [kr÷Þk Œun > ykÔÞk ykrËfqh{ ŒehÚk, ‚w¾ËkR nrh ‚{hÚk >>5>> Œu™u ‚{e…u {k™‚k þnuh, ykÔÞk rŒÞkt fhe nrh {uh > Œu™ku hkò Au yrŒ …rðºk, suýu ƒktæÞkt Au yÒk™kt ûkuºk >>6>> yÒkkhÚke ykðu sun s™, Œu™u ¼kðu fhkðu ¼kus™ > Œuýu ËeXk yun ƒúñ[khe, òuR {™{kt hÌkku rð[khe >>7>> fnu ykŒku {kuxk fkuR yrŒ, …Ae hkÏÞk Au fhe rð™rŒ > hkÏÞk yufktŒu ðhrýhkx, yrŒ íÞk„e Œ…Mðe Œu {kx >>8>> yuf yufktŒu ykuxku ‚wtËh, hÌkk rŒÞkt «¼w Œu W…h > …Ae hkò hkò™k ‚uðf, fhu [kfhe fhe rððuf >>9>> r™íÞ «íÞu fhu yu{ ‚uð, òýu {nkí{k Au {kuxk Ëuð > fhu ‚L{k™ òuR íÞk„e, ƒeò ¼u¾™wt …zeÞwt ¼kt„e >>10>> íÞkhu y‚wh íÞkt™k hnu™kh, fnu ykŒku Au yk…ýku {kh > suýu ËiíÞ ‚{qn {hkýku, Œu™wt {q¤ fkhý yk òýku >>11>> …Ae íÞkt™k hnu™kh y‚wh, fnu {kheyu yu™u sYh > yu{ …k…e ‚nw …rhÞkÛÞk, {khðk …Ae …Úkhk ykÛÞk >>12>> òÛÞk yufkyuf ƒuXk ykuxu, ykÔÞk {kÞko ‚kYt Ërz Ëkuxu > r™rþ{ktrn ykÔÞk r™þk[h, {ktzâk VUfðk ƒnw …Úkh >>13>> {¤e ËiíÞ nòhku nòh, ™kÏÞk y~{ yrŒþu y…kh > ‚r{ ‚kts Úkfe ‚khe hkíÞ, fÞkuo …kýkŒýku ðh»kkŒ >>14>> ‚kÄw Mð¼kððk¤k ‚wƒwØ, r™hðih yrŒ yrðYØ > ƒnw ûk{kðk¤k nrh Äeh, Œu™u ™ ÷køÞwt fktR þheh >>15>> ykuxk yk‚…k‚u …kýk …zâk, „s ykuxkÚke ô[uhk [zâk > ËeXk nrh Œu{ktÚke fwþ¤, ÷eÄkt ËiíÞku ykÞwÄ Œu …¤ >>16>> òÛÞw òýþu hkò òu ðkŒ, Œku Úkkþu yk{ktÚke WŒ…kŒ > íÞktŒku hkò™u ¾ƒh …ze, ykÔÞku «¼w …k‚¤u Œu ½ze >>17>> ykÔÞk ÷kuf ƒeòt ‚nw {¤e, Ëu¾e …kýk rðM{Þ …kBÞkt ð¤e > òuR hkò rð[khu Au {™u, W„kÞko ðŠý™u ¼„ð™u >>18>> fhe «FkË™e su{ ‚kÞ, ™Úke Œu{kt yk{kt Vuh fktÞ >


yu{ fne™u ™r{Þku hks, y{u Aeyu Œ{khk {nkhks >>19>> …Ae ™kÚku rþ»Þ Œu™u feÄku, ƒeò ƒnw™u W…Ëuþ ËeÄku > …Ae yu{ rð[kÞkuo ¼q…k¤, …k…e fhŒ yk ðýeo™ku fk¤ >>20>> ykŒku yk…ýk Au RüËuð, Œu™e Ëu¾e þõÞk ™rn ‚uð > yuýu sYh {kÞkoŒk yks, ¾kuRrŒ yuýu yk…ýe ÷ks >>21>> {kxu ¾hk yu ¾w™e y‚wh, yu™u òuðk yk…ýu sYh > …Ae yu™u fuzâu Vkus [ze, ½uhe ÷eÄk y‚wh Œu ½ze >>22>> fÌkwt ÕÞku W¼khku Wzwt Wzwt, yu{ fne™u fkr…Þwt {wtzwt > {wðk yÄh{e íÞkt y…kh, ƒnw WŒÞkuo ¼qr{™ku ¼kh >>23>> yu{ …kuŒk™kt …k… «Œk…u, ÚkÞk ™kþ Œu y‚wh yk…u > nrh …kuŒu y…k… yËku»k, ™Úke hk¾Œk fkuRþwt hku»k >>24>> yuðk f]»ý Ëuð su ËÞk¤, …Ae [kÕÞk íÞktÚke ŒŒfk¤ > ykÔÞk ðUfxkrÿÞu Sð™, fÞkO XkfkuhS™kt Ëþo™ >>25>> …Ae [kÕÞk íÞktÚke r™h{kune, rþðfkt[e rð»ýwfkt[e òuR > íÞktÚke ©eht„u ykÔÞk Au ~Þk{, {kuxk {kuxk™kt fhðk fk{ >>26>> fkðuhe „t„k{kt …kuŒu ™krn, WŒrhÞk Vw÷ðkze {ktrn > ðkze ‚wtËh þku¼u Au ‚kh, su{kt V¤ Vw÷ Au y…kh >>27>> hÌkk …kuŒu rŒÞkt ËkuÞ {k‚, fhðk ƒnw Sð™u ‚{k‚ > rŒÞkt ði»ýð™u ðkŒ fhe, yu™kt Vu÷ ŒòrðÞkt nrh >>28>> ƒeò ™kxf [uxf ðk¤k, ƒnw fhŒk nŒk f{o fk¤kt > Œu™u SŒe …kuŒu ŒŒfk¤, ztfku ƒu‚kzâku …kuŒu ËÞk¤ >>29>> [kÕÞk íÞktÚke ÚkR ŒŒ…h, ykÔÞk ‚uŒwƒtÄ hk{uïh > ™kÞk ‚{wÿ{kt íÞkt Sð™, fÞkO hk{uïh™kt Ëþo™ >>30>> ûkuºk …rðºk Au yrŒ yun, Œ…ÂMð™u ‚uÔÞk suðwt Œun > hÌkk …kuŒu rŒÞkt ËkuÞ {k‚, …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ >>31>> ykÔÞk ‚wtËhhks{kt ~Þk{, fÞkuo rŒÞkt fktRf rð©k{ > …Ae [kÕÞk ¼qŒ…whe ¼ýe, ™ …wAe heíÞ yu ðkx Œýe >>32>> [kÕÞk Ëeþ ƒktÄe™u ËÞk¤, ™Úke su™u þheh ‚t¼k¤ > ykÔÞwt yk„¤ rðfx ð™, yrŒ ½kuh ½ýwt Au ‚½™ >>33>> [k÷Œkt [k÷Œkt …zu hkíÞ, rŒÞkt …kuZe [k÷u …h¼kíÞ > yu{ ðrn „Þk …t[ Ë™, {éÞwt ™rn rŒÞkt s¤ yÒk >>34>> …ze ‚kts {éÞwt ™rn …kýe, ‚qfku ftX ™ ƒku÷kÞ ðkýe > ÚkÞk yk…u yrŒþu y[uŒ, yu{ fü ‚nu s™ nuŒ >>35>> …Ae Äehu Äehu [kÕÞk Äeh, íÞktŒku ykÔÞwt Au yhÛÞ{kt ™eh > Œu{kt ™kÞk …kuŒu ½™~Þk{, …Ae ™ðhkÔÞk þk÷„úk{ >>36>> rŒÞkt «ƒkur÷ÞkV¤e [kh, þufe fÞwO ™iðuã Œu ðkh > Œu™u sBÞk …kuŒu ½™~Þk{, …nkuh yuf hÌkk yun Xk{ >>37>>


…Ae [kr÷Þk íÞktÚke ËÞk¤, ÚkÞku ƒesu rË {æÞkö fk¤ > íÞkt yhÛÞu ykÔÞku yuf fw…, ¼Þkuo y{¤ s¤u y™w… >>38>> rŒÞkt ™kÞk …kuŒu s¤ fkZe, …Ae ƒuXk AktÞk òuR xkZe > ¼he „¤e s¤™e fXkhe, þuh Ëþ™e ‚wtËh ‚khe >>39>> …Ae þk¤„úk{ ÷R íÞktR, Œu …ÄhkÔÞk fxkuhe{ktR > W…hÚke feÄe s¤Äkh, ÚkR Xk÷e fXkhe Œu ðkh >>40>> íÞkhu …kuŒu òuÞwt rð[khe, rfÞkt ðne „Þwt ykx÷wt ðkhe > h¾u fxkuhe Vwxu÷ nkuÞ, òuÞwt íÞkhu ‚kS ËeXe ‚kuÞ >>41>> …Ae òÛÞwt yu{ ½™~Þk{u, …eÄwt sYh yu þk¤„úk{u > h¾u nkuÞ nSyu r……k‚k, yu{ fne™u {™ rð{kþk >>42>> …Ae fkZe fkZe™u fXkhe, …kÞwt ƒnw ~kk¤„úk{™u ðkhe > su{ su{ s¤ {ktzâwt …kðk, Œu{ {ktzâwt Xk{ Xk÷wt Úkkðk >>43>> yuf ƒu™ku ™ hÌkku rð[kh, …eÄwt s¤ fXkhe y…kh > ®‚[e ®‚[e ÚkkõÞk ½™~Þk{, íÞkhu Œ]ó ÚkÞk þk¤„úk{ >>44>> …Ae …qßÞk Au [tË™u fhe, ð¤Œk yu{ rð[kheÞk nrh > ÃÞk‚ ¼kt„e …ý nþu ¼q¾, ÚkÞwt yu ðkŒ™wt yrŒ Ëw:¾ >>45>> …kuŒk™u Œku {éÞwt ™Úke yÒk, Œu™u ðeŒe „Þk »kxT Ë™ > Œu™wt Œku …kuŒk™u ™Úke fktÞ, yrŒ Äehs …ðoŒ «kÞ >>46>> Œun ‚{u íÞkt ykÔÞk fk…ze, …wY»k ™khe Œu …kuXeÞu [ze > fk»kktƒh Œu ‚wtËh ÄÞkO, ƒuW yrŒ ¼kð {ktrn ¼ÞkO >>47>> ykðeÞkt yun ð™ {kuÍkh, Ëu¾e nrh fÞkuo ™{Mfkh > ykÃÞwt yk‚™ ykËhu ßÞkhu, ð¤Œkt ƒkuÕÞkt Au Ët…Œe íÞkhu >>48>> Œ{u õÞktÚke ykÔÞk yufkyuf, ™Úke ‚t„u Œu fu{ ‚uðf > Œ{u ¼qÏÞk nþku {khk ðeh, yu{ fne ¼ÞkO ™uýu ™eh >>49>> …Ae rºkÞk™u fnu {nk{rŒ, yk…ku ‚kÚkw yk ¼qÏÞk Au yrŒ > íÞkhu ykÃÞku ‚kÚkw ÷wý ‚rnŒu, ÄÞwO rð»ýw™u ™iðuã «eŒu >>50>> íÞkhu nrh fnu …wAwt Awt y{u, ykðk fkuý ËÞk¤w Aku Œ{u > íÞkhu Þku„e fnu s{e ÷eÞku, Äehk hne …Ae s¤ …eÞku >>51>> íÞkh …Ae nwt fheþ ðkŒ, su{ Au Œu{ fneþ rðÏÞkŒ > …Ae s{e s¤…k™ fÞwO, íÞkhu Þku„e ƒkuÕÞk {ku˼ÞwO >>52>> ‚wýku ðýeo Œ…Mðe y¢kuÄ, òÛÞk y{u ©ef]»ý Aku þwØ > {kxu ™rn ƒku÷wt swXwt {nk{rŒ, {™u òýku Rþ yk Au ‚Œe >>53>> Œ{™u ¼qÏÞk òýe™u ËÞk¤, y{u ykÔÞkt yktne ŒŒfk¤ > ©eht„krË sun ƒeòt ûkuºk, rŒÞkt VYt Awt òýe …rðºk >>54>> Œ{ suðk™kt Ëþo™ ‚kYt, ™kÚk hnuðwt òýku yktne {kYt > yuðe ‚wýe {nuþ™e ðkŒ, ÚkÞk nrh ƒnw hr¤ÞkŒ >>55>> ‚Ëkrþð fi÷k‚ hnu™kh, Œu {éÞk {™u ‚kûkkífkh >


÷køÞk …kÞ …ze yku¤¾kÛÞ, íÞkhu ™kÚku òuzâk sw„ …kÛÞ >>56>> fnu ™kÚk fhku rþð ‚kÞ, su Úkfe ËZ ðihkøÞ ÚkkÞ > fnu rþðS ‚kt¼¤ku ðeh, Úkkþu ËZ ðihkøÞ ‚wÄeh >>57>> fhe «þt‚k Œu …hM…h, {éÞk ƒuW …Ae {ku˼h > ð¤Œk Rþ ytŒÄko™ rÚkÞk, «¼w ¼qŒ…wheÞu ykrðÞk >>58>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrh [rhºk ™k{u [kurºkþ{wt «fhý{T >>34>>

…qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, yu{ fhŒkt fhŒkt fks > íÞktÚkfe nrh ykrðÞk, ¼qŒ…whe{kt {nkhks >>1>> hk{k™ws™e íÞkt {qhrŒ, fÞkO …kuŒu íÞkt Ëþo™ > fktÞuf rË™ íÞkt hne, …wAâwt íÞk„e «íÞu «þ™ >>2>> W¥kh Œu™ku ËûkýkrËÞu, ™ ÚkÞku ßÞkhu sYh > íÞkhu Œu WXâk {khðk, ÚkR ¢kuÄ{kt [f[wh >>3>> fnu ykÔÞku Œwt fkÕÞ™ku, Œu ÷uAu y{khe ÷ks > yuðwt «§ yx…xwt, Œkhu …wAðk™wt þwt fks >>4>> [ku…kR– nrh r™h{k™e yrŒ™uf, ƒkuÕÞk ™rn Œu fhe rððuf > ûk{kðtŒ yíÞtŒ Au þktrŒ, ¢kuÄ ykÔÞku ™Úke su™e …ktrŒ >>5>> yrŒÄeh „t¼eh Au ½ýk, þwt fneyu ‚ËT„wý Œu Œýk > …Ae ‚kYt fne™u ‚ÄkÔÞk, íÞktÚke fw{khe fLÞkÞu ykÔÞk >>6>> ð¤Œkt …È™k¼{kt …ÄkÞko, íÞkt™k ðk‚e™u {kuË ðÄkÞko > …Ae ykÔÞk s™kËo™u ™kÚk, [k÷u yuf÷k ™ swðu ‚kÚk >>7>> íÞktÚke ykÔÞk Au ykrËfuþðu, Œu™e ðkŒ ‚wýku fnwt nðu > Œu™u ‚{e…u ‚wtËh…wh, íÞkt ËeXk Ëku ‚n‚ú y‚wh >>8>> Œu Œku nrh™k Au ðuhðkR, Ëu¾e WXâk Au {khðk ÄkR > fnu yk…ýku {kh yuf÷ku, ykÔÞku nkÚk nðu h¾u {u÷ku >>9>> yu{ fne™u ykÔÞk {khðk, íÞkhu ÷kufu {ktzâwt Au ðkhðk > Œu™e ðkŒ fk™u ™ð Ähe, íÞkhu hkò™u ¾ƒh …ze >>10>> fnu hkò yLÞkÞ {kt fhku, fktRf «¼w™k zhÚke zhku > íÞkhu hkò «íÞu fnu y‚wh, yu™u {khþwt y{u sYh >>11>> Œu™e fheþ òu h¾ðk¤, Œku òýsu ykÔÞku Œkhku fk¤ > íÞkhu hkò™u [ze Au heþ, fkÃÞkt ‚k{xkt ‚nw™kt þeþ >>12>> {wðk ËiíÞ íÞkt ËkuÞ nòh, hkòîkhu WŒkÞkuo yu ¼kh > …Ae ykrË fuþð™kt Ëþo™, fhe [kÕÞk íÞktÚke ¼„ð™ >>13>> ykÔÞk {r¤Þk[¤™u {ktR, rË™ …kt[ hÌkk …kuŒu íÞktR > fhe ‚kûke„ku…k¤™kt Ëþo™, …Ae òuÞwt Au rðrðæÞu ð™ >>14>> ÔÞk¤u ðexkýkt ËeXkt [tË™, rŒÞkt hÌkk Au fktÞuf Ë™ > íÞktÚke ykÔÞk rfMftÄk ™„h, ™kÞk íÞkt «¼wS …t…k‚h >>15>>


íÞktÚke [kÕÞk Au ‚wtËh ~Þk{, fhðk y™uf Sð™kt fk{ > …Ae [tÿ¼k„k ™Ëe ™kR, íÞktÚke ykÔÞk …tZh…wh{ktR >>16>> fÞkO rðXwƒk™kt Ëhþ™, hÌkk ƒu {k‚ íÞkt ¼„ð™ > …Ae rðXwƒk™u …kuŒu {¤e, [kÕÞk ðtË™k fhe™u ð¤e >>17>> rŒÞkt hkíÞ{kt hkûk‚ yk…, ‚wŒku Œku fhe™u {kuxku Œk… > Œu™u s„kze™u …wAe ðkx, …Ae [kÕÞk Œu ðhrýhkx >>18>> …Ae ykÔÞk ËtzfkhÛÞ nrh, Œu™u …kuŒu «Ërûkýk fhe > íÞktÚke ykÔÞk …kuŒu „kuËkðhe, fŒko ŒeÚko™u …rðºk nrh >>19>> òuR ŒeÚko™u ŒeÚko™k ðk‚e, yu{ òuŒk ykðu yrð™kþe > íÞktÚke ykÔÞk ™kr‚f{kt yk…, r™h¾e s™ ÚkÞk Au r™»…k… >>20>> fhe ºÞtƒfuïh™kt ËuËkh, íÞktÚke ykÔÞk Œk…e ™Ëe …kh > …Ae Þkºkk ™{oËk™e fhe, íÞktÚke ykÔÞk {ne «íÞu nrh >>21>> ð¤Œkt WŒÞko ‚k¼h ~Þk{, ƒnw Sð™kt fhðk fk{ > òuR ¼e{™kÚk ¼„ðk™, [kÕÞk ™kÚk íÞktÚke r™Ëk™ >>22>> íÞktÚke „ku…™kÚkS{kt „Þk, …t[ŒeŠÚk{kt fktRf hÌkk > hÌkk ËkuZ {k‚ „wó«k„u, yrŒ f]þ Œ™{kt Au íÞk„u >>23>> …Ae [kÕÞk íÞktÚke yrð™kþ, hÌkk ÷kuZðk{kt ºký {k‚ > íÞktÚke ykÔÞk {kt„hku¤ þnuh, ƒnw Sðku …h fhe {nuh >>24>> ykÔÞk fXý fü™u ‚rn, fnuŒkt fü Œu fnuðkÞ ™rn > ð™ …ðoŒ ð‚{e ðkx, ½ýk fXý yku½x ½kx >>25>> ðktfk Ëuþ ð[{kt hnu™kh, {éÞk ËiíÞ nòhku nòh > ¼qŒ «uŒ ¼ðk™e ¼ihð, Þûk hkûk‚ hkûk‚e ‚ðo >>26>> zkfýe ‚kfýe ðiŒk÷e, {¤e òu„ýeÞku frn fk¤e > Xk{kuXk{ {]íÞw™kt Xufkýkt, hÌkkt ½ýkt ™u Úkkuzkt ÷¾kýkt >>27>> ßÞkt ßÞkt VÞko fÞkO …kuíÞu Œ…, {u÷e SÔÞk™e fkuh™ku ¾… > susu fÞko nrhyu W…kÞ, ŒuŒku Ëun Äkheyu ™ ÚkkÞ >>28>> ŒeÚko{ktÚke yÄ{o™u xk¤e, ykÔÞk …k»ktze™k {k™ „k¤e > …k…e Sð™u …kAuhk …kze, ‚kÄw™u ‚khe heíÞ Ëu¾kze >>29>> {w{wûkw™u yk™tË yk…Œk, y½ WÚkk…e Ä{o MÚkk…Œk > íÞk„ ðihkøÞ ™u Œ…ùÞo, r™Þ{u ‚rnŒ hk¾e ƒúñ[Þo >>30>> yu{ VÞko ŒehÚk{kt yk…, íÞkt™k ðk‚e òuR …hŒk… > …zâk Íkt¾k nrhS™u òuR, fnu Au ykŒku yrŒ {kuxk fkuR >>31>> …kuŒk™u Œku Au ‚ns Mð¼kð, Ä™rºkÞkŒýku Œu y¼kð > þktrŒ rŒrŒûkk ™u yrŒ íÞk„, r™M«un y®n‚k y™whk„ >>32>> fki…e™ rð™k ™rn …x ÷uþ, {]„krs™ ™u sxk Au rþþ > þeŒ W»ý{kt W½kzu Œ™, „k{{ktrn ™ fhu yk‚™ >>33>> ºkýu fk¤u ™kÞ sR r™íÞu, fhu ©ef]»ý™e …qò «eíÞu >


…t[kæÞkÞ …kX™wt Au r™Þ{, fhu ºkýu fk¤u «kýkÞk{ >>34>> fhu yk‚™ [kuhkþe yk…u, ŒkZâ{kt …ý yÂø™ ™ Œk…u > f]»ý{qŠŒ{kt Xuhkðe ð]Â¥k, Œuýu {xfwt yktÏÞ ™Úke ¼hŒe >>35>> hõŒ …¤ ™Úke Œ™u hrŒ, fuð¤ hÌkkt Au íð[k ™u yÂMÚk > yk¾k þheh{ktrn W½kze, ‚ðuo r™‚he hne Au ™kze >>36>> fktxk fktfhk{kt yýðkýk, [k÷u yk…u hk¾u ™rn {ýk > r™íÞu [k÷ðwt ðý…wAâu ðkxu, ð™ …ðoŒ yku½x ½kxu >>37>> [k÷u r™¼oÞ ÚkR r™:þtf, ™Úke fkuR™e …kuŒk™u þtf > ðk½ ÔÞk¤ ðY r™íÞ {¤u, ŒuŒku Œu™e {uéÞu Ëqh …¤u >>38>> V¤ Vw÷ su ð™ {kuÍkh, {¤u Œku Œu s{u yufðkh > ™rn Œku hnu ðkÞw ðkrh …e™u, ™Úke s{Œk fu™u Þk[e™u >>39>> yòåÞwt yÒk {¤u Œku s{u, ™rn Œku ™ ¾kÄu rË™ r™„{u > yufkËþe sL{rË™ sun, fhu Œóf]åAÙ ðúŒ Œun >>40>> …t[ rð»kÞþwt ™Úke ‚tƒtÄ, ™Úke „{Œku ™khe™ku „tÄ > Ä{oðk¤k òuR nrh yuðk, ƒeò…ý RåAâk yu{ hnuðk >>41>> ‚kYt òýe ‚t„u hÌkk fR, Ëun{k™e þõÞk ™rn hR > yrŒ fXý Œ… fhŒk, ykÔÞk Ëuþ «Ëuþ VhŒk >>42>> ð»ko ‚kŒ ðuXâku ð™ðk‚, Œu W…h ÚkÞku yuf {k‚ > ‚tðŒT yZkh A…™ frnyu, ©kðýðrË »kc{e ÷neyu >>43>> ŒurË ÷kus …ÄkÞko {nkhks, fhðk y™uf Sð™kt fks > ‚wtËh ðkÔÞ yuf „k{ƒkh, rŒÞkt ƒuXk …kuŒu ½rz [kh >>44>> Œu „k{{kt WØð yðŒkh, Mðk{e hk{k™tËS WËkh > Œu™k ‚tŒ™ku ð‚u ‚{kun, su™u fk{ ¢kuÄ ™rn {kun >>45>> Œu{kt {kuxuhk Au {wõŒk™tË, Œu™e yk¿kk{kt hnu {wr™ð]tË > yk…u ‚ËkðúŒ s{u ‚tŒ, rŒÞkt ykÔÞk …kuŒu ¼„ðtŒ >>46>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©enrhð™rð[hý ™k{u …ktrºkþ{wt «fhý{T >>35>>

‚k{uhe– Yzwt Mðk{e hk{k™tË™wt, ykÏÞk™ fntw y™q… > su yk…u WØðS yðŒÞko, Œu ÚkÞk hk{k™tËY… >>1>> sun …whe sun fw¤{kt, sun „kuºk sun {kŒ ŒkŒ > SÞkt WØðS yðŒhe, fkÔÞk hk{k™tË ‚kûkkŒ >>2>> su{ {wõÞwt r™s „un™u, su{ þe¾ yk…e {kŒ ŒkŒ > su{ ykÔÞk yk Ëuþ{kt, fnwt Œu™e ‚ðuo ðkŒ >>3>> ‚nw {¤e nðu ‚kt¼¤ku, ‚khe fÚkk Au yk y™q… > fnwt [rhºk fkuzk{ýwt, hk{k™tËS™wt h‚Y… >>4>> Ëwðko‚k™k þk…Úke, WØðu ÄÞkuo yðŒkh > …qðo rËþu yÞkuæÞk…whe, íÞkt ƒúkñý ‚wtËh ‚kh >>5>>


¼õŒ ©e¼„ðk™™k, ð¤e ‚Ëk ‚íÞðkËe…ýwt > rðãkðk™ y{k™ yk…u, $rÿÞSŒ yrŒþu ½ýwt >>6>> …k…hrnŒk …wÛÞðtŒk, MðÄ{o{kt ‚kðÄk™ > Wå[fw¤u yk[kh yrŒ, ½ýwt ½ýwt „wýðk™ >>7>> f~Þ… „kuºk ™u ÉøðuË, ykï÷kÞ™ þk¾k sun™e > ysÞ™k{u rð« …rðºk, ‚w{rŒ …í™e Œun™e >>8>> Œu™u Œu ½uh «fxÞk, WØð yk…u WËkh > ‚tðŒT ‚¥kh …t[kýðu, ©kðýðËe ykXâ{ ‚ðkh >>9>> Œun ‚{u WØðSyu, yk…u ÄÞkuo yðŒkh > sL{ ‚{u sÞsÞ þçËu, ðËu Au ™h ™u ™kh >>10>> yk™tË ðkæÞku yrŒ ½ýku, ½uh ½uh {t„¤ „kÞ > rðæÞu rðæÞu fhu ðÄk{ýe, ð¤e niÞu n»ko ™ {kÞ >>11>> ð¤Œk Œu rð« ŒuzkrðÞk, Œun ykrðÞk r™sÄk{ > sL{ yûkh òuR™u, fnu ™k{ yu™wt ©ehk{ >>12>> þw¼ ðkh [ku½rzÞwt, þw¼ ½ze …¤ ÷„™ > yuðk ‚{k{kt ykrðÞku, …wºk Œ{khku …kð™ >>13>> yrŒ «Œk…e yun Au, Wîð suðk yu y™q… > ¿kk™ „wý ™u ÷ûkýu, Úkkþu Œun suðk ŒËY… >>14>> yuðwt ‚wýe yk™tË …kBÞkt, {kŒ r…Œk yrŒ {™ > {nk{rŒ su WØðS, Œu òÛÞk …kuŒk™k Œ™ >>15>> …Ae ykÃÞkt Ëk™ yrŒ ½ýkt, ¼kt„e ƒúkñý™e ¼q¾ > yÒk Ä™ ytƒh yðr™, „s ðks „ki„un ‚w¾ >>16>> rð« {™ «‚Òk ÚkÞk, „Þk …kuŒ…kuŒk™u „un > {kŒr…Œk ‚wŒ{w¾ òuR, niÞu ™ {kÞ ‚™un >>17>> {™kunh ‚wtËh {qhrŒ, yrŒYzk rË‚u hk{ > su™wt {w¾ òuŒkt {Þtf ÷ksu, Aƒe òuR fkuxe fk{ >>18>> yu™k [hý™e þku¼k fnwt, yrŒ yku…u ™¾ ™u ykt„¤e > òýwt s¤{kt f{¤ fuhe, Vw÷e hne hkŒe f¤e >>19>> ytrfŒ ÷trfŒ ÷k÷ yt½úe, …u™e ƒ™e yrŒ …kŒ¤e > „w÷V st½k ò™wt òuŒkt, WY W¼Þ þku¼u ð¤e >>20>> ôze ™kr¼ WËh ‚wtËh, …zu 𤠺kÛÞ rŒÞkt > MŒ™ ËkuÞ ÁËu òuR, s™{™ ÷ku¼e heÞkt >>21>> ysƒ ftX yò™ƒknw, yrŒ ‚wtËh fhykt„¤e > yYý ™¾ yku…u ½ýk, òýwt ƒýe {rý™e ykð¤e >>22>> r[ƒwf {w¾ yÄhðh, ð¤e h‚™k h‚ Yzu ¼he > {tË{tË nkMÞ fhŒkt, þku¼u Au ‚wtËh nrh >>23>> ™kr‚fk ‚øÞ Ëe…fuhe, ð¤e ÷½w f…ku¤ fk™ Au >


„kih{qŠŒ yrŒ ‚wtËh, þkur¼Œ Œ™ yuðu ðk™ Au >>24>> yktÏÞ{kt y{]Œ ¼ÞwO, ð¤e ¼úfwrx ¼khe ¼kð™e > ¼k÷ ‚wtËh ‚kuÞk{ýwt, {™kunh {qŠŒ {™ ¼kð™e >>25>> Wh rðþk¤ ¼k÷ ͤfu, rþþu fuþ Œu ~Þk{ Au > Íeýk ð¢ Í„u ½ýk, ð¤e «kiZ …tzu ©ehk{ Au >>26>> yuðk ‚wŒ™u r™h¾e, {kŒ ŒkŒ {„™ {™u > nuŒu ÷kz ÷zkðŒkt, {kuxk ÚkÞk Úkkuzu Ë™u >>27>> ƒk¤[tÿ™e …uXâu …kuŒu, r™íÞu ðÄŒk òÞ Au > Œu™u Ëu¾e ŒkŒ {kŒ™kt, ™Þýkt Œu xkZkt ÚkkÞ Au >>28>> þku¼u ‚wtËh {qhrŒ, ™k{ ©ehk{ ™u Y… > ykX ð»kuo ysÞ s™fu, yk…e s™kuR y™q… >>29>> …Ae ðŠý ðúŒ™u, ËZ {™u fhe ÄkheÞwt > „]nMÚkk©{ ™Úke fhðku, yuðwt {™u ð¤e rð[krhÞwt >>30>> Ä{koí{k yuðk su WØð, ð¤e ™iÂcfðúŒ ðk÷wt yrŒ > ©ef]»ý ¼ÂõŒY… fts™u, «fkþ fhðk Wzw…rŒ >>31>> r™ð]Â¥kðk¤k ‚tŒ™ku, ‚{k„{ „{u ½ýwt > ŒkŒ {w¾Úke fhu ‚Ëk, ©ðý r™íÞ ¼k„ðŒŒýwt >>32>> Œuýu fhe ©ef]»ý fuhe, ¼ÂõŒ yrŒ ¼kðu {™u > …Ae ©ef]»ý™e «rŒ{k, r™{uþwt …qsu r™þË™u >>33>> ð¤e «íÞûk ©ef]»ý™kt, Wh RåAu Au Ëþo™™u > „]nkrËf ™Úke „{Œwt, hnu Au ‚Ëk WËk‚e {™u >>34>> …Ae WØðu {™{ktrn, yu{ fÞkuo r™hÄkh™u > ðuË ¼ÛÞk™ku r{»k ÷R, Œswt nðu ½hîkh™u >>35>> íÞkhu Œu …wAâwt ŒkŒ™u, {kŒ™u òuze …kÛÞ > yk…ku y{™u yk„LÞk, nwt ¼ýwt ðuË …whký >>36>> fhðk îkrhfk™e òŒhk, Ëu¾ðk Ëuþ «Ëuþ > yuðe RåAk Wh{ktrn, {khu ðŒuo Au ynkur™þ >>37>> íÞkhu {kŒk™u ykðe {qhAk, ð¤e Z¤e Œu fˤe su{ > ©ehk{ Œ{u ‚ÄkðŒkt, {khk «ký hnuþu fu{ >>38>> …wºk Œ{u ™k™fzk, ™ð Ëur¾Þwt ‚w¾ Ëw:¾ > fkuý Œ{™u s{kzþu, ßÞkhu ÷k„þu ð¤e ¼q¾ >>39>> ðkx{ktrn ðk½ ðY, rƒðhkðu ƒnw ƒk¤™u > …wºk {khk {trËh ƒuXk, ¼òu ©e„ku…k¤™u >>40>> ©ehk{ fnu {k ‚kt¼¤ku, {khu òðwt Au sYh > hkÏÞku Œ{khku ™rn hnwt, {kYt ytŒh Au ykŒwh >>41>> ‚kYt …wºk Œ{u ‚ÄkðßÞku, ðnu÷k ykðßÞku {khk ðeh > rþ¾ËuŒkt ©ehk{™u, ™Þýu Œu [kÕÞkt ™eh >>42>>


hnku …wºk h‚kuR fYt, yufðkh s{ku Sð™ > yk {w¾ {kU½w {¤ðwt, {khk ŒehÚkðk‚e Œ™ >>43>> ‚wŒ Œ{u ‚ÄkðŒkt, fu{ òþu {khk Ë™ > yktĤk™e yktÏÞ Aku, {ws r™Äo™™wt Ä™ >>44>> {ws hktf™wt hŒ™ Aku, òŒkt Œu Sðzku ™rn hnu > yýŒkuéÞwt Ëw:¾ ykðŒkt, ËunÄkhe fux÷wtf ‚nu >>45>> y…hkÄ ykuÕÞk ¼ð™k, …wºk yks ykðe ™zâk > yu{ fne y[uŒ ÚkR, ÷zÚkze …]Úðe …zâkt >>46>> íÞkhu ©ehk{ fnu {k ‚kt¼¤ku, rË÷„eh { Úkkyku {™{kt > fhku h‚kuR s{þwt, Úkkyku ‚[uŒ Œ™{kt >>47>> íÞkhu {kŒk™u WŒhe {qhAk, ò„e™u òuÞk Vhe > …Ae Yze heŒþwt, hkS ÚkR h‚kuR fhe >>48>> s{e™u Sð™ [kr÷Þk, f¤ …ze ™rn fkuR™u > {kŒ ŒkŒ Œýku {kun, ÔÞkÃÞku ™rn r™h{kurn™u >>49>> su{ …qðo rËþu «fxe, $Ëw ykðu ðYýe rËþ > Œu{ Œu ©ehk{ yk…u, fÞkuo …Âù{u …hðuþ >>50>> ŒhŒ íÞktÚke [kr÷Þk, y™u òuÞkt ŒehÚk Äk{ > ®‚ÄwŒehu ‚kuÞk{ýwt, yuf ykÔÞwt Œ¤kswt „k{ >>51>> ‚kÄwMð¼kðu þk†ðu¥kk, ™k{ Œu fkþehk{ > ‚íð„wýe ‚tŒ òýe, rŒÞkt fÞkuo rð©k{ >>52>> þk† yu™kt ‚ðuo þkuÄe, ÷eÄwt ‚{Íe ‚kh > ™Úke yòÛÞwt yunÚke, fÞkuo W…÷ku W…[kh >>53>> „ku…™kÚk™k „ku…k÷Þku„e, Œu™k rþ»Þ Œu ykí{k™tË > Œu {éÞk hiðŒk[¤u, su {nk{kuxk Þku„eRLË >>54>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu WØð™wt sL{ð]ŒktŒ fÌkwt ™u ½h™ku íÞk„ fÞkuo yu ™k{u Aºkeþ{wt «fhý{T >>36>>

…qðoAkÞku– ‚nw {¤e ð¤e ‚kt¼¤ku, fnwt íÞkh …Ae™e ðkŒ > {kuxk Þku„e™u {kLÞk suðk, {wr™ ykí{k™tË rðÏÞkŒ >>1>> ykX …nkuh ™ð WŒhu, su™u ‚{krÄ ‚w¾Y… > ƒúñ ‚t„kÚku yufŒk, fÞkuo r™s ykí{k y™q… >>2>> ƒnw fk¤ Œ™ hk¾ðwt, ð¤e ŒhŒ Œsðwt Ëun > r™s„wY …hŒk…Úke, yk…u ÚkÞk MðŒtºk sun >>3>> …kuŒk™e f]…kÞu fhe, Þku„r‚rØ™u …kBÞk rþ»Þ > Œu™u ‚{qnu ®ðxâk Mðk{e, ykí{k™tË {w™eþ >>4>> [ku…kR– Œu™u …k‚u ykðe r™hÄkh hu, fÞkuo WØðu ™{Mfkh hu > yrŒ «Œk…e «r‚Ø sun hu, ykí{k™tË {wr™ Au Œun hu >>5>>


Œu™u ™{e WØð r™hÄkh hu, hÌkk {k‚ yrÿ {kuÍkh hu > òuR ykí{k™tË™e heŒ hu, ðŠýÞu rð[krhÞwt r[¥k hu >>6>> yk™u ‚{krÄ{ktrn ©ef]»ý hu, ËuŒk nþu Œu r™ùu Ëþo™ hu > yu{ fhe WØð rð[kh hu, fÞkuo fh òuze ™{Mfkh hu >>7>> fhe «kÚko™k ƒkuÕÞk yk… hu, ‚wýku Mðk{e nhý ‚tŒk… hu > sun ‚kûkkífkh ©ef]»ý hu, Œu™kt RåAwt Awt fhðk Ëþo™ hu >>8>> Œu™e r‚ÂØ ‚kYt su ‚kÄ™ hu, fnku f]…k fhe {wr™s™ hu > íÞkhu ƒkuÕÞk ©e ykí{k™tË hu, Þku„ ‚kÄŒkt Úkkþu yk™tË hu >>9>> nþu „{Œwt Œ{kYt sun hu, Úkkþu ‚ðuo r‚Ø òýku Œun hu > yuðwt ‚wýe WØð ð[™ hu, yrŒn»ko …kr{Þk {™ hu >>10>> ð¤e òýe™u {kuxk Þku„eþ hu, Þku„ ‚kæÞk ‚kYt ÚkÞk rþ»Þ hu > fhe rð™trŒ ÷køÞk Au …kÞ hu, íÞkhu yu{ ƒkuÕÞk „wYhkÞ hu >>11>> ‚wýku ðkŒ Œ{u ðŠýRLË hu, ™k{ Œ{kYt ©ehk{k™tË hu > …Ae Þku„ su yt„u ‚rnŒ hu, Œu rþ¾ÔÞku fhe ƒnw «eŒ hu >>12>> ‚wýe ðýeo WØð ËÞk¤ hu, ÚkÞk r‚Ø …kuŒu Úkkuzu fk¤ hu > r™s„wÁ‚{ ƒúñ{ktÞ hu, …kBÞk yuf…ýwt ykí{k{ktÞ hu >>13>> …Ae hk{k™tË Mðk{e sun hu, rËXwt y¾tz ƒúñŒus Œun hu > rËþkurËþ{ktrn yufh‚ hu, Ëu¾u ‚{kÄe{kt ynkur™þ hu >>14>> …ý Œu Œus{kt ©ef]»ý hu, Œu™wt …kBÞk ™rn Ëhþ™ hu > íÞkhu ™ …kBÞk ‚tŒku»k…ýwt hu, ÚkÞk WØð ÔÞkfw¤ ½ýwt hu >>15>> …Ae „wÁ yk„u òuze nkÚk hu, fnu fhe f]…k Œ{u ™kÚk hu > …kBÞku ‚{krÄ™wt r‚Ø…ýwt hu, Ëu¾wt fiðÕÞ ƒúñŒus ½ýwt hu >>16>> ŒuŒku r™hkfkh r™hkÄkh hu, {khu y¼eü f]»ý ‚kfkh hu > Œu™u ™Úke Ëu¾Œku nwt ™kÚk hu, Œuýu {k™wAwt {™u y™kÚk hu >>17>> hkrÄfk™k …rŒ su ©ef]»ý hu, ŒuŒku yrËXu Wîu„ {™ hu > fnu „wY ‚wýku ƒúñ[kh hu, f]»ý Œuòu{Þ r™hkfkh hu >>18>> susu ykfkh Œu {krÞf hu, r™hkfkh y¾tz Au yuf hu > yuðe ‚kt¼¤e „wÁ™e ðký hu, …kBÞk {qhAk ðýeo ‚wòý hu>>19>> …zâk ¼qr{yu ÚkR r™hkþ hu, ½ze ƒu …Ae ykrðÞku ïk‚ hu > …Ae YË™ fÞwO y…kh hu, ‚wýe ©ef]»ý™u r™hkfkh hu >>20>> fÌkku ©ef]»ý™ku ykfkh ¾kuxku hu, ykÔÞku Œuýu yð„wý {kuxku hu > …Ae „wY™u íÞk„e Œu ðkh hu, íÞktÚke [kÕÞk fhe r™hÄkh hu >>21>> „wYyu ðkÞko …ý ™ hÌkk hu, hk{k™ws™e „kËeyu „Þk hu > r™hÏÞk ©eht„S™u nw÷kþu hu, hÌkk rð»ýwfkt[e{ktrn ðk‚u hu >>22>> fhu M{hý ©ef]»ýŒýwt hu, ðnk÷wt ÷køÞwt íÞkt ð‚ðwt ½ýwt hu > ™kÞ r™{o¤ s¤{kt r™íÞu hu, fhu r™íÞrðrÄ …kuŒu «eíÞu hu >>23>> r™h¾u ©eht„™u ¼kð ¼he hu, fhu «¢{k {trËh Vhe hu >


…kuh …kA÷ku hnu ßÞkhu Ë™ hu, ‚wýu „eŒk¼k»Þ ËR {™ hu >>24>> ðkt[u ©eði»ýð r™íÞu ð¤e hu, ÚkkÞ {„™ „útÚk ‚kt¼¤e hu > «…Òkk{]Œ „útÚk™u «eíÞu hu, ‚wýu yuf r[¥k ËR r™íÞu hu >>25>> su{kt hk{k™ws™kt [rhºk hu, yrŒ …h{ …kð™ …rðºk hu > ‚wÛÞwt ‚ðuo Œu ©ðý ËR hu, yÚkRrŒ …ÞOŒ Œu ÷R hu >>26>> Œu{kt ykðe yuðe ðkŒ ½ýe hu, {kuxÃÞ ©e hk{k™wsŒrý hu > …Ae {™{kt fÞkuo rð[kh hu, hk{k™ws Œku {kuxk y…kh hu >>27>> ð¤e Akuxk {kuxk „útÚk yu™k hu, ‚wÛÞk WØðu ykËhu Œu™k hu > yu{ ‚ËT„útÚk ‚kt¼¤Œkt hu, {k‚ ƒuW íÞkt ðýeo™u rðíÞk hu >>28>> fÞwO {™™ ‚wýe yu „útÚk hu, òÛÞk hk{k™ws Œu ‚{Úko hu > r™ùu ¼õŒ {kuxk yu r™Ëk™ hu, yufktrŒf $rËhk ‚{k™ hu >>29>> rËÔÞ Ëunu hnuŒk nþu yktR hu, {™u sýkÞ Au {™ {ktR hu > yu™k y™LÞ ¼õŒ nþu sun hu, Œu™u Ëu¾Œk nþu Œun hu >>30>> ð¤e ©ef]»ý su ¼„ðk™ hu, nþu yu™u ðþ yu r™Ëk™ hu > yu{ r™ùÞ fhe ðýeohkÞ hu, fÞkuo yu™k Ëþo™™ku Wí‚kÞ hu >>31>> yu™kt sL{ ™u f{o ‚kt¼¤e hu, fÞwO WØðu æÞk™ yu™wt ð¤e hu > yu{ fhŒkt Mðk{e ®[Œð™ hu, ykÔÞku [iºk…t[{e™ku Ë™ hu >>32>> Œus rË™u ‚wtËh ‚ðkhu hu, ÚkÞwt Mð¡ y÷kirff íÞkhu hu > Œu{kt ËeXk hk{k™wò[kh hu, þku¼u ‚qhs‚{ WËkh hu >>33>> ËeXk ‚wÛÞkŒk ©ðýu suðk hu, {éÞk yutÄkýu yuðk ™u yuðk hu > …ze r…Ak™ ÷køÞk Au …kÞ hu, ykÔÞkt n»ko™kt ykt‚w yktÏÞ{ktÞ hu >>34>> f]»ý ÿ»ý™e RåAk Au yu™u hu, yuðwt òýe …Ae {éÞk Œu™u hu > ð¤Œk ƒuW ƒuXk yuf Xk{ hu, ƒkuÕÞk ðýeo fhe «ýk{ hu >>35>> ƒnw rË™u …kBÞku Ëhþ™ hu, ÚkÞku yks nwt Œu ÄLÞ ÄLÞ hu > ‚wÛÞk su rË™k Œ{khk „útÚk hu, òÛÞk Œ{™u {U ‚{hÚk hu >>36>> ð¤e ©ef]»ý ¼õŒ y™LÞ hu, Œ{u Aku {U òÛÞwt yu{ {™ hu > nþu ðþ ©ef]»ý Œ{khu hu, yu{kt ™Úke ‚tþÞ fktR {khu hu >>37>> {kxu f]»ý ÿ»ý ŒŒo ÚkkÞ hu, yuðwt ƒŒkðku ‚kÄ™ fktÞ hu > fÞwO MŒð™ ð¤e rðþu»k hu, Mð¡{ktne Mðk{e ™k{e rþþ hu >>38>> ÚkÞk hkS hk{k™wò[kh hu, ‚wýe ðŠý ðuý ðkæÞku ÃÞkh hu > òÛÞwt ðýeo yk …kuŒk™ku MÚkk…wt hu, yu™u ©eði»ýðe rËûkk yk…wt hu >>39>> yu{ ©ehk{k™ws rð[khe hu, fÌkk {tºk Œu ƒu ‚w¾fkhe hu > fÌkwt fhßÞku Œ{u yk™ku ò… hu, {¤þu f]»ý «‚Òk ÚkR yk… hu >>40>> s…ku {tºk Œ{u ƒz¼køÞ hu, ð¤e Ä{o ¿kk™ ™u ðihkøÞ hu > Œu ‚rnŒ ©ef]»ý™e ¼ÂõŒ hu, fhku r™ŠðΙ {nk{rŒ hu >>41>> r™íÞ ™ir{Â¥kf f]»ý ‚uð hu, Œu™ku ‚ðuo ‚{ÍkÔÞku ¼uð hu > fne ðúŒ Wí‚ð™e heŒ hu, ‚wrý ðŠýyu ËR r[¥k hu >>42>>


fÞko …t[ ‚tMfkhu ÞwõŒ ðŠý hu, fÌkk {tºk Œu ƒu {nk{rý hu > fhßÞku rþ»Þ fnußÞku {tºk Œu™u hu, ¼ð…kh WŒhðk yu™u hu >>43>> hne þfku Œku hnußÞku yktrn hu, ™rn Œku rð[hßÞku ¼qr{{ktrn hu > yu{ WØð™u ðhËk™ hu, yk…e ÚkÞk Au ytŒhÄk™ hu >>44>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{e™u hk{k™ws yk[kÞo {éÞk yu ™k{u ‚kzrºkþ{wt «fhý{T >>37>>

…qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, yu{ {éÞk hk{k™wò[kh > òøÞk Mðk{e Mð¡ Úkfe, íÞkhu fhðk ÷køÞk rð[kh >>1>> ykŒu þwt ‚kûkkŒ {éÞk, fu yk þwt ÚkÞwt Mð¡ > yu{ rð[khŒkt ytŒhu, ËeXwt …t[ ‚tMfkhu Œ™ >>2>> Wæðo…wtzÙ îkËþ ËeXkt, ËeXe ftX{kt ‚wtËh Ëk{ > {tºk fÌkk Œu niÞu hÌkk, íÞkhu {kLÞk …qhýfk{ >>3>> ytrfŒ yt„ òuW W{t„, yrŒþu ykÔÞku {™ > «fx r[ö Ëu¾e …tz™kt, {kLÞwt {¤þu r™ùu ¼„ð™ >>4>> [ku…kR– …Ae hk{k™tË hkS ÚkR hu, fÞkuo {tºk ò… {ki™ hR hu > ƒuXk yk‚™ yz„ ðk¤e hu, òuÞwt ytŒh{ktrn r™nk¤e hu >>5>> ¼wÕÞk þheh™wt ¼k™ Mðk{e hu, ð]Â¥k yrŒþu yk™tË …k{e hu > rËXwt ytŒh{kt Œus yrŒ hu, Œu Œus{ktrn ËeXe {qhŒe hu >>6>> ŒuŒku ÷û{e™khkÞý f]»ý hu, Œu™kt ÚkÞkt Au …kuŒk™u ÿ»ý hu > yrŒ ‚wtËh þku¼k™k Äk{ hu, r™hÏÞk «¼wS …qhýfk{ hu >>7>> Œu™u …kÞu ÷køÞk ÷¤e ÷¤e hu, …kBÞk yrŒþu yk™tË ð¤e hu > ÚkÞk {„™ {™{kt ½ýk hu, {éÞk f]»ý hne ™rn {ýk hu >>8>> suðwt nŒwt {™u ®[Œð™ hu, ÚkÞwt Œuðk™wt Œuðwt Ëhþ™ hu > yk…e yu{ Ëþo™ Ëk™ hu, …Ae ÚkÞk Au ytŒhÄk™ hu >>9>> òøÞk ‚{krÄÚke Mðk{e ßÞkhu hu, yrŒ yk™tË …kr{Þk íÞkhu hu > fnu ÄLÞ ÄLÞ Au yk Äk{ hu, su{kt …whe ÚkR {khe nk{ hu >>10>> …Ae ð[™ „wY™kt ‚t¼khe hu, hne Ä{o{kt ¼ÂõŒ ðÄkhe hu > hk¾e þe÷ þktrŒ ËÞk Ë÷u hu, ¢kuÄ fhu ™rn fkuR …¤u hu >>11>> ÷ku¼ {kun {k™ ™rn ÷uþ hu, fhu {w{wûkw™u W…Ëuþ hu > fnu {tºk ËkuÞ Œu™u fk™ hu, ð¤e fhkðu f]»ý™wt æÞk™ hu >>12>> ÚkkÞ Œu™u ÿ»ý f]»ýŒýwt hu, Œuýu {„™ ÚkÞk {™u ½ýwt hu > ÚkÞk rþ»Þ ykðe ƒnw s™ hu, ‚nw {k™e Mðk{e™wt ð[™ hu >>13>> sw™e òÞ„k™k su hnu™kh hu, ŒuŒku {k™u ™rn ™h™kh hu > íÞkhu ©eði»ýð™u he‚ [ze hu, ykÔÞk Mðk{e …k‚¤ Œu ½ze hu >>14>> fÌkwt yks fk÷™ku Œwt ykÔÞku hu, yktrn ykðe™u Œwt ½ýku VkÔÞku hu > ‚ðuo ÷kufku™u ÷eÄk ŒU ðk¤e hu, yuðk hktfþwt y{™u ¼k¤e hu >>15>>


{kxu SÔÞk™ku ¾… nkuÞ Œkhu hu, ¼k„e òßÞu ‚{Íe ‚ðkhu hu > yu{ fne W¥khkrË r„Þk hu, íÞkhu Mðk{e {™u rð[krhÞk hu >>16>> ÚkkÞ W…krÄ yk…ýu {kxâ hu, íÞkhu RÞkt hÌkk{kt þwt ¾kxâ hu > f]»ýr«Þ sun ð]tËkð™ hu, òR rŒÞkt fheyu yk™tË hu >>17 …Ae íÞkt Úkfe [kÕÞk W{t„u hu, [kÕÞk ƒeò rþ»Þ ƒnw ‚t„u hu > ykÔÞk ð]tËkð™ Œun ðkh hu, r™hÏÞk „ku®ðËS fhe ÃÞkh hu >>18>> òuR {qhrŒ yu ‚w¾¾ký hu, òÛÞwt f]»ý «íÞûk «{ký hu > …kBÞk ykùÞo ðhrý {™ hu, ðkæÞku yk™tË ÚkÞk {„™ hu >>19>> …Ae Œu MÚk¤u ðk¤e yk‚™ hu, ƒuXk ‚h÷ hk¾e Mðk{e Œ™ hu > „wYyu fÌkk {nkr™rÄ {tºk hu, s…u {™{ktR Œu r™htºk hu >>20>> yufk„ú fhe {™ yk… hu, fÞkuo ©ef]»ý {tºk™ku ò… hu > íÞktŒku ŒŒo MVwÞwO Œus yrŒ hu, Œu{kt ËeXk h{khkÄk …rŒ hu >>21>> {™kunh {qhrŒ su f]»ý hu, Œu™kt ÚkÞkt Au …kuŒk™u ÿ»ý hu > {w¾ {kuh÷e ™u ¼wò ËkuÞ hu, ~Þk{ ‚wtËh ™xðh ‚kuÞ hu >>22>> þku¼u ¼q»ký {w„x rþþu hu, „¤u ðißÞtŒe {k¤k rË‚u hu > yuðk ©ef]»ý Mðk{eyu r™hÏÞk hu, r™h¾e niÞk{ktrn nhÏÞk hu >>23>> ËeXe {qhrŒ Œus rË™uþ hu, …Ae ƒkuÕÞk Mðk{e ™k{e þeþ hu > fnu ÄLÞ yk Y… h‚k¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>24>> fhu MŒð™ {™u ÚkR Ëe™ hu, W¼k yk„¤u ÚkR ykÄe™ hu > fnu ÷eÄe y{khe ‚t¼k¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>25>> Œ{u ‚tŒ™e fhku Aku ‚kÞ hu, ð¤e ƒnw™k{e „únku Aku ƒktÞ hu > Œu™u {wfku ™rn fkuR fk¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>26>> Œ{u ‚tŒ rnŒu Ähe Œ™ hu, fhe r™ss™™e sŒ™ hu > yuðk fYýkr™rÄ f]…k¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>27>> Œ{u Ëk‚Œýkt Ëw:¾ fk…e hu, fhku «‚Òk Ëþo™ yk…e hu > r™ss™™k Aku «rŒ…k¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>28>> Œ{u ðúss™ nuŒ fks hu, ykÔÞk ðús{ktrn ðúshks hu > fÞkO ‚wr¾Þkt „ku…e „kuðk¤ hu, ÄLÞ ÄLÞ Ëe™™k ËÞk¤ hu >>29>> yu{ fÞwO Mðk{eyu MŒð™ hu, ‚wýe «¼wS ÚkÞk «‚Òk hu > {k„ku hk{k™tË {ws …k‚ hu, sun {k„ku Œu …wYt nwt ykþ hu >>30>> íÞkhu Mðk{e fnu ÿ»ý Œ{kYt hu, ÚkkÞ {™u nwt ßÞkhu ‚t¼kYt hu > ð¤e …qò™e ‚k{„úe ÷esu hu, yuðe f]…k y{ …h fesu hu >>31>> ð¤e su{ hk¾ku Œu{ hnwt hu, nwt Œku Œ{khu ykþhu Aô hu > fnu f]»ý WØð Aku Œ{u hu, RÞkt þk…u ykÔÞk Œ{u y{u hu >>32>> {kxu fkZku ‚t«ËkÞ ™ðe hu, yks Úkfe fnwt Awt WØðe hu > yu{ fne ytŒÄko™ ÚkÞk hu, Mðk{e ò„e ƒnw nhr¾Þk hu >>33>> …wY»kku¥k{ f]»ý™u …k{e hu, ÚkÞk …qhýfk{ Œu Mðk{e hu >


…Ae ßÞkhu ßÞkhu fhu æÞk™ hu, íÞkhu Ëu¾u f]»ý ¼„ðk™ hu >>34>> ð¤e …qsŒk «u{u «rŒ{k hu, Ëu¾u ©ef]»ý™u r™íÞ Œu{kt hu > …qò nkh yk…u su su «eíÞu hu, ÷eÞu «íÞûk ©ef]»ý r™íÞu hu >>35>> Œuýu …h{‚w¾ þktrŒ …k{e hu, ÚkÞk {„™ {™{kt Mðk{e hu > hÌkk {k‚ yuf ð]tËkð™ hu, ÚkÞk rþ»Þ íÞkt {w{wûkw s™ hu >>36>> …Ae „wY™e yk¿kk ‚t¼khe hu, f]»ý ¼ÂõŒ ¼qr{yu ðÄkhe hu > íÞktÚke ƒnw rþ»Þ ÷R ‚t„u hu, „Þk «Þk„{kt WAht„u hu >>37>> rŒÞkt …ý feÄk rþ»Þ ƒnw hu, SíÞk yk…u {ŒðkËe ‚nw hu > hÌkk fux÷kf {k‚ rŒÞkt hu, ¼ÂõŒ Ä{o ËkuÞ rþ»Þ ÚkÞkt hu >>38>> yuŒku fÚkk {U fne Au yk„u hu, ŒuŒku ‚wýe ‚kiðu y™whk„u hu > …Ae sõŒ„wY Mðk{e sun hu, VÞko ŒehÚk ‚ðuo Œun hu >>39>> íÞktÚke ykÔÞk yu hiðŒk[¤ hu, f]»ýu ¢ezk fhe Au su MÚk¤ hu > ð»ko yuf hÌkk yuýu Xk{ hu, fÞkO {w{wûkw Sð™kt fk{ hu >>40>> íÞk„e „]ne ð¤e ™h™kh hu, Œu Mðk{eyu ykuÄkÞko y…kh hu > ÚkÞk rþ»Þ Œu ‚ðuo ykðe hu, Œu™u f]»ý™e ¼ÂõŒ fhkðe hu >>41>> ‚t«ËkÞ™k {kh„{ktR hu, hÌkku Œku su yÄ{o A…kR hu > fk…e sz Œu yÄ{oŒýe hu, f]»ý ¼ÂõŒ rðMŒkhe Au ½ýe hu >>42>> yuðk hk{k™tË Mðk{e sun hu, Au Œku hk{k™wsS™k Œun hu > …ý hk{k™ws™k ykr©Œ hu, òýe yðh ™ fhe «eŒ hu >>43>> fnu hk{k™ws™k yk ™rn hu, yu{ {™{kt {kr™Þwt ‚rn hu > yuðwt Mðk{e™wt [rhºk sun hu, fÌkwt …rðºk ‚nw™u Œun hu >>44>> Œu Mðk{e™k ‚kÄw su …t[k‚ hu, r™ð]Â¥kðk¤k s„Úke WËk‚ hu > hk{k™tËS™e yk„LÞkÞu hu, hÌkk nŒk „k{ ÷kus{ktÞu hu >>45>> Œu{kt ‚w¾k™tË yuf ‚tŒ hu, ykÔÞk ™kðk ðkÔÞu „wýðtŒ hu > r™hÏÞk ™e÷ftX ™u íÞktR hu, ÚkÞk {„™ yrŒ {™{ktR hu >>46>> Œu Ëu¾Œkt ÿ„ XÞkO ËkuÞ hu, fnu ykðk {U ™ ËeXk fkuÞ hu > …Ae ™BÞk Œu ™{úŒk ykýe hu, yrŒ Ëe™Œkyu ƒkuÕÞk ðkýe hu >>47>> ÄLÞ ðýeo rfÞktÚke ykrðÞk hu, nðu òðk™wt ÄkÞwO Au rfÞkt hu > {kuxkt ¼køÞ ÚkÞkt Ëþo™ hu, Œ{™u r™h¾e nwt ÚkÞku …kð™ hu >>48>> Œ{ suðk™kt Ëþo™ õÞktÚke hu, Úkkuzu …wÛÞu fhe ÚkkŒkt ™Úke hu > fkuR …qhð sL{™u …wÛÞu hu, ÚkÞkt Ëþo™ Œ{khkt {™u hu >>49>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË{wr™™wt ykÏÞk™ fÌkwt yu ™k{u ykzrºkþ{wt «fhý{T >>38>>

…qðoAkÞku– yrŒ W¥k{ ykÏÞk™™e, fne ðý…wAe {U ðkŒ > nðu ©enrh™e fÚkk, fnwt ‚wýku ‚nw ‚kûkkŒ >>1>> {nk {™kunh {qhrŒ, þku¼u ðhrý™u ðuþ > rþ¾k‚qºk ‚kuÞk{ýwt, rþþu Œu ‚wtËh fuþ >>2>>


™k‚k„úu ð]Â¥k hnu, y™u ËÂü Œu yr™{uþ > yuðk Úkfk íÞkt ykrðÞk, ƒnw™k{e f]»ý rË™uþ >>3>> ykðe ™krn yu ðkÔÞ{kt, …Ae ƒuXk fktXu ™kÚk > yuðu ‚{u ‚w¾k™tË ykÔÞk, r™h¾e ÚkÞk ‚™kÚk >>4>> [ku…kR– r™h¾e ™kÚk™u …kBÞk ykùÞo, yt„u íÞk„ yrŒ Œ…ùÞo > þe÷ ‚tŒku»k ™u ûk{k yrŒ, òýwt Ähe ðihkøÞu {qhrŒ >>5>> ykðk ‚kÄw {U ™ ËeXk õÞktR, ò„u ¼køÞ hnu yu òu yktR > …Ae «eíÞu þwt …wAðk ÷køÞk, fkuý „wY õÞkt Œ{khe òøÞk >>6>> fnu nrh ‚wýku ‚kÄw ðkŒ, ™rn „wY Mðs™ {kŒ ŒkŒ > suÚke Awxeyu ‚ðuo ‚tŒk…, Œus „wÁ Mðs™ {kR ƒk… >>7>> íÞkhu ƒkuÕÞk ‚w¾k™tË ‚tŒ, {nkhks yus Au r‚ØktŒ > …ý …wAðk™e yuf heíÞ, {kxu …wAwt Awt nwt fhe «eíÞ >>8>> íÞkhu fnu r™÷ftX fÚke, ykÔÞk W¥kh fkuþ¤ ËuþÚke > ‚ðo ŒeÚko VhŒk òuŒk Äk{, y{u ykÔÞk Aô ykýu „k{ >>9>> y{u fÌkwt y{kYt ð]ŒktŒ, Œ{u fkuý™k rþ»Þ Aku ‚tŒ > …Ae ƒkuÕÞk ‚w¾k™tË ŒiÞu, y{u hk{k™tËS™k AiÞu >>10>> y{{ktrn {kuxk {wõŒk™tË, Œu™e yk¿kk{kt hnwt ðŠý$Ë > ykÔÞku yk ðkÔÞu ™kðk nwt yks, íÞkt Œku Œ{u {éÞk {nkhks >>11>> {kuxwt ¼køÞ {kLÞwt yks {kYt, {™u Ëþo™ ÚkÞwt Œ{kYt > yu{ fne™u ÷køÞk Au …kÞ, ykðku y{khe òÞ„k {ktÞ >>12>> RÞkt ð‚u Au ‚tŒ ‚wòý, ðŒuo Au …t[ðúŒ «{ký > «¼w rŒÞkt ÷„e …Äkhesu, ËÞk fhe™u Ëhþ™ Ëesu >>13>> {wõŒk™tËS su RÞkt hnu Au, Œu Œ{ suðk™u {¤ðk RåAu Au > „wY yk¿kkyu y{u hnwt Awt, Œ{ suðk™e ‚uðk fYt Awt >>14>> {wõŒk™tËS ‚tŒ Au yuðk, ‚nw™u Ëþo™ fhðk suðk > {kxu Œ{u …Äkhku™u íÞktR, ™rn Œku r™ùu yu ykðþu yktR >>15>> íÞkhu ðýeo ƒkuÕÞk yu{ ðký, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚tŒ ‚wòý > þnuh …wh ™„h ™u „k{, y{u òŒk ™Úke fu™u Äk{ >>16>> VÞko rð»k{ ð™ ‚½¤u, hnuŒk r™íÞ ™ðk ŒY Œ¤u > …ý yuðk™kt Ëþo™ ‚kYt, [k÷ku {k™eþ ð[™ Œ{kYt >>17>> …Ae ‚tŒ ‚kÚku ðŠýhkÞ, ykÔÞk yk…u Ä{oþk¤k{ktÞ > WXe ‚tŒu fÞkuo ™{Mfkh, ™BÞk nrh ‚nw™u Œu ðkh >>18>> …Ae ƒuXk ½xu Œu{ ‚nw, þku¼e ‚¼k Œu ‚{k{kt ƒnw > ‚ðuo ðŠý ‚k{wt òuR heÞk, Ëu¾e nrh ykùÞo …kr{Þk >>19>> Œ… Œus Œ™u þktŒ…ýwt, Ëu¾e {™ ™uý ÷kuÇÞkt ½ýwt > fnu ykðk ™ ËeXk ‚kt¼éÞk, yks {kuhu …ý ™Úke {éÞk >>20>> ƒk¤…ýk{kt ykðk Au þwØ, {kxu {™w»Þ ™rn Au rðƒwØ >


fktŒku [tÿ fktŒku Au yk yfo, fktŒku yÂø™ fu Mðk{e fkŠŒf >>21>> fktŒku r™hÒk{wõŒ yk r™Ëk™, fktŒku Œ… Au {qhrŒ{k™ > fktŒku ƒrÿ…rŒ Au yk…, swðku yu™k ykÔÞk™ku «Œk… >>22>> yk…ýkt ™uý ™ ÷ku¼u õÞktR, ŒuŒku heÞkt Au yu{kt ÷ku¼kR > {kxu yk…ýkt {kuxkt Au ¼køÞ, {éÞk {qŠŒ{k™ yk ðihkøÞ >>23>> yk™e ‚uðk fhku fh ¼k{e, Œku heÍþu hk{k™tË Mðk{e > …Ae ‚tŒ ‚uðk{ktrn heÞk, {wõŒk™tËu ¼kus™ fhkrðÞkt >>24>> …Ae SŒUrÿÞ ‚kÄw™u òýe, hkS ÚkR nrh ƒkuÕÞk ðkýe > fnu y{u hnuþwt Œ{ …k‚, fhþwt xuÕÞ fhu su{ Ëk‚ >>25>> …Ae ‚tŒ{kt hÌkk {nkhks, …wAâwt «§ …heûkk™u fks > fnu ™e÷ftX ‚wýku ‚tŒ, Œ{u òýku Aku ‚ðuo r‚ØktŒ >>26>> {kxu fYt Awt «§ {nkhks, W¥kh ‚wýðk RåAwt Awt yks > Sð Rïh {kÞk ƒúñ sun, …hƒúñ Y… fnku Œun >>27>> fnußÞku swsðk rð„íÞ …kze, su{ Au Œu{ ËußÞku Ëu¾kze > yuðk ‚qû{ «§™u ‚kt¼¤e, ƒkuÕÞk {wõŒk™tËS íÞkt ð¤e >>28>> fnu ‚wÛÞwt „wÁ {w¾u y{u, fnwt Œu ðhrý ‚wýku Œ{u > MÚkq¤ ‚qû{ fkhý Ëun, Œu{kt ÔÞkÃÞku ™¾ rþ¾k Œun >>29>> $rÿ ytŒ:fhý yu ykÄkhu, fhu r¢Þk ™k™k «fkhu > ð¤e òýku ysL{k Au yun, r™íÞ r™htþ y¾tz Œun >>30>> Au «fkþf ™u ™ AuËkÞ, ™ ƒ¤u ™ ‚zu ‚wfkÞ > yuðwt òýßÞku Sð™wt Y…, nðu fnwt Rïh™wt MðY… >>31>> rðhkx ‚qºkkí{k Ëun òýku, yÔÞkf]Œ{kt ÔÞkÃÞk «{kýku > Wí…Â¥k ÂMÚkrŒ «÷Þ sun, fhu ‚ðuo s„Œ™ku Œun >>32>> yun fÌkwt Rïh™wt Y…, nðu fnwt {kÞk™wt MðY… > sõŒ {ktrn fneyu Sð sun, Œu™k WËT¼ð™wt ûkuºk Œun >>33>> y™krË Œ{{Þ Œu fneyu, szr[Ëkí{f yu ÷neyu > fkÞo fkhý Y… yu òýku, ¼„ðk™™e þÂõŒ «{kýku >>34>> ºký „wýkí{f yu fneyu, ysL{k y¿kk™Y… ÷neyu > yuðwt {kÞk™wt Y… ‚hu Au, nrh ykr©Œ yu™u Œhu Au >>35>> nðu ‚wýku ƒúñ r™Y…ý, ‚íÞ ¿kk™ y™tŒ …qhý > y¾tz ™u yûkh yu™wt ™k{, …wY»kku¥k{™u hnuðk™wt Äk{ >>36>> {qŠŒ{k™ y{]Œ fnuðkÞ, þwØ r™íÞ rðfkh rð™kÞ > {kÞk Rïh S𠌥ð sun, Œu™wt «fkþf òýku Œun >>37>> ð¤e ‚ðkoÄkh yun ƒúñ, òýku ðŠýhkx yun {{o > nðu …hƒúñ™u fneyu Aeyu, su™ku fnuŒkt Œu …kh ™ ÷Ryu >>38>> ™khkÞý ðk‚wËuð fnuðkÞ, MðŒtºk «fkþf ÷uðkÞ > yk™tË{Þ rËÔÞ{qhŒ, rð»ýw f]»ý™u fneyu yåÞwŒ >>39>>


ð¤e fneyu yÔÞÞ ¼„ðk™, yûkh {kÞk fk¤ su r™Ëk™ > Œu{kt þÂõŒyu yLðÞ ÚkÞk, ð¤e {qŠŒ{k™ swËk hÌkk >>40>> fk¤ {kÞk™k r™ÞtŒk sun, ‚ðo fkhý™k fkhý Œun > yun …h{kí{k …hƒúñ, {w{wûkw Sðku™u ÷uðku {{o >>41>> yu Au ‚ðo™u W…kMÞk suðk, ‚wýku ðŠý …hƒúñ yuðk > fÞkuo W¥kh {U ‚wÛÞk «{kýu, ÞÚkkhÚk Œku ‚ËT„wÁ òýu >>42>> ŒuŒku Ëu¾u nMŒk{÷f ð¤e, Ëu¾kzu Au {w{wûkw™u {¤e > yu{ fÞko W¥kh {wõŒk™tË, ‚wýe ðŠý …kBÞk Au yk™tË >>43>> ‚kÄw Mð¼kð ™u ‚h÷ r[¥k, òýe nrh ƒkuÕÞk fhe «eŒ > nu {wr™ fÞkuo W¥kh Œ{u, ÚkÞku ÞÚkkhÚk òÛÞku y{u >>44>> yu «§ {U …wAâku Au ƒnw™u, fnuŒkt fXý ÚkÞk Au ‚nw™u > Œu™e Œ{™u ÷k„e ™rn ðkh, {kxu Œ{u {kuxk r™hÄkh >>45>> fhe {wr™ Œ{khkt Ëþo™, {khk {™{kt ÚkÞku {„™ > íÞkhu {wõŒk™tË fnu {nkhks, {U rËXk Au ƒnw Œ…ehks >>46>> …ý Œ{ suðk yuf Œ{u, þwt fneyu {w¾Úke ½ýwt y{u > «§ fhe ‚{sðku W¥kh, yuðk …ý ™kuÞ ÍkÍk ™h >>47>> yu{ fnuŒkt ‚kt¼¤Œkt „kÚk, ðkæÞwt nuŒ hÌkk ‚tŒ ‚kÚk > r™íÞ «§™k W¥kh ÚkkÞ, ‚wýe ‚kÄw™u n»ko ™ {kÞ >>48>> ‚tMf]Œ ™u «kf]Œ «§ su, fhu W¥kh ™ ÚkkÞ ƒesu > …Ae zkÌkk rþÞkýk su nŒk, {™w»Þ ƒwÂØ Œu{kt ™ fhŒk >>49>> Au yf¤ yk… ¼„ð™, yu{ òýe ‚ðuo ‚tŒs™ > ÚkkÞ f]»ý fÚkk rŒÞkt r™íÞ, ‚wýu ™kÚk …kuŒu ËR r[¥k >>50>> hkÏÞk r™{ Œu{kt ™ð [wfu, fhu Œ… Œu …ý ™ {wfu > Ëu¾e ËÂü ©enrh™e ‚tŒ, {k™u ykŒku {kuxk Au yíÞtŒ >>51>> íÞkhu ‚kÄw fnu ¼„ðk™, ÂMÚkh ËÂü fhku fu™wt æÞk™ > íÞkhu ƒku÷eÞk ðhrýhks, ‚wýku {wõŒk™tËS {nkhks >>52>> hkÄkykrË su ‚ðuo™k Mðk{e, Œu Rü {khk ytŒhò{e > ƒúñk rð»ýw rþð™k su Ëuð, Œu™e fYt Awt nwt r™íÞ ‚uð >>53>> ðkhkn ykrË su yðŒkh, Œu ‚hðu™k su Äh™kh > yuðk f]»ý …hƒúñ òýku, {khu Œu™wt æÞk™ …h{kýku >>54>> ð¤e fYt nwt ‚uðk …qs™, r™íÞ M{hý ™u fehŒ™ > Œu rð™k ™Úke Sðku™u „rŒ, {khu …ý ™Úke ƒesu {rŒ >>55>> yu{ ƒku÷eÞk Au ƒnw™k{e, AuŒku …kuŒus ©ef]»ý Mðk{e > …ý ƒku÷ðk™e yun heŒ, Œu{ ƒku÷u Au fYýkr™fuŒ >>56>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu «§ku¥kh ™k{u yku„ý[k÷e‚{wt «fhý{T >>39>>

…qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, yu{ ƒkuÕÞk ¼kðu ¼„ðtŒ >


Œu ‚wýe {wõŒk™tËSyu, fÌkwt …kuŒk™wt ðhŒtŒ >>1>> y{u …ý ©ef]»ý™u, ¼kðu ¼swt Awt ¼„ðk™ > „wÁ™e f]…kyu fhe, ð¤e Ëu¾wt Awt {qŠŒ{k™ >>2>> Œu „wÁ hk{k™tËS, WØð™ku yðŒkh > {w{wûkw™u ykþhðk, ÞkuøÞ r™ùu r™hÄkh >>3>> Œu™e f]…kyu fhe s™, Ëu¾u „ku÷kufkrËf Äk{ > {kuh÷eÄh ©ef]»ý su, Œu Ëu¾u ‚{krÄyu ~Þk{ >>4>> [ku…kR– yuŒku fne {U ƒeò™e ðkŒ, Œ{u Œku Ëu¾kuAku ‚kûkkŒ > ŒuŒku yu{™u ðþ Au yun, ™Úke yu ðkŒ{ktne ‚tËun >>5>> ð¤e hk{k™tËS™u ©ef]»ý, Œu™kt …]Úkf { òýßÞku ÿ»ý > yuŒku Sðku™k fÕÞký fks, …kuŒu MðÞt f]»ý hÌkk Au yks >>6>> „wÁ WØð rð™k ™Úke yLÞ, Œu Au ¼k„ðŒ{kt ð[™ > RåAâk yk÷kuf Œsðk fksu, íÞkhu rð[kÞwO f]»ý {nkhksu >>7>> {kYt ¿kk™ nwt fu™u yk…eþ, ¿kk™k[kÞo Œu fu™u MÚkk…eþ > òuŒkt ËeXk WØðS yuf, ykÃÞwt Au ¿kk™ fhe rððuf >>8>> WØð {khk ykí{k „ýwt, ™Úke {wsÚke LÞw™ yu yýwt > yu{ frn WØð™u ¿kk™, yk…e ÚkÞk Au ytŒhÄk™ >>9>> Œu WØð Œu s hk{k™tË, Œu™k y{u Aeyu ðŠý$Ë > fheyu Aeyu ©ef]»ý ¼s™, yuðkt ‚wÛÞkt ðŠýyu ð[™ >>10>> …Ae ‚kt¼¤e ykðe yu ðkŒ, su fne nŒe …kuŒk™u ŒkŒ > òÛÞk WØð Œu hk{k™tË, õÞkhu {¤u ™u …k{wt yk™tË >>11>> {¤u Œku ‚uðkyu fYt «§, Œku {¤u «íÞûk {™u f]»ý > fnu {wõŒk™tË «íÞu nrh, {™u òýßÞku Œ{khku fhe >>12>> susu nkuÞ nuŒ™kt ð[™, fnußÞku {™u ÚkR ™u «‚Òk > ŒuŒu Œ{u fhßÞku W…kÞ, suýu ‚ã Mðk{e™u {¤kÞ >>13>> yu{ fne fÌkwt r™sðúŒtŒ, Œu™u ‚kt¼¤e ƒku÷eÞk ‚tŒ > òÛÞwt Au ƒúkñý{kt s™{, fÞkO Au yrŒ Œ… rð»k{ >>14>> …Ae ‚kiðu fÌkwt ÄLÞ ÄLÞ, Œ{™u Úkkþu Mðk{e™kt Ëþo™ > n{ýkt Mðk{e Au ¼ws™„h, ‚wtËh {qŠŒ su {™kunh >>15>> Œu ykðþu ßÞkhu Ëuþ ykýu, Úkkþu Ëþo™ ‚ki™u Œu xkýu > n{ýkt ™ fhku òðk™ku ½kx, {k™ku ð[™ swðku Œ{u ðkx >>16>> yuðkt ‚wýe ‚kÄw™kt ð[™, hÌkk rŒÞkt ÂMÚkh fhe {™ > fhu ‚kÄw™e ‚uðk y…kh, r™íÞ «íÞu fhe ƒnw ÃÞkh >>17>> òuR ‚uðkð]Â¥k Œu yíÞtŒ, fhu nuŒ ‚nw {¤e ‚tŒ > …kuŒk™u Œku ¼ÂõŒ yrŒ hsu, yk…Œfk¤u Ä{o ™ Œsu >>18>> þeŒ W»ý ðh‚kŒ™kt Ëw:¾, ‚nu þhehu ÃÞk‚ ™u ¼q¾ > Œu™u òuR™u ‚hðu s™, …k{u rðM{Þ …kuŒk™u {™ >>19>>


yu{ fhŒkt [iºk{k‚ „eÞku, ‚tËuþku Mðk{e™ku ™ ykrðÞku > íÞkhu ÚkÞk yrŒþu WËk‚, ™ ÚkÞwt ÿ»ý {u÷u r™ïk‚ >>20>> ‚ðuo ‚tŒ™u fnu rþþ ™k{e, õÞkhu {¤þu hk{k™tË Mðk{e > rðíÞku ðkÞËku ™kÔÞk ËÞk¤, {khkt ¼køÞ fXý yk fk¤ >>21>> yu{ fne ¼hu ™Þýu ™eh, Ëþo™ rð™k rË÷u rË÷„eh > yu{ fhŒkt rðŒu rË™hkŒ, fhu ðihkøÞ íÞk„™e ðkŒ >>22>> ‚ðuo ‚tŒ fhuAu rð[kh, fu{ hnuþu yk òøÞ {kuÍkh > ykðk ðihkøÞðk™ ™ fkuR, ykðu ÷ks yu™e Ëþk òuR >>23>> òÞ M™k™ fhðk™u ßÞkhu, …kAwt {trËh ™ yðkÞ íÞkhu > ðkxu fktxk fktfhk ™u Xu‚, ™ Ëu¾kÞ ËÂü yr™{u»k >>24>> ™ hnu r™sËun ‚t¼k¤, ŒkuÞ ƒku÷u ËÞkyu ËÞk¤ > fnu {™ Sðuïh yu™u, Ëu¾wt Awt nwt {kÞk ƒúñ Œu™u >>25>> ™Úke fkuR {wsÚke yf¤, òýwt su{ nÚku¤e™wt s¤ > ßÞkt ßÞkt òÞ Au {™ Œ{kYt, Œu …ý ™Úke yòÛÞwt y{kYt >>26>> yuðe ðkŒ fhu nrh ßÞkhu, ‚ðuo ‚tŒ ‚íÞ fnu íÞkhu > hnu …kuŒk™u ‚ns Mð¼kð, yrŒ ™khe Œýku Œu y¼kð >>27>> ykðu ™khe Œýku „tÄ ßÞkhu, hnu ™rn …uxu yÒk íÞkhu > yrŒ ÿÔÞ rºkÞ Œ™ íÞk„, ð¤e yt„u yíÞtŒ ðihkøÞ >>28>> ð¤e ð¤e fhu yu{ ðkŒwt, ÿ»ý Mðk{e™wt fu{ ™Úke ÚkkŒwt > ßÞkhu {¤þu Mðk{e hk{k™tË, íÞkhu {™{kt {k™eþ yk™tË >>29>> fnu {wõŒk™tË™u ¼„ðk™, Œ{u fhku™u Mðk{e™wt æÞk™ > Œ{khe ð]Â¥k{kt {u÷e ð]Â¥k, òuô Mðk{e ©eS™e {qhrŒ >>30>> …Ae ‚tŒu ÄÞwO ßÞkhu æÞk™, Œu™u ¼u¤wt òuÞwt ¼„ðk™ > íÞkhu ËeXk hk{k™tË Mðk{e, ÚkÞk hkS hrn ™rn ¾k{e >>31>> ËeXk fts yYýðýo …kÞ, Yze Wæðohu¾k Au Œu{ktÞ > s{ýk yt„kuXk™u ™¾u hu¾, ŒuŒku þku¼u Au ð¤e rðþu¾ >>32>> fh¼ ‚h¾e þku¼k WhŒýe, ð¤e ™k¼e „t¼eh Au ½ýe > {qŠŒ …wü Au {nkhks fuhe, ð¤e ïuŒ ÄkuŒe ËeXe …nuhe >>33>> „kihðk™ Au {qhrŒ ‚khe, {kuxe VktËu þku¼u ‚w¾fkhe > …zu 𤠺ký íÞkt rðþk¤, Wh yku…u Au ŒYŒ{k÷ >>34>> rŒÞkt þku¼u ‚wtËh hku{hkS, ftXu f{¤{k¤k hne rðhkS > ¼ws „s‚wtZ‚{ þku¼u, yku…u yYý …tfs …kU[k W¼u >>35>> su{ fts™e þku¼u fr¤Þku, Œu{ þku¼u Au nkÚkykt„¤eÞku > Úkzu òze W…h …kŒ¤e, yuðe ËeXe {U Ëþu ykt„¤e >>36>> ™¾ ykð÷e þku¼u Au ½ýe, òÛÞwt nkh ƒýe {rýŒýe > ftX ftƒw‚{k™ Au yuðwt, {w¾ þku¼u …qhý þrþ suðwt >>37>> rŒÞkt ËeXk yÄh «ðk¤, ËtŒ Ëkzâ{fr¤ h‚k¤ >


‚E fnwt Œu þku¼k {w¾™e, þku¼u ™kr‚fk [t[w þwf™e >>38>> ™Þýkt f{¤Ë¤ rðþk¤, ¼ÞkO fYýkh‚u h‚k¤ > yrŒ ¼úfwrx ¼k÷ rðhksu, íÞkt Wæðo…wtzÙ rŒ÷f hksu >>39>> hÌkk AkuxkAkuxk ©ðý þku¼e, ËeXe rþþ…h rþ¾k W¼e > {kÚku ykuZe Au Äku¤e …Auze, fYýkh‚ hÌkk Au huze >>40>> f]…kyu òuE hÌkk Au ‚k{wt, …whu Au r™ss™™e nk{wt > n‚Œkt ¾kzk …zu Au ƒu „k÷u, ð¤e [k÷u Au ‚wtËh [k÷u >>41>> [hýu [k÷Œkt [{fu [k¾ze, nkÚku Au ™e÷k ht„™e Aze > yuðe {qŠŒ ËeXe {™kunh, þku¼k‚k„h ‚w¾ ‚wtËh >>42>> íÞkhu ‚tŒ fnu ‚íÞ ðkŒ, yuŒku Mðk{e ©eS Au ‚kûkkŒ > Œ{u yk…ku Aku su su yutÄký, Œu{s Au «íÞûk «{ký >>43>> suðwt Au hk{k™tËS™wt Y…, Œuðwt Œ{us fÌkwt MðY… > Œ{u ËeXe Au suðe {qhrŒ, Œu{kt Vuh ™Úke yuf hrŒ >>44>> ÞÚkkhÚk {qhrŒ Au suðe, Œ{u …ý rËXe «¼w Œuðe > íÞkhu ƒkuÕÞk nrh yu{ ð¤e, Œ{u ‚wýku ‚tŒ ‚nw {¤e >>45>> Mðk{e hk{k™tËS™wt …tz, Œu™u Ëu¾wt Awt æÞk™u y¾tz > …ý {¤þu «íÞûk «{ký, íÞkhu x¤þu yu{ fne ÚkkÞ rË÷„eh, ð¤e ¼hu ™Þý{kt ™eh > yu{ [rhºk fhu yrð™kþe, òuE ‚tŒ hnu Au rð{kþe >>47>> fnu yk Au fkuEf ‚{Úko, yuŒku ykÔÞk Au yk…ýu yÚko > yu™u fhðwt hÌkwt ™Úke ÷uþ, yk…u Au yk…ý™u W…Ëuþ >>48>> yk…ýu fheyu Aeyu æÞk™, íÞkhu hnu Au {™ Œ™ ¼k™ > ð¤e ßÞkt íÞkt {™ rËÞu Ëkuxwt, sE „únu Au …ËkÚko ¾kuxwt >>49>> Œu yu òýu Au {™™e ½kŒ, ™Úke yuÚke yòýe fkuE ðkŒ > Œ{u òwyku™u ‚nw rð[khe, ykðk fkuE ËeXk Œ™ Äkhe >>50>> ƒúñk‚]Âü{kt ™ szu „kuŒu, ykŒku …qhýƒúñ Au …kuŒu > ‚{Íe ‚tŒ hnu …h‚™, nhu Vhu fhu Ëhþ™ >>51>> yu{ fhŒkt rðíÞk ™ð {k‚, íÞkhu yrŒþu ÚkÞk WËk‚ > ynku yk…ýu yk þwt òu ÚkÞwt, fnku fu{ ™ Vkxâwt yk niÞwt >>52>> s¤ fkËð òwsðe òrŒ, r«Œ{ rðÞku„u Vkxu Au AkrŒ > s¤ {e™™e «eŒ «{ký, r…Þw rðÞku„u …hnhu «ký >>53>> fwtrs‚wŒ ðeŒu »kxT {k‚, Œsu Œ™ ÚkE™u r™hkþ > ykŒku ðerŒ „Þk ™ð {k‚, yu{ fne™u ÚkÞk WËk‚ >>54>> fnu {wõŒk™tË™u {nkhks, yk…ku yk¿kk òô Ëþo™ fks > Œ{u fÞkuoŒku ðkÞËku sun, rð[khku™u ðerŒ „Þku Œun >>55>>

ytŒhu

Œký

>>46>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu «§ku¥kh ™k{u [k÷e‚{wt «fhý{T >>40>>


…qðoAkÞku– ykýe WËk‚e ytŒhu, yu{ ƒkuÕÞk ðhrýhkx > Œu ‚wýe {wõŒk™tËS, yrŒ fhu Au W[kx >>1>> ykðk íÞk„e Œ…Mðe,r™h{kune ðihkøÞðk™ > r™M…]n…ýwt òuE òýu, h¾u òŒk hnu r™Ëk™ >>2>> fktEf W…kÞ fYt, suýu hnu ðhrý#Ë > …Ae {eXe ðkýeyu, ƒkuÕÞk Œu {wõŒk™tË >>3>> ðiþk¾‚wËe™ku ðkÞËku, Œu ™rn …zu ¾kuxku ™kÚk > rŒÞkt ÷„e Œ{u hnku, fnwt fh„he òuze nkÚk >>4>> [ku…kR– Œ{™u fneyu Aeyu y{u yun, ŒuŒku òuE™u Œ{kYt Ëun > Œ…u fhe Œ™ Au Ëwƒ¤wt, ™nª …kU[kÞ þnuh Au ðu„¤wt >>5>> ¾khk ‚{wÿ™e Au ¾kze, ŒuŒku ¼ws òŒkt ykðu ykze > ™Úke r‚rÄ òðk …„ðkx, y{u fneyu Aeyu Œun {kx >>6>> n{ýkt hnku ò¤ðe™u …¤, nwt {u÷wt Awt ÷¾e™u fk„¤ > Œu™ku ð¤Œku W¥kh ykðu, fhðwt ‚nw™u su{ Mðk{e fkðu >>7>> Œu™e yk¿kk rð™k ™ð òðwt, y{™u Œku sýkÞ Au ykðwt > íÞkhu ƒkuÕÞk nrh Œun …¤, ‚kYt ÷¾ku Mðk{e™u fk„¤ >>8>> …Ae {wõŒk™tËS {nkhks, ƒuXk fk„¤ ÷¾ðk fks > MðÂMŒ ©e¼ws™„h{ktE, Mðk{e hk{k™tË ‚w¾ËkE >>9>> Ëe™ƒtÄw …rŒŒ…kð™, ¼õŒs™™u {™¼kð™ > …wÛÞ …rðºk «kiZ «Œk…, þhýk„Œ™k þ{kðku Œk… >>10>> f]…kr™rÄ fYýk™k Äk{, …rŒŒ…kð™ …qhýfk{ > ËÞk®‚Äw rË÷™k ËÞk¤, r™ss™Œýk «rŒ…k¤ >>11>> y™kÚk™k ™kÚk yÄ{kuØkh, Œ{™u fYt Awt ™{Mfkh > fÕÞkýfkhe su y™uf „wý, Œuýu fhe Œ{u Aku …qhý >>12>> r‚Ø r‚ÂØyku ‚ðuo fnuðkÞ, ŒuŒku ‚uðu Au Œ{khk …kÞ > þwØ ¼õŒ su ÷k¾ku fhkuze, Œu Œ{™u ™{u fh òuze >>13>> yk… EåAkyu {™w»Þkf]rŒ, Œ{u Ähe «¼w y{ðrŒ > yuðk Œ{u s™ ‚w¾fkhe, «¼w ðkt[ßÞku rð™rŒ {khe >>14>> yºk ÷kusÚke ÷ÏÞku fk„¤, Œ{ f]…kyu ‚w¾e ‚f¤ > Œ{khk ‚w¾™k ‚{k[kh, ÷¾ßÞku {khk «kýykÄkh >>15>> ƒeòwt ÷¾ðk fkhý sun, Mðk{e ‚kt¼¤ßÞku Œ{u Œun > fkuþ¤ ËuþÚke ykÔÞk Au {wr™, fnwt ðkŒ nðu nwt Œunw™e >>16>> Ëun{ktrn sux÷e Au ™kze, Ëu¾kÞ Au Œu ‚ðuo W½kze > íÞk„ ðihkøÞ Œ™u Au yrŒ, òýwt yk…u Œ…™e {qhrŒ >>17>> ™e÷ftX ™k{u r™Ëk™ Au, rþð suðk ðihkøÞðk™ Au > {u½suðk ‚nw™k ‚w¾Äk{, Ëu¾e Ë…o nhu fkuxe fk{ >>18>> ðŠýðuþ áÂü yr™{u»k, ƒúñÂMÚkrŒ{kt hnuAu n{uþ >


WËkh{rŒ y[…¤Œk, …k‚¤u fktR ™Úke hk¾Œk >>19>> rfþkuh yðMÚkk™u WŒhe, ykÔÞk yºk ŒehÚk{kt Vhe > ‚wtËh {w¾ ™u {kÚkk W…h, fuþ ™k™k ¼whk Au ‚wtËh >>20>> ƒku÷u Au M…ü ðkýe {w¾, ™khe „tÄÚke …k{u Au Ëw:¾ > {k™ {í‚h ™Úke ÄkhŒk, «¼w rð™k ™Úke ‚t¼khŒk >>21>> Sýo ðÕf÷ ™u {]„Ak¤k, nkÚk{ktrn Au Œw÷‚e {k¤k > ‚h÷ r¢Þk{kt ‚Ëk hnu Au, {wr™™k Ä{o™u rþ¾ðu Au >>22>> hk¾u Au „wY¼kð y{{kt, ð]Â¥k ÷k„e hne Au Œ{{kt > h‚hrnŒ s{u Au yÒk, Œun …ý ƒesu rºksu Ë™ >>23>> fÞkhuf V¤ Vw÷ r™Ëk™, õÞkhu fhu ðkrh ðkÞw …k™ > fÞkhu yòåÞwt yÒk ykÔÞwt ÷eyu, õÞkhu {éÞwt …ý {wfe Ëeyu >>24>> fÞkhuf {h[kt {eZe ykðéÞ, s{u yus yuf÷wt fuð¤ > ¾kÁt ¾kxwt Œe¾wt Œ{Œ{wt, h‚ r™h‚ ƒhkuƒh ‚{wt >>25>> xtf xkýk™e xuðs ™Úke, yrŒ r™M…]n hnu Au ËunÚke > su su r¢Þkyku fhu Au yun, Œ™Äkheyu ™ ÚkkÞ Œun >>26>> „úe»{ «kð]x ™u þhËÉŒw, nu{tŒ þeŒ ™u ð¤e ð‚tŒw > AkuÞu ÉŒw{kt ð‚ðwt ð™u, ðnk÷wt ÷k„u Au …kuŒk™u {™u >>27>> {uze {ku÷ ykðk‚{kt hnuðwt, Œu òýu Au fkhk„]n suðwt > W™k¤u Œku Œk…u Au y„r™, [ku{k‚u ‚nu Äkhk {u½™e >>28>> rþÞk¤u ƒu‚u Au s¤{ktE, Œuýu Œ™ „Þwt Au ‚wfkE > rfÞkt ƒk¤…ýk™e h{Œ, rfÞkt …k{ðku r‚Øku™ku {Œ >>29>> ƒk¤…ýu r‚ØËþk òuE, y{u ‚tþÞ fYt ‚nw fkuE > yu™k Œ…™k Œus™u {ktE, y{kYt Œ… „Þwt ZtfkE >>30>> su{ rË™fh yk„¤ rËðku, yu …k‚u íÞk„ y{khku yuðku > yu™e ðkŒ Œku yu «{kýu Au, ‚ðo Þku„f¤k™u òýu Au >>31>> ŒkuÞ rþ»Þ ÚkR™u hÌkk Au, su™e yrŒ y…kh r¢Þk Au > fuýu ÚkkŒku ™Úke r™hÄkh, òýwt …kBÞk Au þk†™ku …kh >>32>> …wAu Au «§ y÷… fktR, Œu{kt …trzŒ hnu Au {wtÍkR > ‚¼k{ktrn ðkË «rŒðkËu, ƒku÷u Au …kuŒu þk† {ÞkoËu >>33>> íÞkhu …trzŒ™k Œfo ‚ðo, ÚkkÞ ƒtÄ ™u ™ hnu „ðo > …wAu «§ fkuR …kuŒk …k‚, íÞkhu ƒnw heíÞu fhu ‚{k‚ >>34>> íÞkhu ‚tþÞ fhu yu{ {™, yk þwt ykÔÞk …kuŒu ¼„ð™ > ƒu‚wt æÞk™u ßÞkt ßÞkt {™ òÞ, Œu™u Ëu¾u Au ‚kÂûk™u LÞkÞ >>35>> Ëwrhs™ ð[™™kt ƒký, ‚nuðk …kuŒu ð@ «{ký > yuðk ûk{kðtŒ {nk{rŒ, …hËw:¾u …ezkÞ Au yrŒ >>36>> fku{¤Œk fne ™Úke òrŒ, W…{k …ý ™Úke ËuðkrŒ > ‚»ko… Vw÷ {k¾ý ™u fts, òýwt …kBÞk fku{¤Œk hts >>37>>


‚ðo ‚kÄwŒk su su fnuðkÞ, ŒuŒku hne Au òýwt yun {ktÞ > Œ{ rð™k yuðk „wý ƒesu, ™Úke ‚kt¼éÞk ‚k[wt fnesu >>38>> yu™kt [rhºk òuR™u y{u, òýwt ËZŒk òuðk ykÔÞk Œ{u > ð¤e Œ{khkt Ëþo™ fks, yrŒ ykŒwh hnu Au {nkhks >>39>> Œu™u hkufe™u hkÏÞk Au yktR, fnku Œku ykðu Œ{ …k‚u íÞktR > Þkt™e ðkŒ {U ÷¾e sýkðe, hkS nku Œu{ {wfßÞku fnkðe >>40>> ÷ÏÞwt Au {khe ƒwÂØ «{ký, ‚ðuo òýe ÷ußÞku ‚wòý > ykuAwt yrÄfwt su ÷¾kýwt nkuÞ, fhßÞku ûk{k y…hkÄ ‚kuÞ >>41>> ËÞk fhe™u ðkt[ßÞku …ºk, ½xu Œu{ ÷¾kðßÞku Wºk > Œu™e òuR hÌkk Aeyu ðkx, ykÔÞu W¥kh x¤þu W[kx >>42>> ðkhu ðkhu rð™rŒ {nkhks, fYt Awt nwt yk ðhrý fks > nþu Œu{™u „{Œwt Œu Úkkþu, ƒeò zkÌkk™wt znk…ý òþu >>43>> Úkkuzu ÷ÏÞu ƒnw {k™ßÞku ™kÚk, hk¾ßÞku ËÞk «¼w {ws{kÚk > yuðku …ºk ÷ÏÞku {wõŒk™tËu, ðktåÞku ‚kt¼éÞku ‚nw {wr™ð]tËu >>44>> fnu {wr™ ÄLÞ Aku {nkhks, yrŒ Yzku …ºk ÷ÏÞku yks > ðkt[e ykðþu ðnu÷k ËÞk¤, «¼w ÷uþu yk…ýe ‚t¼k¤ >>45>> …Ae ƒkuÕÞk yu{ {wõŒk™tË, ‚wýku ™e÷ftX {wr™$Ë > ÷ÏÞku Mðk{e «íÞu …ºk y{u, fktRf ÷¾ku™u fnwt Awt Œ{u >>46>> ‚wýe {wõŒk™tË™kt ð[™, rð[kÞwO Au ðhrýyu {™ > nwt þwt ÷¾e sýkðwt Mðk{e™u, fÌkwt ™ ½xu ytŒÞko{e™u >>47>> òýu {™™e ðkhŒk Œu™u, ‚ðuo ÷kuf nMŒk{¤ su™u > yuÚke yòÛÞwt ™Úke ÷„kh, òýu ‚ðuo ytŒh{ktrn ƒkh >>48>> yu yk„u fhðe [ŒwhkR, Œu rð[khe ÷uðwt {™{ktR > y{khu Œku ™Úke yuðku ½kx, ÷¾wt Œ{u fnku Aku Œun{kx >>49>> yu{ fne™u ƒuXk yufktíÞ, ÷¾ðk fk„¤ fhe Au ¾ktíÞ > fksw fk„¤ ÷eÄku Au fh, {ktze …kxe „kuXý W…h >>50>> s{ýk fh{kt f÷{ ÷eÄe, ÷¾ðk …rºkfk™e RåAk feÄe > «Úk{ fhe {™u rð[kh, {ktzâk ÷¾ðk þw¼ ‚{k[kh >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu {wõŒk™tË Mðk{eyu …ºk ÷ÏÞku yu™k{u yufŒk÷eþ{wt «fhý{T >>41>>

…qðoAkÞku– MðÂMŒ ©e¼ws™„h{kt, hÌkk hksyrÄhks > ‚ðuo þw¼ þku¼k íÞkt hnu, SÞkt yk… rƒhkòu {nkhks >>1>> ‚ðuo ‚ËT„wý {rýŒýe, Ähe hÌkk Œ{u {k¤ > ¼õŒs™™k {tz¤{kt, ƒnw þku¼kuAku ËÞk¤ >>2>> su s™ ykðu ykþhu, Œu™u yk…ku Aku y¼ÞËk™ > f]»ý¼ÂõŒ «„x fhe, yk ‚{u Œ{u ¼„ðk™ >>3>> ‚ðuo „wY™k „wY Œ{u, yk…u WØð Aku Œ{u yks >


yuðk Mðk{e hk{k™tËS, sÞfkhe «ðŒkuo {nkhks >>4>> [ku…kR– Œ{u ‚kûkkŒfkh WØð, «fxâk Sð Œkhðk™u ¼ð > Ä{ohûkk fhðk™u fks, Œ{u sL{ ÷eÄku Au {nkhks >>5>> yðÄ…whe ysÞrð…h, ÷eÄku sL{ ‚w{rŒ WËh > yuðk WØð Œ{u hk{k™tË, rs¿kk‚w Sð™k ‚w¾ftË >>6>> Œu™u …]Úðe M…Šþ ™{Mfkh, fYt Awt nwt nòhku nòh > yu{ fhe ÷¾wt Awt rð™trŒ, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku {nk{rŒ >>7>> ™e÷ftX ðýeo {kYt ™k{, Œ{ þhý rð™k ™Úke Xk{ > yuðku nwt ykÔÞku þhý Œ{khe, Mðk{e ‚nkÞ fhßÞku y{khe >>8>> fkuþ¤Ëuþ{kt {u÷e ‚tƒtÄe, f]»ý {¤ðk ð™ðkx ÷eÄe > …Ae VÞkuo nwt ‚ðuo ŒehÚku, f]»ý «„x {¤u yun yÚkuo >>9>> yu{ fhŒkt ykÔÞku ÷kus yktR, hÌkku Awt Œ{khk ‚tŒ {ktR > f]»ý «íÞûk {¤ðk fks, fYt yk„ún Œu fnwt {nkhks >>10>> Œ… fYt Awt fXý Œ™u, ™Úke {ku¤ku nwt …zŒku {™u > [khu {k‚ [ku{k‚k™k sun, fYt Äkhýk …khýk nwt Œun >>11>> ð»kkuo ðh‚ fkŠŒf {k‚, fYt Awt ‚k{xk W…ðk‚ > ð¤e yu {k‚{kt fkuR ‚{u, fYt f]åAÙðúŒ™u Œu y{u >>12>> íÞkh …Ae {k½ {k‚{ktÞ, fYt …khf f]åAÙ fnuðkÞ > [ktÿkÞý yufkËþe ÷R, ‚ðuo ðúŒ fYt Awt nwt ‚R >>13>> f]»ý «‚Òk fhðk™u fks, yu™wt Ëw:¾ ™Úke {™u {nkhks > …t[ rð»kÞÚke {™ WŒkhe, fYt Awt Œ… fXý ¼khe >>14>> Œuýu fhe™u þheh{ktR, ÷kurn {kt‚ „Þwt Au ‚wfkR > «ký hÌkk Œýe yuf heŒ, ™Úke hk¾e {U ®[ŒÔÞwt r[Œ >>15>> f]»ýÿ&™ ykþk ‚wÄkðu÷, Œuýu òýku yk «ký hk¾u÷ > ™rnŒku yÒk rð™k {khku Ëun, ð¤e [k÷u yuðk «ký sun >>16>> Œu™u hnuðk ƒeswt yk÷tƒ™, ™Úke ƒnw {U rð[kÞwO {™ > fr¤Þw„u yÒk‚{k «ký, ‚ðuo òýu Au òý yòý >>17>> {kxu {khk «ký ™Úke yuðk, ‚nw òýu Au ‚ŒÞw„ suðk > ð¤e yükt„ Þku„Úke ½ýwt, W…LÞwt Au su yiïÞo…ýwt >>18>> Œuýu fhe Ëun r¢Þk sun, ð¤e Œ… W…ðk‚ Œun > ™Úke …zŒk Œu fXý fktR, Œu Œku «¼w Œ{khe f]…kR >>19>> yuðku f]»ý¼õŒ {™u òýe, {¤ßÞku {khu {kÚku {nuh ykýe > {khu {kŒ ŒkŒ ƒtÄw ÷iÞu, ‚wÓË Mðk{e „wY f]»ý fiÞu >>20>> Œun f]»ýrð»ku Au M™un, ƒtÄkýk Au {™ «ký Ëun > Œu rð™k ƒesu «eŒ ƒtÄkýe, Œu Œku ©ef]»ý™k ¼õŒ òýe >>21>> Œu rð™k …t[ rð»kÞ Ëu™kh, ðk nkuÞ ‚tƒtÄe ™h™kh > Œu™u ™kuÞ òu f]»ý{kt «eíÞ, Œku Œswt Œu™u ðirh™e heíÞ >>22>>


Œu{kt fkZþku Ëku»k òu Œ{u, rŒÞkt fneyu Aeyu Mðk{e y{u > yk„u íÞkøÞwt yu{ {kuxu {kuxu, Œu™u ykðe ™ne fktR ¾kuxu >>23>> swðku rð¼e»kýu ŒßÞku ¼úkŒ, Œu{ ŒS ¼hŒSyu {kŒ > ŒS rðËwhu fw¤™e rðrÄ, Ér»k…í™eyu ŒßÞkt ‚tƒtÄe >>24>> „ku…eyu ŒßÞku …rŒ™ku ‚t„, ŒßÞku …wºk ðu™ hkò yt„ > ŒßÞku «FkËu r…Œk™u ð¤e, Œu{ „wY ŒßÞku hkò ƒ¤e >>25>> Œu™e y…feŠŒ ™ð ÚkR, ‚k{wt feŠŒ þk†{ktne fR > {kxu yu heíÞ y™krË ¾he, f]»ý rð{w¾ {uÕÞkt «nhe >>26>> {kxu f]»ý¼õŒ {™u ðnk÷k, ƒeò ‚ðuo ÷køÞk Au ™{k÷k > su™u Œ{khk s™þwt ™un, Œus …kBÞk Au {™w»ÞËun >>27>> ƒeò Sð Au …þw ‚{k™, su™u rð»kÞ‚tƒtrÄ Au ¿kk™ > Œu{kt ™u …þw{kt Vuh ™Úke, yu{ rð[kYt Awt nwt {™Úke >>28>> {™w»ÞËun™u RåAu Au Ëuð, su …k{e ™ fhe nrh‚uð > Œu Œku …þw …wA®þ„neý, {h nkuÞ „wýe …hðeý >>29>> fq¤ feŠŒ Yzk „wý Y…, nkuÞ yiïÞuo fhe y™w… > ŒuŒku sõŒ{kt þku¼u Au ½ýwt, su{ þku¼u V¤ $ÿk{ýwt >>30>> ‚ðuo „wý Œku þku¼u Au íÞkhu, f]»ý¼ÂõŒ fhu s™ ßÞkhu > f]»ý¼ÂõŒneý „wý nkuÞ, ðý ÷wýu ÔÞts™ ‚{ ‚kuÞ >>31>> ¼ÂõŒneý ƒúñ÷kuf òÞ, Œku…ý fk¤ Úkfe ™ {wfkÞ > ¼„ðk™™wt ytŒh{kt ‚w¾, ™Úke …k{Œk nrhrð{w¾ >>32>> {kxu f]»ý™e ¼ÂõŒ Au {kuxe, suÚke ‚w¾e ÚkÞk fkurx fkurx > rþð ƒúñk $ÿ þwfkËu÷e, fhu Au ¼ÂõŒ {k™™u {u÷e >>33>> su{ fhu Au ƒeò ‚nw Sð, Œu{ fhu Au ƒúñk ™u rþð > hkÄkykrË þÂõŒyku y…kh, fhu ‚uðk Ëk‚e su{ îkh >>34>> yÕ… Sð f]»ý¼ÂõŒ fhu, Œku Œu fk¤ f{o ¼ÞÚke Œhu > ƒúñk nkuÞ òu ¼ÂõŒyu neýku, Œku Œu …ý Au fk¤ [rðýku >>35>> yuðwt {knkíBÞ ©ef]»ýŒýwt, ‚wÛÞwt þk† ‚kÄwÚke {U ½ýwt > {kxu {u÷e yk¤‚ nwt yt„u, fYt Awt W„ú Œ… W{t„u >>36>> ŒuŒku f]»ý «‚Òk Úkðk {kx, {¤u «íÞûk yu {™u ½kx > …k{þu r[¥k r™hktíÞ íÞkhu, {¤þu f]»ý «fx ßÞkhu >>37>> {kxu ‚tŒ ð[™u ƒtÄkR, hÌkku Awt Œ{khk ‚kÄw{ktne > ð¤e òuô Awt Œ{khe ðkx, yrŒrðhn{kt fYt Awt W[kx >>38>> f]»ýfeŠŒ rð™k …Ë„k™, þçË ÷k„u rºkþq¤ ‚{k™ > ™khe Y…k¤e ÷k„u Au yuðe, òýwt ¼q¾e hkûk‚ýe suðe >>39>> ð¤e ‚w„tÄe …w»…™e {k¤, ŒuŒku ÷k„u Au ftX{kt ÔÞk¤ > [tË™ fu‚h ™u fwtfw{, Œu ÷u…™ ÷k„u …tf‚{ >>40>> f]»ý rð»ku hÌkwt {kYt {™, hnuðwt «k‚kËu ÷k„u Au ð™ >


Íeýkt ½kxkt ytƒh Au sun, ÚkÞkt ‚…o‚{ {™u Œun >>41>> ™k™k «fkh™kt su ¼kus™, Œu ÷k„u Au Íuh suðkt yÒk > ð¤e su su ðMŒw ‚w¾fkhe, Œu ‚ðuo {™u ÚkR Au ¾khe >>42>> f]»ý Ëþo™ rð™k Awt ½u÷ku, Mðk{e {u÷òu ‚tËuþku ðnu÷ku > Œ{kYt Ëþo™ ßÞkhu Úkkþu, íÞkhu ‚ðuo Ëw:¾ {khkt òþu >>43>> {kxu f]…k fhe Ëþo™ ËußÞku, rðhnkÂçÄ{kt ƒwzâkt ƒktÞu „úußÞku > su{ ðŒuo Au …kuŒk™u {™, yuðkt ÷ÏÞkt ðŠýyu ð[™ >>44>> suðwt Au …kuŒk™wt ðhŒtŒ, ŒuŒku ÷¾Œkt ™ ykðu ytŒ > ÷ÏÞwt ‚tûku…u ‚kh yux÷wt, ™ ÷¾kÞ su{ Au Œux÷wt >>45>> yu Au {w{wûkw™u W…Ëuþ, fÌkku f]»ý ¼õŒ™ku hnMÞ > …ý f]»ý ƒeò ™Úke fkuR, ‚{òu ©e…wY»kku¥k{ ‚kuR >>46>> yu{ …ºke ÷¾e …whe feÄe, ÷R {wõŒk™tËS™u ËeÄe > …Ae {wõŒk™tËu …ºk ÷eÄku, …kuŒk™k …ºk ¼u¤ku Œu feÄku >>47>> rƒze ƒuW ÷ÏÞwt ‚h™k{, …Ae Œuzâk ¼x {Þkhk{ > fÌkwt yk fk„¤ WŒkðéÞu, …nkU[kzku ©eMðk{e™e …k‚éÞu >>48>> fnußÞku {w¾u ‚ðuo ‚{k[kh, ykðu ðnu÷k Œu fhßÞku rð[kh > …Ae {Þkhk{ ÷k„e …kÞ, [kÕÞk ¼ws™„h™u hkÞ >>49>> ‚ó rË™u …nkUåÞk ¼ws þnuh, Mðk{e nŒk „t„khk{ ½uh > r™h¾e rð« …kBÞku Au yk™tË, fuðk þku¼u Au Œu ‚w¾ftË >>50>> ™uýkt f{¤Ë¤‚{ ËkuÞ, …qýo þþe‚{ {w¾ ‚kuÞ > „kih þheh yò™ fh, ‚wtËh ïuŒ …nuÞkO Au ðMŒh >>51>> ðktfe ¼úfwxe {tË{tËnk‚, «‚ÒkðË™u fhu Au rð÷k‚ > f{¤ ‚he¾kt Au [hý ËkuÞ, ¼õŒ hÌkk Au Œu ‚k{wt òuÞ >>52>> yk…u Au r™ss™™u yk™tË, ‚w¾ËkÞe Mðk{e hk{k™tË > yuðk r™h¾e {Þkhk{u ™kÚk, ykÃÞk …ºk ƒu Mðk{e™u nkÚk >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ™e÷ftXðŠýyu …ºk ÷ÏÞku yu ™k{u ƒuŒk÷eþ{wt «fhý{T >>42>>

…qðoAkÞku– hkS ÚkR hk{k™tËSyu, ÷eÄk …ºk Œu ƒuW nkÚk > ðýeo ykÔÞk™e ðkŒ ðkt[e, hkS ÚkÞk yk…u ™kÚk >>1>> …kuŒkrð»ku yrŒ¼kð Au, Œ…u fhe f]þ Au þheh > yuðkt ð[™ rð[khe™u, ykÔÞkt …kuŒk™u ™Þýu ™eh >>2>> „ËT„ËT ftXu r„hk ÚkR, Äehk hne™u ðktåÞk fk„¤ > …Ae Œun™e ðkhŒk, fne nrhs™™u yk„¤ >>3>> ‚wtËh ykrË ‚Œ‚t„e, ‚wýðk ykÔÞk ‚nw fkuÞ > ™e÷ftXS™k „wý™u, fnuŒkt ‚wýŒkt Œ]ó ™ nkuÞ >>4>> [ku…kR– ÄLÞ ÄLÞ yu ðhrýhkx, ykÔÞu xéÞku ‚hðu W[kx > fne ðŠý™e {kuxÃÞ ƒnw, ‚wýe ‚Œ‚t„eyu Œu ‚nw >>5>>


…Ae …ºk™ku «rŒW¥kh, ÷¾u Au …kuŒu yrŒ ‚wtËh > ƒúñ[khe™e «þt‚k fhe, Yzku W¥kh ÷¾u Au nrh >>6>> ©e ÷kus…wh{kt hÌkk ‚tŒ, Œu {ws™u ðnk÷k Aku yíÞtŒ > ŒeÚkoðkr‚™e fhku Aku xu÷, Œu{kt …¤ ™Úke …k{Œk ðu÷ >>7>> {ktËk ‚kÄw™e fhðe ‚uð, ð¤e Œfuþwt hk¾ðe xuð > Œu Œku fkuRÚke ƒ™e ™ ykðu, Œun Œ{u s fhku Aku ¼kðu >>8>> Ëw:¾e™u Œ{u ãkuAku yk™tË, yuðk …h{kÚkeo {wr™ $Ë > ð¤e yü¼kŒu rºkÞk íÞk„e, yuðk ‚tŒ Œ{u ƒz¼k„e >>9>> {kxu Œ{khk ƒúñ[Þo{ktR, fnwt rðΙ …zþku {kt fktR > {khe ykrþ»kÚke {wr™s™, ™rn ykðu ƒúñ[Þuo rð½™ >>10>> Œu ƒúñ[Þo Au ƒúñMðY…, fÌkwt ‚™í‚wòŒeÞu y™q… > ©e ¼wsÚke ÷r¾Œt„ y{u, fhßÞku ykrþ»k „úný Œ{u >>11>> ©ef]»ý y™w„ún «Œk…u, Aeyu ‚w¾e ‚tŒku y{u yk…u > …ºk …kuŒk Au Œ{khk ƒuô, ¼è {Þkhk{ ÷kÔÞk Œuô >>12>> ðkt[e òÛÞku ‚ðuo yr¼«kÞ, su su ÷ÏÞwt Au fk„¤{ktÞ > Œ{ …k‚u ykÔÞk ƒúñ[kh, Œu …ý òÛÞk Au ‚{k[kh >>13>> su su heŒ ÷¾e yu™e Œ{u, Œu™e ðkŒ fneyu Aeyu y{u > yu™e r¢Þk su su Œ{u fne, ŒuŒku yufu {™w»Þ™e ™rn >>14>> {kxu ‚kÄkhý …wY»k yun, Œ{u òýþku {kt {wr™ Œun > r™hÒk{wõŒ yu Au r™hÄkh, ïuŒîe… Äk{™k hnu™kh >>15>> fktŒku ƒrÿfk©{™k {wõŒ, ykÔÞk Au Œ…™u íÞk„u ÞwõŒ > Rïh RåAkyu ykÔÞk Au yktR, ƒeS ðkŒ òýþku{kt fktR >>16>> yu su ykÔÞk Au Œ{khu …k‚, Œu™ku y{u fÞkuo Au Œ…k‚ > {kxu yu™u „{u Œuðe heíÞu, fhßÞku ‚uðk ‚nw {¤e «eíÞu >>17>> yu™e …k‚uÚke Þku„™e f¤k, Œ{u rþ¾ßÞku {wr™ ‚½¤k > ™urŒ ÄkurŒ ™u ™kir÷ fwtshe, ƒÂMŒ ƒu «fkh™e ¾he >>18>> Œuýu þheh™e þwÂØ ÚkkÞ, Œ{u rþ¾ßÞku ‚nw {wr™hkÞ > …Ae y™w¢{u fhe yun, rþ¾ßÞku yükt„Þku„ Œun >>19>> Þ{ r™Þ{ yk‚™ fneyu, «kýkÞk{ «íÞknkh ÷neyu > Äkhýk æÞk™ ™u su ‚{krÄ, yu fnu Œu{ ÷ußÞku rþ¾e ‚kÄe >>20>> yükt„Þku„ yÇÞk‚ rð™k, WXu ytŒhu ½kx ™ðe™k > þwØ ƒúñ[Þo ™ð …¤u, {kxu sYh fhðwt ‚½¤u >>21>> yu{ fhþku íÞkhu $rÿÞSŒ, fnuðkþku Œ{u ‚tŒ …wr™Œ > fk{Y… þºkwŒku SŒkÞ, òu Mºke‚t„™ku íÞk„ ÚkkÞ >>22>> ƒúñ[Þo hk¾ðk su RåAu, ™ swðu ™khe ¼÷e ¼qtze Au > Mºke™e fÚkk furËÞu ™ ‚wýu, ™ fnu Œu™k yð„wý „wýu >>23>> Mºke™u h{ðk™kt su su MÚk¤, ™ òðwt íÞk„e™u íÞkt fkuR …¤ >


yrŒ ™k™e nkuÞ òu Þkur»kŒ, òýe òuðe ™rn ËR r[¥k >>24>> r[ºk«rŒ{k™e su ‚wtËhe, ™ yzðwt ™ òuðwt ÿ„ ¼he > ™khe r[ºk™e …ý ™ fhðe, yu™k {{o™e ðkŒ «nhðe >>25>> yu™e ðkŒ fnuðe ™rn fktR, ¼u¤wt [k÷ðwt ™rn ðkx{ktR > ‚tfuŒu …ý ¼k»ký ™ fhðwt, ™khe M…þuo÷ …x «nhðwt >>26>> ™khe rð»ku™ku ‚tfÕ… íÞk„e, hnuðwt «¼w…Ëu y™whk„e > f]»ý¼õŒ íÞk„e «kýytŒ, ™ M…þuo ™khe íÞkt …hstŒ >>27>> ™khe ™nkrŒ ÄkurŒ nkuÞ SÞkt, ƒúñ[khe™u ™ òðwt rŒÞkt > su ½h{kt ‚wŒe nkuÞ ™khe, rŒÞkt ‚wðwt ™rn ƒúñ[khe >>28>> [kh nkÚkÚke [k÷ðwt Ëqh, yuðk r™Þ{ hk¾ðk sYh > yux÷kt ðúŒ …k¤u su Þku„e, ÚkkÞ ytŒhu Œu s yhku„e >>29>> s„u Ëw÷o¼ Þku„e Au yuðk, Œu ƒúñkrËf™u ðtãk suðk > yu heíÞu ƒúñ[Þo h¾kÞ, yu{ ™ hnu Œu ¼úü ÚkkÞ >>30>> ¢kuÄ {k™ {Ë y{hþ, {í‚h ™k™k¼kíÞ™k h‚ > yu Þku„e™u rðΙ fh™kh, {kxu Œsðk Œu r™hÄkh >>31>> yknkh r™ÿk Œu ÞwõŒ fhðwt, ÔÞ‚™ Vu÷ {kºk «nhðwt > {ã {kt‚™ku M…þo «nheyu, ÿkun «kýe {kºk™ku ™ fheyu >>32>> fuËe {™ f{o ™u ð[™u, yk…u {hðwt ™ {khðwt fu™u > [kuhe fhðk r[¥ku ™ [knðwt, ðýo ‚tfh Þku„e™u ™ Úkkðwt >>33>> yuðk Ä{oðk™ {wr™ «un, ©ef]»ý™u …ý ðnk÷k Œun > {wõŒk™tËS ™u ƒeò ‚tŒ, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku „wýðtŒ >>34>> ™e÷ftX {ktrn „wY¼kð, hk¾ßÞku Œ{u fhe WAkð > rþ¾ßÞku ‚ðuo Þku„™e heíÞ, Ä{o rð»ku hnußÞku fhe «eíÞ >>35>> Œ…u fhe f]þ Au ðhýe, fhßÞku ‚uðk yÒk s¤u ½ýe > yu Au ™k™k yu ™rn fhku ½kx, Œ{u ðÞu {kuxk Aku Œu {kx >>36>> y{u ðeŒŒu ðiþk¾ {k‚u, ykðþwt ‚tŒku Œ{khe …k‚u > íÞkt ‚wÄe hk¾ßÞku fhe M™un, h¾u òŒk hnu yu r™M«un >>37>> yuðku ‚{k[kh ½ýku ½ýku, ÷ÏÞku W¥kh yu{ …ºkŒýku > …Ae ™e÷ftX™e …ºke™ku, ÷¾u Au Mðk{e W¥kh yu™ku >>38>> ïuŒîe…ðk‚e r™hÒk{wõŒ, Œu{kt {wÏÞ yrŒ Œusu ÞwõŒ > ™e÷ftX sýkðku Aku yuðk, Œ…u fhe Aku ™hðeh suðk >>39>> yun ðkŒ{kt ™Úke ‚tËun, Œu ykÔÞk Aku Ähe ™hËun > yuðk Œ{u Œu™ku su fk„¤, ykÔÞku Au Œu y{khe …k‚¤ >>40>> ðkt[e òÛÞku ‚ðuo ‚{k[kh, ‚wýe r¢Þk {U fÞkuo rð[kh > ŒuŒku {™w»Þ Úkfe ™ ÚkkÞ, òuÞwt Au rð[khe {™{ktÞ >>41>> ¿kk™ ðihkøÞ ¼ÂõŒ ÿZkð, r™Þ{ Ä{or™ck þktrŒ¼kð > …qðo sL{™wt Au Œu Œ{khu, Œu™wt ™Úke ykùÞo y{khu >>42>>


Œ{u Ëu¾ku Aku æÞk™{kt suðk, ™Úke Vuh ©ef]»ý Au yuðk > ‚kÄw{kt hne™u òußÞku ðkx, ykðþwt y{u {kt fhku W[kx >>43>> ðiþk¾ {k‚ WŒÞko xkýu, ykðeþ nwt „k{ r……÷kýu > ykÔÞk òýe™u ykðßÞku Œ{u, rŒÞkt {¤þwt Œ{™u y{u >>44>> Œ{™u Ëþo™™e Au su Œký, Œu nwt òýwt Awt ðýeo ‚wòý > …ý Þkt ykÔÞk™wt ™Úke Xef, ðå[u ÷k„u Au Ëwü™e ƒef >>45>> {kxu Œ{khu ykððwt ™rn, nkuÞ «eŒe Œku {k™ßÞku ‚rn > ‚ðuo ‚kÄw™u Þku„ rþ¾ðßÞku, yk™tËu ‚tŒs™{kt hnußÞku >>46>> su{ Œ{™u RåAk Au {khe, Œu{ y{™u RåAk Au Œ{khe > {kxu ykðeþ nwt WŒkðéÞu, Úkkþu ‚w¾ Œu Œ{™u {éÞu >>47>> Œ{ suðk su ¼õŒ™ku ‚t„, Œu fhðk {khu Au W{t„ > hnußÞku Ä{o{ktrn ‚kðÄk™, Ä{o ðnk÷ku {™u ¼„ðk™ >>48>> Ä{oÞwõŒ ¼õŒ hnu Ëqh, …ý òýwt Awt Œu™u nswh > ð¤e Œ{ suðk™kt [hý ŒkuÞ, M…Šþ {™w»Þ …kð™ nkuÞ >>49>> Œ{ suðk™e fhu su ‚uð, Œuýu …qßÞk Au ‚ðuo Ëuð > yuðk ‚kÄw{kt «erŒ Au {khe, Œuðe ™Úke {U Ëun{kt Äkhe >>50>> yuðk f]»ý ¼õŒ Ä{oðk™, Œu {kYt ÓËÞ Au r™Ëk™ > {kxu ûkku¼ { fhþku fktR, yk…ýu {¤þwt r…Ã…÷{ktR >>51>> {kxu yk¿kk rð™k ™rn ykðku, ykðþku Œku Úkkþu …‚Œkðku > òu Au yrŒþu nuŒ Œ{kYt, ŒkuÞ RÞkt ykÔÞk™wt Au ðkYt >>52>> fhßÞku ‚kÄw™ku ykËh¼kð, hk¾ßÞku yt„u ‚ns Mð¼kð > Œ…u fhe Au f]þ Œ™, {kxu s{ßÞku fktRf yÒk >>53>> nðu Œ… fhþku {kt yuðwt, …zu Œ™ ™ {¤u yu suðwt > ¿kk™ ¼ÂõŒ Œ… r™sÄ{o, Œu™wt ‚kÄ™Y… yu …{o >>54>> {kxu y{‚kYt yu Ëun™u, fhðwt …ku»ký fnwt Awt Œun™u > yun Ëunðzu {nkhks !, ƒnw fhðk ÄkÞkO Au fks >>55>> yu{ Mðk{eyu rð[khe {™, yuðkt ÷ÏÞkt fk„¤u ð[™ > …Ae ƒezâku Au fk„¤ nkÚku, {kufÕÞku {Þkhk{S ‚kÚku >>56>> …Ae {Þkhk{ íÞktÚke [kÕÞku, rË™ ‚kŒu ykðe …ºk ykÕÞku > ykÃÞku …ºk ‚kÄw™u Œu ƒezâku, ÷R {wõŒk™tËu ÓËu ¼ezâku >>57>> …Ae ðýeo y™u {wõŒk™tË, ðkt[e …ºk™u …kBÞk yk™tË > …Ae Mðk{e™e yk¿kk{ktR, hÌkk ™e÷ftX …kuŒu íÞktR >>58>> þe¾ðu Au r™íÞ Þku„f¤k, Œun þe¾u Au ‚tŒ ‚½¤k > Œu „wYf]…kyu ŒŒfk¤u, þe¾e ÷eÄe Au ‚ðuo {hk¤u >>59>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{eyu …ºk™ku W¥kh ÷ÏÞku yu ™k{u ºkUŒk÷e‚{wt «fhý{T >>43>>


…qðoAkÞku– …Ae Þku„ þe¾ðŒkt, fhŒkt Œu Œ… yÇÞk‚ > ynkur™þ yu{ fhŒkt, ðne „Þku ðiþk¾ {k‚ >>1>> íÞkhu ðŠýyu rð[krhÞwt, yks fk÷ ykðu yrð™kþ > yu{ fhŒkt ðrn „Þku, yhÄku Œu ßÞu»X {k‚ >>2>> ð¤Œkt ðýeo ÔÞkfw¤ ÚkR, swðu ðkx ðkh{ðkh > yuf Œ… ™u ®[Œk ƒeS, Œuýu f]þ ÚkÞk Au y…kh >>3>> ykŒwhŒk {™ yrŒ½ýe, ÚkR Mðk{e™u {¤ðk {kx > Mðk{e …ý …Ae íÞkt Úkfe, RåAâk Ëu¾ðk ðŠýhkx >>4>> [ku…kR– ÚkÞk WŒkð¤k ŒŒfk¤, ¼ws™„h{ktÚke ËÞk¤ > ‚wðýo ‚he¾ku ykÛÞku Au hÚk, ƒuXk Œu W…hu ‚{hÚk >>5>> [÷kÔÞku hÚk þnuh ƒòh, ykÔÞkt Ëþo™u ƒnw ™h™kh > Œu™u òuŒk òuŒk s„ËkÄkh, ykÔÞk þnuhÚkfe …kuŒu ƒkh >>6>> ‚t„u ykÔÞk Au ð¤kðk s™, ™Úke ð¤Œk fhu Au ÁË™ > Œu™u yk…u Au {nkhks Äeh, fnu Au { ¼hku ™Þýu ™eh >>7>> yk ‚{ku ™Úke hkuÞk™ku s™, fhe ÷eÞku fnwt Awt Ëþo™ > íÞkhu s™ ÷wR ™eh ™Þýu, ƒkuÕÞk Au yrŒ Ëe™Œk ðÞýu >>8>> fnu ðnu÷k ykðßÞku ËÞk¤, ÷ußÞku ™kÚk y{khe ‚t¼k¤ > yu{ fne™u òurzÞk nkÚk, íÞkhu Œu «íÞu fnu Au ™kÚk >>9>> s™ ‚ðuo hnußÞku ‚kð[uŒ, hk¾ßÞku nrhs™þwt nuŒ > y{u ykðþwt n{ýkt ð¤e, …ý «kf]Œ ™rn þfu f¤e >>10>> yu{ fne™u [kr÷Þk ™kÚk, ‚tŒ ƒu [kh™u ÷R ‚kÚk > ‚ktsu ‚ktsu fhŒk {wfk{, ykÔÞk Mðk{e r……÷kýu „k{ >>11>> fhe {nkhksu {kuxe {uh, ykÔÞk {nuŒk ™]®‚n™u ½uh > …Ae rð…h fwhS ™k{u, Œu™u {kuf÷eÞku ÷kus „k{u >>12>> fÌkwt Œuze ÷kðku ‚tŒs™, {h ykðe fhu Ëhþ™ > [kÕÞku ƒúkñý ÷k„e™u …kÞ, ykÔÞku WŒkð¤ku ÷kus{ktÞ >>13>> yk…e ‚tŒ™u sR ðÄk{ýe, Mðk{e …ÄkrhÞk ŒunŒýe > fÌkwt Mðk{eyu {kufÕÞwt fkðe, fhku Ëþo™ ‚tŒ ‚nw ykðe >>14>> yuðkt y{]Œð[™ ‚kt¼¤e, …kBÞk yk™tË ‚tŒ{tz¤e > fnu ™e÷ftX ƒúñ[khe, [k÷ku n{ýkt fhe ŒiÞkhe >>15>> íÞkhu ‚tŒ fnu ‚wýku ™kÚk, $Ëw WøÞu ‚nw [k÷þwt ‚kÚk > …Ae [kr÷Þk W„Œu [tË, ™e÷ftXS ™u {wõŒk™tË >>16>> Ëuðk™tË ™u …hðŒ¼kR, [kÕÞk suXk¼õŒ ykrË ËR > Ëþo™ fhðk™e RåAk Au ½ýe, ƒktÄe áÂü ‚nw Mðk{e¼ýe >>17>> ðýeo Œ™u f]þ Au ð¤e, ™ [÷kýwt …zâk ¼ku{u Z¤e > …Ae ‚ðuo ƒuXk …k‚u ykðe, [kt…u nkÚk …„ nuŒ ÷kðe >>18>> íÞkhu ‚¥kk ykðe Au þhehu, …Ae WXe [kÕÞk Äehu Äehu >


íÞkhu ‚ðuo {¤e fnu s™, yk{ fu{ Úkkþu Ëþo™ >>19>> fhku Þku„Äkhýk ËÞk¤, Œku …kUr[yu ‚nw ŒŒfk¤ > íÞkhu Œu{ fhe [kÕÞk ™kÚk, ŒiÞu fuýu ™ …nkU[kýwt ‚kÚk >>20>> su{ Awxâku f{k™Úke Œeh, Œu{ …nkUåÞk ykuÍŒu yr[h > ðnu «[tz …whu Œu ™Ëe, …zu su Œu ™ r™‚hu fËe >>21>> …zâk yuðk …wh{ktrn …kuíÞu, þh‚{ WŒÞko ‚nw òuŒu > ƒeò WŒÞko ºkk…uþwt …kh, …Ae ‚nw ykÔÞk „k{ {kuÍkh >>22>> ßÞuc ðËe ƒkhþ™u Ë™, fÞwO ‚nwyu Mðk{e™wt Ëþo™ > yrŒ„kih ™u …w»x Au Œ™, yt„u …nuÞkO Au ïuŒ ð‚™ >>23>> ‚wtËh {w¾ ™u f{¤™uý, {tËnk‚u {w¾ ‚w¾Ëuý > Wh rðþk¤ yò™fh, fts‚{ [hý ‚wtËh >>24>> ¼õŒu …qßÞk Au …w»…[tË™u, ƒuXk rËXk ‚¼k{ktrn s™u > …h{ rnŒfkhe ƒnw™k{e, rËXk ®‚nk‚™ …h Mðk{e >>25>> Œu™u Ëu¾e™u …kBÞk yk™tË, íÞkhu WXâk Mðk{e hk{k™tË > fÞkO ™e÷ftXu ËtzðŒ, Œu™u WXkzâk Mðk{eyu ŒhŒ >>26>> «u{u {¤e™u ƒu‚kÞko …k‚, fhe ƒeò™e ƒnw ykþðk‚ > suðk fÌkk Œk ‚kÄwyu {¤e, Œuðk ËeXk Au ðýeoyu ð¤e >>27>> …kBÞk …h{k™tË ‚w¾¼khe, ykÔÞkt n»ko™kt ™Þýu ðkhe > ÚkÞk ƒúñ[khe hku{ktr[Œu, òuR hÌkk ‚k{wt ƒnw«eíÞu >>28>> Œu{ òuR hÌkk Mðk{e nuŒu, yuf {exu {xfkt hrnŒu > …Ae …wAu Au yu{ {nkhks, õÞktÚke ykÔÞk Œ{u ðŠýhks >>29>> fÌkwt {wõŒk™tËu ðhŒtŒ, ‚wýe hkS ÚkÞk ¼„ðtŒ > …Ae Mðk{eSyu ½ýkt ½ýkt, fÞkO ð¾ký ðhrýŒýkt >>30>> …Ae „ËT„ËT ftXu r„hk, ƒkuÕÞk ƒúñ[khe hne Äehk > {khku {™kuhÚk {nkhks, ÚkÞku ‚V¤ ‚ðuo yks >>31>> Œ{u ‚kûkkŒ f]»ý™e ¼ÂõŒ, «ðŒkoðe yk Þw„{kt yrŒ > yuðk s™rnŒfkhe Œ{u, {éÞu sL{ ‚V¤ {kLÞku y{u >>32>> íÞkhu Mðk{e fnu ‚íÞ ðkŒ, Œu{s y{u Awt hr¤ÞkŒ > ykÔÞk õÞktÚke [k÷e Œ{u yks, nþku ¼qÏÞk Œ{u {nkhks >>33>> …Ae MðkËw V¤ {t„krðÞkt, ‚wtËh Vhk¤ fhkrðÞkt > …Ae ðŠýhks {wr™$Ë, ƒuXk Ëu¾e ‚nw …kBÞk yk™tË >>34>> yu{ fhŒkt ÚkÞku ‚kÞtfk¤, WXâk …qò fhðk ËÞk¤ > …qò ‚k{„úe ÷R ƒnwrðrÄ, ‚uðk ©ef]»ýËuð™e feÄe >>35>> ŒurË nŒe hnuðk yufkËþe, fÞwO ò„hý ‚nw {¤e r™þe > fhŒkt fÚkk fehŒ™ „k™, ƒkuÕÞk ðŠý«íÞu ¼„ðk™ >>36>> fkuý Ëuþ fkuý sL{ òøÞ, fkuý fw¤¼q»ký ƒz¼køÞ > fkuý {kŒ ŒkŒ „kuºk ÷neyu, fkuý «ðh þk¾k ðuË fneyu >>37>>


fkuý heíÞu W…LÞku ðihkøÞ, fu{ fÞkuo Mðs™™ku íÞk„ > fkuý RüËuð Au W…k‚, fu{ fÞkuo Œ{u ð™ðk‚ >>38>> fnku Œ…{kt ¼uË™e rðrÄ, Þku„‚kÄ™k fi…uh rfrÄ > ŒeÚkoÞkºkk ŒeÚko™k hnu™kh, Œu™u SíÞk Œu fkuý «fkh >>39>> yux÷e ðkŒ …wAe Mðk{e ßÞkhu, fne y™w¢{u fhe íÞkhu > ‚wýe rðMŒkhu ðkhŒk ‚nw, Mðk{e yk™tË …kr{Þk ƒnw >>40>> …Ae ƒkuÕÞk Mðk{e ‚w¾fkhe, Œ{u ‚kt¼¤ku nu ƒúñ[khe > Ä{o rð« su ŒkŒ Œ{khk, Œu Œku rþ»Þ ÚkÞkŒk y{khk >>41>> ¼ÂõŒÄ{o ËkuÞ su Ët…rŒ, Œu {wtÚke …kBÞk Ëeûkk ¼k„ðŒe > Œu™k ‚wŒ Œ{u ƒúñ[kh, ŒuŒku y{khk Aku r™hÄkh >>42>> Œ{khkt {kŒ ŒkŒ su ƒunw, {éÞktŒkt {™u «Þk„{kt Œunw > yuŒku hnuŒktŒkt fkuþ÷ Ëuþ, fhŒkt {w{wûkw™u W…Ëuþ >>43>> y®n‚krË h¾kðŒkt r™Þ{u, f]»ý¼ÂõŒ fhkðŒkt «u{u > Œ{u ŒuÚke yrÄf yíÞtŒ, „wý ÷ûkýu Aku ƒwÂØðtŒ >>44>> Œ{™u Ëu¾Œkt yuðk su {]íÞ, Œu™u sýkyku Akus y{]Œ > yuðe ‚wtËh ‚khe su ðkŒ, fnuŒkt ‚wýŒkt „R yÄohkŒ >>45>> íÞkhu ËeXwt Au ykùÞo yuf, òÛÞwt Wr„Þk yfo y™uf > ©eMðk{e™k hku{hku{«rŒ, ËeXk Œus™k ‚{qn yrŒ >>46>> Œun Œus Ëþu rËþ{ktR, hÌkwt ½hƒkh «íÞu AkR > …Ae nŒwt hkíÞu Œ{ fk¤wt, Œu x¤e™u ÚkÞwt ysðk¤wt >>47>> hÌkwt yuðk yuðwt …nkuhðkh, òuR rðM{Þ …kBÞkt ™h™kh > …Ae ‚ðuo Œus ‚tfu÷kR, {éÞwt Mðk{e™e {qhrŒ{ktR >>48>> su{ [ku{k‚k{kt y¼ú ÚkkÞ, þhË ÉŒw{kt þqLÞu ‚{kÞ > íÞkhu ðýeo ƒkuÕÞk rþþ ™k{e, „wýu f]»ý ‚{k™ Au Mðk{e >>49>> yu{kt f]»ý r™htŒh hnu Au, yk Mðk{e™u ðþ ©ef]»ý Au > yu{kt y‚íÞ ™Úke òu fktR, yuðwt r™ùÞ fÞwO {™{ktR >>50>> …Ae „wYyu {kLÞk Úkfk íÞktR, hÌkk Mðk{e™u ‚t„u ‚ËkR > ƒuW {qhrŒ™u òuR s™, …kBÞk yk™tË yrŒþu {™ >>51>> Mðk{e …ý ðŠý„wý òuR, f]»ý ‚{k™ {k™u Au ‚kuR > òÛÞwt Ä{o™e hûkk™u fks, «„xâk Au ©ef]»ý {nkhks >>52>> yu{ …hM…h yrŒ«eíÞu, fhu ðkŒ y÷kirff r™íÞu > ‚wýe s™ …k{u Au yk™tË, fnu ÄLÞ ÄLÞ ‚w¾ftË >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{e™u ™e÷ftXðýeo {éÞk yu ™k{u [wt{k÷e‚{wt «fhý{T >>44>>

…qðoAkÞku– …Ae ÷kuf{kt yu{ òrýÞwt, Mðk{e …k‚u ykÔÞk Au ‚tŒ > ™k™e ðÞ{kt ™ ÚkkÞ yuðkt, fÞkO Au Œ… y™tŒ >>1>>


Œu ‚wýe ËuþkuËuþÚke, ykðu Au ™h ™u ™kh > Þku„e íÞk„e Ëþo™u, ykðu ÷kuf nòhku nòh >>2>> Œu {™w»Þ™u Mðk{e …kuŒu, yku¤¾kðu Au ƒúñ[kh > f]þ Œ™u Œ…‚e yrŒ, òuR rðM{Þ …k{u ™h™kh >>3>> …Ae …wAu Au Mðk{e™u, õÞktÚke ykÔÞk yk ðýeohks > ™k™e ðÞ{kt {kuxk yrŒ, Œ… fhu Au {nkhks >>4>> [ku…kR– òu™u …nuhe Au Þ¿kku…rðŒ, sxk rþþu þktrŒ yrŒr[¥k > ™krzÞku su þheh {kuÍkh, ‚ðuo r™‚rh hne Au ƒkh >>5>> Wæðo…wtzÙ ™u Œw÷‚e™e {k¤k, WËkh Au …k‚u {]„Ak÷k > æÞk™u fhe MÚktÇÞkt Au ÷ku[™, yrŒ rð‚krh {wfâwt Au Œ™ >>6>> ƒnw r™M…]ne ™u r™h{k™, yuðk yk fkuý Au ¼„ðk™ > íÞkhu Mðk{e fnu ‚wýku Œun, ykÔÞk fkuþ¤ ËuþÚke Œun >>7>> yu™kt {kŒk r…Œk nŒkt sun, yrŒ Ä{oðk¤kt ƒuW Œun > fhŒkt ¼„ðk™™e ¼ÂõŒ, Œu ‚wýŒkt …kuŒu nuŒu yrŒ >>8>> ¼ÂõŒ ¿kk™ ðihkøÞ {knkíBÞ, su{ ‚kt¼éÞwt Au hnu Au Œu{ > yuýu ‚ðuo ‚tƒtÄe™u íÞk„e, „ÞkŒk ð™{kt ƒz¼k„e >>9>> rŒÞkt ½kuh Œ… yrŒ fhe, fÞko ¼ÂõŒyu «‚Òk ©enrh > íÞktÚke ykÔÞk Au nrhRåAkÞu, fÞkO Œ… Œu Äúwðu ™ ÚkkÞu >>10>> yuðkt Mðk{e™kt ð[™ ‚kt¼¤e, yrŒrðM{Þ …kBÞkt s™ ð¤e > …Ae r™h¾e nh¾e s™, „Þkt …kuŒ…kuŒk™u ¼ð™ >>11>> …Ae òýe zkÌkk ™u [Œwh, hkÏÞk Mðk{eyu …kuŒk nswh > f]»ý …qò{kt «rðý òýe, hkÏÞk yk…ðk ‚k{„úe ykýe >>12>> …Ae …kuŒu …kuŒk™e su ‚uð, fhu ðnu÷k WXe ŒŒ¾uð > …Ae Mðk{e™u …qsðk ‚{u, fhu …rh[Þko su{ „{u >>13>> Œw÷‚e [tË™ …w»… ™u Äq…, ÷kðu ™iðuã ykýe y™q… > su{ {™Œýe òýu fkuÞu, ÷kðe yk…u …kuŒu susu òuÞu >>14>> …Ae hkS ÚkÞk Œun {kÚku, ÚkÞk ðþ …kuŒu ðŠý ‚kÚku > yu{ hne fhe …qò ½ýe, hk{k™tËSyu f]»ý Œýe >>15>> yk…e …qò ‚k{„he sun, ÷eÄe ‚kûkkŒ ‚hðu Œun > Œu WØð rð™k ƒeò fkuR, ™Úke Ëu¾Œkt Œu s™ ‚kuR >>16>> …Ae Mðk{e RAâk {™{ktÞ, {khe …uXu ðŠý™u Ëu¾kÞ > íÞkhu ©ef]»ý™u Mðk{e fnu Au, ðýeo Ëþo™ Œ{khkt RåAu Au >>17>> …Ae n‚e ƒkuÕÞk ¼„ðk™, Ëuþwt ðýeo™u Ëþo™Ëk™ > yu{ fne ËeÄwt Ëhþ™, r™h¾e ðýeo ÚkÞk …h‚™ >>18>> …Ae „wY™e ‚uðk{kt hÌkk, yuðk nrh Mðk{e™u ¼krðÞk > yk…u yÒk«‚krË Œu s{u, fhu Œu Œu su Mðk{e™u „{u >>19>> …Ae ßÞkhu ßÞkhu …qsu Mðk{e, íÞkhu r™íÞ Ëu¾u ƒnw™k{e >


…Ae ðŠýyu òÛÞwt yu heíÞu, …qswt nwt rËÞu Ëþo™ «eíÞu >>20>> r÷Þu Au …qò su Mðk{e ËeÞu, Œu{ {khe …ý «¼w ÷eÞu > yu{ ÷uþu «¼w …qò ßÞkhu, nwt f]ŒkhÚk {kr™þ íÞkhu >>21>> Œu ©eMðk{e™e ‚uðkyu fhe, fhþu {™kuhÚk …whku nrh > …Ae Mðk{e™e ‚uðk ©æÄkÞu, fhŒkt ðeíÞwt Au [ku{k‚wt íÞktÞu >>22>> ‚tðŒT yZkh ð»kuo ‚Œkð™, fkŠŒfþwrË Ë™ …kð™ > yufkËþe «ƒkuÄ™e ™k{, yrŒ‚wtËh ‚w¾™wt Äk{ >>23>> ŒurË {nkËeûkk Ëuðk™u fks, RAâk hk{k™tËS {nkhks > …Ae {nkËeûkk ÷uðk™u {kxu, fÞkuo W…ðk‚ ðŠýhkxu >>24>> …Ae ©ef]»ý{tºk™ku ò…, fÞkuo {nkËeûkk ÷uðk™u yk… > rŒÞkt Œuzâku ƒúkñý y{÷, …kuŒk™k ‚t«ËkÞ{kt fwþ÷ >>25>> Œu …k‚u ðuËþk†™e rðrÄ, fhkðe Œu Œu ‚hðu feÄe > …Ae ©ef]»ý™ku {tºk sun, yükûkh fnuðkÞ Au Œun >>26>> fÌkku s{ýk fk™{kt Œu ðkh, yÚkuo ‚rnŒ fhe W[kh > «ƒkuÄ™e yufkËþe Ë™, ykÃÞwt {nkËeûkkY…e Ä™ >>27>> ƒnwrðÄu ðkòt ðszkðe, fÞkuo Wí‚ð ‚tŒ Œuzkðe > ykÔÞk ƒúñ[khe ð¤e ‚tŒ, ðæÞku yk™tË ‚nw™u yíÞtŒ >>28>> fÌkku yusu ©ef]»ý™ku {tºk, Œu™ku yÚko fÌkku ÄkÞkuo ytºk > ytŒ:fhý™e ð]Â¥kÞku sun, fhðk r™hkuÄ {tºk Au yun >>29>> ÚkkÞ ÓËÞ{ktrn «fkþ, …k{u f]»ýËþo™ V¤ Ëk‚ > yun {tºk V¤ ‚w¾fkhe, fnu Mðk{e ‚wýku ƒúñ[khe >>30>> ËunM{]rŒ ßÞkt ÷„ý nkuÞ, Ä{o Œsðku ™rn fnwt ‚kuÞ > Œu Ä{o fÌkk ŒkŒu Œ{khu, Œ{u …k¤ku Aku Œu y™w‚khu >>31>> ð¤e …k¤ßÞku rðþu»k Œ{u, yu rþ¾k{ý Ëô Awt y{u > f]»ý…qò {™u ƒkhu fhßÞku, …t[kæÞkÞ …kX yku[hßÞku >>32>> yk… þÂõŒ «{kýu …h{, …kX fhðku ðk‚wËuð {knkíBÞ > V¤ ˤ «‚kËe™wt ÷uðwt, s¤ …ý «‚kËe™wt r…ðwt >>33>> f]»ýr™ðuË™wt yÒk sun, s{ðwt yrÄf fhe M™un > …nkuh hkíÞ òŒkt r™íÞ ‚wðwt, …nkuh …kA÷e hkíÞu WXðwt >>34>> …]Úðe…h fhðwt yk‚™, fhðwt f]»ý™k{ fehŒ™ > f]»ý¼ÂõŒ rð™k fkuR fk¤, ð]Úkk ™ òðk Ëuðku ËÞk¤ >>35>> su „útÚk f]»ý{knkíBÞu ‚rnŒ, Œu ‚wýßÞku fnußÞku fhe nuŒ > yu{ Ä{o W…Ëuþ ykÃÞk, rþ»Þ{kt {wÏÞ {kuxuhk MÚkkÃÞk >>36>> …Ae yÚkuo ‚rnŒ …kzâwt ™k{, ÷uŒkt s™ …k{u ‚w¾Äk{ > ‚nsu ‚tŒ™u ‚w¾ ¼tzkh, yun yhÚk™u y™w‚kh >>37>> ‚nò™tË s„ðtË sun, fÌkwt ™k{ Œ{kYt Au Œun > Œ… Mð¼kðu ykfkhu fhe, ™khkÞý ‚{ Œ{u nrh >>38>>


{kxu ™khkÞý{wr™ ™k{, fnuþu ‚ðuo …wY»k ™u ðk{ > yu{ ™k{ Mðk{e hk{k™tËu, fÌkkt Œu ‚kt¼éÞkt ‚w¾ftËu >>39>> …Ae ðŠý Mðk{e™e Œu ðkhu, fhe …qò »kkuzþ W…[khu > fhe «ËÂûkýk ËtzðŒ, …Ae …qßÞk Au ‚tŒ ‚{MŒ >>40>> …qßÞk ðŠý rð« ¼r÷rðrÄ, ðuËþkMºkrðrÄ …whe ferÄ > …Ae nkÚk òuze W¼k yk„u, fhu MŒwrŒ yrŒ y™whk„u >>41>> íÞkhu Mðk{e fnu {ws …k‚, {k„ku ðh suðe nkuÞ ykþ > íÞkhu ðŠý fnu {k„ðwt yu Au, su{ Œ{khe …qò f]»ý ÷u Au >>42>> ð¤e «„x ËeyuAu Ëþo™, Œu{ {khu ÚkkÞ ¼„ð™ > yun {k„wt Awt nwt {nkhks, ƒeS RåAk ™Úke {khu yks >>43>> íÞkhu Mðk{e fnu ‚íÞð[™, ÷uþu …qò ™u Ëuþu Ëþo™ > yu{ fnuŒkt ‚kt¼¤Œkt ðkŒ, „Þku rË™ ™u …rz Au hkŒ >>44>> fÞwO ò„hý ‚nw {¤e s™, „kÞkt ©ef]»ý™kt fehŒ™ > yu{ fhŒkt ÚkÞwt ‚ðkh, fhkðe Yze h‚kuÞwt íÞkh >>45>> sBÞk ƒúkñý ™u ƒúñ[khe, ‚kÄw ‚í‚t„e ™h™khe > ‚nw s{kzâk Mðk{e hk{k™tËu, fÞkuo {kuxku Wí‚ð yk™tËu >>46>> ykÃÞkt ð† ™u ËÂûkýk ƒnw, hkS ÚkR „Þk Âîs ‚nw > …Ae Mðk{e™e …uXâu …qs™, r÷Þu r™íÞu Œu «eíÞu ©ef]»ý >>47>> Œuýu hkS ÚkÞk nrh ½ýwt, {kLÞwt …kuŒu f]ŒkhÚk…ýwt > ð¤e yk…u yu{s Ëþo™, Œuýu …kuŒu hnuAu «‚Òk >>48>> Âî¼ws Y… hkrÄfk‚t„u, ‚wtËh ðuýwt ðòzu W{t„u > {™kunh {qŠŒ ™xðh, Ëu¾u Au÷Arƒ÷ku ‚wtËh >>49>> õÞkhuf h{k ‚t„u ht„hks, õÞkhuf Yrf{ýe ‚t„u {nkhks > õÞkhuf ‚¾k ‚t„u yhsw™, õÞkhuf yufkyuf ÚkkÞ Ëþo™ >>50>> õÞkhuf Âî¼ws [Œw¼wos Ëu¾u, Ëu¾u yrŒ{kuË {™ ÷u¾u > yu{ yk…u ÄÞwO ™h™kxâ, fhu [rhºk …kuŒu Œu {kx >>51>> ðuþ Œ…Mðe™ku Au Œu fks, fhu {™w»Þ[rhºk {nkhks > yu{ f]»ý™e ƒwÂæÄyu fhe, ‚uðu Au „wY™u …kuŒu nrh >>52>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{eyu ™e÷ftXðŠý™u {nkËeûkk yk…e yu ™k{u r…‚Œk÷e‚{wt «fhý{T >>45>>

…qðoAkÞku– ‚wtËh fÚkk ‚kt¼¤ku, ÚkÞk Mðkr{™k ðýeo rþ»Þ > zkÌkk ‚ðuo ‚ËT„wý su{kt, y‚kÄkhý ynkur™þ >>1>> yuðk nrh ƒwÂØðtŒþwt, Mðk{eyu hkÏÞku ‚¾k¼kð > fktRf fk{ fkhýu, …wAu …kuŒu fhe WAkð >>2>> rsÞkt rsÞkt …kuŒu rð[Þko, rŒÞkt rŒÞkt ðŠý ‚kÚk > hiðŒk[¤ yk‚…k‚¤u, fÞko ƒnw Sð ‚™kÚk >>3>>


f]»ý™e ¼ÂõŒ yrŒþu, «ðŒkoðe s™{ktÞ > rs¿kk‚w Sð òuR™u, …kuŒu VÞko „úuðk ƒktÞ >>4>> [ku…kR– õÞktf …ûk õÞktf hÌkk {k‚ hu, yu{ VÞko Ëuþ yrð™kþ hu > yu{ hnuŒk ËuŒk Ëþo™ ~Þk{ hu, ykÔÞk …kuŒu suŒ…wh „k{ hu >>5>> íÞkt W™z ™k{u hks™ hu, Œuýu hkÏÞk Au fhe MŒð™ hu > fÌkwt yk su ‚hðu Au {kYt hu, ŒuŒku òýßÞku Mðk{e Œ{kYt hu >>6>> …Ae hÌkk rŒÞkt hk{k™tË hu, ‚ðuo s™™u Ëuðk yk™tË hu > hnu ‚uðk{kt nrh Œí…h hu, fhu ‚uðk Mðk{e™e ‚wtËh hu >>7>> „wýu fhe yrÄf Aku ‚nwÚke hu, „wý Mðk¼krðf Au ykÔÞk ™Úke hu > ‚ðuo fk¤ ð¤e ‚ðuo MÚk¤ hu, MðMðY… rð»ku hnu y[¤ hu >>8>> ‚íÞ þki[ ËÞk ûk{k íÞk„ hu, ‚tŒku»k yksoð ™u ðihkøÞ hu > þ{ Ë{ ‚kBÞ W…hrŒ hu, Œ… Œus rŒrŒûkk™k …rŒ hu >>9>> þk†¿kk™ yiïÞoŒk yrŒ hu, ƒ¤ þqh…ýwt ™u ‚{]rŒ hu > MðŒtºk fwþ¤ fktrŒ ÄiÞo hu, r[¥kfku{¤ ðkõÞ[kŒwÞo hu >>10>> ™{úŒk þe÷ ‚n ykus ƒ¤ hu, ¼„ ÂMÚkh „t¼eh yf¤ hu > ykÂMŒf yËt¼e y{k™ hu, feŠŒ {ki™ „ðo ™rn Ëk™ hu >>11>> r{Œknkh zkÌkk r{ºk…ýwt hu, ‚ðuo W…fkrh ËÞk ½ýwt hu > fk{ ûkku¼ ™ …k{Œu r[¥k hu, yÿkun »kzT Wh{e SŒ hu >>12>> yk…u …h™u {k™ Œu ½ýwt hu, y…rh„ún ƒúñÛÞ…ýwt hu > þhýk„Œðí‚÷ y™en hu, yun ykrË ‚ËT„wý sun hu >>13>> Œun Ëu¾e™u ‚ðuo s™ hu, …k{u rðM{Þ …kuŒk™u {™ hu > yuðk „wýðk¤k òuR ‚nw hu, {k™u {kuxk nrhS™u ƒnw hu >>14>> yuðk „wýðk¤k ƒúñ[khe hu, fhu ‚uðk Mðk{e©e™e ‚khe hu > yu{ ynkur™þ ‚uðk fhŒkt hu, ðeíÞkt ð»ko ËkuÞ ‚t„ hnuŒkt hu >>15>> ÄkÞko Ä{o r™Þ{ Œu ™ {wfu hu, fhu Œ… Þku„{kt ™ [wfu hu > òuR Mðk{e yuðk ðŠýhkÞ hu, MÚkk…e Ä{oÄwh yun {ktÞ hu >>16>> yk…u RåAâk ytŒÄko™ Úkkðk hu, {ktzâwt ðŠý™u ð[™ {™kðk hu > su ðnuðkh ™ òýu ÷„kh hu, Œu™u RåAâk ‚kU…ðk ðnuðkh hu >>17>> fnu Mðk{e ‚kt¼¤ku ‚wòý hu, fnwt ð[™ Œu fhðwt «{ký hu > su {khk ykr©Œ ™h™kh hu, Œu™u hk¾ðk Ä{o {kuÍkh hu >>18>> Œ{u ðk‚wËuð {knkíBÞ hu, Œu™ku …kX fÞko™wt Au r™{ hu > Œu{kt ðýko©{™k su Ä{o hu, fÌkk Mºke™k Ä{o yrŒ …h{ hu >>19>> Œu{kt h¾kðßÞku ‚nw™u Œ{u hu, yu{ yk¿kk fYt Awt y{u hu > fhßÞku f]»ý™e …qò Œu yuðe hu, fhe rðê÷uþu ð¤e suðe hu >>20>> Œu Œku ©ef]»ý Œ{khu rð»ku hu, rðhkS hÌkk Au ynkur™þ hu > Œu™kt ðúŒ W…ðk‚ su{ hu, fhðk ði»ýð fhu Au Œu{ hu >>21>> Œ{u þk†{kt òýku Aku ½ýwt hu, {kxu {k™ku ð[™ {wsŒýwt hu >


{khk MÚkk™f W…h hnuðk hu, ™Úke ƒeò fkuR Œ{ suðk hu >>22>> su rË™k {U r™hÏÞk Au Œ{™u hu, fÞkuo Au {U {™kuhÚk {™u hu > Œu …whku fhku ðhrýhkx hu, fhðk ÞkuøÞ Aku fnwt Awt Œu {kx hu >>23>> Œ{khk ðihkøÞ™e su ðkŒ hu, yrŒŒeðú nwt òýwt Awt ŒkŒ hu > …ý yu fks Œ{Úke ÚkkÞ hu, ƒeò™u Œu fu{ fnuðkÞ hu >>24>> Œ{ suðk Œku Œ{u Aku yuf hu, yu{ òuÞwt Au fhe rððuf hu > Œ{™u r™÷uo… yrŒ òýe hu, r™hƒtÄ òuR fnwt ðkýe hu >>25>> ð‚™ ¼q»ký ðkn™ sun hu, „úný fhßÞku yk…u s™ Œun hu > r™ss™™e …qhßÞku nk{ hu, fhßÞku hûkk Œu™e ykXwt ò{hu >>26>> fr¤Ëku»k ÷k„ðk {kt ËußÞku hu, þhýk„Œ™u W„khe ÷ußÞku hu > Œ{u ‚{Úko Aku Œ…kuÄ™ hu, ÿÔÞ ™khe ™rn fhu ƒtÄ™ hu >>27>> „wýu fhe Aku f]»ý ‚{k™ hu, yu{ òýu Au ‚nw r™Ëk™ hu > yrŒÄeh sýkýk y{™u hu, {kxu {kuxk fÞko Au Œ{™u hu >>28>> yuðe ‚kt¼¤e Mðk{e™e ðkýe hu, ƒkuÕÞk «¼wS WËk‚e ykýe hu > Mðk{e Œ{khe yk„LÞk su{ hu, fhðwt ½xu ‚hðu™u Œu{ hu >>29>> …ý ƒúñ[ÞoðúŒ sun hu, Œu™u …k¤Œku yuðku nwt Œun hu > Œu™u {k™ðwt ykðwt ð[™ hu, ™Úke ‚{Úko nwt ¼„ð™ hu >>30>> ÷kuf þk†{kt ðkŒ Au yuðe hu, ƒúñ[Þo™u ®™Ëðk suðe hu > su™e „tÄ {wtÚke ™ ‚nuðkÞ hu, Œu™u …k‚u {U fu{ hnuðkÞ hu >>31>> ð¤e ™khe™u ‚t„u ‚ËkÞ hu, {kuxk {w{wûkw™u ƒtÄ ÚkkÞ hu > {wõŒ…ý …zâk yu™u {¤e hu, Œu™e ðkŒ {U ©ðýu ‚kt¼¤e hu >>32>> ‚ki¼he™u ð¤e yuf÷þ]t„ hu, yu™u ‚t„u òøÞku Au y™t„ hu > fk{ ò„u íÞkt ¢kuÄ s nkuÞ hu, ¢kuÄ íÞkt {kun òýðku ‚kuÞ hu >>33>> {kun Úkfe ÚkkÞ M{]rŒ ™kþ hu, M{]rŒ™kþu ƒwÂæÄ rð™kþ hu > …Ae {kuûk™u {k„oÚke …zu hu, yu™u ‚t„u y½{„u [zu hu >>34>> {kxu ƒeðwt Awt yu™k ‚t„Úke hu, fu{ ð[™ {™kþu {wtÚke hu > yu™k rðïk‚{ktrn su hÌkk hu, nŒk {kuxk Œu …ý Akuxk ÚkÞk hu >>35>> swðku rþð ™u ƒúñk™e ðkŒ hu, ÷¾e Au þk†{ktrn rðÏÞkŒ hu > yu™ku suýu rðïk‚ feÄku hu, Œu™u ytŒh½kxu „¤e ÷eÄku hu >>36>> fk{ ¢kuÄ {Ë ÷ku¼ {kun hu, ¼Þ þkufkrË þºkw ‚{qn hu > yun «fxu ytŒh{ktÞ hu, Œuýu fhe f{o ƒtÄ ÚkkÞ hu >>37>> {kxu ƒwÂæÄðk™ su fnuðkÞ hu, Œuýu yu™u ‚t„u ™ hnuðkÞ hu > {kxu «ŒerŒ ™ fhðe {™™e hu, yu ‚{ÍÛÞ f]»ý™k s™™e hu >>38>> òu ËÞkyu fhu {™ ‚t„ hu, ÚkkÞ ¼hŒ …uXâu ðúŒ ¼t„ hu > {kxu yÂø™{ktrn ƒ¤e òðwt hu, ‚kYt rð»k n¤kn¤ ¾kðwt hu >>39>> …ý ™khe Œýku …h‚t„ hu, yrŒ ¼qtzku ÷k„u {™u yt„ hu > Œu{ ÿÔÞ Œu „{Œwt ™Úke hu, Œu™e ðkŒ fnwt nðu fÚke hu >>40>>


{kuxk Ä{oðk¤ku nkuÞ sun hu, ÚkkÞ ¼úü ÿÔÞ ‚kYt Œun hu > swðku r™r{ ðr‚c™e ðkŒ hu, …qðo™e …whký{kt rðÏÞkŒ hu >>41>> rËÄk ÷ku¼u ‚k{‚k{k þk… hu, Œuýu Ëw:¾ …kBÞk ËkuÞ yk… hu > ðr‚c Œu ðu~Þk‚wŒ ÚkÞk hu, r™r{ s™f SðÚke „Þk hu >>42>> yu{ ÿÔÞ{kt hÌkku ‚tŒk… hu, ÿÔÞ ‚kYt ÚkkÞ ƒnw …k… hu > {kxu ‚{Íwyu fhðku rððuf hu, Mºke ÿÔÞ ‚{ ƒtÄ ™rn yuf hu >>43>> ð¤e Ëuþfk¤ r¢Þk Ëuð hu, þk† Ëeûkk {tºk ‚t„ ¼uð hu > yun ‚ð¤u nkuÞ ‚ð¤wt hu, y™u yð¤u nkuÞ yð¤wt hu >>44>> suðwt ‚uðu Œuðe ÚkkÞ {íÞ hu, fhu f{o …Ae ‚íÞk‚íÞ hu > f{o «{kýu V¤™u ÷nu hu, {kxu rððufe ðu„¤k hnu hu >>45>> r…ðu zkÌkku ¼ku¤ku ¼ktøÞ {ã hu, ÚkkÞ ƒuW ½u÷k òýku ‚ã hu > Œu{ Ëk{ ðk{ Vu÷u fhe hu, ‚íð„wýe ¿kk™e ¼w÷u nrh hu >>46>> {kxu Mðk¼krðf „wý sun hu, ÿÔÞ r†Þk{kt hÌkk Au Œun hu > yu{ Mðk¼krðf „wý nkuÞ hu, Œu íÞk„ðk ‚{Úko ™rn fkuÞ hu >>47>> {kxu yu «‚t„{ktrn õÞkhu hu, Mðk¼krðf Yr[ ™rn {khu hu > …ý Œ{u yk¿kk yuðe feÄe hu, fnku fYt nðu fkuý rðrÄ hu >>48>> …k{u r[¥k ¾uË yrŒ {kYt hu, fnku ÚkkÞ {kYt su{ ‚kYt hu > ‚ðuo Ä{o …¤kððk Mðk{e hu, Œ{u ‚{Úko Aku ƒnw ™k{e hu >>49>> {kxu yu{kt {kYt þwt Au fk{ hu, yuÚke ƒeswt fnku ‚w¾Äk{ hu > yu{ ™khkÞý {wr™ sun hu, fÌkwt …kuŒk™wt nkhË Œun hu >>50>> íÞk„eÞku™u Ëuðk W…Ëuþ hu, yu{ ƒkur÷Þk ðŠýrË™uþ hu > yuŒku …kuŒu Au …wY»kku¥k{ hu, su™u ™urŒ™urŒ fnu r™„{ hu >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©e™khkÞý {wr™yu …kuŒk™e Yr[ fne yu ™k{u AuŒk÷e‚{wt «fhý{T >>46>>

…qðoAkÞku– yuðwt ‚wýe Mðk{e ƒkur÷Þk, ‚wýku nrh þw؃wÂØðk™ > nkËo Œ{khk niÞkŒýwt, Œu ‚ðuo òÛÞwt {U ‚wòý >>1>> …ý nwt fYt Œu rð[khe fYt, ðý rð[khu ™ fYt ÷uþ > ƒtÄ ÚkkŒkt Ëu¾wt sun™u, Œu™u ™k…wt yuðku W…Ëuþ >>2>> nwt …ý n{ýkt hÌkku Aô, yk …rðºk …]Úðe {kuÍkh > Ä{o …¤kððk ‚{Úko Awt, ‚ðuo ðkŒ {k™ku r™hÄkh >>3>> nðu …ý {khu òðwt Úkkþu, ¼qr{ ŒS ƒúñ{nku÷ > rþ¾k{ÛÞ ‚ËTrþ»Þ òýe, yk…wt Awt {rŒ yzku÷ >>4>> [ku…kR– {khku {™kuhÚk ‚ðuo ‚khku hu, fnwt ð[™ Œu ÓËu Äkhku hu > Œ{ rð™k Ä{oÄwh sun hu, ƒeòÚkfe ™ W…zu Œun hu >>5>> {kxu {k™ku ð[™ ðŠýhkÞ hu, Œ{™u ƒtÄ™ ™rn ÚkkÞ hu > Œ{u fhþku òu ™kheþwt ðkŒ hu, ™rn ƒtÄkyku fnwt Awt ŒkŒ hu >>6>> nkuÞ ÞwðrŒ ÞwÚk y…kh hu, Œ{u hnußÞku Œu ™khe {kuÍkh hu >


‚Ëk hnuþku Œu{kt r™÷uo… hu, ƒeò™u Œku ƒkuÕÞu [zu fuV hu >>7>> Œ{u ft[™ fktŒkyu fhe hu, r™ùu ™rn ƒtÄkyku ©enrh hu > Œ{™u ‚kûkkŒ ‚rðŒk {¤e hu, ykÃÞku Au ðh Œ{™u ð¤e hu >>8>> ‚qÞo™khkÞý ÚkR hkS hu, hÌkk ÓËÞ Œ{khu rðhkS hu > Œ{u ™khkÞý ‚w¾fkhe hu, r™h÷u… ™u r™hrðfkhe hu >>9>> yuðk ‚{Úko Aku ‚íÞ ðkŒ hu, {kxu fnwt Awt Œ{™u ŒkŒ hu > ƒeò ‚ðuo ‚tŒ Au yk ‚khk hu, …ý yu™u Œku hk¾ðk LÞkhk hu >>10>> ƒeò ƒúñ[khe ‚tŒ ‚kuR hu, ™kheðkŒ ‚kt¼¤þu fkuR hu > Úkkþu ¼úü òþu ™hf {ktR hu, Œu{kt Vuh { òýþku fktR hu >>11>> {kxu hûkk Œu fhßÞku yu™e hu, nkuÞ ykr©Œ Œ{khk Œu™e hu > ÿÔÞ ™kheÚke W„khe ÷ußÞku hu, yuðe rþ¾k{ý r™íÞ ËußÞku hu >>12>> fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ hu, yu{ {™kÔÞwt „wYyu ð[™ hu > RåAk ™Úke Wh {ktrn su™e hu, ðkŒ {™kðe Mðk{eyu Œu™e hu >>13>> ßÞkhu yk„LÞk {k™e yu þwØ hu, íÞkhu Mðk{e ƒkuÕÞk rðþwØ hu > ‚ðuo ‚tŒ™u fÌkwt ƒku÷kðe hu, ‚kt¼¤ku rþ»Þ ‚ðuo ykðe hu >>14>> yk ©e™khkÞý{wr™ su Au hu, yksÚke {khu Xufkýu hnuAu hu > {k™ßÞku ‚nw yk™kt ð[™ hu, sun ykr©Œ nku {khk s™ hu >>15>> íÞkhu ‚ðuo s™u òuzâk nkÚk hu, ‚kYt {kLÞwt y{u {khk ™kÚk hu > íÞkhu nrh …kuŒu W¼k ÚkÞk hu, „wY yk„u nkÚk òuze hÌkk hu >>16>> íÞkhu Mðk{e fnu nwt Awt «‚Òk hu, {k„ku {ws …k‚uÚke ð[™ hu > yuðe ƒúñktzu ðMŒw ™ fktÞ hu, su {k„ku ™u y{u ™ y…kÞ hu >>17>> yrŒnuŒ ¼ÞkO ‚w¾ ðË™ hu, yuðkt ‚wÛÞkt Mðk{e™kt ð[™ hu > …Ae ƒkuÕÞk Au ðŠýhkx hu, Mðk{e «‚Òk òÛÞk Œu {kx hu >>18>> Mðk{e ðh Ëuðk ÞkuøÞ òu nkuô hu, Œku fhòuze Œ{™u fnwt hu > {k„wt «Úk{ yu „wÁhkÞ hu, f]»ý[hýftsu «erŒ ÚkkÞ hu >>19>> ð¤e nrhs™™u nkuÞ Ëw:¾ hu, ÚkkÞ {™u yu ¼ku„ðu ‚w¾ hu > f]»ý¼õŒ òu …qðo™u f{uo hu, yÒk ð† …k{u …rh©{u hu >>20>> yu™wt fü ykðu {ws{ktÞ hu, yun ‚w¾{kt hnu ‚ËkÞ hu > Yze nrhfÚkk nrhs™ hu, Œu™ku ‚t„ ËußÞku r™þË™ hu >>21>> ð¤e nrh™k „wý™u rð»ku hu, {khe ðkýe Œu hnußÞku n{uþ hu > f]»ýfÚkk{kt hnußÞku yk fk™ hu, nrh‚uðk{kt nkÚk r™Ëk™ hu >>22>> nrhM{]rŒ{kt {kYt {™ hu, {k„wt Awt nwt hnußÞku r™þË™ hu > f]»ýËþo™{ktR {khkt ™uý hu, {k„wt Awt nwt hnußÞku rË™ huý hu >>23>> Ëun ytŒ:fhý r¢ÞkÞ hu, r™íÞ nrh™e ¼„rŒ ÚkkÞ hu > yun {køÞwt Œu ËußÞku W{t„u hu, furË hk¾þku {kt Ëwü ‚t„u hu >>24>> yux÷k ðh {ws™u ËußÞku hu, {khe «kÚko™k ‚wrý ÷ußÞku hu > yuðwt ‚wýe ƒkuÕÞk „wY ðkýe hu, þwØ ykþÞðk¤k rþ»Þ òýe hu >>25>>


fnwt {™kuhÚk su Œ{khku hu, r™ùÞ …whku Úkkþu Wh Äkhku hu > yuðku ðh ðhrý™u yk…e hu, hkÏÞk …kuŒk™u Xufkýu MÚkk…e hu >>26>> …Ae rþ»Þ ÷R r™s‚kÚk hu, ykÔÞk „k{ VýurýÞu ™kÚk hu > ŒurË nŒku yufkËþe Ë™ hu, fÞkuo Wí‚ð ‚nw {¤e s™ hu >>27>> îkËþeÞu ‚tŒ rð«s™ hu, Œu™u fhkrðÞkt Au ¼kus™ hu > ykÃÞkt rð«™u ‚wtËh Ëk™ hu, fÞkO ¼ÿk™Ëe{ktne M™k™ hu >>28>> ƒuXk yufktíÞu …Èyk‚™u hu, f]»ý{qhrŒ ®[Œðe {™u hu > fhe ‚{krÄ f]»ý{kt hR hu, íÞkhu Ëun™e rðM{]rŒ ÚkR hu >>29>> …Ae ©ef]»ý RåAkyu fhe hu, WæÄðSyu Ëun «nhe hu > „Þk rðþk¤k «íÞu Œu ð¤e hu, …qðuo nŒe Œuðe Ëun {¤e hu >>30>> …kBÞk r‚ØËun Œun ðkh hu, f]»ý ¼ÂõŒ fhðk r™hÄkh hu > ‚tðŒT yZkh ð»ko yXkð™ hu, {k„þhþwËe Œuhþ Ë™ hu >>31>> ðkh Ëuð„wY Ë™ òýku hu, {wõÞwt Œ™ ŒurË …h{kýku hu > s™ fhŒkt nŒkt feŒo™ hu, Œu™u sýkýwt ŒSÞwt Œ™ hu >>32>> òuR ™kze [k÷Œkt ™ òýe hu, íÞkhu s™™u ykÔÞkt yktÏÞu …kýe hu > {¤e s™ fhu ‚nw þkuf hu, fnu ŒßÞwt WØðu yk ÷kuf hu >>33>> òÛÞwt ‚nwyu nrhÄk{ „Þk hu, yuðwt ‚wrý™u ÔÞkfw¤ ÚkÞk hu > Yðu s™ ™uýu ¼he ™eh hu, fkuR Ähe þfu ™rn Äeh hu >>34>> nkð¼kð n‚ðwt ‚t¼khe hu, r{Xe ƒku÷™e {™{kt Äkhe hu > {™kunh {qhrŒ rð[khe hu, ƒnw Yðu Au ™h ™u ™khe hu >>35>> ð¤e ðhrýykrË su ‚tŒ hu, ‚ðuo þkufkŒwh Au yíÞtŒ hu > …Ae ™krn™u ykÔÞk su s™ hu, ÷kÔÞk yƒeh „w÷k÷ [tË™ hu >>36>> …qò ™u ðtË™k ƒnw rðrÄ hu, þk† «{kýu ‚ðuo rfrÄ hu > …Ae fhe ‚wtËh rð{k™ hu, Œu{kt Œ™ ƒu‚kÞwO r™Ëk™ hu >>37>> ÷R [kÕÞk ¼ÿk™Ëe fktXu hu, rð« rð»ýw‚qõŒ fhe …kXu hu > ÍktÍ {]Ët„u „kÞ Au s™ hu, „kÞk{ktrn ÚkkÞ Au ÁË™ hu >>38>> …Ae ¼ÿkðŒe Œehu r„Þk hu, þkuÄe ‚wtËh ¼qr{fk rŒÞkt hu > rŒÞkt WŒkhe rð{k™ s™ hu, ÷kÔÞkt Œw÷‚e r……¤ku [tË™ hu >>39>> yun fküŒýwt r[Œk håÞwt hu, ™ðhkðe Œ™u ½e [håÞwt hu > r[Œk{kt …ÄhkÔÞwt Œu ðkh hu, fÞkuo f]»ýu yÂø™‚tMfkh hu >>40>> ƒnw ½]Œ nku{e ƒk¤e Ëun hu, ™k¾e ðk™e s¤{ktrn Œun hu > ‚ðuo þk†rðrÄ fhe M™k™ hu, ykÔÞk ‚ðo ‚tŒ r™sMÚkk™ hu >>41>> …Ae ŒurË W…ðk‚ fhe hu, ƒesu rËð‚u ÷¾e …Œhe hu > ‚wýe ‚ðuo ‚kÄw nrhs™ hu, yrŒ ÔÞkfw¤ ÚkÞk Au {™ hu >>42>> fÞkO M™k™ ŒßÞkt ½hfk{ hu, {¤e ykÔÞkt Au Výurý „k{ hu > ™Þýu ðh‚uAu ykt‚w™e Äkh hu, Mðk{e{ktrn Au M™un y…kh hu >>43>> ½rz ½rz™kt ‚w¾ ‚t¼khu hu, Œuýu ykt¾{kt ykt‚wzkt Íhu hu >


÷wR ÷wR™u ™k¾u Au ™eh hu, yrŒ þkufu Au {™ yÄeh hu >>44>> ƒúñ¼kð™u …kBÞk WØð hu, fhðku þkuf Œu™ku y‚t¼ð hu > ŒkuÞ ‚{Œku ™Úke Œ™Œk… hu, fhu rðÞku„{ktrn rð÷k… hu >>45>> Œu™u òuR ™khkÞý{wr™ hu, fhu Au {™wðkh ‚nw™e hu > yk…e rÄhßÞ WŒkÞko s™ hu, yu{ fhŒkt ÚkÞku ƒeòu Ë™ hu >>46>> Œu rËð‚Úke Œuh{k ‚wÄe hu, ðkt[e „eŒk Œu rð« ‚wƒwÂØ hu > þk†rðrÄyu fÌkwt su yÒk hu, Œu™wt fÞwO Au ‚nwyu ¼kus™ hu >>47>> …k¤ðk™wt …kéÞwt ©kØ feÄwt hu, Ëk™ Ëuðk™wt Œu Ëk™ ËeÄwt hu > fÞwO ƒkh{wt su{ ½rxŒ hu, s{kzâk ðkzð fhe «eíÞ hu >>48>> Œuh{u ºkeþ ðhrý ‚kÚk hu, s{kze ykÃÞkt ð† Œu nkÚk hu > …Ae ykÔÞk nŒk nrhs™ hu, Œu™u …ý fhkÔÞkt ¼kus™ hu >>49>> ð¤e yun „k{™k hnu™kh hu, Œun …ý sBÞk ™h™kh hu > …Ae ‚ðuo {¤e nrhs™ hu, fÞwO f]»ýËuð™wt …qs™ hu >>50>> ‚wtËh ð† ½huýkt …uhkðe hu, …qßÞk {nkhks™u «u{ ÷kðe hu > „eŒk™k ðkt[™khk™u ð¤e hu, ykÃÞkt ð† ÿÔÞ ‚nwyu {¤e hu >>51>> ÞÚkk ÞkuøÞ r¢Þk ‚ðuo rfrÄ hu, su{ fne Au þk†{kt rðrÄ hu > Œu™k ¾h[Œýwt su Ä™ hu, ¼he ykÃÞwt {¤e ‚nw s™ hu >>52>> r™s …ku[ «{kýu ‚nw „]nMÚku hu, ¾h[ W…kze ÷eÄwt ‚{MŒu hu > ÚkÞku Wí‚ð …qhý ßÞkhu hu, rË™ [kiË{ku ÚkÞku Au íÞkhu hu >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu hk{k™tË Mðk{eyu ™khkÞý{wr™™u Ä{oÄwh ‚kU…e™u ËuníÞk„ fÞkuo yu ™k{u ‚wzŒk÷e‚{wt «fhý{T >>47>>

…qðoAkÞku– ‚wtËh ‚khe fÚkk fnwt, íÞkh …Ae™e òýßÞku sun > yrŒ [rhºk …rðºk Au, ‚nw ‚wýßÞku fhe ‚™un >>1>> ‚Œ‚t„e Mðk{eŒýk, r™h{¤ yrŒ ™h™kh > nrh ƒuXk ‚¼k fhe, íÞk„e ‚tŒ „]ne ƒúñ[kh >>2>> {w¾ yk„u {wfwtË ykrË, ƒuXk ƒnw ƒúñ[kh > íÞkh…Ae {wõŒk™tË ykrË, ƒuXk ‚tŒ y…kh >>3>> íÞkh …Ae {Þkhk{ ykrË, ƒuXk Âîs ‚wòý > íÞkh …Ae {w¤S ykrË, ƒuXk ûkrºk «{ký >>4>> [ku…kR– ƒuXk ði~Þ …ðoŒkrË sunhu, þqÿ fk¤k™kR ykrË Œun hu > ƒuXk …wY»k …wY»k{kt {¤e hu, Œu fuzâu ƒuXe ƒkÞwt {tz¤e hu >>5>> Âîs ÷kzfe ykrË su ƒkR hu, ƒuXe su{ ™ yzu fkuR ¼kR hu > ƒeò ykr©Œ s™ Au sun hu, ƒnw {¤e ƒuXk ‚nw Œun hu >>6>> ‚ðuo nkÚk òuze …kÞ ™{u hu, y{khk „wY{qŠŒ Aku Œ{u hu > ð¤e ‚nsu yk…ku Aku yk™tË hu, {kxu ‚íÞ ™k{ ‚nò™tË hu >>7>> ‚ËT„wýu þku¼k™wt Aku Äk{ hu, ð¤e Œ{u Aku Mðk{e™u Xk{ hu > {kxu y{™u òýe Œ{khkt hu, fnußÞku rþ¾™kt ð[™ ‚khkt hu >>8>>


«¼w Œ{khe yk¿kk™u rð»ku hu, hnuþwt ©Øk‚rnŒ n{uþ hu > {kxu fnuðk™wt ½xu Œu{ fnußÞku hu, ‚khe ‚w¾™e rþ¾k{ÛÞ ËußÞku hu >>9>> yu{ ‚nw {¤e fnu s™ hu, Œu™kt ‚kt¼éÞkt ™kÚku ð[™ hu > …Ae ƒkuÕÞk ™khkÞý{wr™ hu, rþ¾k{ý rnŒfkhe ‚nw™e hu >>10>> fÌkwt Ä{oþk†™u ð[™u hu, Ä{o{ktrn hk¾ðk s™™u hu > fnu ™h Ëuð™u r…Œh hu, þu»k þrþ ‚wh ™u RŒh hu >>11>> su su …kBÞk ‚w¾ ™u {kuxkR hu, ŒuŒku hnuŒk Úkfk Ä{o{ktR hu > fÌkwt Au ©wrŒ M{]rŒ{kt yu{ hu, ‚íÞ Ä{o™u {wfkÞ fu{ hu >>12>> ŒuŒku {kuxk …wY»k™u {¤u hu, íÞkhu ‚nw‚nw™k Ä{o …¤u hu > Œu ðk‚wËuð{knkíBÞ {ktR hu, fÌkk Au ‚nw™k Ä{o íÞktR hu >>13>> yu{ WØðMðk{eyu fÌkwt Au hu, Œu ‚ðuo {khu niÞu hÌkwt Au hu > {kxu Ä{o™u ‚nw y™w‚hku hu, ¼kðu f]»ý™e ¼„rŒ fhku hu >>14>> …k¤ku yux÷e yk„LÞk {khe hu, suýu ‚w¾e Úkkyku ™h™khe hu > yun rþ¾k{ý™kt ð[™ hu, ‚ðuo ÓËÞ{kt ÄkhßÞku s™ hu >>15>> ð¤e «kf]Œ Sð™e heŒu hu, þkuf Mðk{e™ku { fhku r[¥ku hu > yuðwt y¾tzY… yrð™kþ hu, ŒuŒku furËÞu ™ ÚkkÞ ™kþ hu >>16>> ÚkkÞ «fx ¼qr{Þu {nkhks hu, ŒuŒku Sðku™k fÕÞký fks hu > yu™wt WËT¼ð™u ytŒækko™ hu, ŒuŒku MðŒtºk…ýu r™Ëk™ hu >>17>> …ý fk¤ fh{™u ðþ hu, ™kuÞ Sðku …uÞuo …hðþ hu > yu{ ‚{Íu Au Ëiðe s™ hu, yk‚whe {kun …k{u Au {™ hu >>18>> {kxu þkuf™u ‚ðuo Œòu hu, «íÞûk …h{uïh™u ¼òu hu > {k™e {™{kt W…Ëuþ hu, nðu òyku ‚nw Ëuþ «Ëuþ hu >>19>> nwt …ý òôAwt …wh ÄkuhkS hu, Œ{u hnußÞku ‚nw s™ hkS hu > fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ hu, yu{ ƒkuÕÞk «¼wS ð[™ hu >>20>> ‚wýe þkuf ŒßÞku ‚nws™ hu, òÛÞk «¼wS™u „wÁ {™ hu > …Ae „Þkt ½uhu ™h™khe hu, ÓËu nrh™e {qhrŒ Äkhe hu >>21>> nrh r™s„wY™u rðhnu hu, r[¥ku ûkku¼ ™u Ëw:¾e Au Ëunu hu > …ý ytŒh Ëþo™ fhe hu, Äkhe hÌkk Au Äehs nrh hu >>22>> …kuŒu nÞkuo Œu ‚ðo™ku þkuf hu, {kxu nrh™k{ fnu ÷kuf hu > …Ae ƒnw ‚tŒ ÷R ‚kÚk hu, íÞktÚke [kÕÞk ™e÷ftX ™kÚk hu >>23>> Ä{o «ðŒkoðk{kt Au r[¥k hu, ykÔÞk ÄkuhkS ‚tŒ ‚rnŒ hu > rŒÞkt yrŒ nuŒu fhe s™ hu, fÞwO «¼wS™wt Œu …qs™ hu >>24>> ËR Ëþo™ ykÔÞk ¼kzuh hu, r™ss™ …h fhe {uh hu > íÞktÚke {kýkðÿ „Þk ™kÚk hu, ™eh¾e s™ ÚkÞk Au ‚™kÚk hu >>25>> íÞktÚke r……÷kýk{kt …ÄkÞko hu, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko hu > íÞktÚke ykÔÞk „k{ y„ºkkR hu, SÞkt ¼õŒ Au …ðoŒ¼kR hu >>26>> íÞktÚke ykÔÞk „k{ fk÷ðkýe hu, r™sËk‚ …h ËÞk ykýe hu >


rfÞkt yuf rË™ rfÞkt ËkuÞ hu, rfÞkt ºký rË™ hÌkk ‚kuÞ hu >>27>> ‚nw™u ¿kk™ yk…e ‚{òÔÞk hu, …kuŒ…kuŒk™u Ä{uo h¾kÔÞk hu > …kuŒu „wY™e yk„LÞk {k™e hu, ƒuXk ðkn™ …h ‚w¾Ëk™e hu >>28>> ¼khu¼khu ð† ™u ¼q»ký hu, …nuÞkO s™rnŒu Œu Sð™ hu > r†Þku™u Ä{o{kt h¾kðk hu, ƒkuÕÞk Œuþwt Œu™u ‚w¾ Úkkðk hu >>29>> fÞwO {kuxe W…krÄ™wt „úný hu, …ý hrŒ ™Úke ytŒ:fhý hu > fkuR ‚{u ™u fkuR Xufkýu hu, ™Úke yk‚õŒ ‚ki s™ òýu hu >>30>> ‚ðuo Ä{o™u MÚkk…ðk fks hu, „Þk {kt„hku¤u {nkhks hu > þnuh ƒkh Au ‚wtËh ðx hu, þku¼u r‚tÄwŒehu íÞkt r™fx hu >>31>> fÞwO yufktŒu ðzu yk‚™ hu, rŒÞkt ykÔÞk Au rs¿kk‚w s™ hu > fhe Ëþo™ …kBÞk yk™tË hu, ðkæÞku n»ko òuR s„ðtË hu >>32>> rŒÞkt ‚tŒ ð‚u Au ‚{kun hu, su™u fk{ ¢kuÄ ™rn {kun hu > ÔÞk…fk™tË MðY…k™tË hu, yunkrË r™h¾e …kBÞk yk™tË hu >>33>> „kuðÄo™ Ëk{kuËh sun hu, hk{[tÿ ‚wh[tË Œun hu > hŒ™S ykãu yu ðrýf hu, ûkrºk {tAkhk{ ¼õŒ yuf hu >>34>> Ä™S {kÄku ykýt˼kR hu, rºkf{ ™u hksw ¼kýƒkR hu > yunkrË ÷R þqÿ y…kh hu, ‚nw ykðe ƒuXkt ™h™kh hu >>35>> fhu ‚uðk …wAu ‚{k[kh hu, ¼÷u …ÄkÞko «kýykÄkh hu > Œun «íÞu nrh rÄhk hne hu, su{ Au Œu{ ðkhŒk fne hu >>36>> fÌkwt Mðk{e hk{k™tË sun hu, „Þk MðÄk{{kt ŒS Ëun hu > ‚wýe ‚ðuo þkufkŒwh ÚkÞk hu, Mðk{e yk…ý™u A¤e „Þk hu >>37>> íÞkhu nrh fnu ‚tŒ ‚wòý hu, «¼w hÌkk Au «fx «{ký hu > ƒnw ‚{Úko Au ƒk¤ ™k™k hu, ‚nw òýþu ™rn hnu Ak™k hu >>38>> yu{ fne™u Äehs yk…e hu, þkuf Mðk{e™e fkuh™ku fk…e hu > …Ae ðkÔÞ rŒÞkt yuf nŒe hu, su™wt MðkËw s¤ {eXwt yrŒ hu >>39>> ŒuŒku fk¤u fhe ƒwhkrý hu, ™kðu fk{u Œu fkuR™u …kýe hu > ŒuŒku „¤kðe yk…u {nkhksu hu, ‚nw™u s¤ r…ðk™u fksu hu >>40>> fkZâku „k¤ ™u s¤ r™‚ÞwO hu, …Ae fÞwO yu ðkÔÞ™wt ¼ÞwO hu > fÞkuo {kuxku Wí‚ð Œu rË™ hu, Œuzâk ƒúkñý fhðk ¼kus™ hu >>41>> Úkkuzku ½ýku ÷eÄku ‚hkò{ hu, ykËÞwO Œu…h {kuxwt fk{ hu > Âîs þnuh™k ‚ðuo ™kuŒÞko hu, Œuýu {™{kLÞk {kuËf fÞko hu >>42>> ŒeÚkoðk‚e™u fksu ŒiÞkh hu, fÞkuo rþhku …whe ™u ft‚kh hu > ‚Œ‚t„e™u fÌkwt ð[™ hu, s{ku yks Wí‚ð™wt yÒk hu >>43>> fnu frðïk‚e fu{ Úkkþu hu, r‚Äwt ¾wxþu ™u ÷ks òþu hu > …ý ™ ¾wxâwt ‚eÄwt ™u ÷kux hu, ™kðe Ëk¤ {þk÷k™e ¾kuxâ hu >>44>> sBÞk Âîs nòhku nòh hu, ƒeò ‚í‚t„e sBÞk y…kh hu > Yze heíÞu þwt fÞkuo ‚{iÞku hu, ŒuŒku {w¾u fu{ òÞ fiÞku hu >>45>>


ËuðŒk™e Œ]Âó™u fksu hu, fhkÔÞku nð™ {nkhksu hu > fhŒkt …qs™ ËuðŒkŒýwt hu, ËeXwt s™u íÞkt ykùÞo ½ýwt hu >>46>> ‚Œ‚t„e ‚kÄw ‚nw fkuR hu, ‚nw hÌkkŒk nrh™u òuR hu > íÞkt Œku ÚkÞwt y÷kirff Ëþo™ hu, òuR {„™ ÚkÞkt ‚nw s™ hu >>47>> ËeXkt [kh ykÞwÄ [khu nkÚku hu, ‚khku {w„x ÄÞkuo Au {kÚku hu > …nuÞkO …eŒktƒh nu{Y… hu, ½™~Þk{ {qŠŒ y™q… hu >>48>> ©eðí‚ r[ö þku¼u Au ½ýwt hu, yuðwt Ëþo™ ÚkÞwt nrhŒýwt hu > Œu™u zkƒu …z¾u ËÞk¤ hu, rËXe ïuŒ {qhrŒ rðþk¤ hu >>49>> [kh {w¾ ™u yü Au ÿ„ hu, [kh nkÚk ™u [kh Au …„ hu > òurz hÌkk sw„ fh yk„u hu, „úrn yufu …qò y™whk„u hu >>50>> yuf nkÚk{kt Au Ä{oþk† hu, ïuŒktƒhu þku¼u Au ‚wtËh hu > yt„kuyt„ þku¼u y÷tfkh hu, hí™srzŒ {wfwx ‚kh hu >>51>> yrŒþktŒ yuðk Ä{o ¼k¤e hu, òuÞwt s{ýefkuhu r™nk¤e hu > rËXkt Âî¼wsðk¤kt ¼„rŒ hu, ð† ½huýu þku¼u Au yrŒ hu >>52>> „kihŒ™ f™f fh Úkk¤e hu, …qòrðrÄ ÷eÄe Au Œu ¼k¤e hu > yuðk rð»ýw ¼ÂõŒ Ä{o òuR hu, …kBÞkt rðM{Þ s™ ‚nw fkuR hu >>53>> fnu {™w»Þkfkhu yk {whkh hu, yuðwt rËXwt Au {wnqŒo ðkh hu > …Ae …qòrðrÄ …whku rÚkÞku hu, ‚ðuo s™ {™ {kuË ykrðÞku hu >>54>> …Ae ðuËrðŒT su ƒúñ™T hu, ƒeòt {éÞkt nŒkt ƒnw s™ hu > fhe r™ùÞ Œu ÚkÞk ykr©Œ hu, hÌkkt ð[™{kt fhe «eíÞ hu >>55>> {u÷e ƒeò Ëuð™e W…k‚ hu, ÚkÞk ©ef]»ýËuð™k Ëk‚ hu > yu{ r™s yiïÞo y™q… hu, Ëu¾kzâwt yu «fkh™wt Y… hu >>56>> òuR ƒúkñý™u ƒeòt s™ hu, áZ r™ùÞ fhe ÷eÄwt {™ hu > yun Ëu¾kzâku «kiZ «Œk… hu, òuR s™ {„™ ÚkÞkt yk… hu >>57>> ÉŒw ð‚tŒ ‚{k™u rð»ku hu, fÞwO [rhºk yu s„Ëeþu hu > yun [rhºk ©enrhŒýwt hu, fÌkwt Úkkuzwt ™u hÌkwt Au ½ýwt hu >>58>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu ©e {kt„hku¤u {nkhksu Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yzŒk÷e‚{wt «fhý{T >>48>> …qðoAkÞku– þw¼{rŒ ‚nw ‚kt¼¤ku, yrŒ«Œk…e f]»ýËuð > íÞkh …Ae™e ðkhŒk, fnwt ‚kt¼¤ku ‚nw ŒŒ¾uð >>1>> yrŒ‚k{ŠÚk ðkðhu, s™{™ {™kðk fks > ÷kuf{kt y÷kirff…ýwt, Ëu¾kzu Au {nkhks >>2>> su ‚w¾ ™ ‚wÛÞwt ©ðýu, ™Þýu ™ rËXwt r™hÄkh > Œun ‚w¾ yk ¼qr{{kt, ¼ku„ðu Au ™h ™u ™kh >>3>> Œun «Œk… ©enrhŒýku, òýu s™ ‚nw fkuÞ > íÞkh …Ae™e fÚkk fnwt, ‚nw ‚kt¼¤ßÞku r[¥k«kuÞ >>4>> [ku…kR– «¼w ‚{Úko ‚w¾™k Äk{, ƒuXk ‚tŒ{ktrn ½™~Þk{ >


fhu æÞk™ Äkhýk™e ðkŒ, ‚wýe s™ ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >>5>> …Ae ÚkÞk Úkkuzk½ýk Ë™, ƒu‚u ‚tŒ ™u fhu ¼s™ > íÞkt Œku æÞk™{kt ËeXk ËÞk¤, ‚nò™tË s™«rŒ…k¤ >>6>> su™k yufuf yt„u r™Ëk™, fkurx ‚qhs þrþ ‚{k™ > r™‚hu Au Œus™k ‚{kun, ½™~Þk{ {qhrŒ Au ‚kun >>7>> yt„u …nuÞkO …eŒktƒh ™kÚku, {kuh{w„x ÄÞkuo Au {kÚku > fkiMŒw¼{rý ðisÞtrŒ{k¤k, rËÔÞ ½huýu þku¼u Y…k¤k >>8>> ƒuW nkÚku ðòzu Au ðuý, yuðk f]»ý rËXk ‚w¾Ëuý > ÚkÞwt yuðwt ‚kûkkŒfkh ÿ»ý, òÛÞk …qýo …wY»kku¥k{ f]»ý >>9>> …Ae fhe …hM…h ðkŒ, ÚkÞk ‚tŒ hkS hr¤ÞkŒ > ‚nusu ‚nusu yk…u Au yk™tË, ‚w¾ËkÞe Mðk{e ‚nò™tË >>10>> ‚nsu ‚nsu ÚkkÞ Au ‚{kæÞ, su fkuR Ëuð™u Au òu ËwhkæÞ > …Ae [÷kÔÞwt yus «fhý, ÚkkÞ ‚{krÄ nkuÞ M{hý >>11>> ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ ð¤e, ÚkkÞ Äkhýk ™u …zu Z¤e > Âîs ûkrºk ði~Þ þqÿ [kh, nkuÞ fkuR ™h ð¤e ™kh >>12>> …zu ™shu ÚkkÞ «ký ÷e™, {h nkuÞ fkuR òu {r÷™ > hk{W…k‚e hk{™u Ëu¾u, f]»ýW…k‚e f]»ý™u …u¾u >>13>> ™]®‚nW…k‚e Ëu¾u ™]®‚„, Ëu¾u Rü ÚkkÞ Ë÷u Ët„ > rþðW…k‚e Ëu¾u rþð™u, ÚkkÞ Ëþo™ ƒnw Sð™u >>14>> ËuðeW…k‚f Ëu¾u Ëuðe, ykðu æÞk™{kt {qhrŒ yuðe > ykðu si™ Ëu¾u ŒeÚkOfh, ð¤e B÷uåA Ëu¾u …u„ktƒh >>15>> …ehW…k‚e Ëu¾u …eh™u, ðehW…k‚e Ëu¾u ðeh™u > Ëu¾u ƒúñ™u ƒúñW…k‚e, yufh‚ r[ËT½™hkrþ >>16>> ðk{™W…k‚e Ëu¾u ðk{™, ÷A{™™k Ëu¾u ÷A{™ > Ëu¾u n™w{k™™k n™w{k™, ÚkkÞ {k„eo™u Äýe™wt æÞk™ >>17>> ‚qÞoW…k‚e ‚qÞo r™nk¤u, ¼ihðW…k‚e ¼ihð ¼k¤u > yu{ yk… yk…ýk su Ëuð, Ëu¾u æÞk™{ktrn ŒŒ¾uð >>18>> nkuÞ …k…e Œu Ëu¾u f]ŒktŒ, suðwt Ëu¾u Œuðwt fnu ð]ŒktŒ > fkuR Ëu¾u Au þu»k „ýuþ, ÚkkÞ Äkhýk yu{ n{uþ >>19>> Ëu¾u ‚wh…wh ™u fi÷k‚, fkuR ‚íÞ÷kuf ðifwtXðk‚ > fkuR „ku÷kuf ƒúñ™„he, yu{ Ëu¾kzu æÞk™{kt nrh >>20>> fkuR Ëu¾u Ëun™wt MðY…, {nk {r÷™ òýu ™hffq… > Ëu¾u …kuŒk™wt …khfwt {™, su{ Ëu¾u Œu{ fnu s™ >>21>> yu{ Ëu¾kzâku «Œk… ½ýku, ‚nw òýu yk {nkhks Œýku > Ëu¾u ™kÚk™u ™kze ŒýkÞ, r™h¾e Mðk{e™u ‚{krÄ ÚkkÞ >>22>> …Ae ‚nw™u ðkŒ ‚k[e ÷k„e, ÚkÞk ‚í‚t„e Mð{Œ íÞk„e > [khe ‚t«ËkÞ™k ‚tŒ ykÔÞk, òýe fÕÞký Mðk{e™k fkÔÞk >>23>>


Œu™u rþ¾ðu Au Þku„f¤k, rþ¾u s™ {¤e Œu ‚½¤k > su su Ëu¾u ‚{kæÞu ‚kûkkŒ, ‚wýku ‚nw fnu Œu™e ðkŒ >>24>> hkÄk …k»koËkrË ðús…rŒ, Ëu¾u „ku÷kuf{kt fhe „rŒ > ðifwtX h{k ™u …kh»kË, Ëu¾u ‚{krÄ{kt nrh ‚ã >>25>> fkuR Ëu¾u {nk…wY»k y¼uð, ïuŒîe…{wõŒ ðk‚wËuð > h{k …k»koË ¼q{k…wY»k, Ëu¾u Œus {tz¤ ‚ws‚ >>26>> fkuR ™h™khkÞý Ér»k, Ëu¾u rðþk÷k ™u ÚkkÞ ¾wþe > fkuR™u Þku„uïh ¼„ðk™, Œu™wt fhkðu s™™u æÞk™ >>27>> ûkeh‚k„hu f{¤k ‚kÚk, Ëu¾u þu»k…h ‚wŒk ™kÚk > fkuR Ëu¾u rnhÛÞ{Þ ~Þk{, yfo®ƒƒ ‚rnŒ ‚w¾Äk{ >>28>> Þ¿k…wY»kY… s™ òuÞ, {k™u ‚nw™wt fkhý nrh ‚kuÞ > fkuR ™kze «ký™u ‚tfu÷e, Ëu¾u «„x {qŠŒ hr‚÷e >>29>> «ký hk¾ðk íÞk„ðk ŒŒo, Úkðk MðŒtºk s™ ‚{Úko > fkuR r‚æÄk‚™ …Èk‚™, òýu ðeh ð@k‚™ s™ >>30>> MðÂMŒ þƒk‚™u hk¾e «ký, ÚkkÞ Œ™ ‚{ fkü …k»kký > ƒk¤ Þwðk ð]æÄ rºkÞk sun, æÞk™{ktÚke ™ ™e‚hu Œun >>31>> Œu{ktÚke fu™u «nhu s„kzu, fu™u ƒu …kuhu fu™u ƒu Ëkzu > fu™u …ûk {k‚ {k‚u ËkuÞ, ò„u ºký [kh {k‚u fkuÞ >>32>> Úkkuzu fk¤u ƒnw fk¤u WXkzu, þçË ‚tfÕ…u òuR s„kzu > fkuR ™ ò„u ™kðu Ëun{kt, Œu™u òuhu ÷kðu Œ™ Œu{kt >>33>> fkuR ƒúñ…wh ðifwtX sun, fhu „ku÷kuf™e ðkŒ Œun > ïuŒîe… rºk÷kuf r™nk¤e, fnu ‚whk‚wh MÚkk™ ¼k¤e >>34>> fnu MÚkk™ ys nrh nh™wt, fnu ÷kufk÷kufÚke …h™wt > ¼q„ku¤ ¾„ku¤ fu …kŒk¤, Wí…Â¥k ÂMÚkrŒ ™u «÷Þfk¤ >>35>> yuðk òuR …kfe ÂMÚkrŒðk¤k, Œu™u rþ¾ðu Au Þku„f¤k > rþ¾ðu ™kze ¾Ur[™u {u÷u, ‚ðuo yt„uÚke «ký ‚tfu÷u >>36>> yuf yt„u ÷kðu Sð «ký, yu{ rþ¾ðu ‚nw™u ‚wòý > …Ae yt„ fk…u ƒk¤u fkuÞ, Œu™e …ezk …tzu ÷uþ ™kuÞ >>37>> fkuR hÌkk ytŒË]oÂü fhe, fkuR Ëu¾u áÂü yk„unrh > fkuR yuf™uºku {qŠŒ ÷kðu, fkuR ËkuÞ ÿ„{kt Xuhkðu >>38>> fkuR W÷xkt …÷xkðu ™uý, yu{ rþ¾ðu Au ‚w¾Ëuý > Œu{kt {qŠŒ r{xuÚke ™ òÞ, yÂûkrðãk yu ™k{ fnuðkÞ >>39>> Vurh ™uºk Œkýu ™kze «ký, yun yÂûkrðãk™wt yutÄký > yr™{u»k hnu ÿ„ ËkuÞ, yuðwt rþ¾ðu ©enrh ‚kuÞ >>40>> »kx [¢{ktÚke [¢ yuf, rþ¾kðu «ký YtÄðk rððuf > yuf[¢u hne ‚wýu ƒnwhð, yuf [¢u hne „ýu «ýð >>41>> Rzk ®…„÷k ‚w»kwBýk ™kze, Œu™u {kh„u [÷kðu Ëkze >


hrð [tÿ™wt ÷kuf …{kzu, fkuR™u ‚wh…wh Ëu¾kzu >>42>> fhkðu yLÞ Œ™{kt «ðuþ, òýu …h™k {™™e yþu»k > ð¤e …h™k «ký fhu YtÄ, yuðwt rþ¾ðu s™™u ‚wƒwØ >>43>> òýu …h™k ytŒh™e yk…u, ŒuŒku ©enrh™u …hŒk…u > yuðku «Œk… ™ òÞ fiÞu, ‚nw rð[khe hÌkk Au niÞu >>44>> …Ae ðkŒ [k÷e „k{ku„k{, fnu «fxâk …qhýfk{ > ð¤e ƒktæÞkt ‚ËkðúŒ ƒnw, ‚wýku ‚nw ™k{ Œu™kt fnwt >>45>> {kýkðÿ ÷kus {kt„hku¤u, ÚkkÞ ŒeÚkoðk‚e íÞkt xku¤u > y„ºkkR ¼kzuh ÄkuhkS, rŒÞkt s{u ‚kÄw ÚkkÞ hkS >>46>> ò{ðkr¤ ¼ws ™u ™„h, Výuýe ‚ktf¤e suŒ…h > fkuxzwt „Zzwt fkrhÞkýe, ykðu ŒeÚkoðk‚e rŒÞkt Œkýe >>47>> suŒ÷…wh ™u ©e™„h, yun ykrË ƒeòt ƒnw …wh > rËÞu ‚ËkðúŒ ËuËufkh, ‚ðuo s™ fhu susufkh >>48>> yu{ yk™tË Wí‚ð ÚkkÞ, „wý ©enrhS™k „ðkÞ > …Ae {nkhks fnu {wr™hkÞ, y{u òþwt ‚Œ‚t„{ktÞ >>49>> Œ{u hkS yk™tË{kt hnußÞku, Yze heíÞu ‚ËkðúŒ ËußÞku > yu{ fne Mðk{e ‚nò™tË, [kÕÞk s™™u Ëuðk yk™tË >>50>> íÞktÚke ykÔÞk {u½…wh{ktÞ, {éÞk {wõŒk™tË Mðk{e íÞktÞ > ŒuŒku „Þk nŒk fåAËuþ, Ëuðk ‚nw™u ‚khku W…Ëuþ >>51>> Œuýu ‚wýerŒ ‚{krÄ fk™u, ™kuŒe {™kýe {kÞk™u ¼k™u > Œu™k ÔÞku{{kt Vku{ ™ hR, ƒkuÕÞk ‚í‚t„™ku …ûk ÷R >>52>> fnu ‚nw™e ‚{sý fk[e, {k™e swXe ‚{krÄ™u ‚k[e > ykx÷k rË™ ‚í‚t„ fhe, ½zef{kt {rŒ fu{ Vhe >>53>> {nkhks rËÞku …k¾tz {u÷e, ‚í‚t„{kt ™ Úkkðwt Vu÷e > ‚{krÄ fktR ™Úke ‚kuÞ÷e, {kuxk Þku„e™u …ý ËkuÞ÷e >>54>> ŒuŒku su™u Œu™u fu{ ÚkkÞ, ƒeò {k™u y{u ™ {™kÞ > …Ae nrh ƒkuÕÞk Äehk hne, {wõŒk™tËS™u ðkŒ fne >>55>> fnu ‚nw {¤e fhu Au s™, Mðk{e hk{k™tË™wt ¼s™ > Œu{ktÚke yu™u sýkŒwt nþu, ŒuŒku ðkhþku …ý Œu{ fnuþu >>56>> yu{ ðkŒ fhe ƒnwðkh, …ý {™kýe ™rn ÷„kh > …Ae …k‚u nŒk ‚tŒËk‚, su™u ytŒhu Au …hfkþ >>57>> Œu™u ƒu‚kÞko Äkhýk{ktR, ™kze «ký hÌkk ™ne fktR > fnu {wõŒk™tË™u ©enrh, swðku Äkhýk ÄehßÞu fhe >>58>> swðku nkÚk ™u …„™e ™kze, òu ò„u Œku WXkzku s„kze > {wõŒk™tËSyu fÞkuo rð[kh, ™Úke ðkŒ ¾kuxe r™hÄkh >>59>> ykðwt ™Úke rËXwt ™u ‚kt¼éÞwt, ŒuŒku fu{ fhe òÞ féÞwt > …Ae {nkhksu Œu™u s„kze, fÌkwt ðkŒ fhku ÔÞÂõŒ …kze >>60>>


‚tŒËk‚™k Au ‚íÞ ƒku÷, fnu rËXku {U ƒúñ{nku÷ > Œu{kt {qhrŒ rËXe {U ËkuÞ, WæÄð™u ©ef]»ý™e ‚kuÞ >>61>> WæÄð Œu hk{k™tËY…, ©ef]»ý Œu yk nrhMðY… > rþð ƒúñk™u ‚™fkrËf, ƒeò Ér»k {wr™ íÞkt y™uf >>62>> yunkrË ƒnw {wõŒ‚{kunu, Œuýu rðtxâk rËXk yun Ëkunu > yun ËkuÞ Au Œus™ku …wts, fkuxe yÂø™ yfo þrþ ‚qso >>63>> Œus Œus Œus rŒÞkt yrŒ, Œu{kt rËXe yu ËkuÞ {qhrŒ > Mðk{e hk{k™tË ƒkuÕÞk yu{, {wõŒk™tËu {kLÞwt ™rn fu{ >>64>> ‚k[e ðkŒ swXe fu{ Úkkþu, ytíÞu ‚k[wt nþu Œu {™kþu > ð¤e ƒeò su ‚{krÄðk™, Œuýu yu™wt yu fÌkwt r™Ëk™ >>65>> ð¤Œk {wtÍkýk ™ ‚wÍâwt fktR, …Ae òuÞwt Au ytŒh{ktR > nŒku …kuŒk™u su™ku rðïk‚, Œu rËXk suXku {kÄðËk‚ >>66>> {kÄðËk‚u fhe ðkŒ {kuxe, {k™ku {wõŒk™tË ™Úke ¾kuxe > {wõŒk™tË ‚tþÞðtŒ ÚkÞk, íÞktÚke ‚nw fk÷ðkýeyu „Þk >>67>> ykÔÞk ‚kt¼¤e™u ‚nw s™, r™Š¾ ™kÚk ™u ÚkÞk {„™ > ƒeòt ykÔÞkt ƒk¤kt ¼ku¤kt ƒnw, ŒuŒku ‚w¾e ‚{krÄyu ‚nw >>68>> ÚkkÞ Äkhýk ™ hnu ™kze, {u÷u fkuhu W…kze W…kze > yuðe ‚k{Úkeo ‚nw™u Ëu¾kze, fÌkwt yuf ™u ykÔÞ s„kze >>69>> ŒiÞu ‚ðuo ÍxkuÍx òøÞkt, ykðe «¼wS™u …kÞu ÷køÞkt > fnu {nkhks {¤u òu fkuxe, fu{ fhþu ‚{krÄ™u ¾kuxe >>70>> ‚wýe {wõŒk™tËu {uÕÞwt {k™, «¼w Œ{u …qhý ¼„ðk™ > …Ae ™{úŒkyu …kÞ ™BÞk, «¼w fhßÞku y{…h ûk{k >>71>> …Ae «u{uþwt …qSÞk ™kÚk, fhe MŒwrŒ ™u òurzÞk nkÚk > íÞkhu «¼wS «‚Òk ÚkÞk, fhe {wõŒk™tËS™u ËÞk >>72>> …Ae {wõŒk™tË™u ð[™u, ÚkkÞ ‚{krÄ ƒnw s™™u > Ëu¾u Mð„o fi÷kþ ðifwtX, Œu{kt shkÞ ™ {¤u swX >>73>> Ëu¾u „ku÷kuf ïuŒîe…™u, òuR ƒúñ…wh n»ko {™u > yun ykrË ƒeòt ƒnw Äk{, ò„e s™ r÷Þu Œu™kt ™k{ >>74>> …Ae yus «fhý [÷kÔÞwt, ‚ðuo s™Œýu {™ ¼kÔÞwt > susu ‚tŒ ƒu‚khu ¼s™u, ÚkkÞ ‚{krÄ Œu™u ð[™u >>75>> ‚tŒ rð™k ƒeòt s™ sun, ÚkkÞ ‚{krÄ fhkðu Œun > Œu «Œk… Au {nkhksŒýku, þwt fneyu ð¤e ðýoðe ½ýku >>76>> íÞkh…Ae „Þk „wshkíÞ, fnwt Œun™e ‚kt¼¤ku ðkŒ > sR y{ËkðkË{kt yk…, rŒÞkt Ëu¾kzâku «kiZ «Œk… >>77>> ykðu Ëþo™u fkuR ™h™kh, Œu™k ÓËÞ{kt rËþu {kuhkh > ÚkkÞ ‚{krÄ ™ hnu ™kze, ™kÚk WXkzu Œu™u s„kze >>78>> ‚ðuo ÷kuf ykùÞo …kr{Þkt, ™kÚk [hýu rþþ ™kr{Þkt >


s™ {¤e fhu susufkh, «¼w «fxâk ÚkÞku yðŒkh >>79>> yuðe ðkŒ ©ðýu ‚kt¼¤e, WXâk ¼u¾ ytŒh{kt ƒ¤e > ykÔÞk {khðk {¤e y‚wh, su{ Q÷wf™u WøÞku ‚wh >>80>> …Ae ™kÚku r™{ko™™u „úÌkwt, yk…u ‚{Úko …ý ‚ðuo ‚Ìkwt > yu{kt fhðwt nŒwt su fks, fhe [kÕÞk íÞktÚke {nkhks >>81>> ‚tŒ òuR™u …kr{Þk ‚w¾, ÚkÞwt Ëwü …kr…Þk™u Ëw:¾ > rËÔÞ[rhºk fhe {whkhe, ykÔÞk ‚kuhX{kt ‚w¾fkhe >>82>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu {nkhksu ‚{krÄ™wt «fhý [÷kÔÞwt yu ™k{u yku„ý…[k‚{wt «fhý{T >>49>> …qðoAkÞku– æÞk™ Äkhýk yrŒ ½ýe, ÷eÞu ‚{krÄÞu s™ ‚w¾ > òuR «Œk… {nkhks™ku, rË÷{kt ™ {™kÞ Ëw:¾ >>1>> [ku…kR– yuðku …kiZ «Œk… sýkÔÞku, Ëu¾e Ëk‚™u yk™tË ykÔÞku > ‚ðuo s™™u [ze ¾w{khe, r™Š¾ ‚nò™tË ‚w¾fkhe >>2>> ƒku÷u {ÂMŒ{ktrn yrŒ {kuxwt, yuf Mðk{e ‚íÞ ƒeswt ¾kuxwt > Mðk{e {éÞu fÕÞký Au fkuxâ, ƒeS ðkŒ{kt ykðþu ¾kuxâ >>3>> ßÞkhu ‚uðþku Mðk{e™kt [hý, íÞkhu òþu s™{ ™u {hý > ƒesu þeË hÌkk Aku ƒtÄkR, {u÷ku {Œ ykðku ‚tŒ{ktR >>4>> {ã {kt‚ ËkY [kuhe {u÷e, ykðku ‚í‚t„{kt {xku Vu÷e > „ktò ¼ktøÞ {Vh fuV {u÷e, {u÷ku {ks{ ÷‚ý zwt„¤e >>5>> …Þ …kýe „¤e ð¤e …esu, ‚Œ‚t„{kt yu heíÞu hnesu > yuðe ðkŒ fhu ‚tŒ ‚nw, ‚wýe ÚkkÞ ‚Œ‚t„e ƒnw >>6>> ð¤e „wY su ‚íÞ y‚íÞ, Œu™e Ëu¾kzu …kze rð„íÞ > ‚kÄw y‚kÄw™e yku¤¾ký, Œu™kt Ëu¾kzu ‚ðuo yutÄký >>7>> ‚ðuo þk†Œýe ‚ktÏÞ ÷kðe, rËÞu y‚kÄw™u yku¤¾kðe > fnu y‚kÄwÚke ™ ‚hu yÚko, yuŒku ÷uðk™u ƒuXk Au „Úko >>8>> {kxu ‚Œ‚t„ ‚nw fhku, þeË ÷¾ [kuhkþe{kt Vhku > yuðe ðkŒ ©ðýu ‚kt¼¤e, ‚ðuo y‚kÄw WrXÞk ƒ¤e >>9>> «Úk{ ¼u¾{kt îu»ks …uXku, fr¤ {¤e yu™u ½uh ƒuXku > SÞkt rŒÞktÚke WXâk Au ƒ¤e, {ktzâk ‚tŒ™u {khðk {¤e >>10>> òußÞku Sð™{wõŒ™wt òuh, yk…ý™u feÄk [ku¾k [kuh > yk…ýk rþ»Þ «{kuËe ÷eÄk, ËR W…Ëuþ …kuŒk™k feÄk >>11>> {kxu yksÚke ‚nw yu{ Äkhku, su™u ßÞkt {¤u íÞkt yu™u {khku > ÷R ÷w„zkt Œwtƒzkt Vkuzku, ð¤e ‚ËkðúŒ yu™kt Œkuzku >>12>> yu{ …rhÞkýe y‚wh‚u™k, {khu ‚kÄw™u ðktf s rð™k > „so r„Ä ™u ïk™ rþÞk¤, fkf r[÷ yu ðýo [tzk¤ >>13>> yu™e sýkÞ swsðe òíÞ, {¤u {khýu Au yuf ™kíÞ >


yu{ Ëk{ ðk{u Vu÷u yuf, yuðk ¼u¤k ÚkÞk Au y™uf >>14>> ykÔÞk òÞ„k W…h {¤e, {ktzâk ‚kÄw™u {khðk ð¤e > ™k¾u „uze Äkufk ™u ÷kfze, fhe ÍkÍe …Úkhk™e Íze >>15>> ŒuŒku ‚kÄwyu þhehu ‚Ìkwt, yrŒ r™h{kr™ðúŒ „úÌkwt > y‚tŒu y‚tŒ…ýwt fhe, …Ae „Þk yu ‚ðuo Vhe >>16>> …Ae Mðk{e fnu ‚wýku ‚tŒ, ykŒku ¼u¾u W…kzâwt yŒtŒ > yk…ýu Œku ¾BÞk ½ýwt ½ýwt, fkuýu ™ fÞwO W…h yk…ýwt >>17>> nðu ‚ËkðúŒ™wt þwt fk{, {u÷ku W…kze { …wAku ™k{ > ßÞkhu «¼w™u „{eÞwt yu{, íÞkhu yk…ýu fhðwt Œu{ >>18>> ºkkuzâkt ‚ËkðúŒ Œun fk¤u, …Ae ƒktÄe {tz¤e ËÞk¤u > ‚tŒku rð[hku ËuþrðËuþ, su{ Au Œu{ hk¾ßÞku ðuþ >>19>> ðŒoßÞku …t[ðúŒ «{kýu, su fkuR ÷ÏÞkt Au ðuË …whkýu > yü¼kíÞu rºkÞk Ä™ íÞk„, hk¾ßÞku Whu yrŒ ðihk„ >>20>> ‚wtËh {qhrŒ hk¾ßÞku ‚khe, Œu™u …qsßÞku «u{ ðÄkhe > ƒnw rðÄ™kt ðkòt ðòze, fhßÞku yk™tËu Wí‚ð Ënkze >>21>> fÚkk feŒo™ ðkŒ fhßÞku, yu{ ËuþrðËuþu VhßÞku > yÒk ð† su yk…þu Œ{™u, ŒuŒku ™rn òÞ nkÚk s{™u >>22>> ð¤e ðkŒ Œ{khe ‚kt¼¤þu, Œu™kt sL{{hý Ëw:¾ x¤þu > ¼kðu fhþu Œ{kYt Ëþo™, Œu™wt Úkkþu r™h{¤ {™ >>23>> {kxu {kuxku W…fkh yun, Œ{khu …ý fhðku Œun > …Ae ‚tŒ hkS ‚nw ÚkÞk, {k„e yk„LÞk Vhðk „Þk >>24>> VÞko ‚kuhX Ëuþ nk÷kh, …Ae ykÔÞk …t[k¤ {kuÍkh > ¼kéÞku ¼k÷ ™u „wsohËuþ, fÞkuo r‚æÄ…whu …hðuþ >>25>> ÚkÞku r‚æÄ…wh™ku ‚{iÞku, fÞkuo Wí‚ð ™ òÞ fÌkku > ‚ðuo ‚tŒ nŒk nrh¼u¤k, {nkhksu fhe {kuxe ÷e÷k >>26>> ‚khku ‚tŒ {nkhksu ‚{iÞku, fÞkuo r‚æÄ…wh™ku Œu fÌkku > …Ae …kuŒu ‚kuhX{kt ykÔÞk, {u½…wh{kt rð« s{kÔÞk >>27>> hkÏÞk ƒúkñý™u »kxT {k‚, s{es{e™u ÚkÞk WËk‚ > …Ae ð]tËkŒýku rððkn fhe, ykÔÞk fkrXÞkðkzâ{kt Vhe >>28>> ‚wtËh ‚kYt fkrhÞkýe „k{, ¼õŒ ð‚u rŒÞkt {kt[ku ™k{ > Œu™u ½uh …ÄkÞko {nkhks, fhðk y™uf Sð™kt fks >>29>> {kt[u ƒnw fhe {™wðkh, swõŒu s{kzâk «kýykÄkh > …Ae …k‚u ƒuXk òuze …ký, ƒkuÕÞk {nkhks «íÞu ‚wòý >>30>> ™kÚk y{khk fw¤{kt yuf, ™k{ yu¼÷ òýu rððuf > Œu™ku …rðºk Au …rhðkh, ŒuŒku Œ{™u RåAuAu y…kh >>31>> fktŒku íÞkt sR Ëþo™ Ëesu, ™rnŒku Œu™u Œuzkðe Þkt ÷esu > íÞkhu yu{ ƒkuÕÞk {nkhks, yuŒku ‚hðu Au ¼õŒhks >>32>>


RÞkt òðk™wt Úkkþu y{khu, r™ùu {k™ßÞku {™u Œ{khu > hnuþwt y{u rŒÞkt ½ýwt ½ýwt, fhþwt {™{kLÞwt yunŒýwt >>33>> ßÞkhu Úkkþu y{kYt Ëþo™, íÞkhu ™rn hnu ƒesu {™ > yu{ sýkÞ Au ðkŒ y{™u, r™s¼õŒ òýe fÌkwt Œ{™u >>34>> ‚wýe {kt[u yu ‚hðu ðkŒ, ÚkÞk yrŒ …kuŒu hr¤ÞkŒ > yu{ fhŒkt Úkkuzu ½ýu Ë™u, ykÔÞkt ‚hðu yu {¤e Ëþo™u >>35>> ykðe r™hÏÞk ™Þýkt ¼he ™kÚk, òuR Sð™ ÚkÞk ‚™kÚk > suðk òuÞk ™Þýu r™h¾e, Œuðk ÷eÄk Au ytŒhu ÷¾e >>36>> òuÞwt {nkhksu nuŒuþwt ßÞkhu, ÚkÞkt {™u {„™ s™ íÞkhu > …Ae ‚ðuo ƒkuÕÞkt òuze nkÚk, y{u Aeyu Œ{khkt nu ™kÚk >>37>> y{ …h fhe nrh {uh, ykðku ËÞk fhe y{ ½uh > yuðe ‚kt¼¤e s™™e ðkŒ, ÚkÞk «¼w …kuŒu hr¤ÞkŒ >>38>> Œun rð™k ykÔÞkt ƒnw s™, fhu ™kÚk™kt ‚nw Ëþo™ > ykÔÞk Ëuþ«Ëuþ™k ‚t½, ™h™khe su yrŒ y™½ >>39>> fhu …qò „kÞ fehŒ™, ÚkkÞ fÚkk ‚wýu ‚nw s™ > ËuþËuþ™kt Ëþo™u ykðu, yk…u yk¿kk Œ¤k𠄤kðu >>40>> yu{ fhu r™íÞ ™ðe ÷e¤k, rËÞu ‚w¾ fhe s™ ¼u¤k > …Ae ‚kÄw™u yk…e Au þe¾, nðu Vhðk òykuŒku Xef >>41>> …Ae ‚tŒ™u þe¾s yk…e, hnußÞku r™¼oÞ fne …eXâ MÚkk…e > ‚tŒ ‚ÄkrðÞk ™k{e rþþ, …kuŒu …ÄkÞko „wsoh Ëuþ >>42>> „Þk ‚tŒ {¤e Ík÷kðkzâ, ykðe y‚whu h[kðe hkzâ > ‚ðuo ‚kÄw™u Ëw:¾s ËeÄkt, ð¤e ð† þk† ÷wtxe ÷eÄkt >>43>> ºkkuze {k¤k fhe ƒnw su÷e, ÷eÄkt Œwtƒzkt rŒ÷f Xu÷e > òuhu Xkfkuh{qhrŒ ÷eÄe, Œu™u ¼kt„e™u ¾trzŒ feÄe >>44>> yux÷wt fhe y‚kÄw „Þk, ŒkuÞ ‚tŒ ‚tŒ…ýu hÌkk > …Ae {wõŒk™tË ƒkuÕÞk {w¾u, ‚tŒku þkuf ŒS hnußÞku ‚w¾u >>45>> ÚkÞwt „{Œwt „ku®ðËŒýwt, swðku ¿kk™u þwt „Þwt yk…ýwt > yu{ fne [kÕÞk «¼w …k‚, nŒk „wshkíÞu yrð™kþ >>46>> sR r™hÏÞk ™Þýu ™kÚk, òuR Sð™ ÚkÞk ‚™kÚk > ‚k{wt òuR hkS ÚkÞk hks, fnku fu{ ÚkÞwt {nkhks >>47>> íÞkhu ‚tŒ ƒkuÕÞk fh¼k{e, ‚ðuo òýku Aku ytŒhò{e > y‚whu ƒnw Ëw:¾s ËeÄwt, Œu™wt W…h fuýu ™ feÄwt >>48>> …ezâk ‚tŒ™u ðktf rð™kÞ, ÷ku¼e hkòyu ™ fÞkuo LÞkÞ > …Ae ‚ðuo ykÔÞk yktrn {¤e, nðu fnku fu{ fheÞu ð¤e >>49>> fnu {nkhks ÚkÞwt yu ‚kYt, yu{ „{Œwt nŒwt y{kYt > yu™e {k¤k rŒ÷f™u {u÷ku, yk…ýu y÷ûÞ…ýu ¾u÷ku >>50>> yu{ fne™u ykÔÞk ðu÷k÷, hkÏÞk fktRf ‚t„u {hk÷ >


…Ae ƒktÄe ‚tŒ™e {tz¤e, …kuŒu …ÄkheÞk fåA ð¤e >>51>> yu{ WæÄkhðk ƒnws™, Vhu ‚tŒ ™u ©e¼„ð™ > ‚nu W…nk‚ s„ fuhe, ŒkuÞu ™ fhu heþ ÷uþ Vuhe >>52>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{ýe {æÞu nrh[rhºk yu ™k{u …[k‚{wt «fhý{T >>50>>

hk„ ‚k{uhe– …Ae «¼wS …ÄkheÞk, fåAËuþ {ktrn f]…k¤ > Ëuðk Ëþo™ Ëk‚™u, rË™ƒtÄw rË™ËÞk¤ >>1>> ƒk¤ ð]Ø ytÄ y…t„, yt„u yƒ¤ks™ > „k{ku„k{ ™u ¼ð™ ¼ð™, rËÄkt Œu™u Ëþo™ >>2>> ykÄwR ‚k…h fkux ftÚkk, ¼[kW™u ¼ws{kt „Þk > SÞkt Mðk{e hk{k™tËS, hnuŒk ƒnw fhe ËÞk >>3>> {k™fwðk ™u {ktzðe, „òuz …w™ze „k{S > zkuÛÞ Œuhk Œk÷ fk¤u, VheÞk ‚wtËh ~Þk{S >>4>> …Ae …kuŒu «‚Òk ÚkR, Wí‚ð™e RåAk fhe > Ëk‚™u Ëhþ™ Ëuðk, Vuhðe ftfkuŒhe >>5>> Ëuþ ‚kuhX Ëw„osw™ku, rŒÞkt ‚nw ykðßÞku Œ{u > ‚wtËh [iŒh {k‚{kt, þwËe …wLÞ{u ykðþwt y{u >>6>> …Ae …kuŒu …ÄkheÞk, fåAËuþÚke nk÷kh > ‚í‚t„e ‚nw ‚t„u ÷R, [kÕÞk «kýykÄkh >>7>> …Ae …kuŒu ykðe fhe, ƒnw ÷e¤k ÄkuhkSÞu > ‚tŒ ‚nw™u ‚w¾ Ëuðk, yrŒþu {™ hkSÞu >>8>> íÞktÚke …ÄkÞko „Zòw™u, ‚t„u ‚ðuo ‚kÚk Au > yk‚ …k‚u Ëk‚ Ëe‚u, ð[{kt …kuŒu ™kÚk Au >>9>> ËR ËËk{kt [k÷eÞk, …whƒòhu …kuŒu nrh > y™uf Sð™u W…hu, Ëhþ™™e ËÞk fhe >>10>> yk©{ ðýo ykus÷™e, su ykzu hÌkktŒkt ykðhe > Œu™u ½uh …ÄkheÞk, nuŒ òuR …kuŒu nrh >>11>> ¼kus™ ƒnw ¼ð™u fÞkO, VheÞk ‚ðuo þnuh > Ëe™ Ëwhƒ¤ Ëk‚ W…h, {nkhksu fhe {uh >>12>> ðk®sºk ƒnwrðÄ™kt, ðszkrðÞkt ðkS…hu > ‚t„u ‚{qn s™ ÷R, [kÕÞk fwtz Ëk{kuËhu >>13>> ™krn Ëk{kuËh fwtz{kt, ƒúkñý™u ¼rh ¼k„eÞk > rË÷ WËkhu Ëk™ rËÄkt, su su {w¾u {k„eÞkt >>14>> sÞsÞ þçËu s™ ƒku÷u, {™{kt {„™ ½ýwt > …Ae …kuŒu «u{u fhe, fÞwO Ëþo™ Ëk{kuËhŒýwt >>15>> …Ae …ÄkÞko þnuh{kt, ykÔÞk nkxfuïh …kuŒu nrh > Ëhþ™ fhe Ëuð™kt, rŒÞkt rƒhkßÞk ËÞk fhe >>16>>


rþð‚uðf …kÞ ÷k„e, {k„e {kÞk {w¾ Ëw:¾ fR > Œu™wt Ëkrhÿ fk…eÞwt, {nkuh þŒ …kt[ ËR >>17>> …Ae …ÄkÞko …whƒòhu, òuðk ™khe sY¾u [ze > ™kÚk r™Š¾ niÞu nh¾e, ÄLÞÄLÞ {k™e ½ze >>18>> …Ae nkh y…kh Vw÷™k, «¼w™u …nuhkðeÞk > suðk ™Þýu r™hr¾Þk, Œuðk ytŒhu WŒkheÞk >>19>> íÞktÚke WŒkhu ykrðÞk, …wAe ‚eÄk™e ‚k{„he > rð«™u s{kzðk™u, ŒuzkrðÞk ¼kðu fhe >>20>> s{ðk™wt òýe ƒúkñý, hkS ÚkÞk {™{kt > y‚wh s™u rð½™ rfÄwt, ƒúkñý™k ¼kus™{kt >>21>> ‚eÄwt s{kzâwt ‚t½™u, …Ae …kuŒu …ý …ÄkheÞk > yuðe ÷e÷k fhe yk…u, þnuh ƒkhk ykðe heÞk >>22 >> …Ae ‚tŒ™u þe¾ yk…e, Vhku fhku nrhðkhŒk > susu ð[™ fÌkkt y{u, Œun h¾u rð‚khŒk >>23>> «„x «{ký ðkŒ fhsâku, ykÂMŒf s™™u yk„¤u > y{u …ý yk ‚t½ ð¤kðe, ykðþwt Œ{…k‚¤u >>24>> …Ae ‚tŒ ‚ÄkrðÞk, VheÞk Œu ËuþkuËuþ > y™uf Sð™u yk„éÞu, fhu rnŒ™ku W…Ëuþ >>25>> Ëk{ ðk{Úke Ëwh ðhŒu, ŒS h‚ h‚™kŒýku > Œu™u Ëu¾e Ëwü ËkßÞk, {ktzâku îu»k yrŒ ½ýku >>26>> SÞkt rŒÞktÚke òw÷{e òuhu, WXu y‚wh {khðk > ™h ™huþ ™shu Ëu¾u, fkuR ™ ykðu ðkhðk >>27>> yuf y‚wh ykðu yk…u, ‚tŒk…u ‚tŒ ‚kuÞ™u > fÿs™e …uXu fü ‚nu, fnu ™rn ŒkuÞ fkuÞ™u >>28>> ð¤Œe Œu™e ðkhŒk, ‚kt¼¤e ©e ¼„ðk™ > yrŒ Ëw:¾kýk rË÷{kt, ¼kÔÞwt ™rn ¼kus™ …k™ >>29>> …Ae ‚tŒ …k‚¤u, …ÄkheÞk …kuŒu nrh > ËuR Ëþo™ {¤e ð¤e, ‚kÄw þwt ðkŒ fhe >>30>> ‚wýku ‚tŒ ©enrh fnu, yk…ýu ƒnwƒnw ‚Ìkwt > su{su{ yk…ýu ûk{k fhe, Œu{Œu{ Ëwüu Ëw:¾ ËÞwt >>31>> yks …Ae yuf {kYt, ð[™ YËeÞu Äkhðwt > Ëwü ykðu òu {khðk, Œu™u Úkkuzwt ½ýwt zhkððwt >>32>> íÞkhu Œu ‚tŒ ƒkur÷Þk, {nkhks ™rn fnku yu{ > ¼qtzk ¼qtzkR ™rn Œsu Œku, ¼÷k ¼÷kR Œsu fu{ >>33>> íÞkhu «¼wS ƒkur÷Þk, ÄLÞ ÄLÞ ÄLÞ ‚tŒ Œ{u > sz¼hŒ fÿs suðk, ûk{kðk™ yku¤ÏÞk y{u >>34>> sÞËuð suðk {U òrýÞk, ûk{kðtŒ Œ{u ¾hk >


Œ{ŒwÕÞ rºk÷kuf{kt, {k™ku ™Úke {wr™ðhk >>35>> Œ{khe ûk{k ðzu, Úkkþu ™kþ y‚wh s™™ku > ðý{khu yu {hþu, Œ{u ºkk‚ ŒsßÞku Œ™™ku >>36>> ûk{k‚{ ¾z„ ™rn, shýk‚{ ™rn ò… hu > Äehs‚{ Zk÷ ™rn, {ki™‚{ ™rn þk… hu >>37>> ûk{kðk™ s™™ku, òu y‚wh ‚wh ÿkun fhu > Ëuð Ëk™ð {k™ð {wr™ Œu, yun …k…u yk…u {hu >>38>> {kxu Œ{u {k™ßÞku, ykÔÞku y‚wh™ku ytŒ yksÚke > ‚w¾u ¼òu ©ef]»ý™u, yu ¾Yt fnwt ¾kuxwt ™Úke >>39>> Œ{ suðk r™h{kr™™ku, suýu suýu ÿkun fÞkuo > òwðku rð[khe yk s„Œ{kt, yks {kuÞuo fkuý XÞkuo >>40>> {kxu yu™ku ðu»k WŒkhe™u, y÷ûÞ…ýu hnku Œ{u > …Ae {k¤k …nuhßÞku, ßÞkhu yk„LÞk fYt y{u >>41>> íÞkhu ‚tŒ fnu ‚kY Mðk{e, su{ fnku Œ{u fhþwt > {k¤k rŒ÷f {wfe y{u, y÷ûÞ…ýu Vhþwt >>42>> …Ae fk…e [kuxe ftXeÞku, {w¾‚k{wt òuR nrh nMÞk > WŒkhe {k¤k {wrÿfk, „úne r™h{k™e Ëþk >>43>> fnwt „k{ fk÷ðkrýyu, nŒk …h{nt‚ …kt[þu > …t[ ðúŒu …whk þqhk, ðihkøÞ íÞk„ Wh™u rð»ku >>44>>

RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚kÄw™u ©eS{nkhksu ftXerŒ÷f™ku íÞk„ fhkðe™u …h{nt‚ fÞko yu ™k{u yufkð™{wt «fhý{T >>51>>

hk„ ‚k{uhe– Ëwhðk‚k™k þk…Úke, Ér»kyu ÄÞko nŒk Ëun > Œun {éÞk Au {nkhks™u, fhe yrŒþu ‚™un >>1>> yuðk ‚tŒrþhku{rý, Œu™kt Œu fnwt nðu ™k{ > Œu ‚kt¼¤Œkt ‚w¾ W…su, ð¤e …k{u …h{ Äk{ >>2>> {kuxk {wõŒ {nkhks™k, ¼kR hk{Ëk‚ yfk{ > …t[ðúŒ™e {qhrŒ, su™u ðk÷k ‚wtËh~Þk{ >>3>> {wõŒk™tË Au ™k{ {wÏÞ, þwf{wr™ ykrË y…kh > ‚wtËh ™k{ ‚nw ‚kt¼¤ku , fnwt ™k{ Œýku r™hÄkh >>4>> MðY…k™tË ™u ÔÞk…fk™tË, ƒúñk™tË ™u „ku®ðË > r™íÞk™tË ™u [iŒLÞk™tË, þktŒk™tË ™u yk™tË >>5>> þwfk™tË r™hts™k™tË, yîiŒk™tË yu ™k{ Au > yåÞwŒk™tË y™tŒk™tË, ykí{k™tË yfk{ Au >>6>> y®[íÞk™tË ™u y{ku½k™tË, y¾tzk™tË ySŒ Au > yËT¼wŒk™tË yrhnLºkk™tË, „ku…k¤k™tË ƒúñrðŒ su >>7>> yY…k™tË y™w¼ðk™tË, yûkhk™tË ykÄkhS > y…khk™tË yükð¢k™tË, ykrËíÞk™tË WËkhS >>8>>


y[¤k™tË yðÄwŒk™tË, ysL{k™tË ySŒ{wr™ > yr¾÷k™tË y{qŒko™tË, yu{ ™tË‚t¿kk ‚nw™e >>9>> yr¾÷ƒúñktzuïhk™tË, ykfkþk™tË Hfkhk™tËS > yuf yuf{kt y…kh ƒeòt, ™k{™kt Au ð]tËS >>10>> ðeÞko™tË ði»ýðk™tË, rðïk‚[iŒLÞk™tË Au > ðihkøÞk™tË ™u ðÕ÷¼k™tË, rðïY…k™tË MðåAtË Au >>11>> MðÞt«fkþk™tË ‚Ëk™tË, «¿kk™tË …h{k™tË ð¤e > …h{[iŒLÞk™tË ™k{, …h{nt‚ ƒku¤k {¤e >>12>> ðuËktŒk™tË ðifwXk™tË, fiðÕÞk™tË f]]»ýk™tË fneyu > {knk™w¼kðk™tË {wfwtËk™tË, ¿kk™k™tË ½ýk ÷neyu >>13>> ¼„ðËk™tË ¼k„uïhk™tË, rþðk™tË ƒnw ‚t„LÞk > ~Þk{k™tË ™u hk½ðk™tË, y¢kuÄk™tË ¢kuÄ rð™k >>14>> Œ¥ðk™tË rºkrð¢{k™tË, rºk¢{k™tË ŒËY… Au > r™ò™tË r™sƒkuÄk™tË, ‚Âå[Ëk™tË MðY… Au >>15>> r™Þ{k™tË r™{ko™k™tË, r™÷kuo¼k™tË r™»fk{k™tËS > r™:MðkËk™tË r™:M…]nk™tË, ™h™khkÞýk™tË ™k{S >>16>> fÕÞkýk™tË fkirþfk™tË, rs¿kk‚k™tË òwõŒk™tË su > sõŒ¾tzk™tË s„Ëeþk™tË, r[L{Þk™tË r[Ëk™tË Œu >>17>> Rïhk™tË …h{uïhk™tË, ƒ¤¼ÿk™tË ™k{ ƒnwS > ËÞk™tË ËÞk¤k™tË, ¼s™k™tË yu ‚nwS >>18>> nÞko™tË ™hnÞko™tË, Ä{ko™tË …h{Ä{ko™tË Œu > …wY»kku¥k{k™tË «fkþk™tË, íÞk„k™tË s„ðtË su >>19>> r‚Øk™tË ‚íÞuïhk™tË, þtfhk™tË ‚wòý Au > ‚ßs™k™tË ™u ‚íÞk™tË, f]…k™tË {¤u fÕÞký Au >>20>> fuþðk™tË fr…÷uïhk™tË, «¼wŒk™tË «rðýS > {kÄðk™tË {nk…wY»kk™tË, ‚rí¢Þk™tË ‚w¾ËuýS >>21>> Äehk™tË Ëü«fkþk™tË, æÞk™k™tË æÞk™ Ähu > «¼k™tË ™u …wY»kk™tË, ‚ktÏÞk™tË yk™tË fhu >>22>> r[Ëk™tË r[ÿq…k™tË, ¼kMfhk™tË ¼su nrh > É»k¼k™tË hk{hí™k™tË, Þku„uïhk™tË òýku Vhe >>23>> r™„woýk™tË ‚ËT„wýk™tË, „wýkŒeŒk™tË „t¼ehS > ™]r‚tnk™tË r™îotîk™tË, r™hk÷tƒk™tË {nkÄehS >>24>> rðËunk™tË r™:‚tËunk™tË, r™Šðfkhk™tËS > rð¿kk™k™tË rðïk‚k™tË, Ëuðk™tË MðåAtËS >>25>> rËÔÞk™tË ðk‚wËuðk™tË, r™h…ûkk™tË, ™®[ŒS > „ýuþk™tË „kuŒeŒk™tË, ÷û{ýk™tË ySŒS >>26>> r™ð]¥kk™tË ™e÷ftXk™tË, yþkufk™tË yku…u½ýwt >


yk¿kk™tË yrð™kþk™tË, ¼ÿk™tË ¼kðk™tË ¼ýwt >>27>> ¼ðk™k™tË ™u ¼wÄhk™tË, ð¤e yAuãkí{k™tË Au > {kÞkrŒŒk™tË {tòwfuþk™tË, hk{k™wò™tË ‚w¾k™tË Au >>28>> nt‚k™tË nrh¼s™k™tË, nÞ„úeðk™tË nrh Y… su > «ãwB™k™tË «Œku»kk™tË, ‚qÞko™tË MðY… su >>29>> ™hku¥k{k™tË ™khkÞýk™tË, r™{o¤k™tË r™{o¤ Au > …h{kí{k™tË «þktŒk™tË, {wõŒkí{k™tË yf¤ Au >>30>> ‚rðºkk™tË ‚íÞuïhk™tË, ‚w¿kk™tË ‚wòý Au > Þ¿k™kÚkk™tË ßÞkuŒeïhk™tË, «ƒkuÄk™tË «{ký Au >>31>> hk{[tÿk™tË hk{uïhk™tË, hk‚{tz¤uïhk™tË fneyu > «Çðk™tË …È™k¼k™tË, ð¤e rðïkí{k™tË ÷neyu >>32>> ‚wËunk™tË ‚ðo¿kk™tË, MðY…k™tË þwLÞkŒeŒS > Þku„k™tË s„ÂÒkðk‚k™tË, yûkhY…k™tË ySŒS >>33>> Œk…‚k™tË rºk„wýkrŒŒk™tË, s„í«fkþk™tË sz¼hŒS > „ðuLÿk™tË „ku÷kufuïhk™tË, ïuŒîe…k™tË ‚{ÚkoS >>34>> ŒwÞko™tË ŒwÞkoŒeŒk™tË, …rŒŒ…kð™ ™k{ Au > ðk{™k™tË rððufk™tË, ËZðúŒk™tË ‚w¾Äk{ Au >>35>> ©e„wY[hýhŒk™tË, r™Šðþu»kk™tË fneyu > yr™YæÄk™tË y¼uËk™tË, {Äw‚qË™k™tË ÷neyu >>36>> {t„¤k™tË {kun™k™tË, ð¤e yÔÞÞkí{k™tË su > ‚wðúŒk™tË ‚trþŒðúŒk™tË, ð¤e ¿kk™ðÕ÷¼k™tË Œu >>37>> rð[khk™tË rðïÄhk™tË, ¿kk™k™tË ûku{k™tË ¾hk > ‚w¾Ëk™tË ½™~Þk{k™tË, rs»ýðk™tË Þku„uïhk >>38>> yðËkŒk™tË yrŒ«fkþk™tË, {wÂõŒËk™tË ðhËk™tË fneyu > ‚wðýko™tË ©er™ðk‚k™tË, ƒk¤{wfwtËk™tË ÷neyu >>39>> «¼k™tË ¼kMfhk™tË, ‚wþe÷k™tË {™kunhk > ykfkþr™ðk‚k™tË òýku, «‚kËk™tË ™tË Ënhk >>40>> …rðºkk™tË …h{fiðÕÞk™tË, …ÈÄhk™tË ™hk™tË Au > ¼q{k™tË ¼õŒuïhk™tË, ‚íÞÄ{ko™tË yk™tË Au >>41>> y™w…{k™tË yûkhr™ðk‚k™tË, „ËkÄhk™tË fÁýk™tË fneyu > þt¾Ähk™tË ‚ðo«fkþk™tË, ð¤e ‚w¾«fkþk™tË ÷neyu >>42>> r[Ëkfkþk™tË [Œwhkí{k™tË, [Œw¼woò™tË [ðwt > rnhÛÞ„¼ko™tË nrh«fkþk™tË, ðtrþÄhk™tË ðýoðwt >>43>> {kÞkrsŒk™tË …wr™Œk™tË, Äk{k™tË hk{þhýk™tË Au > yufyuf ™k{{ktrn, {k™ku {wr™™kt ð]tË Au >>44>> …wtzhefkûkk™tË «Äk™…wY»kuïhk™tË, «kýËkŒk™tË «Œk…k™tË su > …kð™k™tË «fkþkí{k™tË, «rÚkŒk™tË «{uük™tË Œu >>45>>


«{kuËk™tË …wwÛÞfeíÞko™tË, …wÛÞk™tË f]Œk¿kk™tË fneyu > fkhýk™tË ¢kuÄnk™tË, fw{kuËk™tË ÷kufkæÞûkk™tË ÷neyu >>46>> rðÄkºkk™tË rð©k{k™tË, ð]»kkfÃÞk™tË ð¤e > ðMðk™tË rðïf{ko™tË, rðïõ‚u™k™tË ðuËk™tË {¤e >>47>> ðuËktŒk™tË rðßÞk™tË, rð©wŒk™tË rðïk™tË Au > ðÄo™k™tË rðrðõŒk™tË, rðrþük™tË MðåAtË Au >>48>> r™{oí‚hk™tË r™ð]oŒk™tË, Ä{koæÞûkk™tË Äúwðk™tË Au > ÂMÚkhk™tË MÚkrð»Xk™tË, y«{uÞk™tË yk™tË Au >>49>> ð]Ø…k™tË ð‚wËk™tË, ÔÞð‚kÞk™tË rðãk™tË ðtËw > rð»kk{k™tË rðþk÷k™tË, rð{wõŒk™tË òuR yk™tËw >>50>> rðþkufk™tË rðï{qíÞko™tË, rnhÛÞ{Þk™tË nðu > ™ifY…k™tË, ™tË™k™tË, ™tËk™tË r™»fw÷k™tË fðu >>51>>

RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu …h{nt‚™kt ™k{ fÌkkt yu ™k{u ƒkð™{wt «fhý{T >>52>>

hk„ ‚k{uhe– ƒeòt ƒkfe su nðkt, Œu …ý fnwt Awt ™k{ > su s™ {™ ËR ‚kt¼¤u, Œun …k{u …h{ Äk{ >>1>> y™krËr‚Øk™tË W¥k{k™tË, y„úkÌkk™tË yAuãk™tË su > y®÷„k™tË y™½k™tË, yŒªrÿÞk™tË yr™Ëuoþk™tË Œu >>2>> WËkhk™tË yr™÷k™tË, y‚tÏÞuÞk™tË yŒw÷k™tËS > yÔÞõŒY…k™tË y™tŒSËk™tË, yfk{k™tË y™wfw÷k™tËS >>3>> ykrËËuðk™tË yÞkur™ò™tË, yûkkuÇÞk™tË WËT¼ðk™tË Au > ykrËíÞðýko™tË WËkhkí{k™tË, RßÞk™tË Rþk™tË Au >>4>> ySŒk™tË W…uLÿk™tË, Rïhuïhk™tË ©wíÞk™tË yu > ËwhkÄ{ko™tË Ëw÷o¼k™tË, Ëw{o»koýk™tË ‚wËuðk™tË Œu >>5>> Ëûkk™tË Ë…onk™tË, ËwsoÞk™tË rËÔÞ{qíÞko™tË Au > ¼qŒkðk‚k™tË ƒúñÛÞk™tË, ¼õŒðí‚÷k™tË yk™tË Au >>6>> nrh¼q»kýk™tË ¼kð™k™tË, ¼q„¼ko™tË ¼q{k™t˼ýwt > ¼úkS»ýðk™tË yr™{u»kk™tË, „wY„BÞk™tË „ýwt >>7>> {nk™tË {nuïhk™tË, {nkuí‚ðk™tË ðtËw > {nuïk‚k™tË {nkþõíÞk™tË, {nk¼k„k™tË fne yk™tËw >>8>> {nuLÿk™tË {nk{¾k™tË, ¿kk™„BÞk™tË „kRyu > {nkf{ko™tË {nk¼qŒk™tË þwØk™tË fne ‚wr¾Þk ÚkRyu >>9>> ÄLÞk™tË ÄhýeÄhk™tË, ð¤e Ä]Œkí{k™tË sun > Ä{oÞq…k™tË Ä™tßÞk™tË, rºk÷kufuþk™tË Œun >>10>> ‚ífºkko™tË ‚tðí‚hk™tË, þ{kí{k™tË ‚kuÞ > ‚n‚úþe»kko™tË ‚k{„k™tË, ‚ðorðËk™tË òuÞ >>11>> ‚rn»Ûðk™tË ‚íðMÚkk™tË, ‚n‚úk™tË sun >


r‚ØkŒko™tË r‚Ø‚tõÕ…k™tË, ‚íÞ«¢{k™tË Œun >>12>> r‚ÂØËk™tË ©wrŒ‚k„hk™tË, ‚íÞf]Œk™tË ‚tLÞk‚k™tËS > ©e„¼ko™tË þºkwnk™tË, ‚wËþo™k™tË nrhf]»ýk™tËS >>13>> ‚w{w¾k™tË ‚wûk{k™tË, ‚w¼„k™tË ™k{ ‚kt¼¤u > þktrŒËk™tË ‚ífeíÞko™tË, ‚w÷¼k™tËu …k… ƒ¤u >>14>> ‚íÞ‚tÄk™tË ‚íÞÄ{ko™tË, ‚ËT„íÞk™tË ‚wýku ‚nw > ‚w™uºkk™tË ‚ËT¼wŒk™tË, þhýk™tË ‚íÞk™tË fnwt >>15>> ‚kûÞk™tË ‚wf]íÞk™tË, ‚wÄ{ko™tË sÞuck™tË su > [Œwhkí{k™tË [ŒwðuoËk™tË, ð¤e [ŒwÔÞqonk™tË Œu >>16>> þkïŒk™tË rAÒk‚tþÞk™tË, Ìk»kefuþk™tË fneyu > SŒ¢kuÄk™tË Þku„uþk™tË, rºk÷kufk™tË ƒwØk™tË ÷neyu >>17>> ÷kuf™kÚkk™tË hk‚uïhk™tË, Þ¿kk™tË sÞk™tË òýeyu > r™{oí‚hk™tË r™ðúŒk™tË, …h{nt‚ …h{kýeyu >>18>> sun sun™kt {U ™k{ òÛÞkt, Œun Œun fÌkkt ‚ne > …ý ‚ðo ™k{™e ‚kæÞ ‚tŒku, {k™ßÞku {™u ™rn >>19>> yun ykrË y™tŒ{wr™™kt, ykrðÞkt ð¤e ð]tË > ‚tûku…u fne ‚wýkrðÞkt, yu{ fnu r™»fw¤k™tË >>20>> ‚wtËh ™k{ ‚tLÞkr‚™kt, su™u ºkýu yu»kýk™ku íÞk„ > rððufe rð[khðtŒk, Wh{kt yrŒðihkøÞ >>21>> Ëuðk™tË ËkuÞ …qýko™tË, ©eÄhk™tË ‚LÞkr‚S > þtfhk™tË ™u {kÄðk™tË, fuþðk™tË nrhW…kr‚S >>22>> rþðk™tË ðk‚wËuðk™tË, r™íÞk™tË f]»ýk™tË frnyu > …È™k¼k™tË …wY»kku¥k{k™tË, s™kËo™k™tË ÷neyu >>23>> ¿kk™k™tË y™tŒk™tË, ði»ýðk™tË ð¤e > yun ykrË y™uf ‚tLÞkr‚, þku¼u Au ‚ðuo {¤e >>24>> ƒeòt ™k{ ƒxwfŒýkt, yrŒW¥k{ òýku yun > íÞk„e Ä™ rºkÞkŒýk, su™u ‚nò™tËþwt M™un >>25>> {wfwtËk™tË {wÏÞ {kuxk, ƒúñ[khe sÞhk{S > ðk‚wËuð ðifwtX rð»ýw, nrhf]»ý nrhhk{S >>26>> hk½ð hýAkuz É»kefuþð, hk{f]»ý …qhýkhk{S > ™khkÞý „ku®ðË „ku…k¤, r„rhÄh yk™tË yfk{S >>27>> s¿k™kÚk ÷¾ku ÷i™u, yun ykrË y…kh hu > ‚ðo yt„u þwØ ‚k[k, ¼„ðk™™k ƒúñ[kh hu >>28>> ƒeò Ëk‚ ƒnw fÞko, Œun™kt Œu fnwt ™k{ > yufyufÚke yrÄf yt„u, r™h÷ku¼e r™»fk{ >>29>> hk½ðËk‚ {kÄðËk‚, „t„kËk‚ „kuðhÄ™ > nrhËk‚ „t¼ehËk‚, „ýku ¿kk™Ëk‚ …kð™ >>30>>


rð»ýwËk‚ ™u «¼wËk‚, ‚uðkËk‚ þeŒ¤Ëk‚ su > «u{Ëk‚ …wY»kku¥k{Ëk‚, hk{Ëk‚ ™u ‚tŒËk‚ Œu >>31>> ™khkÞýËk‚ r™÷uo…Ëk‚, ð¤e fÕÞkýËk‚ fneyu > fr…÷Ëk‚ ™u f]»ýËk‚, ÷û{ýËk‚ ÷neyu >>32>> ËÞk¤ Ëk‚ îkrhfkËk‚, ¼„ðk™Ëk‚ ¼su nrh > nrhËk‚ n™w{k™Ëk‚, sÞhk{Ëk‚ ò™feËk‚rh >>33>> yunkrË s™ {k™e ð[™, ‚{Íe™u ‚wr¾Þk ÚkÞk > ƒeò s™ ƒnw nrh™k, rðïk‚u ð¤„e hÌkk >>34>> yu{ òwõŒu swsðku, fÞkuo ™k{™ku r™hÄkh > ¼kðu su s™ ‚kt¼¤u, Œu WŒhu ¼ð…kh >>35>> yk…e ™k{ fhe yk„LÞk, Œ{u Vhku Ëuþ rðËuþ > fhku fÕÞký Sð™kt, yk…e Ázku W…Ëuþ >>36>> …Ae «¼w™u …kÞ ÷k„e, ð¤e ƒkur÷Þk yu{ ðkŒ > ¼÷e W…krÄ yk¤þe, yks y{u ÚkÞk hr¤ÞkŒ >>37>> íÞk„ þku¼k ‚tŒ™e, yu{ fnu ðuË …whký > íÞk„e ÚkR Œ™ ‚w¾ RåAu, yus {kuxku yòý >>38>> Œ{ rð™k rºk÷kuf{ktrn, rnŒ fkuý fhu nrh > yks y{u ‚wr¾Þk ÚkÞk, Œ{u ËÞk¤w ËÞk fhe >>39>>

RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚kÄw ‚LÞkr‚ ƒúñ[khe ŒÚkk Ëk‚™kt ™k{ fÌkkt yu ™k{u ºku…™{wt «fhý{T >>53>>

[ku…kR– ÚkÞk …h{nt‚ ‚ðuo ‚tŒ, yt„u íÞk„ ðihkøÞ yíÞtŒ > [kiË ÷kuf™kt ‚w¾ su fnkðu, W÷xk yÒk suðkt ™ ¼kðu >>1>> yuf f{tz÷wt ftÚkk fki…e™, yu™u yÚkuo ™ ÚkkÞ ykÄe™ > fhu r¼ûkk {k„e™u {æÞköu, sõŒ ðkŒ ™ ‚kt¼¤u fk™u >>2>> y»x «fkhu rºkÞk™k íÞk„e, yu{ rð[hu Au ƒz¼k„e > Ä™ ÄkŒw su ‚ku™k ‚rnŒ, Œu™u ¼qÕÞu ™ ®[Œðu r[¥k >>3>> ¾k™ …k™ …x ð¤e …u¾e, Ë÷ heÍu ™rn Œu™u Ëu¾e > …qò [tË™ …w»…™e {k¤, Œu™u {k™u Au {™{kt ÔÞk¤ >>4>> susu fkðu Au ‚t‚khe ‚w¾, Œu™u òýu Au Ë÷{kt Ëw:¾ > Ëun $rÿÞ ð¤e {™ «ký, Œu™u þºkw ‚{ßÞk ‚wòý >>5>> {k™ {kuxkR {™{kt ™ ¼kðu, ‚wŒkt ƒuXkt nrh„wý „kðu > yuðe heŒu Vhu s„{ktR, r™hƒtÄ ™ ƒtÄkÞ fÞktR >>6>> fhu ¿kk™ ðkhŒk y…kh, suýu ÚkkÞ Sð™ku WØkh > fhe ðkŒ™u fktR ™ {k„u, {k™u ‚nw ‚khe ƒnw ÷k„u >>7>> s™ òuzu nkÚk òuR íÞk„e, ƒeò ¼u¾™wt …rzÞwt ¼kt„e > ¼u¾ ËkÍu ÷ksu {w¾ fnuŒkt, …zâk ¾kuxk rð™k hurý hnuŒkt >>8>>


susu hk¾e Au ‚kÄwyu heŒ, ƒesu ™ {¤u rð[khku r[¥k > ‚ðuo ‚khŒýwt sun ‚kh, ‚kUÃÞwt ‚tŒ™u «ký ykÄkh >>9>> susu ‚kÄw™u ‚kU…e ‚t…Â¥k, Œu ‚hkÞu ïuŒîe……rŒ > «¼w …kuŒu Au Ëe™ËÞk¤, òýe r™ss™ fhe ‚t¼k¤ >>10>> ‚tŒ þw¼„wýu yrŒ yku…u, fk{ ¢kuÄ ™u ÷ku¼ ™ ÷ku…u > ‚kÄw ‚ðuo ð¤e nrhs™, Œu™wt nrhyu nÞwO rð½™ >>11>> yŒku÷ ‚w¾ ‚tŒ™u ykÃÞwt, ‚ðuo þºkwŒýwt {q¤ fkÃÞwt > ‚kÄw ‚hðu hnußÞku yk™tËu, nðu ™rn …zku fkuR VtËu >>12>> Œ{ suðk ™Úke fkuR yks, yu{ ©e{w¾u fnu {nkhks > þeË òuRyu Œ{khu «ð]Â¥k, Œ{u „úrn hnku™u r™ð]Â¥k >>13>> ‚ËkðúŒ{kt þeË ƒtÄkðku, Œ{u „wý „ku®ðË™k „kðku > ‚ËkðúŒ {u÷þwt ‚tfu÷e, Xk÷k Vkt‚™wt ¾kÞ Au Vu÷e >>14>> yu™u yÚkuo su ¾h[Œk yÒk, Œu™ku fhþwt nðu s„™ > yuðe ‚kt¼¤e ðk÷k™e ðkýe, ‚ðuo ‚tŒu ‚íÞ fhe òýe >>15>> fnu ‚tŒ ‚wýku {nkhks, ‚ðuo sýkýwt y{™u yks > nðu su{ fnku Œu{ fheyu, yk…ku yk¿kk Œu rþh Äheyu >>16>> íÞkhu ™kÚk fnu ‚wýku ‚tŒ, {u÷e ‚kuhX Vhku ™r[tŒ > …Ae ßÞkt fÌkwt íÞkt ‚tŒ „Þk, «¼w …kuŒu ‚kuhX{kt hÌkk >>17>> …Ae ‚Œ‚t„e ÷R ‚kÚk, VÞko „k{„k{ ð¤e ™kÚk > …ký ¾kÛÞ ÷kus {kt„hku¤u, {¤u nrhs™ nuŒƒku¤u >>18>> íÞktÚke ykrðÞk fkýf „k{, ¼õŒ suXk‚„h™u Äk{ > …Ae ykÔÞk Au fk÷ðkýeyu, ð‚u ¼õŒ ™kÚkku íÞkt òýeyu >>19>> íÞktÚke ykÔÞk {Zzu {whkh, rŒÞkt fhe Au ÷e÷k y…kh > suXku òuR™u …kBÞku yk™tË, su™u {¤u÷ Mðk{e hk{k™tË >>20>> …Ae íÞktÚke ykÔÞk y„ºkkÞu, hkÏÞk «eíÞu þwt …ðoŒ ¼kÞu > rŒÞkt ykÔÞku Au fkXe™ku ‚kÚk, Œu™u ‚t„u [kÕÞk …kuŒu ™kÚk >>21>> yk¾wt r……÷kýwt {u½…h, rŒÞkt ykrðÞk ~Þk{‚wtËh > hÌkk rË™ Ëþ…kt[ íÞktR, …kAk ykÔÞk r……÷kýk{ktR >>22>> hÌkk rŒÞkt rË™ ËkuÞ[kh, …Ae ƒkur÷Þk «kýykÄkh > òu™u fuðku WøÞku Au yk ‚wh, òýwt YrÄh{kt ¼h…wh >>23>> fnu {w¤S™u {nkhks, fÞo su su fhðwt nkuÞ yks > yu{ fne™u [kr÷Þk ™kÚk, ‚¾k ‚ðuo nŒk …kuŒk ‚kÚk >>24>> ykÔÞk {u½…whu {nkhks, fnu ™rn hneyu yktrn yks > yuðwt òýe s™u ŒkÛÞ fhe, ~Þku y…hkÄ y{khku nrh >>25>> hnku hkS ÚkR yks hkíÞ, ðnu÷k [k÷ßÞku ‚nw «¼kíÞ > yu{ yòÛÞu yrŒþu ŒkÛÞwt, …ý Úkkðk™wt Au Œu ™ òÛÞwt >>26>> …Ae ykÔÞk Au „k{{kt ™kÚk, ÄkÞku {khðk y‚wh‚kÚk >


{wõÞk {q¤Syu rŒÞkt «ký, ykÔÞk «¼w …k‚u y‚whký >>27>> Ë„u¼Þko nrÚkÞkh nkÚk, Œu™u òuR™u [kr÷Þk ™kÚk > …Ae ykrðÞk {w¤S …k‚, òýe «¼wS …kuŒk™ku Ëk‚ >>28>> hk¾e hÌkku Œku yktÏÞ{kt Sð, òuðk …h{ rnŒfkhe r…ð > ßÞkhu òuÞk ™Þýu ¼he ™kÚk, {wõÞwt Œ™ [uŒ™ [kÕÞwt ‚kÚk >>29>> fhe ûk{k ƒkuÕÞk ™rn ~Þk{, …Ae ykÔÞk Au ¼kzuh „k{ > íÞktÚke …ÄkheÞk Au ÄkuhkS, ykÔÞk ¾ktzkÄkhu ƒu‚e ðkS >>30>> …Ae „kUz÷ ƒtÄeyu „Þk, ƒuW hkíÞ ™kÚk rŒÞkt hÌkk > {kuxk ¼õŒ SÞkt {w¤w¼kR, su™u nuŒ ½ýwt nrh{ktR >>31>> Œu™u ½uh hÌkk …kuŒu hks, …Ae ‚hÄkhu ykÔÞk {nkhks > rŒÞkt fkXe™u rþ¾s fhe, …kuŒu …ÄkÞko nk÷khu nrh >>32>> yuf hkíÞ hksfkux hÌkk, íÞktÚke …Ae r¾h‚hu „Þk > rŒÞkt ¼õŒ ð‚u ÷k¾ku¼kR, hÌkk hkíÞ yuf ‚w¾ËkR >>33>> …Ae {kuzu ykÔÞk ¼õŒ {kxâu, íÞktÚke y÷iÞu ™u þu¾…kxâu > nrh fhe ½ýe {kuxe {nuh, ykÔÞk ¼õŒ ÷k÷S™u ½uh >>34>> íÞktÚke …ÄkÞko ¼kËhk{ktR, {k‚ yuf hÌkk …kuŒu íÞktR > …Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, fheyu suŒ÷…whu s„™ >>35>> sR „ku®ðË Mðk{e™u fnußÞku, Œ{u Þ¿k™k fk{{kt hnußÞku > ƒeòu fk„¤ ÷r¾Þku ÷R, ðýo Úkkuzu ðkŒ ½ýe fR >>36>> {kt[k ‚whk ‚ku{÷k y÷iÞk, {w¤w ™ktò {kŒhk {k{iÞk > yò Sðk ðehËk‚ ð¤e, ÷kÄk fk¤k f{¤rþ {¤e >>37>> yun ‚ðuo ŒS ½hƒkh, ÚkkßÞku …h{nt‚ r™hÄkh > su{ {kuxk {kuxk ½h {u÷e, ¼ßÞk nrh ŒS s„su÷e >>38>> {kxu {k™ßÞku yk¿kk y{khe, {wfßÞku ‚nw {™{kt rð[khe > yux÷e yu™u yk„LÞk fhe, …kuŒu hÌkk fktRf íÞkt nrh >>39>> yu{ fhŒkt ykðe Au rËðk¤e, «u{u …qßÞk s™u ð™{k¤e > ‚wtËh ¼kus™ ‚khkt fhe™u, nuŒu s{kzeÞk Au nrh™u >>40>> suýu òuÞkAu ~Þk{ ‚wòý, ÚkR ‚{krÄ ™ hÌkk «ký > Œu™u s„kze s„Sð™, …Ae «¼wyu fÞwO ¼kus™ >>41>> ÚkÞkt ‚w¾e s™ ÷e÷k ¼k¤e, yk‚ku ðËe y{k‚ rËðk¤e > ŒurË „ÞkŒk ¼kËhu hks, {uh fhe™u …kuŒu {nkhks >>42>> ËeÄkt Ëk‚™u Ëþo™ ƒnw, r™Š¾ ™kÚk ‚w¾e ÚkÞkt ‚nw > ÄLÞ Ëuþ „k{™u ¼wð™, SÞkt hr{Þk «ký Sð™ >>43>> ÄLÞ ÄLÞ yu ™h ™u ™kh, suýu ™Þýu r™hÏÞk {kuhkh > ™Úke ðkŒ suðze yu ðkŒ, òýu Au {kuxk ‚tŒ ‚kûkkŒ >>44>> …qðoAkÞku– su su [rhºk {U [ÔÞwt, Au ‚ðuo y÷kirff yun > Œu™u ÷kirff su ÷u¾þu, {nk {qZrþhku{rý Œun >>45>>


RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu nrh[rhºk yu ™k{u [ku…™{wt «fhý{T >>54>>

[ku…kR– …Ae ÞktÚkfe [k÷eÞk ™kÚk, ÷eÄk ‚uðf …kuŒu ƒu ‚kÚk > íÞktÚke ykÔÞk fkuXkrhÞk{ktR, hnu ¼õŒ íÞkt ykýr˃kR >>1>> Œu™k ytŒh{kt ‚w¾ yrŒ, Ëu¾u y¾tz «¼w™e {qhrŒ > ŒkuÞ ytŒh{kt hne Œký, {¤ðk {qhrŒ «fx «{ký >>2>> Œu™u ‚{òðe ‚ðuo heŒ, …Ae Þkt Úkfe [kÕÞk ySŒ > ÷eÄku ‚uðf yuf™u ‚t„u, [kÕÞk y÷ƒu÷ku WAht„u >>3>> íÞktÚke …ÄkheÞk „k{ ¼u÷u, ykÃÞkt rð«™u ð† Aƒe÷u > ËeÄkt ËwÄ …Uzk Vktx ¼he, …Ae íÞkt Úkfe [k÷eÞk nrh >>4>> {¤u ðkx {ktrn su su s™, Œu™u ™kÚk rËÞu Ëhþ™ > íÞktÚke [kr÷Þk ‚wtËh~Þk{, ykÔÞk {k¤eyu …qhýfk{ >>5>> rŒÞkt rË™ hÌkku ½ze [kh, fnu hks òþwt hý…kh > ykÔÞk hý{æÞu yrð™kþ, íÞktŒku fnu ÷k„e ¼q¾ ÃÞk‚ >>6>> ykÔÞku yuf …wY»k yf¤, Œuýu òåÞwt Au ykðe™u s¤ > nŒwt …k‚u …kýe …¤e yuf, Œu …ý yk…ðwt yuðe Au xuf >>7>> …Ae ™kÚk ƒkuÕÞk yu{ ðkýe, ykðku ykuhk …eðwt nkuÞ …kýe > …kuŒk™e Œku …ezk™u ™ òuR, nrh rð™k ™ fnu ƒeswt fkuR >>8>> …kuŒk™k Œku r…zkŒkŒk «ký, ŒkuÞ ™ fhe ™fkh™e ðký > rŒÞkt {eXkt ÚkÞkt ®‚Äws¤, ‚wtËh MðkËw ™eh r™h{¤ >>9>> r…Äkt …kuŒu ™u …kuŒk™u Ëk‚, …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ > ðkt‚u hÌkku ‚uðf yu ‚kYt, [kÏÞwt s¤ íÞkt r™‚ÞwO ¾kYt >>10>> yuðe ÷e÷k fhŒk {kuhkh, …Ae ykrðÞk Au hýƒkh > rËÔÞËunu hk{k™tË Mðk{e, {éÞk Œu™u [kÕÞk rþþ ™k{e >>11>> hÌkk yhÛÞ{ktrn hkíÞ yuðk, [k÷u ðkx{kt WL{Œ suðk > …Ae ykÔÞwt íÞkt s¤™wt Œk¤, ™kÞk Ëk‚ ™u …kuŒu ËÞk¤ >>12>> íÞktÚke [k÷eÞk …qhýƒúñ, …zâku …kuŒk™u ƒnw …rh©{ > …Ae ‚uðf™u fnu ~Þk{, [kt…ku f¤Œh …nkU[eyu „k{ >>13>> …Ae íÞktÚke [k÷eÞk ËÞk¤, ykÔÞwt yhÛÞ{kt yuf Œk¤ > rŒÞkt ƒuXe nŒe ƒuW ™khe, ÚkR ‚{krÄ òuR ‚w¾fkhe >>14>> íÞktÚke [kÕÞk …kuŒu ŒŒfk¤, ðkxu òŒkt rËXk ƒuW ƒk¤ > …Ae …hM…h ƒkuÕÞk ƒk¤, yk òu [kÕÞk òÞ Au ËÞk¤ >>15>> …Ae íÞkt Úkfe ykÄwR ykÔÞk, ½ýwt s™ Œýu {™ ¼kÔÞk > rË™ ËkuÞ …kuŒu rŒÞkt ð~Þk, ‚t„u Ëk‚ Œu™u òuR nMÞk >>16>> nðu …h{nt‚Ëþk „únku, þeË Ëw:¾™k ËrhÞk{kt ðnku > yu{ fne {wr™Ëþk ËeÄe, …kuŒu fåA òðk RåAk feÄe >>17>> [kÕÞk ykÄwRÚke yrð™kþ, feÄkt ‚w¾e Ëhþ™u Ëk‚ >


…Ae ykðeÞk ¼ws™„h, s™u r™hÏÞk ~Þk{ ‚wtËh >>18>> RÞkt hÌkk …kuŒu ƒnw rË™, rŒÞkt ŒuzkrðÞk {wr™s™ > ykÔÞk ‚tŒ Œu ‚ðuo {¤e, ™ðk …h{nt‚™e {tz¤e >>19>> ½ýu nuŒu {éÞk ‚k{k sR, ËeÄkt Ëþo™ «‚Òk ÚkR > ƒnw rËð‚ hk¾eÞk …k‚, …Ae yu{ ƒkuÕÞk yrð™kþ >>20>> su{ {kuhu {kLÞwt Œwt ð[™, Œuðwt òýßÞku ƒeswt yk s™ > su{ ð[™u ÚkÞk ðihk„e, ‚w¾‚t…Â¥k ‚hðu íÞk„e >>21>> nðu ð[™u …kAk ð¤e òyku, ½uh ƒuXk nrh„wý „kyku > íÞkhu ‚tŒ fnu ‚wýku ~Þk{, yuðwt fhðwt ™rn nðu fk{ >>22>> «Úk{ ƒu‚khe nrh fheyu, nðu ƒu‚khðk ™ ¾heyu > ‚kU…e ‚wtËh ‚khku ‚wðk„, Œu™ku fu{ fhkðku Aku íÞk„ >>23>> …ý nþu y{{kt f[kR, yuðwt òÛÞwt Œ{u {™{ktR > ™rn Œku yuðwt ð[™ ™ Ëk¾ku, r™‚Þko fq…{kt fu{ ™k¾ku >>24>> ƒuze nuzâ ™u ƒ¤u ƒtÄkÞ, …zu fkuxze ¼k„‚e{ktÞ > Awxu Œu …ý fkuRf Ë™u, ™ AwxkÞ su ƒktæÞk ¼ð™u >>25>> Œu{ktÚke fkrZÞk „úrn nkÚk, nðu þeË™u ™k¾ku Aku ™kÚk > …Ae ƒku÷eÞk Au ¼„ðtŒ, yu{ ‚{sþku {kt Œ{u ‚tŒ >>26>> yks fhðkt Au fif fks, r™ùu {k™ku Œ{u {wr™hks > Œ{u …whk Aku …h{nt‚, ™Úke Œ{{kt sõŒ™ku ytþ >>27>> yu{ ‚{ÍkrðÞk ƒnwrðrÄ, …Ae ‚ðuo™u þe¾s ËeÄe > …kuŒu ™kÚk hÌkk ¼ws{ktÞ, r™íÞu yk™tË Wí‚ð ÚkkÞ >>28>> òÞ s{ðk s™™u ½uh, fhe {™{kun™S {uh > yuf ¼õŒs™ Sðhk{, Œu™e {kŒk™wt nhƒkR ™k{ >>29>> Œu™u «u{{ktrn xuð …ze, s{kzu ƒhVe …Uzk ‚w¾ze > òu {™{kLÞwt ™ s{u Sð™, Œku Œsu ‚órË™ ÷„e yÒk >>30>> yuðwt òuR nuŒ s™Œýwt, hnu ¼ws™„h{kt ½ýwt > yufyufÚke yrÄf yt„u, ƒnw hk[eÞkt nrh™u ht„u >>31>> ¼kð ¼s™{kt ‚kðÄk™, ƒeS ðkŒ™u ™ rËÞu fk™ > yuðk s™™u Ëþo™ ËR, [kÕÞk ™kÚk ‚kÄw ‚kÚku ÷R >>32>> Vhu fåAËuþ{kt f]…k¤, rËÞu Ëþo™ ‚nw™u ËÞk¤ > …Ae ™kÚk {ktzðeyu ykÔÞk, rŒÞkt ‚ðuo ‚tŒ™u ƒku÷kÔÞk >>33>> ykÔÞk {wr™s™ ‚nw {¤e, ™kÚku ŒuzkÔÞk yuðwt ‚kt¼¤e > ykðe WŒÞko Œ¤kð Œxu, {w¾u Mðkr{™khkÞý hxu >>34>> fhu ðkŒ ðk÷ku ½ýe½ýe, [zu ¾he ¾w{khe Œu Œýe > ð¤e íÞk„ ðihkøÞ ƒŒkðu, fk[wt …ku[wt «¼w™u ™ ¼kðu >>35>> su{ su{ ðkŒ fhu ™kÚk, Œu{ Äkhe ÷eÞu ‚nw ‚kÚk > ð¤e r™íÞ «íÞu Ëþo™ ÚkkÞ, Œu™e {ÂMŒ yrŒ {™{ktÞ >>36>>


ËeÄkt Ëþo™ Œu ƒnw Ë™, ÚkÞk s™ ‚hðu {„™ > …Ae yu{ ƒkuÕÞk {nkhks, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw {wr™hks >>37>> nðu òyku ‚tŒ ‚ðuo ð]tË, fhku y{ËkðkË{kt yk™tË > WŒhßÞku ‚nw þnuhƒkh, fhßÞku fÚkk feŒo™ Wå[kh >>38>> ¼ýku ‚åAk† ‚tŒ™u …k‚u, hnußÞku ‚ðuo {¤e íÞkt [ku{k‚u > Úkkþu suŒ÷…whu s„™, íÞkt s{þu ½ýk rð«s™ >>39>> ykðu Œuzðk Œku Œ{u òßÞku, ™rnŒku ƒuXk nrh„wý „kßÞku > yu{ fne™u ‚tŒ [÷kÔÞk, …kuŒu ©enrh þnuh{kt ykÔÞk >>40>> ‚tŒ …kuíÞk Au y{ËkðkË, ÚkkÞ r™íÞ íÞkt ƒúñ‚tðkË > yu{ fhŒkt rðíÞk fR Ë™, ÚkÞku suŒ÷…whu s„™ >>41>> fhu „ku®ðË{wr™ {kuhu ÚkR, ™k{ ™k™k¼kR™wt Œu ÷R > s{u ƒúkñý ™ ykðu …kh, ÚkR hÌkku Au sÞsÞfkh >>42>> sBÞk ƒúkñý ¼kð fhe™u, ‚wtËh {kuËf …ux ¼he™u > …Ae …qhku fhkÔÞku s„™, ™h™khe fhu ÄLÞ ÄLÞ >>43>> …kBÞk ykùÞo {™{kuÍkh, ÚkÞku r™hrð½™ r™hÄkh > yu{ …qhku ÚkÞku Au s„™, …kuŒu …ÄkÞko ™kuŒk Sð™ >>44>> …Ae ‚tŒ™u rŒÞkt ŒuzkÔÞk, ‚tŒ ‚nw suŒ÷…wh ykÔÞk > Œu …ý sBÞkŒk s„™{ktÞu, Mðk{e ‚nò™tË™e yk¿kkÞu >>45>> RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{«ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©eS{nkhksu «Úk{ Þ¿k fhkÔÞku yu ™k{u …t[kð™{wt «fhý{T >>55>> [ku…kR– …Ae fåA ËuþÚke f]…k¤w, ykÔÞk …t[k¤u Ëe™ËÞk¤w > ‚t„u ÷R™u ‚kÄw ƒu[kh, «Úk{ ykðeÞk Ëuþ nk÷kh >>1>> „k{ku„k{{kt Ëþo™ ËeÄkt, ‚ðuo s™ f]ŒkhÚk feÄkt > …Ae ykðeÞk ‚hÄkh{ktR, nrh¼õŒ fkXe ykÔÞk íÞktR >>2>> …Ae íÞktÚke [k÷eÞk {nkhks, ykðe hÌkk r……hzeyu hks > ƒesu rËð‚u ƒkuxkË ykÔÞk, yËu ¼„u ¼kðuþwt s{kÔÞk >>3>> hÌkk rËð‚ ƒu fhe {uh, ‚ku{÷k ™u {ktŒhk™u ½uh > …Ae íÞktÚke ykÔÞk fkheÞkýe, ðh‚u {u½ …zu ƒnw …kýe >>4>> ð‚u ¼õŒ íÞkt {kt[ku ðehËk‚, hÌkk rŒÞkt nrh [kh {k‚ > ykÔÞk „ZzuÚke nrhs™, su™kt íÞk„u ‚wfkýkt Au Œ™ >>5>> ykÔÞk ËuþËuþ Úkfe Ëk‚, ™Þýu r™h¾ðk yrð™kþ > ykÔÞk ðk„z fåA nk÷khe, ‚kuhX ðk¤kf™kt ™h™khe >>6>> ykÔÞk …kt[k¤e ™u ½ku÷ðkze, ¼k÷ „wshkŒ Ík÷kðkze > ykÔÞku ‚whŒÚke ‚t½ ð¤e, ½ýwt hÌkku Au ht„zku Z¤e >>7>> ykðu ‚nw ÷k„u nrh…kÞ, ™kÚk r™h¾e ºk…Œ ™ ÚkkÞ > ykÔÞk ‚tŒ Œu ‚hðu {¤e, nŒe y{ËkðkËu {tz¤e >>8>> …Ae «¼wŒýe …qò fhe, sBÞk ƒnw ‚hfhk nrh >


‚wtËh ð† þk{r¤Þku …nuhe, rËÞu Ëþo™ Ëk‚™u ÷nuhe >>9>> fhu ðkŒ y÷kirff yk…u, ‚ðuo s™™k ‚tþÞ fk…u > òÞ ™kÚkS r™íÞ Œ¤kðu, s™ …k‚¤ ‚h „¤kðu >>10>> „kŒkðkŒk ykðu …Ae ½uh, r™íÞ «íÞu ÚkkÞ ÷e÷k÷uh > ‚wtËh ½kuzu [zu r„hÄkhe, ÚkkÞ [{h swðu ™h™khe >>11>> …Ae Þ¿k fhkÔÞku {nkhksu, Œuzâk ƒúkñý s{ðk fksu > ÚkÞk Œ¤kðu [kufk [k¤eþ, [ze ½kuzu Vhu s„Ëeþ >>12>> sBÞk ƒúkñý ËÂûkýk ËeÄe, …Ae ‚ðuo™u þe¾s feÄe > ‚khk ‚wtËh ðh‚{ktÞ, yk‚kuðrË Œuhþ fnuðkÞ >>13>> ŒurË Þ¿k fÞkuo ¼„ðk™u, ËeXe ™shu ™Úke ‚twýe fk™u > …Ae ykÔÞku rËðk¤e™ku Ë™, s™ …h nrh Au «‚Òk >>14>> rËÞu Ëþo™ rËð‚ hkŒ, ð¤e ½ýe ½ýe fhu ðkŒ > yu{ yk™tË Wí‚ð fhe, …Ae ‚tŒ«íÞu ƒkuÕÞk nrh >>15>> ‚tŒ ‚kt¼¤ku™u ‚nw {¤e, Œ{u ƒktÄku nðu ƒu {tz¤e > yuf ™ðk™„h{kt òyku, ƒeò ‚whŒ þnuh s„kyku >>16>> …Ae ‚tŒ „Þk ƒuW þnuh, hk¾e {qŠŒ ÓËu Yze …uh > ÷xfk¤ku Aku„k¤ku Aƒe÷ku, hkÏÞku ‚tŒu ÓËk{kt ht„e÷ku >>17>> Œu™wt ÄhŒk ytŒhu æÞk™, [kÕÞk ‚tŒ ÚkR ‚kðÄk™ > …Ae ~Þk{r¤yu þwt þwt feÄwt, Vhe ‚nw™u Ëþo™ ËeÄwt >>18>> íÞktÚke ðk÷ku „Þk ðZðký, Ëðu Œw¤‚e™wt fhðk fÕÞký > Œw¤‚e ƒkuÕÞkuŒku fYt s„™, …zâku ¾kuxku ™ ¾h[kýwt Ä™ >>19>> íÞktÚke [k÷eÞk ‚wtËh ~Þk{, ðk÷ku ykÔÞk hk{„he „k{ > ËeÄkt Ëk‚™u Ëþo™ ¼kðu, ykÔÞk ËËwfuÚke {rAÞkðu >>20>> ð¤e rðrAÞkÔÞ {kuzk‚h, íÞktÚke ykðeÞk suŒ÷…h > hÌkk hkíÞ íÞkt …qhýfk{, …Ae ykrðÞk z¼ký „k{ >>21>> ð¤e …es ™rzÞkË „Þk, …Ae W{huXu sR hÌkk > rŒÞkt ¼õŒ hnu Y…hk{, «¼w …ÄkheÞk Œu™u Äk{ >>22>> hÌkk ‚kŒ rË™ ‚wÄe rŒÞkt, ƒnw «Œk… sýkÔÞku RÞkt > ÚkkÞ æÞk™ Äkhýk y…kh, òuR r™ùÞ fhu ™h™kh >>23>> …Ae Þkt Úkfe ~Þk{ ‚ÄkÔÞk, yk½k sR …kAk ð¤e ykÔÞk > fhe {wõÞktŒkt s™u ¼kus™, Œu™u ½uh sBÞk Au Sð™ >>24>> ËR Ëþo™ [kÕÞk ËÞk¤, ykÔÞk [kt„k{kt ™kÚk f]…k¤ > ¼õŒ ™Úkw ÷¾u ÷eÄku ÷kð, íÞktÚke ykÔÞk hkuÛÞ„k{u {kð >>25>> r…hkýk™e r…hkR ðuhkðe, yu™k {uŒ™u y÷Ve …nuhkðe > …Ae {rŒÞkt {éÞkt ‚nw ykðe, hkuR fkfk™e y÷Ve {wfkðe >>26>> íÞktÚke ykÔÞk ƒku[k‚ý „k{, ¼õŒ fkþeËk‚S™u Äk{ > íÞktÚke ðuÕÞu ƒu‚e ƒnw™k{e, ykÔÞk ƒwÄusu ytŒhò{e >>27>>


nðwtŒwt nXe¼kR™u Mð¡, ÚkÞwt Œuðk™wt Œuðwt Ëþo™ > íÞktÚke ykÔÞk suŒ÷…wh ð¤e, ykÔÞkt ‚nw Ëþo™u ‚kt¼¤e >>28>> ƒk¤ ð]æÄ ™u òuƒ™ sun, ykÔÞkt ‚nw {¤e Ëþo™u Œun > s™ fnu ¼÷u ykÔÞk Sð™, fk÷u Au WŒhkÞ™ Ë™ >>29>> ŒiÞu ™kÚk fnu Œuzku ƒúkñý, s{u {t„kðeyu ½]Œ {ý > «Úk{ {tzký {ýÚke fÞwO, …Ae …wAŒkt …kt[‚u XÞwO >>30>> su{ su{ …wAâwt ð¤e s™u, Œu{ Œu{ ðÄkÞwO Sð™u > {kuÞuo ™kuŒYt ™u …Ae ‚eÄwt, yu{ Þ¿k™wt …rhÞký feÄwt >>31>> yuŒku Au yrŒ …h[k™e ðkŒ, ŒuŒku òýu Au ‚tŒ ‚kûkkŒ > yu{ ™kÚku fÞkuo r™hÄkh, {ktzâku ykht¼ ™ fhe ðkh >>32>> ÷eÄkt ½e „ku¤ ½ô ˤkÔÞk, Œr¤Þk {kuËf {kuxk ð¤kÔÞk > fhe ÷kzðk ¼Þko fkuXkh, ƒeòu ykÛÞku ‚{ks y…kh >>33>> {ktzâku suŒ÷…wh{kt st„, ykÔÞk ƒúkñý ŒuzkÔÞk ‚t„ > håÞku {tz… ðuËrðrÄyu, fÞkuo fwtz Œu nku{ðk ½eyu >>34>> ¼ýu ƒúkñý {tz…{ktR, rËÞu yknqrŒ ½]Œ™e íÞktR > s…u {tºk ™u nku{u Au yÒk, ÚkkÞ rðrÄyu ÞwõŒ s„™ >>35>> s{u ƒúkñý ™ hk¾u ¾k{e, s{ku ¼kÞku s{kzu Au Mðk{e > sBÞk suðk Au {kuËf {kuxk, ¾kyku ¾wƒ fhe Ëun ¾kuxk >>36>> s{Œkt s{Œkt òÞ «ký, Œu™kt yk…ýk fw¤{kt ð¾ký > s{u ƒúkñý òuhòuhkR, yrŒ{kuË ¼Þko {™{ktR >>37>> ƒu‚u …t„íÞku ™ ykðu …kh, s{u rð« nòhku nòh > sBÞk òuhu ™ ¾wxâwt s{ý, ¾kR ¾kR™u fkÞk ƒúkñý >>38>> yu{ sBÞk yükËþ Ë™, …Ae …qhku fhkÔÞku s„™ > ËeÄkt Ëk™ ËÂûkýk ËÞk¤u, …k¤e ðuËrðrÄ «rŒ…k¤u >>39>> yu{ …qhku fÞkuo yrŒYÿ, sBÞk Âîs ûkrºk ði~Þ þwÿ > fkuR sBÞk rð™k ™ð hÌkwt, ykrz rð™k yÒk ƒnw ËÞwt >>40>> s{u s™ ƒku÷u susufkh, ÄLÞ ÄLÞ ÚkkÞ Au Wå[kh > ËuþkuËuþÚke ykÔÞkŒk s™, r™Š¾ ™kÚk™u ÚkÞk {„™ >>41>> rŒÞkt …wAâwt Œwt «§ {nkhksu, fhŒkt W¥kh rð…h ÷ksu > ÚkÞkt ~Þk{ {w¾ ‚kR Z¤e, ƒkuÕÞk ™rn hÌkk ytŒhu ƒ¤e >>42>> …Ae ‚ðuo™u þe¾s ËeÄe, yuðe ÷e÷k ©e{nkhksu feÄe > …ku»k ‚wËe ‚ó{e Au ‚khe, nrhs™ ÷ußÞku niÞu Äkhe >>43>> ŒurË …qhku ÚkÞku Au s„™, ‚ðuo hkS ÚkÞk ‚kÄw s™ > Ëwü òýu ™rn ÚkkÞ s„™, fÞkuo ™kÚku Œu r™hrð½™ >>44>> fhe Þ¿k™u Sð™ [kÕÞk, …Âù{Ëuþ{kt Ëþo™ ykÕÞkt > ‚ðuo sõŒ{kt sýkýe ðkŒ, fnu Mðk{e ©enrh ‚kûkkŒ >>45>> yuðwt ‚wýe ËkÍâkt Ëwrhs™, fnu yòýu fÞkuo s„™ >


™Úke ¼u¾™u ¾ƒh ¾he, íÞkhu „Þku yu s„™ fhe >>46>> nðu ¼u¾ Úkkþwt ‚ðuo ¼u¤k, fu{ fhe yu fhþu {u¤k > s{hký ykðþu s{kíÞku, ŒuËe Au yu Mðk{eS™e ðkŒku >>47>> ¾kþwt Y…iÞk yu ‚kYt ÷k¾ku, …ý …tÚk yu™ku ™rn hk¾ku > yu{ …hM…h …rhÞkÛÞwt, yu™k {™™wt {nkhksu òÛÞwt >>48>> ‚ðuo ‚tŒ «íÞu fnu nrh, fheyu s„™ yk…ýu Vhe > …Ae nrhs™™u ŒuzkÔÞk, {¤e suŒ÷…whu Œu ykÔÞk >>49>> hÌkk Ë™ Ëku [kh yu Xk{, …Ae „Þk ¾ku¾hkã „k{ > …h{nt‚ ‚LÞk‚e Au ‚t„u, ðeŒu rË™ yk™tË W{t„u >>50>> ykÔÞk ‚Œ‚t„e ‚nw {¤e, Úkkþu Wí‚ð yuðwt ‚kt¼¤e > ™kÚk r™Š¾ ‚w¾e ÚkÞk ‚nw, ËeÞu Ëþo™ «‚Òk ƒnw >>51>> „k{{ktÞ Œku ‚t½ ™ {kÞ, íÞkhu ƒkhu ‚wðk ‚tŒ òÞ > „kÞ feŒo™ ÚkkÞ rf÷ku÷, ykðu Ëþo™u s™ rn÷ku÷ >>52>> yu{ yk™tË Wí‚ð ÚkkÞ, r™íÞ ™kðk fktfheyu òÞ > „kŒkðkŒk ykðu ð¤e ½uh, yu{ ÚkkÞ ƒnw ÷e÷k÷uh >>53>> fhu ðkŒ «¼w ßÞkhu yk…, Œu{kt sýkðu ƒnw «Œk… > fktEf ¼qŒ ¼rð»Þ™wt ¼k¾u, ËeÞu sýkðe fuzâu ™ hk¾u >>54>> fnu s„™ fhþwt sYh, ykðwt ƒeòwt ™Úke fkuE …wh > „k{{ktÞ ‚tfku[ Au ‚hu, nku{ Úkkþu „k{™u „kUËhu >>55>> ŒuŒku òýþu ‚hðu s™, fnuþu ¼÷ku fÞkuo yu s„™ > yu{ fhu nrh ßÞkhu ðkŒ, ‚wýe s™ ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >>56>> RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu suŒ÷…whu Þ¿k fÞkuo yu ™k{u A…™{wt «fhý{T >>56>> hk„ ®‚Äwfz¾ku– yuðwt ‚kt¼¤e™u ykðeÞwt, ð¤e Ëwüs™™wt ˤ > ‚kÄw™u {ktzâk ‚tŒk…ðk, ƒnw ƒnw Ëu¾kzu Au ƒ¤ >>1>> ‚tŒ ©e™„h {ktrn, r™íÞ òŒkŒk r¼ûkkyÚko > Œu™u y‚whu ykðe yktŒÞko, {khu fhu yrŒ y™hÚk >>2>> „uze Äkufk …zu ÷kfze, ð¤e ftËu ¼kt„e frxÞwt > fÞko «nkh frzÞk¤eyu, ŒuŒku ‚tŒu ‚hðu ‚Ìkwt >>3>> Œ…‚e Ér»k f]þ Œ™{kt, Œu™u {kÚku {kux [zkrðÞk > {™„{Œku {kh ËuŒk, WŒkhk…h ÷R r„Þk >>4>> rŒÞkt sR Œkz™ fhe, Vhe ƒktrÄÞk ƒnw…uh > y‚wh™u nkÚk ykðe …zâk, su™u shkÞu ™ {¤u {uh >>5>> fkuR fnu fk™ ™kf fk…ku, fkuR fnu fhku ½kŒ Sð™e > fkuR fnu ¼ws [hý ¼kt„ku, yu{ ƒku÷u ‚u™k rþð™e >>6>> ¼k¾u ¼qtze „k¤ku {w¾Úke, ŒuŒku susu ƒku÷u Œu ÚkkuzeÞwt > òýwt {MŒf …kt[{wt, fk…e ƒúñk™wt [kuzeÞwt >>7>>


fkuRf ‚tŒ f÷u ðf÷u, y‚whnkÚk ykÔÞku ™rn > Œuýu ¾ƒh ¾ku¾hu ð¤e, ykðe™u ‚ðuo fne >>8>> ‚wýe ©enrh ©ðýu, yt„u W¼e ÚkR hku{kð¤e > yuðku fkuý yðr™ W…hu, su {khk ‚tŒ™u {khu ð¤e >>9>> fhe ™sh yrŒ fhze, ÚkÞkt ÷ku[™ ÷k÷ rðþk¤ > ¼úfwrx¼út„ [zkrðÞku, Ëu¾e ft…ðk ÷køÞku fk¤ >>10>> þrþ ‚qhs Íkt¾k …zâk, ð¤e WrXÞku ys yf¤kE > rþð fnu ‚tnkh ð¤þu, yks ™Úke hnuðk™wt fktE >>11>> $ÿ ‚wh™u ¼Þ W…ßÞku, ð¤e Ë÷u zÞko rË„…k¤ > òuR fku… {nkhks™ku, Œuýu ftÃÞku …Òk„ …Þk¤ >>12>> ð¤Œk «¼wS ƒku÷eÞk, ‚wýe ‚tŒ {k™ßÞku ‚íÞ > yk hkßÞ{kt hnuðwt ™rn, Œ{u òyku þnuh ‚whíÞ >>13>> yÄ{eo yrÄ…rŒ yrŒ, SÞkt Ä{o™e ðkŒ „R > rŒÞkt Œ{ suðk ‚tŒ™u, …¤ yuf …ý hnuðwt ™R >>14>> [k÷ku ‚tŒ Œ{u [ku…þwt, ð¤e yrŒ WŒkð¤k yktrnÚke > ‚kÄw ‚ðuo ‚Äkðòu, y{u hnuþwt yktrn Äkufk…tÚke >>15>> …Ae [hýu ÷k„e [k÷eÞk, ð¤e ‚tŒ ‚ðuo {tz¤e > ‚tŒ [khþu ‚k{xk ÚkR, „R ‚whŒ {wõŒ{tz¤e >>16>> …Ae hÌkk …kuŒk …k‚¤u, ð¤e ¾he Œu ûkrºkòŒ > Œu™u Œu yk„¤ ©enrh, fhðk Œu ÷køÞk ðkŒ >>17>> fnku ¼kR fu{ fhþwt, ykŒku y‚whu W…krz Íkr÷Þwt > ‚tŒ™u ŒiÞu þe¾ yk…e, ßÞkhu yk…ýwt ™ð [kr÷Þwt >>18>> yuðwt ‚wrý ûkrºk ¾ýrþÞk, «¼w …kAk ðk¤ku ‚tŒ™u > Œ{khk «Œk… Úkfe, swyku y{khe h{íÞ™u >>19>> yks yð‚h ykrðÞku, su™u {k„u {kuxk ‚wh > y{khk Rü™u …erzÞk, Œu™u òuþwt y{u sYh >>20>> …zâu fk{u …wXâ Vuhðu, ð¤e fh„hu fkÞh nwR > rÄfrÄf Œu™k SðŒ™u, yu™e s™uŒk ¼khu {wR >>21>> „k{ „hk‚ fkux fkhýu, ð¤e hýu [zu [rz[kux > ¼q…¼zu rþh …rz hnu, yu{ ÷ze ÚkkÞ ÷kux…kux >>22>> yun heíÞ ûkrºkŒýe, Œu™e òýu ‚nw fkuR ðkŒ > ¾kuxk‚kYt ðu¾u Ä™ {wfu, ykŒku ‚k[wt Au ‚kûkkŒ >>23>> yk…ku y{™u yk„LÞk, su òuRyu yu™wt y{u òuh > þwt Úkkþu rƒ[khk ïk™Úke, Au «¼w y{khe fkuh >>24>> …Ae «¼wS ƒku÷eÞk, yks ò¤ðku ‚nw yk…ýu > fkÕÞ òþwt fktfheyu, …Ae ƒýðwt nkuÞ Œu {h ƒýu >>25>> yu{ ðkŒ fhŒk ðne „R, hne ™rn ht[ hkíÞ >


…nkuh yuf …kuZe ò„eÞk, …kuíÞu «¼wS …h¼kíÞ >>26>> fnu Úkkyku ‚nw ‚kƒÄk, ™kðk fktfheyu ‚h > ƒk¤ ð]æÄ ™u ƒkR {kºk, ŒuŒku hnußÞku ‚ðuo ½h >>27>> yk…u yï™u W…hu, ŒhŒ ÚkÞk y‚ðkh > ‚ðuo ‚¾k ‚ßs ÚkR, ‚t„u [k÷eÞk y…kh >>28>> yïu y‚ðkh yku¤¾e, y™u Äehs ™ð þfu Ähe > …„ ™ {ktzu …]Úðe, òýwt Wzþu …kt¾w fhe >>29>> …Ae ™krn ™kÚk …kAk ðéÞk, y™u ykðe™u WŒÞko ƒkh > …kuŒu …ÄkÞko …wh{kt, íÞkt ykÔÞk y‚wh y…kh >>30>> {wA {hzu fktzkt fhzu, ð¤e ¼Þko ƒhzu ¼kÚk Au > fif ¼qhk yrŒ÷tƒwhk, …qhk …kt[ Œu nkÚk Au >>32>> ¾z„ ¾ktzkt nkÚk …ƒuzkt, ‚{þuh ‚ktøÞ fh „úrn > ƒtËwf ƒhAe ¾rh ¾h[e, y‚wh ¼qh ykÔÞk ÷R >>33>> zkZkt {kuxkt …nuhe ÷t„kuxkt, zkuxwt rËÞu {khðk > [kh Ëþk ykÔÞk Äþk, XkWfku fh Xkhðk >>34>> ðzk ðihe ÷eÄk ½uhe, s{Œk nŒk Sð™ ð¤e > {kuxe zkZe ¾z„ fkZe, {khðk™u ºkwxâk {¤e >>35>> rð«u {ktzâk ð¤e ðkhðk, …ý {k™u ™rn {Ëu¼Þko > fkZe ¾z„ fh{kt, nrhs™ …h ½kð fÞko >>36>> nrhs™ fnu nðu …k…eÞku, W¼k hnußÞku yun …„u > y{…h Œ{u ½kð feÄk, y{u ™ ƒkuÕÞk íÞkt ÷„u >>37>> ®‚n ‚he¾k þku¼Œk, ð¤e ÞwæÄ{kt òýu ½ýwt > ÄkÞk Äýuýe {khðk, ¾{u ¾z„ fkuý ûkrºkŒýwt >>38>> [kh …kzâk [kuf{kt, su nŒk y‚wh{kt yrÄ…rŒ > ƒeò ¼ýuýe ¼kr„Þk, ¼kRÞku yk…ýe …ý yk „rŒ >>39>> ðýX÷ ðuhk„k VhŒkt ™k„kt, ¼køÞk ¼qh ¼q÷e rËþk > hnuŒkt {hzŒkt yrŒXhzŒkt, ¾k‚zkt ¾kŒkt ¾qƒ ¾~Þk >>40>> yrŒ y‚kuÞk ƒnw ƒVkuÞk, fkuR fkuR™u ¼u¤wt ™R > {kÞko {kÞko fnu {w¾Úke, yu{ rhÞkur…Þku hÌkwt ÚkR >>41>> òýe™u {wfÞk SðŒk, ƒnw ÷k„e {nkhks™e ƒef > ™rnŒku yufu yuf™u, fhðk Œu nŒk Xef >>42>> …Ae ykÔÞk …kAk ð¤e, fÞko «¼w™u «ýk{ > íÞkhu ™kÚk fnu yk…ýu, nðu hnuðwt ™rn ykXk{ >>43>> nrh nrhs™ nuŒw ‚nw™k, fÕ…ð]ûk ‚{ fnuðkÞ > Œu{kt su s™ suðwt ®[Œðu, Œu™u Œu Œuðwt ÚkkÞ >>44>> ™hŒ™ Ähe ™kÚkS, ð¤e ‚qÞo ‚{ þku¼u ½ýwt > …ý …k…e™u ™ …zu …kÄYt, ™zu …k… …kuŒkŒýwt >>45>>


yu{ ¼kh WŒkÞkuo ¼qr{™ku, ðiþk¾ðrË [ŒwËoþe > ŒurË …k…e {kheÞk, su ykÔÞkŒk {khðk Äþe >>46>>

RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu y‚wh™ku ™kþ fÞkuo yu ™k{u ‚¥kkð™{wt «fhý{T >>57>>

[ku…kR– …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ, òuR y‚wh ™h™ku ™kþ > „Þk ðu÷kÕÞ ‚÷rf „k{, …Ae fåA{kt ‚ÄkÔÞk ~Þk{ >>1>> íÞktÚke fk„¤ {kufÕÞku ™kÚku, yuðwt þeË fÞwO y{ ‚kÚku > y{khu ™kuŒwt fhðwt yu{, Œ{khu …ý ½xu yu fu{ >>2>> yuŒku ÚkÞwt Au yòý{ktR, Œu™ku Äku¾ku fhþku{kt fktR > yuŒku fhkð™khk Au fkuf, Œu™ku þeË™u hk¾ðku þkuf >>3>> y{u Œ{u Œku yufs Aeyu, ½ýwt ½ýwt þwt {w¾Úke fneyu > y{u fhþwt s„™ z¼ký, rŒÞkt ykðòu ‚ðuo ‚wòý >>4>> Úkkþu Œu y{u [kfhe fhþwt, Œ{u fhþku {kt Œ{kYt ™hþwt > íÞktŒku yufkyuf nŒk y{u, Œuðk ‚{k{kt ykrðÞk Œ{u >>5>> yuðku …ºk ÷ÏÞku yrð™kþu, ykÔÞku y‚whkrÄþ™u …k‚u > ‚k{ Ëk{ Ëtz ¼uËu ¼Þkuo, ðkt[e fk„¤ rð[kh fÞkuo >>6>> ™ fhku ™w„hk™e Þkt ðkŒ, suýu {kÞko ‚kÄw ‚kûkkŒ > yu{ ‚{S {™{kt rð[khe, …Ae ƒu‚e hÌkk s¾ {khe >>7>> …Ae þwt þwt fÞwO ¼„ðk™u, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw fk™u > ykËÞkuo Au z¼kýu s„™, ykÔÞk [kirËþuÚke nrhs™ >>8>> þk¤ Ëk¤ ™u ˤkÔÞk ½ô, ÷eÄkt ½e „ku¤ r{‚he ƒnw > AkuÞu h‚™k ¼Þko fkuXkh, Œu™ku fnuŒkt Œu ™ ykðu …kh >>9>> …Ae …kuŒu …ÄkÞko {nkhks, …qhku fhðku s„™ yu fks > hÌkk Ë™ ËkuÞ yun Xk{, …Ae „Þk ½kuzk‚h „k{ >>10>> íÞktÚke ™kÚk „Þk nkÚkhku¤e, íÞkt Œuzkðe ‚tŒ {tz¤e > ykÔÞk ¼e÷ ™u ¼e÷¼q…rŒ, nkÚk òuze™u fhe rð™rŒ >>11>> ¼÷u ykÔÞk Œ{u ¼„ðk™, ËeÄkt y{™u Ëþo™ Ëk™ > W¼k yk„¤ òuze™u «ký, y{u Aeyu Œ{khk ðu[ký >>12>> fktRf ‚kU…ßÞku y{™u fks, yuðwt ‚wýe™u ƒkuÕÞk {nkhks > ykðk ‚kÄw nkuÞ r™h{k™, Œu™e hûkk fhðe r™Ëk™ >>13>> z¼ký{ktrn Úkkþu s„™, Œu{kt fhðk RåAu Au rð½™ > {nk{Ëu ¼Þko su y¼k„e, Œu™u fu{ „{u ykðk íÞk„e >>14>> {kxu yu™wt fhku W…hk¤wt, ÚkkÞ Œku fhßÞku h¾ðk¤wt > íÞkhu ƒkuÕÞku ¼e÷™ku ¼q…rŒ, yu™ku ¼kh ™Úke {khu hrŒ >>15>> {h ykðu …]Úðe…rŒ hkÞ, {k™wt Œhýk suðku {™{ktÞ > …ý {k„wt Awt òuze nwt nkÚk, {khu ½uh …ÄkheÞu ™kÚk >>16>>


…Ae ƒu‚kÞko …k÷¾e …h, hkÞ Œuze [kÕÞku r™s½h > ƒnw nuŒu fhe …ÄhkÔÞk, ¼he Úkk¤ {kuŒezu ðÄkÔÞk >>17>> …Ae ‚whŒÚke ‚í‚t„e ykÔÞk, «¼w ‚kYt …kuþk„ Œu ÷kÔÞk > þku¼u ‚whðk¤ ò{ku she, rþh ƒktÄe Au …k½ ‚ku™uhe >>18>> ƒktÄe f{hu f‚wtƒe þk÷, r™h¾e s™ ÚkÞk Au r™nk÷ > [{h AŒh yƒËk„he, Œu hÌkk Au nrh…h Ähe >>19>> Äq… Ëe… WŒkhe ykhrŒ, …Ae fhòuze fhe rð™rŒ > òuR hkS ÚkÞku hr¤ÞkŒ, «¼w ‚kt¼¤ßÞku yuf ðkŒ >>20>> y{…h {nuh yrŒ fesu, ykðwt ‚nw™u Ëþo™ Ëesu > …Ae ƒuXk …k÷¾eyu nrh, rËÄkt þnuh{kt Ëþo™ Vhe >>21>> r™Š¾ ™kÚk™u ÚkÞku ‚™kÚk, ‚nw fnu ÄLÞ ÄLÞ ™kÚk > …Ae «¼w fnu ‚wýku hks™, òÞu z¼kýu fhðk s„™ >>22>> ‚ðuo ‚ßs Úkkyku Œ{u þqh, òðwt òuþu yk…ýu sYh > …Ae hkò fnu ‚wýku ™kÚk, fnkuŒku ÷k¾ ¼e÷ ÷ô ‚kÚk >>23>> íÞkhu ƒku÷eÞk yu{ {nkhks, ™Úke yk…ýu yuðzwt fks > fktR Úkkuzk ½ýk r÷Þku ‚t„, ƒeò Au y{‚t„u Œkuht„ >>24>> ‚ßs ÚkR [kÕÞku ¼e÷hks, ƒuXk …k÷¾e …h {nkhks > ðksu Zku÷ ËËk{k r™þký, þku¼k ƒnw þwt fnwt ð¾ký >>25>> ykÔÞk z¼ký Zwtfzk ßÞkhu, ÚkÞk ½kuzu y‚ðkh íÞkhu > ½kuzku þku¼u Au ½ýwt Y…k¤ku, {ktzâku ‚ks W…h þku¼k¤ku >>26>> fkuxu fkurxÞwt nq÷h nkh, …„u ÍktÍh™ku Í{fkh > [ktËe [kufzu {kUðzu sze, {kÚku fhe Au f÷t„e ¾ze >>27>> þku¼u ŒkrðÚku ½w½he ‚kh, fuzâu f™f ¼q»ký™e nkh > fkXwt S™ f™f™wt hksu, ËkuÞ …k½zu {kuh rƒhksu >>28>> yt„kuyt„ þku¼k ‚R ¼ýwt, þku¼u ½kuzku ½huýkt{kt ½ýwt > ‚khkt þe÷ ‚kuÞk{ýku ÷k„u, [k÷u ½{fu ½w½heÞku ðk„u >>29>> Äehku [k÷u ™u ÷eÞu ðkhfe, Äúkuzâu …nkU[kÞ ™rn fkuR Úkfe > yuðu yïu [zâk {nkhks, Ëuðk Ëk‚™u Ëþo™ fks >>30>> ÷eÄe ‚ðuo ‚t½™e ‚t¼k¤, fhu [kufe Yrz h¾ðk¤ > …Ae yï …hÚke WŒhe, ƒuXk …k÷¾eyu …kuíÞu nrh >>31>> Äehu Äehu rËÞu Au Ëþo™, ½ýwt s™…h Au «‚Òk > …Ae ykÔÞk …kfþk¤k{ktÞ, ½ze yuf …kuíÞu ƒuXk íÞktÞ >>32>> …qAe …kf™e ¾ƒh ¾he, fÌkwt {kuËf {qõâk Au fhe > …Ae {kuxku fhkÔÞku {k¤, rŒÞkt ƒuXk Au Ëe™ËÞk¤ >>33>> r™¾uo ™h™khe {¤e ð]tË, su{ [fkuh ®[Œðu [tË > yu{ fhŒkt ðerŒ „R huý, …nkuh yuf …kuZâk f{¤™uý >>34>> …Ae ò„eÞk «kýykÄkh, ŒŒo ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh >


Vhe òuR Au ‚e{ ‚½¤e, …Ae ykrðÞk {tz…u ð¤e >>35>> rŒÞkt ƒúkñý nŒk nòh, fhŒk ðuË™ku {w¾u Wå[kh > ¼ýu {tºk ™u yknqrŒ Ëeyu, ðnu …h™k¤kt y¾tz ½eyu >>36>> nku{u nrð»ÞkÒk sð Œ÷, r™hËku»k s„™ yð÷ > ™k÷e fu¤e ÷®ð„ ‚ku…khe, nku{u yu÷k MðkËe þk¤ ‚khe >>37>> ƒnwrðÄ™e ÷R ‚k{„he, nku{u Au ðuËrðrÄyu fhe > ƒuXk …kuíÞu rŒÞkt ½ze [kh, …Ae ykÔÞk …t„íÞ {kuÍkh >>38>> ƒuXe …t„íÞ ƒúkñýŒýe, fkuR Úkfe Œu ™ òÞ „ýe > s{u ƒúkñý ¼kð ¼he™u, swðu …kuŒu …t„íÞ Vhe™u >>39>> …Ae s{e™u WXâk rð…h, „Þk Âîs WŒkhk W…h > yu{ sBÞk Ë™ Ëþ ‚wÄe, …Ae ykðe yufrË fwƒwÄe >>40>> ykðe y‚whu fÞkuo «ðuþ, íÞkhu Âîsu ykËÞkuo Au îu»k > fnu fktRf fhku W…kÞ, þwt rð[khe hÌkk {™{ktÞ >>41>> ykŒku …whku ÚkÞku Œu s„™, Œu{kt fktR ™ …zâwt rð½™ > ‚eÄkt ¾håÞk{kt ™ hk¾e ¾k{e, fheyu rðΙ Œku yk…ýu ðk{e >>42>> …nu÷k yk…ýkt {™w»Þ s{kzku, ƒeòt f¤u fhe™u ¾{kzku > …Ae fheyu fŒkun÷ ¼khe, …zþu ¼t„ký Úkkþu ¾wðkhe >>43>> …Ae fkuý fu™u yku¤¾u Au, ½ýk rð« yk…ýe …z¾u Au > ÷kux ÷kzðk ÷wtxes ÷uþwt, ƒeò Œ¤kð{kt ™k¾eËuþwt >>44>> „ku¤ ½e fwz÷kt ÷uþwt nkÚku, òþwt ytÄkhu W…kze {kÚku > yufyuf ÷R òþwt {kUx÷e, s{þwt ½e „ku¤ ™u hkux÷e >>45>> yu{ …rhÞkýeÞk ð¤e ðk{e, Œu Œku òýu Au ytŒhò{e > òußÞku Sð Œýe yð¤kR, fuðwt rð[kheÞwt ¾kR¾kR >>46>> yuðwt òýe™u nr‚Þk nrh, …Ae Sð™u sw„rŒ fhe > ykÔÞk …kfþk¤k™u {kuÍkh, fhe f¤ fkZâk ðk{e ƒkh >>47>> ykzk W¼k hkÏÞk ykýe …k¤k, nkÚk fhe ÷eÄe …kfþk¤k > ËR zkhku nkÚk ÷eÄe yr‚, zhe Ëwü W¼k Ëqh ¾‚e >>48>> fhðwt nŒwt yð¤wt y…kh, nkU‚ hne Œu niÞk{kuÍkh > ƒuXk nkÚk ½‚e …Ae nuXk, ƒnw ‚{Úko ©enrh rËXk >>49>> RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu Þ¿k™ku ykht¼ fÞkuo yu ™k{u yêkð™{wt «fhý{T >>58>> hk„ ‚k{uhe – ð¤Œk Œu rð« ƒku÷eÞk, {nkhks þwt fnku Aku Œ{u > su{ yk…ku yk„LÞk, Œu{ ‚nw fheyu y{u >>1>> {nkhks fnu yuf Œ{u, yuf y{khku Œ{‚kÚk > Œ{u ÷ußÞku ÷kzðk, yu ÷uþu su»xfk nkÚk >>2>> r…hþu …kuŒk™kt …khfkt, òu fhþku shkÞ > Œku Œ{™u yu Œkzþu, Œu™e hkð hku»k ™ fktÞ >>3>>


…Ae ¼ÞkO {kuËf™kt „kz÷kt, Œuýu swŒk òuæÄ swðký > …kf Vhu …t„íÞ{kt, yu{ s{kzu Sð™«ký >>4>> ŒkuÞ ƒúkñý ¼wtzkR ™ Œsu, ÷R ƒuXk yuf yuf ÷kfze > ŒiÞu {nkhks fnu fkrXÞku, Œ{u ykðku ‚nw ½kuzu [ze >>5>> ÷uðhkðe ‚ki™u ÷krXÞku, fkXe ykrðÞk ½kuzu [ze > rð™k „ku¤eyu ðAkuzeÞku, íÞkt ƒtÄwfku ƒnw …ze >>6>> ¼kt„e ¼zkfu fkuXeÞku, ‚wtËh Ëk¤™e ‚ku¤ > òýu Ëwü rð½™ …kzþwt, ‚k{wt …zâk …kuŒk™u hku¤ >>7>> ¾kuxu zkhu zhkrðÞk, fnu WXþku s{Œkt fkuÞ > sYh Œu™u {khþwt, Œ{u WXßÞku yuðwt òuÞ >>8>> swÂõŒ fhe™u s{kzeÞk, ™ð …zðk ËeÄwt rð½™ > yu{ Yze heŒþwt, {nkhksu fhkÔÞku s„™ >>9>> …Ae rËð‚ ð¤Œu, Œuzâk …whkýe …trzŒ > fhe [h[k [kuf{kt, íÞkt ÚkR …kuŒk™e SŒ >>10>> ÷k¾ku ÷kuf ¼u¤k ÚkÞk, r™h¾ðk ™Þýu ™kÚk > Œu{kt ™h Œ‚fhk, ykÔÞkŒk ™k¾ðk nkÚk >>11>> òuÞku ‚ðuo ‚t½™u, ƒnw ¾ƒhËkh ËeXk ¾hk > …Ae yï W…hu, ykðe ŒkfeÞk Œ‚fhk >>12>> ºký rËð‚™k ¼wÏÞk Œh»kk, ™Þýu r™ÿk ™ð fhe > ykðe™u swðu yï™u, íÞkt ½kuzu ½kuzu ËeXk nrh >>13>> …Ae «¼w™u …kÞ ÷køÞk, fnu ËÞk fhßÞku ËÞk¤ > ßÞktÚke „wök AwxeÞu, íÞkt fÞko „wök f]…k¤ >>14>> …Ae ‚í‚t„e ÚkR, ð¤e „Þk …kuŒk™u ½uh > yu{ …kuŒu y™uf heíÞu, fhe Œu ÷e÷k÷uh >>15>> Ëk‚™kt Ëw:¾ fk…ðk, yk…ðk Ëþo™ Ëk™ > nhuVhu nrh ‚t½{kt, ð¤e ƒu‚u {uzu ¼„ðk™ >>16>> {uzk W…h {nk«¼w, …¤ {ur÷™u …kuZâk ½ze > yòýu yuf s™ ykÔÞku, {™Vh {uzu [ze >>17>> sƒfe Sð™ òr„Þk, ð¤e y[k™f WXâk nrh > fkuý nŒwt y{…k‚¤u, yu{ fne™u heþ fhe >>18>> …nuÞkO nŒkt ƒnw…uh™kt, ð¤e ½huýkt ½ýkt ½ýkt > yt„kuyt„ yku…Œkt, ‚wtËh Œu ‚wðýoŒýkt >>19>> ðuZ ®ðxe ™u f™f fzkt, …kU[e yt„kuXe yku…Œe > ƒksw fksw ƒuh¾k ð¤e, þku¼u fk™u fwtz¤ yrŒ >>20>> ftXu nkh Œu nu{™k, nw÷h nehk ‚ktf¤e > yt„kuyt„ yk¼q»ký …nuhe, …kuZâkŒk …kuŒu ð¤e >>21>> yuðk ‚{k{kt WXkrzÞk, ð¤e òÕ{ ™hu s„Ëeþ >


Œu ‚kYt ‚nw W…hu, {nkhksu fhe heþ >>22>> …Ae yk¼q»ký WŒkheÞkt, y™u VUfeÞkt VhŒkt ð¤e > ytƒh yuf yt„u hkÏÞwt, ƒeòt {ur÷Þkt ‚ðuo {¤e >>23>> fuýu ™ sðkÞ …k‚¤u, ð¤e ƒef ÷k„u ‚nw™u > òuR Sð™ YXzk, ð¤e Ëw:¾ ÚkÞwt ƒnw™u >>24>> …Ae ¼kR hk{Ëk‚S, ÄehuÄehu …k‚u „Þk > {nkhks ð† ykurZÞu, y{ W…h fhe ËÞk >>25>> …Ae ð† …nuheÞkt, n‚e «¼wS ƒkuÕÞk ð¤e > nŒe WËk‚e yrŒ ½ýe, …ý nðu Œku ‚ðuo x¤e >>26>> …Ae rð« ŒuzkrðÞk, Œ{u fhku þe½ú h‚kuR > ÷k¾ku {ký‚ s{þu, ð¤e fu{ hÌkk Aku ‚kuR >>27>> ƒúkñý ¼u¤kýk ô½{kt, ‚wŒk Œu ‚Ë™u ‚tŒkÞ > Œu yufkuyuf™u WXkrzÞk, «¼w …kuŒu Ík÷e ƒktÞ >>28>> …Ae {™{kLÞk {kuËf fhe, s{u ðkzð ÞqÚk™kt ÞqÚk > …kh ™ ykðu …t„íÞ™ku, ð¤e {éÞk rð« ðYÚk >>29>> yk…u ‚eÄkt yrŒ ½ýkt, {k„u ‚kXâ íÞkt þŒ …kt[ > fkuR heŒu ‚hkò{™e, ð¤e ykðu ™rn ÷uþ ykt[ >>30>> susufkh Œu ÚkR hÌkku, yk…u yÒk Œu yrŒ½ýwt > ¼uxâ ƒktÄe ƒúkñýu, su s{eÞu Œu yk…ýwt >>31>> …Ae ÚkR …qýkonwrŒ, Þ¿k r™Šð½™ ÚkÞku > ƒtfkrþh ztfk ËR, «kiZ «Œk… sýkrðÞku >>32>> …Ae rðãk òuR rð«™e, ËeÄkt Ëk™ ËÂûkýk ½ýe > hkS fhe ð¤e ðkzðk, ð¤krðÞk ¼wð™¼ýe >>33>> ð¤e ¾h[Œkt ¾qxâk ™rn, ðæÞk ÷kzðk ÷k¾ku ‚rn > „ku¤ ½e ™u Ëk¤ h‚k¤, ð¤e r…ü™ku …kh ™rn >>34>> …Ae …wAâwt ™kÚk™u, yk {kuËf™wt fu{ fheyu > yk…ku ½hku½h „k{{kt, yu{ nwf{ feÄku nrhyu >>35>> …Ae {ktzâk yk…ðk, ¼he¼he {kuËf xku…÷k > yk÷Œkt ¾wxâk ™rn, …kuŒk ÷kzðk yrŒ¼÷k >>36>> ðnU[Œkt ðÄe …zâk, Œu ™kÏÞk s¤{kt stŒw™u > {nkhksu yk…e yk„LÞk, ð¤e ‚kò{ktËk ‚tŒ™u >>37>> …Ae ‚t½ ‚ðuo™u þe¾ yk…e, òyku ‚nw ‚nw™u ½uh > …t[ ðhŒ™u …k¤ßÞku, «¼w ¼sßÞku Yrz …uh >>38>> …Ae …kuŒu …ÄkheÞk, fhe Œu sÞsÞfkh > fhe ÷e¤k z¼ký{kt, y÷ƒu÷u y…h{…kh >>39>> …kuíÞu Þ¿k …qhku fÞkuo, …ku»k‚wËe …wLÞ{rŒrÚk > ŒurË Þ¿k …qhku ÚkÞku, fÞkuo ÞÚkkÞkuøÞ fktRf fÚke >>40>>


RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu z¼ký{kt Þ¿k™e ‚{kÂó fhe yu ™k{u yku„ý‚kX{wt «fhý{T >>59>> [ku…kR– yu{ Þ¿k fhe ÞËw™kÚk, [kÕÞk ~Þk{¤ku ‚¾k™u ‚kÚk > hÌkk suŒ÷…wh{kt sR, ‚t½ ‚hðu ‚t„kÚku ÷R >>1>> íÞktÚke ‚t½™u þe¾s fhe, …kuŒu [kÕÞk …Âù{ Ëuþu nrh > ‚khku …nuhe ‚wtËh ‚whðk¤, Í„u shfþe ò{ku rðþk¤ >>2>> {kÚku ƒktÄe Au …k½ ‚ku™uhe, f{h fþe fu‚h hUxk fuhe > ƒksw fksw fwtz¤ Y…k¤kt, nkÚku nu{fzkt ƒu ð¤k¤kt >>3>> niÞu nkh y…kh þku¼k¤k, Wh WŒhe {kuŒe™e {k¤k > fkuxu f™f™e ftXe þku¼u, rþþu rþh…u[ òuR {™ ÷ku¼u >>4>> [zâk ½ýk{q÷u nrh ½kuzu, ƒeò ‚¾k y‚ðkh òuzu > [kÕÞk ðkx{kt yuðk™k yuðk, ‚ðuo s™™u Ëþo™ Ëuðk >>5>> susu ðkx{kt ykrðÞkt „k{, Œuýu r™hÏÞk ‚wtËh ~Þk{ > ËuŒk Ëþo™ Ëe™ËÞk¤, ykÔÞk «¼wS Ëuþ …t[k¤ >>6>> ‚wtËh „k{ ‚kht„…wh ™k{, rŒÞkt …ÄkÞko ‚wtËh ~Þk{ > Yzk ¼õŒ Sðku ™u hkXkuz, ykÔÞk nrh fhe rŒÞkt Äúkuz >>7>> hne hkíÞ yuf rŒÞkt hks, ykÔÞk fkrhÞkýe {nkhks > rŒÞkt ¼õŒ ð‚u yuf {kt[ku, ™rn Œu fkuR r™Þ{{kt fk[ku >>8>> r™h÷ku¼e ™u yrŒ r™»fk{e, Œu™u ½uh …ÄkheÞk Mðk{e > rŒÞkt hÌkk nrh yuf rË™, …Ae ykÔÞk „Zzu Sð™ >>9>> ¼õŒ ‚¼k„e yu¼÷ SÞkt, hÌkk fktRf f]…k¤w rŒÞkt > …Ae íÞktÚke ‚ÄkðeÞk ~Þk{, ykÔÞk ™kÚk frhÞkýu „k{ >>10>> rŒÞkt hÌkk hkŒ yuf nrh, ykÔÞk hkÞ…h f]…k fhe > ‚¾k ‚ðuo Au ~Þk{‚kÚk, ykÔÞk fkuxzu ƒtÄeÞu ™kÚk >>11>> „Þk „kUz¤ ™u suŒ…h, ykÔÞk ÄkuhkS ~Þk{‚wtËh > sR s{™kðzu s„Ëeþ, íÞktÚke …kAku fÞkuo …hðuþ >>12>> ykÔÞk ËwrÄðËh ftzkuhzu, íÞktÚke …ÄkheÞk fk÷kðzu > ¼õŒ òËðS™u ¼wð™, hÌkk hkíÞ íÞkt «kýSð™ >>13>> íÞktÚke ‚¾k™u þe¾s ËR, …kuŒu [kÕÞk ‚uðf ƒu ÷R > íÞktÚke {kuzu „Þk fhe {nuh, ¼õŒ hý{÷S™u ½uh >>14>> …Ae ykÔÞk y÷iÞu Sð™, ¼õŒ ™khkÞý™u ¼ð™ > íÞktÚke „Þk Au ¼kËh „k{, ¼õŒ zku‚ku ßÞkt hŒ™kuhk{ >>15>> hÌkk hkíÞ fhe nrh {nuh, ð‚Œk ðþhk{™u ½uh > …Ae íÞktÚke fÞkuo …hðuþ, „Þk òuzeÞuÚke fåAËuþ >>16>> ykðe ytòh{kt hkíÞ hÌkk, íÞktÚke ðk÷ku Ä{zfu „Þk > ¼õŒ hk{®‚½ hkÞÄýu, fhe ‚uðk ¼he ¼kðu ½ýu >>17>> rŒÞkt hÌkk Ë™ ËkuÞ[kh, …Ae ¼ws …ÄkÞko {kuhkh >


ËR s™™u Ëþo™Ëk™, rŒÞkt hÌkk …kuŒu ¼„ðk™ >>18>> fÞkuo nwŒk‚™e™ku ‚{iÞku, ykÃÞku yk™tË ™ òÞ fneÞku > yrŒ Wzkzu ht„ „w÷k÷, fÞkuo y÷ƒu÷u y÷kirff ÏÞk÷ >>19>> ÷eÄku ÷kðku ™kÚk ‚kÚk s™u, Vk„ýþwËe …wLÞ{™u Ë™u > ŒurË ¼ws{kt Wí‚ð fÞkuo, ‚ðuo s™u {™u {kuË ¼Þkuo >>20>> fhe y÷ƒu÷u ÷e÷k÷uh, „t„khk{ nehS™u ½uh > ËR ‚wtËh™u ‚w¾ ~Þk{, íÞktÚke „Þk {k™fwðu „k{ >>21>> rŒÞkt ¼õŒ yËku¼kR ™k{, ð¤e Œuòu fuþð ™u ~Þk{ > Œu™u ËeÄkt Au Ëþo™Ëk™, íÞktÚke Œuhu „Þk ¼„ðk™ >>22>> rŒÞkt ŒuzkrðÞk ‚ðuo ‚tŒ, rËÄkt Ëþo™ ‚w¾ yíÞtŒ > íÞktÚke ykðeÞk fk¤uŒ¤kð, òuR ¼õŒ ¼e{S™ku ¼kð >>23>> hÌkk rË™ Ëku[khuf íÞktR, …Ae Vhe ykÔÞk Œuhk{ktR > ¼õŒ ™k„S ‚t½S ‚wŒkh, rŒÞkt ykÔÞk {wr™ ™u {kuhkh >>24>> fhe h‚kuR s{kzâk ‚tŒ, sBÞk s™ ¼u¤k ¼„ðtŒ > …Ae ƒku÷eÞk ‚wtËh~Þk{, ¼rh÷eÞku™u s¤™kt Xk{ >>25>> yu{ fne™u ‚tŒ [÷kÔÞk, ðk÷ku …kuŒu ð¤kððk ykÔÞk > …Ae {éÞk ‚nw™u {nkhks, Œ{u hkS hnußÞku {wr™hks >>26>> yu{ fne™u þe¾s rËÄe, …kuŒu ðkx {ktzðe™e ÷eÄe > rŒÞkt ¼õŒ {u½ku ðþhk{, xku…ý Ëuðþe ‚wtËh ™k{ >>27>> Œu™u ËR Ëhþ™ ™kÚk, ‚ðuo s™™u fÞkO ‚™kÚk > íÞktÚke ™kÚk ƒuXk Au ™kðzu, ykÔÞk ¼kËhu y÷iÞu {kuzu >>28>> fhe ftzkuhzk™e [kuhkþe, ykÔÞk ÄkuhkSyu yrð™kþe > hnu ¼kzuh …kŒ¤¼kR, hÌkk yuf rË™ «¼w íÞktR >>29>> {u½…wh ykÔÞk fhe {nuh, ‚ku™e ™khkÞý ¼õŒ™u ½uh > íÞktÚke «¼w ykÔÞk r……÷kýu, hkÏÞk nrh™u s™ fÕÞkýu >>30>> …Ae ykÔÞk yk¾u y÷ƒu÷ku, Ëðu ™khkÞý ½uh Aƒe÷ku > íÞktÚke ykÔÞk ðk÷ku y„ºkkR, SÞkt ð‚u Au …ðoŒ¼kR >>31>> rŒÞkt hÌkk nrh ƒnwrË™, ŒuzkrðÞk rŒÞkt nrhs™ > fhðk Wí‚ð yü{e fuhku, niÞk{ktrn Au n»ko ½ýuhku >>32>> rŒÞkt {kuxku {tz… fhkÔÞku, {ktrn {uzku fÞkuo {™¼kÔÞku > rŒÞkt ƒuXk ðk÷ku ð™{k¤e, ‚wtËh {qhrŒ Yze Y…k¤e >>33>> òuR s™™u ‚{krÄ ÚkkÞ, fhu ÷e¤k ™kðk r™íÞ òÞ > …Ae Âîs Ä™ne™ òuR, Œu™k ‚wŒ™u yk…e s™kuR >>34>> VÞko Vw÷ufu „k{{kt ™kÚk, yt‚u yr‚ ©eV¤ ÷R nkÚk > …Ae ykÔÞku yü{e™ku Ë™, ƒnw „w÷k÷ ÷krðÞk s™ >>35>> ¼hu {wXe nuŒu nrh nkÚku, ™k¾u ™kÚk r™ss™ {kÚku > ÚkÞk ht„u hkŒk ‚nw s™, …kzu Œk¤e fhu fehŒ™ >>36>>


yu{ ‚khku Wí‚ð fÞkuo ~Þk{u, y÷ƒu÷u y„ºkkR „k{u > ykÃÞku yk™tË s™™u Sð™u, ©kðýðËe yü{e™u Ë™u >>37>> ŒurË ÷e¤k fhe y„ºkkÞu, fhkðe yktƒu …ðoŒ¼kÞu > …Ae …ÄkheÞk „Zsw™u, ‚kÚku ÷eÄku Au ‚t½ ‚nw™u >>38>> ‚t½ Ëu¾e Ëwü ËkSÞk, …Ae hkò …k‚u hkðu „eÞk > ÷uþu ‚knuƒ þnuh Œ{kYt, yu™wt {ký‚ WŒkhku ƒkYt >>39>> ŒiÞu hkò fnu ‚wýku Œ{u, yu™wt ËeÄwt fYt hkßÞ y{u > yun ÷uþu Œku ‚w¾uÚke ÷eÞku, yu™u „k{{kt ykððk rËÞku >>40>> …Ae þnuh{kt ~Þk{ …ÄkÞko, r™ss™™u {kuË ðÄkÞko > …kuŒu rËð‚ yuf íÞkt hÌkk, …Ae ™kðk Ëk{kuËh „Þk >>41>> ™kR r™‚Þko {kun™÷k÷, [åÞwO [tË™ rð…hu ¼k÷ > Œu™u ËeÄe Au ËÂûkýk ƒku¤e, yk…e {nkuh ™kÚku yýŒku¤e >>42>> …Ae ykrðÞk þnuh{kt ~Þk{, íÞkt ðk÷u fÞkuo rð©k{ > íÞktÚke [k÷eÞk ~Þk{ ‚wtËh, ykÔÞk ™h®‚n {uŒk™u {trËh >>43>> rŒÞkt ƒu‚eÞk ½ze ƒu[kh, …Ae ykrðÞk Au …wh ƒnkh > ‚ðuo ‚t½ ‚t„u ÷R ~Þk{, …Ae ykÔÞk Výuýe „k{ >>44>> rŒÞkt ‚ðuo™u þe¾s rËÄe, yuðe ÷e¤k y÷ƒu÷u feÄe > ‚ðuo s™™u ‚w¾eÞk fhe, …kuŒu …ÄkÞko …t[k¤u nrh >>45>> ƒnwƒnw ÷e¤k fhu ÷k÷, òuR s™™u ÚkkÞ r™nk÷ > su fkuR Þku„e™k æÞk™{kt ™kðu, Œu y÷ƒu÷ku ÷kz ÷zkðu >>46>> fhu ÷e¤k yrŒþu y…kh, fnuŒkt fkuý …k{u Œu™ku …kh > su{ ‚¼h ¼Þkuo {uhký, r…ðu …t¾e Œu [kt[ «{ký >>47>> Œu{ yrŒ y„kÄ {nkhks, fkuý f¤u Œku÷u frðhks > …ý su r…Þu Œu ‚w¾e ÚkkÞ, r™ùu r™»fw¤k™tË yu{ „kÞ >>48>>

RrŒ ©e{ËufktrŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚kXâ{wt «fhý{T >>60>>

[ku…kR– …Ae …ÄkÞko Ëuþ …t[k¤ hu, SÞkt ð‚u Au Ëk‚ ËÞk¤ hu > ‚ðuo ‚t‚kh™kt ‚w¾ íÞk„e hu, yuf «¼w…Ë y™whk„e hu >>1>> …t[ rð»kÞÚke «eŒ WŒkhe hu, …t[ðúŒ «u{u hÌkk Äkhe hu > ËeÄkt Ëun Œýkt ‚w¾ ™k¾e hu, hÌkkt ytŒhu «¼w™u hk¾e hu >>2>> yuðk s™ sõŒÚke WËk‚e hu, rŒÞkt ykÔÞk yk…u yrð™kþe hu > òuR s™™k niÞk™wt nuŒ hu, ykÔÞk «¼wS ‚¾k ‚{uŒ hu >>3>> Œu™u ËeÄkt Au Ëþo™ Ëk™ hu, ƒnw ¼kðu fhe ¼„ðk™ hu > ytÄ y…t„ ƒqZk ™u ƒk¤ hu, y‚{Úko yƒ¤k ÷kò¤ hu >>4>> Œu™u ËÞk fhe nrh yk…hu, ËeÄkt Ëþo™ xkr¤Þk Œk… hu > …Ae s™u …qAâk ‚{k[kh hu, fÌkk nrhyu fhe rðMŒkh hu >>5>> su su …qAŒk „Þk Au s™ hu, Œu Œu fnuŒk „Þk Au Sð™ hu >


…Ae …wAe s„™™e ðkŒ hu, fne hkS ÚkR h¤eÞkŒ hu >>6>> su™u ™kuŒwt yðkýwt s„™u hu, Œu …ý {„™ ÚkÞk ‚wýe {™u hu > fnu ÄLÞ ÄLÞ {nkhks hu, yuðku s„™ ÚkkÞ fkuýu yks hu >>7>> ƒeò ¾[uo ƒnw ƒnw Ä™ hu, …ý ™ ÚkkÞ r™hrð½™ hu > fif s™ Œýk Sð òÞ hu, yuðwt ‚wÛÞwt Au s„™ {ktÞ hu >>8>> ÷qtxu [kuh fu ¾h[e ¾wtxu hu, ÚkkÞ VsurŒ þfkuhkt Vqxu hu > Œu Œku Œ{u fÞkuo r™Šð½™ hu, s„Sð™ «¼w s„™ hu >>9>> fnu ™kÚk yu™ku ~Þku rð[kh hu, yuðk fheyu s„™ y…kh hu > fnu Œku fheyu ð»kkuo ðh»k hu, yufyufÚke ƒeòu ‚h‚ hu >>10>> yu{ fne fÞwO …rhÞký hu, Œuzâk ‚tŒ ‚{e…u ‚wòý hu > {wõŒk™tË ™u {kuxuhk ¼kR hu, ƒúñk™tË r™íÞk™tË íÞktR hu >>11>> fnu ™kÚk ‚wýku ‚tŒ {¤e hu, fheyu rð»ýwÞ¿k yuf ð¤e hu > swyku „wsoh¾tz rð[khe hu, fkuý Xufkýu òÞ„k ‚khe hu >>12>> ƒkuÕÞk ‚tŒ ‚kt¼¤ßÞku ~Þk{ hu, Þ¿k suðwt suŒ÷…wh „k{ hu > rŒÞkt ‚wtËh fkux Œ¤kð hu, ð¤e „k{{kt Au ½ýku ¼kð hu >>13>> íÞkhu ƒkuÕÞk ‚wtËh ~Þk{ hu, yuŒku y{™u ™ „BÞwt „k{ hu > yu™ku Äýe Au Ä{o™ku îur»k hu, ŒuŒku Þ¿k fhðk fu{ Ëuþu hu >>14>> {kuÞuo ¼u¤k ÚkÞkŒk ƒúkñý hu, Œu™u …wAâwt nŒwt y{u «§ hu > Âîs ûkrºk ði~Þ þwÿ ð¤e hu, fÌkwt fu{ …qsu {kŒk {¤e hu >>15>> [khu ðýo™e yuf Au heíÞ hu, fnu fktR Au yu{kt rð„íÞ hu > ŒiÞu ƒkuÕÞk þkMºke ‚wòý hu, ‚kt¼¤ku fnwt ©wrŒ«{ký hu >>16>> Âîs ûkrºk ði~Þ su fnuðkÞ hu, Œu™u {ã {kt‚u ™ …qòÞ hu > ƒeò nkuÞ susu þwÿ ðýo hu, Œu™kt ðuËÚke ƒkhkt yk[ýo hu >>17>> íÞkhu fÌkwt {U ‚kt¼¤e ÷neyu hu, ƒeò fhu Œu™u fuðk fneyu hu > íÞkhu þkMºke fnu yu {÷uA hu, …k…e ZuZ ¼tr„ÞkÚke ™e[ hu >>18>> íÞkhu {U fÌkwt ‚ðuo ‚kt¼¤ßÞku hu, yuðk nku Œu yu{kt sR ¼¤ßÞku hu > Œu rËð‚™k ËkßÞk Au ðk{e hu, ðkŒ {u÷e Au hkò™u ¼k{e hu >>19>> {kxu sYh fhþu rð½™ hu, rŒÞkt …whku ™rn ÚkkÞ s„™ hu > íÞkhu ‚tŒ fnu s{þu ƒúkñýku hu, fu{ ™k¾þu r™s¼kýu …kýku hu >>20>> íÞkhu fnu {nkhks ‚kYt hu, fhku {™{k™u ßÞkt Œ{kYt hu > …Ae suŒ÷…wh™wt Xuhkðe hu, fhe ‚k{„úe ‚hðu ykðe hu >>21>> ÷eÄk ½e „ku¤ ™u ½ô ½ýk hu, fÞkuo „ts þk¤ Ëk¤Œýk hu > fkuR ðkŒ™e ™ hk¾e ¾k{e hu, íÞktŒku …ÄkheÞk …kuŒu Mðk{e hu >>22>> ykÔÞk ‚t½kÚku ‚t½™u ÷R hu, Œuzâk ðýŒuzâk ykÔÞk fR hu > ykÔÞk ŒuzkÔÞk ‚hðu ‚tŒ hu, ykÔÞk ‚t½ ™kðu Œu™ku ytŒ hu >>23>> rËÞu Ëþo™ «‚Òk nkuR hu, r÷Þu s™ ‚w¾ {w¾ òuR hu > …Ae ƒkur÷Þk s„Sð™ hu, ÿ»ý «»ý yu {kuxku s„™ hu >>24>>


ƒeswt Þ¿k yk ÚkkÞ ™ ÚkkÞ hu, Œu™wt ™Úke y{khu òu fktÞ hu > yu{ fne sýkðu s™™u hu, rËÞu hkíÞ rËð‚ ÿ»ý™u hu >>25>> …qsu s™ Sð™™u {¤e hu, ÷kðu …qò rðæÞurðæÞu ð¤e hu > [Š[ [tË™ nkh …nuhkðu hu, „wtÚke „shk Œkuhk Ähkðu hu >>26>> fhu …w»…™k ftfý fksw hu, ƒktÄu ƒuh¾k ‚wtËh ƒksw hu > fhu Vw÷™ku VUxku …Auze hu, ð¤e s{kzu WŒkhu Œuze hu >>27>> rËÞu Ëþo™ yuðk™k yuðk hu, s„Sð™ Au òuÞk suðk hu > yu{ fhu Au ÷e¤k y…kh hu, r™Š¾ ‚w¾ ÷eÞu ™h™kh hu >>28>> yuðwt Ëu¾e™u ËkSÞk ðk{e hu, fÌkwt ™huþ™u rþþ ™k{e hu > fnu ‚kt¼¤ku ©ðýu hks™ hu, su ‚kYt fhu Au Mðk{e s„™ hu >>29>> su rË™ku yu s„™ ÚkkÞ Au hu, Œu rË™ku hksŒus òÞ Au hu > yu™u s¿ku {wðku ŒkŒ Œkhku hu, nðu ykÔÞku Au Œ{khku ðkhku hu >>30>> {kxu Sððwt nkuÞ hks™ hu, Œku ™ fhðk rËÞku s„™ hu > ‚wýe ykðe ™huþ™u yktÄe hu, fnu òyku ÷kðku yu™u ƒktÄe hu >>31>> yu{ fÞwO …rhÞký íÞktR hu, òÛÞwt ytŒhòr{yu yktR hu > òuÞwt rð[khe fhþu rð½™ hu, y{u hnuþwt Œku r…zkþu s™ hu >>32>> …Ae «¼wS [rzÞk ½kuzu hu, ÷R ‚t½™u „Þk [hkuzu hu > …Ae fuzu ykðe fxfkR hu, ykÔÞk ¼„ðk fhðk ¼qtzkR hu >>33>> Œuýu Mðk{e ‚ÄkÔÞk ‚kt¼¤e hu, „Þk Äwz VkfŒk Œu ð¤e hu > …Ae ‚ktÍu ykÔÞk …kuŒu ™kÚk hu, yr‚ fþu÷ ‚¾k Au ‚kÚk hu >>34>> ‚tŒku Œ{khe hûkk™u fks hu, ‚¾u ÄkÞkO Au ykÞwÄ yks hu > nðu y{u Œku òþwt z¼ký hu, Œ{u hnußÞku Þkt ‚tŒ ‚wòý hu >>35>> …Ae …ÄkheÞk …kuŒu ~Þk{ hu, ‚¾k ÷R™u z¼ký „k{ hu > rŒÞkt sR™u nŒwt su r‚Äwt hu, ŒuŒku ‚hðu {„kðe ÷eÄwt hu >>36>> Œuýu s{krzÞk s™ ƒnw hu, ðýo yZkh Œu ð¤e {W hu > ykÃÞkt s{kze ð¤e ð‚™ hu, yu{ feÄku Au ™kÚku s„™ hu >>37>> ykÔÞk ¼„ðk fnu ¼wÕÞk y{u hu, yrŒ ‚{Úko Aku Mðk{e Œ{u hu > y{u y{kYt yð¤wt feÄwt hu, yÚko rð™k y…hkÄ ÷eÄwt hu >>38>> íÞkhu {nkhks fnu ™Úke fktR hu, òyku s{ku suŒ÷…wh{ktR hu > …Ae s{kze òur„™e Íwtzwt hu, fÞwO ðk{eyu ðk{e™wt ¼qtzwt hu >>39>> fhðk nŒk s„™ n{uþ hu, ™ fhðk ËeÄk Œu ™huþ hu > ŒuŒku fÌkwt nŒwt …kuŒu …nu÷wt hu, ÚkÞwt Œu{™wt Œu{s Au÷wt hu >>40>> yu{ s„™ ÚkÞku yu òýku hu, {nkþwËe …t[{e «{kýku hu > òuR hkS ÚkÞk nrhs™ hu, Ëw:¾ …kr{Þk …k…eÞk {™ hu >>41>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k-™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ©enrh …kt[k¤Úke suŒ÷…wh …Äkhe Þ¿k fÞkuo yu ™k{u yuf‚Xâ{wt «fhý{T >>61>>

[ku…kR– …kuŒu ËÞk¤w nŒk z¼ký, ‚wtËhðh ~Þk{ ‚wòý >


íÞktÚke [k÷eÞk ytŒhò{e, ykÔÞk ƒwÄus{kt ƒnw™k{e >>1>> nrh¼õŒ rŒÞkt nrX¼kR, hÌkk hkíÞ rŒÞkt ‚w¾ËkR > íÞktÚke ykÔÞk …A{u {nkhks, SÞkt ¼õŒ ykuÄð suhks >>2>> hne hkíÞ yuf Œu™u ½uh, íÞktÚke ðk÷ku ykÔÞk Au ͪÍh > ‚t„u ¼õŒ nŒku {uh suXku, yrŒð]æÄ yt„u ð¤e rËXku >>3>> Œu™u …nuhkÔÞku ‚wtËh Mðkt„, ò{ku she ™u ‚ku™uhe …k„ > hne hkíÞ ™u [kÕÞk ËÞk¤w, ykÔÞk fwtz¤{ktrn f]…k¤w >>4>> {kuxk ¼õŒ {k{iÞku ™u hk{, Œu™u ½uh hÌkk sw„ ò{ > íÞktÚke ‚kht„…wh ykðeÞk, rË™ ºký ‚wÄe rŒÞkt hÌkk >>5>> …Ae ykÔÞk ™k„zfu ™kÚk, ‚ðuo ‚¾k Au …kuŒk™u ‚kÚk > rŒÞkt ¼õŒ ‚whku ‚Œ‚t„e, nrh¼õŒ sõŒÚke y‚t„e >>6>> Œu™u ½uh r„rhÄh „Þk, rË™ [kh‚wÄe rŒÞkt hÌkk > yrŒnuŒu s{kzâk Sð™, «¼w s™…h Au «‚™ >>7>> Ëuðk Ëþo™ s™{™ ¼kÔÞkt, ‚wtËh ð† ~Þk{¤u {„kÔÞkt > ðk÷u …nuÞkuo ‚ku™uhe ‚wðk„, suýu òuÞk Œu™kt {kuxkt ¼køÞ >>8>> …Ae íÞktÚke ~Þk{¤ku ‚ÄkÔÞk, …kuŒu ™kÚk r……hzeÞu ykÔÞk > rŒÞkt ¼õŒ …rðºk su …eXku, Œu™u ½uh hÌkk {kð {eXku >>9>> íÞktÚke [k÷eÞk ‚wtËh~Þk{, „Þk ¼õŒ {ktŒhk™u „k{ > íÞktÚke ¼kUÞhu ¼kus™ feÄwt, ¼õŒ ™kò™u Ëþo™ ËeÄwt >>10>> …Ae íÞktÚke ykÔÞk „ku¾÷kýu, òøÞkt ¼køÞ ¼õŒ Sðku òýu > íÞktÚke [kr÷Þk …qhýfk{, ykÔÞk f]…k¤w frhÞkýu „k{ >>11>> rŒÞkt hÌkk hkS ÚkR ƒnw, ykÔÞk Ëk‚ Ëhþ™u ‚nw > yu{ fhŒkt nwŒk‚™e ykðe, fhe ÷e¤k ÷k÷u {™¼kðe >>12>> rŒÞkt Wzkzâku ðk÷u „w÷k÷, ‚ðuo ‚¾k fÞko ht„u ÷k÷ > ð¤e fhu ÄwLÞ Œk÷e ðksu, ÷kuf ÷ksðk¤k òuR ÷ksu >>13>> fhe Wí‚ð ™u …Ae {kð, ykÃÞku y÷iÞk™u rþh…kð > fÌkwt hk¾ßÞku ykðku s ðuþ, Vhe ykðßÞku ðk¤kf Ëuþ >>14>> ‚¾k ‚t„u ÷R Ëþ rðþ, fhßÞku «¼w™e ðkŒku n{uþ > yu™u yux÷e yk„LÞk fhe, …Ae íÞktÚke …ÄkheÞk nrh >>15>> ð‚u fkuxzu «u{ …wŒ¤e, Œu™u ½uh „Þk ðk÷ku ð¤e > íÞktÚke …ÄkÞko ™zk÷u „k{, SÞkt ¼õŒ „t„uð ™u hk{ >>16>> rŒÞkt s{kzâk ÷¾{ýu hks, …Ae ƒtÄeÞu „Þk {nkhks > hkíÞ þuX swXk ½uh hÌkk, …Ae „kUz¤Úke ðzu „Þk >>17>> íÞktÚke ¼kËhu «¼w …ÄkÞko, ËuR Ëþo™ {kuË ðÄkÞko > …Ae íÞktÚke r……r¤Þu ykÔÞk, ½ýwt {k™ƒkR {™ ¼kÔÞk >>18>> íÞktÚke hý WŒheÞk hks, ykÔÞk fåAËuþ {nkhks > fhe fåA{kt f]…k f]…k¤u, ËeÄkt Ëþo™ ‚nw™u ËÞk¤u >>19>>


ðk„z …kðh fåA yƒzk‚u, fÞkO nrh™kt Ëþo™ Ëk‚u > fhe ¼wsu ¼e{yufkËþe, …Ae …ÄkheÞk ðktýu ƒuþe >>20>> WŒhe nrh ykÔÞk nk÷kh, ykÃÞkt Ëk‚™u ‚w¾ y…kh > susu ðkx{kt ykðu Au „k{, rŒÞkt ðk÷ku fhu rðþhk{ >>21>> rËÞu Ëþo™ «‚Òk ½ýwt, {™ Au ‚kuhX òðkŒýwt > íÞktÚke ykðeÞk „Z Shýu, hÌkk hkíÞ ™ òrýÞk fuýu >>22>> …Ae íÞktÚke [kÕÞk y÷ƒu÷ku, ykÔÞk y„ºkkR Au÷ Aƒe÷ku > hÌkk rË™ Ëþ rŒÞkt ~Þk{, …Ae ykðeÞk …t[k¤u „k{ >>23>> ¼õŒ rþhku{rý Íeýku¼kR, rŒÞkt hÌkk ~Þk{ ‚w¾ËkR > ‚ðuo s™™u Ëþo™ ËeÄkt, fhe f]…k f]ŒkhÚk feÄkt >>24>> …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk nrh, ykÔÞk {kýkðÿ {nuh fhe > SÞkt ¼õŒ ð‚u {Þkhk{, „ku®ðË ¼kýku yktƒku ðk½ku ™k{ >>25>> ð¤e ð‚Œk ykrË su s™, Œu™u ™kÚku rËÄkt Ëhþ™ > …Ae íÞktÚkfe ykðeÞk ~Þk{, ËuŒk Ëhþ™ „k{ku„k{ >>26>> ykÔÞk frhÞkýu …kuŒu f]…k¤w, Ëuðk Ëþo™ ‚nw™u ËÞk¤w > rŒÞkt ykðeÞk Au ‚tŒËk‚, {nk{wõŒ ytŒhu «fkþ >>27>> ‚Ëunu òÞ rn{k÷k…kh, …kuŒu „Þk ykÔÞk ËkuÞðkh > yk… RåAkyu ykðu ™u òÞ, ƒeò fkuR Úkfe ™ sðkÞ >>28>> Œu™e ¾ƒh …wAe yrð™kþu, ‚ðuo fne Au Œu ‚tŒËk‚u > fnu ™kÚk ‚wýku ‚tŒËk‚, hnku ‚Œ‚t„{kt fhe ðk‚ >>29>> yu{ fne™u ‚{~Þk rfÄe, ‚tŒu ðkx rn{k¤k™e ÷eÄe > …Ae ŒuzkrðÞk ‚ðuo ‚tŒ, Ëuðk Ëk‚™u ‚w¾ yíÞtŒ >>30>> {uÕÞk hkò ¼„Œ™u hksu, fnußÞku ykðu ‚nw Ëþo™ fksu > ykÔÞk ‚tŒ Œu ‚hðu {¤e, nŒe ËuþkuËuþ su {tz¤e >>31>> ‚ðuo ykðeÞk «¼wS …k‚, ykðe r™hr¾Þk yrð™kþ > ‚k{k ykðe™u {¤eÞk ~Þk{, …whe ‚tŒ™k niÞk™e nk{ >>32>> …Ae ƒuXk ‚tŒ ™u ©enrh, Œu™u …wAâwt ðk÷u «u{u fhe > ‚tŒ ‚wr¾Þk Aku Œ{u ‚nw, n{ýkt Ëwƒ¤k rË‚ku Aku ƒnw >>33>> fktRf yrÄfwt s{ßÞku yÒk, ‚w¾u ÚkkÞ «¼w™wt ¼s™ > yu{ fÌkwt Au ËÞk fhe™u, …ý íÞk„ ðk÷ku Au nrh™u >>34>> …Ae s™™u s{kzâk ™kÚku, «u{u r…hMÞwt …kuŒk™u nkÚku > su «‚kËe™u RåAu Au ys, ŒkuÞ {¤Œe ™Úke yuf hs >>35>> su «‚kËe ‚kYt rþð yk…, ‚Ìkku …khðrŒS™ku þk… > Œu «‚kËe …k{e ‚nw ‚tŒu, rËÄe ¼kðufhe ¼„ðtŒu >>36>> yrŒyZ¤ ZéÞk yrð™kþe, ~Þk{‚wtËhðh ‚w¾hkþe > ð¤e ™kðk òÞ ßÞkhu ™kÚk, íÞkhu ‚tŒ r÷Þu ‚nw ‚kÚk >>37>> rŒÞkt Vuhðu yï™u nrh, swðu s™ ‚nw ÿ„ ¼he >


swðu s™™u Sð™ «ký, Ëu¾e ðu»k™u fhu ð¾ký >>38>> fnu ‚nwŒýw Œus ð¤e, ykÔÞwt yk ‚tŒ{kt ‚ðuo {¤e > yu{ fne hkS ƒnw ÚkeÞk, …Ae ™kÚk WŒkhu ykðeÞk >>39>> yu{ fhŒkt ÷e¤k r™íÞ ™ðe, …Ae sL{kü{e Œu ykðe > fÞkuo Wí‚ð yrŒ yk™tËu, ‚w¾ ÷eÄwt ‚nw s™ð]tËu >>40>> „k{ku„k{Úke ykÔÞk nŒk Ëk‚, Œuýu r™hr¾Þk yrð™kþ > rŒÞkt {u½ Íhu Íh{heÞk, h{u y÷ƒu÷ku yk™tË ¼rhÞk >>41>> òuR s™ ÚkÞk Au {„™, yu{ rðíÞku yü{e™ku Ë™ > yuðe ÷e¤k y÷ƒu÷u fhe, …Ae íÞktÚke …ÄkheÞk nrh >>42>> ykÔÞk ‚w¾…whu ‚w¾®‚Äw, rË™ËÞk¤ rË™™k ƒtÄw > hÌkk …kuŒu rŒÞkt rË™ [kh, ykÃÞkt ‚tŒ™u ‚w¾ y…kh >>43>> íÞktÚke ykÔÞk ‚kht„…whu ™kÚk, ‚¾k ‚tŒ ‚nw …kuŒk ‚kÚk > rËÞu Ëþo™ «‚Òk nkuR, ÚkkÞ {„™ s™ {w¾ òuR >>44>> ð¤e {{uo ƒku÷u {h{k¤ku, òýu s™™e Au÷ Aku„k¤ku > {{uo ¼he nrh fhe nk‚, ykÃÞku ƒk…w¼kR™u ‚tLÞk‚ >>45>> su™u su{ ÚkkÞ Au ‚{k‚, Œu™u Œu{ fhu yrð™kþ > {kxu òýðk ytŒhò{e, …Ae ‚tŒ «íÞu ƒkuÕÞk Mðk{e >>46>> ‚tŒku òyku nðu ‚nw {¤e, Vhku ËuþkuËuþ{kt {tz¤e > su™u ¼ýðwt nkuÞ Œu ¼ýßÞku, ‚nw r™Þ{{kt fwþ¤ hnußÞku >>47>> su su ÚkkÞ r™Þ{{ktÚke ƒkYt, yuŒku ™Úke „{Œwt y{kYt > íÞkhu ‚tŒ fnu ‚íÞ Mðk{e, yu{ fne [kÕÞk rþþ ™k{e >>48>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku yü{e Wí‚ð yu ™k{u ƒk‚Xâ{wt «fhý{T >>62>> hk„ ‚k{uhe– …Ae «¼wS …ÄkheÞk, …kuŒu Œu „wsoh Ëuþ > ÷e¤k fhe „wshkŒ{kt, …t[k¤u fÞkuo «ðuþ >>1>> ‚í‚t„e ‚kuhX™kt, nk÷kh™kt nrhs™ > Œu™u W…h ËÞk fhe, ËeÄkt ‚nw™u Ëþo™ >>2>> Ëk‚ W…h ËÞk¤™u, ËÞk Ë÷{kt yrŒ½ýe > òýku {khk s™™u, rËÞwt ‚t…rŒ ‚w¾Œýe >>3>> s… Œ… ŒehÚk fhŒu, ™kðu ÄhŒu òu„e™u æÞk™ > Œu ykðu s™™u ¼wð™ [k÷e, {nuh fhe {nuhðk™ >>4>> Vhu fhu …kð™ …]rÚkðe, swðu òýu yòýu s™ > sõŒ ykùÞo òuR™u, fhu ¼kð y¼kðu ¼s™ >>5>> su™u Ëþo™u Ëw»f]Œ ™kþu, y™u M…h‚u ™kþu …k… > Œun nrh™u ‚t¼khŒkt, ‚nw þwæÄ ÚkÞkt Au yk… >>6>> ÷køÞku ¼Þ ÷wtxf s™™u, y™u …k…e™u …ezk ÚkR > zÞko ™h ŒMfhk, y™u Ëwü Ëw:¾ …kBÞk ‚R >>7>>


fr¤{kt ‚Œsw„ feÄku, «¼w …kuŒu «fxe > Œu òýu s™ …kuŒkŒýk, ™ òýu fwzeÞkt f…xe >>8>> ¾k™ …k™ …x ðzu, ‚ðuo s™ ‚w¾e ƒnw > Œu «Œk… {nkhks™ku, «fx s™ òýu ‚nw >>9>> …wY»kku¥k{ …qhý «fxâk, y™uf Sð WæÄkhðk > ËÞk fhe Vhu Ëuþ{kt, r™ss™™kt fkhs ‚khðk >>10>> susu Ëuþ{kt Ëk‚ nŒk, ¼sŒk nŒk ¼„ðk™ > „kuŒe Œu™kt „k{ …kuŒu, ËeÄkt Ëþo™ Ëk™ >>11>> …Ae ykðe …t[k¤{kt, y™u ÷eÄk ‚¾k ‚kÚk > ½kuzu [ze „wshkŒ{kt, ykÔÞk z¼kýu ™kÚk >>12>> Ëþo™ ËeÄkt Ëk‚™u, ËÞk¤u ËÞk fhe > ‚tŒ™u ‚w¾ yk…ðk, …ÄkheÞk …kuŒu nrh >>13>> Œu ‚kt¼¤e ‚Œ‚t„e ‚ðuo, ykrðÞk ŒŒfk¤ > ðuÕÞ ½kuzk „kz÷u, ƒu‚khe ƒwZkt ƒk¤ >>14>> ™Þýu r™Š¾ ™kÚk™u, ð¤e nh¾eÞk niÞu ½ýwt > ytŒh{kt ‚w¾ ykrðÞwt, {w¾ òuR {kun™Œýwt >>15>> …Ae nkÚk òuze nrh yk„u, fhu rð™trŒ ðkh{ðkh > «¼w ¼÷u …ÄkheÞk, ÷eÄe y{khe ‚kh >>16>> …Ae «¼w™u …qSÞk, ð¤e [håÞkt [tË™ ½ýkt > …w»…nkh …nuhkrðÞkt, fÞkO Aku„÷kt Vw÷Œýkt >>17>> ytƒh ‚wtËh yk¼q»ký, yhr…Þkt y÷ƒu÷™u > Äq… Ëe… fhe ykhŒe, …kÞ ÷køÞkt Aƒe÷k Au÷™u >>18>> ¼kus™ ÔÞts™ ¼÷e ¼kŒu, s{kzeÞk Sð™™u > sBÞk ¼qÄh ¼kðþwt, fhðk s™ «‚Òk™u >>19>> …Ae ƒktæÞku ®nzku¤ku ƒkhýu, ‚wtËh ðzu ‚kuÞk{ýu > rŒÞkt rðhkßÞk ™kÚkS, òuR s™ òÞ ¼k{ýu >>20>> yu{ fif Ë™ Ëþo™ ËR, ™ð÷k Œu ™un ðÄkheÞk > …Ae ‚ðuo™u þe¾ yk…e, …kuŒu …ý …ÄkheÞk >>21>> ykðu òÞ ‚ðuo Ëuþu, …ý hnu ½ýwt …kt[k¤ > r™ss™™u ‚w¾ Ëuðk, fhu ÷e¤k ËÞk¤ >>22>> ƒk¤ òuƒ™ ð]æÄs™, ð¤e ™h ™khe fnuðkÞ > sõŒ ðkŒ òýu ™rn, ‚nw „wý nrh™k „kÞ >>23>> …Ae yuf rË™ ™kÚk fnu, ‚í‚t„e ‚nw™u sýkðßÞku > y{u ykðþwt ðWXu, Œ{u …ý íÞkt ykðßÞku >>24>> ‚wtËh {k‚ ‚kunk{ýku, fkŠŒf þwrË …wLÞ{ fiÞu > ykÔÞkŒkt s™ yk„¤u, …kuŒu …ý ykÔÞk ŒiÞu >>25>> …ÄkÞko …Âù{ ËuþÚke, ƒwÄus{kt rË™ Ëku hÌkk >


…Ae ðk÷ku ðWXu, yïu [ze™u ykðeÞk >>26>> ‚tæÞk ‚{u ©enrh, «¼wS …ÄkheÞk > Ëþo™ ËR Ëk‚™u, Œu™k Œu Œk… r™ðkheÞk >>27>> …Ae VheÞk ‚t½{kt, Ëþo™ Ëuðk ©enrh > ÷k¾ku ÷kufu ÷kð ÷eÄku, r™hr¾Þk ÷ku[™ ¼he >>28>> …Ae ykðe WŒÞko, ð¤e ‚wtËh þkuÄe òøÞ > ‚Œ‚t„e™u fw‚t„e™ku, fheÞku Au rð¼k„ >>29>> …Ae …kuŒu rðhkrsÞk, ðuÕÞ W…h ðk÷{ ð¤e > ‚Œ‚t„e™u ‚tŒ ‚ðuo, ƒuXe {wr™™e {tz¤e >>30>> ‚Œ‚t„e ‚ðuo fnu, rËÞku yk„LÞk ËÞk¤ > y{u Œ{khu fkhýu, fhkðeÞu ‚wtËh Úkk¤ >>31>> yk…eÞu y{™u yk„LÞk, ‚tŒ ‚kYt fhkðeÞu h‚kuR > íÞkhu {nkhks fnu ‚kYt, fhkðßÞku ‚nw fkuR >>32>> …Ae yun ‚{u ykhku„eÞk, ð¤e …whe ‚wtËh …kf > Wsß𤠼kŒ Ëk¤ yð÷, ‚wtËh Œ¤u÷kt þkf >>33>> s{e Sð™ …kurZÞk, fÞkuo ðu÷ W…h rðþhk{ > r™h¾Œkt s™™kÚk™u, ðrn „Þk [khu ò{ >>34>> …Ae «¼kŒu «¼w ò„e, ™kðk [k÷eÞk ™kÚk > ™kheòwÚk ™ku¾wt fhe, ÷eÄk ‚¾k ‚ðuo ‚kÚk >>35>> …Ae ™kne ™kÚk …ÄkheÞk, „Þk „k{{kt ½kuzu [ze > ‚uðf™u rþh…kð ykÃÞku, rþð™u …kÞ …ze >>36>> …Ae WŒkhu …ÄkheÞk, ËuR ËËk{kt ËÞk¤ > ykðe ƒuXk ŒYŒ¤u, ™krn s{ðk «rŒ…k¤ >>37>> sBÞk nrh sw„íÞu fhe, su{ ½xu Œu{ ƒu‚e yk‚™u > …Ae ‚ðuo Úkk¤ ÷R, rËÄe «‚kËe Ëk‚™u >>38>> yu{ y÷kirff fhe ÷e¤k, ðWXk{kt ðk÷u ð¤e > …Ae ‚nw™u þe¾ yk…e, ‚tŒ Vhku ƒktÄe {tz¤e >>39>> …Ae …kuŒu …ÄkheÞk, fhe fkhs {kuxwt ‚rn > suýu r™hÏÞk ™kÚk™u, Œu s{nkÚk òðk™k ™rn >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ðWXk™ku ‚{iÞku fÞkuo yu ™k{u ºku‚X{wt «fhý{T >>63>> [ku…kR– …Ae …kuŒu „Þk „wshkŒ, hÌkk z¼ký{kt ËkuÞ hkŒ > nŒe ‚tŒ™e {tz¤e ‚kÚk, ð¤Œkt ðhŒk÷u ykrðÞk ™kÚk >>1>> rŒÞkt hÌkk nrh ‚tŒ ‚nw, fhe ÷e¤k ykÃÞkt ‚w¾ ƒnw > hÌkk …t[ hkíÞ …kuŒu rŒÞkt, …Ae ÞktÚke ƒwÄusu ykrðÞk >>2>> íÞktÚke [k÷eÞk ‚{Úko Mðk{e, ykÔÞk ƒku[k‚ýu ƒnw™k{e > ƒk{ý „k{™u yuf÷ƒkhu, …kuŒk ‚h‚ðrý {ne…khu >>3>>


sR …kËhu …kAk ð¤eÞk, ykðe ðhŒk÷u ‚tŒ™u {¤eÞk > íÞktÚke [k÷e W{huXu „Þk, Ëuðk Ëþo™ «‚Òk ÚkÞk >>4>> ðkòt ðksŒu …ÄkÞko ~Þk{, ykÔÞwt ‚k{iÞu ‚½¤wt „k{ > ËeÄkt Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™, hne hkíÞ [kÕÞk ¼„ðk™ >>5>> ¼kð „k{™k ÷kuf™u ƒnw, ykÔÞkt …whƒkhkt {¤e ‚nw > Œu™u Ëþo™ ËR ËÞk¤, fhe fÕÞký [kÕÞk f]…k¤ >>6>> ‚t„u ykÃÞku Œku ¼kus™ Úkk¤, ÞÚkkÞkuøÞ sBÞk Œu ËÞk¤ > …Ae ykÔÞk zzw‚h „k{, fÞkuo fX÷kÕÞu rðþhk{ >>7>> yktŒhku¤e ôxrzÞu {nkËuð, rŒÞkt …ÄkÞko ËuðkrÄËuð > rŒÞkt rþð™kt Ëþo™ feÄkt, ð† ‚ðuo ‚uðf™u ËeÄkt >>8>> ykÃÞk Y…iÞk {wXze ¼he, …Ae íÞktÚke …ÄkheÞk nrh > ykÔÞk ÷wðktøÞ ‚÷fe „k{, …Ae «ktrŒÞu …ÄkÞko ~Þk{ >>9>> íÞktÚke [kr÷Þk ~Þk{ ‚wtËh, ykÔÞk ðkÕÞ{S rðò…h > íÞktÚke „urhŒu „Þk „ku…k¤, rðþ™„ú …ÄkÞko ËÞk¤ >>10>> rŒÞkt s{kzâk ƒúkñý ½ýk, fhe {kuËf r{‚rhŒýk > íÞktÚke „Þk ôÍu {nu‚kýu, rŒÞkt s™™u s{kzâk …hkýu >>11>> …Ae ykÔÞk fŠs‚ý ™kÚk, ‚¾k ‚ktÏÞÞku„e nŒk ‚kÚk > …Ae {nkhks {kuxuhu ykÔÞk, þnuh™k ‚Œ‚t„e ƒku÷kÔÞk >>12>> íÞktÚke suŒ÷…wh …ÄkÞko, s™™u niÞu n»ko ðÄkÞko > yu{ Vhe nrh ‚ðuo „k{, fÞkO Au r™ss™™kt fk{ >>13>> Ëk‚ yÚkuo VÞko ‚ðuo Ëuþ, …Ae fÞkuo …t[k¤u «ðuþ > rŒÞkt Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt, {¤e ™kÚk f]ŒkhÚk feÄkt >>14>> …Ae ykÔÞku Au Vk„ý {k‚, ÚkÞk nku¤e h{ðk nw÷k‚ > rŒÞkt nrhs™™u ŒuzkÔÞk, Ëþrðþ ‚tŒ …ý ykÔÞk >>15>> …Ae ‚wtËh ykÛÞku ‚{ks, ht„ fuþh h{ðk fks > Œu÷ Vw÷u÷ „w÷k÷ ½ýk, {uÕÞku ‚{ks ™ hk¾e {ýk >>16>> ‚¾k Œkfe hÌkk Au ŒiÞkh, s{u Sð™ yux÷e ðkh > ßÞkhu s{e ÷eÄwt Au Sð™, rŒÞkt ykðe™u ½uheÞk s™ >>17>> ÷kÔÞk ht„ ‚wht„ „w÷k÷, ½uhe÷eÄk Au ½h{kt ÷k÷ > Aktxu ht„ Wzu AkuéÞwt ½ýe, [ze „hËe „w÷k÷Œýe >>18>> ht„ ‚kuht„u htøÞk ht„e÷ku, h‚ƒ‚ ÚkÞk Au Aƒe÷ku > …Ae ™kÚk fnu ‚wýku Œ{u, {k„ku V„ðk Œu ykr…Þu y{u >>19>> yu{ fhe y÷ƒu÷u ðkŒ, ‚wýe s™ ÚkÞk hr¤ÞkŒ > ðkYt {k„þwt y{u {nkhks, ËußÞku hkS ÚkR Œ{u hks >>20>> íÞkhu hks fnu hkS AiÞu, {k„ku {™{kLÞwt y{u ËiÞu > íÞkhu ƒkuÕÞk s™ òuze nkÚk, Œ{ …k‚u yu {k„eÞu ™kÚk >>21>> {nkƒ¤ðtŒ {kÞk Œ{khe, suýu ykðheÞkt ™h™khe >


yuðwt ðhËk™ rËSÞu yk…u, yun {kÞk y{™u ™ ÔÞk…u >>22>> ð¤e Œ{khu rð»ku Sð™, ™kðu {™w»Þ ƒwÂØ fkuR Ë™ > susu ÷e¤k fhku Œ{u ÷k÷, Œu™u ‚{Íw y÷kirff ÏÞk÷ >>23>> ‚Œ‚t„e su Œ{khk fnkðu, Œu™ku fuËe y¼kð ™ ykðu > Ëuþ fk¤ ™u r¢Þkyu fhe, furË Œ{™u ™ ¼w÷eÞu nrh >>24>> fk{ ¢kuÄ ™u ÷ku¼ fw{rŒ, {kun ÔÞk…e™u ™ Vhu {rŒ > Œ{™u ¼sŒkt ykzwt su …zu, {k„eÞu yu y{™u ™ ™zu >>25>> yux÷wt {k„eÞu AiÞu y{u, ËußÞku ËÞk fhe nrh Œ{u > ð¤e ™ {k„eyu y{u sun, Œ{u ‚wýe ÷ußÞku nrh Œun >>26>> furË Ëuþku {kt Ëunkr¼{k™, suýu fhe rð‚hku ¼„ðk™ > furË fw‚t„™ku ‚t„ { ËußÞku, yÄ{o Úkfe W„khe ÷ußÞku >>27>> furË Ëuþku{kt ‚t‚khe ‚w¾, Ëuþku {kt «¼w ðk‚ rð{w¾ > Ëuþku {kt «¼w sõŒ {kuxkR, {Ë {í‚h Rh»kk fktR >>28>> Ëuþku {kt Ëun ‚w¾ ‚tÞku„, Ëuþku {kt nrhs™™ku rðÞku„ > Ëuþku {kt nrhs™™ku y¼kð, Ëuþku {kt yntfkhe Mð¼kð >>29>> Ëuþku {kt ‚t„ ™kÂMŒf™ku hkÞ, {u÷e Œ{™u su f{o™u „kÞ > yu ykrË ™Úke {k„Œk y{u, Ëuþku {kt ËÞk fhe™u Œ{u >>30>> …Ae ƒkur÷Þk ~Þk{‚wtËh, òyku ykÃÞku Œ{™u yu ðh > {khe {kÞk{kt ™rn {wtÍkyku, ËunkrËf{kt ™rn ƒtÄkyku >>31>> {khe r¢Þk{kt ™rn ykðu Ëku»k, {™u ‚{Íþku ‚Ëk yËku»k > yu{ fÌkwt ÚkR hr¤ÞkŒ, ‚nwyu ‚íÞ fhe {k™e ðkŒ >>32>> ËeÄk Ëk‚™u V„ðk yuðk, ƒeswt fkuý ‚{Úko yuðwt Ëuðk > yu{ hBÞk ht„¼h nku¤e, nrh‚kÚku nrhs™ xku¤e >>33>> ÚkÞk h‚ƒ‚ ht„¼e™ku, [k÷ku ™kðk fnu ™kÚk Ëe™ku > …Ae …kuŒu ÚkÞk y‚ðkh, ‚t„u [k÷eÞk ‚¾k y…kh >>34>> „kŒk ðkŒk ™kðk ™kÚk „Þk, fhe ÷e¤k ™kŒkt™kŒkt rŒÞkt > ™krn ™kÚk [kÕÞk ‚¾k ‚t„u, yrŒ yk™tË ¼Þko Au yt„u >>35>> ykÔÞk ‚tŒ ƒu ™kÚku ƒku÷kÔÞk, fnku y{ ‚kYt ¼ux þwt ÷kÔÞk > fnu ‚tŒ ÷kÔÞk Vw÷nkh, ™kÚk fnu ykðku ÷kðku yk ðkh >>36>> …Ae yïÚke nuXk WŒÞko, ‚tŒu …w»…™k þý„kh fÞko > ftXu ykhkuÃÞk Vw÷™k nkh, ƒktæÞk ƒksw Œu þku¼u y…kh >>37>> Œkuhk „shk Vw÷™k ÄÞko, fk™u „wåA Œu Vw÷™k fÞko > ƒktÞu ƒuh¾k ftfý ‚kh, fÞko Vw÷Œýk þý„kh >>38>> Äw… Ëe… WŒkhe ykhŒe, fhe fhòuze™u rð™rŒ > fhe …qò ™u ÷k„eÞk …kÞ, r™Š¾ ™kÚk ºk…Œ ™ ÚkkÞ >>39>> ~Þk{ ‚÷wýku þku¼u Au yrŒ, {™kunh ‚wtËh {qhrŒ > ™Þýkt ¼he™u r™¾uo Au s™, òuR Sð™ ÚkÞk {„™ >>40>>


sÞsÞ fnu r™sËk‚, ÷eÄwt ‚w¾ ËeÄwt yrð™kþ > fhe ÷e¤k y÷kirff ~Þk{u, þku¼kðtŒ ‚kht„…wh „k{u >>41>> fÞkuo ‚{iÞku ‚wtËh òýku, Vk„ýþwËe …wLÞ{ «{kýku > Œu rËð‚u ™kÚku ÷e¤k rfÄe, …Ae ‚ðo™u þe¾s rËÄe >>42>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku {nkhks ‚kht„…wh …ÄkÞko yu ™k{u [ku‚X{wt «fhý{T >>64>> [ku…kR – …Ae ‚tŒ [kÕÞk ‚nw {¤e, {nk{wõŒ Œýe su {tz¤e > ‚ðuo „wshËuþ{kt „Þk, fif …wh{kt …Zðk hÌkk >>1>> ‚Œ‚t„e „Þk ‚ðuo ½uh, ÚkR ‚w¾e ‚nw ƒnw…uh > òuR ÷e¤k ™u [ze ¾w{khe, WŒhu ™ne fu™e WŒkhe >>2>> fhu [[ko …hM…h ßÞkhu, ÚkkÞ fuV ¼he ðkŒ íÞkhu > ‚nw™u r[Œu [zâku ht„[ku¤, ykðe ytŒhu {ÂMŒ yŒku¤ >>3>> ÚkÞwt «fx òýu fÕÞký, ™rn WÄkhe ðkŒ™e ðký > nkuÞ …h[k nòhku nòh, òýu s™ ™ òýu ‚t‚kh >>4>> su fkuR ‚Œ‚t„e ™k{ fkðu, …t[ðúŒ™u …k¤u …¤kðu > Œu yk÷kuf …h÷kuf™u {ktR, hnu ‚w¾e Œu s™ ‚ËkR >>5>> surË ykðu yk Ëun™ku fk¤, ŒurË ykðu Œuzðk ËÞk¤ > hÚk ðuÕÞ rð{k™ ™u ðkS, {wfu Ëun ½ýwt ÚkR hkS >>6>> fnu ykÔÞk Au Œuzðk ™kÚk, nwt òôAwt {nkhks™u ‚kÚk > {k™ßÞku {kYt rnŒ ð[™, ‚nw Mðk{e™wt fhßÞku ¼s™ >>7>> yu{ fne™u {wfu Au Ëun, ‚ðuo òýu ‚Œ‚t„e Œun > fif fw‚t„e Œu…ý òýu, ÚkkÞ Ëþo™ «fx «{kýu >>8>> ßÞkhu {hu fw‚t„e{kt fkuR, ™shu s{®ffh™u òuR > òŒkt s{nkÚk òuR fw‚t„e, …Ae ‚{S ÚkkÞ ‚Œ‚t„e >>9>> yu{ ðÄŒku òÞ ‚Œ‚t„, òuR heíÞ r[¥ku [zu ht„ > ykðu ‚tŒ fhu ƒnw ðkŒ, Œu ‚kt¼¤e ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >>10>> ð¤e …qýo …wY»kku¥k{ sun, {¤u «fx «{ký Œun > Œu™k ‚tŒ …t[ðúŒu …whk, yu yk„¤u ƒeò Œku yÄwhk >>11>> yuðk ‚tŒ rþhku{ýe sun, Vhu Ëuþ«Ëuþ{kt Œun > su™kt yk„LÞkfkhe Au yt„, furË ™ fhu ð[™™ku ¼t„ >>12>> Œu™u yk…eÞwt yu{ ð[™, òßÞku Œðhu {¤e {wr™s™ > ykðe þõÞk Œku ykðþwt y{u, ™rn Œku ™nkßÞku ™{oËk{kt Œ{u >>13>> yuðe ‚tŒ™u yk„LÞk yk…e, …Ae òÛÞwt ðæÞk ½ýk …k…e > ŒiÞu fk¤™u yk„LÞk feÄe, {wðk …k…e Sð ƒnw rðrÄ >>14>> …kuŒu Ak™k hÌkk ½ýwt ~Þk{, fk¤u feÄwt Au fk¤™wt fk{ > …kuŒu ÷eÄku Œ…Mðe™ku ðu»k, hÌkk „wó ðÄkheÞk fuþ >>15>> …nuhu ¾u‚ ™u ykuZu [kuVk¤, {kÚku þku¼u Au ‚wtËh ðk¤ >


…nuhe xku…e yku…e þku¼kŒýe, ~Þk{ {qŠŒ Œu …w»x Au ½ýe >>16>> hnu Ak™k ™ òýu fkuR s™, fhu yufktrŒ Ëk‚ Ëþo™ > yu{ ðerŒ „Þk ƒnw rË™, fkuR òýe þfu ™rn s™ >>17>> …Ae ykÔÞku Au ð‚tŒ {k‚, ‚wrý ð‚tŒ ‚kt¼heÞk Ëk‚ > …Ae ƒku÷eÞk rË™ËÞk¤, ÷kðku Œuze ‚tŒ ŒŒfk¤ >>18>> ÚkR ¾ƒh ykrðÞk ‚tŒ, ðk÷ku hkS h{ðk ð‚tŒ > …nuhe ð† srh™kt Sð™, ½ýwt s™ W…h «‚Òk >>19>> ykðu ‚tŒ {¤u ¼he ƒkÚk, swðu y{]Œ ËÂüyu ™kÚk > ½ýk rË™™k s™ nŒk ÃÞk‚e, ÚkÞk Œ]ó òuR yrð™kþe >>20>> …Ae ™kÚk fnu ‚wýku Ëk‚, ykŒku òÞ Au Vk„ý {k‚ > „kðku Vk„ ™u Äw{ {[kðku, r™íÞ ™kðu yð‚h ykðku >>21>> fhku h{ðkŒýku ‚{ks, yu{ ƒkuÕÞk hkS ÚkR hks > …Ae ‚tŒu fÞkuo ‚hkò{, nku¤e nrhþwt h{ðk nk{ >>22>> …Ae fZkÔÞku ht„ ‚kuht„, fu‚w fu‚h f‚wtƒku …Œt„ > ¼ÞkO [Á fzkÞkt ™u fzk, ð¤e „ku¤k {kx÷kt ™u ½zk >>23>> ÷kÔÞk Œu÷ „w÷k÷ yƒeh, ‚ßs ÚkÞk ‚¾k þqhðeh > …Ae ™kÚk fnu ‚wýku s™, yk…ku y{™u ‚¾k ÚkR «‚™ >>24>> …Ae Ëþ rðþ ‚¾k ÷eÄk, ƒuW xku¤kt ƒhkuƒh feÄkt > ‚ktÏÞÞku„e ‚¾k ~Þk{ ‚kÚku, ÷eÄe nu{ …e[fkhe nkÚku >>25>> …Ae {t„krðÞku ht„ …k‚u, ¼he …e[fkhe yrð™kþu > Aktxe yuf yuf ‚nw {kÚku, …Ae ™kÏÞku Au „w÷k÷ ™kÚku >>26>> ‚¾k ‚nw ÚkÞk ht„[ku¤, …Ae {åÞku Au ¾u÷ yŒku¤ > Awxu …e[fkhe ƒnw Aku¤u, yufƒeò™u Ík÷e™u hku¤u >>27>> ™k¾u W…h yƒeh „w÷k÷, Œuýu ‚¾k ÚkÞk ‚nw ÷k÷ > ðksu Zku÷ ™u ËËk{kt „zu, fkt‚k ºkkt‚k™e Äúkuþs …zu >>28>> ÷ÚkƒÚk ÞwÚk h{u nku¤e, ‚k{‚k{e Au ‚h¾e xku¤e > ™kÚk W…h ™kÏÞku Au ht„, Œuýu þku¼u Au ‚wtËh yt„ >>29>> ‚ðuo ð† ht„kýkt yt„™kt, ïuŒ ÷k÷ ÚkÞkt yuf ht„™kt > {w¾ ÷k÷ ™u f{¤™uý, þku¼u ‚wtËh Œu ‚w¾Ëuý >>30>> n‚ðu rË‚uAu ËtŒ…t„rŒ, yku…u y™khf¤eÚke yrŒ > ƒktæÞwt ƒkufk™wt ‚wtËh VUxu, fþe f{h Y…k¤u hUxu >>31>> Awxe f‚{kt rË‚u Au AkrŒ, Œu™e þku¼k fne ™Úke òrŒ > ðuZ ®ðrx ™u fzkt Au nkÚku, ™kÚk h{uAu ‚¾k™u ‚kÚku >>32>> nkuzknkuz{kt fkuR ™ nkhu, ðå[{kt …ze fkuR ™ ðkhu > yu{ h{Œkt ò{ ƒuW „eÞk, {xe ƒ…kuh AkÞk ™r{Þk >>33>> …Ae ™kÚku nkÚku …kze Œk¤e, fhu ™k{™e ÄwLÞ h‚k¤e > fhe ÄwLÞ fnu yu{ ðk÷ku, ‚ðuo ™Ëeyu ™kðk™u [k÷ku >>34>>


…Ae …kuŒu [zeÞk Au ½kuzu, ‚¾k swÚk ‚hðu Au òuzu > ™kðk ™eh{kt …uXk Au ™kÚk, ‚nw ™kÌkk Au ~Þk{™u ‚kÚk >>35>> ™krn ™kÚk ™u r™‚Þko ƒkhu, fÞkuo fwtfw{™ku $Ëw íÞkhu > …Ae yïu ÚkÞk y‚ðkh, ykÔÞk {nkhks „k{ {kuÍkh >>36>> …Ae ‚tŒ ‚ðuo Œu ykÔÞk, ÚkR h‚kuR s{ðk ƒku÷kÔÞk > …Ae …ehMÞwt …kuŒk™u nkÚku, yu{ s{kzeÞk s™ ™kÚku >>37>> ‚ðuo heŒu feÄk ‚w¾e ‚tŒ, fhe ÷e¤k y÷kirf yíÞtŒ > rË™ Ëþ ‚wÄe ‚tŒ hÌkk, …Ae …kuŒu ð¤kðk™u „Þk >>38>> fkrhÞkýe ™u fwtz¤ „k{, rŒÞkt ‚wÄe ykÔÞk …kuŒu ~Þk{ > …Ae ‚nw™u þe¾s fhe, …kuŒu …kAk ðr¤Þk Au nrh >>39>> yuðku fÞkuo ‚{iÞku Sð™u, Vk„ý‚wËe …w™{™u rË™u > ŒurË „Zzu h{eÞk nku¤e, ‚w¾e ÚkR „Þk ‚tŒ xku¤e >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku „Zzu nwŒk‚r™ Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u …kt‚X{wt «fhý{T >>65>> hk„ ‚k{uhe – …kuŒu …ÄkÞko „Zzu, y™u ‚tŒ „Þk „wshkŒ > y…kh ÷e¤k fhu nrh, Œu™e fne ™ òÞ ðkŒ >>1>> þu»k {nuþ ™u þkhËk, nrh[rhºk …kh ™ð ÷nu > ys ™ …k{u …kh su™ku, ™urŒ™urŒ r™„{ fnu >>2>> y…kh ÷e¤k y…kh ‚k{ÚÞo, y…kh yrŒ[rhºk Au > y…kh Œus «Œk… yrŒ, y…kh Þþ …rðºk Au >>3>> y…kh fYýk y…kh f]…k, y…kh ËÞk Ë÷{kt > y…kh Äeh „t¼eh ½ýk, ™ð f¤kÞ fkuR fk¤{kt >>4>> y…kh {rn{k y…kh {kuxâ…, y…kh ËkŒk WËkh Au > y…kh f¤k y…kh fehrŒ, ð¤e „wý su™k y…kh Au >>5>> y…kh ÷e¤k yuf S¼kyu, frð fne fu{ þfu > {nkr™rÄ{kt r[rzÞk [t[u, W÷u[Œkt yk…u Úkkfu >>6>> su™wt {™™ fhŒkt {™ Úkkfu, ®[ŒðŒkt r[¥k ‚rn > su™wt ðýo™ fhŒkt ðkýe Úkkfu, Œu™u fkuý þfu frn >>7>> su{ ytzs Wzu ykfkþ{kt, yufyufÚke ô[k [zu > …nkU[ hk¾u …nkU[ðk …ý, ytƒh™u fkuR ™ yzu >>8>> Œu{ frð fkurxf fÚku, yufyufÚke ƒwÂ؃¤u > …ý y…kh y…kh frn Awxu, yf¤ ™u fkuý f¤u >>9>> Œu nrh ™hŒ™ Ähe, fhu ÷e¤k fkurx ½ýe > Œu ‚kt„ku…kt„ ‚ðuo fnuðk, ™Úke ‚k{Úkeo {wsŒýe >>10>> fnwt ®fr[Œ fkurxytþu, ‚wtËh [rhºk ~Þk{™kt > [Œwh ™h™u þõÞ ™ ykðu, Au nrh¼õŒ™k fk{™kt >>11>> Œwf [kuf™u sz Í{f™wt, òý…ýwt su™u ÓËu >


frð…ýk™k f»kkÞ{ktR, nrh„wý{kt Ëku»k ðËu >>12>> [ýuo[ýuo ®[Œð™ nrh™wt, su fkÔÞ{kt ™ð ÚkkÞ > Œu™u rððufe yu{ ðËu, ŒeÚko fkf™wt fnuðkÞ >>13>> {kxu znk…ý Ëqh fhe™u, fne ÷e¤k ÷k÷™e > ‚ðuo s™ {¤e ‚kt¼¤ku, fnwt ðkŒ ð¤e ðhŒk÷™e >>14>> ðhŒk÷u ðk÷{ ykrðÞk, nrhs™™u fÞwO òý > ™h™khe yu{ [kr÷Þkt, su{ ™Ëe {¤ðk {uhký >>15>> ƒk÷ ð]Ø ƒuþe ðkn™u, ykÔÞkt Ëþo™ fkhýu > «¼w …ÄkÞko ‚kt¼¤e, fkuR hÌkwt ™rn ½hƒkhýu >>16>> ‚tŒ ‚ðuo ŒuzkrðÞk, ykrðÞk {wr™s™ {tz¤e > ™kÚk r™hr¾ niÞu nh¾e, ÷køÞk …kÞu ÷¤e÷¤e >>17>> ‚Œ‚t„e ‚ðuo {éÞk, ™h ™khe r™{o¤ Au ½ýkt > …wY»k™ku ™rn …kh „ýŒkt, {éÞkt ÞqÚk ÞwðrŒŒýkt >>18>> Œuýu Ëþo™ fhe nrh™kt, «u{u ÷køÞk …kÞ > ¼÷u …ÄkÞko ¼køÞ {kuxkt, yks fÌkkt ™ð òÞ >>19>> ‚ðuo s™™u ‚w¾e feÄkt, ËeÄkt Ëhþ™ Ëk™ > y{u Œ{khu Œ{u y{khu, yu{ ƒku÷eÞk ¼„ðk™ >>20>> yu{ ðkŒ fhŒkt ðne „R, ð¤e hs™e ht„¼he > «¼kŒu yrŒ «‚Òk ðË™u, nr‚™u ƒkuÕÞk nrh >>21>> yks rË™ Au Wí‚ð™ku, ‚ðuo ‚wýku ‚tŒ ‚wòý > ht„ fhkðku h{ðk, yu{ ƒkuÕÞk ‚w¾{uhký >>22>> òuRŒwt nŒwt sun s™™u, Œu ðk÷u fÌkwt ð[™ > WXâk Ëk‚ WŒkð¤k, fhðk «¼wS «‚Òk >>23>> …Ae Yzk ht„ fZkrðÞk, ð¤e ½ýku {t„kÔÞku „w÷k÷ > …e[fkhe ƒnw …uh™e, {kuhu fhe {ur÷rŒ {hk÷ >>24>> [Á ht„uzkt ht„u ¼ÞkO, ð¤e ¼heÞkt {kuxkt {kx > {nkhks ƒuXk {kr¤Þu, s™ òuR hÌkk ð¤e ðkx >>25>> ŒiÞu {kun™u {kuhÚke, ™k¾e „w÷k÷™e {wXâ > …Ae ‚¾k ‚ßs ÚkÞk, ð¤e ÚkR h{ðk™e Awxâ >>26>> …Ae …kt[ Ëþ …kuŒk …k‚u, ÷eÄk Œu ‚tŒ ‚wòý > ™k¾u ht„ ƒnw ™kÚkS, s™ W…h Sð™«ký >>27>> [k÷u r…[fkhe [ki rËþu, ð¤e òÛÞwt {tzkýku {u½ > yktÏÞ ™ ËeÞu W½kzðk, ðnu þuzâ ‚{qn™ku ðu„ >>28>> rºkf{ ¼he¼he ºkkt‚¤kt, ™k¾u ht„ fu‚h Œýku > sÞsÞ {w¾u s™ ƒku÷u, Wzu yƒeh „w÷k÷ ½ýku >>29>> [ze „hËe „w÷k÷™e, ð¤e ÚkÞku yÁý «fkþ > Ëuð ykÔÞk Ëu¾ðk, h{u nrh nrh™k Ëk‚ >>30>>


h{Œkt ht„ ¾wxe „Þku, …Ae «¼wSyu f¤ fhe > Œk¤e …kze ÄwLÞ fhŒkt, ht„ {„kÔÞku ƒnw ¼he >>31>> …Ae ™kÚku nkÚkþwt, h‚ƒ‚ fheÞk s™ > ¼÷e ¼òðe nwŒk‚™e, ð¤e …kuŒu ÚkR «‚Òk >>32>> …Ae ™kðk [kr÷Þk, ™krn™u ykÔÞk ™kÚk > „kŒkðkŒk „k{{kt, …ÄkÞko ‚¾k™u ‚kÚk >>33>> …Ae ƒu‚khe …t„rŒ, {wr™s™™e s{ðk fks > …kuŒu ykÔÞk r…h‚ðk, ½ýwt hkS ÚkR™u hks >>34>> yun rËð‚ y÷ƒu÷zu, y÷kirff ÷e¤k fhe > ƒesu rËð‚ …whƒkhýu, …ÄkheÞk …kuŒu nrh >>35>> yuf ‚wtËh yktƒku ‚kuÞk{ýku, íÞkt ƒktæÞku ®nzku¤ku nuŒþwt > y÷ƒu÷ku íÞkt ykrðÞk, ‚ðuo ‚¾k ‚{uŒþwt >>36>> ®nzku¤u nrh rðhkrsÞk, íÞkt ykÔÞk s™ y…kh > …kh ™ ykðu …u¾Œkt, ƒnw {r¤Þk ™h™kh >>37>> ‚tŒ™u yk…e yk„LÞk, fhku …qò Œ{u «eíÞþwt > fu‚h [tË™ fw‚w{{k¤k, Äw… Ëe… ykhŒe heíÞþwt >>38>> ‚tŒ ‚wtËh ‚ks ÷R, fhe …qò …h{k™tË™e > [hý [hr[ [tË™u, Ak…e AkrŒ {wr™ðtË™e >>39>> yk™tË yk…e yrŒ ½ýku, …Ae W¼k ÚkÞk yrð™kþ > nrhs™ ‚nw nkh ÷R, ð¤e W¼k nŒk nrh …k‚ >>40>> fif nkh …nuÞko ftX{kt, y™u fif ƒktæÞk ƒktÞ > fif [hýu ƒktrÄÞk, yu{ Vw÷e hÌkk Vw÷{ktÞ >>41>> ®nzku¤u nkh ð¤„kzeÞk, fif ykhkuÃÞk yktƒkzk¤ > fif ƒktæÞk Azeyu, Œu™e fhe fkðzâ ËÞk¤ >>42>> yuðe y™tŒ ÷e¤k fhe, nrh s™™u fhðk æÞk™ > yk…e ‚w¾ yu{ yrŒ ½ýwt, …Ae [kr÷Þk ¼„ðk™ >>43>> yuðe ÷e¤k fhe nrh, Vk„ýðËe ‚kŒBÞ ‚rn > fhe ÷e¤k ðhŒk÷{kt, Œu ‚tûku…u fktRf frn >>44>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ðhŒk÷u Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u Ak‚X{wt «fhý{T >>66>> [ku…kR– fhe ÷e¤k …ÄkheÞk ÷k÷, „Þk Ëuþ«Ëuþ {hk÷ > …Ae ‚í‚t„e ‚nw {¤e, òuR ÷e¤k „Þk ½uh ð¤e >>1>> Vhu ‚tŒ fhu ƒnw ðkŒ, ‚t¼khe ÷e÷k hnu hr¤ÞkŒ > fnu ‚tŒ {¤e ðkŒ ßÞkhu, íÞkhu nrh™kt [rhºk ‚t¼khu >>2>> fnu yk…ýkt ¼køÞ y…kh, «fx {éÞk «ký ykÄkh > su™u RåAu {kuxk {wr™s™, Œu™kt yk…ýu ÚkkÞ Ëþo™ >>3>> su™u RåAu yrŒ½ýwt ys, «¼w [hý™e …k{ðk hs >


su™u RåAu yrŒ ½ýwt Rþ, Œu yk…ýu {éÞk s„Ëeþ >>4>> su™u RåAu Au þu»k ‚whuþ, þrþ ‚qÞo þkhËk „ýuþ > su™u RåAu Au ¢kuz Œurºkþ, su™u RåAu Au {kuxk {w™eþ >>5>> su™u RåAu Au Yzk Ér»khkÞ, Œu {éÞk yk…ýu yýRåAkÞ > {kxu yk…ýkt …wÛÞ y…kh, ¼÷u ykÔÞku yk ‚{u yðŒkh >>6>> yrŒ yk…ýkt ¼køÞ yŒku÷, rºk÷kufu ™rn yk…ýe Œku÷ > ÄLÞ ynku {kuxwt yu ykùÞo, yuðwt þwt yk…ýwt Œ…ùÞo >>7>> ykŒku {nuh fhe Au {nkhks, fhe f]…k Œu yk…ýu fks > yu{ …hM…h fnu Au Ëk‚, yu{ fhŒkt ðeíÞk …t[ {k‚ >>8>> …Ae …kuŒu …ÄkheÞk nrh, Ëk‚™u ËÞk Ëþo™™e fhe > …Âù{ ËuþÚke …ÄkÞko ™kÚk, ‚ktÏÞÞku„e ‚¾k ÷R ‚kÚk >>9>> „wshÄh [zkuŒh Ëuþ, „k{ ‚tòÞu fÞkuo «ðuþ > …ÄkÞko ƒk{hku÷e „k{, sR z¼kýu fÞkuo rð©k{ >>10>> íÞktÚke [k÷e W{huX „Þk, rŒÞkt hkíÞ …kuŒu yuf hÌkk > ð¤Œk ð¤e ykÔÞk ðhŒk÷, rŒÞkt ŒuzkÔÞk {wr™ {hk÷ >>11>> ËÞk fhe™u rËÄkt Ëþo™, …Ae {wr™™u …wAâwt «þ™ > f]…k‚kæÞ r¢Þk‚kæÞ ð¤e, feÞku …ûk {kLÞku Œ{u {¤e >>12>> yu «§ …wAeyu Aeyu y{u, su{ sýkÞ Œu{ fnußÞku Œ{u > ŒiÞu yuf fnu f]…k ‚kæÞ nrh, yuf fnu r¢Þk …ý ¾he >>13>> yu{ …hM…h [[ko fhu, yufƒeò{kt ykþtfk Ähu > ‚wýe ‚tðkË s™™ku Sð™, fhu …zfkhk ÚkkÞ «‚Òk >>14>> rË™ Ëkuu [kh hÌkk íÞkt hks, …Ae zkfkuhu „Þk {nkhks > …Ae W{huXu ykÔÞk y÷ƒu÷, íÞkt ðwXku ½™ ½ýe [k÷e hu÷ >>15>> Vhe rËÞu Ëhþ™ Ëk™, yrŒ ‚kU½k ÚkÞk ¼„ðk™ > {kuxk {wr™™k æÞk™{kt ™kðu, Œu yýŒuzu ykt„ýu ykðu >>16>> Vhe nrh ykÔÞk ðhŒk÷, íÞktÚke „Þk suŒ÷…wh ÷k÷ > rŒÞktÚke …Ae ‚ÄkrðÞk ~Þk{, ykÔÞk f]…k¤w fŠs‚ý „k{ >>17>> rŒÞkt ykðe™u ŒuzkÔÞk s™, yrŒhkS Au Ëuðk Ëþo™ > ykÔÞk ‚Œ‚t„e ™u ‚tŒ ð¤e, Sð™{wõŒ {wr™™e {tz¤e >>18>> M…þeo [hý ƒuXk ‚™{w¾, òuR Sð™ …k{eÞk ‚w¾ > nuŒ ‚{uŒu fhu nrh ðkŒ, ‚kt¼¤e ‚tŒ ÚkkÞ h¤eÞkŒ >>19>> fksw „hƒe „ðhkðu feŒo™, rËð‚ yk¾ku rËÞu Ëþo™ > s{u h{u ‚tŒ fhu rf÷ku÷, yk…u y÷ƒu÷ku ‚w¾ yŒku÷ >>20>> yk‚…k‚ „k{u nrhs™, …Ähkðu …kuŒk™u ¼wð™ > ¼kus™ ÔÞts™ nuŒu fhkðe, s{kzu nrh™u ¼kð ÷kðe >>21>> …Ae s{kzeÞk ‚ðuo ‚tŒ, r÷Þu ÷kð y÷kirff yíÞtŒ > yu{ fhŒkt ykðe yü{e, …wAâwt ™k™u¼kÞu [hýu ™{e >>22>>


{nkhks ykÔÞku Wí‚ð Ë™, fheyu Wí‚ð òu nku «‚Òk > …Ae nrhyu n‚e fhe ðkŒ, fhku Wí‚ð Aeyu h¤eÞkŒ >>23>> …Ae nªzku¤ku fhkÔÞku nuŒu, ƒuXk «¼wS s™™e «eíÞu > {nkhks™e …Ae …qò fhe, ÷kÔÞk [tË™ ¼ks™ ¼he >>24>> [Š[ [tË™ fwtfw{u …kÞ, Œu AkÃÞk s™u YrËÞk{ktÞ > su M…Šþ ÚkÞku fk¤e r™:þtf, Œu …Ë™ku ÚkÞku Wh{kt ytf >>25>> su …Ëhsu Œhe Ér»k™kh, Œu …Ë ÷eÄkt AkrŒ {kuÍkh > ÚkÞk s™ {„™ {™ ½ýkt, fkuR heíÞ™e ™ hne {ýk >>26>> …Ae ‚tŒ™u þe¾s ËeÄe, yuðe ÷e÷k ©e{nkhksu feÄe > ÚkÞk s™ ‚hðu {„™, ©kðýðËe yü{e™u Ë™ >>27>> ŒurË ÷e÷k fŠs‚ýu fhe, nðu fnwt su fheÞwt nrh > …Ae fktRf Ak™k Œu hÌkk, ™kÚk …Ae ™khËe…wh „Þk >>28>> {uW „k{ ÷kt„ýkus ykÔÞk, r™ss™ {™u ½ýwt ¼kÔÞk > …Ae íÞktÚke «¼w …kAk ðéÞk, suŒ÷…wh s™™u {éÞk >>29>> ïuŒ ð† yt„u þku¼k ½ýe, ftXu {k¤k …nuhe Vw÷Œýe > fhu ftfý Vw÷™k fksw, Œkuhk „shk Vw÷™k ƒksw >>30>> hurý ‚{u ykÔÞk ¼„ðk™, rËÄkt Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™ > ËuR Ëþo™ ™u ðkŒ fhe, ‚kfkh Y… ‚{Íkðk nrh >>31>> …Ae s™ fnu …Äkhku {nkhks, fhku h‚kuR Œu s{ðk fks > [kÕÞk ‚¾k ‚t„u ð™{k¤e, fhŒk ÄwLÞ ðòzŒk Œk¤e >>32>> s™ ½uh sR sBÞk Sð™, …Ae ƒku÷kÔÞk …k‚u {wr™s™ > ‚tfeýo ½h s™ ™ ‚{kÞ, ÚkÞk ‚½™ {¤e {wr™hkÞ >>33>> yu{ W¼k s{kzeÞk s™, r…h~Þwt …kuŒu ÚkR «‚Òk > su™u òuR …zâku ¼q÷ku ƒúñ™, yu{ s{kzâwt s™™wt yÒk >>34>> …Ae íÞkt Úkfe [k÷eÞk ™kÚk, ‚¾k ‚ðuo nŒk nrh ‚kÚk > yufu ykðe fhe AºkAktÞ, Œu nrh™u ™ „BÞwt {™{ktÞ >>35>> [k÷u [xfŒk [kÕÞ „s„rŒ, MðuË®ƒËwyu þku¼u ¼k÷ yrŒ > ykðe ƒuXk yk‚ku…k÷ð AktÞu, r™Š¾ ™kÚk niÞu n¾o ™ {kÞu >>36>> …Ae …qò fhðk™u s™, …kuíÞu nkÚku WŒkÞkO [tË™ > fhe …qò ™u …nuhkÔÞk nkh, ™¾rþ¾ fÞko Vw÷ þý„kh >>37>> Äq… Ëe… WŒkhe ykhŒe, …Ae fhe fhòuze rð™rŒ > ð¤Œk ™kðk [k÷eÞk ™kÚk, ‚ðuo ‚¾k ™kÌkk ~Þk{‚kÚk >>38>> …Ae …ÄkÞko nrh …wh{ktÞ, {kuxe ðkŒ fhe yuf íÞktÞ > rfÞkt s™ ™u rfÞkt ¼„ð™, yuðwt ‚{Íe ‚tfku[kÞ s™ >>39>> {kxu nrhþwt fhðku ‚tƒtÄ, ŒkŒ „wY ‚¾k ¼kRƒtÄ > yu{ fne …Ae W¼k ÚkÞk, fhe {wr™™u {¤ðk™e ËÞk >>40>> {¤Œkt {{o fhe nrh nMÞk, ¼uxŒkt s™ ¼qÕÞk ËunËþk >


yuðe ÷e÷k y÷kirff fhe, …Ae …t[k¤u …ÄkÞko nrh >>41>> …kt[k¤ Ëuþ{kt „Zzwt „k{, rŒÞkt …ÄkÞko ‚wtËh~Þk{ > ykðe Ëk‚™u ËeÄkt Ëþo™, r™Š¾ ™kÚk ÚkÞkt ‚w¾e s™ >>42>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºk yu ™k{u ‚z‚Xâ{wt «fhý{T >>67>> hk„ ‚k{uhe– …Ae «¼w „Zzu „Þk, rŒÞkt ŒuzkrðÞk ‚tŒ > yufktŒ™wt ‚w¾ yk…ðk, niÞu nuŒ Au yíÞtŒ >>1>> ‚{sw ‚tŒ ‚wòý su, ‚Œ‚t„{kt su {w¾eÞk > Œu ‚tŒ™u ŒuzkrðÞk, ËR Ëþo™ fhðk ‚w¾eÞk >>2>> ykÔÞk ‚tŒ rþhku{ýe, SÞkt nŒk ‚wtËh ~Þk{ > [hý M…Šþ ™kÚk™kt, ð¤e ÚkÞk …qhýfk{ >>3>> …Ae {wõŒk™tËSyu, …wAâwt «¼w™u «þ™ > ™kÚk Œ{kYt „{Œwt su, nkuÞ Œu fheyu ‚kÄ™ >>4>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚ðuo s™ > ßÞkhu «¼w™u …kr{Þu, íÞkhu ‚ðuo ÚkÞkt ‚kÄ™ >>5>> …Ae su su fhðwt, Œun™e Œu fnwt ðkŒ > „wY ‚tŒ™u ¼sðk, ©enrh su ‚kûkkŒ >>6>> [iŒLÞ [iŒLÞ yuf ™rn, $rÿÞ {™ Sð Rïh > yufyufÚke yrÄf yun, ŒuÚke …h …h{uïh >>7>> ‚tŒ y‚tŒ yuf ™rn, Œu rððufƒwÂæÄ Äkhðe > {U fhe su ÷e÷k y÷kirff, Œu™u ðkh{ðkh ‚t¼khðe >>8>> {khk s™™u ytŒfk¤u, sYh {khu ykððwt > rƒYË {kYt yu ™ ƒË÷u, Œu ‚ðuo s™™u sýkððwt >>9>> Ëk‚™k Ëk‚ ÚkR™u, ð¤e su hnu ‚í‚t„{kt > ¼ÂõŒ Œu™e ¼÷e {k™eþ, hk[eþ Œu™k ht„{kt >>10>> {khkt ÷kuf {khe {qhrŒ, Œu ‚íÞ r™„woý Au ‚rn > Œu™u y‚íÞ su òýþu, Œu ™kÂMŒf {khk ™rn >>11>> {kYt ÄkÞwO y‚íÞ ‚íÞ ÚkkÞ Au, ‚{hÚk {kYt ™k{ ‚rn > {khe áÂüyu sõŒ W…su ‚{u, y™uf Y…u {kÞk ÚkR >>12>> « „ x Y … u ‚ í ‚ t „ { k t , h n w t A w t Y r z … u h > ð¤e yðr™yu yðŒkh ÷nwt, ™]… Þku„e rð«™u ½uh >>13>> s™ yux÷wt yu òýðwt, su fne Œ{™u ðkŒ > r™:þtf hnku ™kÚk fnu, ‚wýe s™ ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >>14>> …Ae s™™u s{kzðk, …kf fhkrðÞk ƒnw…uh > ‚wtËh yk‚™ ykr÷Þkt, ‚tŒ ƒu‚kzâk Œu W…h >>15>> þku¼u …kuŒu ‚wtËh …xfu, ÷xfu ™kze ™ðht„e >


…÷ðxðk¤e yrŒ Y…k¤e, þku¼u ‚wÚkýe ‚kuht„e >>16>> ƒehts ƒku¤e „¤e {ku¤e, ½]Œ ‚kfh{ktrn ½ýkt > fze ðze …fkuze …whe, ÔÞts™ rðÄrðæÞŒýkt >>17>> ¼kŒ Äku¤k ËwÄ ƒku¤kt, hkux÷e h‚kr¤Þku > s{u s™ Sð™ s{kzu, ð¤e Xu÷e ¼hu Úkkr¤Þku >>18>> yktƒk ®÷ƒw™kt ykÚkýkt, ð¤e ykËkt fuhkt yrŒ½ýkt > yk…u ™kÚk nkÚkþwt, s{u s™ ™ {wfu {ýkt >>19>> s{es{e™u s™ ‚hðu, …rh…qhý …kuŒu rÚkÞk > …Ae ËwÄ ‚kfh Ëkuðxu, Ëuðk yk…u ykrðÞk >>20>> ÷eÞu ™ ÷eÞu rËÞu …hkýu, nrh …ehþu nkÚkzu > ™k ™k …kzu Xk{ ‚tŒkzu, Œu™u Œu huzu {kÚkzu >>21>> òuhu s{kze nkh …{kze, …Ae [¤w fhkrðÞkt > ÷®ð„ ‚ku…khe yu÷[e yk…e, {w¾ðk‚ {™ ¼krðÞk >>22>> yrŒ½ýkt ‚w¾ yk…ðk, sýkÞ {hS Sð™™e > yuðe ÷e÷k y…kh fhe, fne {U yuf rË™™e >>23>> h{ðk hk‚ niÞu nw÷k‚, …nuÞkO ytƒh ‚wtËh yrŒ¼÷kt > …k½ …U[k¤e yrŒ Y…k¤e, Aksu rŒÞkt ƒnw Aku„÷kt >>24>> Vhu VwËze ht„Íze, „w÷k÷™e fhu ½ýe > …Ae rË™ ð¤Œu fhe, s™u …qò Sð™Œýe >>25>> [tË™ [h[e nkh ‚wtËh, «¼w™u …nuhkrðÞk > Äq…Ëe… ™u ykhŒe, WŒkhðk s™ ykrðÞk >>26>> …qò fhe™u …kÞ ÷køÞkt, [hý AkŒeyu Akr…Þkt > ‚™{w¾ ƒuþe ~Þk{¤u, y÷ƒu÷u ‚w¾ ykr…Þkt >>27>> n‚Œkt h{Œkt Yzwt s{Œkt, ðeŒu Ë™ Yze …Xâ > yu{ fktRf rË™ ðeŒu, ykðe …Ae fr…÷k AXâ >>28>> …Ae «¼w «fx ÚkR, rËÄkt Ëþo™ Ëk‚™u > s™ òuR {„™ ÚkÞk, y÷ƒu÷k yrð™kþ™u >>29>> ËuþËuþÚke Ëk‚ ykÔÞk, Œu™u Ëþo™ ykr…Þkt > suýu ™Þýu r™hÏÞk, Œu™kt Œu fÕ{»k fkr…Þkt >>30>> ‚wtËh ð† …nuhe ‚khkt, fksw f‚wtƒe ht„™kt > ðuZ ®ðxe fzkt fksw, ƒksw szu÷ ™t„™kt >>31>> f{h fþe hÌkk n‚e, ð‚e s™{™ {qhrŒ > {kuxk {wr™™k æÞk™{kt ™kðu, su™u ™urŒ™urŒ fnu ©wrŒ >>32>> Œu nrh ËÞk fhe, rËÞu Ëþo™ «‚Òk ½ýwt > sun s™u Sð™ òuÞk, ¼køÞ Œu™kt nwt þwt ¼ýwt >>33>> …Ae «¼wS …ÄkheÞk, ™kðk Œu ™Ëeyu ™kÚkS > ™kŒkt ™kŒkt ‚wtËh „kŒkt, ‚hðu ‚¾k ‚kÚkS >>34>>


™krn ™kÚk …ÄkheÞk, s™u fhkÔÞkt ¼kus™ ¼kðŒkt > ŒŒo Œkòt ŒiÞkh Œun, s{kzâk Sð™ ykðŒkt >>35>> …Ae s™ s{krzÞk, …t„rŒ fhe …kuŒu r…hþwt > y™uf ¼kíÞ™kt ¼kus™ ¼ks™, òuR s™ {™ nhÏÞwt >>36>> òuhkòuh s{krzÞk, su{ s{kzŒ÷ ¼„ðk™ Au > su{su{ yk÷u Œu{ ™ Ík÷u, ‚¾k…ý ‚kðÄk™ Au >>37>> …Ae ‚ktsu ÄqLÞ fhe, nrh ƒuXk …kuŒu Zkur÷Þu > yk…e ‚tŒ™u yk„LÞk, nr÷‚…Ë nðu ƒku÷eyu >>38>> „kŒktðkŒkt ðeŒu hs™e, ‚wtËh ‚w¾ ykÃÞkt ½ýkt > sw„íÞu s™ s{krzÞk, fkuR heŒu ™ð hk¾e {ýk >>39>> ‚wtËh ‚khku fÞkuo ‚{iÞku, ¼kËhðk ðËe »kc{e > ŒurË „Zzu fhe ÷e¤k, fne fÚkk {U h‚ y{e >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku fr…÷kAXâ™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yz‚Xâ{wt «fhý{T >>68>> [ku…kR– yuðe ÷e¤k y÷kirff feÄe, …Ae ‚tŒ™u þe¾s ËeÄe > ‚tŒ [kÕÞk „Þk „wshkŒ, fhŒk ‚wtËh ÷e¤k™e ðkŒ >>1>> ¾kŒkt r…Œkt ‚wŒkt Mð¡k{kt, fhu {™™ ÷e¤k™wt {™{kt > ßÞkhu ‚wŒk Úkfe s™ ò„u, ÄLÞ ÄLÞ ™kÚk fuðk ÷k„u >>2>> ò„úŒ Mð¡ ‚w»kwÂó{ktÞ, «¼w rð™k ™ ‚kt¼hu fktÞ > susu ÷e¤k feÄe ¼„ðk™u, ‚tŒ ®[Œðu Œu r™íÞ æÞk™u >>3>> ßÞkhu æÞk™{kt ƒu‚u su s™, òuR {qhrŒ ÚkkÞ {„™ > õÞkhu Ëu¾u Au shfþe ðk½u, þk÷ Ëwþk÷ f‚wtƒe …k½u >>4>> õÞkhu Ëu¾u Vw÷{kt Vw÷Œk, õÞkhu Ëu¾u ht„zk{kt hkŒk > õÞkhu Ëu¾u ™k¾Œk „w÷k÷, fh …e[fkhe fhu ÏÞk÷ >>5>> õÞkhu Ëu¾u yïu y‚ðkh, õÞkhu ÷uŒk ÷xfuþwt nkh > õÞkhu Ëu¾u …t„íÞ{kt VhŒk, ÷R {kuËf {™ðkÞwO fhŒk >>6>> õÞkhu Ëu¾u [tË™™e ¾kuhu, õÞkhu Ëu¾u Íw÷Œk ®nzkuhu > õÞkhu Ëu¾u f…qh™e {k¤, õÞkhu Ëu¾u …qßÞk Au {hk¤ >>7>> yu{ y™uf heŒu y÷ƒu÷ku, ykðu æÞk™{kt Au÷ Aƒe÷ku > Œu™e {ktnku{ktrn fhu ðkŒ, ‚wýe ‚tŒ hnu hr¤ÞkŒ >>8>> yu{ fhŒkt fktÞuf rË™ r„Þk, rŒÞkt «¼w …kuuŒu …ÄkheÞk > ðhŒk÷u ðkÕÞ{S ykÔÞk, „k{ku„k{Úke ‚tŒ ƒku÷kÔÞk >>9>> ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, ™kÚk r™Š¾™u Œ]ó ™ ÚkkÞ > fkuR fhu fhe fh [kt…u, fkuR [hý „úne AkŒe Ak…u >>10>> fkuR fhu …kËkuËf …k™, swðu s™™wt nuŒ ¼„ðk™ > ‚wtËh þku¼u ƒkuhe™ku [kuVk¤, ykuZe ƒuXk Œu …kxu ËÞk¤ >>11>> nuŒu òuÞwt Au ‚nw™u nuhe, áÂü fhe Au y{]Œ fuhe >


…Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, Þkt Œku {kŒk ™Úke nrhs™ >>12>> ‚ðuo [k÷eyu …wh™u ƒkh, fhu Ëþo™ ‚nw ™h™kh > …Ae ‚wtËh yuf yktƒ÷ku, ‚½™ AkÞu Œu þku¼u Au ¼÷ku >>13>> rŒÞkt s™u òuR …kx Zk¤e, rŒÞkt ƒuXk ykðe ð™{k¤e > ÚkÞkt Ëþo™ ‚nw ‚kÚk™u, ‚ðuo òuR hÌkk Au ™kÚk™u >>14>> susu s™ Ëþo™u ykðu, fkuR …w»… …ºk V¤ ÷kðu > ykrý {wfu {nkhks™e yk„u, …Ae fh òuze …kÞ ÷k„u >>15>> fnu ¼÷u ykÔÞk ¼„ðk™, rËÄkt y{™u Ëþo™ Ëk™ > yu{ fhu MŒð™ s™ hÌkk, rŒÞkt ƒuW ò{ ðne „Þk >>16>> …Ae ƒkur÷Þk «ký ykÄkh, nS h‚kuR™u ‚R ðkh > íÞkhu òuR™u ykðeÞku s™, [k÷ku {nkhks ÚkÞkt ¼kus™ >>17>> …Ae …ÄkÞko «kýSð™, ‚¾k ‚kÚku ÷R {wr™ s™ > rŒÞkt fÞkuo yÒkfkux yrŒ, sBÞk sw„Œu Œu «ký…rŒ >>18>> …Ae ‚tŒ™e …t„rŒ rfrÄ, r…hMÞwt «¼wyu ƒnwrðrÄ > VÞko …t„íÞ{kt …kt[ðkh, sBÞk s™ ÚkÞku susufkh >>19>> …Ae ykÔÞk Au yktƒ÷u Vhe, ƒuXk …kx W…h …kuŒu nrh > rŒÞkt «§ W¥kh ƒnw rfÄk, ‚tŒu {™ {kLÞkt ‚w¾ ÷eÄkt >>20>> …Ae ‚ktsu …whe Ëe…{k¤, yrŒ‚wtËh þku¼u rðþk¤ > fhe f{kLÞku fkt„hk hksu, rŒÞkt ‚wtËh rËðk rðhksu >>21>> fÞkO Íkz ËkuÞ Ëe…Œýkt, ÚkR þku¼k swðu s™ ½ýkt > ƒuXk {æÞu …kuŒu {nkhks, Ëk‚™u Ëuðk Ëþo™ fks >>22>> òuR s™ ÚkÞkt Au {„™, ‚nw fnu «¼w ÄLÞ ÄLÞ > ykÔÞku yk™tË {kÞ ™ {™, …Ae „kðk ÷køÞk fehŒ™ >>23>> „kÞ „hƒe ™u h{u Au hk‚, VhŒkt VwËze Ëu¾eÞk Ëk‚ > òuR s™ WXâk y÷ƒu÷, ykÔÞk ¾ktrŒ÷ku fhðk ¾u÷ >>24>> h{u s™ ¼{u …kuŒu ¼u¤k, yu{ fhu Au ÷kze÷ku ÷e¤k > r™íÞ fhu ™ð÷ku rðnkh, Œu™ku fnuŒkt ykðu fu{ …kh >>25>> ykðu ‚í‚t„e ™h™kh, ÷kðu …qò ™u …qsu {kuhkh > yuf rË s™u s{kzâk nrh, ƒnw «u{ ¼he …qò fhe >>26>> ‚wtËh …nuhkrðÞku ‚whðk¤, Í„u shfþe ò{k™e [k¤ > rþh ƒktÄeAu ‚ku™uhe …k„, ™Úke þku¼k Œu™e fÌkk ÷k„ >>27>> …Ae ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh, ‚t„u ‚¾k nòhku nòh > …Ae „Þk ƒk{hku÷e „k{, Ëuðk Ëþo™ ‚wtËh ~Þk{ >>28>> ËuR Ëþo™ ™u Ëw:¾ fkÃÞkt, yrŒ y÷kirff ‚w¾ ykÃÞkt > s™ fnu ¼÷u nrh ykÔÞk, ‚ku™k Y…k™u Vw÷u ðÄkÔÞk >>29>> …Ae {wr™ …qßÞk {™¼kÔÞk, ¼he Úkk¤ {kuŒezu ðÄkÔÞk > rŒÞkt hkÛÞ ‚wtËh Y…k¤e, ƒuXk ®nzku¤u íÞkt ð™{k¤e >>30>>


„kÞ ‚tŒ ™u ÚkkÞ rf÷ku÷, yu{ yk…u Au ‚w¾ yŒku÷ > …Ae yïu ÚkÞk y‚ðkh, ËeXe ‚wtËh ¼qr{ íÞkt ‚kh >>31>> rŒÞkt ½kuzwt ¾u÷ÔÞwt ¾ktrŒ÷u, yrŒ WŒkð¤wt y÷ƒu÷u > Äúkuzu yï Wzu òýwt …kt¾u, yu{ Ëu¾kÞ Ëk‚™e ykt¾u >>32>> …Ae n¤ðe n¤ðe [k÷u, ykÔÞk ðk÷{S ðhŒk÷u > ykðe ƒuXk yktƒ÷e™e AktÞu, ‚ðuo ‚tŒ …ý ykÔÞk íÞktÞu >>33>> ƒeò ykðeÞk s™ y…kh, ÷kðu …qò ™u …w»…™k nkh > ƒeò ‚wtËh ‚w¾zkt ÷kÔÞk, ™kÚk yk„¤u Úkk¤ ÄhkÔÞk >>34>> òuÞkt ‚wtËh ‚khkt ‚w¾zkt, Yzkt ÷køÞkt yrŒ h{fzkt > òuR r™{o¤ s™ rððufe, Œu™u ykÃÞkt Au ËqhÚke VUfe >>35>> ™k ™k fhu yk…u ykzk nkÚk, ŒkuÞ yk…Œk ™ hnu ™kÚk > Ëu¾e Ëk‚ fhu nk‚ ƒnw, òuR ÷e¤k yk™trËÞkt ‚nw >>36>> yu{ fhu Au ÷e¤k y…kh, ‚w¾‚k„h «kýykÄkh > ð¤Œu rË™u „Þk ð÷k‚ý, Ëuðk Ëþo™ yþhýþhý >>37>> ‚ðuo ‚tŒ nŒk ð¤e ‚kÚk, …kuŒu ½kuz÷u [zâkŒk ™kÚk > „kŒkðkŒk s™u r™s ½uhu, …ÄhkÔÞk «¼w Yze …uhu >>38>> ƒktÄe ®nzku¤ku ƒu‚kÞko nrh, …Ae yrŒ nuŒu …qò fhe > …Ae s{kzâk Sð™ «ký, s{kzâk ‚tŒ ‚ðuo ‚wòý >>39>> ËuR Ëþo™ [kÕÞk ËÞk¤, ‚t„u þku¼u Au {wr™ {hk¤ > rË™ ƒesu „Þk ƒesu „k{, ð‚u ¼õŒ ð¤kuxðwt ™k{ >>40>> rŒÞkt Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt, fk…e fÕ{»k fÕÞký feÄkt > s{e s™ Sð™ …ÄkÞko, Ëk‚™u {™ {kuË ðÄkÞko >>41>> yu{ fhu Au ÷e¤k y…kh, fkuý s™ …k{u Œu™ku …kh > {kxu ‚tûku…u fne ‚t¼¤kðe, {khk òÛÞk{kt sux÷e ykðe >>42>> yuðe ÷e¤k fhe yrð™kþu, yk‚wðËe™u rË™ y{k‚u > ŒurË fhe ÷e÷k ðhŒk÷u, ‚w¾ËkÞf ‚wtËhðh ðk÷u >>43>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k-™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ™khkÞý[rhºku ðhŒk÷{kt …ÄkÞko ™u Vw÷u ðÄkÔÞk yu ™k{u yku„ýr‚Œuh{wt «fhý{T >>69>>

hk„ ‚k{uhe– …Ae ™kÚk …ÄkheÞk, „Þk Œu „Zzu „k{ > Ëþo™ ËR Ëk‚™u, ð¤e fÞkO …qhýfk{ >>1>> s™ {¤e Sð™™u, ð¤e ÷¤e ÷køÞk …kÞ > ™Þýu r™h¾e ™kÚk™u, niÞu Œu nh¾ ™ {kÞ >>2>> Ëk‚ {¤e {nkhks™u, ð¤e …wAuAu ƒnw ðkÕÞ{kt > fnku f]…k fhe y{™u, þe ÷e¤k fhe ðhŒk÷{kt >>3>> fux÷kt {™w»Þ {éÞkt nŒkt, fhŒkt …qò fR …uh > fu{ Œ{™u s{kzŒkt, …Ähkðe …kuŒk™u ½uh >>4>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, ‚nw ‚kt¼¤ßÞku nrhs™ >


¼ÂõŒ suðe „wshkŒ{kt, Œuðe yks ™Úke rºk¼wð™ >>5>> hkíÞ rËð‚ y{ …k‚¤u, ð¤e W¼k hnu yuf …„u > {qŠŒ ™ {u÷u r{xÚke, ð¤e {xfwt ™ ¼hu ÿ„u >>6>> „kŒkt „wý „ku®ðË™k, ðne òÞ ‚ðuo ò{™e > fkÞ ™rn feŒo™ fhŒkt, ¼krðf ƒnw ™h ¼kr{™e >>7>> yrŒ Ëwƒo¤ f¤ ™ …kzu, V¤ Vw÷ ¾kR hnu > ßÞkhu y{u sBÞk™wt fneyu, íÞkhu sBÞk Aeyu yu{ fnu >>8>> yufyufÚke yrÄf yt„u, ht„ Au ‚Œ‚t„™ku > yuðk s™™u òuR™u, yk™tË W{t„u yt„™ku >>9>> íÞkhu nrhs™ ƒkur÷Þk, yu™u ™kÚk yktrn Œuzkðeyu > yuðk {kuxk nrhs™™e, yku¤¾kÛÞ y{™u …zkðeyu >>10>> {nkhks fnu fkuR r{»k rð™k, yu fu{ yktne ykðu ð¤e > nwŒk‚™e™ku Wí‚ð fheyu, Œku ykðu ‚ðuo {¤e >>11>> íÞkhu nrhs™ nhr¾Þk, ‚kt¼¤e ðkÕÞ{™e ðkŒze > ™kÚk Wí‚ð yktne fhku, Œku ÄLÞ¼køÞ ÄLÞ ½ze >>12>> …Ae Xuhkðe Xef fÞwO, ð¤e ‚tŒ ‚ðuo ƒku÷krðÞk > ‚ðuo Ëuþ™k ‚Œ‚t„e, ‚t½ ÷R ‚nw ykrðÞk >>13>> nŒk nwŒkþ™e yk„¤u, rËð‚ Ëþrðþ ð¤e > ‚tŒ ™u nrh¼õŒ ‚ðuo, ykrðÞk íÞkhu {¤e >>14>> Ëþo™ fhe ËÞk¤™wt, ‚tŒ ‚w¾ …kBÞk yrŒ > «‚Òk ðË™ fhe nrh, ƒkur÷Þk «ký…rŒ >>15>> y{u ŒuzkÔÞk Œ{™u, Œu …wLÞ{ {kuhu Ë™ …kt[{u > ðnu÷k ykÔÞk rË™ rðþ ykzu, Œu™wt rð[kÞwO ™rn Œ{u >>16>> ¼÷wt Œ{u ¼÷u ykÔÞk, nðu hnku ‚nw hkS ÚkR > ÞktŒku …wYt …kzþu …ý, ƒesu ykðwt fhðwt ™rn >>17>> …Ae fhe h‚kuR [k÷Œe, r…hþu …kuŒu …t„íÞ{kt > s{u s™ {„™ ÚkR, yk…u nrh ykhíÞ{kt >>18>> ¼kus™ fhe ¼kíÞ ¼kíÞ™kt, ð¤e þkf …kf ‚kuÞk{ýkt > ËwÄ Ënª rËÞu Ëkuðxu, ykËkt fuhe™kt ykÚkýkt >>19>> ƒu‚u …whk …kt[‚u, …h{nt‚™e …t„rŒ > su{ su{ ÍkÍwt s{u, Œu{ y÷ƒu÷ku hkS yrŒ >>20>> yuf yufÚke yrÄf yrÄf, h‚kuR Yze fhu > ‚wtËh …kf …t„íÞ{kt, r™íÞ «íÞu ™ð÷k Vhu >>21>> yu{ s™ s{kzŒkt, ð¤e rËð‚ ðeþ ðrn „Þk > y¼Þfwtðh W¥k{u, rŒÞkt ÷„e ‚tŒ hkr¾Þk >>22>> …Ae ykðe nwŒk‚™e, Yzk ht„ h{ðk fhkrðÞk > fuþw fuþh f‚wtƒku ð¤e, …Œt„ ht„ ƒ™krðÞk >>23>>


nrh rðhksŒk nŒk ®nzku¤u, íÞkt ‚¾k ht„ ykÔÞk ÷R > ™kÏÞku ™kÚk™u W…hu, …Ae hBÞk™e Awxe ÚkR >>24>> ht„ ‚kuht„ ÷kðu ‚¾k, ™k¾u ™kÚk™u ƒnw…uhu > y÷ƒu÷ku ÚkR ykf¤k, ÷k÷ [zâk ®÷ƒ W…hu >>25>> …Ae Sð™u fÌkwt s™™u, yk h{ðk™e heíÞ ™ne > fhku Œzkt ŒuðŒuðzkt, Œku y{u …ý h{eyu ‚rn >>26>> …Ae ƒktÄe ƒu {tz¤e, ð¤e ~Þk{ ‚¾k ‚ßs ÚkÞk > [k÷u ƒnw r…[fkrhÞku, ÷k÷ Zk÷ ykze ËR hÌkk >>27>> …Ae Vktxw {ktze VUfðk, „w÷k÷™e ÷k÷u ½ýe > Œu™e „„™{kt „hËe [ze, ‚kuht„ ht„ hkŒkŒýe >>28>> f™fftXe fkux{kt, ð¤e Yze ÷k„u h{Œkt > h‚ƒ‚ ÚkÞk hr‚Þku, ½ýwt ‚¾k™u {™ „{Œk >>29>> ðksu ðkòt ƒnw rðæÞ™kt, Zku÷ ËËk{kt ºkkt‚kt rŒÞkt > Mðh Wå[u ‚hýkR ƒku÷u, Yzkt hðks ð¤e fktrþÞkt >>30>> ‚k{‚k{k h{u ht„u, nkhu ™rn ®n{Œ ½ýe > r™soh ykÔÞk r™h¾ðk, h{íÞ s™ Sð™Œýe >>31>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, SíÞk ‚ðuo s™ Œ{u > {u÷ku …e[fkhe …krýÚke, V„ðk{kt {¤þwt y{u >>32>> …Ae s™ hkS ÚkÞk, sÞsÞ þçËu ƒkur÷Þk > yks «¼w™u {¤þwt, Œuýu Œ™{kt ƒnw Vwr÷Þk >>34>> …Ae ™kðk fksu ™kÚkS, [k÷eÞk ½kuzu [ze > ‚¾k‚t„u ~Þk{¤ku, hBÞk hr‚Þku ht„uÍze >>34>> ¾wƒ ½kuzku ¾u÷ðe, ™kÌkk …Ae ™kÚkS > „kŒkðkŒk „k{{ktrn, ykÔÞk ‚¾k ‚kÚkS >>35>> Yze Y…k¤e fhe h‚kuÞku, sw„Œu s™ s{krzÞk > ‚Þko {™kuhÚk {™™k, íÞkt ÷„e h{krzÞk >>36>> …Ae ™kÚk ƒkÚk ¼he, ¼uxâk ‚ðuo s™™u > ‚tŒ ‚ðuo {„™ ÚkÞk, M…þeo s„Sð™™u >>37>> y™w…{ Wí‚ð fhe, Vhe þe¾ yk…e ‚tŒ™u > ‚kÄw ‚ðuo [kr÷Þk, hk¾e YËu ¼„ðtŒ™u >>38>> y™w…{ Wí‚ð fÞkuo, Vk„ý‚wËe …wLÞ{ Ë™u > fhe ÷e÷k „Zzu, Œu fhkðe nrhs™u >>39>> sÞk ÷r÷Œk s™ {kuxkt, ‚Œ‚t„{kt rþhku{rý > «eíÞu ðkÕÞ{ ðþ fÞko, yu™e fneyu {kuxâ… þwt ½ýe >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ™khkÞý[rhºku nwŒk‚™e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u r‚¥kuh{wt «fhý{T >>70>> [ku…kR– …Ae ‚tŒ [kÕÞk ‚nw {¤e, fhŒk ðkŒ ðkÕÞ{™e ð¤e >


yuf fnu ‚wýku {wr™ ‚kÚk, fuðk h{Œk ™xðh ™kÚk >>1>> yuf fnu ‚kt¼¤ku {hk÷, fuðe ÷eÄeŒe h{Œkt Zk÷ > yuf fnu ‚wýku ‚tŒ ð¤e, fuðku ™k¾ŒkŒk ht„ ð¤e >>2>> yuf fnu ‚wýku {wr™hks, fuðk þku¼ŒkŒk {nkhks > yuf fnu swðku™u ‚t¼khe, fuðe ™k¾ŒkŒk …e[fkhe >>3>> yuf fnu ÷xfk¤ku ÷k÷, fuðku WzkzŒkŒk „w÷k÷ > yu{ fnu {ktnku{ktrn {¤e, fuðku hÌkku Œku ht„zku Z¤e >>4>> VhŒk …t„íÞ{kt …kf ÷R, ™k ™k fhŒkt òŒk òuhu ËR > yuf fnu ‚wýku Ér»khkÞ, ÷k÷ ykÔÞk nŒk ÷uh{ktÞ >>5>> yks ÷e¤k fhe su ËÞk¤u, yuðe fhe ™kurŒ fkuR fk¤u > yk„u y™uf ÄÞko yðŒkh, ƒnw s™™ku fhðk WæÄkh >>6>> AuŒku yu™k yus yk ©enrh, …ý ykðe ÷e¤k ™kurŒ fhe > yks ykÃÞkt su ‚tŒ™u ‚w¾, Œu Œku fÌkkt òÞ fu{ {w¾ >>7>> {kxu {kuxkt ¼køÞ Au yk…ýkt, yks ™ hk¾e {nkhksu {ýk > yu{ ðkŒ fhŒkt Œu ð¤e, „R Ëuþ «Ëuþu {tz¤e >>8>> fhu ðkŒ Vhu {wr™s™, yu{ fhŒkt ðeíÞk fktRf Ë™ > …Ae ykðe Au s™{kü{e, ‚tŒ ykÔÞk [zkuŒhu ¼{e >>9>> ‚nw rðrx hÌkk ðhŒk÷, RÞkt ykðþu ÷kze÷ku ÷k÷ > yu{ ðkx swðu ‚nw ‚kÚk, fnu òuƒ™u Œuzâk Au ™kÚk >>10>> ðkx òuŒkt ðkÕÞ{S ykÔÞk, rŒÞkt ‚ðuo ‚tŒ™u ƒku÷kÔÞk > ‚tŒ ykðe ÷køÞk «¼w …kÞ, ™kÚk r™hr¾ Œ]ó ™ ÚkkÞ >>11>> rËÞu Ëþo™ «‚Òk fhu, r™s Ëk‚Œýkt Ëw:¾ nhu > ƒuXk Wå[u yk‚™ yrð™kþ, ‚k{wt òuR hÌkk ‚nw Ëk‚ >>12>> yuðu ‚{u y¥kh yuf ÷kÔÞku, y÷ƒu÷k™u [[oðk ykÔÞku > ŒuŒku ÷R ÷eÄwt nrh nkÚku, [Š[ ‚tŒ™e ™kr‚fk ™kÚku >>13>> [Š[ ™kr‚fk ™u ƒkuÕÞk ™kÚk, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ‚nw ‚kÚk > ƒeò ¼u¾ Úkkþu ÄqzâÄkýe, hnuþu Œ{khk {w¾™wt …kýe >>14>> yu{ fne™u ƒuXk yk‚™, ‚wýe ‚tŒ ÚkÞk Au {„™ > …Ae ‚tŒu fÞkO „wý„k™, Œu™u ‚wýe heÍâk ¼„ðk™ >>15>> yk…e {kÚkuÚke ‚ku™uhe {ku¤, fksw f‚wtƒe ht„u Ífku¤ > …Ae nrhs™u nuŒ fhe, fksw fuðzk™e xku…e Ähe >>16>> ŒuŒku nrhyu ÷eÄe Au nkÚku, {u÷e {wõŒk™tËS™u {kÚku > ƒeò …k‚u nŒk su {hk÷, Œu™u yk…eÞwt Vw÷™e {k¤ >>17>> …Ae ‚whŒÚke ‚í‚t„e ykÔÞk, …qò «¼wS™u fksu ÷kÔÞk > nkh nu{fzkt ƒktÞu ƒksw, ðuZ ®ðxe fwtz¤eÞkt fksw >>18>> fze ðuÕÞ ™u frxftËkuhku, {k¤k {kËr¤Þkt …kÞŒkuzku > þk÷ Ëwþk÷k ™u ò{ku she, hUxku VUxku ™u …k½ ‚ku™uhe >>19>>


Äq… Ëe… y„h ykhŒe, Vw÷ fu‚h f…whƒ¥ke > yu{ ÷R ƒnw W…[kh, «u{u …qßÞk Au «kýykÄkh >>20>> fhe …qò ™u òuzâk Au nkÚk, s™ „kÞ Au sÞsÞ „kÚk > …Ae håÞku Au ®nzku¤ku ‚kh, ðk÷ku Íw÷u Au ð™{kuÍkh >>21>> þku¼u ~Þk{r¤Þku r¼™u ðk™, ðk÷ku ºkkuzu Au Œk¤e™wt Œk™ > fhu fh™kt ÷xfkt fksw, òuR s™Œýwt {™ hksw >>22>> …Ae W¼k ÚkÞk y÷ƒu÷, MÚkt¼ „úrn™u ËeÄe Au Xu÷ > nk÷u ®nzku¤ku Íw÷u Au nrh, sÞsÞ hÌkk s™ fhe >>23>> yu{ fhu Au ÷e÷k y…kh, r™h¾e ‚w¾ ÷eÞu ™h™kh > …Ae y÷ƒu÷k yk„¤u s™, fhe ™]íÞ ™u fhu «‚Òk >>24>> …Ae hkS ÚkÞk ƒnw hks, {éÞk ‚tŒ {tz¤™u {nkhks > …Ae ‚tŒ [tË™ ½‚e ÷kÔÞk, {¤e «¼w™u …qsðk ykÔÞk >>25>> «u{u …qSÞk «kýykÄkh, ftXu ykhkuÃÞk Vw÷™k nkh > [åÞkO [tË™u [hý ËkuÞ, s™u Wh{kt Ak…eÞkt ‚kuÞ >>26>> yrŒ hkS{kt Au ht„ hr‚Þku, ‚ðuo s™ Œýu {™ ð‚eÞku > …Ae ÚkÞwt Au …t„íÞxktýwt, ƒuXk ‚tŒ þku¼k þe ð¾kýwt >>27>> òýu ƒuXe Au nt‚™e nkh, yufyufÚke yku…u y…kh > …Ae {kuËf ÷R {nkhks, ykÔÞk «¼w r…h‚ðk fks >>28>> su{ s™ s{kzu Sð™, ƒnw¼kíÞ™kt ÷kðe ¼kus™ > yu{ yk…u Au ‚w¾ y…kh, Œu™ku fnuŒkt ykðu fu{ …kh >>29>> fhkÔÞkŒk nrhs™u Úkk¤, ŒuŒku sBÞk ‚tŒ ™u ËÞk¤ > s{e ƒuXk {wr™ ƒnw {¤e, ‚khe þku¼u Au ‚tŒ {tz¤e >>30>> …Ae ™kÚk fnu ‚tŒ þqhk, yk{kt fkuý fXý ðúŒu …whk > suðk Au yk ykŒ{k™tË, yuðk nku Œu ƒku÷ku {wr™$Ë >>31>> …Ae ‚tŒ WXâk òuze nkÚk, su{ fnku Œu{ fheyu ™kÚk > fnkuŒku {xfwt ™ ¼heÞu r{xu, fnkuŒku yÒk ™ s{eÞu …uxu >>32>> fnkuŒku ŒSÞu AkË™™ku ‚t„, hneÞu rn{{kt W½kzu yt„ > fnkuŒku …eðwt ŒS ËiÞu …kýe, hneyu {ki™ ™ ƒku÷eÞu ðkýe >>33>> fnkuŒku ƒu‚eyu yk‚™ ðk¤e, ™ð òuÞu yk Ëun ‚t¼k¤e > yu{ rnt{Œ Au {™{ktÞ, Œ{u fnku Œu fu{ ™ ÚkkÞ >>34>> yu{ ƒkuÕÞk ßÞkhu {wr™s™, ‚wýe «¼wS ÚkÞk «‚Òk > fnu ™kÚk ‚wýku ‚kÄw þqh, yuŒku y{™u sýkÞ sYh >>35>> Œ{u ƒkuÕÞk Œu ‚ðuo ‚k[wt, ƒeò{ktÞ …ý ™Úke fk[wt > yufyufÚke yrÄf Aku Œ{u, yuðwt òÛÞwt Au sYh y{u >>36>> yuf ðkŒ fnwt {k™ku Œun, yk…ýu ykŒ{k ™rn Ëun > {k™ku [iŒLÞ Y… Œ{kYt, Ëw:¾Y… Ëun Œun LÞkYt >>37>> yu{ fne Au ‚tŒ™u ðkŒ, ‚wýe ‚kÄw ÚkÞk hr¤ÞkŒ >


fnu ™kÚk ‚wýku ‚nw s™, …qhku ÚkÞku Wí‚ð™ku rË™ >>38>> ‚ðuo ‚ÄkðßÞku {wr™ Œ{u, ÞktÚke [k÷þwt ‚hðu y{u > yu{ fne «¼wS …ÄkÞko, ‚tŒu r™Š¾ ytŒhu WŒkÞko >>39>> ykÃÞkt ‚w¾ s™™u Sð™u, ©kðýðËe yü{e™u rË™u > ŒurË fÞkuo Au Wí‚ð ðk÷u, fhkÔÞku òuƒ™ ðhŒk÷u >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðk{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©e™khkÞý[rhºku sL{kü{e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yufkuŒuh{wt «fhý{T >>71>> hk„ ‚k{uhe– yu{ r™íÞu ™ðe ™kÚkS, fhu ÷e¤k ‚wtËh ~Þk{ > ‚tŒ hÌkk „wshkíÞ{kt, …kuŒu ykÔÞk „Zzu „k{ >>1>> yrŒhkS y÷ƒu÷zku, fhu n‚e n‚e™u ðkŒze > ‚tŒ{tz¤™u ~Þk{¤ku, ½ýwt ‚hkÞ Au ½ze ½ze >>2>> …h{nt‚ suðk …]Úðe{kt, yks ™Úke fkuR yt„u > Œ™ {™™kt ‚w¾ íÞk„e, hkåÞk Au «¼w™u ht„u >>3>> íÞk„ ðihkøÞu ºkÛÞu ÷kuf{kt, ™kðu òuzâu fkuR s™ > Œu™u òuR ytŒh {kYt, ÚkkÞ Au «h‚™ >>4>> yu{ fnu y÷ƒu÷zku, {kuxâ… {wr™s™™e > ‚wýe nrhs™ {™{kt, RåAk fhe Ëþo™™e >>5>> s™u ðnuÕÞwt òuŒhe, [kÕÞk ‚ðuo ‚¾k ‚kÚkS > ‚t„u ‚wtËh ~Þk{¤ku, …kuŒu …ÄkÞko ™kÚkS >>6>> ðkx {ktrn rðrðÄ ¼kíÞu, ÷e¤k ÷k÷ fhu ½ýe > òuR s™ {™ {kuË …kBÞk, ‚k{Úkeo ©enrhŒýe >>7>> …Ae sR suŒ÷…wh{kt, Aƒe÷ku Ak™k hÌkk > rË™ Ëku [khuf íÞkt hne, …Ae ðk÷{S ð¤e ykrðÞk >>8>> íÞkh …Ae …ÄkheÞk Œu, ð¤e ðhŒk÷ „k{ > Ëuðk Ëþo™ Ëk‚™u, ykÔÞk Œu ‚wtËh ~Þk{ >>9>> ‚tŒ ‚ðuo ‚kt¼¤e ð¤e, ykÔÞk y÷ƒu÷k f™u > ‚wtËh ~Þk{ ‚÷wýe {qŠŒ, r™Š¾ ™Þýkt ¼he s™u >>10>> ‚tŒ™u ƒnw ‚w¾ ykÃÞkt, fhe nrh ðkŒ rnŒ™e > ‚wrý s™ {™ {„™ ÚkÞkt, ÂMÚkh ÚkR ð]Â¥k r[¥k™e >>11>> …Ae ƒesu rË™ ƒkur÷Þk, ‚tŒ ‚kt¼¤ku ‚nw ðkŒ > y{u yktRÚke ‚Äkðþwt, yk…ku rþ¾ ËR hr¤ÞkŒ >>12>> hkS ÚkR rþ¾ yk…þku, Œku hk¾þwt ¾ƒh y{u > …ý ‚í‚t„{kt ™rn hneyu, òu hk¾þku Œkýe Œ{u >>13>> {kxu yk…ku yk„LÞk, fnwt fh„he Œ{ yk„¤u > «‚Òk ÚkR …Äkhþwt, Œku hnuþu {u¤k… fk„¤u >>14>> ‚wýe ‚tŒ þkufu …rzÞk, hkS ™rn Yðu ½ýwt > «ký„ŒðŒ ÚkÞk, ‚wýe ð[™ Sð™Œýwt >>15>>


x„ {„ swðu Yðu ð¤e, ƒku÷e ™ þfu ðË™u > y÷ƒu÷k™e WËk‚e òuR, hne ™rn Äehs {™u >>16>> …Ae ‚kÄw hk{Ëk‚SÞu, fhòuze fÌkwt fh„he > su{ fnku Œu{ fhþwt, Œ{u hnku ‚Œ‚t„{kt nrh >>17>> …Ae «¼wS «‚Òk ÚkR, fne ðkŒ ‚ðuo yt„™e > {kuxk ‚tŒ hk¾ßÞku Œ{u, ¾ƒh ‚Œ‚t„™e >>18>> yu{ fne™u …ÄkheÞk, „Þk „k{ z¼ký > ‚Œ‚t„e ™u ‚tŒ ‚ðuo, ‚t„u [kÕÞk ‚wòý >>19>> rŒÞkt rË™ yuf hne™u, ð¤e ykrðÞk ðhŒk÷ > íÞktÚke yk…e yk„LÞk, ykðku {kuxk {kuxk {hk÷ >>20>> íÞktÚke «¼wS …ÄkheÞk, „Þk ƒku[k‚ý „k{ > ‚wtËh ð]ûk òuR™u, fÞkuo ðkzeyu rð©k{ >>21>> …Ae íÞktÚke [kr÷Þk, ð¤e „wðk‚Ë „k{u „Þk > yk…e ytƒh ‚ku¾zu, ð¤e xtfkrhÞu hs™e hÌkk >>22>> íÞktÚke [kÕÞk [ku…þwt, ™kÚk ™{oËk WŒÞko > {r™…wh{kt {nkhks hne, ‚ðkhu íÞktÚke ‚t[Þko >>23>> [kufe{kt …nkuh [kh hne, «¼kŒu íÞktÚke …ÄkheÞk > ‚whŒ þnuh™u ‚{e… „k{u, WÄ™k{kt ykðe hÌkk >>24>> þnuh{kt ‚t¼¤kðeÞwt, ‚Œ‚t„e ykÔÞk ‚nw {¤e > ¼kus™ ÔÞts™ …qòrðrÄ, ÷kðeÞk ÷k¾ku ð¤e >>25>> nkh y…kh …nuhkðeÞk, fhu Äq… Ëe… ykhŒe fR > W¥k{ ðMŒw yk„¤ {wfe, ‚w¾ze™e ‚e{k ™rn >>26>> ‚tæÞk‚wÄe ‚Œ‚t„eyu, r÷Äku ÷kð ÷ku[™¼he > …Ae yk…e yk„LÞk, òyku ½uh ‚nw fnu nrh >>27>> íÞktÚke ™kÚk …ÄkheÞk, ð¤e hÌkk hs™e ð™{kt > ðk½™wt rð½™ xk¤e, [kÕÞk íÞktÚke {„™{kt >>28>> r[¾r÷Þu …kuh [kh hne, Ä{o…wh …kuŒu hÌkk > ™Þýu r™Š¾ ™kÚk™u, ‚nw ‚tŒs™ ‚w¾e ÚkÞk >>29>> „Þkt nŒkt ƒkR „k{ ƒesu, ™k{ fwþ¤ fwtðhS > ŒŒo íÞktÚke ykrðÞkt, ‚wýe «¼w …ÄkÞko ½uhS >>30>> ™Þýu r™hr¾ ™kÚk™u, ‚™kÚk ÚkR yu{ òýeÞwt > ynku {khkt ¼køÞ {kuxkt, yu{ fne yk™tË ykýeÞwt >>31>> …Ae nkÚkòuze fÌkwt ™kÚk™u, {nkhks hks fhku Œ{u > Œ{u y{khk yrÄ…rŒ, ‚nw Ëk‚ ÚkR hnuþwt y{u >>32>> yòýu rË™ ykx÷k, y{u hÌkktŒkt hkò ÚkR > nðu Œ{u Œ{kYt ‚k[ðku, yk ‚ðo Œ{kYt {kYt ™rn >>33>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, ™Úke hkßÞ fhðk ykðeÞk >


y™uf Sð WØkhðk, yk ¼qr{Þu ¼r{Þu heÞk >>34>> yu hkßÞ Œ{kYt Œ{u fhku, …ý ytŒh{kt hk¾ßÞku nrh > òu hnuþu W…krÄ ytŒhu, Œku ¾kuxâ {kuxe òþu ¾he >>35>> ƒkR fnu nðu Œ{™u {wfe, ƒeS ƒ÷k fkuý hk¾þu > ‚wÄk‚{ ~Þk{ Œ{™u, {wfe rð»k fkuý [k¾þu >>36>> yuðwt ‚wýe «¼w «‚Òk ÚkÞk, …Ae Œuzâku ‚t½ ‚whŒŒýku > ykÔÞk ‚ðuo ‚Œ‚t„e, ÷kÔÞk …qsðk ‚{ks ½ýku >>37>> ‚wtËh ð† …nuhkrðÞkt, ÄÞkuo ðzku {w„x {kÚku ð¤e > Äq… Ëe… fhe ykhŒe, …Ae ÷køÞkt …kÞu ‚nw ÷¤e >>38>> …Ae hks™ hkS ÚkR, fhe fhòuze™u rð™rŒ > yks fhku y‚ðkhe nrh, f]…k fhku y{kheðrŒ >>39>> …Ae yk…e yk„LÞk, ‚kYt òyku y{u ykðþwt > …Ae hkò hkS ÚkR, þý„khe y‚ðkhe ¼kðþwt >>40>> ‚wtËh „s þý„kheÞku, Œu W…hu ƒuXk nrh > þnuh ‚ðuo ‚™kÚk ÚkÞwt, ™kÚk r™hÏÞk ™Þýkt ¼he >>41>> íÞkt ðksu ðkòt yrŒ½ýkt, ð¤e ƒ¤u {þk÷ku ƒnkur¤Þwt > yu{ y™uf Sð™u, ykr…Þwt ‚w¾ yýŒkur¤Þwt >>42>> yu{ y™tŒ fhe ÷e¤k, …Ae ðkt‚Ëu ykrðÞk > ‚k{iÞu ‚w¾…k÷ ÷kðe, hkÞu {kuŒezu ðÄkrðÞk >>43>> …Ae «¼w …ÄhkðeÞk, ¼q…u ¼wð™ …kuŒkŒýu > Äq… Ëe… fhe ykhŒe, «¼w …qSÞk «u{u ½ýu >>44>> …Ae [hý [Š[ [tË™u, ð¤e Œu™kt …„÷kt …zkðeÞkt > «eíÞu …kuŒk™u …qsðk, hkÞ®‚nu rþþ [zkðeÞkt >>45>> …Ae nŒk Ëk‚ …k‚ nrh™u, Œu™u fhe …nuhk{ýe > ºký rËð‚ íÞkt hne, …Ae …ÄkÞko Ä{o…wh¼ýe >>46>> ykðe íÞkt Wí‚ð fÞkuo, ð‚tŒ…t[{e™ku ð¤e > òuR ÷e¤k s™ {™{kt, {„™ ÚkÞkt ‚nw {¤e >>47>> …Ae «¼w™u …qSÞk, ƒkRyu ƒnw «u{u fhe > ‚wtËh ð† yhr… yt„u, ykÃÞk Y…iÞk Úkk¤ ¼he >>48>> …Ae nrhÞu nkÚkþwt, ykÃÞk Y…iÞk Ëe™ Ëk‚™u > ‚tŒ …kuŒu íÞk„e Œ™u, fkuý hk¾u yun fkþ™u >>49>> y™tŒ ÷e¤k íÞkt fhe, Œu fÌku ™ ykðu ðkŒ{kt > …Ae íÞktÚke [kÕÞk nrh, ykrðÞk „wshkŒ{kt >>50>> ‚{iÞku ‚khku fÞkuo, {nkþwËe …t[{e™u rË™u > Ä{o…whu fwþ¤fwtðh, íÞkt fhe ÷e¤k Sð™u >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©e™khkÞý[rhºku {nkhks Ä{o…wh …ÄkÞko ™u íÞkt ð‚tŒ…t[{e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u ƒkUŒuh{wt «fhý{T >>72>>


[ku…kR– …Ae ðhŒk÷u ðk÷ku ykrðÞk, rË™ ËkuÞf …kuŒu íÞkt heÌkk > …kuŒu …ÄkÞko Ëuþ …t[k¤, Ëe™ƒtÄw su Ëe™ËÞk¤ >>1>> ‚tŒ ‚hðu hÌkk „wshkŒ, fhu nrhs™ yk„u ðkŒ > ‚nw fhe ÷eÞku ½hfks, n{ýkt fhþu Wí‚ð {nkhks >>2>> ykðe nwŒk‚™e rË™ Úkkuzu, «¼w …Äkhþu [ze ½kuzu > yuðwt ‚kt¼¤e ‚Œ‚t„e s™, fhu {™kuhÚk ð¤e {™ >>3>> nðu Œuzkðþu «¼w ßÞkhu, òþwt ‚nw {¤e Ëþo™u íÞkhu > fnu yuf fhkðwt …kuþk„, þk÷ Ëwþk÷ ‚ku™uhe …k½ >>4>> ò{ku she ‚wtËh ‚whðk¤, ‚khku ‚ku™uhe Auzu [kuVk¤ > yuf fnu ðuZ ®ðxe fzkt, fhkðeþ f™f™kt Yzkt >>5>> ƒksw fksw fwtz¤ Y…k¤kt, Yze WŒhe ‚ktf¤e {k¤k > yuf fnu fhkðwt ftËkuhku, rþh…u[ ™u ‚ku™uhe Œkuhku >>6>> yuf fnu …qSþ nwt ™kÚk, ½‚e [tË™ ‚wtËh nkÚk > yuf fnu fheþ ykhŒe, ™{e [hý fheþ rð™rŒ >>7>> yu{ fhu {™kuhÚk Ëk‚, íÞktŒku ykrðÞku Vk„ý {k‚ > Ëuþku Ëuþ ftfkuŒhe Vuhe, Vw÷zku÷™k Wí‚ð fuhe >>8>> yk…e yk¿kk s™™u {nkhksu, fhßÞku ‚{ks h{ðk fksu > y{u ykðþwt ðhŒk÷ ðnu÷k, …t[rË™ nwŒk‚™e …nu÷k >>9>> …Ae ‚tŒu fhkÔÞku ‚{ks, nuŒu nrhþwt h{ðk fks > Yze heíÞ™k fZkÔÞk ht„, ¼Þko nkus Þ{w™k ™u „t„ >>10>> ‚wtËh …e[fkhe fhkðe, h{þu nrh nrhs™ ykðe > ƒnw…uhu fhkÔÞk ‚{ks, íÞktŒku …kuŒu …ÄkÞko {nkhks >>11>> ykðe Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt, r™Š¾ ™kÚk s™u ‚w¾ ÷eÄkt > ykÃÞku Ëk‚™u yrŒ yk™tË, …kuŒu …ÄkÞko …qhý[tË >>12>> ykÔÞk nrh ‚¾k™e nuzeyu, WŒÞko òuƒ™™e {uzeyu > …Ae ŒuzeÞk ‚tŒ ‚{MŒ, ykÔÞk ‚ktÏÞÞku„e ½ýk „]nMÚk >>13>> {éÞk {™w»Þ yrŒ y…kh, …Ae «¼w ykÔÞk …wh ƒnkh > rËÞu Ëþo™ Ëe™ËÞk¤w, yrŒfYýkyu ¼Þko f]…k¤w >>14>> rŒÞkt ykÔÞku Wí‚ð™ku Ë™, fÞwO hr‚Þu h{ðk™wt {™ > ¼he Íku¤e Wzkzu „w÷k÷, Œuýu ‚¾k ÚkÞk ‚nw ÷k÷ >>15>> ™k¾u …e[fkhe ¼he h‚, ht„u ‚¾k feÄk h‚ƒ‚ > ‚¾k þku¼u Au ‚wtËh ht„u, h{u y÷ƒu÷ku WAht„u >>16>> …Ae ‚¾u fÞkuo Œku ®nzku¤ku, ‚khku þkur¼Œ ‚wtËh …nku¤ku > ƒkh ƒkhýu yku…u y™q…, òuÞk suðwt Au òr¤™wt Y… >>17>> …kt[ rþ¾hu þku¼u r™Ëk™, òýeÞu ðifwtX™wt rð{k™ > fksw f™f™kt fkurx{kt ÷ufu, ƒnw Vw÷™u nkhu Œu ƒufu >>18>> Yzku håÞku {¤e {wr™hks, yuðu ®nzku¤u ƒuXk {nkhks >


…Ae ÄÞkuo {w„x ‚wòýu, þku¼u ‚qÞoŒus …h{kýu >>19>> yrŒþku¼k rËÞu Au y…kh, ™t„ …t„rŒ™ku ™rn …kh > szâkt {rý {kÛÞf ™u {kurŒ, fhu Au nehk Íðuh ßÞkurŒ >>20>> òuR ð@ Á[f™e òíÞ, ÷k÷ ™e÷u …e¤u …krz ¼kíÞ > ™t„ Í„{„ fhu òuíÞ, òýwt hrð þrþ ÚkÞk WãkuŒ >>21>> yuðkt Yzkt hŒ™™ku szâku, ½ýu½ýu nuŒu fhe ½zâku > yuðku {wfwx ÄÞkuo Au ™kÚku, …nuÞkO f™f™kt fzkt ƒu nkÚku >>22>> fhu ðuZ ®ðxe ƒktÞu ƒksw, {fhkf]Œ fwtz¤ fk™u fksw > rþh …u[ ™u ‚ku™uhe Œkuhku, fuzu ƒktæÞku f™f ftËkuhku >>23>> niÞu …nuÞko Au nu{™k nkh, þku¼u Vw÷™e {k¤k y…kh > fÞkO rŒ÷f fuþhŒýkt, Œuýu þku¼u Au ‚wtËh ½ýkt >>24>> …Ae s™u fhe Au ykhrŒ, ÚkkÞ sÞsÞ þçË íÞkt yrŒ > {éÞk s™ íÞkt yrŒ y…kh, ÷R W¼k Au Vw÷™k nkh >>25>> …ý «¼w™u fu{ y…kÞ, yrŒ r¼zâ …k‚u ™ sðkÞ > Œu™k {™kuhÚk …whk feÄk, nkÚk Azeðzâu nkh ÷eÄk >>26>> …Ae {kÚkuÚke {w„x WŒkhe, ‚wtËh ‚ku™uhe …k½ Œu Äkhe > Œu™kt ËeÄkt ‚nw™u Ëþo™, fÞkO s™™kt {™ «‚Òk >>27>> …Ae ‚nw™e …qhðk nk{, Íw÷u ®nzku¤u ‚wtËh ~Þk{ > nk÷u ®nzku¤ku ðkÞw™u ðu„, ÚkR {„™ Íhu rŒÞkt {u½ >>28>> rŒÞkt ykrð™u ÚkkuÇÞkt rð{k™, „kÞ „ktÄðo íÞkt „wý„k™ > rŒÞkt sÞsÞ ƒku÷u Au s™, yu{ ÷e¤k fhu Au Sð™ >>29>> ðerŒ yu{ yk™tË{kt hkíÞ, WøÞku ‚qh nðwt …h¼kíÞ > íÞkhu ~Þk{¤eÞku ‚ßs ÚkÞk, ‚¾k™u ‚t„ h{ðk hÌkk >>30>> [k÷u [kirËþu r…[fkhe ½ýe, [ze „hËe „w÷k÷Œýe > [zâk h{Œu hr‚Þku hks, ‚w¾ ‚tŒ™u yk…ðk fks >>31>> h{u ‚k{ ‚k{k ™ð nkhu, ð[{kt …ze fkuR ™ ðkhu > yu{ ¾u÷u Au ¾ktrŒ÷ku nku¤e, ™k¾u ¼he „w÷k÷™e Íku¤e >>32>> ðksu ðkòt íÞkt Zku÷ ™„khkt, ºkkt‚k þhýkR hðks ‚khkt > ƒnw {[eAu ht„™e Íze, swðu y{h rð{k™u [ze >>33>> h{u nrh‚t„u nrhs™, fhu ™h y{h ÄLÞ ÄLÞ > …Ae «¼wS [zeÞk ½kuzu, ‚¾k ÷eÄk Au ‚hðu òuzu >>34>> Vhu ‚t½{kt rËÞu Ëþo™, fhu s™™kt {™ «‚Òk > yu{ ÷e¤k fhu Au ÷kze÷ku, ht„{kt h‚ƒ‚ Au Au÷ku >>35>> yu{ «¼w hBÞk ‚¾k ‚kÚk, …Ae ™kðk ™u [kr÷Þk ™kÚk > ™krn ™kÚk ™u ykÔÞk WŒkhu, ÚkÞku s{ý Úkk¤ Œu ðkhu >>36>> sr{Þk …kuŒu Sð™«ký, s{kzâk Au s™u fhe Œký > …Ae ‚tŒ™e …tÂõŒ ƒu‚khe, ykÔÞk r…h‚ðk r„rhÄkhe >>37>>


s{u s™ s{kzu Sð™, yu{ ÷e¤k fhe ƒnw rË™ > ykÃÞwt ‚w¾ yu{ ƒnw rðrÄ, …Ae ‚tŒ™u þe¾s ËeÄe >>38>> yu{ Wí‚ð fÞkuo yrð™kþu, fhkÔÞku ƒk…w hýAkuzËk‚u > fhe ðhŒk÷ Ëuþ rðrËrŒ, ÄLÞ ™h yu ™khe™e «erŒ >>39>> fÞkuo Wí‚ð s„Sð™u, Vk„ý‚wrË …wLÞ{™u Ë™u > ŒurË ‚wtËh Wí‚ð fhe, …Ae …kt[k¤u …ÄkÞko nrh >>40>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©e™khkÞý[rhºku {nkhks ®nzku¤u ÍwÕÞk ™u ½ýwt s yiïÞo sýkÔÞwt yu ™k{u ŒkuŒuh{wt «fhý{T >>73>>

hk„ ‚k{uhe– ½ýwt hnu nrh „Zzu, ™u ykðu òÞ ƒesu Ëuþ > ‚tŒ Vhu ‚ðuo Ëuþ{kt, fhu rnŒ™ku W…Ëuþ >>1>> ÷e¤k ‚t¼khe ÷k÷™e, Œu™e fhu {ktnku{ktrn ðkŒ > WŒhu ™rn fuV yt„Úke, ½ýwt hnu hkS hr¤ÞkŒ >>2>> yü{e ™u yufkËþe, Vw÷zku÷ Ëeðk¤e™u Ë™ > hk{™ð{e ™u ð‚tŒ…t[{e, ðkx òuR hnu ‚nw s™ >>3>> ðkx òuŒkt ðhŒk÷{kt, ykÔÞk ËÞk¤w ËÞk fhe > nuŒ òuR nrhs™™kt, Œu™u rËÞu Ëþo™ VheVhe >>4>> Vhu ‚ðuo Ëuþ{kt, y™u swðu ‚½¤kt „k{ > ðhŒkÕÞ z¼ký suŒ÷…wh, Œu fheÞkt r™sÄk{ >>5>> y÷ƒu÷ku …ÄkheÞk, fkŠŒf ‚wËe yufkËþe > ŒurË suŒ÷…whu fhe Wí‚ð, ŒuzkrðÞk ‚ðuo Ér»k >>6>> rŒÞkt ò{ [kh™wt ò„hý fhe, „kÞk „wý „ku®ðË Œýk > h{Œkt „kŒkt „hƒeÞku, ‚w¾ ‚tŒu Œu ÷eÄkt ½ýkt >>7>> r™íÞ ™ðe ÷e¤k fhu, ¼u¤k {wr™s™™u ÷rn > …rðºk fhu …]rÚkðe, [hý™e hsu ‚rn >>8>> SÞkt SÞkt Sð™ VÞkO, rŒÞkt s™™kt fÞkO fks > y™uf Sð WæÄkhðk, Vhu {wr™ ™u {nkhks >>9>> yu{ fhŒkt ykrðÞku, Yzku Œu Vk„ý {k‚ > h{ðk Yze nwŒk‚™e, niÞu nhr¾Þk nrhËk‚ >>10>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, ‚tŒku þkuÄku ‚wtËh Xk{ > ykuý fheyu nwŒk‚™e, yuðwt „kuŒe fkZku „k{ >>11>> ðkh{ðkh ðhŒk÷{kt, Wí‚ð fÞko yrŒ½ýk > ¾wtãwt ¾BÞk Œu ‚Œ‚t„e, ÄLÞ s™ yu{kt ™rn {ýk >>12>> {kxu ƒeS òÞ„k, òuR fkZku Œ{u s™ > ‚tŒu {ktzâwt þkuÄðk, ‚wýe ðkÕÞ{S™wt ð[™ >>13>> ƒk{ý„k{ ™u ƒku[k‚ýu, ‚Œ‚t„e ‚khk ‚rn > …ý s¤ AkÞk™e sw„rŒ, ðhŒk÷ suðe ƒesu ™rn >>14>> ðkÕÞ{ fnu ðhŒk÷ suðwt, ™Úke ƒeswt fkuR „k{ >


‚Œ‚t„™k {æÞ{kt, ‚wtËh Au yun Xk{ >>15>> òyku Œ{u íÞkt {kuhÚke, ‚khku fhkðòu ‚{ks > yk rË™u y{u ykðþwt, yu{ ƒkur÷Þk {nkhks >>16>> ðkh{ðkh ð»kkuoð»ko, n÷kt{ý Au nkus™e > fhku r[hkƒtÄ [kuf‚e, ÚkkÞ ‚wtËh h{íÞ {kus™e >>17>> …Ae …kfk nkus fhkðe™u, yuf [kuŒhku [ýkðeyku > y÷ƒu÷k™u ƒu‚ðk, ‚wtËh ‚khku ƒýkðeyku >>18>> …Ae ©eS …ÄkheÞk, ƒuXk yun [kuŒhu > yk‚…k‚ ƒnw Ëk‚ rË‚u, ‚w¾u ‚nw Ëþo™ fhu >>19>> y™uf s™ òuR hÌkk, ™h™khe™kt ð¤e ð]tË > þku¼u ‚wtËh ~Þk{¤ku, su{ Œkhk{tz¤{kt [tË >>20>> rËÞu ‚w¾ ƒnw Ëk‚™u, ð¤e ËÞk¤w ËÞk fhe > s™ {™ hts™ fhðk, fhu ÷e¤k VheVhe >>21>> fÞkuo Œku Wí‚ð yk„¤u, ð¤e Œuðk™ku Œuðku fÞkuo > yrŒ yk™tËu y÷ƒu÷zku, ð¤e h{u nku¤e ht„u¼Þkuo >>22>> ÷kÔÞk „w÷k÷™kt „kz÷kt, Œu ðnU[e ykÃÞkt ‚tŒ™u > ¼Þko nkus ƒuW ht„™k, h{ðk ¼õŒ ¼„ðtŒ™u >>23>> …Ae y÷ƒu÷ku W¼k ÚkR, ð¤e VUfe Vktxwt „w÷k÷™e > Œu ‚{k™e þku¼k {w¾Úke, fne ™ òÞu ÷k÷™e >>24>> …Ae ‚¾k ‚ßs ÚkÞk, ¾u÷ ¾qƒ ¾hku {[krðÞku > ÷k„e Íze ƒnw ht„™e, yYý ðýo ytƒh ÚkÞku >>25>> …hM…h r…[fkrhÞku™e, Awxu þuzâwt ‚k{xe > yktÏÞ ™ rËÞu W½kzðk, òýwt ykÔÞku ½™ ½ýku W÷xe >>26>> „w÷k÷ ÷k÷ ™k¾u ½ýku, ͤfu fh{kt fzkt ð¤e > ÚkkÞ ‚÷kðk Œun™k, òýwt [{fu ½™{kt rðs¤e >>27>> h‚ƒ‚ ÚkÞk hr‚Þku, þku¼u ‚¾k ht„{kt ÷k÷ > yk™tË Ëuðk Ëk‚™u, yuðku fhu y÷kirff ÏÞk÷ >>28>> h{Œkt h{Œkt ht„{kt, ð¤e …nkuh ËkuÞu ðne „Þk > nrh nrhs™ nku¤e h{Œkt, nkuz{kt ™ÔÞ nkheÞk >>29>> …Ae ™kÚku nkÚkþwt, ð¤e …kze Œk¤e Œu ½ze > SíÞk SíÞk ‚nw yk…ýu, nðu {u÷ku …e[fkhe …ze >>30>> …Ae s™ {„™ ÚkR™u, ™kðk [kÕÞk ™eh{kt > ht„ ‚kuht„u ~Þk{¤ku, ½ýwt þku¼u Au þheh{kt >>31>> ™krn™u ykÔÞk ™kÚkS, s™ s{kzâk ¼kðu ¼he > …Ae {wr™{tz¤™u, …kuŒu r…hMÞwt nkÚku fhe >>32>> susufkh fhe Sð™, ykÔÞk …wh ƒnkh Vhe > ykðe ƒuXk yktƒ÷u, nrhs™ ™u …kuŒu nrh >>33>>


íÞkt „kÞ …Ë ™u ÚkkÞ ðkŒku, «§ W¥kh yrŒ ½ýkt > yu{ ‚tŒ™u ‚kts ‚wÄe, ËeÄkt ‚w¾ Ëþo™ Œýkt >>34>> …Ae nkÚk òuze nrhs™ fnu, Œ{u ®nzku¤u ƒu‚ku nrh > {™kuhÚk s™ {™™k, Œ{u …whku «¼w f]…k fhe >>35>> …Ae «¼w «‚Òk ÚkR™u, ®nzku¤u ƒuXk nrh > s™u Sð™™u {w„wx Ähe, fhe …qò ¼kðu ¼he >>36>> ytƒh ‚wtËh yk¼q»ký, «¼w™u …nuhkðeÞkt > fw‚w{{k¤k ftXu yŠ…, ‚wtËh Aku„kt ÄhkðeÞkt >>37>> …Ae WŒkhe ykhŒe, «u{u …kÞ ÷køÞk ™kÚk™u > …Ae nrh ®nzku¤u Íw÷e, ykÃÞkt ‚w¾ ‚nw ‚kÚk™u >>38>> yu{ ÷e¤k yrŒ ½ýe, fhe f]…kr™rÄÞu > s™{™ hts™ fÞkO, ðkÕÞ{u ƒnw rðrÄyu >>39>> yuðe heíÞu fhe Wí‚ð, …kt[k¤u «¼w „Þk > ‚tŒ ‚ðuo {tz¤e ð¤e, „wshÄh{ktrn hÌkk >>40>> yuf S¼u y™tŒ ÷e¤k, fneyu {w¾Úke fux÷e > þu»k {nuþ ™u þkhËk fnu, ŒkuÞ fnuðkÞ ™rn Œux÷e >>41>> y…h{…kh ÷e¤k fhe, Vk„ýþwËe …wLÞ{ Ë™u > fhe ÷e¤k ðhŒk÷{kt, fhkðe nrhs™ òuƒ™u >>42>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ðzŒk÷u Wí‚ð fÞkuo ™u ht„u hBÞk yu ™k{u [wt{kuŒuh{wt «fhý{T >>74>> [ku…kR– …Ae ~Þk{ ‚kuhX …ÄkÞko, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko > „k{u „k{{kt ËR Ëþo™, fhu s™™kt {™ «‚Òk >>1>> ¾t¼k¤wt hkÞ…h ®……¤, hne ƒtÄeÞu „Þk „kUz¤ > „k{ „kUz¤™ku su hks™, ™k{ nrX¼kR nrhs™ >>2>> ‚¾k ‚rnŒ ‚k{k ‚nw ykÔÞk, yrŒnuŒu «¼w …ÄhkÔÞk > …Ae ƒkur÷Þk ~Þk{ ‚wòý, Œ{u ‚kt¼¤ku ™h…rŒ ðký >>3>> y{u íÞk„e™u hkßÞ Œ{khu, fu{ {¤þu Œ{khu y{khu > su{ Œ{™u hkßÞ™e ¾w{khe, Œu{ íÞk„e™u íÞk„™e ¼khe >>4>> {kxu {kuxk òu òýku y{™u, Œku {k™ßÞku su fneyu Œ{™u > ŒiÞu òuzâk Au hkòyu nkÚk, su{ fnku Œu{ fhþwt ™kÚk >>5>> …Ae …ÄkÞko Œu™u ¼ð™, hÌkk hkíÞ ™u sBÞk Sð™ > …Ae þe¾ {k„e™u ‚ÄkÔÞk, Äúkuz fhe ÄkuhkSÞu ykÔÞk >>6>> hne hkíÞ ™u ‚ÄkÔÞk ~Þk{, íÞktÚke ykÔÞk Au ¼kzuh „k{ > íÞkt r™ss™™u ‚w¾ ykÃÞkt, ËuR Ëþo™ ™u Ëw:¾ fkÃÞkt >>7>> …Ae ykÔÞk {kýkðÿ{ktR, hÌkk hkíÞ yuf …kuŒu íÞktR > …Ae íÞktÚke …ÄkÞko …t[k¤u, rËÄkt Ëk‚™u Ëþo™ ËÞk¤u >>8>> rŒÞkt hÌkk hkS ÚkR ƒnw, ykÔÞkt ‚kt¼¤e Ëþo™u ‚nw >


yk¾k yòçÞ ™u y„ºkkR, „Z{Z r…Ã…÷ …kuhAkR >>9>> {u½…wh {kt„hku¤ ÷kus, fk÷ðkýe ‚{uÄw ‚wºkkus > „ýkuË òr¤Þwt W…÷uxwt, ykðu Ëþo™u ™ swðu Auxwt >>10>> ƒk÷ òuƒ™ ™u ð]Ø ð¤e, ykÔÞk «¼w …ÄkÞko ‚kt¼¤e > ‚nw ykðe™u r™hÏÞk ™kÚk, òuR Sð™ ÚkÞk ‚™kÚk >>11>> fhe …qò ™u ÷køÞk Au …kÞ, yrŒ nuŒ niÞk{kt ™ {kÞ > fnu fhòuze yu{ s™, ½ýu Ënkzu ËeÄkt Ëhþ™ >>12>> yu{ fne ¼ÞkO ™eh ™Þýu, …Ae «¼w ƒkuÕÞk {eXu ðÞýu > ‚kt¼¤ku ‚Œ‚t„e ‚kuhXe, Œ{u ‚nw ‚w¾e Aku ‚khe…Xe >>13>> y{u Vheyu Aeyu Ëuþ ‚nw, …ý Œ{u ðk÷kt {™u ƒnw > y{u «Úk{ «„x ÚkR, fhe yk Ëuþ{kt ÷e¤k fR >>14>> ð¤e yk Ëuþ{kt Mðk{e {éÞk, hk{k™tË su ™ òÞ féÞk > Œu™k ‚Œ‚t„e Œ{u fnkðku, {kxu {khu {™u yrŒ¼kðku >>15>> yuðe ‚kt¼¤e ðk÷k™e ðkŒ, ‚nw ÚkÞk yrŒ hr¤ÞkŒ > …Ae ykÔÞku Ëwƒo¤ yuf Ëk‚, y®f[™ ™rn ð† …k‚ >>16>> Œu™u ykÃÞkt ytƒh fhkðe, ð¤e {wXze {kuhu ¼hkðe > fkÃÞwt Ëkrhÿ yu{ s™™wt, nŒwt Ëw:¾ su ƒnw Ë™™wt >>17>> ƒeòt ‚nw ‚w¾e ÚkÞkt s™, fhe «¼wS™kt Ëþo™ > rË™ Ëþ rðþ rŒÞkt hÌkk, …Ae „k{ r……÷kýu „Þk >>18>> yk¾wt y„ºkkR „k{ Vhe, …kAk …t[k¤u ykrðÞk nrh > hne hkíÞ ‚ðkhu ‚ÄkÔÞk, íÞktÚke {kýkðÿ{ktrn ykÔÞk >>19>> ËeÄkt Ëk‚™u Ëhþ™ Ëk™, hne hkíÞ [kÕÞk ¼„ðk™ > ykÔÞk òr¤Þu ‚wtËh ~Þk{, hÌkk …nkuh yuf yun Xk{ >>20>> …Ae s™u fhkÔÞkt ¼kus™, s{e [kr÷Þk íÞktÚke Sð™ > ƒesu hÌkk ™rn rfÞkt ™kÚk, ykÔÞk ƒtÄeÞu ‚¾k™u ‚kÚk >>21>> íÞktÚke [kÕÞk ht„¼e™ku hks, ykÔÞk „k{ „Zzu {nkhks > rËÄkt Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™, s™u r™hÏÞk ¼kðu ¼„ðk™ >>22>> …Ae …qAâwt s™u ÷k„e …kÞ, fuðk ‚Œ‚t„e ‚kuhX{ktÞ > fnku f]…k fhe™u y{™u, fuðwt nuŒ fhŒk Œ{™u >>23>> …Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw {¤e s™ > ‚kuhXËuþ™k ‚Œ‚t„e sun, yrŒr™{o¤ fku{¤ Œun >>24>> ™rn A¤ f…x ÷„kh, ƒnw rðïk‚e Au ™h™kh > ½ýwt ™rn znk…ý [ŒwhkR, r™ùÞ «¼w™ku …ðoŒ «kR >>25>> su rË™k yu™u Mðk{e {éÞk Au, ŒurË™k ‚ðuo ‚tþÞ xéÞk Au > r™ÁíÚkk™ Au ™h ™u ™khe, yufyufÚke ‚{ÍÛÞu ¼khe >>26>> yuðk s™ Úkkuzk {¤u òuŒu, su™u {éÞk hk{k™tË …kuŒu > íÞkhu s™ fnu ‚íÞ {nkhks, yuðk s™ ™rn ƒeò yks >>27>>


su™kt Œ{u fhku Aku ð¾ký, yuŒku yuðks Au …h{ký > yu{ nrh nrhs™ {¤e, fhe ðkŒ Œu ‚ðuo ‚kt¼¤e >>28>> yu{ r™íÞ ™ðe ðkŒku fhu, ‚wýe s™ ÓËu ‚nw Ähu > yu{ fŒkO ðeíÞku yuf {k‚, …Ae «¼wS ÚkÞk WËk‚ >>29>> ÷eÄku ‚uðf yuf ‚t„kíÞu, WXe [kÕÞk …kuŒu yhrÄ hkíÞu > „ZzkÚke WŒh{kt „k{, hnu ‚Œ‚t„e ‚w¾…wh ™k{ >>30>> rŒÞkt …ÄkÞko Ëþo™ Ëuðk, Œu™u ½uh nŒku ð¤e rððk > rŒÞkt {éÞkt nŒkt ™h™kh, rËXkt WL{Œ ‚h¾kt y…kh >>31>> ™rn fu™u rð[kh rððuf, [zâku fuV rððk™ku rðþuf > fhu {ktnku{ktrn ƒnw nkt‚e, yuðwt òuR™u ÚkÞk WËk‚e >>32>> ykÔÞk nŒk WËk‚e xk¤ðk, íÞktŒku ‚k{w™k yrÄfk nðk > …ý fÌkwt ™rn fu™u fktR, «¼w ‚{Íe hÌkk {™{ktR >>33>> …Ae ŒŒo íÞktÚke WXe [kÕÞk, hÌkk ™rn ™kÚk fu™k ÍkÕÞk > fnu y{u òþwt Ëqh Ëuþ, …kAk Þkt ™rn fheyu «ðuþ >>34>> …Ae nrhs™u òuzâk nkÚk, yuðwt fhðwt ™rn {khk ™kÚk > nkuÞ Sð{kt yð„wý ½ýk, òuÞk ™ ½xu ™kÚk Œu Œýk >>35>> {kxu ËÞk¤w ËÞk fhe™u, ykðku „k{{kt …kAk Vhe™u > …Ae «¼w fnu ‚kt¼¤ku Œ{u, òyku sYh ykðþwt y{u >>36>> …ý yk …¤u …kAk ð¤e™u, ™rn ykðeyu {k™ku {¤e™u > …Ae íÞkt Úkfe …kuŒu r‚ÄkÔÞk, yk½k sR™u „Zzu ykÔÞk >>37>> ykðe ÷¾kÔÞku fk„¤ yuf, Œu{kt yux÷ku ÷ÏÞku rððuf > yk…ýk su ‚Œ‚t„e nkuÞ, ŒuŒku ¼ktz ¼ðkR ™ òuÞ >>38>> ‚ktÏÞÞku„e nkuÞ ƒkR ¼kR, Œu™u òðwt ™rn rððk{ktR > f{oÞku„e su òÞ rððkÞ, Œu…ý „eŒ «¼wS™kt „kÞ >>39>> yun yk„LÞk Au òu y{khe, ‚nw hnußÞku yu{ ™h™khe > yu{ ™ne hnu s™ sun, ™rn y{khk ‚Œ‚t„e Œun >>40>> yuðe ÷¾kðe fk„¤u ðkŒ, …Ae …kuŒu ÚkÞk hr¤ÞkŒ > ÚkÞk hkS …kuŒu íÞkhu hks, ßÞkhu feÄwt Au yux÷wt fks >>41>> yuðk ‚tŒ ‚w¾ËkÞe ~Þk{, Ëk‚ Ëku»kr™ðkhý ™k{ > þku¼kr™rÄ Œu ‚tŒ™u yk…e, ƒeòt f÷tf ‚hðu fk…e >>42>> suýu ƒu‚u s„Œ{kt Ëk„, yuðkt fhkÔÞkt fw÷ûký íÞk„ > Œuýu þku¼uAu ‚Œ‚t„ ½ýku, Œu «Œk… {nk«¼w Œýku >>43>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku {nkhksu „ZzuÚke ‚ðuo nrhs™™k W…h fk„¤ ÷ÏÞku yu ™k{u …t[kuŒuh{wt «fhý{T >>75>>

hk„ ‚k{uhe – nðu „wshÄh{kt ‚tŒ VhŒk, fhŒk nrh™e ðkhŒk > …t[ðúŒu …qhk þqhk, «¼w™u ‚t¼khŒk >>1>> Œuýu {™{kt rð[krhÞwt, nS ™kÚkS fu{ ™kðeÞk >


yks fk÷ fhŒkt, Ëþo™ rð™k rË™ ƒnw r„Þk >>2>> yu{ þku[ fhe™u ‚tŒ ‚wŒk, Œu™u Mð¡{kt ykrðÞk nrh > ‚¾k ‚t„u ~Þk{¤ku, òýwt …ÄkÞko ËÞk fhe >>3>> ïuŒ ð† …nuhe ÷uhe, òýwt ykrðÞk yïu [ze > ‚tŒ {™ {„™ ÚkR, fnu ÄLÞ ÄLÞ yks ½ze >>4>> yuf fnu {nkhks™u {U, „wtònkh …nuhkðeÞk > ƒksw fksw fwtz¤ fhe, Vw÷™k Œkuhk ÄhkðeÞk >>5>> yuf fnu òýwt [tË™ ½þe, [håÞwt {khk nkÚkþwt > yuf fnu òýwt y÷ƒu÷k™u, ¼uxeÞku ¼he ƒkÚkþwt >>6>> yuf fnu òýwt ™kÚk™kt, [hý AkÃÞkt AkrŒyu > yuf fnu yuðe rËXe {qhrŒ, ŒuŒku ™ÔÞ òÞ fÌku >>7>> yuf fnu {U ‚¾k ËeXk, ‚t„u ‚wtËh ~Þk{™u > yu{ ‚tŒu Mð¡{ktne, ËeXk …qhýfk{™u >>8>> «¼kŒu WXe …hM…h, ðkŒ fhðk ÷k„eÞk > òÛÞwt …ÄkÞko ðkÕÞ{ku, ‚tŒ ‚nw™kt Ëw:¾ ¼kt„eÞkt >>9>> …Ae ™kne s™ Sð™™e, ðkx swðuAu ‚nw {¤e > yu{ fhŒkt …ÄkheÞk, ðkÕÞ{S …kuŒu ð¤e >>10>> suðk rËXkŒk Mð¡{ktR, Œuðk™k Œuðk …ÄkheÞk > Ëþo™ ËR Ëk‚™u, ™ð÷k Œu ™un ðÄkheÞk >>11>> s™ ‚nw {„™ ÚkÞk, r™Š¾ ™xðh ™kÚk™u > …kÞ ÷k„e …k‚¤u, ð¤e W¼k òuze nkÚk™u >>12>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, òyku Œuzkðku ‚ðuo s™™u > ‚tŒ™u ¾ƒh fhßÞku, {h fhu ykðe Ëþo™™u >>13>> …Ae ‚kt¼¤e™u ‚ðuo ykÔÞk, ‚Œ‚t„e ™u ‚tŒ ð¤e > ™kÚk r™hr¾ niÞu nh¾e, ÷køÞk …kÞ «¼w™u ÷¤e >>14>> ‚tŒ {tz¤ ‚ðuo ykÔÞkt, ƒuXk òuR Sð™™u > y÷ƒu÷u y{]Œáüu, òuÞk ‚ðuo s™™u >>15>> y™tŒ ‚w¾ ykÃÞkt ðk÷u, fkÃÞkt Ëw:¾ Ëk‚Œýkt > {eXe ðkÛÞu ƒku÷e {kun™, hkS fÞko ‚tŒ ½ýk >>16>> …Ae rËð‚ ð¤Œu, ykðe yð÷ yufkËþe > ‚Œ‚t„e ™h™khe ‚nw, hÌkk ðúŒ {¤e Ér»k >>17>> suŒ÷…wh™e òøÞ{kt, {™w»Þ Œku {kÞkt ™rn > …Ae «¼wS rðhkSÞk, Œzk„Œxu ðxu sR >>18>> íÞkt y™tŒ s™ ykrðÞk, ÷krðÞk …qò «eŒþwt > ytƒh ¼q»ký yt„u yhr…, [hý ®[ŒÔÞkt r[¥kþwt >>19>> …Ae ‚tŒ ©e¾tz ½þe, ÷kÔÞkŒk ¼ks™ ¼he > {hS òuR {nkhks™e, ‚ðuo yt„{kt y[ko fhe >>20>>


‚wtËh nkh ‚w{™™k, «¼w™u …nuhkrðÞk > …kU[e ƒksw fksw fwtz¤, „shk Œkuhk ÄhkrðÞk >>21>> Äq… Ëe… fhe ykhrŒ, ‚nw ÷r¤ …kÞu ÷kr„Þk > …Ae «¼wS „k{{kt, ½kuzu [ze s{ðk r„Þk >>22>> s{e Sð™ ykrðÞk, ™kÞk …Ae ™eh{kt > [ku¤e [tË™ WŒkheÞwt, su [håÞwt nŒwt þheh{kt >>23>> …Ae …nkuh …kA÷u, ðk÷ku …ÄkÞko ðkrzÞu > yu{ ‚w¾ y÷ƒu÷zku, rËÞu Ëk‚™u ËkrzËkrzÞu >>24>> y™tŒ ðkŒku íÞkt fhe, ‚wýe ‚tŒ ‚nw {„™ rÚkÞk > …Ae ‚¾k ‚t„u ~Þk{¤ku, {ku÷u {÷…Œk ykðeÞk >>25>> s™u íÞkt ò„hý fÞwO, „kÞkt feŒo™ yrŒ½ýkt > …kxu ƒu‚e …kŒ¤u, ‚wÛÞkt …Ë ‚tŒŒýkt >>26>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, Œ{u ‚kt¼¤ku nrhs™ ‚nw > yrŒ hnMÞ yufktŒ™e, yuf ðkÕÞ…™e ðkŒ fnwt >>27>> yk ‚¼k{kt yk…ý ‚nw™kt, Œuòu{Þ Œ™ Au > Axk Awxu Au Œus™e, òýwt «frxÞk fkurx $Ëw Au >>28>> ð¤e fntw yuf ðkhŒk, ‚ðuo feÄwt yk…ýwt ÚkkÞ Au > ‚w¾ Ëw:¾ ð¤e sÞ …hksÞ, Þ®ífr[Œ su fnuðkÞ Au >>29>> susu yk…ý™u ™ð „{u, Œu Sð fu{ þfu fhe > swyku ‚ðuo sõŒ{kt, fkuý þfu Au Vu÷ yk[he >>30>> ð¤e heíÞ yk…ýe, su Sð™u ™Úke „{Œe > òuôAwt yuðk Sð™u, Au fu™e fu™e yuðe {rŒ >>31>> Œu™u þkuÄe ‚kt{xku, yuf Ëtz Ëuðk Œk™ Au > fkuR ™ «eAu …h[ku, yuðwt fhðwt {khu r™Ëk™ Au >>32>> suðwt y{khkt yt„{kt, ‚w¾ Ëw:¾ hk¾wt Awt ‚rn > Œuðwt òýßÞku sõŒ{kt, fnwt ‚íÞ yu{kt ‚tþÞ ™rn >>33>> ð¤e yk…ýu hk¾eÞkt, »kx h‚™kt ðúŒ{k™ > ŒurË ‚ðuo sõŒ{kt, fu™u ¾kðk ™ hÌkwt Äk™ >>34>> surË y{u Ak™k hÌkk, y™u ð¤e ðÄkÞko fuþ > ŒurË™k yk ¼q rð»ku, ‚nw r™MŒus ÚkÞk ™huþ >>35>> ð¤e y{u yt„{kt, ykÛÞku nŒku {tËðkz > Œu Ëkzu yk sõŒ{kt, ƒnw Sð™ku „Þku rƒ„kz >>36>> yu{ sýkÞ Au yufŒk, {khk ®…z ƒúñktz{kt {¤e > su nkuÞ yk yt„{kt, Œu ƒúñktz{kt nkuÞ ð¤e >>37>> Œu {kxu Œ{u ‚kt¼¤ku, ‚Œ‚t„e ‚nw ™h™kh > susu ÚkkÞ Au sõŒ{kt, Œu™ku ƒeòu ™Úke fh™kh >>38>> ‚w¾ Ëw:¾ ykðu ‚ðuo ¼u¤wt, Œu{kt hk¾ßÞku ÂMÚkh {rŒ >


ò¤ðeþ {khk s™™u, ð¤e fheþ sŒ™ yrŒ >>39>> yu{ fhŒkt òu …tz …zþu, Œku yk„¤ ‚w¾ Au yrŒ ½ýwt > …ý ðúŒ xuf òu xk¤þku Œku, ¼ku„ðþku ‚nw ‚nw Œýwt >>40>> ™®n Œku Œ{u ™®[Œ hnußÞku, fhðwt Œ{khu fktR ™Úke > su {éÞk Au Œ{™u, Œu …kh Au yûkhÚke >>41>> yu{ ðkŒ fhe nrh, íÞkh …Ae …kuŒu …kurZÞk > ‚wýe ðkŒ ‚Œ‚t„eyu, yrŒþu hkS rÚkÞk >>42>> …Ae «¼kŒu WXe …kuŒu, ËÞk¤u ËkŒý fÞwO > ™kÞk …Ae ™kÚkS, s™u nkh …nuhkðe Aku„wt ÄÞwO >>43>> …Ae s™u s{krzÞk, «¼w™u «eíÞu fhe > s{e …kuŒu ~Þk{¤u, …Ae ‚tŒ s{kzâk ¼kðu ¼he >>44>> yu{ rË™ Ëþ ‚wÄe, ÷xfk¤u ÷e¤k fhe > …Ae …kuŒu …ÄkheÞk, …Âù{ Ëuþu ©enrh >>45>> yuðe y™w…{ fhe ÷e¤k, suX þwrË yufkËþe Ë™u > ÷e¤k fhkðe suŒ÷…whu, „t„kËk‚ yk‚S s™u >>46>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku {nkhksu …wY»kku¥k{…ýwt fÌkwt yu ™k{u AkuŒuh{wt «fhý{T >>76>> [ku…kR– …Ae ðeíÞk Úkkuzk ½ýk Ë™, ykÔÞk ðhŒk÷u s„Sð™ > yk‚kuðËe y{k‚™u Ë™, fÞwO Ëe… Wí‚ð™wt {™ >>1>> ykÔÞk ŒuzkÔÞk ‚ðuo Ëk‚, òuR Sð™ {™ nw÷k‚ > fhu r™íÞ ™ðe ÷e¤k ÷k÷, òuR s™ ÚkkÞ Au r™nk÷ >>2>> su{ yLÞ÷kuf ÚkkÞ ¼u¤k, yu{ ‚{s~Þku{kt yun ÷e¤k > su™u fnwt Awt VrhVrh y{u, Œu™e heíÞ ‚kt¼¤ßÞku Œ{u >>3>> ™h RåAu Au ™huþ Úkkðk, hkò RåAu y{h÷kuf òðk > y{h RåAu $ÿ …Ëðe, $ÿ RåAu Úkkðk ykã frð >>4>> rðrÄ…h Œu rðhkx fneyu, Œu …h «Äk™ …wY»k ÷neyu > Œu …h {q¤«f]rŒ …wY»k, ŒuÚke …h yûkh ‚wsþ >>5>> yûkh …h …wY»kku¥k{ sun, Œuýu ÄÞwO {™w»Þ™wt Ëun > Œu™wt Ëþo™ ™u M…þo õÞktÚke, ‚nw rð[khku™u {™{ktÚke >>6>> su Au {™ ðkýe™u y„{, Œu Œku yks ÚkÞk Au ‚w„{ > yrŒ Ëw÷o¼ Ëþo™ su™kt, fnwt Awt yk [rhºk nwt Œu™kt >>7>> su fkuR òýu yòÛÞu ‚kt¼¤þu, Œu™k sL{{hý Œk… x¤þu > su fkuR ‚{su sÚkkhÚk s™, Œu™wt Úkkþu Œuòu{Þ Œ™ >>8>> {knkíBÞ ‚rnŒ ‚{sþu MðY…, Œu Œ™ {wõŒkt yûkhY… > AuŒku ðkŒ {kuxe yuðe ½ýe, ™kðu «ŒeŒ fnuŒkt Œu Œýe >>9>> …ý òÛÞu yòÛÞu su s™, fhþu {nk«¼w™kt Ëþo™ > ð¤e ‚wýþu yk ÷e¤k [rhºk, Œu ™h Úkkþu r™ùÞ …rðºk >>10>>


{kxu fnwt Awt Vhe Vhe™u, ‚nw ‚kt¼¤ku r[¥k Ähe™u > …Ae ykÔÞku Au Wí‚ð™ku Ë™, …qhe Ëe…{k¤k {¤e s™ >>11>> rŒÞkt ‚wtËh ðuËe Y…k¤e, ykðe ƒuXk rŒÞkt ð™{k¤e > sÞsÞ ƒku÷u s™ð]tË, òÛÞwt «„xâk …qhý[tÿ >>12>> Ëe…u Ëe… òuíÞ íÞkt y…kh, òÛÞwt ƒÛÞwt Œus™wt y„kh > «fkþ{Þ {trËh{ktÞu, þku¼u {qhrŒ yrŒ þku¼kÞu >>13>> ytƒh yk¼q»ký yt„u sun, ‚ðuo Œuòu{Þ ËeXkt Œun > yu{ ÷kirff{ktR y÷kirf, òuR s™ {™ hÌkkt Afe >>14>> ËeÄkt Ëþo™ yuðkt ËÞk¤u, ËÞk®‚Äw s™«rŒ…k¤u > ‚ðuo s™ ÚkÞk Au ‚™kÚk, òuR ™xðh ‚wtËh ™kÚk >>15>> „kÞ feŒo™ ÚkkÞ rf÷ku÷, {éÞk nrhs™™k rn÷ku÷ > ™h™khe™ku ™ ykðu …kh, {éÞk {wr™ nòhku nòh >>16>> ‚ðuo òuR hÌkk nrh ‚k{wt, …whe fhe Au niÞk™e nk{wt > yu{ ðerŒ „R yÄo hkŒ, ðk÷{S fnu ‚wýku ðkŒ >>17>> y{u òþwt nðu …wh{ktÞ, Œ{u hkíÞ hnußÞku ‚nw yktÞ > yu{ fne «¼wS …ÄkÞko, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko >>18>> ykðe ™kÚkS …kuZâk ykðk‚u, ‚¾k …kt[ ‚kŒ nŒk …k‚u > ßÞkhu …kuZe™u òøÞk «¼kŒ, íÞkhu …wAe h‚kuR™e ðkŒ >>19>> íÞkhu ƒkur÷Þk ™khkÞý r„h, ÚkR h‚kuR fk¤ yr[h > …Ae ËkŒý fhe ËÞk¤, ™kR ™kÚk sBÞk …Ae Úkk¤ >>20>> sBÞk Sð™ s™rnŒ fks, …Ae ŒuzkÔÞku ‚tŒ ‚{ks > Œu™u s{kzâk sw„Œu fhe, ykÃÞkt ¼kus™ ¼ks™ ¼he >>21>> ƒnw ¼kíÞ™kt fÞkOŒkt yÒk, nŒku yÒkfkux™ku yu Ë™ > VÞko …t„íÞ{kt …kt[ðkh, ½ýe½ýe fhe {™wðkh >>22>> s{ku ‚tŒku ft‚kh Au fuðk, {k÷…wzk Au s{ðk suðk > yu{ ™kÚk fhu ŒkÛÞ ÍkÍe, Œu{ ™khkÞýr„rh hkS >>23>> s™ sBÞk ÚkÞku susufkh, …Ae yktƒ÷u ykÔÞk ykÄkh > ‚ðuo Ëk‚™u Ëþo™ rËÄkt, yrŒ yk™tË {„™ rfÄkt >>24>> yu{ ÷e¤k fhe ƒnw Ë™, …Ae …ÄkÞko «kýSð™ > ‚tŒ „Þk ‚nw yk‚…k‚, …kuŒu fÞkuo „Zzu r™ðk‚ >>25>> hÌkk rËð‚ Úkkuzkf íÞktR, ð¤e ykrðÞk ðhŒk÷{ktR > ykðe ŒuzkrðÞk yk[khs, fhðk fktRf yu™wt fkhs >>26>> ‚k{k sR™u ‚™{k™ feÄwt, Yze heíÞu Œu™u {k™ ËeÄwt > …kxu ƒu‚khe …qò fhkðe, Vw÷{k¤k Œku …kuŒu …nuhkðe >>27>> Yze heíÞ™e h‚kuR ËeÄe, [kU…u fhe™u [kfhe feÄe > …Ae ƒkuÕÞk ðuËktŒk[khs, …qAku Œ{u «§ {™u yks >>28>> …Ae «¼w ƒkuÕÞk yu{ hne, y{u íÞk„e ™u Œ{u Aku „]ne >


…qAŒkt ð¤e «§ Œ{™u, ½ýku rð[kh ÚkkÞ Au y{™u >>29>> íÞkhu ƒkuÕÞk yk[khs yu{, yuðwt {™{kt Äkhku Aku fu{ > ƒúñrðãk ƒºkeþ «fkh, fnku Œku fne Ëu¾kzwt yk ðkh >>30>> …wAku su fktR …wAðwt nkuÞ, ™Úke ¾kuxâ yu ðkŒ™e fkuÞ > yuðwt ‚wýe ƒkuÕÞk yrð™kþ, r÷Þku «§ …qAwt Œ{ …k‚ >>31>> ßÞkhu „wÁ fhu fkuR rþ»Þ, yk…u {nk ðkõÞ W…Ëuþ > Œu™u …wAwt nwt swsðk …kze, rËÞku îkËþ Y… Ëu¾kze >>32>> yu{kt fheþ ykþtfk nwt ½ýe, ™ne [k÷u [ŒwhkR Œ{ Œýe > «¿kk™{k™tË ƒúñ sun, ð¤e yÞ{kí{k ƒúñ Œun >>33>> ynt ƒúñkÂM{ sun fneyu, Œ¥ð{r‚ Œu fu{ ÷neyu > ŒiÞu ƒkuÕÞk yk[kÞo Œu ðkh, yu™k …ý Au ƒu «fkh >>34>> yu{ fne™u ðkéÞk Au „kuxk, fÞko W¥kh Œu ÚkÞk ¾kuxk > …Ae «¼w …kÞ ÷k„e [kÕÞk, ykÔÞk ËktŒ hÌkk ™rn ÍkÕÞk >>35>> ð¤e …qAâwt …kuŒu ƒesu rË™, õÞktÚke ÚkÞk ðuË W¥k…™ > fnuþku y™krË Au yun ðuË, ŒkuÞu fÌkku òuþu Œu™ku ¼uË >>36>> fnuþku ðuË ™khkÞý Úkfe, ŒkuÞ ÔÞÂõŒ …krz òuþu …fe > …Ae ƒkuÕÞk yk[khs ‚kuÞ, yu™k …ý ßÞkhu «÷Þ ÚkkÞ Au ƒúñktz, íÞkhu ðz yuf hnu Au y¾tz > rŒÞkt hnu Au ™khkÞý ðuË, yufŒku yu{ ‚{sðku ¼uË >>38>> íÞkhu {nkhks™u ykðe nkt‚e, …ý nMÞk ™rn yrð™kþe > fnu ™kÚk ‚wýku™u yk[kÞo, yu™wt y{™u ÚkkÞ Au ykùÞo >>39>> ßÞkhu …t[¼qŒ ™kþ ÚkkÞ, íÞkhu ðzu Œu fu{ hnuðkÞ > yu™ku W¥kh Au fktR yuŒu, ykðzu Œku fnku ƒeS heíÞu >>40>> ðkY yuŒku nðu hnuðk rËÞku, ƒeswt «§ Œu ‚kt¼¤e r÷Þku > ¼„ðk™u fÌkwt „eŒk{ktÞ, Sð ytþ Œu {khku fnuðkÞ >>41>> ŒiÞu ƒkuÕÞk yk[khs yu{, «¼w™ku ytþ fnuðkÞ fu{ > yu™u yûkh™ku ytþ fneyu, …Ae ™kÚkS ƒkuÕÞk Au Œiyu >>42>> yûkhþçË™ku yÚko Au rþÞku, «Úk{ yu™ku W¥kh Œku rËÞku > fnu ™ ûkhu yûkh Œun, yu™ku yÚko Œku ÚkkÞ Au yun >>43>> íÞkhu ™kÚk fnu Sð fu{ ¾Þkuo, òu ¾Þkuo Œku yûkh ™ XÞkuo > ð¤e Sð Au yAuã y¼uã, íÞkhu yûkh{kt fu{ AuË >>44>> yu™ku yu{ W¥kh ™kuÞ fktÞ, ™Úke ‚{òððk ‚t«ËkÞ > ŒkuÞ yòÛÞk ÚkR™u ™kÚk, ÷køÞk …kÞ …Ae òuze nkÚk >>45>> yk[khs™e {wtÍktýe {íÞ, ÚkÞku „k¼hku „R rn{íÞ > nŒku yntfkh su yu™u {™u, ŒuŒku „éÞku òÛÞwt ‚nws™u >>46>> ™kÚk fnu yu™u fnuþku{kt fkuÞ, yk…ku Á…iÞk þŒ yu™u ËkuÞ > yu{ ËÞk fhe yu™u {kÚku, yuýu ¼qtzwt fÞwO yu™u nkÚku >>47>>

«fkh

Au

ËkuÞ

>>37>>


yk„¤ sR™u yrðãk fhe, ™k¾e hs ‚qÞo‚k{e ¾he > ŒuŒku …ze yu™k {w¾{ktR, ‚qhs™u yrz ™rn fktR >>48>> yuðwt [rhºk fhe ËÞk¤, …Ae …ÄkÞko Ëuþ …t[k¤ > fhe ÷e¤k yu ðhŒk÷u ð‚e, {k„‚h þwrË yufkËþe >>49>> ŒurË ÷e¤k fhe ðhŒk÷, ‚nw s™™u fÞko r™Þk÷ > yu{ [rhºk fhu r™íÞ ™ðkt, r™ss™™u ‚w¾ yk…ðk >>50>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ™khkÞý[rhºku ðuËktŒk[kÞo™u SíÞku yu ™k{u ‚íÞkuŒuh{wt «fhý{T >>77>> hk„ ‚k{uhe– …Ae«¼wS ƒkur÷Þk, y{u fhe ÷e¤k y™uf > nðu ð»kkuoð»ko{kt, Wí‚ð fhþwt yuf >>1>> nku¤e rËðk¤e ™u yü{e, hk{™ð{e ™u rþðhkŒhe > sÞk rðsÞk yfkËþe, …k…{ku[™e ™u ÄkŒhe >>2>> yun rËð‚ Wí‚ð fÞko, íÞkt ŒuzkrðÞk nrhs™ > nðu yýŒuzu ykðßÞku, «ƒkuÄ™e yufkËþe Ë™ >>3>> fkŠŒf‚wËe yufkËþe, Œun™wt «ƒkuÄ™e ™k{ > ŒurË ‚Œ‚t„e ‚tŒ ‚nw, ykðßÞku ðzŒk÷ „k{ >>4>> yuðwt ‚kt¼¤e ©ðýu, [kÕÞk ËuþkuËuþÚke Ëk‚ > Wí‚ð W…h ykrðÞk, ƒúñ[khe ‚tŒ ‚tLÞk‚ >>5>> …qðoËuþ yÞkuæÞk «ktŒÚke, ykÔÞk Au s™ y™tŒ > fkþe r{rÚk÷k «ktŒÚke, ykÔÞk „t„k‚k„h™k ‚tŒ >>6>> þkuý¼ÿ «ktŒ™k, «Þk„ «ktŒ™k s™ > „Þk …wY»kku¥k{…wheÚke, ykÔÞk fhðk Ëhþ™ >>7>> {Úkwhk ð]tËkð™ «ktŒ{kt, su nŒk {w{wûkw Sð > yðtrŒ ™„heÚke ykrðÞk, ™Þýu r™h¾ðk r…ð >>8>> W¥khËuþÚke ykrðÞk, fk~{eh ™u fwÁûkuºkÚke > nhîkh …w»fh «ktŒ™k, ykÔÞk yƒwoËk[¤ …rðºkÚke >>9>> {kÁËuþ r‚æÄ…Ë «ktŒ™k, yun ykrË Ëuþ y…kh > Ëþo™ fhðk ËÞk¤™kt, ‚nw ykrðÞkt ™h™kh >>10>> …Âù{ ËuþÚke ykrðÞk, ®‚Äw«ktŒ™k ‚uð™kh > fåA ðk„z ðk÷kf ‚kuhX, ykÔÞk …kt[k¤™k hnu™kh >>11>> ‚ki¼eh yk¼eh nk÷kh™k, SÞkt SÞkt nŒk s™ > Œun ‚ðuo ykrðÞk, fhðk nrhËþo™ >>12>> ËÂûkýËuþÚke Ëþo™u, ykÔÞk s™ W{t„Úke > ‚uŒwƒtÄ hk{uïh™k, ykÔÞk ðUfxÙkrÿ ©eht„Úke >>13>> …È™k¼ «ktŒ™k, ykÔÞk {r÷Þkrÿ«ktrŒ {¤e > rþð rð»ýwfkt[e «ktŒ™k, ËtzfkhÛÞ «ktŒ™k ð¤e >>14>> ®ðæÞk[¤ «ktŒ™k, ð¤e Œ…Œe ™{oËkŒx™k >


ykÔÞk ‚nw ‚nw ËuþÚke, hxŒk ™khkÞý hx™k >>15>> fux÷uf òuzâkt „kz÷kt, fux÷kf™u hÚk ðuÕÞ ð¤e > fux÷ktf ƒuXkt ½kuz÷u, ƒeòt …„…k¤kt ykÔÞkt {¤e >>16>> ƒk¤ òuƒ™ ð]æÄ ðr™Œk, ½uhu fkuR ™ hÌkk ¾{e > ™khkÞý™u Ëþo™u, ykÔÞkt [kh ðýo [kh yk©{e >>17>> {ne ‚k¼h ðkºks ðå[u, Yzku [zkuŒh Ëuþ > ð]ûk SÞkt rðÄrðÄ™kt, ð¤e Vw÷u V¤u n{uþ >>18>> ytƒ fËtƒ WËtƒhk, ð¤e yð÷ yktƒ÷e ykt{¤e > {Wzkt Yzkt ƒfw÷ rƒ÷kt, ©eV¤ þku¼u r‚ŒkV¤e >>19>> ®……h ðz „¤e r…Ã…¤k, òtƒw ®÷ƒw ™u ò{V¤e > Yze hkÛÞ ™u hkurnzk, fkuXe fkurx{ ™u fˤe >>20>> fuþh fýuh fuðzk, yð÷ AktÞk yk‚wŒýe > ‚wtËh ð]ûk ‚kuÞk{ýkt, Œu™e òrŒ ™ð òÞ „ýe >>21>> Vw÷ ðu÷e Vw÷e rŒÞkt, yufyufÚke yrŒ½ýe > [t…k [{u÷e „w÷kƒ „uhk, þe fnwt þku¼k ŒuŒýe >>22>> ‚½™ ð™ AkÞk ½ýe, Œu™e Z¤e ð¤e ÷Œk ¾he > s™{™ hts™ òýwt, ð™ ¼kuð™u {uÕÞk fhe >>23>> rŒÞkt ‚kh‚ nt‚ þwf {u™k, fkurf÷k rf÷ku÷ fhu > {kuh [fkuh [kŒf [fðk, {eXe ðkÛÞu yku[hu >>24>> rŒÞkt ‚h ‚rhŒk ‚kuÞk{ýkt, ð¤e ðkÔÞ ™u fwðk fR > y{¤ s¤ y¾wx ¼ÞkO, SÞkt ŒkuÞ™ku ºkkuxku ™rn >>25>> yuðk W¥k{ Ëuþ{kt, ð¤e ðå[u ðhŒk÷ „k{ > y™uf Wí‚ð fhe nrh, fheÞwt r™sÄk{ >>26>> rŒÞkt ‚ðuo ‚Œ‚t„e ð¤e, ‚t½ ÷R™u WŒÞko > ™khkÞý™u r™h¾ðk, yrŒ niÞk{kt nh»ku ¼Þko >>27>> fif ‚h ™u fq… Œehu, fif WŒÞkO „k{ ¼ð™{kt > fif WŒÞkO ð]ûk ðkÔÞu, ð¤e fif ðkze ð™{kt >>28>> yu{ ‚ðuo ‚e{{kt, ð¤e {™w»Þ {kÞ ™rn > „kÞ …Ë „ku®ðË™kt, sÞsÞ þçË hÌkku ÚkR >>29>> …hM…h …qAu {¤e, y÷ƒu÷ku fiÞu ykðþu > ßÞkhu òuþwt s„…rŒ, íÞkhu ™Þýkt ‚wV¤ fkðþu >>30>> ‚wtËh {qhrŒ ~Þk{™e, ™¾rþ¾k‚wÄe r™h¾þwt > yt„kuyt„ yð÷kufŒkt, ð¤e niÞk{kt ½ýwt nh¾þwt >>31>> Wæðohu¾k yüfkuý ykrË, òtƒw sð òuþwt siÞu > fuŒw f{¤ fwr÷þ òuŒkt, ytŒh ‚w¾ Úkkþu ŒiÞu >>32>> MðÂMŒ ytfwþ ‚kuÞk{ýkt, ð¤e ËÂûký …„{kt Ëu¾þwt > ™ð r[ö r™h¾þwt, íÞkhu sL{ ‚wV¤ ÷u¾þwt >>33>>


ðk{ …„{kt rð÷kufþwt, {íMÞ rºkfkuý f¤þ ÔÞku{™u > Ä™w»k Äu™w…„ …u¾e, ‚w¾ Úkkþu òuÞu ‚ku{™u >>34>> yuze Yze ykt„¤e, …„ yt„kuXu hu¾k ™¾u > „w÷V st½k ò™w òuŒkt, r[ö ËkuÞ ð¤e ðk{ …¾u >>35>> fh¼‚{ ‚h¾k WÁ, ™kr¼ ôze „t¼eh ½ýe > Wh ŒÁ Œ{k÷ þku¼u, õÞkhu òuþwt Aƒe Aƒe÷kŒýe >>36>> ftX ftƒw‚{k™ ‚wtËh, ¼ws „sfh‚{ ð¤e > nMŒf{¤ yÁý yku…u, fr÷ ðr÷ yuðe ykt„¤e >>37>> ysƒ fh ykò™ ƒknw, ™¾ r™h¾e òuþwt siÞu > ftX{kt rŒ÷ yð÷ òuŒkt, ‚w¾ íÞkhu Úkkþu niÞu >>38>> r[ƒwf yÄh Ëþ™ Ëu¾e, ÷u¾þwt ÷kðku ÷ku[™u > ™kr‚fk…k‚u rŒ÷ r™h¾e, …whþwt {™kuhÚk {™u >>39>> f{¤ ™Þý ‚w¼„, ðk{ fk™u yuf rŒ÷ ð¤e > ¼úfwrx ¼k÷™wt r[ö ®[ŒðŒkt, Ëw:¾ ‚ðuo òþu x¤e >>40>> rþhu ‚wtËh rþ¾k ‚khe, òuþwt r™nk¤e ™Þýu > yuðe {qŠŒ yð÷kufþwt, ðk÷ku ƒku÷kðþu {eXu ðÞýu >>41>> yu{ …hM…h fhu ðkŒku, y÷ƒu÷ku siÞu ykðþu > ËR Ëhþ™ Ëk‚™u, nrh nuŒu ‚nw™u ƒku÷kðþu >>42>> ðkx swðu ðkÕÞ{Œýe, ð¤e swðu ðkÁýe rËþu > {kun™S™u {¤ðk, ‚nw nrhs™ {™{kt rn‚u >>43>> Wå[ku þçË ‚kt¼¤u siÞu, ŒiÞu òýu ykÔÞk s„…rŒ > ™kÚkS™u r™h¾ðk, ytŒh{kt ykŒwh yrŒ >>44>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚ðuo nrhs™ {nkhks™u Ëþo™u ykÔÞk yu ™k{u yêkuŒuh{wt «fhý{T >>78>> [ku…kR– y÷ƒu÷kuS ytŒhò{e, su fkuR ‚ðuo Œýk fkðu Mðk{e > Œuýu òýe Au s™™e Œký, [kÕÞk „ZzuÚke ~Þk{ ‚wòý >>1>> yk…u yïu ÚkÞk y‚ðkh, ‚t„u ‚¾k nòhku nòh > Œu…ý Œkuht„u ÚkÞk ŒiÞkh, þku¼u yï yrŒþu y…kh >>2>> {u÷k {SXk ™e÷k ™ðht„, hkŒk {kŒk ™u ŒkŒk Œkuht„ > nhzk nkt‚÷k hkuÍk Y…k¤k, ykf¤k WŒkð¤k ƒkð¤k >>3>> ð¤e ½kuze ½ýe òŒðtrŒ, yufyufÚke yku…u Au yrŒ > nýeo {kýfðýeo rðs¤e, fr…õÞkrz fuþh ðkt„¤e >>4>> ÷¾e ÷ûk{e ÷kzfe ÷k÷, ƒuhe ƒkuË÷e [ktËhe WŒk÷ > {÷e {kA÷e huze Y…k¤e, …kt¾k¤e ‚kuÍðk¤e ®þ„k¤e >>5>> rŒr¾ ŒksÛÞwt sðkãwt òýku, Vw÷{k¤ …xwR «{kýku > Arƒ÷e ™u Aku„k¤e yu ykrË, ½ýe ½kuze Yze hkÞòrË >>6>> fÞkO fkXeyu ‚ßs fufký, {ktrzÞkt þt¾÷krË …÷ký >


[zâk {kýfeyu {nkhks, Œuýu {ktzâk Au ‚ku™uhe ‚ks >>7>> [k÷e ½kuzkŒýe ½ýe ½x, ~Þk{ ‚t„u Au ‚¾k ‚w¼x > ykðu ðkx{ktrn „k{ ½ýkt, fhu Ëþo™ s™ nrhŒýkt >>8>> fkuR fnu hnku RÞkt hks, fkuR fnu s{e [k÷ku {nkhks > fkuR fnu hnku ½zeðkh, y{u [k÷ðk Aeyu ŒiÞkh >>9>> yu{ ykðe ykzkt s™ Vhu, Œu™u y÷ƒu÷ku W¥kh fhu > fnu fuzâuÚke ykðòu Œ{u, Aeyu yks WŒkð¤k y{u >>10>> yu{ fne Äúkuzðe ½kuze, {kÛÞfðýeo su {kýfe Yze > òÛÞwt Awxâku f{k™Úke rŒh, ¾Þkuo Œkhku ytƒhu yr[h >>11>> òÛÞwt …kt¾u Wzâku …Òk„krh, ðu„ Œku… „ku¤k Úkfe ¼khe > ‚¾k ‚nw hÌkk ‚k{wt òuR, ‚t„u …nkU[e þõÞk ™rn fkuR >>12>> …Ae fuzâuÚke feÄku Au Äúkuz, òuhu nktfu ½kuzkt òuzkòuz > Vhfu Aku„kt {kÚku {kuxe …k„u, fhu y{h …t¾k yuðwt ÷k„u >>13>> yrŒ …þuoðu …÷éÞkt yt„, ½ýu ïk‚u ¼hkýk Œkuht„ > íÞkhu …kuíÞk Au «¼wS …k‚, yktƒkŒ¤u rËXk yrð™kþ >>14>> yuf fhu „úrn fuþðk¤e, ƒesu fhu „úrn yktƒk zk¤e > ‚k{wt òuR™u nrh nr‚Þk, fnu fuzâu fu{ hne „eÞk >>15>> íÞkhu ƒkuÕÞk ‚¾k fhòuze, ™kÚk y{u ÚkkõÞk ÄúkuzeÄúkuze > …ý fkuRÚke …nkU[kýwt ™rn, Œun ‚kYt fuzâu „Þk hne >>16>> ykðwt Äkuzþku òu Œ{u ™kÚk, Œku y{u …nkU[e þfeyu ™ ‚kÚk > yu{ fne™u òuzeÞk …ký, …Ae ‚t„u [kr÷Þk ‚wòý >>17>> {u÷e ¼ÿk ykðe ¼ku„ðŒe, íÞktÚke WŒÞko ‚kƒh{Œe > ‚t„u nŒk ‚tLÞk‚e ™u ‚tŒ, ƒúñ[khe ™u ¼õŒ y™tŒ >>18>> íÞktÚke [kÕÞk Au ÷kze÷ku ÷k÷, ykÔÞk ðkÕÞ{S ðhŒk÷ > Œu™wt ‚Œ‚t„e™u ÚkÞwt òý, ykÔÞk ‚k{iÞu ‚ðuo ‚wòý >>19>> Œk÷ {]Ët„ ºkkt‚k ™u ¼uhe, ‚wtËh Mðhu þhýkR ½uhe > hý®þ„k ™u Zku÷ ËËk{kt, „kŒkt ðkŒkt ykÔÞkt ‚nw ‚k{kt >>20>> ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ ð¤e, ykðe ÷køÞkt …kÞ ‚nw ÷¤e > …Ae {wr™™u …zeÞk …kÞ, ð¤Œkt {éÞk …hM…h {ktÞ >>21>> ¼kR {éÞk ‚hðu ¼kRÞku™u, ƒkRÞku {¤e ‚ðuo ƒkRÞku™u > …Ae „kŒk ðkŒk ykÔÞk „k{, ŒiÞu ƒkur÷Þk ‚wtËh ~Þk{ >>22>> „k{{ktŒku Au r¼zâ ½ýuhe, ‚t½ {™w»Þu ‚½™ ÚkR þuhe > [k÷ku …whÚke …qhð rËþu, yu{ s™™u fÌkwt s„Ëeþu >>23>> ŒY Œ¤kð Œxu ‚½™, þku¼u rðrðÄ ¼kíÞ™kt ð™ > yrŒ{kuxkt ™u ½kxe Au AktÞ, {wr™ WŒheÞk ‚ðuo íÞktÞ >>24>> yuf yrŒ {kuxku íÞkt yktƒ÷ku, ½ýku ½kxku AktÞku su™ku ¼÷ku > rŒÞkt WŒheÞk yrð™kþ, ‚ðuo ƒuXk ykðe Ëk‚ …k‚ >>25>>


…Ae ƒkur÷Þk «kýykÄkh, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw ™h™kh > yks Œku Au Ëþ{e™ku Ë™, Œ{u fhku ¼kus™ ‚nw s™ >>26>> yu{ y÷ƒu÷u yk„LÞk rËÄe, ‚ðuo Ëk‚u Œu ‚kt¼¤e r÷Äe > yuf ¼õŒ ƒúkñý „t„kƒkR, su™u ¼kð ½ýku «¼w{ktR >>27>> Yze fhŒkt ykðzu h‚kuR, feÄkt s{ý {hS òuR > …qÞkuo ¼kus™ ÔÞts™u Úkk¤, ÷kÔÞk ƒuXk nŒk ßÞkt ËÞk¤ >>28>> …Ae Sð™ s{ðk fks, WXâk {w¾u nr‚™u {nkhks > fÞkO ¼kð fhe™u ¼kus™, …Ae ËeÄwt s™u yk[{™ >>29>> rËÄe «‚kËe r™s Ëk‚™u, …Ae y÷ƒu÷ku ykÔÞk yk‚™u > ƒ¤u ƒnku¤e {uŒkƒwt {þk÷, ƒuXk {wr™™k {æÞ{kt ÷k÷ >>30>> fhŒk «§ W¥kh™e ðkŒ, yu{ ðrn „R yÄo hkŒ > …Ae …wh{kt …ÄkÞko ™kÚk, ‚¾k …kuŒk™k ÷R™u ‚kÚk >>31>> rŒÞkt sR …kuZâk «ký…rŒ, Úkkuzwt ‚kuR òøÞk s™ðrŒ > ŒŒo ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh, ‚ðuo ‚t½™e ÷eÄe Au ‚kh >>32>> …Ae ykÔÞk yktƒ÷u {nkhks, Ëk‚™u Ëuðk Ëþo™ fks > ƒk÷ òuƒ™ ð]æÄ ðr™Œk, ykÔÞkt nrh …k‚u nh¾Œkt >>33>> ÷kÔÞkt ð† rðrðÄ ¼kíÞ™kt, yk¼q»ký swsðe òíÞ™kt > [tË™ …w»… Œw÷‚e ™u Äq…, Ëe… ‚{e… ™iðuã y™w… >>34>> yun ykrË y™uf ‚k{„he, ÷kÔÞkt ‚nw ‚nw™k Úkk¤ ¼he > SÞkt ƒuXkŒk s„Sð™, rŒÞkt ykÔÞk ‚nw nrhs™ >>35>> {wr™ ‚rnŒ {nkhks™u r™ÏÞko, r™Š¾ s™ {™{ktrn nÏÞko > …Ae …qò fhe ™h™khu, …qßÞk «¼w »kkuzþ W…[khu >>36>> …wY»ku …qò Œu {wr™™e rfÄe, ËtzðŒ «ËÂûkýk rËÄe > …Ae ƒuXk ‚k{k òuze nkÚk, ™Þýu r™¾uo Au ™xðh ™kÚk >>37>> …Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ‚nws™ > Œ{™u su {¤e Au {qhrŒ, Œu™u r™„{ fnu ™urŒ ™urŒ >>38>> yrŒy…kh yûkhkŒeŒ, ÚkR Œ{khu Œu‚kÚku «eŒ > ¼õŒ sõŒ{ktrn Au òu ½ýk, W…k‚f yðŒkh Œýk >>39>> susu {qhrŒ s™™u ¼kðu, Œu {qhrŒ r™sÄk{ …nkU[kðu > …ý ‚ðuo …kh su «k…rŒ, Œu Au Œ{khu fnu «ký…rŒ >>40>> yuðkt ‚wýe ðk÷k™kt ð[™, s™ fnu «¼w ÄLÞ ÄLÞ > ‚nw ytŒhu yk™tË …kBÞk, „Þku þkuf ‚tþÞ ‚nw ðkBÞk >>41>> yu{ ƒnw rË™ ‚w¾ ËeÄkt, ½ýwt s™™u {„™ feÄkt > …Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, òyku ‚nw ‚nw™u ¼ð™ >>42>> hnußÞku r™¼oÞ ‚nw ™h™khe, hk¾ßÞku ðúŒ{k™ rð[khe > fkŠŒf þwËe yufkËþe Ë™u, fÞkuo Wí‚ð s„Sð™u >>43>> yuðe ÷e¤k fhe ðhŒk÷u, ðk÷ku …ÄkÞko Ëuþ …t[k÷u >


‚nws™™u Úkkðk yk™tË, „kÞ «u{uþwt r™»fw¤k™tË >>44>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku «ƒkuÄ™e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yku„ýkyutþe{wt «fhý{T >>79>> hk„ ‚k{uhe– …Ae ‚Œ‚t„{kt rþhku{ýe, ðk‚e „Zzk „k{™k > yrŒ íÞk„e Œ…‚e Œ™u, ðk÷k ‚wtËh ~Þk{™k >>1>> Œu «eíÞuþwt ÷køÞk …qAðk, ™kÚkS Œ{u ‚kt¼¤ku > ÷e¤k fhe ð¤e „wshËuþu, …rðºk fÞkuo ‚½¤ku >>2>> nðu nrh ËÞk fhe, fhku Wí‚ð yktrn Œ{u > ‚Œ‚t„e ™u ‚tŒ™kt Œku, Ëhþ™ fheyu y{u >>3>> yk…ku y{™u yk„LÞk, fheyu ‚k{k™ h‚kuR™ku > ™kuŒÁt rËð‚ rðþ™wt, Œu{kt ¼k„ ™ fhðku fkuR™ku >>4>> ð¤Œkt ðk÷{ ƒkur÷Þk, ½ýku Ëk¾zku …zþu ð¤e > {k™ku y{khe yk„LÞk, fhku ‚k{k™ ƒu™ ƒuW {¤e >>5>> …Ae {k™e {nkhks™e yk„LÞk, ½ýk r{‚he ½]Œ {t„krðÞkt > …z‚wrË™k …kf fhkÔÞk, ¼kus™ {™ ¼krðÞkt >>6>> …Ae {u÷e {wr™™u ftfkuŒhe, ‚Œ‚t„e™u ŒuzkrðÞk > ‚tŒ ©ðýu ‚kt¼¤e, ð¤e ŒhŒ rŒÞkt ykrðÞk >>7>> ykðe …kÞ ÷køÞk «¼w™u, r™hr¾Þk ™Þýkt ¼he > …Ae ‚ðuo ‚tŒ™u ð¤e, nuŒuþwt {éÞk nrh >>8>> yrŒ nuŒ ‚{uŒþwt, …Ae ‚tŒ™u ƒku÷krðÞk > nr‚nr‚™u ƒku÷u nrh, fnu ™kÚk ¼÷u ykrðÞk >>9>> …Ae fhe h‚kuR [k÷Œe, {™{kLÞk {kuËf {kuŒeÞk > s÷uËkh s÷uƒeÞku, ƒeò …kf ™ð òÞ fÌkk >>10>> ƒu‚u …h{nt‚ …t„rŒ, ð¤e …eh‚u …kuŒu nrh > s{u s™ Sð™ …kuíÞu, s{kzu òuhu fhe >>11>> {kÚku nkÚk {wfe yk…u, {kuËf {™„{Œk > rËÞu s÷uƒe s™™u, ð¤e ‚w¾{ktrn s{Œk >>12>> ‚wtËh þkf ‚kuÞk{ýkt, ð]tŒkf ™u ðzeŒýkt > Yze fze ð¤e hkÞŒkt, …t„íÞ{kt …eh‚u ½ýkt >>13>> f¤e fksw „ktrXÞk, Vh‚kÛÞ Vuhu Vw÷ðze > ¼ÞkO nðusu ¼SÞkt, ð¤e Vuhðu ðzktðze >>14>> Wßs𤠅k…z y¤Ë™k, ð¤e ykËkt fuhe™kt yÚkkýkt > ¼kus™ ÔÞts™ ¼kðu ¼he, yk…u y÷ƒu÷ku ½ýkt >>15>> ËwÄ Ënª Ëkuðxu, ð¤e …eh‚u …t„íÞ{kt > ðkh{ðkh {™wðkh fhu, ykðe nrh ykhíÞ{kt >>16>> yuf yufÚke yrÄf yrÄf, ÚkkÞ h‚kuÞwt ™ðe r™íÞu > Œu{Œu{ s™ s{kz™kh, hkS ÚkkÞ Yze heíÞu >>17>>


yu{ rËð‚ rðþ ‚wÄe, s{krzÞk r™ss™™u > ‚tŒ™u yrŒ ‚w¾ ykÃÞwt, ËR nrh Ëþo™™u >>18>> r™íÞu r™íÞu ™ðe ðkhŒk, ð¤e fhu nrh f]…k fhe > s™ ‚nw {„™ ÚkkÞ, ‚wtËh ðkÛÞu ƒku÷u nrh >>19>> {uzu Yzu hr‚Þku ð¤e, ƒu‚u r™íÞu …kuŒu sR > ™h™khe nrhs™™u, {„™ fhu Ëþo™ ËR >>20>> ‚wtËh ð† …nuhe ‚khkt, ‚ku™uhe þku¼u ½ýkt > þk÷ Ëwþk÷ …k½ ò{k, Yzk f‚wtƒe ht„Œýk >>21>> nkh y…kh Vw÷™k, ð¤e ÷kðu nrhs™ nuŒþwt > y÷ƒu÷k™e fkux{kt, …nuhkðu ƒnw «eíÞþwt >>22>> ð¤e W¼k ÚkR nrh ykhŒe, fhu fhŒk¤e ËR > ÷xfkt òuR ÷k÷™kt, ÷¾e s™ hk¾u ÷R >>23>> yu{ ‚w¾ yk…Œkt, ð¤e rËð‚ rðþ ðrn„Þk > Ëþo™ fhe ËÞk¤™kt, ‚tŒ ‚nw ‚wr¾Þk ÚkÞk >>24>> yu{ fhŒkt ykrðÞku, ð¤e Wí‚ð Vw÷Ëku÷™ku > hr‚Þk™u h{ðk ð¤e, ykÛÞku ht„ yŒku÷™ku >>25>> ‚¾k‚t„u ~Þk{¤ku, h{ðk Yze heíÞþwt > sýsý «íÞu swsðe, r…[fkhe fhkðe «eíÞþwt >>26>> …Ae ‚wtËh ht„ {t„krðÞku, y÷ƒu÷ku W¼k ykuhzu > ‚¾k W…h ~Þk{¤ku, huzu ht„ Yzu ½zu >>27>> …zu ƒnw r…[fkheÞku ð¤e, Wzu „w÷k÷ yrŒ ½ýku > [ze „hËe „„™{kt, ¾u÷ {åÞku {wr™ {nkhksŒýku >>28>> ht„u ht„kýk hr‚Þku, Œuýu yku…u Au yrŒ yt„u > ‚¾k þwØ ¼q÷e „Þk, h{Œkt ð¤e hr‚Þk ‚t„u >>29>> ðkòt ðksu yrŒ½ýkt, ykÔÞk y{h òuðk yk™tËþwt > sÞsÞ þçËu s™ ƒku÷u, ~Þk{ ¾u÷u ‚¾k ð]tËþwt >>30>> ‚wtËh ht„u yÁý yku…u, ðË™ ðkÕÞ{Œýwt > òýwt f{¤ W…Þuo, ¼úfwrx¼]t„ þkuÇÞk ½ýwt >>31>> yu{ yku…u y÷ƒu÷zku, h‚ƒ‚{kt hr‚Þku > Au÷Arƒ÷ku ht„™ku hu÷ku, s™Œýu {™ ðr‚Þku >>32>> h{u ht„u ‚¾k ‚t„u, yt„u yk™tË yrŒ½ýku > Œu ‚{k™e þku¼k {w¾Úke, fuxr÷f frð ¼ýu >>33>> …Ae h¾kðe h{íÞ™u, ðk÷ku ™kðk [kÕÞk ™ËeÞu > yuðe ÷e¤k òuR™u, ft„k÷ ™ {™kÞ furËÞu >>34>> su™wt ™k{ ÷uŒkt r™Ëkuo»k ÚkkÞ, y™u Ëþo™u Ëw»f]íÞ x¤u > …k… …qhð™kt ÚkkÞ «÷Þ, su™e fehrŒ ‚kt¼¤u >>35>> Œu™e ÷e¤k òuR suýu, ¼køÞ Œu™kt nwt þwt ¼ýwt >


rºk÷kuf{kt ™rn ŒwÕÞ Œu™u, ð¤e fneyu þwt þwt ½ýwt >>36>> yuðk s™ Sð™ ð¤e, ™kÌkk ð¤e ™eh{kt > ‚¾k ‚t„u ~Þk{¤ku, þku¼u ½ýwt þheh{kt >>37>> …Ae ™krn …ÄkheÞk, y÷ƒu÷ku ykÔÞk yk‚™u > ‚wtËh h‚kuR fhe ‚khe, ¼he hk¾erŒ ðk‚ýu >>38>> Sð™ s™ sw„íÞu sBÞk, y™u hBÞk ht„u nku¤e nrh > ÄLÞ ÄLÞ „k{ „Zzwt, ßÞkt ÷kze÷u ÷e¤k fhe >>39>> yu{ ÷e¤k ÷k÷u fhe, Vk„ýþwËe …wLÞ{ Ë™u > ŒurË Wí‚ð fhkrðÞku, sÞk ÷r÷Œk W¥k{ s™u >>40>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ht„u hBÞk yu ™k{u yutr‚{wt «fhý{T >>80>> [ku…kR– yuðe ÷e¤k y÷ƒu÷u feÄe, …Ae ‚tŒ™u rþ¾s ËeÄe > fnu ™kÚk ‚wýku ‚nw s™, Œ{u hnußÞku {™{kt {„™ >>1>> ð¤e fhþwt Wí‚ð y{u, {¤e ykðòu {wr™yku Œ{u > òyku Vhku fhku nrh ðkŒ, hnußÞku hkS Œ{u hr¤ÞkŒ >>2>> ½ýk ½ýk Wí‚ð fhe™u, ËRþ ‚w¾ nwt VrhVrh™u > yrŒ Œ{™u ÷zkððk ÷kz, {khk {™{kt Au ½ýe [kz >>3>> fYt Œ{™u …qhýfk{, yu{ ƒkur÷Þk ‚wtËh~Þk{ > ‚tŒ ‚kt¼¤e ðk÷k™e ðkýe, [kÕÞk yk™tË Wh{kt ykýe >>4>> fif „Þk Au „whshËuþ, fifu fÞkuo fåAu «ðuþ > ðk„z ‚kuhX ðk÷kfu ð¤e, „R {kY Ëuþ{kt {tz¤e >>5>> fif …kuíÞk Au …qhð {ktÞ, fhðk ðkŒ «¼wS™e íÞktÞ > yu{ ‚ðuo Ëuþu ‚tŒ „Þk, su™u hkÏÞk Œu …k‚¤u hÌkk >>6>> yu{ yk™tË{kt ‚nw ‚tŒ, fhu ÷e¤k™e ðkŒku yíÞtŒ > ®[Œðu r™íÞ [rhºk r[¥ku, fhu …hM…h ðkŒku «eŒu >>7>> Œuýu yk™tË yt„u ™ {kÞ, hkíÞ rËð‚ hkS…u òÞ > fhu ðkŒ «¼w™e rðMŒkhe, ‚wýu …hM…h ™h™khe >>8>> ‚k[e ðkŒ ©ðýu ‚kt¼¤e, ÚkkÞ ‚í‚t„e fw‚t„e x¤e > yk…u ¿kk™ Ëk™ yu{ ‚tŒ, Vhu s„Œ{kt Œkhðk stŒ >>9>> SÞkt SÞkt {wr™s™ Vhu, rŒÞkt …]rÚkðe …kð™ fhu > yuðk ‚tŒ s™ ‚w¾fkhe, yrŒ …rðºk …hW…fkhe >>10>> su™u yuf nrh™e Au ykþ, ‚ðuo sõŒÚke hnu Au WËk‚ > su™u …qhýƒúñþwt «eŒ, yLÞ ðMŒw ™ ®[Œðu r[¥k >>11>> yuðk ‚tŒ ‚nw rþhku{ýe, fneÞu {kuxÃÞ þwt yu™e ½ýe > …h{khÚk yÚkuo Au Vhðwt, ðå[u Sð™wt fÕÞký fhðwt >>12>> ‚w¾ËkÞf ‚nw s™™k, yrŒ WËkh {kuxk {™™k > yuðk ‚tŒ yíÞtŒ WËkh, Œuýu fÞkuo Au yu{ rð[kh >>13>>


ðhrŒ ð‚tŒÉŒw Y…k¤e, ykÔÞkt ð™ ™kÔÞk ð™{k¤e > ykÔÞk ytƒ fËtƒ y…kh, fuþw fuþh™ku ™rn …kh >>14>> ykÔÞkt [t…k [{u÷eyu Vw÷, VwÕÞkt „w÷kƒ „unuhk y{w÷ > Vw÷e ‚wtËh Vw÷u ‚uðŒe, ƒeòt ð™ðu÷e Vw÷e yrŒ >>15>> ykÔÞk ŒY Œu ¼kh yZkh, fu{ ™krðÞk Ä{ofw{kh > yu{ frn™u ÚkÞk WËk‚, yrŒË÷u Ë÷„eh Ëk‚ >>16>> fkuR „ËT„ËT ðkýeyu ƒku÷u, fkuR ykŒwh ytŒhu zku÷u > fkuR™u ykÔÞkt ™Þýu ™eh, ‚nw ytŒhu …kBÞk yÄeh >>17>> s¤ rð™k su{ yf¤kÞ {e™, MðktŒ rð™k su{ [kŒf Ëe™ > {u½ rð™k su{ yf¤kÞ {kuh, [tÿ rð™k yf¤kÞ [fkuh >>18>> yu{ yrŒ yf¤kýk s™, …Ae fhðk ƒuXk ¼s™ > Äkhe {qhrŒ ytŒh{ktÞ, s…u ™khkÞý™u S¼kÞ >>19>> yu{ ƒuXk Au ½ze ƒu [kh, ÚkÞkt þwf™ þw¼ Œu ðkh > fu™e ¼wò Vhfe s{ýe, fu™e Vhfe yktÏÞ ™{ýe >>20>> fu™e Vhfe Au …„™e …u™e, fnu …hM…h ðkŒ Œu™e > fhŒk ðkŒ Œu þwf™Œýe, ykðe íÞkt ðk÷k™e ðÄk{ýe >>21>> fnu y{u „ZzuÚke ykÔÞk, ‚ðuo {wr™™u rŒÞkt ŒuzkÔÞk > yuðwt ‚tŒ ©ðýu ‚kt¼¤e, [k÷e „k{ku„k{Úke {tz¤e >>22>> ykÔÞk ‚tŒ «¼wS™u …k‚, yk…u WXe {éÞk yrð™kþ > yrŒ nuŒu n‚e™u ƒku÷kÔÞk, fnu ™kÚk ‚tŒ ¼÷u ykÔÞk >>23>> yks õÞkt Úkfe ykrðÞk [k÷e, fhku r¼ûkk fnu fh Ík÷e > ‚wtËh h‚kuR fhe Au ‚khe, þkf …kf Œkòt Au ŒÞkhe >>24>> …Ae ƒuXe ‚tŒ™e …t„rŒ, yk…u …eh‚u yk™tËu yrŒ > r™íÞ ™ðe h‚kuÞwt fhkðu, òuhuòuhu s{kze nhkðu >>25>> yrŒ yk™tË{kt y÷ƒu÷ku, rËÞu Akf{Aku¤ Arƒ÷ku > ™k ™k fhŒkt ¼he rËÞu ¼kýwt, yu ‚{k™e þku¼k þwt ð¾kýwt >>26>> rþþu þku¼u Au ‚ku™uhe hUxku, fuzâu f~Þku Au f‚wtƒe VUxku > …nuhe ‚wÚkýe ‚wtËh þku¼u, òuR ™kze Yze {™ ÷ku¼u >>27>> „¤u …nuÞko „w÷kƒ™k nkh, Œkuhk ÷ufu ™u ƒufu y…kh > fkuxu þku¼u f™f™e {k¤k, fh{kt f™f fzkt Y…k¤kt >>28>> nkÚku {wrÿfk{ktÞ Au {rý, Œu™e Í„{„u òuíÞ ½ýe > fhu ÷xfkt ™u ÷kzðk nkÚk, s{u s™ s{kzu Au ™kÚk >>29>> ð¤e fhu y÷kirff ðkŒ, ‚wýe ‚tŒ ÚkkÞ hr¤ÞkŒ > yu{ ðerŒ „Þk Ëþ rË™, ykÔÞk ƒkuxkË™k nrhs™ >>30>> ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, yrŒ nh»ku ¼Þko {™{ktÞ > fnu ykrðÞu y{khu „k{, nrh …wheyu ‚nw™e nk{ >>31>> ‚ðuo òuR hÌkk s™ ðkx, ðk÷k Œ{khkt Ëþo™ {kx >


‚ðuo ‚tŒ ‚rnŒ …Äkhku, nrhs™™u n»ko ðÄkhku >>32>> ‚ðuo fhe {wõÞku Au ‚{ks, Œ{khu «Œk…u {nkhks > yuðwt ‚wýe hkS nrh ÚkÞk, ‚kYt ykðþwt y{u ‚nw rŒÞkt >>33>> …Ae ~Þk{r¤Þku ‚ßs ÚkR, [kÕÞk ‚t„u ‚¾k ‚tŒ ÷R > þku¼u ©enrh ½kuzk™e ½xu, ykðe WŒÞko Œ¤kð Œxu >>34>> ËuþËuþ™k ykÔÞkŒk Ëk‚, Œu …ý WŒrhÞk yk‚…k‚ > …Ae WrXÞk Ëe™ËÞk¤, ‚ðuo ‚t½™e ÷uðk ‚t¼k¤ >>35>> VÞko WŒkhu WŒkhu ™kÚk, fnu ‚w¾eÞk Aku ‚nw ‚kÚk > fktR òuRyu Œu {t„kðe ÷uòu, ¾h[e ™kuÞ Œku y{™u fnußÞku >>36>> yu{ …wrAÞwt ‚nw Ëk‚™u, …Ae y÷ƒu÷ku ykÔÞk yk‚™u > „kzk W…h Zkur÷Þku Zk¤e, rŒÞkt …kuZâk …kuŒu ð™{k¤e >>37>> ‚Œ‚t„e ™u ‚ðuo ‚tŒ, hÌkk hkíÞ ¼u¤k ¼„ðtŒ > yrŒ yk™tË{kt „R huý, …Ae òr„Þk f{¤™uý >>38>> ŒŒo {„kÔÞku ðkS Œu ðkh, Œu…h ™kÚk ÚkÞk y‚ðkh > òuR ‚e{ ™u ðkze ‚½¤e, …Ae ™krn™u ykrðÞk ð¤e >>39>> ykðe „k{{kt Ëþo™ ËeÄkt, ‚ðuo s™ f]ŒkhÚk rfÄkt > …Ae ‚wtËh fhe h‚kuR, sBÞk ™kÚk s™¼kð òuR >>40>> …Ae s{krzÞk ‚ðuo ‚tŒ, fhe {™ðkh yk…u yíÞtŒ > …Ae …ÄkheÞk …whƒkh, ykÔÞkt Ëþo™u ‚nw ™h™kh >>41>> yrŒ yk™tË{kt rðíÞku Ë™, fhe ykhŒe sBÞk Sð™ > …Ae „ðiÞu „kðýwt ÷eÄwt, „kR SðŒ ‚wV¤ feÄwt >>42>> ƒnwðkh ËeÄkt Ëhþ™, …Ae „k{{kt ykÔÞk Sð™ > rŒÞkt …kurZÞk «kýykÄkh, ‚w¾ yk™tËu ÚkÞwt ‚ðkh >>43>> …Ae ½kuzu [zâk r„rhÄkhe, ykÔÞk ‚t½{ktrn ‚w¾fkhe > …Ae ‚ðuo s™ ÷R ‚kÚk, ykÔÞk „k{{ktrn …kuŒu ™kÚk >>44>> þnuh ƒòhu ‚tŒ ™ {kÞ, Wzu „w÷k÷ nku¤e h{kÞ > ðksu Zku÷ ËËk{kt þhýkR, sÞ þçËu hÌkku ™¼ AkR >>45>> yu{ ht„u hBÞk nrh nku¤e, ‚t„u ÷R {wr™s™ xku¤e > …Ae ™krn™u ykrðÞk ™kÚk, ykÔÞk ‚ðuo ‚tŒs™ ‚kÚk >>46>> ykðe fÞkO «¼wyu ¼kus™, …Ae s{krzÞk ‚ðuo s™ > íÞktÚke ykrðÞk Ëhƒkh{ktÞ, nŒku {tz… [kuŒhku íÞktÞ >>47>> rŒÞkt ƒuXk hkò yrÄhks, ykÔÞk {Õ÷ íÞkt h{ðk fks > h{e {Õ÷ ™u {shku feÄku, yk…e Y…iÞk rþh…kð ËeÄku >>48>> …Ae ‚tŒ™u ŒuzkÔÞk ™kÚku, ykÃÞk «‚kËe {kuËf nkÚku > …Ae ‚tŒ™u rþ¾s rËÄe, yuðe ÷e¤k ƒkuxkË{kt feÄe >>49>> ÷eÄku ÷kðku y÷kirff s™u, Vk„ýþwËe …wLÞ{™u Ë™u > ŒurË Wí‚ð fÞkuo {nkhksu, ‚tŒ™u ‚w¾ yk…ðk fksu >>50>>


‚ku{÷ku ¼õŒ ð¤e n{eh, ¼„k nehk ¼„Œ ‚wÄeh > yun ykrË nrhs™ sun, Œuýu fhkÔÞku Wí‚ð Œun >>51>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku {nkhksu ƒkuxkË{kt Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yufkþe{wt «fhý{T >>81>>

hk„ ‚k{uhe– …Ae …ÄkÞko „Zzu, nrhs™™u nuŒu fhe > hne rË™ Úkkuzk½ýk, y{ËkðkË òðk RåAk fhe >>1>> …Ae «¼wS …ÄkheÞk, ©e™„h ‚wtËh ~Þk{ > Ëuðk Ëhþ™ Ëk‚™u, …whðk niÞk™e nk{ >>2>> Ëk‚ ‚nw rËð‚™k, Ëhþ™ rð™k Ëw:¾e nŒk > Œu™u Œu ‚w¾ yk…ðk, ykÔÞk ‚¾k ‚{e…u þku¼Œk >>3>> …wh…rŒ hkS yrŒ, ™h…rŒ ykðe ™r{Þku > ËkÍâk fw{rŒ fw{kuË™e, òýe nrh yfo WËÞ ÚkÞku >>4>> nrhs™ {™ nw÷~Þkt, su{ VwÕÞkt f{¤™kt ð™ > ™kÚk ™Þýu r™h¾e, yrŒ {™ ÚkÞktAu {„™ >>5>> …Ae „kŒu ðkŒu „k{{kt, «¼w™u …ÄhkrðÞk > yrðãk s™™u W…hu, SíÞ™k ztfk ðòrðÞk >>6>> …kt[ rËð‚ …wh{kt, yk…u hÌkk y÷ƒu÷ > …Ae …kuíÞu …ÄkheÞk, ‚t„u ‚¾k ÷R ht„hu÷ >>7>> fif [zâkt [kuŒhu, fif [zâkt y„kþe yxkheÞu > swðu ÍY¾k „ku¾{kt, fRf ƒuXkt ƒkheÞu >>8>> …zu Äúkuþ …z½{Œýe, ½ýe r¼zâ [kixk [kuf{kt > ƒk÷ òuƒ™ ð]æÄ ðr™Œk, ƒku÷u sÞsÞ ÷kuf{kt >>9>> ™h™kheÞu ™kÚk r™h¾e, ÷kðku ÷eÄku ÷ku[™™ku > {exu {™kunh {qhrŒ, òuR …wÞkuo {™kuhÚk {™™ku >>10>> Ëk‚™u Ëhþ™ ËuŒk, ÄehuÄehu nk÷u nrh > ‚{qn s™ ‚™unþwt, ™kÚk r™¾uo ™Þýkt ¼he >>11>> …Ae …kuíÞu …ÄkheÞk, «¼wS …whƒkhýu > y™uf s™ Sð™ òuR, ð¤e òÞ ðk÷k™u ðkhýu >>12>> yu{ ËR Ëþo™ Ëk‚™u, [kÕÞk Ëe™ËÞk¤ > s™{™ hts™ fhðk, nrh ykrðÞk ðu÷kÕÞ >>13>> yrŒ Wí‚ð fhe s™u, «¼w ½uhu …ÄhkrðÞk > Äq… Ëe… fhe ykhŒe, ¼kðu ¼kus™ Úkk¤ ÄhkrðÞk >>14>> h‚u¼he h‚kuR fhe, …Ae …h{nt‚ s{krzÞk > yk{úV¤ nrh nkÚku yk…e, {wr™ {kuË …{krzÞk >>15>> …Ae íÞktÚke …ÄkheÞk, ykðe fý¼u hs™e hÌkk > nrh…wh «‚kË ÷R, {u{ËkðkËu ykrðÞk >>16>> rËÄkt Ëþo™ Ëk‚™u, ËÞk¤u rË™ ËkuÞ rŒÞkt >


‚tŒ™u ‚w¾ yk…Œk, …Ae ðkÕÞ{ ðzÚk÷ „Þk >>17>> s™{™ {„™ ÚkÞkt, ™kÚk ™Þýu r™h¾e > „kŒkt ðkŒkt „k{{kt, …ÄhkrðÞk niÞu nh¾e >>18>> Œu™u ¼wð™ ¼kð fhe, nrh nuŒu …ÄkheÞk > Ëk‚™u Ëþo™ ËR, ™ð÷k Œu ™un ðÄkheÞk >>19>> s™u ‚wtËh ¼kus™ fhkðe, s{kzâk Sð™™u > …Ae ‚ðuo ‚tŒ™u, fhkÔÞkt ¼kus™™u >>20>> þkf …kf ‚kuÞk{ýkt, yk{úV¤ W…h Vhu > nrh {kuËf ÷R nkÚku, …eh‚Œkt {™wðkh fhu >>21>> yu{ ‚w¾ yrŒ½ýwt, yk…e ‚wtËh~Þk{ > …Ae «¼wS …ÄkheÞk, ykrðÞk zzw‚h „k{ >>22>> ËeÄkt Ëhþ™ Ëk‚™u, S𙠼𙠌u™u sR > ™h™khe ™kÚk r™h¾e, f]ŒkhÚk ÚkÞkt fR >>23>> yu{ yk™tË yk…Œk, W{huX{kt nrh ykrðÞk > ƒk¤ òuƒ™ ð]æÄ™k, {™{kt Œu ½ýwt ¼krðÞk >>24>> ‚{iÞu ð¤e ‚nw {¤e, ykrðÞkt ™h ™u ™kh > ¼kð òuR ¼ð™ Œu™u, …ÄkheÞk {kuhkh >>25>> þnuh{kt ‚t½ ‚kBÞku ™rn, …Ae WŒÞko …whƒkhýu > ô[u yk‚™u ƒuXk ðk÷ku, Ëuðk Ëhþ™ fkhýu >>26>> …Ae nrhs™u nkÚk òuze, ðk÷k™u rð™rŒ fhe > ¼kus™ fhðk ½uh y{khu, ykrðÞu yk…u nrh >>27>> h‚kuR h‚ hkux÷e™e, fhe Au Œ{ fkhýu > s{e Œ{u s™ s{kzku, yks y{khu ƒkhýu >>28>> …Ae «¼wS …ÄkheÞk, r™ss™ nuŒu sBÞk nrh > ‚tŒ™u ¼kus™ fhkðe, [kr÷Þk íÞktÚke Vhe >>29>> ðkx{kt su „k{ ykðu, Œu{kt ð‚u ðhý yZkh > ‚nw ykðu Ëþo™u, ¼kðu ¼ÞkO ™h™kh >>30>> íÞktÚke ‚k{h¾u ~Þk{ ykðe, hÌkk nrh íÞkt hkíÞ > nuŒu fhe nrhs™™u, ƒnw ƒnw fhe íÞkt ðkŒ >>31>> yu{ yk™tË yk…Œk, ykÔÞk ykýtË „k{ > yMðkhe ‚tŒ ‚rnŒ nrh, ¼õŒðí‚÷ ‚w¾Äk{ >>32>> …whðk‚e nrhs™ ‚hðu, ‚k{kt ykÔÞkt ™h™kh > Ëþo™ fhe {nkhks™kt, yk™tË …kBÞkt y…kh >>33>> Zku÷ ™„khkt ðòze™u, ½uh …ÄhkÔÞk ½™~Þk{ > s{kzâkt ¼kus™ ¼kðŒkt, …qhý fÞkO r™sfk{ >>34>> fuþh [tË™ ¼kð fhe, …qrsÞk …qhýƒúñ > …wY»kku¥k{ yûkh…rŒ, fkuR ™ òýu {{o >>35>>


¼køÞðtŒu nrh …qrsÞk, y¼k„e hÌkkt ™h ðk{ > íÞktÚke ‚tŒ nrh nkr÷Þk, r™{ko™e {™ yr¼hk{ >>36>> r™þkðk‚ ðhŒk÷ hne, „k{ „k™u „ku®ðË ykrðÞk > nuŒ òuR nrhs™™kt, yuf hs™e íÞkt hÌkk >>37>> ƒesu rË™ ƒku[k‚ýu, ykrðÞk yrð™kþ > íÞkt r™{o¤ s™ ™kÚk™ku, Œu™wt ™k{ fkþeËk‚ >>38>> rŒÞkt «¼wS …ÄkheÞk, ËÞk fhe Ëe™ËÞk¤ > nrhs™ {™ nhr¾, ð¤e …qSÞk ŒŒfk¤ >>39>> Äq… Ëe… fhe ykhŒe, yrŒ ¼kðu ¼qÄh s{kzeÞk > …÷t„ ‚wtËh …kÚkhe, …¤ yuf «¼w™u …kuZkzeÞk >>40>> …Ae {wr™s™™u, s{kzðk …t„íÞ fhe > …h{nt‚™u …eh‚ðk, íÞkt ykrðÞk yk…u nrh >>41>> ‚tŒ s{kze ~Þk{¤u, …Ae ‚ðuo™u rþ¾ fhe > …kuŒu …ÄkÞko …kt[k¤{kt, yu{ yk…e ‚w¾ ©enrh >>42>> …rðºk fhðk …]Úðe, yu{ Vhu ‚wtËh~Þk{ > susu s™u r™h¾eÞk, Œu ÚkÞkt …qhýfk{ >>43>> ÄLÞ ÄLÞ yu Ëuþ „k{™u, ÄLÞ ‚h ‚rhŒk ð™ > ÄLÞ yu ðk…e fq…™u, su™kt s¤ …eðu Sð™ >>44>> ÄLÞ ¼ð™ yu s™™kt, ßÞkt «¼w™kt …„÷kt ÚkÞkt > ‚íÞ ðifwtX ‚h¾kt, ð¤e fu{ fhe òÞ fÌkkt >>45>> SÞkt SÞkt nrh rð[Þko, rŒÞkt …k…e fkuR «ký Œsu > Œu òÞ ™rn s{…wh{kt, hnu ™rn …k… hsu >>46>> yuðe yu {kuxe ðkhŒk, «kf]Œ ™h r«Au ™R > ‚{Íu ‚tŒ rþhku{ýe, su™e y«kf]Œ áÂü ÚkR >>47>> r™íÞu [rhºk ™kÚk™kt, su ‚kt¼¤þu ©æÄk fhe > Œu ™h fk¤™e ò¤{ktR, …zu ™rn …kAku Vhe >>48>> …rŒŒ™u …kð™ fhðk, [rhºk Au ¼„ðk™™kt > ‚kt¼¤Œkt ‚ã þwæÄ ÚkkÞ, òÞ …k… Œu s™™kt >>49>> ðkh{ðkh rðMŒkh fhe, „kþu „wý „ku®ðË™k > Œu s™ ‚ðuo Ëw:¾ ðk{þu, …k{þu Ë™ yk™tË™k >>50>> nrhs™ {™ nw÷þe, ‚wýe [rhºk ‚wÄk‚{ ‚kh > y¿kk™e™u y¼kð ÚkkÞ, ÷k„u ‚w{÷ ¾kh >>51>> yu{ ‚nw™u ‚w¾ ykÃÞkt, ßÞu»XþwËe ™ð{e™u Ë™u > yux÷e ÷e¤k fhe nrh, ykÔÞk W¥k{™u ¼wð™u >>52>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ©enrh „Zzu …ÄkÞko yu ™k{u çÞkrþ{wt «fhý{T >>82>> [ku…kR– hÌkk „Zzu [kŒwh{k‚, …Ae yu{ ƒkuÕÞk yrð™kþ >


fkuR ™h yk…u yÒk Ä™, fkuR ð‚wÄk ðkrh ð‚™ >>1>> fkuR yk…u „s ƒks „kÞ, ƒeòt ƒnw Ëk™ su fnuðkÞ > ‚ðuo Ëk™{kt yrÄf sun, ‚nw {¤e ð¤e þkuÄku Œun >>2>> ð¤Œk ƒkur÷Þk ‚tŒ ‚wòý, ‚kt¼¤ku {khk Sð™«ký > y¼ÞËk™ yrÄf ‚nwÚke, yu™e ƒhkuƒh ƒeswt ™Úke >>3>> ŒuŒku Ëk™ Œ{Úke ËuðkÞ, Œ{™u r™h¾u Œu r™¼oÞ ÚkkÞ > yuðe ‚kt¼¤e ‚tŒ™e ðkŒ, ðk÷ku fnu [k÷ku „wshkŒ >>4>> …Ae fkXeÞu ‚ßÞkt fufký, {ktzâkt ½ý{w÷u ½kuzu …÷ký > nktnkt fhŒkt „wshÄh ykÔÞk, fSo‚ý sR ‚tŒ ƒku÷kÔÞk >>5>> rË™ ËkuÞ hÌkk yun Xk{, …Ae ðk÷ku ykÔÞk ðzw„k{ > …wh ƒnkh WŒrhÞk ™kÚk, ‚ðuo ‚tŒ nŒk …kuŒk ‚kÚk >>6>> feÄk «&™ W¥kh «‚t„, ƒkuÕÞk su™kt suðkt nŒkt yt„ > íÞktÚke [kr÷Þk ‚wtËh~Þk{, ykÔÞk yku¤uÚke ykÿus „k{ >>7>> rŒÞkt yÒkfkux Wí‚ð fhe, yk…e ‚w¾ [kÕÞk íÞktÚke nrh > ¼õŒ yuf hnu fku÷ðzu, Œun „k{u WŒheÞk ðzu >>8>> Œu™u ½uh sBÞk sR ™kÚk, ykÃÞk {wr™™u {kuËf nkÚk > fhu ÷e¤k s™ {™¼kðu, íÞktÚke y÷ƒu÷ku ykÔÞk W™kðu >>9>> rŒÞkt ¼õŒ Yzku hk{Ëk‚, Œu™u ½uh „Þk yrð™kþ > ™h™khe y…kh nhÏÞkt, ÚkÞkt hkS ™kÚkS r™hÏÞk >>10>> Äq… Ëe… WŒkhe ykhŒe, sw„Œu s{kzâk «ký…rŒ > ƒeS ƒnw heíÞu fhe h‚kuR, sBÞk ™kÚk nkÚku ‚tŒ ‚kuR >>11>> sBÞk s™ nwðku susufkh, hrn hkíÞ íÞkt [kÕÞk {kuhkh > yuf „k{ ™k{u Au ™kËhe, rŒÞkt …ÄkheÞk …kuŒu nrh >>12>> íÞkt ‚wtËh fhkÔÞkuŒku Úkk¤, sBÞk ‚¾k ‚rnŒ ËÞk¤ > íÞktÚke {ký‚u ykÔÞk {nkhks, ykÔÞk ƒnw ÷kuf Ëþo™ fks >>13>> ‚nw s™Œýu {™ ¼kÔÞk, hkò ‚rnŒ ‚k{iÞu ykÔÞk > «¼w WŒheÞk …whƒkh, fhu Ëþo™ ‚nw ™h™kh >>14>> ‚wtËh {qhrŒ ‚nw™u ¼kðu, «u{u …w»…™k nkh …nuhkðu > rËÞu Ëþo™ Ëe™ËÞk¤, rŒÞkt fhkÔÞk ¼kus™ Úkk¤ >>15>> sBÞk Sð™ ™u ‚¾k ‚kÚk, …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk ™kÚk > ykðu {kh„{kt „k{ ½ýkt, fhu Ëþo™ ÷kuf Œu Œýkt >>16>> …Ae ðkÕÞ{ku ykÔÞk rðnkh, rŒÞkt hs™e hÌkk {kuhkh > ðk÷u ðuË™ku ¼uË Ëu¾kzâku, ®n‚k y®n‚k ‚tþÞ W¾kzâku >>17>> …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk ~Þk{, ykÔÞk r„rhÄh „uheŒu „k{ > rŒÞkt ¼õŒ ð‚u ¼kð‚kh, yrŒ r™{o¤ Ë÷u WËkh >>18>> Œuýu …rðºk …kf fhkðe, ykÃÞk {kuËf {wr™™u ykðe > ftRf sBÞk íÞkt s„ ykÄkh, …Ae ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh >>19>>


íÞktÚke ykÔÞk ƒk{ýðu ™kÚk, fhe h‚kuR …kuŒk™u nkÚk > ‚¾k ‚rnŒ s{kzeÞk ‚tŒ, …Ae …kuŒu sBÞk ¼„ðtŒ >>20>> hne hkíÞ ™kÚk íÞktÚke [kÕÞk, [kÕÞk yï hnu ™rn ÍkÕÞk > ðks{kt ðz™„h ykÔÞk, ¼kðu ‚wƒku Œu ‚k{iÞwt ÷kÔÞk >>21>> ðkòt ðksŒk „k{{kt „Þk, ™h™khe™u Ëþo™ ÚkÞkt > ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ sun, r™Š¾ ÚkkÞ f]ŒkhÚk Œun >>22>> [kÕÞk þnuh {æÞu ‚w¾fkhe, Ëuðk Ëþo™ ‚nw™u {kuhkhe > ykðe WŒÞko ‚hkuðh…k¤, fhkÔÞkt ¼kus™ íÞkt h‚k¤ >>23>> rŒÞkt ¼kðu sBÞk ¼„ðtŒ, …Ae s{krzÞk ‚ðuo ‚tŒ > rŒÞkt hÌkk r™þk yuf ™kÚk, …Ae [kÕÞk ~Þk{ ‚¾k ‚kÚk >>24>> íÞktÚke ykÔÞk rð‚™„ú ð¤e, ykÔÞk ÷kuf ‚k{iÞu ‚nw {¤e > „kŒktðkŒkt …ÄhkÔÞk ½uh, fhe ‚uðk ‚wtËh ‚khe …uh >>25>> ƒnw s™™u Ëþo™ ËeÄkt, s™u òuR ‚wV¤ ÿ„ feÄkt > …Ae …ÄkÞko s™™u ¼kuð™, ¼kðu fhkÔÞkt Œuýu ¼kus™ >>26>> …Ae ‚hðu ‚tŒ ƒku÷kÔÞk, r…hMÞk …kuŒu {kuËf {™¼kÔÞk > …Ae þnuh ‚ðuo {ktrn VÞko, ƒnw Sð f]ŒkhÚk fÞko >>27>> …Ae …ÄkÞko rþð™u {tÿ, rËÄkt Ëþo™ ‚w¾‚{wÿ > {kuxu {kuxu òuzâk ykðe nkÚk, y{u Aeyu òu Œ{khk ™kÚk >>28>> ‚ðuo òýu yu{ {™{ktÞ, Mðk{e rð™k ‚w¾ ™Úke õÞktÞ > fhe Ëþo™ «‚Òk ÚkkÞ, yrŒ niÞk{kt n»ko ™ {kÞ >>29>> íÞktÚke [kÕÞk …Ae y÷ƒu÷ku, ËuŒk Ëþo™ Au÷Arƒ÷ku > ðkxu ykrðÞwt yuf Œ¤kð, Œu{kt ™kÌkk {™kunh{kð >>30>> íÞktÚke ~Þk{r¤Þku ‚ßs ÚkR, ykÔÞk r„hÄkhe „k{ ð‚R > yk…u s{e s{krzÞk Ëk‚, …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ >>31>> {uW{ktrn ¼õŒ ¼kð‚kh, ™k{ ¼q»ký «u{e y…kh > Œu™u ½uh …ÄkrhÞk ™kÚk, ‚ðuo ‚tŒ nŒk nrh‚kÚk >>32>> yrŒ nuŒu ‚™{w¾ ykðe, fhe …qò ½uhu …Ähkðe > ‚wtËh ¼kus™u fhkÔÞku Úkk¤, ½ýu nuŒu s{kzâk ËÞk¤ >>33>> {wr™fksu {k÷…wðk feÄk, nrhnkÚku …eh‚ðk ËeÄk > su{su{ s{u ƒnw ‚tŒ, Œu{ ¼q»ký hkS yíÞtŒ >>34>> ~Þk{ ‚khk þku¼u {wr™{ktÞ, ykÔÞk Ëþo™u ƒnw ÷kuf íÞktÞ > ËR Ëþo™ Ëk™™e {kus, …Ae ™kÚk ykÔÞk ÷kt„ýkus >>35>> íÞkt nrhs™™wt nuŒ òuR, Œu™u ¼wð™ sBÞk h‚kuR > íÞktÚke ykÔÞk zkt„hðu ËÞk¤, ‚t„u ‚{qn {wr™ {hk¤ >>36>> yu{ ‚Œ‚t„{ktrn VÞko, fif Sð™u r™nk÷ fÞko > susu ðkx{kt ykðu Au „k{, ŒuŒu s™™kt ‚khu Au fk{ >>37>> ykÔÞk yzk÷s yun Vuhu, hne hkíÞ …ÄkÞko {kuxuhu >


™kÌkk ‚kƒh{Œe{kt ™kÚk, ‚ðuo ‚¾k ™kÌkk nrh‚kÚk >>38>> …Ae ©e™„hu ykÔÞk ~Þk{, hÌkk ™kÚk hkíÞ yun Xk{ > íÞktÚke suŒ÷…wh …ÄkÞko, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko >>39>> rŒÞkt hÌkk fktRf f]…k¤w, …Ae [kr÷Þk Ëe™ ËÞk¤w > ðkxu {kurz™u ŒMfh {k™, ykÔÞk ðihkxu ©e¼„ðk™ >>40>> rŒÞkt ‚tŒ™u rþ¾s ËeÄe, r……¤e òðk yk„LÞk feÄe > rŒÞkt ¼õŒ hnu ËkËku¼kR, fhðk Wí‚ð Au {™{ktR >>41>> hnußÞku hk¾u rŒÞkt ÷„e Œ{u, yu™u fÌkwtŒwt ykðþwt y{u > ŒuŒku y{Úke ™rn sðkÞ, fnußÞku hkS hnußÞku {™{ktÞ >>42>> yu{ fne™u [kr÷Þk ™kÚk, ‚¾k ‚ktÏÞÞku„e ÷R ‚kÚk > nrh nk÷Œkt s™ Ëw:¾kýkt, yrŒ nuŒ{kt niÞkt ¼hkýkt >>43>> …kuŒu „Þk „Zzu {nkhks, fhe y™uf Sð™kt fks > Ëþo™ M…þo fÞko susu s™u, Œu ™ òÞ f]ŒktŒ ¼ð™u >>44>> yuðwt ykÔÞk y¼ÞËk™ ËR, su ‚{k™ ƒeswt Ëk™ ™R > yuðku fÞkuo {kuxku W…fkh, su{kt y™uf s™™ku WæÄkh >>45>> fÞko …kð™ Ëþo™u s™, fkŠŒfðËe Œu ƒes™u Ë™ > ŒuËe Vhe nrh „wshkŒ, fhe ÷e¤k fne Œu™e ðkŒ >>46>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©e™khkÞý[rhºku ykÿusu yÒkfkux™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u rºkÞkrþ{wt «fhý{T >>83>>

hk„ ‚k{uhe– …Ae „k{ „Zzu, ykrðÞk Œu y÷ƒu÷ > fhu ÷e÷k ÷r÷Œ ¼kíÞu, hr‚ÞkuS ht„hu÷ >>1>> rËÞu yk™tË Ëk‚™u, yrŒnk‚ rð÷k‚ nrh fhe > ‚wtËh {™kunh {qhrŒ, s™ r™h¾u ™Þýkt ¼he >>2>> ™kðk òÞ r™íÞu ™eh{kt, ‚¾k ‚ðuo ‚t„ ÷R > ‚tŒ ‚t„u ~Þk{¤ku, yrŒ ht„u h{u hkS ÚkR >>3>> WAk¤u s¤ yrŒ ½ýkt, ‚k{‚k{k ‚¾k {¤e > yuffkuhu y÷ƒu÷ku ÚkR, ðÄkhu h{íÞ ð¤e >>4>> fhu ¢ezk s¤{ktrn, ‚¾k ‚t„u ~Þk{ hu > y™uf Sð Sð™ òuR, ÚkkÞ …qhýfk{ hu >>5>> ™krn r™‚Þko ™kÚkS, s¤{ktrnÚke ð¤e ƒnkh > ð† …nuhe ðkÕÞ{ku, ÚkÞk yï W…h y‚ðkh >>6>> ykðe ƒuXk yku‚rhÞu, ‚wtËh Z¤kðe Zkur÷Þku > þku¼u ‚{qn ‚tŒ™ku, ŒuŒku ™ð òÞ ƒkur÷Þku >>7>> «§ W¥kh yrŒ ½ýk, {ktnku{ktrn {¤e fhu > …Ae «§ ÷R …kuŒu, y÷ƒu÷kuS yku[hu >>8>> fhu y÷kirff W¥kh yk…u, ‚wÛÞku ™kuÞ furË ©ðýu > ‚kt¼¤e s™ {„™ ÚkkÞ, ÄLÞ ÄLÞ ‚nw ¼ýu >>9>>


r™íÞ ™ðe fhu ðkhŒk, ð¤e ™kÞ r™íÞ ™eh{kt > ïuŒ ð† ‚w{™nkhu, þku¼u ½ýwt þheh{kt >>10>> yu{ ÷e¤k ƒnw fhŒk, ©kðý ¼kÿ ðne „Þk > ykÔÞku yk‚ku yk™tËfkhe, rËðk¤e™k rË™ ÚkÞk >>11>> fÞkuo Wí‚ð yÒkfkux™ku, ‚tŒ ‚nw íÞkt ykrðÞk > rðrðļkíÞu ¼kus™ fhe, ™kÚku nkÚku s{krðÞk >>12>> …whe {k¤k íÞkt Ëe…™e, Œu yrŒþu þku¼u ½ýe > ïuŒîe… ‚h¾e rË‚u, þku¼k yu ‚Ë™Œýe >>13>> ‚wtËh ®‚nk‚™ W…hu, y÷ƒu÷ku ƒuXk ð¤e > Äq… Ëe… ™u ykhŒe, {wr™s™u fhe {¤e >>14>> sÞsÞ þçËu fhe, ‚nw ™h™khe yku[hu > yuðe y÷kirff ÷e¤k, s™ fkhýu Sð™ fhu >>15>> …Ae yk…e yk„LÞk, {wr™ òyku Œ{u „wshkŒ > y{u …ý íÞkt ykðþwt, Œ{u ‚íÞ {k™òu ðkŒ >>16>> ‚tŒ ‚ðuo ‚ÄkrðÞk, nrh{qhrŒ Äkhe Wh > Œu fuzâu ykÔÞku f¤sw„e, yuf ysƒ „uƒe y‚wh >>17>> f…xƒwÂæÄ {rŒ ôÄe, ‚wÄe ðkŒ ‚{su ™rn > …qhý …k…e {kt‚‚whk…e, ™fxe ™kÞkuo ‚t„u ‚rn >>18>> yu™k fw¤™k fRf ƒeò, su „k{{kt „uƒ nŒk > Œu …ý Œu™u sR {éÞk, Auzku ™k¾e ÚkÞk AŒk >>19>> „urƒÞu „uƒ™kt ®z„ rËÄkt, Œu ‚k[kt {kLÞkt ‚kt¼¤e > Mðk{e òþu ßÞkt ‚ƒfe, rŒÞkt fuzâu òRþ ð¤e >>20>> òu òÞ yu s¤{kt, ð¤e ™¼ …Þk÷u …hðhu > fuzu fuzu nwt òô rŒÞkt, yks yu ™Ôð W„hu >>21>> yk…u …h[ku y{™u, rËÞu zuhe W…kze yk Œxu > yu{ {wh¾ yk„¤u, rËÄkt ®z„ Ëkuðxu >>22>> ƒku÷u ƒu fktxk ƒkuhze, yuf ðktfku ™u ‚wÄku ‚rn > …kuÚke …whký …kh ðkŒku, ƒk…÷k ‚{òu ™rn >>23>> ƒnw rË™ [Þkuo yu ƒkuhrzÞu, yks {éÞk ®þ„k¤k Mðk{e™u > yksŒku yu W„hu òu, {¤u {™u fh¼k{e™u >>24>> n÷kt fhe™u nk÷ku nðu, þwt hÌkk Aku òuR™u > ƒtÄwf yu™e ƒtÄ fYt, fhðk÷ ™ fk…u fkuR™u >>25>> ‚Œ‚t„e yuðwt ‚kt¼¤e, ‚nw ‚k{k [kr÷Þk ‚S > …k…e …kAk ¼kr„Þk, yk ðkŒ {wðk™e r™…S >>26>> yLÞ s™ ykzkt Vhe, ‚Œ‚t„e …kAk ðkr¤Þk > y‚whu yu{ òrýÞwt su, ÚkÞk y{khk …kr¤Þk >>27>> …Ae WŒkhu yufktŒ feÄe, ¼kt„rŒ hkíÞu ¼kr„Þku >


òu ‚ðkhu ‚qhs W„þu Œku, sYh òýu Sð „Þku >>28>> yu{ y‚wh™wt rð½™ xk¤e, ~Þk{r¤ÞkuS ‚ßs ÚkÞk > Ëhþ™ Ëuðk Ëk‚™u, ËÞk¤u fhe ËÞk >>29>> …Ae «¼wS …ÄkrhÞk, suŒ÷…whu Sð™ > rŒÞkt ‚tŒ ŒuzkrðÞk, ‚nw ykrðÞk {wr™s™ >>30>> y{ËkðkËÚke ykrðÞk, {kuxuhk {wõŒk™tËS > ‚k{k sR ©enrhÞu, ykr…Þwt yk™tËS >>31>> rËÄkt Ëhþ™ Ëk‚™u, ‚tŒ r™h¾e ‚wr¾Þk ÚkÞk > rËð‚ ËkuÞ rŒÞkt hne, …Ae ~Þk{ ©e™„h „Þk >>32>> nuŒ òuR nrhs™™kt, ¼wð™ Œu™u …ÄkheÞk > hurý hne ‚w¾ ËR, ™ð÷k ™un ðÄkheÞk >>33>> …Ae rËð‚ ð¤Œu, òuÞkt zuhkt Ëuð™u > y™tŒ Sð ykuÄkhðk, Œu fu{ Œsu xuð™u >>34>> þnuh Vhe {nuh fhe, ËeÄkt Œu Ëhþ™ Ëk™ > y¼Þ fhe ykÔÞk nrh, ¼Þ¼ts™ ¼„ðk™ >>35>> íÞktÚke …kAk …ÄkrhÞk, suŒ÷…wh™u {ktÞ > ‚tŒ™u ‚w¾ yk…ðk, hÌkk Ë™ ËkuÞ íÞktÞ >>36>> …Ae íÞktÚke ykrðÞk, {kun™ {u{ËkðkË > …wh ƒknuh WŒÞko, íÞkt fÞkuo ¿kk™‚tðkË >>37>> s™«íÞu Sð™ fnu, su™u sux÷ku ‚Œ‚t„ > Œu™u Œux÷k …k…™ku, ÚkkÞ ƒknuh r¼Œh ¼t„ >>38>> Œ{u òýku y{u íÞk„eÞwt, ¾k™ …k™ ‚w¾ ‚t‚kh > þeŒ W»ý ‚rn þhehu, ¼SÞu Aeyu {kuhkh >>39>> ykøÞu {kuxk yrÄ…rŒ, su™kt yrŒ fku{¤ yt„ > yuf Œ™™e sŒ™{kt, s™ hnuŒk ƒnwƒnw ‚t„ >>40>> Œuýu …ý «¼w fkhýu, fÞkO Œ™ {™ ‚w¾ íÞk„ > ‚Ìkkt fü þheh{kt, ÄLÞ ÄLÞ Œu™ku ðihkøÞ >>41>> yu™k sux÷wt yk…ýu, fktR íÞkøÞwt ™Úke Œ™Úke > {kxu ‚tþÞ ‚w¾ Ëw:¾™ku, {u÷e Ëuðku Œ™{™Úke >>42>> y{u òu™u ykrðÞk, Œ{ fkhýu Œ™Ähe > {™ðkýe …nkU[u ™rn, hnu ™urŒ™urŒ r™„{ fhe >>43>> {kxu y{khk Ëk¾zk, ‚k{wt òußÞku ‚nw {¤e > yLÞ ðk‚™k ytŒhu, fkuR hk¾þku {kt fnwt ð¤e >>44>> ™h™u ™khe ™khe™u ™h™e, ð¤e …wºk™e ÃÞk‚ hrn > Œku ƒnku¤k …wºk …wY»k {¤þu, Úkkþu VsurŒ ƒnw ‚ne >>45>> {khku {wfe ykþhku, su rð»kÞ ‚w¾™u ðktAþu > Œu ‚w¾ ™rn …k{u Mð…™u, ‚k{wt …zâk Ëw:¾{kt …[þu >>46>>


yux÷e ðkŒ fhe nrh, …Ae …wh{kt …ÄkrhÞk > ¼kus™ ƒnw ¼ð™ fhe, s™{™ {kuË ðÄkrhÞk >>47>> …Ae s{kze ‚tŒ™u, íÞktÚke [kr÷Þk ŒŒfk¤ > Ëu„k{u Ëþo™ ËR, ykÔÞk z¼kýu ËÞk¤ >>48>> íÞkt hkíÞ hne ‚w¾ ËR, h‚kuR Yze sBÞk > …Ae ykðe ðhŒkÕÞ{kt, rË™ ‚kŒ ‚wÄe ¾BÞk >>49>> yuf ð]æÄ ‚kÄw rðfkh rð™k, ™kÚk™e ™shu ykrðÞku > «‚Òk ÚkR …kuŒu …Ae, ‚wtËh Mðkt „ …nuhkrðÞku >>50>> ƒnw ðkŒ fhe nrh, ‚tŒ™u ‚wr¾Þk fÞko > y™uf s™ Sð™ òuR™u, ¼ð‚k„h™ku ¼Þ ŒÞko >>51>> …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk, ykrðÞk ƒwÄus „k{ > susu s™u ™kÚk r™hÏÞk, Œu ÚkÞk …qhýfk{ >>52>> íÞktÚke nÞu [ze nrh, sBÞk „kuhkzâu „kuh‚ ½ýkt > nuŒ òuR nrh s™™wt, s{Œkt ™ð hk¾e {ýk >>53>> …Ae …A{u …ÄkrhÞk, íÞkt hÌkk nrh yuf hkíÞ > íÞktÚke ŒhŒ [kr÷Þk, …kuŒu «¼wS …h¼kíÞ >>54>> ÄLÞ Äku÷uhk „k{{kt, ð‚u ¼õŒ …wtòu¼kR yuf > su™u ‚™un ½ýku ~Þk{þwt, yrŒ Wh{ktrn rððuf >>55>> Œu™u ¼wð™ ¼kðþwt, …ÄkrhÞk …kuŒu nrh > s™ {™ {„™ ÚkÞk, ™kÚk r™hÏÞk ™Þýkt ¼he >>56>> ‚wtËh ¼kus™ ÔÞts™ fhkrðÞkt, s{krzÞk Sð™™u > nuŒ òuR nrhs™™wt, sBÞk ¼kðu Œu™kt ¼kus™™u >>57>> yk…e ‚w¾ yrŒ½ýkt, …Ae ykrðÞk „Zzu nrh > …kuŒu «u{u …ÄkrhÞk, {k„þh ‚wËe [kuÚku Vhe >>58>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k- ™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ©enrhyu „Zzu yÒkfkux™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u [kuhkrþ{wt «fhý{T >>84>>

[ku…kR– y÷ƒu÷kuS yk™tËfkhe, ykÔÞk „Zzu Ëuð {whkhe > ‚ðuo Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt, s™™kt {™ {„™ feÄkt >>1>> ƒuXk ðkÕÞ{ yk‚™ ðk¤e, s™ ‚nw hÌkk ‚k{wt ¼k¤e > su{ [tË™u swðu [fkuh, su{ {u½™u swðu Au {kuh >>2>> yu{ ‚ðuo hÌkk ‚k{wt òuR, {exu {xfwt ™ ¼hu fkuR > …Ae ƒkur÷Þk «kýSð™, Œ{u Aku ‚wr¾Þk ‚nw s™ >>3>> …Ae ƒkur÷Þk s™ òuze nkÚk, Œ{™u r™Š¾ ‚w¾e Aeyu ™kÚk > …Ae ‚wtËh ¼kus™ fhe, s™ nuŒu sBÞk rŒÞkt nrh >>4>> yrŒ nuŒu ƒku÷u ðk÷ku ð¤e, ‚ðuo hkS ÚkkÞ Œu ‚kt¼¤e > ËuþËuþ™k Ëk‚ ‚t¼khe, ð¾kýu Œu™u Ëuð {whkhe >>5>> ƒeS ƒnw ƒnw fhu ðkŒ, ‚wýe s™ ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >


yu{ fhŒkt {k‚ ËkuÞ ÚkÞk, rË™ Ëþ Œu W…h „Þk >>6>> íÞkhu ƒkur÷Þk Sð™«ký, ‚wýku ‚tŒ ‚ðuo ‚wòý > nŒe y‚wh™e su W…krÄ, Œu yk ‚{u ‚{e „R ƒkÄe >>7>> ÚkÞwt hkßÞ nðu LÞkÞðk¤wt, ‚ðuo „heƒ hktf™u ‚w¾k¤wt > nðu òuh sw÷{ ™ ÚkkÞ, Œ{ suðk ‚kÄw ™ …ezkÞ >>8>> {kxu hk¾ku «Úk{™e heŒ, yrŒ ‚wtËh …h{ …wr™Œ > yu{ fÌkwt s™™u {nkhksu, Œuðe heíÞ hk¾e {wr™hksu >>9>> …Ae ykÔÞku Au Vk„ý {k‚, nku¤e h{ðk ÚkÞk nw÷k‚ > ¼k÷ {æÞu „k{ {rAÞkÔÞ, ð‚u ¼õŒ Œu™u yrŒ ¼kð >>10>> Œuýu nrh™u ŒuzkÔÞk nuŒu, rŒÞkt …ÄkrhÞk «¼wS «eŒu > ‚¾k ‚rnŒ ykÔÞk ¼„ðk™, ËeÄkt Ëk‚™u Ëþo™Ëk™ >>11>> ËuþËuþ™k ‚Œ‚t„e ykÔÞk, rŒÞkt ‚ðuo {wr™™u ƒku÷kÔÞk > fhðk Wí‚ð Ëuðk Ëþo™, yrŒ hkS Au «kýSð™ >>12>> r{Xe ðkýeyu ‚nw™u ƒku÷kðu, ðkŒ ðk÷k™e ‚nw™u ¼kðu > ð¤e «§ W¥kh rŒÞkt ÚkkÞ, s™ „wý „ku®ðË™k „kÞ >>13>> …Ae ykÔÞku Wí‚ð™ku Ë™, h{ðk hkS s™þwt Sð™ > ÚkÞk y÷ƒu÷ku y‚ðkh, ‚t„u ‚¾k nòhku nòh >>14>> ¼he Vktxâu ™u VUfu „w÷k÷, [ze „hËe „„™{kt ÷k÷ > h‚ƒ‚ ÚkÞk ‚¾k ht„u, h{Œkt ht„ hr‚Þk ‚t„u >>15>> ðksu ðkòt rðrðÄ™kt fR, susufkh hÌkku rŒÞkt ÚkR > yu{ h{u ht„¼e™ku nku¤e, ‚t„u ÷R {wr™s™ xku¤e >>16>> ‚nw s™™e …whe Au nk{, …Ae ™kÌkk ‚hkuðh{kt ~Þk{ > íÞktÚke y÷ƒu÷ku ykÔÞk WŒkhu, ÚkR Yze h‚kuR Œu ðkhu >>17>> sBÞk Sð™ s™ s{kzâk, ‚ðuo ‚tŒ™u {kuË …{kzâk > s™u ƒktæÞku ®nzku¤ku íÞkt ƒkh, nrh ƒuXk ®nzku¤k {kuÍkh >>18>> …Ae ÍwÕÞk ®nzku¤u Sð™, ‚ðuo s™™u fÞko {„™ > …Ae {uzeÞu ƒuXk {nkhks, ykÔÞk {Õ÷ íÞkt h{ðk fks >>19>> rËXe surX™e h{íÞ ‚khe, rhÍe ËeÄku rþh…kð WŒkhe > yu{ ÷e¤k fhe y÷ƒu÷u, rËÄkt Ëþo™ Au÷ Arƒ÷u >>20>> fhe ÷e¤k íÞkt ƒnw Sð™u, Vk„ý ‚wËe …wLÞ{™u Ë™u > ŒurË ÷e¤k fhe {rAÞkÔÞu, fhkðe VwRƒkRyu ¼kðu >>21>> …Ae íÞktÚke [kÕÞk ŒŒfk¤, ykÔÞk ËËwfu Ëe™ËÞk¤ > rŒÞkt ¼õŒ ð‚uAu ¼krðf, su™u ykþhku Mðk{e™ku yuf >>22>> Œuýu Œuze {wr™s™ ‚kÚk, Yze h‚kuÞu s{kzâk ™kÚk > …Ae s{kze ‚tŒ™e {tz¤e, fhe ‚wtËh h‚kuR „¤e >>23>> «¼w …kuŒu …eh‚ðk WXâk, Ëk‚ W…h ËÞk¤w ºkwXâk > ÷R ÷kzw fhu {™wðkh, s{kze ‚tŒ …{kzâk nkh >>24>>


yu{ yk…e ‚w¾ yrŒ½ýkt, fÞkO hkS {™ s™Œýkt > …Ae y÷ƒu÷u yk„LÞk feÄe, ‚ðuo ‚tŒ™u þe¾s ËeÄe >>25>> …Ae hÌkk rŒÞkt yuf hkíÞ, íÞktÚke «¼w …ÄkÞko «¼kíÞ > òuR s™™k {™™ku ¼kð, …kAk …ÄkrhÞk {rAÞkð >>26>> hÌkk rŒÞkt …kuŒu …t[ Ë™, rËÄkt ËÞk fhe Ëhþ™ > …Ae íÞktÚke [kÕÞk ŒŒfk¤, ykÔÞk ~Þk{¤ku „k{ rþÞk¤ >>27>> rŒÞkt ¼õŒ ð‚u Œw÷kÄkh, Yzku s™ ™u {™ WËkh > Œu™u ½uh WŒÞko {nkhks, fhkÔÞkt ¼kus™ ™kÚk fks >>28>> íÞktÚke s{e [kÕÞk y÷ƒu÷ku, hÌkk hkuÍfu Au÷ Arƒ÷ku > íÞktÚke [kr÷Þk ‚wtËh ~Þk{, ykÔÞk „ku®ðË „Zzu „k{ >>29>> ‚ðuo s™ fhu su su fkh, ÄLÞ ÄLÞ yu ÚkkÞ Wå[kh > yuðe fehrŒ fk™u ‚kt¼¤e, ‚ðuo y‚wh WXâk Au ƒ¤e >>30>> fnu y‚wh ‚hðu {¤e, ‚Œ‚t„e™u ™k¾eÞu ˤe > yu{ …k…e {¤e …rhÞkÛÞk, ËuþËuþ™k y‚wh ykÛÞk >>31>> {kuxu ËiíÞu {™‚wƒku fhe, ykÔÞk ƒnw ƒ¤u ƒtËqfku ¼he > ‚nw rËþuÚke ÷eÄk Au ½uhe, ¾hk ¾uÄfw ‚kÄw™k ðuhe >>32>> {ktnku{ktrn ƒku÷u yu{ …k…e, ™k¾ku ‚Œ‚t„e ‚nw™u fk…e > [kU…u [zkðe ƒtÄwfku niÞu, ƒkur÷Þk nrh™k ¼õŒ ŒiÞu >>33>> fhku ½kð þwt hÌkk rð[khe, …Ae swðku h{íÞ y{khe > ŒiÞu y‚whu ƒtÄwfku Ëk„e, Wze ykøÞ ™u zkrZÞku ÷k„e >>34>> …Ae yuðwt sýkýwt Au yu™u, yks ™ {wfu SðŒk fu™u > …Ae …k…e …kAk …„ ¼he, „Þk fk¤kt {kuZkt ‚nw fhe >>35>> …zâk …k…e …kAk …k…ðþ, {k‚ ßÞuc þwËe [WËþ > ŒurË Ëwüu yu håÞkuŒku Ë„ku, Ë„ku ytŒu ™kuÞ fu™ku ‚„ku >>36>> …k…e …kuŒk™k …k…{kt „Þk, nrh¼õŒ Œu r™¼oÞ hÌkk > …Ae íÞktÚke ‚ÄkrðÞk ~Þk{, ykÔÞk ™kÚk fkheÞkýe „k{ >>37>> hÌkk Ë™ Ëku[kh yu Xk{, …Ae ykrðÞk „Zzu „k{ > ykÔÞk ‚kÄw hk{Ëk‚ fks, fÞwO hk{Ëk‚u Œ™ íÞks >>38>> ßÞucðËe Œu AXâ™u Ë™, ŒurË íÞkøÞwt Au Œu{ýu Œ™ > yun fksu hÌkk yuf hkŒ, …kAk «¼w …ÄkÞko «¼kŒ >>39>> rË™ Ëþ …kt[ rŒÞkt hÌkk, fhe SŒ „Zzu ykrðÞk > ykðe ŒehÚkðk‚e™u fksu, ƒtÄkÔÞwt ‚ËkðúŒ {nkhksu >>40>> yk…u yÒk s{u s™ ƒnw, ‚wýe ykðu yÒkkhÚke ‚nw > ƒktÄe Ä{o™e æðò Œu ƒnkh, rËÞu yÒk ƒnw ËuËufkh >>41>> ƒeS s{u {wr™™e {tz¤e, ÚkkÞ yk™tË Wí‚ð ð¤e > yu{ fŒkO ðeíÞwt Au [ku{k‚wt, „Þku ¼kÿ ™u ykrðÞku yk‚w >>42>> …Ae ‚whŒÚke ‚Œ‚t„e ykÔÞk, «¼w™u fksu …kuþk„ ÷kÔÞk >


÷kÔÞk …k½ ‚wtËh Aku„k¤e, ™k{u ytrfŒ yrŒ Y…k¤e >>43>> ÷kÔÞk ðk½ku ‚wtËh ‚whðk¤, ƒnw «u{uþwt …qßÞk ËÞk¤ > ÚkÞk hkS …kuŒu {nkhks, …nuÞkO ð† s™ nuŒ fks >>44>> su™k ‚uðf ykŒ{khk{, {k™u …kuŒk™u …qhýfk{ > Œu™k Mðk{e™u fu{ fnuðkÞ, su yk «kf]Œ …qò™u [kÞ >>45>> {kxu s™™k ¼kð™u òuR, r÷Þu …qò «‚Òk {™ nkuR > yu{ fhŒkt ykðe Ëeðk¤e, …qhe Ëe…™e {k¤k Y…k¤e >>46>> rŒÞkt ƒuXk y÷ƒu÷ku ykðe, ‚wtËh {qhrŒ ‚nw™u ¼kðe > òuR s™ ÚkÞk Au {„™, ‚nw fnu Mðk{e ÄLÞ ÄLÞ >>47>> …Ae ƒnw¼kŒu fÞkO ¼kus™, rðÄrðÄ™kt fÞkO ÔÞts™ > ½ýu yÒku yÒkfkux feÄku, ðk÷u «u{uþwt «‚kË ÷eÄku >>48>> …Ae s{kzâku s™™ku ‚kÚk, «¼w …eh‚u …kuŒk™u nkÚk > ËeÄwt ™kÚku ‚w¾ ÷eÄwt s™u, fkŠŒf þwËe yuf{™u Ë™u >>49>> ŒurË ykÔÞk {wr™ ‚nw {¤e, ËuþkuËuþ su nŒe {tz¤e > fhkrðÞku Wí‚ð yu Ë™u, sÞk ÷r÷Œk W¥k{ s™u >>50>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku „Zzu yÒkfkux™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u r…åÞkrþ{wt «fhý{T >>85>>

‚k{uhe– …Ae ‚tŒ™u yk…e yk„LÞk, òyku Vhðk ‚nw {¤e > ßÞkhu y{u ŒuzkrðÞu, ykðßÞku Œ{u ð¤e >>1>> yýŒuzâu ™ð ykððwt, ð¤e ÷ku…e y{kYt ð[™ > nuŒ nkuÞ Œku nrh™e {qhrŒ, ™ rð‚khðe r™þË™ >>2>> yk„LÞk rð™k su ykððwt, Œu{kt hkS y{u ™rn hrŒ > ð[™ «{kýu su ðhŒu, Œu W…hu «‚Òk yrŒ >>3>> þrþ ‚qhs þu»k ®‚Äw, ‚ðuo hnu y{khk ð[™{kt > ðkrh ð‚wÄk ðnr™, {YŒ zhu ð¤e {™{kt >>4>> ¼ð ƒúñk ¼w÷u ™rn, zhu ð[™Úke rË„…k¤ > ‚whk‚wh $ÿ ytƒk, ft…u ð[™Úke fk¤ >>5>> Œun ‚ðuo yu{ òýu su, ðzk ÚkÞk ð[™Úke > yuðkt ð[™ yks™kt, Œ{u òÛÞkt Au fu òÛÞkt ™Úke >>6>> yuðkt ð[™ òu òýku y{khkt, Œku …k¤ku ‚nw ‚wòý > yuðwt ™ {™kÞ ytŒhu, Œku fu{ {kLÞwt Au fÕÞký >>7>> {kxu ‚nw ‚wòý Aku, ð¤e ‚kt¼¤e Au ƒnw ðkhŒk > Akuxkt {kuxkt ð[™ y{khkt, Œu™u h¾u rð‚khŒk >>8>> yux÷e ðkŒ fhe nrh, …Ae þe¾ ËeÄe ‚tŒ™u > {¤e ð¤e {MŒk™ fhe, {kufÕÞk „wýðtŒ™u >>9>> ™kÚk r™hr¾ niÞu nh¾e, ÷¾e ÷eÄk ytŒhu > ‚w¾ ÷R {„™ ÚkR, [kÕÞk ËuþkuËuþktŒhu >>10>>


SÞkt SÞkt yk…e yk„LÞk, rŒÞkt rŒÞkt ‚tŒ ‚nw „Þk > nuŒ òuR nrhs™™kt, „ehÄhS „Zzu hÌkk >>11>> ™kÚk fnu ‚nw ‚kÚk™u, yks ‚tŒ Au su yk…ýk > ‚hðu yt„u {U þkurÄÞk, fkuR heíÞu ™Úke {ýk >>12>> ¿kk™ ¼ÂõŒ ðihkøÞ ð¤e, Œ…Œýe ‚nw {qhrŒ > þ{Ë{krË ‚kÄ™u ‚t…Òk, yt„u y½ ™rn hrŒ >>13>> yu{ ðkh{ðkh ðk÷ku, „kÞ Œu „wý ‚tŒ™k > …Ae fktRf rË™ ðeŒu, ykÔÞk rË™ ð‚tŒ™k >>14>> fÞkuo Wí‚ð yk™tË{kt, ð‚tŒ …t[{e™ku ð¤e > yk‚…k‚Úke Ëk‚ Œuzâk, ykÔÞk ‚tŒ ‚nw {¤e >>15>> Œk™u „k™ „kÞ rŒÞkt, ‚ðuo {¤e ð¤e ‚tŒ > yu{ yk™tË Wí‚ð fhŒkt, ðeíÞku ð¤e ð‚tŒ >>16>> …Ae ykðe nwŒk‚™e, íÞkt nrhs™u ht„ ½kur¤Þk > y÷ƒu÷k™u W…hu, f¤þ fu‚h™k Zkur¤Þk >>17>> ÷k„e Íze íÞkt ht„™e, Wzu „w÷k÷ yrŒ½ýku > ¾wƒ rŒÞkt ¾u÷ {åÞku, nrh™u nrhs™Œýku >>18>> …Ae ™kÚku nkÚkþwt, ht„u htøÞk ‚nw ‚tŒ™u > h‚ƒ‚ fhe hr‚Þu, ykÃÞkt ‚w¾ y™tŒ™u >>19>> yu{ h{e nwŒk‚™e, ™kÌkk …Ae sR ™eh{kt > ‚¾k ‚t„u ~Þk{¤ku, þku¼u Au þheh{kt >>20>> …Ae ‚wtËh ¼kus™ fhe, s™u s{kzâk ™kÚk™u > s{e ‚wtËh ~Þk{¤u, s{kzâk ‚¾k ‚kÚk™u >>21>> yu{ ÷e¤k ðk÷u fhe, Vk„ý þwËe …wLÞ{ Ë™u > y®[ŒÔÞku Wí‚ð fÞkuo, s™fkhýu ©eSð™u >>22>> yuf Wí‚ð þwt fnwt, r™íÞ r™íÞ Wí‚ð ÚkkÞ Au > ™h ™khe r™Þ{ Äkhe, „wý „ku®ðË™k „kÞ Au >>23>> r™íÞ ‚tŒ ‚{qn s{u, Œu „{u {™{kt yrŒ½ýwt > sÞk ÷r÷Œk s™ òuze, WËkh {™ W¥k{Œýwt >>24>> ‚Ëk ‚{e…u ~Þk{™u, ðeŒu ðh»k Œu …÷‚{ > yk™tË{kt r™þrË™ ðeŒu, Œu™e ™ …zu „{ >>25>> …Ae ‚wtËh ©kðýu, ykðe Au sL{kü{e > nrhs™ fnu {wr™ ŒuzeÞu, fkuR ðkŒ™e ™Úke f{e >>26>> …Ae ™kÚkS ƒkur÷Þk, ‚nw ‚tŒ Au …hËuþ{kt > yk‚…k‚ su yktrn Au, yuŒku ykðu Au n{uþ{kt >>27>> Œu™u …Ae ŒuzkrðÞk, Wí‚ð fhðk yk™tË{kt > ‚¾k ‚t„u ~Þk{¤ku, hkS h{ðk s™ð]tË{kt >>28>> …k…eyu …heÞký feÄwt, Œu{kt rð…Œ …kzðk ð¤e >


Wí‚ð™k rË™ W…hu, ykrðÞk y‚wh{¤e >>30>> ykþÞ yu™ku yku¤¾e, ð¤e fhe nrhyu ðkhŒk > yk…ýu yktrnÚke [kr÷Þu, yu òÞ …kAk s¾ {khŒk >>31>> …Ae nrhs™ nrh …kuŒu, «¼wS …ÄkrhÞk > y‚wh™wt ™ð W…ßÞwt, suðk ykÔÞk Œuðk „Þk >>32>> yun rð½™ xk¤e ð¤e, y÷ƒu÷kuS ykrðÞk > …Ae yÒkfkux W…hu, ‚tŒ ‚nw™u ƒku÷krðÞk >>33>> fhe Wí‚ð yÒkfkux™ku, …Ae ‚tŒ™u þe¾ fhe > ™h™khkÞý Ëuð™e, Vuhðe ftfkuŒhe >>34>> ‚Œ‚t„e ‚hðu {¤e, ©e™„h ‚nw ykðßÞku > ™h™khkÞý Ëuð™e, {qhrŒÞku …ÄhkðßÞku >>35>> y{u …ý íÞkt ykðþwt, Œu sYh Œ{u òýßÞku > ‚khku ‚{iÞku ‚wÄkhþwt, ytŒhu «ŒeŒ ykýßÞku >>36>> ykÔÞk …Ae y÷ƒu÷zku, {nkðËe Ëþ{e rË™u > ŒurË «¼wS …ÄkrhÞk, ©esuŒ÷…wh …¥k™u >>37>> ËeÄkt Ëþo™ Ëk‚™u, nrhs™u r™hÏÞk ©enrh > ‚Œ‚t„e ‚wr¾Þk ÚkÞk, ™kÚk r™nkéÞk ™Þýkt ¼he >>38>> …Ae rËð‚ ð¤Œu, ©e™„hu ~Þk{ ‚ÄkrðÞk > òuR WŒhðk òÞ„k, …kAk suŒ÷…whu ykrðÞk >>39>> ¼õŒ yuf ¼krðf ð‚u, „k{ y‚÷k÷e rŒÞkt > Œu™u ¼ð™ ¼kus™ fhe, ‚t½u ‚rnŒ ‚hu „Þk >>40>> fÞko WŒkhk fktfrhÞu, ËuþËuþ™k Ëk‚ ykrðÞk > hÚk ðuÕÞ ™u …k÷¾e, ôx ½kuzkt „kz÷kt ÷krðÞk >>41>> ƒk¤ òuƒ™ ð]æÄ ð¤e, {™w»Þ íÞkt {éÞkt ½ýkt > fkuR fu™u ™ð yku¤¾u, ykÔÞk Ëk‚ ƒnw ËuþŒýkt >>42>> Wå[u yk‚™u ƒu‚e ðk÷ku, Ëk‚™u Ëþo™ rËÞu > ‚™{w¾ ƒu‚u ‚tŒ ‚nw, r™hr¾™u ‚w¾ r÷Þu >>43>> ™h…rŒ hkS yrŒ, Œu «¼w …k‚u ykrðÞk > …Ae rËð‚ ð¤Œu, …kuŒu «¼wS íÞkt „Þk >>44>> yrŒ nuŒu yk‚™ yk…e, «u{uþwt …qò fhe > …Ae susu …qrAÞwt, ykÃÞku W¥kh Œu™ku nrh >>45>> hkò yrŒ hkS ÚkR, …Ae «¼w™u …kÞ ÷kr„Þk > yu™wt fkhs fhe nrh, ~Þk{ ‚t½{kt ykrðÞk >>46>> …Ae rËð‚ ð¤Œu, …Ähkðe Au {qhrŒ > ™h™khkÞý Ëuð zuhu, ƒuXk ƒuW ƒËhe…rŒ >>47>> y™uf s™ rŒÞkt ykrðÞk, r™h¾ðk ™hðeh™u > Ëþo™ fhe ËÞk¤™kt, …kr{Þk ‚w¾ yr[h™u >>48>>


‚wtËh {k‚ ‚kuÞk{ýku, Vk„ý þwËe Œ]ŒeÞk rŒrÚk > Œu rË™u MÚkk…™ fÞwO, ðk÷ku ykÔÞk rðþk¤kð™Úke >>49>> rðfx yrÿ ƒrÿ ykzk, sR ™ þfu íÞkt fkuR > yrŒ y„{ Œu ‚w„{ ÚkÞk, nrhs™™kt nuŒ òuR >>50>> ¼køÞ {kuxkt yu ¼qr{™kt, ßÞkt …ÄkÞko …kuŒu Äýe > ™h™khe ™kÚk rð™k, …ezkrŒ «ò ½ýe >>51>> …Ae WŒkhe ykhŒe, ™kÚk hk¾ßÞku ™sh {nuh™e > …Ae rËð‚ ð¤Œu, fhe [kuhkþe þnuh™e >>52>> fhe fkhs yux÷wt, ~Þk{r¤Þku ‚ÄkrðÞk > ½ý{w÷u ½kuzu [ze, sÞŒ÷…whu sR hÌkk >>53>> …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk, ËÞk¤w Ëuþ …kt[k¤ > fhe fkhs yux÷wt, ykÔÞk „Zzu „ku…k¤ >>54>> y™tŒ ÷e¤k fhe nrh, ð¤e y™tŒ ÷e¤k fhþu > yuðku fkuý frðhks Au, su yÚk RrŒ yku[hþu >>55>> þu»k {nuþ þkhËk, su™k „wý „kŒkt Úkfu > ™urŒ™urŒ frn hnu r™„{, Œu™u fkuý fne þfu >>56>> „ktÄðo {wr™ ™khË{wr™, „ý…rŒ yrŒ „kÞAu > ƒnw ƒ¤u òÞ ƒku÷ðk, …ý su{ Au Œu{ þwt fnuðkÞ Au >>57>> {kxu {™{kt rð[krhÞwt, yu™k „wý y…kh Au > fnefne™u fnu frð, ŒkuÞ nkhðk r™hÄkh Au >>58>> ¼qhs s¤fý su „ýu, ð™…kŒ „kŒhku{kð÷e > {u½ÍÛÞfý frð„ýu, y™tŒ™k Wzw„ý {¤e >>59>> yuŒku ‚ðuo y™tŒ Au, …ý Œu™ku ytŒ fkuRf ÷nu > yuðk fkurx fkurx {¤u, …ý nrh„wý fkuý fnu >>60>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku y{ËkðkË{kt ©e™h-™khkÞý Ëuð™e «rŒrck fhe yu ™k{u AÞkrþ{wt «fhý{T >>86>>

…qðoAkÞku– fnwt ÷e¤k ð¤e ÷k÷™e, su fhe nrh yrð™kþ > ‚tŒ ‚{e…u hkr¾Þk, hkS ÚkR »kx{k‚ >>1>> Œun{ktrn susu fÞwO, Œu fnwt ‚kt¼¤ßÞku s™ > [rhºk ‚wýŒkt ~Þk{™kt, ð¤e ÚkkÞ …h{ …kð™ >>2>> [ku…kR– ½ýwt hÌkk Au „Zzk{ktR, fhe nwŒkþ™e ð¤e íÞktR > W»ýÉŒw ðerŒ yun Xk{, ƒnw hkS Au ‚wtËh~Þk{ >>3>> …Ae ykrðÞwt [kŒwh{k‚wt, Ëwüu Ëwü…ýwt …hfkþwt > …Ae íÞktÚke [kr÷Þk {kuhkh, ykÔÞk ‚kht„…wh {kuÍkh >>4>> ‚kÚku nŒwt ‚tŒ™wt {tz¤, {nk{wõŒ ytŒhu y{¤ > Œu ‚rnŒ ‚kht„…wh ykÔÞk, ½ýwt s™ Œýu {™ ¼kÔÞk >>5>> ¼õŒ ¼krðf Sðku ¾k[h, nrh WŒrhÞk Œu™u ½uh >


‚wtËh ¼kus™ fhe h‚k¤, sBÞk ™kÚk s{kzâk {hk¤ >>6>> ð¤Œku ykÔÞku yü{e™ku Ë™, ‚ðuo ðúŒ hÌkk {wr™s™ > …Ae …kuŒu …ÄkrhÞk ƒkh, ykÔÞkt Ëþo™u ƒnw ™h™kh >>7>> ‚wtËh „kz÷u …÷t„ Zk¤e, Œu W…h ƒuXk ð™{k¤e > fhu W¥kh «§ íÞkt yrŒ, ïuŒ ðMºku þku¼u Au {qhrŒ >>8>> rËÞu Ëþo™ «‚Òk ½ýwt, r™Š¾ n»kuo {™ s™Œýwt > yu{ yü{e Wí‚ð feÄku, s™u ÷kð y÷kirff ÷eÄku >>9>> s™u hkÏÞkŒkt r™Þ{ swsðkt, W…ðk‚ y÷wýkt s{ðkt > Œu™u «¼wSyu fÌkwt fÚke, Œ{u ðk÷k Aku {™u yksÚke >>10>> …Ae …h{nt‚™u fksu, fhe h‚kuR ‚wtËh ‚ksu > …kuŒu …eh~Þwt …t„íÞ{ktR, fhe ðkŒ Œu nuŒ™e íÞktR >>11>> ‚ðuo ‚tŒu yu ðkŒ ‚kt¼¤e, „Þk Vhðk ƒktÄe {tz¤e > ƒeò ykÔÞk nŒk nrhs™, Œu …ý „Þk …kuŒk™u ¼ð™ >>12>> …kuŒu hÌkk ‚kht„…wh „k{, ‚tŒ „Þk fktR hÌkk yu Xk{ > òuR {hS {nkhks fuhe, ‚tŒ ykðu òÞ ðkrhVuhe >>13>> ðerŒ „Þku rŒÞkt ËkuZ {k‚, r™íÞ Ëþo™ fhŒkt Ëk‚ > fÞkuo ‚{iÞku ‚khku {kun™u, ©kðýðËe yü{e™u Ë™u >>14>> …Ae …ÄkÞko „Zzu ™kÚk, ‚tŒ ÷eÄk Au ‚hðu ‚kÚk > hÌkk Ë™ Ëþ yun Xk{u, …Ae ykÔÞk fkrhÞkýe „k{u >>15>> ‚wýe ‚Œ‚t„e ‚nw ykÔÞk, …kÞu ÷k„e ½uhu …ÄhkÔÞk > yk…e yk‚™ fhkðe h‚kuR, sBÞk nrh ¼kð Œu™ku òuR >>16>> …Ae s{kzeÞk {wr™s™, yu{ yk™tËu rðíÞku yu Ë™ > r™íÞ ™kÚk rËÞu Ëhþ™, ÚkkÞ W¥kh ™u …hþ™ >>17>> yu{ fhŒkt ðeíÞk fktR Ë™, ƒkuÕÞk «¼wS ÚkR «‚Òk > yk‚w™k rË™ fux÷k „Þk, õÞkhu ykðþu Ëþ{e rðßÞk >>18>> íÞkhu ƒkur÷Þk ð‚Œku ¾k[h, Au ™Sf fne òuzâk fh > ™kÚk {k„wt Awt yuf ð[™, yk…ku yk„LÞk ÚkR «‚Òk >>19>> fhku Wí‚ð ËþhkŒýku, Œuzku ‚tŒ Œku nwt hkS ½ýku > yuðwt ‚wýe™u ƒkur÷Þk ™kÚk, ‚kYt Œuzkðku ‚tŒ™ku ‚kÚk >>20>> …Ae ‚tŒ ykÔÞk ‚nw {¤e, nŒe ËuþkuËuþ su {tz¤e > ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, r™¾eo n»ko niÞk{kt ™ {kÞ >>21>> …Ae ™kÚku òuÞwt ‚tŒ ‚k{wt, …whe r™s ‚uðf™e nk{wt > …Ae ƒkur÷Þk s„Sð™, ‚tŒku yks Wí‚ð™ku Ë™ >>22>> „kyku „hƒe Wí‚ð fhku, yks yt„{kt yk™tË ¼hku > …Ae ‚tŒu Wí‚ð ykËÞkuo, ‚khku ‚{iÞku ‚wtËh fÞkuo >>23>> …Ae Yze fhkðe h‚kuR, sBÞk Sð™ ™u s™ ‚kuR > …Ae ‚tŒ hkÏÞk r™s‚kÚk, rËÞu Ëhþ™ «‚Òk ™kÚk >>24>>


íÞkt ykÔÞk rËð™k nrhs™, ðrýf «u{ƒkR …kð™ > ÷kÔÞkt …kuþk„ «¼w™u fksu, …nuÞkuo …k‚u sR™u {nkhksu >>25>> ‚whðk¤ ò{ku ™u …k½ze, hUxku VUxku [f{ku [k¾ze > ÄÞwO Aºk Arƒ÷k™u þeþ, ½ýu «u{u …qßÞk s„Ëeþ >>26>> …Ae «¼wS ÚkÞk «‚Òk, ykðe ƒuXk …kuŒk™u yk‚™ > ¼è Ëe™k™kÚk ƒz¼køÞ, ykÃÞku ðk÷u Œu™u yu ‚wðkøÞ >>27>> yu{ fhŒkt ykðe rËðk¤e, íÞkhu ƒkuÕÞk ðk÷ku ð™{k¤e > ykŒku ykÔÞku Wí‚ð yÒkfqx, fhðku ‚khku ™ hk¾ðe ¾kux >>28>> òyku ÷kðku ‚w¾rzÞk yk ½ze, fhkðku ƒnw ¼kíÞu ‚w¾ze > su{ fÌkwt Au s„Sð™, òuR {hS fÞwO Œu{ s™ >>29>> fhe Ëe…{k¤k ƒnw ‚khe, {æÞu ƒuXk Au …kuŒu {whkhe > …nuhe ‚whðk¤ ò{ku she, rþh ƒktÄe Au …k½ ‚ku™uhe >>30>> ftXu …nuÞko Au Vw÷™k nkh, swðu s™ fhe {™ ÃÞkh > nr‚nr‚ swðu nrh ‚k{wt, …qhu s™™k {™™e nk{wt >>31>> …Ae ƒkur÷Þk ©e{nkhks, ‚tŒku „kyku ™u „hƒe yks > …Ae ‚tŒ ÚkÞk ‚kðÄk™, håÞku hk‚ fÞwO ƒnw „k™ >>32>> …Ae rhÍe ƒkuÕÞk y÷ƒu÷, ‚tŒku ¾qƒ fhku yks ¾u÷ > yu{ fne™u ¾u÷ ¾{kzâku, s™™u {™ {kuË …{kzâku >>33>> yu{ fhŒkt rðrŒ {æÞ hkŒ, ðk÷u fhe ƒnw ƒnw ðkŒ > …Ae …kuZeÞk «kýSð™, ‚tŒ „Þk yk…ýu yk‚™ >>34>> yu{ fhŒkt ÚkÞwt ‚ðkh, …kuZe ò„eÞk «kýykÄkh > ËeÄkt ‚tŒ™u Ëþo™ Ëk™, ƒu‚e …ÞOf …h ¼„ðk™ >>35>> …Ae fhkrðÞku yÒkfkux, þkf …kf ™u yÒk yƒkux > ¼kíÞ ¼kíÞ™e ‚w¾ze ‚khe, ƒnw¼kíÞu Œ¤e Œhfkhe >>36>> sBÞk «u{uþwt …kuŒu Sð™, …Ae s{kzeÞk ‚ðuo s™ > …kuŒu r…h~Þwt …t„íÞ{ktÞ, fÞko ‚tŒ hkS ƒnw íÞktÞ >>37>> yu{ fÞkuo Wí‚ð yk™tËu, ÷eÄwt ‚w¾ ƒnw ‚tŒ ð]tËu > ÚkkÞ h‚kuR r™íÞ ™ð÷e, yufyuf Úkfe ½ýwt ¼÷e >>38>> yu{ ðerŒ „Þk ºký {k‚, hkÏÞk ‚tŒ ‚hðu™u …k‚ > …Ae yuf rËð‚u {nkhksu, {q¤k {t„kÔÞk ‚tŒ™u fksu >>39>> fif ‚tŒ™u ykr…Þk nkÚku, ƒeò WAk¤e ™kr¾Þk ™kÚku > ÷eÄk s™u òýe …h‚kËe, WXâk ‚tŒ {kuxk {hòËe >>40>> fÞkuo Wí‚ð y™w…{ òýku, yk‚kuðËe rËðk¤e «{kýku > fÞkuo fkrhÞkýe {ktne ‚tŒu, fhkÔÞku ¼kðu ¼õŒ ð‚Œu >>41>> ƒnw ÷e¤k fhe yun Xk{, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ‚tŒ ~Þk{ > ƒnw ‚í‚t„e ƒkuxkË{ktÞ, hÌkk hkíÞ yuf nrh íÞktÞ >>42>> s{e Sð™u s{kzâk s™, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ¼„ð™ >


{kuxk ¼õŒ Au ‚whku¾k[h, ykÔÞk „k{ ÷kuÞu Œu™u ½uh >>43>> ÚkÞk hkS ƒnw ‚nw s™, fhe «¼wS™kt Ëþo™ > yrŒ nuŒuþwt ykÃÞk WŒkhk, su™u su{ ½xu Œu{ ‚khk >>44>> fhe [k÷Œe Yze h‚kuÞwt, ËuŒkt …kAwt ðk¤e ™ð òuÞwt > ÚkkÞ ð]tŒkf™kt þkf ½ýkt, fhu÷ ©enrh nkÚkŒýkt >>45>> fhu yuf÷k ½]Œ{kt þkf, s{u ‚tŒ ŒS …hku …kf > r™sfhu …eh‚u Au ™kÚk, òuhu òuhu s{u ‚tŒ ‚kÚk >>46>> r™íÞ fhu Au ™ð÷e ÷e¤k, ‚ðuo ‚tŒ™u hkÏÞk Au ¼u¤k > yu{ fhŒkt ðeíÞk ½ýk Ë™, rËÄkt s™™u ƒnw Ëþo™ >>47>> …Ae ƒkur÷Þk ©e{nkhks, Œ{u ‚kt¼¤ku ‚nw {wr™hks > su rË™kt ykÔÞkt yÞkuæÞkðk‚e, ÚkÞwt ‚kYt {U òuÞwt Œ…k‚e >>48>> ‚Œ‚t„™wt òr{Þwt {q¤, ßÞkhu ykÔÞwt yu Ä{o™wt fw¤ > yu{ fne ƒku÷kÔÞk ƒu ¼kR, ykÃÞkt ð† ‚khkt ‚w¾ËkÞe >>49>> …Ae ‚tŒ ƒkuÕÞk òuze nkÚk, yrŒ ‚kYt ÚkÞwt f]…k™kÚk > yun ykðŒkt nhÏÞk Awt y{u, ŒuŒku òýku Aku ‚hðu Œ{u >>50>> ¼kR ykðŒkt ÚkR ¼÷kR, Ëwü ƒku÷Œk hÌkk ÷òR > nrhs™™u n»ko ™ {kÞ, r™íÞu yk™tË Wí‚ð ÚkkÞ >>51>> yu{ fhŒkt ykÔÞku ð‚tŒ, ykÔÞk Ëþo™u s™ y™tŒ > «u{u ÷køÞkt «¼wS™u …kÞ, ™kÚk r™Š¾ Œ]ó ™ ÚkkÞ >>52>> ðk÷u òýe Wí‚ð™ku Ë™, …kuŒu ÚkÞk yrŒþu «‚Òk > …nuhe ð‚tŒe ð‚™ ÷k÷, ÷eÄku Vktx{kt ¼he „w÷k÷ >>53>> ™kÏÞkuu ™kÚku nkÚku s™{kÚku, òuR ÷xfkt ÷eÄwt ‚w¾‚kÚku > [ze „hËe „w÷k÷™e ½kxe, VUfe Vktxwt ƒktÞ ò{k™e Vkxe >>54>> yu{ Wí‚ð fÞkuo yk™tËu, òuR ÷kðku ÷eÄku s™ð]tËu > …Ae {t„kðe «‚kËe ½ýe, ŒŒo Œkò „ku¤ Œ÷Œýe >>55>> rËÄe Ëk‚™u Ëkuðx ™kÚku, ËÞk fhe nrh ËkuÞ nkÚku > yu{ fhŒk ÷e¤k y…kh, …Ae ƒkur÷Þk s„ËkÄkh >>56>> ƒnw ‚khku ÚkÞku yk ‚{iÞku, nðu ‚nw ‚tŒ™u þe¾ rËÞku > …Ae ‚tŒ „Þk yk‚…k‚, nwŒkþ™e™k Wí‚ð™e ykþ >>57>> …Ae ykðe Au …qhý{k‚e, ÷eÄe hkfuþ hknwyu „úk‚e > {kuxwt „úný ÚkÞwt {nk¼khe, ÚkR r™þk yrŒþu ytÄkhe >>58>> ßÞkhu þwæÄ ÚkÞku þrþ yt„u, íÞkhu ™kðk [kÕÞk ™kÚk ‚t„u > „kzkt ½kuz÷kt™ku ™rn …kh, [kÕÞk s™ nòhku nòh >>59>> „kŒkt ðkŒkt ™kÞk ¼ÿkðŒe, …Ae ykÔÞk yk‚™ «ký…rŒ > yu{ fhu ÷e¤k r™íÞ ™kÚk, òuR ‚w¾e ÚkÞk s™ ‚kÚk >>60>> fÞkuo Wí‚ð yk™tËu Œu fiÞku, {nkþwËe …t[{e ‚{iÞku > fÞkuo „k{ ÷kuÞu Yze …uh, ¼õŒ ‚whk¾k[h™u ½uh >>61>>


RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu nrh[rhºku ©enrhyu ÷kuÞu ð‚tŒ…t[{e™ku ‚{iÞku fÞkuo yu ™k{u ‚íÞkrþ{wt «fhý{T >>87>>

…qðoAkÞku– yux÷e ÷e¤k íÞkt fhe, …Ae …ÄkÞko ‚wtËh ~Þk{ > Vw÷Ëku÷ Wí‚ð W…hu, [kÕÞk …t[k¤u „k{ >>1>> ‚tŒ ‚nw™u sýkrðÞwt, ÄehuÄehu ykðßÞku íÞktÞ > yu{ fne hÚk W…h ƒu‚e, …ÄkÞko ‚kuhX{ktÞ >>2>> [ku…kR– ykðu ðkx{ktrn …wh „k{, ‚w¼k„e ™h r™h¾u ~Þk{ > «Úk{ r……hze „k{u ykÔÞk, ¼õŒ ¼kýS™u {™ ¼kÔÞk >>3>> Yze fhkðe ŒŒo h‚kuR, sBÞk nrh ¼kð Œu™ku òuR > …Ae s{krzÞk {wr™s™, ½]Œ …ehþwt …kuŒu Sð™ >>4>> yu{ hkS fhe r™sËk‚, …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþ > ykÔÞk nkÚk‚rý hÌkk hkŒ, íÞktÚke «¼w [kÕÞk …h¼kŒ >>5>> ykÔÞk s‚Ëý{kt Sð™, ËeÄwt …wh…rŒ™u Ëþo™ > hne {wnqŒo yuf {whkhe, …Ae ŒŒo fhe y‚ðkhe >>6>> ykðe yhÛÞu ™Ëe r™{o¤e, ƒu‚e sBÞk íÞkt ‚w¾ze„¤e > íÞktÚke ykÔÞk Au ƒtÄeÞu „k{, ‚w¾‚k„h ‚wtËh~Þk{ >>7>> hÌkk hkíÞ íÞkt ËkuÞ ËÞk¤, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ŒŒfk¤ > ykÔÞk „kUz¤{ktrn „ku®ðË, ‚t„u nrhs™™wt Au ð]tË >>8>> ykðe WŒheÞk W…ð™, rŒÞkt sBÞk nrh nrhs™ > ‚kŒ ¼kíÞ™e nŒe ‚w¾ze, þkf ð]tŒkf ¾e[ze Yze >>9>> …kuŒu …eh‚e s{kzâk s™, yu{ ‚nw™u fÞko «‚Òk > …Ae íÞktÚke [kÕÞk y÷ƒu÷, fhe y‚ðkhe ™ fhe ðu÷ >>10>> zÞk „k{{kt ykÔÞk ËÞk¤, …kuŒkfkhýu fhkÔÞku Úkk¤ > ykÃÞk {wr™™u {kuËf nkÚk, ƒnw ÷e¤k fhe RÞkt ™kÚk >>11>> hne hkíÞ [kÕÞk ¼„ðk™, ËuŒk s™™u Ëþo™ Ëk™ > ykðe ‚e{{kt ‚rhŒk ‚khe, rŒÞkt sBÞk Au …kuŒu {whkhe >>12>> …Ae s{krzÞk r™ss™, yrŒ «¼wS ÚkR «‚Òk > íÞktÚke ykÔÞk ftzkuhzu „k{, rËÄkt Ëk‚™u Ëþo™ ~Þk{ >>13>> hÌkk hkíÞ ÍktÍ{uh ykðe, r™sfhu h‚kuR ƒ™kðe > …kuŒu …eh~Þwt «u{u yrÄf, fhe [kufe xk¤e ð¤e ƒef >>14>> íÞktÚke [kÕÞk Au ½kuz÷u [ze, hÌkk W…÷uxu yuf ½ze > …Ae òr¤Þu ykÔÞk Sð™, ¼õŒ nehk¼kR™u ¼ð™ >>15>> hne hkíÞ sBÞk s„ðtË, íÞktÚke ykrðÞk „k{ „ýkuË > Ëu¾e W…ð™ yktƒkAktÞ, hÌkk hkíÞ …kuŒu yuf íÞktÞ >>16>> …wh …rŒ™u fhe «‚Òk, ykÔÞk {kýkðËhu {kun™ > hÌkk rŒÞkt …kuŒu ½ze [kh, …Ae ykÔÞk …t[k¤k {kuÍkh >>17>> ÄLÞ ÄLÞ …t[k¤k™k s™, su™kt r™{o¤ WËkh {™ >


«¼w …ÄhkÔÞk ‚kY ¼ð™u, r™Þ{ hkÏÞktŒkt ™h™khe s™u >>18>> Œu™u ðerŒ „Þk fR fk¤, íÞkhu …ÄkÞko Ëe™ËÞk¤ > r™h¾e nhr¾Þkt ™h™khe, ½uhu …ÄkÞko Ëuð {whkhe >>19>> ƒnw «u{uþwt ÷kr„Þk …kÞ, nuŒu ykÔÞkt Au niÞkt ¼hkÞ > ƒku÷u „ËT„ËT „ehk ðÞýu, nkÕÞkt nuŒ™kt ykt‚w ™Þýu >>20>> ð¤e ¼qr÷Þkt Œ™¼k™™u, yu{ ¼urxÞk ¼„ðk™™u > …Ae nrh fhe fYýkËÂü, su{ {]íÞw…h y{]Œð]Âü >>21>> íÞkhu ‚ðuo ÚkÞk ‚[uŒ, ƒkuÕÞk nrh ‚kÚku fhe nuŒ > fnu yks ÚkÞkt f]ŒkhÚk, «¼w ykÔÞu ‚Þko ‚ðuo yÚko >>22>> yks ÄLÞ ½ze ÄLÞ ðkh, Œ{u …ÄkÞko «ký ykÄkh > …wÛÞ y{khk™ku ™rn …kh, òøÞkt ¼køÞ yrŒþu y…kh >>23>> yks ƒnw rË™™kt Ëw:¾ ¼køÞkt, yu{ fne ‚nw …kÞu ÷køÞkt > …Ae yk…e ‚wtËh yk‚™, fÞkO ¼kíÞ ¼kíÞ™kt ¼kus™ >>24>> ƒnw nuŒu s{kzâk Sð™, …Ae …qAâwt «¼w™u «þ™ > õÞkhu ykðþu ƒkRÞku™ku ‚t½, yks hkÏÞku ¼÷ku Œ{u ht„ >>25>> õÞkhu ykðþu {wr™™ku ‚kÚk, yuðwt ‚kt¼¤e™u ƒkuÕÞk ™kÚk > ‚t½ ‚hðu ykðþu fkÕÞ, ðý Œuzâk ™rn ykðu {hk÷ >>26>> íÞkhu s™ ƒkuÕÞk òuze nkÚk, ‚ðuo Œuzkðku {wr™™ku ‚kÚk > fkuR ðkŒ™e ™rn ykðu ¾k{e, Œun Œ{khu «Œk…u Mðk{e >>27>> …Ae {nkhksu {wr™ ƒku÷kÔÞk, ‚ðuo ‚tŒ ŒŒo rŒÞkt ykÔÞk > ykÔÞk ‚t½™u ykÃÞk WŒkhk, {wr™ WŒrhÞk …whƒkhk >>28>> fhe [k÷Œe Yze h‚kuÞwt, …kAwt ðk¤e ðkðhŒkt ™ òuÞwt > {k„u s¤ rŒÞkt yk…u ½]Œ, suðwt òuRyu Œuðwt {¤u ŒhŒ >>29>> fkuR ðkŒ™e ¾kuxâ ™ ykðu, s{u s™ su™u suðwt ¼kðu > su{ su{ s{u {wr™s™, Œu{ Œu{ hkS ÚkkÞ {™ >>30>> ‚tŒ ‚ðuo ÚkÞk ‚w¾k¤k, ™kÚk r™Š¾ {„™ {hk¤k > ÚkkÞ yk¾ku rËð‚ Ëþo™, nkuÞ yrŒ W¥kh «þ™ >>31>> fhu ðk÷ku ðkŒ yrŒ ¼khe, ‚wýe {„™ ÚkkÞ ™h™khe > yu{ ðerŒ „Þk rË™ ‚ku¤, ykÔÞku ™Sf Wí‚ð Vw÷Ëku¤ >>32>> ykÔÞk Ëuþ «Ëuþ™k ‚t½, fhðk Ëþo™ {™u W{t„ > {™w»Þ ™ {kÞkt „k{ {kuÍkh, ‚ðuo WŒheÞkt …whƒkh >>33>> rŒÞkt {kuxku fÞkuo yuf {t[, ƒnw {t„kÔÞku h{ðk ‚t[ > fuþw fuþh „w÷k÷ ½ýku, fkZâku ht„ Œu …Œt„Œýku >>34>> …Ae {wr™™u fnu {nkhks, „kyku „hƒe W¼k ÚkR yks > íÞkhu {wr™ ÚkÞk Au nw÷k‚, håÞku ht„¼h ‚wtËh hk‚ >>35>> òuÞk h{Œkt Sð™u s™, …kuŒu fÞwO h{ðk™wt {™ > ‚wtËh …nuhe ‚khku ‚whðk¤, Í„u shfþe ò{k™e [k¤ >>36>>


þeþ ƒktÄe Au …k½ ‚ku™uhe, WXâk yk…u f{h fþe fhe > ykÔÞk ‚¾k{kt ‚wtËh ~Þk{, h{u ht„¼h …qhýfk{ >>37>> fhu ÷xfkt ðòzu Œk¤e, þku¼u ‚tŒ {æÞu ð™{k¤e > ðksu ðkStºk Zku÷ ™„khkt, …whu Mðh þhýkR ‚khkt >>38>> h{u hr‚ÞkuS ht„ hu÷, Aku„ktðk¤ku Aƒe÷kuS Au÷ > òuR s™ fhu susufkh, r™¾uo ™¼u y{h y…kh >>39>> ¾u÷ y÷kirff ¾qƒ {[kÔÞku, òuR s™™u yk™tË ykÔÞku > h{u ™kÚk ‚kÚku ™ð nkhu, fkuÞu ðå[{kt …ze ™ ðkhu >>40>> òýwt y¾tz ¾u÷ {tzkýku, ™rn yk¤þu yu{ sýkýku > íÞkhu ðkÕÞ{u ðkŒ rð[khe, yks ‚ðuo òþu s™ nkhe >>41>> íÞkhu fu{ h{þu yu fkÕÞ, yuðwt òýe ðk÷u fhe ðkÕÞ > ‚tŒku yk¤‚ku yks h{íÞ, fkÕÞu h{ðk™e hk¾ku ne{íÞ >>42>> fhe yux÷e ÷e¤k yu Ë™u, s™ …kuŒk™k ‚kÚku Sð™u > yu{ ht„u ðne „R hkŒ, …kuZe «¼w òøÞk …h¼kŒ >>43>> ykðe Zkur÷Þu ƒuXk „ku®ðË, fnu ÷kðku …qò {wr™ð]tË > …Ae ‚tŒ ÷kÔÞk …qò ‚khe, y¥kh fuþh [tË™ WŒkhe >>44>> ykðe [håÞwt ðk÷k™u yt„u, [håÞkt [hý yrŒ W{t„u > rŒÞkt {t„kÔÞku ht„ ‚kuht„, ™kÏÞku y÷ƒu÷u ‚¾k™u yt„ >>45>> ƒnw {[kðe ht„™e Íze, ™k¾u „w÷k÷ ¼hu ykt¾ze > …Ae ‚¾u ÷eÄku ht„ nkÚku, ™kÏÞku y÷ƒu÷kS™u {kÚku >>46>> íÞkhu ½kt½k ÚkÞk r„rhÄkhe, fhe ŒŒo ½kuzu y‚ðkhe > …Ae …ÄkrhÞk …whƒkh, ‚t„u ‚¾k nòhku nòh >>47>> ykðe ƒuXk Au {t[u {nkhks, fnu ‚kt¼¤ku ‚nw {wr™hks > ÷kðku ht„ Aktxwt {khu nkÚku, susu s™ hÌkk Œu™u {kÚku >>48>> …Ae ht„ ÷R y÷ƒu÷u, Aktxâku ‚nw™u W…h Au÷u > …Ae ¼he „w÷k÷™e Íku¤e, ™k¾e ™kÚku ht„e ‚tŒxku¤e >>49>> Wzu „w÷k÷ ytƒh AkÞku, [ze „Ëo{kt ‚wh A…kÞku > …Ae {nkhks fnu {wr™hkÞ, nðu h{ku …hM…h {ktÞ >>50>> ‚khku ht„ ¼hkÔÞku Au nkusu, ƒuW xkuzkt fhe h{ku {kusu > …Ae ‚¾k ÚkÞk ‚kðÄk™, {åÞku ¾u÷ swðu ¼„ðk™ >>51>> [k÷u …hM…h …e[fkhe, Wzu ht„ ‚kuht„™kt ðkhe > òýwt ykrðÞku {u½ y»kkzu, [kÕÞkt …qh ¼ÞkO ™eh ¾kzu >>52>> {[e Íze [kÕÞku ht„ hu÷e, ÚkÞku fe[ h[e òýwt yu÷e > yu{ h{u {wr™ {ktnku{ktÞ, ðksu ƒnw ðk®sŒh íÞktÞ >>53>> nkuzknkuz{kt fkuR ™ nkhu, SíÞk SíÞk íÞkt þçË Wå[khu > yu{ ¾wƒ {[krðÞku ¾u÷, òuR yu{ ƒkuÕÞk y÷ƒu÷ >>54>> ‚tŒku hk¾ku hk¾ku h{ðk™wt, ÚkkÞ Au yðuh s{ðk™wt >


[k÷ku ™kðk™u ‚hðu ‚kÚk, yu{ fÌkwt ðòze™u nkÚk >>55>> …Ae yk…u fhe y‚ðkhe, [kÕÞk ‚¾k ‚t„u ‚w¾fkhe > …kuŒu …nuÞkO nŒkt ð† yt„u, ŒuŒku ‚ðuo ht„kýktŒkt ht„u >>56>> ykÃÞkt WŒkhe Íeýk¼kR™u, yu{ ykrðÞk ™kÚk ™kR™u > …Ae s™u fhkÔÞkt ¼kus™, ½ze …kuZe™u sBÞk Sð™ >>57>> {wr™ fksu {kuËf {kuŒiÞk, fhe hkÏÞkŒk ‚khk ‚uðiÞk > Œu …eh~Þk …t„íÞ{kt ™kÚk, s™ s{krzÞk r™snkÚk >>58>> yrŒ yk™tËu sr{Þk s™, ŒkuÞ ¾kŒkt ¾wxâwt ™rn yÒk > …Ae {kuËf ÷R {whkhe, ykÃÞk ‚ðuo ‚t½™u ‚t¼khe >>59>> yu{ ÷e¤k fhe y÷ƒu÷u, fhkðe Íeýu¼kÞu yurf÷u > ykÃÞkt ‚nw™u ‚w¾ y™uf, fhe ÷e¤k Œu fne fktÞuf >>60>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkwr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ©eS {nkhksu Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yXÞkrþ{wt «fhý{T >>88>>

…qðoAkÞku– yux÷e ÷e¤k íÞkt fhe, …Ae …ÄkÞko …kt[k¤ > y™tŒ Sð WæÄkhðk, Vhu ËuþkuËuþ ËÞk¤ >>1>> [ku…kR– …Ae íÞktÚke [kÕÞk ‚w¾fkhe, ykÔÞk {kýkðËh {whkhe > hne hkíÞ ™u fÞkO ¼kus™, …Ae íÞktÚke …ÄkÞko Sð™ >>2>> fhe „k{ „ýkuËu rð©k{, ykÔÞk òr¤Þu rŒÞkt sr{Þk ‚tŒu ‚rnŒ, s™u s{krzÞk fhe «eŒ >>3>> …Ae íÞktÚke [kÕÞk yrð™kþe, þku¼u ‚wtËh hkíÞ Wòþe > fÞkuo ðkx{kt fktEf Zk¤, ykÔÞk ËqrÄðËh ËÞk¤ >>4>> ‚wtËh þehk™e fhe h‚kuE, sBÞk s™ ‚t½u nŒk ‚kuR > …Ae ‚wtËh ‚ktÍ™e ðu¤u, [kÕÞk ™kÚk ‚t½ ÷R ¼u¤u >>5>> [k÷Œkt ðerŒÞk [khu ò{, ykÔÞk ƒtrÄÞu ‚wtËh~Þk{ > hÌkk hs™e yk™tËu yrŒ, ykÔÞk …e…r¤Þu «ký…rŒ >>6>> nrh¼õŒu s{kzâk íÞkt nuŒu, ‚ðuo {wr™™u ‚t½ ‚{uŒu > íÞktÚke [kr÷Þk ‚wtËh ~Þk{, fÞkuo hkÞ…whu rðþhk{ >>7>> íÞktÚke ykrðÞk „k{ ðktrfÞu, yu{ „k{ku „k{ Ëþo™ rËÞu > íÞktÚke ykrðÞk „Zzk{ktÞ, rË™ ºký hÌkk …kuŒu íÞktÞ >>8>> …Ae íÞktÚke [kr÷Þk ËÞk¤, ykÔÞk fkrhÞkýeÞu f]…k¤ > …Ae ™kÚku fne yu{ ðkŒ, ‚tŒu Œ{u òyku „wshkŒ >>9>> ‚khe {qhrŒyku ‚w¾ËkR, …Ähkðþwt ðhŒk÷{ktR > Œu™u yÚkuo fhkðku {trËh, ‚kYt ‚h‚ ‚nwÚke ‚wtËh >>10>> Œu™e heíÞ ‚{Íkðe fR, òyku ykËhku íÞkt Œ{u sR > yk…e yk„LÞk ‚tŒ ‚ÄkÔÞk, …kuŒu „k{ „Zzk{kt ykÔÞk >>11>> íÞktÚke …ÄkÞko fåA ¼ws ¼ýe, fhðk «rŒck ™hðehŒýe >

‚wtËh

~Þk{

>


rËÄkt ‚nw Ëk‚™u Ëhþ™, «¼w s™ …h Au «‚Òk >>12>> …Ae ¼kðuþwt ¼ws™„h, ƒu‚krhÞk ™khkÞý ™h > ykðe {wnqŒo{kt {™„{e, ðiþk¾‚wËe fneyu …t[{e >>13>> ŒurË ™h™khkÞý hkÞ, ƒu‚kÞko ¼ws™„h{ktÞ > yu{ fhe ƒnw þw¼ fk{, …Ae …ÄkÞko „Zzu „k{ >>14>> yrŒ ËÞk¤w ËÞk y…kh, yrŒ f]…k¤w f]…k¼tzkh > fhu yk[hý susu {nkhks, ŒuŒku ‚nw Sð™u ‚w¾fks >>15>> fhu [rhºk ™ð÷kt r™íÞ, s™ hk¾u ®[Œrð™u r[¥k > Ëk‚ W…h Au ËÞk yrŒ, ‚w¾‚k„h ~Þk{ {qhrŒ >>16>> rËÞu Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™, s™ swðu ¼kðu ¼„ðk™ > fhu ðkŒ r™íÞ «íÞu ™ðe, ‚wýe ykùÞo ÚkkÞ y™w¼ðe >>17>> r÷Þu ‚w¾ y÷kirff ‚nw, yuðe ðkŒku fhu ðk÷ku ƒnw > yu{ yk™tË{kt rË™ òÞ, s™ „wý „ku®ðË™k „kÞ >>18>> òÞ sw„ Œu …¤ ‚{k™, r™íÞu ¼u¤k hnuŒkt ¼„ðk™ > yu{ fhŒkt ykðe yü{e, f]»ýsL{rŒrÚk {™„{e >>19>> {kuxk Wí‚ð™ku yun rË™, Œuzâk ‚{iÞk …h {wr™s™ > ykÔÞk ‚tŒ ‚nw™kt {tz¤, {kuxk {wõŒ su yrŒy{¤ >>20>> ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, M…Šþ …Ë ™u {kuË ™ {kÞ > ðk÷u yrŒ ðkÕÞ…u ƒku÷kÔÞk, ‚tŒku ‚{iÞk…h ¼÷u ykÔÞk >>21>> ‚tŒku ‚ðuo ykÔÞk Œ{u {¤e, h¾u hne òÞ fkuR {tz¤e > ‚tŒ fnu ykÔÞku ‚nw ‚kÚk, Ëuþ «Ëuþ nþu fkuR ™kÚk >>22>> fnu ™kÚk Œu ykðþu ‚kuR, yu{ fne fhkðe h‚kuR > ÚkR [k÷Œe Yze h‚kuR, s{u s™ {„™ {™ nkuR >>23>> yu{ fhŒkt rðíÞk rË™ [kh, ykðe yü{e þw¼ Œu ðkh > hÌkk ðúŒ {wr™ ‚nw{¤e, ‚ktÏÞÞku„e ƒkRyku™e {tz¤e >>24>> [kÕÞk ™kðk ™kÚk ‚kÚku ÷R, ™kÌkk r™{o¤ s¤{kt sR > ™kR r™‚rh™u ƒkuÕÞk ™kÚk, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ‚nw ‚kÚk >>25>> nrh {trËh ‚kYt n{uþ, ÷uðku yufwfku …ÚÚkhku þeþ > yks y{u …ý yuf ÷uþwt, ðk‚wËuð™e ¼ÂõŒ fheþwt >>26>> …Ae ‚ku™uhe …k½™u {kÚku, r÷Äku Au yuf …Úkhku ™kÚku > yu{ ™kR ykÔÞk ™kÚk ½uh, ykÔÞku ¼õŒ ¼krðf yu ðuh >>27>> òrŒ ði~Þ ðuýe¼kR ™k{, ÷kÔÞk …qò …qsðk™u ~Þk{ > fksw f™f fzkt™e òuz, yŠ… ™kÚk nkÚku …wÞko fkuz >>28>> …Ae {wr™ {¤e håÞku hk‚, hBÞk ‚tŒ‚t„u yrð™kþ > yu{ fÞkuo Wí‚ð yk™tËu, ÷eÄwt ‚w¾ {¤e {wr™ð]tËu >>29>> ð¤Œku ykÔÞku ™ð{e™ku Ë™, s™u fÞkO ‚wtËh ¼kus™ > {wr™fksu {kuËf {kuŒiÞk, fÞko fksw òÞ ™rn fÌkk >>30>>


…kuŒu …ehþu «¼wS nkÚku, yrŒ nuŒu r™ss™ {kÚku > ÷R {kuËf {™ðkÞwO fhu, fze ðze Vw÷ðze Vhu >>31>> fZâkt ËqÄ ‚kfh Ws¤e, Vhu W…h ¼kŒ{kt ð¤e > yu{ swõŒu s{krzÞk Ëk‚, …Ae yu{ ƒkuÕÞk yrð™kþ >>32>> ‚wýku ‚tŒ ‚nw s™ð]tË, hnku [ku{k‚tw fhku yk™tË > õÞktÞu {k„ðk ™ òðwt yÒk, fhðwt Ëhƒkh{ktÚke ¼kus™ >>33>> yuðe ‚wýe ðkÕÞ{™e ðkŒ, ‚ðuo ‚tŒ ÚkÞk hr¤ÞkŒ > r™íÞ ËÞk¤w Ëþo™ ËeÞu, r™Š¾ ™kÚk s™ ‚w¾ r÷Þu >>34>> rŒÞkt ðh»ku „so™kÞu ½™, ƒku÷u {kuh ƒ…iÞk {„™ > ƒku÷u ËkËwh yrŒ yk™tËu, òýwt ÄwLÞ {ktze {wr™ð]tËu >>35>> ͤfu rðs¤e ðkh{ðkh, ðh»ku {u½ ð¤e yufÄkh > ™Ëeyu ykÔÞkt ™ð÷kt s¤, yrŒ ‚wtËh ‚khkt y{¤ >>36>> r™íÞu ™kðk òÞu íÞkt ™kÚk, ‚ðuo ‚t„ ÷R {wr™‚kÚk > ™kne …kAkð¤u s™ ßÞkhu, r÷Þu yufyuf rþ÷k íÞkhu >>37>> Œuýu fhe þku¼u s™ ½ýwt, òýwt ‚iLÞ [kÕÞwt hk{Œýwt > Œu™u Ëu¾e ËkÍu Ëwü AkrŒ, su fkuR nkuÞ hkðý™e òrŒ >>38>> ËiíÞ ËiíÞŒýku Ä{o …k¤u, ‚kÄw ‚kÄw™ku Ä{o ‚t¼k¤u > ‚tŒ ‚Ëk ‚w¾e Ë÷{ktR, yuðe ðkŒ „ýu ™rn fktR >>39>> ‚wýu ðkÕÞ{ {w¾™e ðkŒ, ‚tþÞ þkuf ™ hnu òŒ > r™íÞ ðkŒ ™rð™rð ÚkkÞ, ‚wýe yk™tË{kt rË™ òÞ >>40>> yu{ fhŒkt ‚w¾ rð÷k‚, ðrn „Þku Au [kŒwh{k‚ > ykÔÞk Ëþhk rËðk¤e™k Ë™, fhðku Wí‚ð fnu ¼„ð™ >>41>> yÒkfkux™ku Wí‚ð fnwt, ykÔÞk ‚Œ‚t„e rŒÞkt ‚nw > nŒku ‚{e…u ‚tŒ ‚{ks, h[e Ëe…{k¤k {wr™hks >>42>> ƒ¤u rËðk nòhu nòh, rÚkÞku «fkþ „Þwt ytÄkh > ƒuXk y÷ƒu÷ku rŒÞkt ykðe, {™kunh {qŠŒ {™¼kðe >>43>> þku¼u ð† yk¼q»ký yrŒ, s™ {™ nhý {qhrŒ > nr‚ nr‚ swðu s™ ‚k{wt, …whu s™™k {™™e nk{wt >>44>> …h{ yk™tË{kt Ë™ …¤Œk, ykÔÞku yÒkfkux Ë™ ð¤Œk > …wÞkuo yÒkfkux yrŒ yÒku, ÷uÌk [ku~Þ ¼ûÞ ¼kus™u >>45>> fnuŒkt …kh ™ ykðu …kf™ku, ŒkS ¼kS þe{k ™rn þkf™ku > nuŒu sBÞk …kuŒu s™nkÚk, …Ae s{kzâk {wr™‚kÚk >>46>> fþe f{h WXeÞk nrh, {kuxe …t„rŒ {wr™™e fhe > ÷eÄk {kuŒiÞk ÷kzðk ÷k÷u, {k„u yuf rŒÞkt ºký yk÷u >>47>> ‚kxk …Uzk s÷uƒe ™u ¾kòt, ˤ {„ˤ {uþwƒ ÍkÍkt > ‚uð ‚twðk¤e ÷k…þe rþhku, Vhu ft‚kh ‚kfh fuhku >>48>> ƒnw nðusu ¼SÞkt ƒÛÞkt, fr¤ „ktrXÞk Vw÷ðze [ÛÞk >


‚wtËh þkf r…h~Þkt …t„íÞu, yu{ s{kzâk s™ sw„íÞu >>49>> …Ae ™kÚk fnu ‚wýku ðkŒ, nðu òÞu ‚nw „wshkŒ > ykðe «ƒkuÄ™e rË™ Úkkuzu, [k÷ku ‚nw òRyu {¤e òuzu >>50>> ÷û{eS ™u ™khkÞý yk…, Úkkþu ðhŒk÷u Œun™ku MÚkk… > fhe yux÷e yk„LÞk ðk÷u, ÚkR {„™ {k™e {hk÷u >>51>> hkÏÞk ‚tŒ …k‚u ‚w¾ ËR™u, ©kðýðrË [ŒwhÚke ÷R™u > íÞktÚke hk¾e {wr™™e {tz¤e, fkŠŒfþwrË ƒes÷„u ð¤e >>52>> fÞkuo Wí‚ð yux÷k Ë™, sBÞk {wr™ ¼kðŒkt ¼kus™ > ÄLÞ sÞk ÷r÷Œk ƒu s™, suýu «¼w™u fÞko «‚Òk >>53>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ¼ws ðiþk¾þwrË …t[{e™u rËð‚ ™h™khkÞý …ÄhkÔÞk ™u „Zzu yÒkfkux™ku Wí‚ð fÞkuoyu ™k{u ™uÔÞkrþ{wt «fhý{T >>89>>

…qðoAkÞku– [kÕÞk …Ae „Zzk Úkfe, ‚t½ ÷R™u ‚wtËh ~Þk{ > ¼õŒ ¼krðf ƒkuxkË{kt, hÌkk hkíÞ yuf yun Xk{ >>1>> [ku…kR– …Ae íÞktÚke [kÕÞk ‚t½‚kÚk, ykÔÞk ‚wtËheÞkýu ©e™kÚk > s{e s™ Sð™ ‚ÄkÔÞk, sR ðk„z yrýÞkr¤ ykÔÞk >>2>> hnu s‚fu hkusfu s™, ËeÄkt ËÞk¤u Œu™u Ëþo™ > …Ae hÌkk fr{Þk¤u ™kÚk, òýe s¾{ s™™ku nkÚk >>3>> s{e ƒkuÁ hÌkk „r¤Þkýu, ykÔÞk ðhŒk÷{kt ‚tæÞk xkýu > ËeÄkt Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™, r™hÏÞk s™u ¼kðu ¼„ðk™ >>4>> …Ae s™ ƒkuÕÞk òuze nkÚk, ¼÷u ykÔÞk y™kÚk™k ™kÚk > ƒnw rË™™k nŒk r…Þk‚e, ËeÄkt Ëþo™ yks yrð™kþe >>5>> yu{ fne ƒuXk ‚L{w¾, ™kÚk r™h¾e r™„BÞkt Ëw:¾ > s™u h‚kuR fhkðe ¼÷e, sBÞk Œu{ktÚke ™kÚk hkux÷e >>6>> …k‚u nŒk {wr™ ƒu {hk¤, ykÃÞku y÷ƒu÷u Œu™u Úkk¤ > …Ae …kurZÞk «kýSð™, òøÞk ƒúkñ{wnqŒuo ¼„ð™ >>7>> fhe ËkŒý ™u M™k™ feÄkt, …Ae Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt > …Ae ©e™khkÞý™e {qŠŒ, òuR ð¾kýe Au ð¤e yrŒ >>8>> …Ae ðzkuËhk Úkfe s™, ykÔÞk nŒk fhðk Ëþo™ > Œu™k ‚t½{kt sR™u ~Þk{, ËR Ëþo™ ™u …whe nk{ >>9>> …Ae s™u fhkÔÞkŒk Úkk¤, sBÞk ËÞk fhe™u ËÞk¤ > …Ae þk÷ Ëwþk÷ yt„h¾e, nkÚku …nuhkÔÞkt nrh™u nh¾e >>10>> Äq… Ëe… WŒkhe ykhrŒ, …Ae fhòuze fhe rð™rŒ > ¼÷u «fxâk «kýykÄkh, y{ suðk™ku fhðk WÄkh >>11>> yks ‚wV¤ ÚkÞku s™{, {éÞk «„x …wY»kku¥k{ > nðu Aeyu Œ{khk nku ™kÚk, fw¤ fwxwtƒ y{u ‚nw ‚kÚk >>12>> …Ae ™kÚk fnu r™¼oÞ hneyu, Aku y{khkt ÍkÍwt þwt fneyu >


fne yux÷wt [kr÷Þk ™kÚk, „Þk [kuŒhu ‚nw s™‚kÚk >>13>> rŒÞkt fÞko W¥kh «þ™, ‚wýe ‚nw s™ ÚkÞk {„™ > yuðe ðkŒ fhe yrð™kþu, ‚wýe yrŒ nuŒu fhe Ëk‚u >>14>> yuðe ðkŒ ÚkkÞ r™íÞ r™íÞ, ‚kt¼¤u s™ ËR {™r[¥k > ‚khk ‚wtËh ðh»k{ktÞ, fkŠŒf‚wrË îkËþe fnuðkÞ >>15>> ŒurË {wnqŒo òuR þw¼ yrŒ, MÚkk…e ©e™khkÞý™e {qhrŒ > ðuË rðrÄ fhe rð«s™u, …ÄhkÔÞk «¼w þw¼ Ë™u >>16>> ÷û{e™khkÞý ‚w¾ËkÞ, MÚkkÃÞk {æÞ™k {trËh{ktÞ > ¼ÂõŒ Ä{o …kuŒk™wt MðY…, MÚkkÃÞwt W¥kh zuhu y™q… >>17>> hkÄk ™u ð]tËkð™rðnkhe, …k‚u …kuŒk™e {qhrŒ ‚khe > fÞkuo ËÂûký zuhk{kt MÚkk…, r™ss™™k xk¤ðk Œk… >>18>> ŒeÞkt ðhíÞku Au sÞsÞfkh, ÄLÞÄLÞ ƒku÷u ™h™kh > …Ae s{krzÞk rð«s™, ykÃÞkt {™ðktrAŒ ¼kus™ >>19>> ËerÄ ËÂûkýk ð† Y…iÞk, Œuýu rð« hkS {™ ÚkÞk > …Ae …kt[ rËð‚ …kuŒu hÌkk, íÞktÚke ð‚kuÞu ðk÷ku ykrðÞk >>20>> ð‚u ð‚ku{ktrn s™ ½ýkt, ‚ðuo ÃÞk‚e «¼wËþo™Œýkt > Œu™u ½hku ½h sR ™kÚk, ËR Ëþo™ fÞkO ‚™kÚk >>21>> …Ae ‚t„u nŒk {wr™s™, Œu™u fksu fÞkOŒkt ¼kus™ > ŒuŒku r…hrþÞkt …kuŒu ð¤e, s{kze ‚nw ‚tŒ {tz¤e >>22>> …Ae ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh, fÞkuo {wr™™u ™{Mfkh > {wr™ hnußÞku yk™tË{kt Œ{u, {¤þwt ðu÷k ðu÷k ð¤e y{u >>23>> yu{ fne [kÕÞk ¼„ðk™, ‚ðuo ‚tŒ ÚkÞk þkufðk™ > ynku ƒnwrË™ hkÏÞk ‚kÚk, yks „Þk rðòu„e™u ™kÚk >>24>> ynku r™íÞu ÚkkŒkt Ëþo™, yuf nŒk yuðk …ý Ë™ > yks {qfe™u [kÕÞk {kun™, nðu õÞkhu Úkkþu Ëþo™ >>25>> yu{ fne yf¤kýk yrŒ, …Ae ytŒhu Äkhe {qhrŒ > ÚkÞk ‚[uŒ ‚nw {w™uþ, „Þk Vhðk Ëuþ«Ëuþ >>26>> ŒurË s{Œk …k™ƒeze ™kÚk, Œu s{kzŒku nwt {khu nkÚk > íÞktÚke ykÔÞk ðxk{ý „k{, hÌkk hkŒ íÞkt ‚wtËh~Þk{ >>27>> s{e ò¾zuÚke fr{Þk¤u, ËeÄkt Ëþo™ s™™u ËÞk¤u > hne hkŒ [kÕÞk íÞktÚke ™kÚk, ÷R {wõŒk™tËS™u ‚kÚk >>28>> „ktV ¾zÞo ®ÍÍh hÌkk òýe, íÞktÚke fwtz¤ ™u fkheÞkýe > …Ae ykÔÞk „Zzu {nkhks, fhe y÷ƒu÷ku yun fks >>29>> rŒÞkt hÌkk hkS ÚkR yk…u, rËÞu Ëþo™ ™u Ëw:¾ fk…u > s™ s{kzu «¼w™u «eíÞu, s{u …k™ƒeze …kuŒu r™íÞu >>30>> sBÞk …k™ rË™ …t[rðþ, …Ae ™ s{eÞk s„Ëeþ > íÞkh …Ae hÌkk rË™ Ëþ, r÷Äk y¼kr„Þu y…sþ >>31>>


…Ae Ëwü™e ËwüŒk òýe, «¼w …ÄkrhÞk fkrhÞkýe > rŒÞkt hÌkk Ë™ ËkuÞ[kh, …Ae ykÔÞk „Zzk {kuÍkh >>32>> „Zzk{kt hnu ½ýwt ½ýwt, ÄLÞ ¼køÞ yu ¼qr{fkŒýwt > yuf hne „R ðkŒ y™q…, ‚wÛÞk ‚h¾e Au ‚w¾Y… >>33>> yk„u ykÔÞktŒkt yÞkuæÞkðk‚e, Œu™e ðkŒ {U ™kurŒ «fkþe > Œun nðu fnwt Awt rðMŒkhe, ‚wýe ‚w¾ …k{u ™h™khe >>34>> y™w¢{u {¤e fu ™ {¤e, …ý fnuðe Au ðkŒ ‚½¤e > hk{«Œk… ™u RåAkhk{, ŒuŒku hÌkk nŒk r™sÄk{ >>35>> rŒÞkt ‚tŒu ðkŒ sR fhe, Œ{khu ½uhu «fxâk nrh > fne yutÄkýe ‚rnŒ ðkŒ, ykðe «ŒerŒ ÚkÞk hr¤ÞkŒ >>36>> yuðwt ‚wýe [kÕÞkt ŒŒfk¤, ð]æÄ òuƒ™ ™u ™k™kt ƒk¤ > ‚t„u ÷R yï ™u …k÷¾e, ykÔÞkt ‚ns{kt ™ ÚkÞkt Ëw:¾e >>37>> …Âù{ ¾tz{kt …t[k¤ Ëuþ, SÞkt nrh rð[hu n{uþ > fksw „k{ ðhŒk÷ òýe, …kuŒu nŒk íÞkt ‚kht„…kýe >>38>> rŒÞkt ykÔÞkt yÞkuæÞk™kt ðk‚e, ‚k{k sR {éÞk yrð™kþe > fkŠŒf {k‚ þwËe [ŒwhÚke, ŒurË ykÔÞkt yÞkuæÞk…whÚke >>39>> ykÔÞkt yÞkuæÞkðk‚e yu Ë™, fÞkO {nkhks™kt Ëhþ™ > {¤e ÷¤e ÷køÞkt ‚nw …kÞ, [kÕÞkt ™eh Œu ™Þý{ktÞ >>40>> fhe YË™ [hý ™ {qfu, yktÏÞ{ktrnÚke ykt‚w ™ ‚qfu > nuŒu rnƒ‚u rðÞku„ Ëw:¾u, ¼ktøÞk yûkh ƒku÷uAu {w¾u >>41>> nu {nkhks ykðwt fu{ feÄwt, [kÕÞk Vhe™u Ëþo™ ™ ËeÄwt > su{ Ëþo™ ™ ËeÄwt ËÞk¤, Œu{ …kAe ™ r÷Äe ‚t¼k¤ >>42>> rþÞku ðktf y{khku nku ™kÚk, [kÕÞk y{™u fhe y™kÚk > ðk÷k Œ{u y{™u rð‚kÞkO, y{u rð÷r¾ rð÷r¾ nkÞkO >>43>> Œ{u [kÕÞk íÞktÚke s„Ëeþ, Œu™u ð»ko ÚkÞkt yXâkrðþ > Œu{kt yuf ‚tËuþku ™ fnkÔÞku, yuðzku rþÞku y¼kð ykÔÞku >>44>> nþu ðktf ðk÷kS y{khku, yu{kt Ëku»k ™Úke òu Œ{khku > nþu y…hkÄ y{khk ™kÚk, òuþku {kt yu{ fne òuzâk nkÚk >>45>> ™kÚk fnu ™Úke Ëku»k Œ{khku, Au Mð¼kð yuðku s y{khku > SÞkt hneyu rŒÞkt nr¤{r¤, rð‚kÞko ™ ‚t¼kheyu ð¤e >>46>> nkuÞ nrh{ktrn nuŒ su™u, y{u r™íÞ ‚t¼kYt Awt Œu™u > ƒeòt ‚kÚku Au ÚkkuzuYt nuŒ, yu{ ƒkuÕÞk fYýkr™fuŒ >>47>> su{ nŒwt …kuŒk™wt ðŒo™, Œu{ sýkðe ËeÄwt Sð™ > yu{ {éÞk ‚tƒtrÄ™u ~Þk{, …kBÞk yÞkuæÞkðk‚e ykhk{ >>48>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ©e÷û{e™khkÞýËuð™e «rŒck fhe yu ™k{u ™uðwt{wt «fhý{T >>90>> …qðoAkÞku– yÞkuæÞkðk‚e ykrðÞkt, nrh«‚kË™ku …rhðkh >


‚tƒtÄe ©e{nkhks™kt, ‚Œ‚t„™ku þý„kh >>1>> [ku…kR– ÚkÞkt hkS yÞkuæÞk™kt ðk‚e, ™Þýu r™hÏÞk ~Þk{ ‚w¾hkþe > …Ae ‚t„u Œuze Œu™u ~Þk{, ykÔÞk «¼wS „Zzu „k{ >>2>> Œu™u ykÃÞkt WŒhðk ½h, ½ýwt ½rxŒ ‚khkt ‚wtËh > …Ae fhe Au Yze h‚kuR, sBÞk {kð ¼kð Œu™ku òuR >>3>> …Ae sBÞk Au yÞkuæÞkðk‚e, ð¤Œe ðkÕÞ{u ðkŒ «fkþe > …wAâkt Ëuþ ™„h ™u „k{, …wAâkt ‚ðuo Xufkýkt ™u Xk{ >>4>> …wAâkt ð™ ðkze ð]ûk ðx, …wAâkt ™Ëe Œ¤kð ™u Œx > …wAâkt þnuh ƒòhku ™u ½h, …wAâkt íÞk„e „]ne ™khe ™h >>5>> …wAâkt nrh{trËh Ä{oþk¤k, …wAâk ŒehÚk ½kx ‚½¤k > Œu™kt yk…eyk…e™u yutÄký, fÞkO ‚ðuo MÚk¤™kt ð¾ký >>6>> …Ae fÌkwt ðk‚e yÞkuæÞk™u, fktRf ËeXk ‚kt¼éÞk Au fk™u > ‚ðuo ÞÚkkhÚk ™ð òýwt, yu{ fne™u òuze Au …kýwt >>7>> …Ae ƒkuÕÞk yk…u yrð™kþe, Œ{u ‚kt¼¤ku yÞkuæÞkðk‚e > susu MÚk¤™kt ÷eÄkt Au ™k{, Œu{kt VhŒk y{u ykXwt ò{ >>8>> hnuŒk h{Œk ½xu Œu™wt s{Œk, nŒk ™k™k ‚nw™u „{Œk > …ze xuð Œuýu ƒnw VhŒk, {kuxe{kuxe ™ËeÞku WŒhŒk >>9>> hnuŒk Úkkuzwt y{u ½h{ktÞ, yks RÞkt fk÷ ð¤e õÞktÞ > nŒwt nuŒ nrhfÚkk{ktR, ƒeS ðkŒ ™ „{Œe fktR >>10>> „{Œk ¼ÂõŒðk™ íÞk„e ¿kk™e, ¼qtzk ÷k„Œk Ëunkr¼{k™e > nŒku Mð¼kð [xfeËkh, fXý ð[™ ™ ‚nuŒk ÷„kh >>11>> nkt‚e {~fhe ™ „{u õÞkhu, XXk ®X„kRþwt ðuh {khu > su fkuR ƒuXwt nkuÞ y{…k‚, Œu …ý fhe þfu ™rn nk‚ >>12>> y{u fÌkku y{khku Mð¼kð, yu{ fne hÌkk {ki™ {kð > …Ae ƒkuÕÞk yÞkuæÞk hnu™kh, yu{kt ™Úke «¼w VuhVkh >>13>> yu{ fhŒkt ‚kt¼¤Œkt ðkŒ, ðne„R rð™kuË{kt hkŒ > …Ae rËð‚ ƒesu ËÞk¤u, fÌkwt susu …wrAÞwt f]…k¤u >>14>> ‚wŒ {k{k™ku {™Akhk{, yrŒð]æÄ òýku ƒnw™k{ > Œu™u …wAu Au ‚wtËh~Þk{, fnku y{khkt fw¤™kt ™k{ >>15>> ƒk÷…ýk{kt y{u r™‚Þko, fw¤ fwxwtƒ™kt ™k{ rð‚Þko > {kxu fw¤…ht…hk sun, fnku …rhðkh ‚rnŒ Œun >>16>> íÞkhu ƒkuÕÞkt yÞkuæÞk™kt ðk‚e, Œ{u ‚kt¼¤òu ‚w¾hkþe > susu òÛÞkt ‚kt¼éÞkt {U ™k{, Œun fnwt ‚wýku {khk ~Þk{ >>17>> …wÛÞðk™ …ktzu fÂLnhk{, hnu þðkohu Rxkh „k{ > Œu™k ‚wŒ Œu ƒk÷fhk{, Œu™e rºkÞk ¼køÞ{k™e ™k{ >>18>> Œu™k ‚wŒ yuf þw¼{rŒ, Ëku»ku hrnŒ ËÞk¤w yrŒ > ™k{ nrh«‚kË Œu fneyu, ŒuŒku Ä{o™ku yðŒkh ÷Ryu >>19>>


{kuxk Þþðk¤k ‚nw òýu, ‚khk Mð¼kð ‚nw ð¾kýu > yuðk nrh«‚kË™ku fnwt, su™k …wÛÞ™ku …kh ™ ÷nwt >>20>> ÷wýk…kh™k ºkðkze fneyu, ƒk¤f]»ý™k fk÷w Œu ÷neyu > Œu™u ½uh Au ¼ðk™e ™kh, ŒuŒku yrŒ …rðºk WËkh >>21>> Œu™u ºký ‚wŒ ‚wŒk ºký, Œun fnwt ‚wýku yþhý þhý > rðþhk{ ‚wƒwæÄ ½u÷rn, fk÷w‚wŒ fÌkk ºký Œurn >>22>> [tË™ ð‚tŒk ™u ƒk÷kƒkR, fk÷w‚wŒk yu ºký fnuðkR > [tË™…rŒ …ktzu þhÄkh, ð‚tŒk…rŒ ƒ÷rÄÄkh >>23>> ƒk÷kƒkR su r™ùu ¼„rŒ, Œu™k nrh«‚kËS …rŒ > fnwt Œu™ku nðu …rhðkh, Œ{u ‚kt¼¤ku «kýykÄkh >>24>> Œu™k ‚wŒ ‚w¾Y… ºký, Œ{u ‚rnŒ ¼ðËw:¾nhý > {kuxuhk Œu ©ehk{«Œk…, ƒeò Œ{u ©enrhS yk… >>25>> ºkeò RåAkhk{S fnuðkÞ, su™e {kuxâ… fne ™ òÞ > ƒuW ¼kR yrŒþu WËkh, su™ku Þþ W¥k{ y…kh >>26>> ‚ðuo heíÞu ‚wr¾Þk Au yun, yuf Œ{ rð™k Ëw:¾e Œun > ™e÷ftX ykÔÞk Œ{u yktR, ƒeò fuzâu hÌkk su ƒu ¼kR >>27>> fnwt Œu™ku nðu …rhðkh, Œ{™u {¤ðk RåAŒk y…kh > hk{«Œk… ½uhu ‚wðk‚e, ŒuŒku Œ{ rð™k nŒkt WËk‚e >>28>> Œu™k ºký ‚wŒ yuf ‚wŒk, Œu™kt ™k{ …h{ …wr™Œk > ™tËhk{ ™u Xkfkuhhk{, ºkeò yÞkuæÞk«‚kË ™k{ >>29>> ‚wŒk ©eÄ™wƒk r™hÄkh, …ktzu òu¾™™ku …rhðkh > ™t˽uh Au ÷û{e ™kh, hk{þhý ‚wŒ r™hÄkh >>30>> ™khkÞý «‚kË nrh[tÿ, [kuÚkk ‚wŒ …ý Au ‚wtËh > Xkfkuhhk{ ½uh rþðfwtðhe, hk{‚w¾ ‚wŒ Ëku Ëefhe >>31>> yÞkuæÞk ½uh ‚w™tËk ™kh, fÌkku òu¾™™ku …rhðkh > RåAkhk{ ½uh ð‚w{rŒ, su™u «¼w{ktrn «eíÞ yrŒ >>32>> Œu™k …wºk …t[ …wÛÞðk™, ‚wŒk ƒuW Œu fnwt r™Ëk™ > „ku…k¤S h½wðeh ™k{, ð]tËkð™ ð¤e ‚eŒkhk{ >>33>> …kt[{ku ‚wŒ ™kÚkƒËhe, ‚wŒk Vw÷©e ™u Vw÷Íhe > RåAkhk{™ku yu …rhðkh, „ku…k¤S ½uh {u™kt ™kh >>34>> h½wðeh™u ½uh ðehò, ƒkfe fnwt nðu ºký ƒeò > ð]tËkð™ ½uh $rËhkðk‚e, ‚eŒkhk{ ½uh $rËhk‚e >>35>> yu nrh«‚kË …rhðkh, Ä{ofw¤ yŒw÷ WËkh > fnuŒkt ‚wýŒkt Œun™kt ™k{, ÚkkÞ …rðºk …kr{Þu Äk{ >>36>> ð¤e yu Ëuþ™k su hnuðk‚e, Œu…ý Œ{ rð™k Au WËk‚e > hkíÞ Ë™ ‚t¼khuAu ƒnw, Œ{ rð™k ykŒwh Au ‚nw >>37>> yu{ fÌkwt Au {™Akhk{u, ‚wýe ÷eÄwt Au ‚wtËh~Þk{u >


…Ae …wAe ƒeS ƒnw ðkŒ, ‚wýe ‚nw ÚkÞk hr¤ÞkŒ >>38>> yu{ fhŒkt fktÞuf rË™ r„Þk, …Ae ð‚tŒ™k rË™ ykrðÞk > íÞkhu ðkÕÞ{u fÞkuo rð[kh, ŒuzkÔÞk íÞkt ‚tŒ {kuxk [kh >>39>> fnu ‚nw {¤e swðku rð[khe, yk „kËe™k fkuý yrÄfkhe > ykÔÞwt Au y{khk òÛÞk{ktR, Œu{kt Vuh hnuþu ™rn fktR >>40>> hk{«Œk… ™u RåAkhk{, Œu™k ‚wŒ ‚khk ‚w¾Äk{ > yu™u yk…wt yk „kËe y{khe, yrŒ ‚kYt Au swðku rð[khe >>41>> suðwt y{kYt fw¤ {™kþu, Œu™u ŒwÕÞ ƒeswt fu{ Úkkþu > íÞkhu ‚tŒ fnu ‚k[e ðkŒ, yks y{u ÚkÞk hr¤ÞkŒ >>42>> Œ{u fÞko Au ‚tŒ su ½ýk, Œu{kt …ý ™Úke fktR {ýk > …ý yk ðkŒ™wt ôzwt {q¤, fktsu fkðu Au Ä{o™wt fw¤ >>43>> …Ae …wAâwt …hM…h ƒnw™u, „{e ðkŒ niÞk{kt ‚nw™u > …Ae rðíÞk Úkkuzk ½ýk Ë™, ykÔÞk ðhŒk÷u s„Sð™ >>44>> ‚ðuo ‚tƒtÄe ÷uR ‚t½kÚk, ykÔÞk Wí‚ð fhðk ™kÚk > fÞkuo yÒkfkux Wí‚ð ykðe, …hƒkuÄ™e Œu ¼÷e ¼òðe >>45>> feÄk Ë¥k…wºk …kuŒu ËkuÞ, yðÄ«‚kË h½wðeh ‚kuÞ > yk…e „kËe yk[khs feÄk, Œu™u {trËh Ëuþ ðnU[e ËeÄk >>46>> fhe ËeÄwt [ku¾wt yu{ yk…u, fuzâu fkuR fu™u ™ ‚tŒk…u > yuðe heíÞu fhe yun fk{, …Ae …ÄkÞko „Zzu „k{ >>47>> ‚ðuo Ëk‚™u Ëþo™ ËeÄkt, fhe ðkŒ f]ŒkhÚk feÄkt > r™íÞ r™¾uo {qŠŒ {™„{e, íÞktŒku ykðe ð‚tŒ…t[{e >>48>> ÷kÔÞk „w÷k÷ ™u ht„ ½ýku, fÞkuo ‚k{k™ h{ðkŒýku > yrŒ yk™tËu ¼Þko Au ™kÚk, ™k¾u Au ht„ …kuŒk™u nkÚk >>49>> huzu ht„ ™u ™k¾u „w÷k÷, Œuýu ‚¾k ÚkÞk ‚nw ÷k÷ > ‚¾u ™kÏÞku Au ™kÚk™u ht„, Œuýu þku¼uAu ~Þk{™wt yt„ >>50>> ‚ðuo ð† ÚkÞkt ht„u hkŒkt, òuR s™ Œ]ó ™Úke ÚkkŒkt > …Ae ™kðk™u [kr÷Þk ™kÚk, ‚ðuo ‚¾k ÷R …kuŒk ‚kÚk >>51>> ™kne ykðe sBÞk ™kÚk s™, fÞkuo Wí‚ð ÚkR «‚Òk > yu{ yk…u Au s™™u yk™tË, ½ýu nuŒu ©e‚nò™tË >>52>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu yÞkuæÞk«‚kËS ™u ŒÚkk h½wðehS™u yk[kÞo fÞko ™u ð‚tŒ…t[{e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yufkýwt{wt «fhý{T >>91>>

…qðoAkÞku– íÞkh …Ae yuf ‚{u, ƒuXk ‚¼k{ktrn ~Þk{ > rËÞu Ëþo™ Ëk‚™u, nrhs™™e …whu nk{ >>1>> r{Xe r{xu {kðS, ßÞkhu òuÞk ‚ðuo s™ > Ëku»ku hrnŒ Ëk‚ Ëu¾e, …kuŒu ÚkÞk «‚Òk >>2>> …Ae «¼wS ƒkur÷Þk, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ >


yk…ýu ‚nw WæÄð™k, Œu™u fhðwt ŒeÚko yx™ >>3>> {wr™ ‚tLÞk‚e íÞk„e „]ne, ‚wýku yðæÞðk‚e yk… > òyku ©eîkhk{rŒ, ™kne ÷ne ykðku ‚nw Ak… >>4>> [ku…kR– {¤u ŒeÚkuo {kuxk {wr™s™, ÚkkÞ hk{f]»ý™kt Ëþo™ > {khftzuÞ ÄkiBÞ ÷ku{þ, Ä{korË fhu ŒeÚko yðþ >>5>> ‚ðuo ŒeÚko Au ‚w¾Y…, Œu{kt …ý îkrhfk y™q… > Œ{u yðæÞðk‚e hnku Ëqh, {kxu òðwt Œ{khu sYh >>6>> surË ÚkÞku òËð™ku ™kþ, …hM…h ÷ze …h¼k‚ > ŒurË ‚{wÿu s¤ rn÷ku¤e, f]»ý¼wð™ rð™k …whe ƒku¤e >>7>> fw¤ ‚tnkhe ©ef]»ý …kuŒu, hÌkk r™s½uh ™kÚk „w…Œu > {kxu {kuxwt ŒeÚko îkhk{rŒ, SÞkt y¾tz hnu ÞËw…rŒ >>8>> {kxu „]ne íÞk„e™u íÞkt òðwt, rðrÄ ‚rnŒ „ku{Œe{kt Lnkðwt > ÞÚkkÞkuøÞ Ëk™ rŒÞkt Ëuðwt, ‚íÞ…wY»k …qS V¤ ÷uðwt >>9>> yu{ ‚ðuo™u yk„LÞk feÄe, r™sËk‚™u rþûkk yu rËÄe > …Ae fkiþ÷ðk‚e™u fÌkwt, r™ùu Œ{khu òðk™wt ÚkÞwt >>10>> {™Akhk{ ™tËhk{ ËkuÞ, òyku „ku…k¤ ‚wV¤ ‚kuÞ > «Úk{ …nu÷k ©ehk{«Œk…, Œu …ý „ÞkŒk îkhfkt yk… >>11>> WæÄð‚t«ËkÞ™e yu heŒ, òðwt îkhfkt Úkkðwt …wr™Œ > ™krn „ku{Œe rð«s{kzku, ®…z ËR r…rºk …kh …{kzku >>12>> Ak…u ytrfŒ fhe þheh, ƒux sR ykðku ðnu÷k ðeh > íÞkhu ƒkuÕÞkt Au ‚tƒtÄe ‚ô, ‚kYt òþwt hkS y{u Aô >>13>> …ý ¼kur{Þku òuRyu sYh, òýu ðkx ½kx „k{ …wh > íÞkhu ‚¼k ‚k{wt òuÞwt Mðk{e, ËeXk ‚Âå[Ëk™tË r™»fk{e >>14>> áZ‚{krÄ r™¼oÞ ™®[Œ, su™u «„x «¼wþwt «eŒ > Œu™u yk„LÞk yk…e Au ™kÚku, Œ{u òyku Ä{ofw¤ ‚kÚku >>15>> Œ{u sR …kAk ykðku s™, fhe hýAkuzS™kt Ëþo™ > …Ae ykðþu {wr™ ‚{MŒ, ßÞkhu Úkkþu þeŒ ÉŒw yMŒ >>16>> nþu ðk‚wËuð™e RåAkÞ, {wr™ ™u y{u ykðþwt íÞktÞ > Œ{u Œku ‚nw Úkkyku rŒÞkh, ƒktÄku xe{ý { fhku ðkh >>17>> …Ae {wr™ ƒkuÕÞk fh ¼k{e, ‚w¾u Þkºkk fhkðeþ Mðk{e > …Ae ŒehÚku òðk™u fksu, òuðhkÔÞwt {wnqŒo {nkhksu >>18>> ¼è {Þkhk{u yu{ fkÔÞwt, þwËe ™ð{e™wt {wnqŒo ykÔÞwt > …Ae ™kÚku yk¿kk Œu™u fhe, [kÕÞk îkhfkt M{hŒk nrh >>19>> {k½ðËe yuf{™u Ë™, ™kÌkk rð« „ku{Œe ËR Ä™ > Ëu¾e …hËuþe ÄkÞk „w„¤e, su{ ®…zu ykðu fkf {¤e >>20>> fhe rx÷kt ™u fnu y{u „kuh, ÷uðk ™kýwt ÚkÞk ŒŒ…h > ™kuÞ íÞk„e™u ŒehÚku ykze, …ý {wr™™u ™nkŒkt ™k …kze >>21>>


ðkÞ‚ ‚h¾u ®ðrx™u ÷eÄk, {kuxk {wr™™u ™kðk ™ ËeÄk > ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ ð¤e, rËÞu zkhk fnu {khþwt {¤e >>22>> Œwt Œku r‚æÄ™wt fw…¤wt rË‚u, ™kýkt rð™k ™kðk {™ rn‚u > fkZâ ftÚkk fku…e™uÚke Ëk{, yu{ ƒku÷u …wY»k ™u ðk{ >>23>> ŒkuÞ {wr™™wt {™ ™ ûkkuÇÞwt, f]»ý h{ý hsu {™ ÷kuÇÞwt > r[¥ku [ze ©ef]»ý {qhrŒ, nðe {wr™™u ytŒhðhrŒ >>24>> ÚkR ‚{krÄ ¼qÕÞk þheh, …zâwt ®…z „ku{Œe™u Œeh > rŒÞkt ykÔÞk yÞkuæÞk hnu™kh, {wr™ ™ ò„u fhu …kufkh >>25>> fnu „ku…k¤ ‚nw ‚„k™u, fu{ ÷R [k÷þwt ‚t„u yk™u > rË™ …kt[ Ëþ{kt ò„þu, hnuþwt Œku Ë™ ƒnw ¼kt„þu >>26>> {kxu { fhku ®[Œk yu™e fktR, [k÷ku Ak…wt ÷R ƒux{ktR > {wr™ {u÷e „Þk ykhkt¼zu, ÷eÄe [kU…u Ak…ku Ëk{ðzu >>27>> ƒu‚e ðkýu „Þk ƒux{ktR, fÞkO Ëþo™ …qò Ëk{u íÞktR > fhe ŒehÚkrðrÄ þku¼Œe, …t[ Ë™ hne ykÔÞk „ku{Œe >>28>> þkuæÞk ‚Âå[Ëk™tË ™ {éÞk, yðæÞðk‚e ‚nw™u …qAe ðéÞk > nðu fnwt {wr™™u su ðerŒ, ‚nw ‚wýku yu Äk{™e herŒ >>29>> {wr™ yÒk ŒS ºký Ënkzu, ™kÌkk rð™k „Þk ykhkt¼zu > sR WŒÞko ÷kt½ý [kuhu, ßÞkt yÒk rð™k s™ ƒfkuhu >>30>> rŒÞkt ŒeÚkoðk‚e Œkðu ½ýwt, …zu W…hk W…h ÷kt½ýwt > ƒk÷ òuƒ™ ™u ð]æÄ ƒnw, rð™k yÒku ÔÞkfw¤ Au ‚nw >>31>> fif fwxu …ux rþþ AkŒe, ¼kRÞku ¼q¾ ™Úke òu ¾{kŒe > {kxu ËeÞku Ak…ku ËÞk fhe, y{u yÒk rð™k òþwt {he >>32>> ™k…u Ak… ÿÔÞ™k ÷u™kh, su™u ™rn ËÞk {nuh ÷„kh > ŒeÚkoðk‚e …kzu ƒwt{hký, yk…ku Ak…ku ykÃÞk òýwt «ký >>33>> ŒiÞu ƒkuÕÞku [khýeÞku yk…, Ä™ rð™k Œku ™rn ËiÞu Ak… > {he{xku òyku Xk÷kt ½uh, Œu™e y{khu ™rn ËÞk {nuh >>34>> yuðwt Ëu¾e ykhkt¼zk{ktrn, {wr™ fhðk ÷køÞk ºkkrn ºkkrn > ykŒku „k{ Þ{…whe suðwt, fneyu fwÁûkuºk ð¤e yuðwt >>35>> suðk „ku{Œe{ktrn „w„¤e, …k…e yrÄf yuÚke yk ð¤e > ‚ðuo Ëw:¾Œýk su Ëu™kh, yktrn ykðe {kxu ™rn ËÞk fu™u ÷uþ, ðkÁt …wAe òuô ¾kuxe {uþ > fnu {wr™ ‚wýku ¼kEyku ðkŒ, Œ{u f]»ý¼õŒ Aku ‚kûkkŒ >>37>> rËÞku Ak…ku Œ{u ËÞk fhe, òô ƒux nwt r™h¾e nrh > ŒiÞU ‚kt¼¤e {wr™™k ƒku÷, n‚e fÌkwt Œwt Aku …þwŒku÷ >>38>> ykðu ÄwŒk ½ýk Œws suðk, rð™k Ä™u Ak…ku ƒnw ÷uðk > „so nkuÞ Œku Ä™ ËuR™u, ƒwZk ò ½uh Ak…ku ÷R™u >>39>>

ð~Þkt

™h™kh

>>36>>


ŒiÞU ƒkuÕÞk {wr™ ‚w¼k„e, ¼kE Ä™ ºkÞk fnu Œwt suðk íÞk„e™u òýwt, hk¾u ftÚkk fku…e™{kt ™kýwt >>40>> …Ae ftÚkk rËÄe {wr™ nkÚku, òuR …xfe …]Úkðe {kÚku > fnu sxk{kt ßÞkt íÞktrn hk¾u, ‚kÄw ™kuÞ fkuR Ä™ …k¾u >>41>> y{uŒku ™rn ‚kÄw Œu suðk, y{u Mðkr{™khkÞý ‚uÔÞk > ßÞkhu Œwts Mðk{eS™ku ‚kÄw, íÞkhu Œku ™kýwt ƒu‚þu ðkÄw >>42>> Œkhk Mðk{e …k‚u ƒnw Ä™, fhu Au {kuxk{kuxk s„™ > {kxu þeË ¾kuxe ÚkkA Xk÷ku, Ak… ÷uŒku Ä™ ÷kðe yk÷ku >>43>> yuðu ‚{u ykÔÞku yuf ¾k¾e, hku¤e hk¾{ktrn Ëun yk¾e > ÷kun r[r…Þku ÷eÄku Au nkÚku, sxk {kuxe ®ðrx ð¤e {kÚku >>44>> feÄe fuVu fhe yktÏÞku hkŒe, [k÷u {hzkŒku fkZŒku AkŒe > ¼ktøÞ „ktò™e ¼u¤e fkuÚk¤e, ƒku÷u „¤uÚke ðkýe „ku„¤e >>45>> ykðe yxõÞku fnu ãku {™u Ak…wt, y{u íÞk„e Œwt™u Ä™ ™k…wt > ƒkuÕÞku yzƒt„kR{kt „k¤, ‚wýe WXâku [khý ŒŒfk¤ >>46>> Ík÷e zkZe [wtÚke Íxk ð¤e, {nkuh …kt[ {kÚkuÚke r™f¤e > fÌkwt òu {wr™ yktrn™e heíÞ, y{khu Œku …i‚k ‚kÚku «eŒ >>47>> ‚kÄw Œwt Ä™ ykÃÞ ™u ÷kðe, ™rn Œku Úkkþu „rŒ Œkhe ykðe > fnu {wr™ sxk {khu ™Úke, ftÚkk fki…e™{kt Ä™ õÞktÚke >>48>> …Ae [kÕÞku [khý nkt‚e fhe, þeË ðý{kuŒu òA {he > òu ykðu Œkhk ƒk…™ku ƒk…, Ä™ rð™k ™ð ykr…Þu Ak… >>49>> …Ae {wr™ ÚkÞk Au WËk‚e, ËeXkt …ezkŒkt ŒehÚkðk‚e > …hËw:¾u Ëw:¾kýwt Au {™, [kÕÞk fnu ™ ÷uðwt yktrn yÒk >>50>> ƒu‚e ƒurz{ktrn …nkuíÞk ƒux, …ze ÷kt½ýu {r¤Þwt …ux > fhðk Ëþo™ …kuéÞ{kt …uXk, Ak… rð™k ËhðkrýÞu ËeXk >>51>> fnu òA ¼køÞku rfÞkt ¼„ðk, Œwt þwt ykÔÞku Aku y{™u X„ðk > Ak… rð™k òA Akt™ku{kt™ku, f…xe Aku fkuR ‚kÄw þk™ku >>52>> ËR Xu÷k W„k{e X…kx, {wr™ n‚e ƒuXk ‚k{u nkx > rŒÞkt ykÔÞku ƒúkñý „w„¤ku, Äh™ku Ä{o Úkfe ðu„¤ku >>53>> Œu™u fnu yu{ {wr™hks, {™u Ëþo™ fhkðku {nkhks > rð« fnu yktrn™e yuðe heíÞ, fu𤠅i‚k ‚kÚku ‚nw™u «eíÞ >>54>> ™kýwt ÷R ðu[u r™s™kh™u, yk…u ‚wŒk ¼r„™e òh™u > Œu™e yk þnuh{kt ™rn ÷ks, ƒeòt ƒnwƒnw fhu yfks >>55>> Œkhe …k‚u nkuÞ Ä™ fktR, [kÕÞ WŒkYt nwt ½h{ktR > ‚ðuo ðkŒu ÚkkRþ ‚wr¾Þku, ™rn Œku òRþ ÿ»ý™ku Ëw:r¾Þku >>56>> ŒiÞU fnu {wr™ Mðk{e™k Aeyu, Ëk{ ðk{ Úkfe Ëqh hneyu > ŒiÞU ƒkuÕÞku ð¤e rð« s™, Œkhk „wÁ …k‚u ƒku¤wt Ä™ >>57>> ð¤e fnuðkÞ Au «¼w yk…u, Œu™u {wfe ykÔÞku rþÞu …k…u >

y{u

íÞk„e

>


yu{ frn™u ƒúkñý „Þku, {wr™™u {™ ûkku¼ ™ ÚkÞku >>58>> ƒeòt ƒnw ykðu …whðk‚e, Ëu¾e r™hÄ™ ™u fhu nkt‚e > fif zhkðu Ëu¾kzu yktÏÞ, yrŒ Ëwü Ë÷u Ä™ÄktÏÞ >>59>> ð¤Œwt {wr™Þu {™ rð[kÞwO, íÞk„e ykðþu yktrn nòYt > Œun {wr™™e rþ…uh Úkkþu, Ëþo™ rð™k Ëw:¾e ÚkR òþu >>60>> …¤ yuf nwt yktrn ™ hnwt, ð¤wt ðkx …t[k¤™e ÷nwt > …ý fhe „wÁyu yk„LÞk, ykrðþ {kt Ak… Ëþo™ rð™k >>61>> yun ð[™ ¾xfu þheh, fu{ fhþu nðu ƒ÷ðeh > Ak… Ëþo™ rð™k …kAku òô, „wÁS™ku „w™u„kh Úkkô >>62>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu yÞkuæÞkðk‚e ™u ‚Âå[Ëk™tË{wr™ îkrhfkt „Þk yu ™k{u ƒkýwt{wt «fhý{T >>92>> …qðoAkÞku– suðe „ýeÞu „ku{Œe, Œuðwt s ykhkt¼zwt „k{ > ƒux …ý ƒeswt ™rn, òýwt ºkýu Ä{o™kt Äk{ >>1>> ƒúkñý ûkrºk ði~Þ þwÿ, ‚nw fhu Ëk{ Ëk{ > …i‚k fkhý «ký ÷uðk, ƒuXkt …wY»k ™u ðk{ >>2>> Ëk{ rð™k Ëhþ™™e, Awrx Œu ™ fhu Auf > ykþk ŒS {wr™ ytŒhu, …Ae fÞkuo yu{ rððuf >>3>> ytŒhò{e yk…þu, Ëþo™ òýe r™sËk‚ > áZ yk‚™u ƒuXk {wr™, {™{kt ykýe rðþðk‚ >>4>> [ku…kR– …Ae {wr™ ƒuXk áZ æÞk™u, {ktzâwt y¾tz ¼s™ yufŒk™u > nŒk yk…u ÷ûkðk™ yrŒ, ÓËu Ëu¾u nrh™e {qhrŒ >>5>> ŒkuÞ „wÁyu fÌkwt Au ð[™, Œu{ fhðk RåAu Au Ëþo™ > ÚkÞk yu Xk{u W…ðk‚ [kh, ð¤e ŒS ŒkuÞ™ku ykÄkh >>6>> {wr™ nkÚk òuze nrh yk„u, fhu MŒð™ Ëþo™ {k„u > sÞf]»ý «‚Òk Úkkyku yks, rËÞku Ëþo™ {™u {nkhks >>7>> sÞ sËw…rŒ s„ðtË, sÞ Yrf{ýe…rŒ hkstË > sÞ ¼ð ƒúñk…rŒ ™kÚk, sÞ MŒð™ fhu ‚wh‚kÚk >>8>> feŠŒ ¼ÂõŒ ‚íÞ Ä{o fneyu, Œu™k yk©ÞY… nrh ÷neyu > îkhk{rŒ …rŒ Ëe™ òýe, fhku {uh ÷uh {™ ykýe >>9>> Œ{u yk„u W„krhÞk Ëk‚, fhe y‚whs™™ku ™kþ > …wÞkO ÿki…Ëe r[h ËÞk¤, ykÔÞk „Yz ŒS ŒŒfk¤ >>10>> ŒkÛÞk fuþ Ëwüu fhe yLÞk, Œu™e rºkÞk fhe fuþ rð™k > ð¤e Ëwhðk‚k Ëuðk þk…, ykÔÞk rþ»Þ ‚t„u ÷R yk… >>11>> ŒuÚke …ktzð W„khe ÷eÄk, s{e þkf Œ]ó ‚nw feÄk > …krhòŒf Mð„oÚke ykýe, hkS fhe ‚íÞ¼k{k hkýe >>12>> ¼ki{k‚wh {khe fÞwO fk{, nÞkuo „ðo ‚whuþ™ku ~Þk{ > ƒeòt fhe ƒnw ƒnw fks, s™ yk„u W„kÞko {nkhks >>13>>


WæÄðeÞ nwt Œ{™u ykþhe, fkuxe fkuxe sŒ™ {U fhe > fu{ ËuŒk ™Úke Ëhþ™, hkÞ hýAkuz ÚkR «‚Òk >>14>> ykðe fu{ fhe fXýkR, nwtŒku rð[kYt Awt {™{ktR > ð‚wËuð Ëuðfe ƒtÄkðe, fhe ÷e¤k „kufw¤{kt ykðe >>15>> hkÏÞkt ƒkh ð»ko ƒtÄe¾kýu, Œu Œku ‚nw s„Œ{kt òýu > ŒuËe fÞwO Œwt fXý {™, ™Úke ŒßÞwt þwt nS {kun™ >>16>> ½ýwt nuŒ fhe „ku…e‚kÚk, Œu™u ŒS ykÔÞk yktrn ™kÚk > {u÷e hkuŒe hͤŒe ð™u, Œu™e {nuh ™rn fktR {™u >>17>> Œu™e Œus {u÷e ™Úke {rŒ, {khe fu{ ‚kt¼¤ku rð™rŒ > ð¤e fhe r™sfw¤ ™kþ, ykðe yktrn ð~Þk yrð™kþ >>18>> òýe ÞkËð ¼qr{™ku ¼kh, fÞkuo Akuxk{kuxk™ku ‚tnkh > yus ðu„{kt [Zâwt Au {™, Œu ‚kYt …ezku Aku r™ss™ >>19>> …k…e …k‚¤u s™ …ezkðku, Œ{u Ëe™ƒtÄw þk™k fnkðku > Ä™ðk¤k Ĭk ƒnw yk…u, r™hÄ™™u r™íÞ ‚tŒk…u >>20>> «¼w íÞk„e òu Œ{khk s™, Œu™u …k‚¤ õÞkt Úkfe Ä™ > Œu™wt fhŒk ™Úke W…hk¤wt, Œ{u fkðku Aku Ëe™ËÞk¤w >>21>> r™Äo™™wt Ä™ Aku {nkhks, ð¤e fnkðku „heƒ r™ðks > y™kÚk™k ™kÚk ¼„ðk™, fkthu ™ ‚wýku rð™rŒ fk™ >>22>> Œ{™u ðnk÷k WæÄð yíÞtŒ, Œu™k ‚t«ËkÞ™ku nwt ‚tŒ > suðku Aô Œuðku ™kÚk Œ{khku, ðk÷kS {ws™u { rð‚khku >>23>> ÚkkÞ AkuYt fAkuYt òu fkuÞ, Œsu ™rn Œu™u ŒkŒ ŒkuÞ > yu{ fne™u ÄheÞwt æÞk™, ËeXk ytŒh{kt ¼„ðk™ >>24>> ykhíÞðk™™e ykhíÞ òýe, {éÞk {wr™™u ‚kht„…kýe > {nkðrË yufkËþe rðsÞk, Œu r™rþ {wr™…h rhrÍÞk >>25>> ËeÄkt ytŒh{kt Ëþo™ ™kÚku, ÷û{e ‚íÞ¼k{k Au ‚kÚku > fkuxe ‚qÞo‚{ ysðk¤u, WæÄð ‚kíÞrf [{h Zk¤u >>26>> yswo™u Aºk f™f™wt ÄÞwO, ™kiŒ{ Y…u {wr™{™ nÞwO > ™e÷ f÷uðh ™ehË suðwt, {wr™ fhu Ëþo™ yuðwt >>27>> ËeXk ytŒhu ytŒhò{e, ðkæÞwt yk™tË ðuË™k ðk{e > …Ae ¼kðu ƒkuÕÞk ¼„ðk™, {wr™ {køÞ {køÞ ðhËk™ >>28>> su {kr„þ {wr™ {ws …k‚u, Œu yk…eþ yrÄf nw÷k‚u > yu{ fne ytŒÄko™ rÚkÞk, {wr™ æÞk™Úke ŒŒo òr„Þk >>29>> ÚkR ÔÞkfw¤ ™e‚Þko ƒnkh, ËeXk Œu{™k Œu{ {whkh > ytƒh yk¼q»ký yrŒ ¼khe, {kÚku {w„x Au ‚w¾fkhe >>30>> ftXu nkh {™kunh {kurŒ, «‚Òk{w¾u þku¼u þrþßÞkurŒ > ¼ws [kh{kt ykÞwÄ [kh, þt¾ [¢ „Ëk …È ‚kh >>31>> yuðk ykÞwÄ Ähe™u nkÚku, rËÄkt Ëþo™ îkrhfk ™kÚku >


ð¤e «u{kÄe™ {wr™ òuÞk, ‚Ìkwt fü òýe ™kÚk {kuÌkk >>32>> …Ae y÷ƒu÷ku yZ¤ ZéÞk, {wr™™u Wh{kt ÷R {éÞk > ðk÷ku fnu Œ{™u su ðnk÷wt, {k„ku{k„ku {wr™ðh yk÷wt >>33>> {wr™ fnu sÞ {t„¤ {qhrŒ, ÞËw…rŒ ™ {u÷wt WhÚke > Œ{u Aku fÁýk™k ËrhÞk, Ëþo™ ËR Ëw:¾ ‚tfx nrhÞkt >>34>> nðu {k„wt Awt nwt ƒnw™k{e, ‚wýku r[¥k ËR {khk Mðk{e > y{khu „wYyu yk¿kk feÄe, íÞk„e „]neyu rþ»k Ähe ÷eÄe >>35>> îkrhfkt™e Þkºkk fhe ÷uðe, n{ýkt yk¿kk y{™u Au yuðe > {wr™ fnu „]ne Ä™ Ähþu, íÞk„e fu{ fhe ŒeÚko fhþu >>36>> {™u su ðeŒe Œu fne Ëk¾wt, yu rðæÞu ÷kuf …ezkÞ ÷k¾wt > „ku{Œe{kt ™kŒkt ƒtÄe rfÄe, {™u Ak…ku …ý ™ð rËÄe >>37>> ÚkÞk W…ðk‚ yr„Þkh, íÞkhu Œ{u {r¤Þk {whkh > ™{uhk ƒuXk …R‚k ÷uðk, ™ {¤u íÞk„e™u ™kýwt Ëuðk >>38>> {kxu yu {k„wt r[¥k Äheyu, ‚nw™u ŒeÚko ÚkkÞ Œu{ fheyu > …Ae ™kÚk ƒkur÷Þk rð[khe, fÌkwt ð[™ ‚ðuo rnŒfkhe >>39>> {wr™ ‚íÞ {k™u ðkŒ {khe, ‚ðuo …qheþ RåAk nwt Œkhe > ÷ku¼e r™ËoÞ ŒeÚko hnu™khk, ÷wtxu Ä™ …ezu s™ {khk >>40>> Œu {kxu ðhŒk÷ ykðeþ, ‚ðuo ŒehÚk ‚t„u ÷kðeþ > ÷û{e™khkÞý™e {qhrŒ, Œu{kt ðr‚þ fnu ÞËw…rŒ >>41>> Ak… „ku{Œe ‚t„u ÷Rþ, íÞk„e „]rn™u Ëþo™ ËRþ > Úkkþu ‚nw™u Ëþo™ íÞktR, nðu ™Úke hnuðwt …¤ yktR >>42>> ‚íÞ ð[™ {k™ku {wr™ {kYt, Œ{u ykðu ÚkÞwt ½ýwt ‚kYt > nðu ‚w¾u [k÷ku Œ{u ÞktÚke, swðu ðkx „ku{Œeyu ‚t„kÚke >>43>> yu{ {wr™™u frn ¼„ðk™, …Ae ÚkÞk Au ytŒhÄk™ > {wr™yu rð[kÞwO {™{ktÞu, ÚkÞkt Ëhþ™ „wYf]…kÞu >>44>> …Ae {„™ ÚkR {wr™ ðéÞk, ykðe yÞkuæÞkðk‚e™u {éÞk > …wAe ¾ƒh …hM…hu, fÌkwt ™ fÌkwt Œu {wr™ðhu >>45>> nŒku rËð‚ Œu îkËrþ, fhe …khýkt íÞkt hÌkk r™rþ > ÚkÞwt ‚ðkh [kr÷Þk ‚nw, ‚kt¼hu îkrhfkt ƒnw ƒnw >>46>> Ë÷u Ëw:¾e ‚wðu ‚nw ßÞkhu, Ëu¾u Mð¡k{kt f]»ý™u íÞkhu > òýwt ‚t„u ykðu Au {nkhks, ¼u¤ku ÷R ‚ðuo ‚{ks >>47>> yu{ r™íÞu fhŒk Ëþo™, ykÔÞk „Zzk{kt ‚nw s™ > ‚tæÞk‚{u ‚¼k{ktrn ~Þk{, ƒuXkŒk ‚tŒ™k ‚w¾Äk{ >>48>> rŒÞkt fÞkO ËtzðŒ ykðe, nuŒu ÷eÄk …k‚¤ ƒku÷kðe > ¼÷u sR ykÔÞk îkhk{rŒ, ÄLÞ ÄLÞ Œ{khe ¼„rŒ >>49>> …Ae ƒkuÕÞk {wr™ðh yk…u, ykÔÞk fwþ¤ Œ{ «Œk…u > M™k™ Ak… Ëþo™™wt Ëw:¾, ŒuŒku fu{ fÌkwt òÞ {w¾ >>50>>


‚wýe íÞk„e ÚkÞk Au WËk‚u, rŒÞkt yk…ýu fu{ sðkþu > ðh ËeÄk™e ðkŒ fne ßÞkhu, íÞk„e «‚Òk ÚkÞk ‚nw íÞkhu >>51>> ‚wtýe „wÁyu fÞkuo ‚Œfkh, ¼køÞðk™ Œwt ‚kÄw y…kh > {wr™ fnu «Œk… Œ{khku, nðu ðhŒk÷ ðnu÷k …Äkhku >>52>> Mðk{e «‚Òk ÚkR yu{ fÌkwt, òðwt ðhŒk÷u r™ùu yu ÚkÞwt > Vw÷Ëku÷ su Vk„ýþwrË, …nku[ðwt …wLÞ{ Ë™ ŒurË >>53>> íÞk„e „]ne ƒkR ¼kR sun, ÷¾e fk„¤ ŒuzkÔÞk Œun > Œu hkrºk ‚nw M{hý fhŒk, ‚ðuo ‚tŒ yk™tË{kt ‚wŒk >>54>> rËXk Mð¡k{kt ÷krz÷ku ÷k÷, h{k ‚rnŒ òŒk ðhŒk÷ > ƒkuÕÞk …hM…h …h¼kŒ, fne Mð¡k™e „wY™u ðkŒ >>55>> Mðk{e fnu ‚íÞ ðkŒ ‚khe, fhku ðhŒk÷ òðk ŒiÞkhe > [kÕÞk ‚kŒBÞu ‚nw s™ð]tË, „ZzuÚke Mðk{e ‚nò™tË >>56>> fhe Wí‚ð …h ŒiÞkhe, ‚t„u ÷uR ½kuzk™e y‚ðkhe > ðkSðk„ „úne zkƒu nkÚku, ÷eÄk ‚w¼x s™ ƒnw ‚kÚku >>57>> ½kuze þku¼u ‚ku™uhe ‚ksu, ïuŒ ð† …nuÞkO Au {nkhksu > fuþh fwtfw{ rŒ÷f fÞkO, ™kiŒ{ Y…u s™ {™ nÞkO >>58>> {s÷u {s÷u ÚkkÞ WŒkhk, ‚t½ ‚rnŒ hnu „k{ ƒkhk > fwtz¤ ¾‚ŒuÚke ƒkuY hÌkk, ‚ªSðkzuÚke ðhŒk÷ „Þk >>59>> þwËe yufkËþe ðhŒk÷, ykÔÞk ™kÚk ‚kÚk ÷R {hk÷ > ykÔÞk Œu rË™ îkhfkt™kÚk, hkýe Yrf{ýe ÷R ‚kÚk >>60>> ÷û{e™khkÞýY…u f]»ý, fhu ƒnw Ëuþ™kt s™ ÿ»ý > îkrhfktÚke hýAkuz ykÔÞk, ðMÞk ðhŒk÷u s™{™ ¼kÔÞk >>61>> fÞkuo Wí‚ð Vw÷Ëku÷ ¼khe, …qßÞk rþ»Þu Mðk{eyu {whkhe > îkrhfktÚke [kÕÞk suËe ™kÚk, ‚ðuo Ëuð ŒeÚko ykÔÞkt ‚kÚk >>62>> Äkh Œ¤kð ‚wtËh yrŒ, f]»ý fnu íÞkt hnku „ku{Œe > ƒeò Ëuð ŒeÚko yk‚…k‚, ðk÷u fhkÔÞku ðhŒk÷u ðk‚ >>63>> fÌkwt Mð¡k{kt îkrhfk™kÚku, {khkt ykÞwÄ Ak…ßÞku nkÚku > ð[™u Ak… yk…e ðhŒk÷, ™h™khe ÚkÞkt ‚nw r™nk÷ >>64>> hk{™ð{eyu …qò fhe, rð{¤k yufkËþe yåÞko nrh > rŒÞkt sÞsÞ ƒku÷u Au s™, Ëu¾e Ëwü™kt ËkrÍÞkt {™ >>65>> yu{ ÚkkÞ ÷e¤k r™íÞ ™ðe, fnu yuf {w¾u fu{ frð > r™íÞ Œ¤kðu rƒhksu ™kÚk, {wr™ ‚Œ‚t„e ÷R ‚kÚk >>66>> rŒÞkt ÚkkÞ W¥kh «þ™, fhu y™uf s™ Ëþo™ > ðksu ðkStºk rŒÞkt y…kh, ÷kðu …qò s™ ƒnw ðkh >>67>> ÷R …e[fkhe nrh nkÚk, h{u ht„u ‚¾k ‚t„u ™kÚk > ð¤e yk…e yk¿kk yrð™kþ, „kyku „hƒe h{ku s™ hk‚ >>68>> „k¤u ‚h ‚Œ‚t„e ‚nw, Ëu¾e hkS ÚkkÞ ðk÷ku ƒnw >


ßÞkhu ykðu WŒkhu {nkhks, W…zkðu $xâku {trËhfks >>69>> yuf rË™ hkS ÚkR ™kÚk, {éÞk {wr™™u ¼he ¼he ƒkÚk > ð¤e s{kzu s™™u yk…u, yuŒku ðkŒ ykðu fu{ {k…u >>70>> yu{ ÷e¤k fhe ƒnw Ë™, òuR s™ ÚkÞk Au {„™ > fÞkuo Wí‚ð yuf {k‚™ku, …wheÞku {™kuhÚk Ëk‚™ku >>71>> …Ae «¼wS íÞktÚke …ÄkÞko, ykðe „Zzu yk™tË ðÄkÞko > ‚wtËh ð»ko Œu ‚kYt fneyu, [iºkþwËe yufkËþe ÷neyu >>72>> ŒurË Wí‚ð fhkÔÞku ðk÷u, ykÔÞk îkhfk™kÚk ðhŒk÷u > ‚íÞ ðkŒ ™sh™e rËXe, ÷k„u nrhs™™u yu {eXe >>73>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚Âå[Ëk™tË Mðk{eyu MŒwrŒ fhe™u îkrhfk™kÚku Ëþo™ rËÄkt ™u ðhŒk÷ ykÔÞk yu ™k{u ºkktýwt{wt «fhý{T >>93>> …qðoAkÞku– ð¤e ÷e¤k ðhŒk÷™e, fnwt yufkËþe™e y™q… > …kuŒu «¼wS …ÄkrhÞk, ~Þk{r¤Þku ‚w¾Y… >>1>> ‚wtËh ‚{iÞku ykrðÞku, fkŠŒf þwËe yufkËþe > ykÔÞku rË™ Wí‚ð™ku, fnu ‚tŒ™u nrh nw÷þe >>2>> yð~Þ ‚{iÞku yk…ýu, fhðku Œu ðh»kku ðh»k™ku > ‚Œ‚t„e íÞkt ‚nw {¤u, r÷Þu ÷k¼ Ëþo M…þo™ku >>3>> yu{ frn™u ftfkuŒhe, {u÷e ÷¾e™u {nkhks > ðhŒk÷ ðnu÷k ykðßÞku, ‚Œ‚t„e ‚nw {wr™hks >>4>> [ku…kR– …Ae …kuŒu ÚkÞk Au ŒiÞkh, ‚t„u ÷R ‚¾k y‚ðkh > …nuÞkO ytƒh ‚wtËh yt„u, þku¼u ~Þk{¤ku ‚¾k™u ‚t„u >>5>> fhu {s÷u {s÷u {wfk{, …qhu s™™k {™™e nk{ > fkheÞkýe f{eÞkýwt „k{, ykÔÞk ykzuðu ‚wtËh ~Þk{ >>6>> íÞktÚke ðk÷ku ykÔÞk ðhŒk÷, r™Š¾ s™ ÚkÞk Au r™nk÷ > s™ òuR …kBÞk Au yk™tË, sÞsÞ ƒku÷u s™ð]tË >>7>> rËÞu Ëþo™ «‚Òk ™kÚk, r™Š¾ ‚w¾ r÷Þu ‚nw ‚kÚk > nrh nr‚ òuÞwt ‚nw ‚k{wt, …whe s™™k {™™e nk{wt >>8>> s™ òuze W¼k ‚nw nkÚk, yk…ku yk„LÞk y{™u ™kÚk > fhkrðÞu h‚kuR Œ{ fks, s{ku {nuh fhe™u {nkhks >>9>> nrhyu ¼k𠼄Œ™ku òuR, fÌkwt fhku W¥k{ h‚kuR > …Ae s™u ¼kus™ ƒ™kÔÞkt, sBÞk Sð™ Œu {™ ¼kÔÞkt >>10>> …Ae ð‚™ ¼q»ký …nuhkðe, fhe ykhŒe Œu {™ ¼kðe > …Ae s™ ÷køÞkt ‚nw …kÞ, hnußÞku ™kÚkS ytŒh{ktÞ >>11>> y{u Aeyu ™kÚkS Œ{khkt, ‚„kt ‚tƒtÄe ‚nw y{khkt > Œu™u fnu Au nr‚ Sð™, ‚kYt fhßÞku ‚nw ¼s™ >>12>> yu{ s{u s™™u WŒkhu, s™ s{kze fkhßÞ ‚khu >


fkuR [h[u [tË™ WŒkhe, fkuR Aktxu „w÷kƒ™kt ðkrh >>13>> fkuR [ku¤u y¥kh ykðe yt„u, fkuR …nuhkðu nkh W{t„u > fkuR Œkuhk „shk Vw÷™k, …nuhkðu nkh {kU½k {w÷™k >>14>> yu{ ÷kðku r÷Þu ‚nw s™, «¼w Au ‚nw …h «‚Òk > …Ae yu{ ƒkuÕÞk yrð™kþe, ‚wýku ‚Œ‚t„e {wr™ ‚tLÞk‚e >>15>> swðku hkÄkf]»ý™e {qhrŒ, y{khe …ý þku¼u Au yrŒ > Œu{ ™khkÞý ÷û{e…rŒ, ‚khkt þku¼u Au Ä{o ¼„rŒ >>16>> ÚkÞku surËÚke yun™ku MÚkk…, ÚkÞkt ŒurËÚke ‚nw r™»…k… > yu{ ðkŒ fhu Au {nkhks, ‚wýu ‚í‚t„e {wr™hks >>17>> ‚kt¼¤e s™ nhÏÞkt y…kh, sÞsÞ ƒku÷u ™h™kh > ŒurË ðúŒ nŒwt yufkËþe, …whe Ëe…{k¤k Œun r™rþ >>18>> rŒÞkt ƒ…kuheÞk ytsðk¤u, ™kÚk ‚¼k W¼k ÚkR ¼k¤u > yks {éÞkt {™w»Þ y…kh, ƒnw …wY»k ™u ƒnw ™kh >>19>> ‚khk ‚{iÞk ‚wtËh ÚkÞk, yu{ frn™u nrh nr‚Þk > …Ae îkËþe …khýkt fhe, ykðe ƒuXk Au [kuŒhu nrh >>20>> rŒÞkt ðkStºk ðksu y…kh, fhu Ëþo™ ‚nw ™h™kh > ÷kðu …qò …qsðk ykÄkh, V¤ Vw÷ ™u y{qÕÞ nkh >>21>> Œuýu þku¼u Au ~Þk{ {qhrŒ, ÚkkÞ W¥kh «§ yrŒ > yu{ ÷e¤k fhu ¼„ðk™, rËÞu Ë™¼h Ëþo™Ëk™ >>22>> ‚ðuo ‚w¾ r÷Þu s™ òuR, yu{ fhŒkt rðíÞk Ë™ ËkuR > …Ae ykÔÞku …wLÞ{™ku Ë™, ykÔÞk Ëhþ™u ƒnw s™ >>23>> Œu™u Ëþo™ rËÄkt ËÞk¤u, yrŒ ‚k{ÚÞo ‚rnŒ f]…k¤u > ŒuŒku Ëþo™ fhe™u „Þk, ‚Œ‚t„e íÞkt ‚ðuo hÌkk >>24>> …Ae ‚ktsu …qhe Ëe…{k¤, ƒuXk yk‚™ Wå[u ËÞk¤ > ‚ðuo s™ òuR hÌkk ‚k{wt, r™Š¾ ™kÚk …qhu niÞu nk{wt >>25>> …Ae ™kÚk ƒkuÕÞk yu{ ðký, ‚ðuo ‚kt¼¤ku ‚tŒ ‚wòý > …qhku ÚkÞku Wí‚ð™ku Ë™, òßÞku ßÞkt ßÞkt fÌkwt íÞkt s™ >>26>> fktRf ‚tŒ hnußÞku y{ ‚kÚk, òðwt ‚whŒ ƒkuÕÞk yu{ ™kÚk > yu{ fne™u W¼k ÚkÞk ð¤e, ykðku {r¤Þu {tz¤e {tz¤e >>27>> y÷ƒu÷kuS yZ¤ ZéÞk, ‚ðuo ‚tŒ™u nuŒu þwt {éÞk > ‚tŒ [kÕÞk ‚nw rþ¾ {k„e, «eŒu …kÞ «¼wS™u ÷k„e >>28>> …Ae …kuŒu fhe Au ŒiÞkhe, [kÕÞk ‚whŒ…h ‚w¾fkhe > y÷ƒu÷kuS ytŒhò{e, ykÔÞk ƒku[k‚ýu ƒnw™k{e >>29>> rŒÞkt ‚wtËh fhe h‚kuR, sBÞk ™kÚk ‚¾k ‚tŒ ‚kuR > hne hkíÞ [kÕÞk ŒŒfk¤, ykÔÞk Ëuðkýu Ëe™ËÞk¤ >>30>> …wh…rŒ ‚w{rŒ Au ‚khku, fÞkuo Œu™u Œu ½uh WŒkhku > ‚nw hkS ÚkÞk r™ss™, fhe {nkhks™kt Ëhþ™ >>31>>


‚wtËh fhkðe ‚khe h‚kuR, sBÞk ™kÚk ¼kð Œu™ku òuR > fhðk y™uf Sð™kt fks, …Ae {ne WŒÞko {nkhks >>32>> Œu™u Œzu ykÔÞwt Œ¤kð, rŒÞkt ƒu‚e ƒkuÕÞk …Ae {kð > yktrnÚke ykðþu fkuý „k{, rfÞkt fhþwt yks rðþhk{ >>33>> ŒiÞu yuf ƒkuÕÞku nrhs™, ðk÷k ykðku y{khu ¼ð™ > …Ae {wr™ yufu òuzâk nkÚk, nðu r‚Äk …ÄkrhÞu ™kÚk >>34>> ƒnw rË™™e ySo Au {khe, «¼w …qhe fhku íÞkt …Äkhe > íÞktÚke ™kÚk ÚkÞk y‚ðkh, WŒÞko „k{ fkhu÷e ƒnkh >>35>> rŒÞkt fhkÔÞku ‚wtËh Úkk¤, sBÞk ËÞk fhe™u ËÞk¤ > yk…e ‚¾k™u ‚w¾ze ‚khe, hÌkk hkíÞ rŒÞkt ‚w¾fkhe >>36>> íÞktÚke [kÕÞk Au Ëe™ËÞk¤, {nuh fhe ‚t¼kÞko {hk¤ > òyku ÷kðku {wr™™u ƒku÷kðe, fhu Ëþo™ ‚tŒ ‚nw ykðe >>37>> …Ae íÞktÚke [kÕÞk y÷ƒu÷, [k÷u ðu„u fhu ™rn ðu÷ > ykÔÞwt yhÛÞu yuf ‚hkuðh, rŒÞkt WŒÞko ~Þk{ ‚wtËh >>38>> ™kÌkk ™eh òuR r™h{¤, …qò fhe r…Äkt r{ü s¤ > …Ae íÞktÚke ÚkÞk y‚ðkh, ykÔÞk yk{kuãu «kýykÄkh >>39>> rŒÞkt ¼è ð‚u Ëe™k™kÚk, ‚Ëk hnuAu su ~Þk{™u ‚kÚk > ð¤e ðrýf nhSð™, r™Š¾ ™kÚk™u ÚkÞku {„™ >>40>> …Ae W¼ku òuze yk„u nkÚk, fhku ¼kus™ hnku yktrn ™kÚk > íÞkhu ~Þk{ fnu ‚kt¼¤ku s™, fhkðßÞku {wr™™u ¼kus™ >>41>> yu{ frn™u [kr÷Þk Mðk{e, ykÔÞk „k{ ƒwðu ƒnw™k{e > rŒÞkt ¼õŒ ð‚u fk™Ëk‚, ykÔÞk Œu™u ½uh yrð™kþ >>42>> fhe ¼kus™ hs™e hÌkk, rŒÞkt W¥kh ™u «§ ÚkÞk > ykÔÞk íÞkt {kuxk {rn…rŒ, r™Š¾ ™kÚk™u fhe rð™rŒ >>43>> «¼w y{u Œ{khk òu Aeyu, ½ýwt ½ýwt {w¾Úke þwt fneyu > rŒÞkt frðyu fÞwO MŒð™, Âîs ™k{ Œu „kuðhÄ™ >>44>> ‚wýe ™kÚku fÞkuo ‚Œfkh, ŒU fÌkk yuðk Au s„ËkÄkh > yu{ fne WXâk yrð™kþe, ‚Ëk ~Þk{ ‚wtËh ‚w¾hkþe >>45>> hÌkk hkíÞ ‚w¾u yun Xk{, …Ae ykÔÞk Au fu÷kuË „k{ > rŒÞkt …wÞkuo s™ {™ ¼kð, íÞktÚke ykðe WŒÞko Œ¤kð >>46>> ‚wtËh ‚kYt íÞkt þhfhk ðkhe, fhe …k™ [kÕÞk ‚w¾fkhe > ykÔÞk þnuh ¼Y[{kt ~Þk{, …qhe s™™k {™™e nk{ >>47>> …Ae íÞkh fhkrðÞkt ÍkÍ, ‚t½u ‚rnŒ WŒÞko {nkhks > ™Ëe ™{oËk ™k{u Œu ‚R, M…Šþ [hý …kð™ ÚkR >>48>> ½ze ƒuXk ðk÷ku Œu™u Œx, rŒÞkt hkS fÞko Au ¾uðx > íÞktÚke [kÕÞk [Œwh ‚wòý, fÞkO ytf÷uïhu {u÷ký >>49>> ykðe …kÞ ÷køÞku …wh…rŒ, yks ykÔÞk ™kÚk y{ðrŒ >


nŒe ½ýk rËð‚™e nk{, yks r™Š¾ ‚ÞkO {khkt fk{ >>50>> ËR Ëhþ™ Œu™u ËÞk¤, …Ae sBÞk ™kÚk ™u {hk÷ > …Ae ðuÕÞ …h …kuZâk ~Þk{, hÌkk hkíÞ ðk÷ku yun „k{ >>51>> ÚkÞwt ‚ðkh [kr÷Þk ‚tŒ, ‚t½¼u¤k þku¼u ¼„ðtŒ > fnu ‚¾k™u ©e ¼„ðk™, nk÷ku nðu òRyu rnLËwMÚkk™ >>52>> ‚wtËh s™{¼qr{ y{khe, yu{ fnu ‚¾k™u ‚w¾fkhe > yuðe ðkŒ fnuŒkt ðkx{ktR, ykðe ™Ëe WŒheÞk íÞktR >>53>> fhe M™k™ …qò yun Xk{, ‚wtËh ‚kÚkwt s{e [kÕÞk ~Þk{ > þku¼u ‚¾k ‚t„u ðk÷ku yk…, r™Š¾ ™h™khe ÚkkÞ r™»…k… >>54>> íÞktÚke ykðe Au yuf Œ÷kR, þku¼u ð]ûk íÞkt ‚wtËh AkR > rŒÞkt ¼ÿ ÚkÞk ¼„ðk™, ËeÄkt Ëk‚™u Ëhþ™ Ëk™ >>55>> íÞktÚke [kr÷Þk Ëe™ËÞk¤, ykÔÞk ™kÚkS „k{ fkuþk÷ > ykðe WŒÞko ðkrxfk òuR, rŒÞkt fhe Au yk…u h‚kuR >>56>> fÞkO ‚wtËh ‚whý þkf, ½ýu ½eyu …fkrðÞk …kf > yk…u s{e s{krzÞk s™, hÌkk hs™e íÞkt ¼„ð™ >>57>> rŒÞkt ykÔÞk ‚whŒ™k ðk‚e, ™h™khe su «fx W…k‚e > hÚk ðuÕÞ ÷kÔÞk ½ýe „kze, su{ {u½ „hsu y»kkze >>58>> …qðoAkÞku– fnwt ÷e¤k nwt fux÷e, yuf S¼u sþ y…kh > y™tŒ ÷e¤k ÷k÷™e, fkuÞ ™h ™ …k{u …kh >>59>> …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk, WŒÞko Œk…e Œeh > ‚t½u ‚neŒ ~Þk{¤ku, ™kÌkk r™h{¤ ™eh >>60>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku ðhŒkÕÞu «ƒkuÄ™e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u [kuhkýwt{wt «fhý{T >>94>>

…qðoAkÞku– ‚wtËh þnuh ‚whŒ™k, ‚Œ‚t„e ‚ðo ‚wòý > «¼wS íÞkt …ÄkrhÞk, s™nuŒu Sð™ «ký >>1>> [ku…kR– …Ae íÞktÚke [kr÷Þk ËÞk¤, ËeXe ðkxu ðkrxfk rðþk¤ > òuR òÞ„k ‚wtËh ‚khe, ðnu …k‚u r™h{¤ ðkhe >>2>> rŒÞkt rðrðæÞ™kt ðu÷e ð™, ƒeòt s™™u hnuðk ¼ð™ > rŒÞkt WŒheÞk yrð™kþ, ykÔÞk Ëhþ™u ƒnw Ëk‚ >>3>> ÷kÔÞk nkh …qò ƒnw …uh, ykÔÞk s™ su{ ®‚Äw÷uh > fhe …qò ÷k„u ‚nw …kÞ, ðk÷k ykðk hnußÞku Wh{ktÞ >>4>> yu{ MŒð™ fhu ƒnw s™, fnu ¼÷u ykÔÞk ¼„ð™ > yks y{…h yZ¤ ZéÞk, ƒnw Ë™™k ðkÞËk ðéÞk >>5>> yuðe ‚kt¼¤e Ëk‚™e ðkýe, nuŒu ƒku÷kÔÞk …kuŒk™k òýe > …Ae s™u fhkÔÞkt ¼kus™, sBÞk ¼kð òuR ¼„ð™ >>6>> sBÞk ‚¾k ƒnw {wr™s™, …Ae ÚkR ‚tæÞk ðeíÞku Ë™ > hÌkk hkíÞ ‚w¾u yun Xk{u, …Ae þwt þwt fÞwO ‚w¾Äk{u >>7>>


…kuZe òr„Þk Sð™«ký, fhðk ƒnw Sð™kt fÕÞký > fÞkuo r™íÞ rðrÄ Œu ËÞk¤u, ËÞk®‚Äw Ëe™«rŒ…k¤u >>8>> íÞktÚke WXâk …kuŒu ¼„ðk™, rËÄkt Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™ > …Ae s™ ÷kÔÞk ‚w¾…k÷, ‚wtËh Ë…oýu rËþu rðþk÷ >>9>> Œuýu ƒuXk …Ae ƒnw™k{e, y÷ƒu÷kuS ytŒhò{e > ðksu ðkStºk yk„u y…kh, ÄkÞkt Ëhþ™u ‚nw ™h™kh >>10>> Äehu Äehu Ähu …„ ¼kuR, s™ {„™ ÚkÞk ™kÚk òuR > …Ae rþðk÷Þ „Þk ‚wòý, fhðk ƒnw Sð™kt fÕÞký >>11>> íÞktÚke ðéÞk Au Ëe™ËÞk¤, fÌkwt s™ ÚkÞku «¼w Úkk¤ > nŒe h‚kuR ™Sf …k‚, s™u s{krzÞk yrð™kþ >>12>> …Ae «u{uþwt …qSÞk ™kÚk, ‚wtËh ð† …nuhkrðÞkt nkÚk > [åÞkO [tË™ y¥kh ¼khe, yŠ… nkh ykhŒe WŒkhe >>13>> …Ae yk„u W¼k òuze nkÚk, sÞsÞ ƒku÷u {w¾u „kÚk > …qS ™kÚk ÷eÄku ÷kðku ¼khu, …Ae «¼wS ykÔÞk WŒkhu >>14>> rŒÞkt þku¼u ‚wtËh yktƒ÷e, ½ýe ½krx Au AktÞk òu ¼÷e > rŒÞkt ƒuXk ykðe ƒnw™k{e, y÷ƒu÷ku su ytŒhò{e >>15>> fnu {wr™ «íÞu ¼„ðtŒ, s{e ‚ßs Úkkyku ‚nw ‚tŒ > yks òðwt Au þnuh{kt ‚nw™u, Ëuðk Ëþo™ s™ ƒnw™u >>16>> yuðe ðkŒ fhe ßÞkhu ðk÷u, {k™e ÷eÄe Œu ‚nw {hk÷u > íÞktŒku íÞkh ÚkÞktŒkt ¼kus™, s{e ‚ßs ÚkÞk {wr™s™ >>17>> yu{ fhŒkt ðerŒ ½ze [kh, ykÔÞku ‚k{ku þnuh ‚hËkh > Œu™wt ™k{ yËuoþhS Au, yrŒ zkÌkku òŒu …khþe Au >>18>> {kuxk …whkýe …trzŒ ‚t„u, ykÔÞku Œuzðk yrŒ W{t„u > hÚk ðuÕÞ …k÷¾e …uˤ, ƒnw ðkStºk ‚t„u ‚ƒ¤ >>19>> ykðe ÷køÞku «¼wS™u …kÞ, r™Š¾ nhÏÞku yrŒ {™{ktÞ > …Ae y÷ƒu÷ku yZ¤ ZéÞk, ™kÚk ƒkÚk ¼he Œu™u {éÞk >>20>> ™kÚk fnu ‚w¾e Aku Œ™ {™u, fnu ‚w¾e nwt yks Ëþo™u > ƒnw rË™™e òuŒkuŒku ðkx, ðk÷k Œ{khkt Ëþo™ {kx >>21>> ƒnw ŒkÛÞwt Œ{u y{‚kÚku, yks {nuh fhe {ws {kÚku > su{ ykÔÞk Aku yks ÷nuh{kt, Œu{ ™kÚk …Äkhku þnuh{kt >>22>> fhu Ëþo™ ‚nw ™h™kh, ÚkkÞ ƒnw Sð ¼ð…kh > ™kÚk fnu ‚kYt [k÷þwt íÞktR, …ý hnuðk Yzwt ƒnw yktR >>23>> …Ae ŒŒo ÚkÞk y‚ðkh, [kÕÞk ‚whŒ þnuh {kuÍkh > yk„u …÷xý …k¤k y…kh, ƒeòt {™w»Þ nòhku nòh >>24>> ðksu rðrðÄ™kt ðkòt ð¤e, Zku÷ ºkkt‚k fkt‚kt ™u ðkt‚¤e > ¼uhe ¼wt„¤ hý®þ„kt Œqhe, Yze þhýkÞwt Mðh …qhe >>25>> ÚkkÞ ½kuh ™„khkt™e ½ýe, ƒnw þku¼u y‚ðkhe ƒýe >


[k÷u Äehu Äehu …„ Ähu, swðu s™ Œu™kt {™ nhu >>26>> þku¼u ~Þk{¤ku ‚wtËh ½kuzu, ‚khk ‚¾k ƒeò ƒnw òuzâu > þku¼u ‚whðk¤ ïuŒ yt„e, rþþu hUxku f‚wtƒe ‚kuht„e >>27>> Zku¤u [{h Œu …h Ëk‚, þku¼u yrŒYzk yrð™kþ > fuzu hÚk ðu÷ „kze ½ýe, ƒnw þku¼k …k÷¾e™e ƒýe >>28>> yu{ þku¼u Au ƒnw ‚{ks, [kÕÞk {wr™ ‚t„u {nkhks > ƒeòt ƒnw s™ ‚t„u ‚wòý, [kÕÞk su{ W÷xâku {uhký >>29>> [ze „Ëo Ztfkýku „„™, su{ ½xk fkZe [zâku ½™ > yuðe heíÞu «¼wS …ÄkÞko, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko >>30>> ykÔÞk þnuh{kt ‚wtËh ~Þk{, ÄkÞkt Ëþo™u …wY»k ™u ðk{ > ykðe W¼k Au ƒnw ƒòhu, ÷u¾wt ™ ÚkkÞ ÷k¾ nòhu >>31>> fif [zâkt yxkhe ÍÁ¾u, fif „Z ½h ð¤e „ku¾u > …nuhe ™e÷e …e¤e ÷k÷ ‚kze, ïuŒ þku¼u su{ Vw÷ðkze >>32>> su{ ÔÞku{u rð{k™™e nkh, yu{ ô[kt [zâkt ™h™kh > nkÚk òuze ƒku÷u yu{ s™, sÞsÞ ™kÚk ÄLÞ ÄLÞ >>33>> ¼÷u …ÄkrhÞk Œ{u ™kÚk, yks ‚nw y{u ÚkÞkt ‚™kÚk > Œu™e ðtË™k {k™e {kuhkh, ykÔÞk WŒkhu ðkze {kuÍkh >>34>> …Ae ƒuXk y„krþyu yk…, r™Š¾ ƒnw s™ ÚkÞk r™»…k… > ËuŒkt Ëþo™ ykÚkBÞku Ë™, …Ae ¼qÄhu fÞkO ¼kus™ >>35>> s{e …kuZeÞk «ký ykÄkh, ðeŒe hs™e ÚkÞwt ‚ðkh > íÞkhu òr„Þk s„Sð™, ËeÄkt ‚nw s™™u Ëþo™ >>36>> …Ae ®nzku¤ku ‚wtËh ‚kh, ÷kÔÞku ¼kðu ¼„Œ ‚wŒkh > Œu W…h ƒuXk yrð™kþ, r™Š¾ {„™ ÚkÞkt r™sËk‚ >>37>> rŒÞkt ðksu ðkStºk y…kh, susu þçË ƒku÷u ™h™kh > „k™ Œk™u „kÞ „wrýs™, fhu {wr™s™ fehŒ™ >>38>> ykðu ÷kuf nòhu nòh, fhu Ëhþ™ ™h™kh > ÚkkÞ h‚kuR ‚wtËh ‚khe, s{kzu s™ …tÂõŒ ƒu‚khe >>39>> yrŒ yk™tË Wí‚ð ÚkkÞ, ƒnw n»ko ¼Þko rË™ òÞ > yu{ fhŒkt ðeíÞk rË™ ËkuR, ƒkuÕÞku …wh…rŒ hkS nkuR >>40>> ƒnw {Œ…tÚk Au ‚t‚kh, ŒuŒku Ëk{ ™u ðk{™k Þkh > ykŒku Ä™ rºkÞk ËkuÞ íÞk„e, su™e ÷„™e ‚knuƒþwt ÷k„e >>41>> ykðk ‚tŒ ™Úke s„{ktÞ, yu™kt Ëhþ™ fnku fu{ ÚkkÞ > {nuh fhe yu yktrn …Äkhu, ™rn Œku yð~Þ òðwt íÞkt {khu >>42>> yuðku ¼kð ¼q…rŒ™ku òýe, …kuŒu …ÄkÞko ‚kht„…kýe > yrŒ ykËh ËR hks™, …qAâk …qAðk suðk su «§ >>43>> Œu™ku W¥kh ËeÄku ËÞk¤, ‚wýe hkS ÚkÞku Au ¼q…k¤ > fne ‚t«ËkÞ WæÄðe heíÞ, ÷¾e ÷eÄe hkÞu fhe «eíÞ >>44>>


…Ae ƒnw fhe ‚™{k™, …ÄhkÔÞk …kAk ¼„ðk™ > ƒeò hkò hnu …wh{ktR, «¼w …ÄkrhÞk ð¤e íÞktR >>45>> Œuýu yrŒ fÞwO ‚™{k™, ¼kðu ¼he …qßÞk ¼„ðk™ > [wðk [tË™ „w÷kƒ ðkhe, ykÛÞwt y¥kh ‚w„tÄe ¼khe >>46>> Œuýu …qS …Ae òuzâk nkÚk, fhe MŒð™ ™kr{Þwt {kÚk > fnu ¼÷u …ÄkÞko {nkhks, ÚkÞk …kð™ ‚nw y{u yks >>47>> yu{ fhe rð™rŒ ¼q…k¤, …kAk …ÄhkrðÞk ËÞk¤ > …Ae rþh…kð Akƒ ¼he™u, ÷kÔÞk WŒkhu ykÃÞk nrh™u >>48>> ð¤Œu rËð‚ yhËuþhu, «¼w …ÄhkÔÞk r™s½uhu > ‚ðuo {wr™ ‚rnŒ {nkhks, …ÄhkÔÞk ‚{khe ‚{ks >>49>> Ëe… {þk÷ku {uŒkƒw ðkþe, ƒnw fkt[ nktrzÞku «fkþe > {æÞu Zkur÷Þku ‚wtËh Zk¤e, Œu…h …ÄhkÔÞk ð™{k¤e >>50>> …Ae …qSÞk Ëe™ËÞk¤, íÞkh …Ae …qSÞk {hk¤ > …Ae ÚkÞk W¥kh ™u «§, fÞkO ‚tŒu …Ae fehŒ™ >>51>> ‚wýe hkS ÚkÞk ‚nw s™, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ¼„ð™ > ykðe WŒkhu hs™e hÌkk, s{e ‚ðkhu ‚kƒËk ÚkÞk >>52>> ykÔÞk ð¤kððk ‚nw {¤e, ƒnw „ksŒu ðksŒu ð¤e > Äehu Äehu ËuŒk Ëhþ™, ykÔÞk …wh ƒnkhk ¼„ð™ >>53>> ƒuXk ƒk„ {MŒw{kt ƒu ½ze, yk…e yËuoþh™u …k½ze > …Ae ŒŒo ÚkÞk y‚ðkh, ykÔÞk „k{ fkuþk÷ {kuÍkh >>54>> hne hkíÞ ƒuXk hÚku hks, ¾ktŒu ¾uzðk ‚kYt {nkhks > yk…u ‚khÚke ÚkR ‚wòý, fÞkO ytf÷uïhu {u÷ký >>55>> íÞktÚke ™{oËk WŒrhÞk ™kÚk, …Ae ðurhÞku {wr™™ku ‚kÚk > …kuŒu ykrðÞk fu÷kuË „k{, hne hkíÞ íÞkt [kr÷Þk ~Þk{ >>56>> ykÔÞk yk{kuË{kt ËÞk fhe, sBÞk ‚¾k ‚rnŒ ©enrh > …Ae ŒŒo fhe Au ŒiÞkhe, [kÕÞk s™Œýk rnŒfkhe >>57>> ykÔÞk fkhu÷e „k{u f]…k¤w, {ne ‚rn WŒÞko ËÞk¤w > …Ae hÌkk ƒË÷…whu hkŒ, íÞktÚke …ÄkrhÞk …h¼kŒ >>58>> ykÔÞkt ykzkt ¾t¼kŒ™kt s™, Œu™u ËR [kÕÞk Ëhþ™ > íÞktÚke ykÔÞk „wzu÷u „ku…k¤, fÞkO yk…u íÞkt þkf h‚k¤ >>59>> s{e s{krzÞk r™ss™, …Ae íÞktÚke [kÕÞk ¼„ð™ > ykðe hkíÞ Äku÷uhk{kt hÌkk, íÞktÚke fkheÞkrýÞu ykrðÞk >>60>> yu{ fhe ƒnw™kt fÕÞký, ykÔÞk „Zzu ~Þk{ ‚wòý > ‚khk ðh»k{kt ‚w¾hkþe, {k„þh þwËe yufkËþe >>61>> ŒurË ykrðÞk ‚whŒ sR, s™ ƒnw™u y¼ÞËk™ ËR > fÞkuo rËÂøðsÞ s„{ktR, ¾kuxk „wÁ hÌkk ¾¥kk ¾kR >>62>>


RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË {wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku {nkhks ‚whŒ …ÄkÞko ™u yËuoþh™u …k½ yk…e yu ™k{u …t[kýwt{wt «fhý{T >>95>>

…qðoAkÞku– Wí‚ð r™íÞ yrŒ ½ýk, ÚkkÞ ynkur™þ yk™tË > Œk…ºkÞ rŒÞkt ™rn, SÞkt Mðk{e hksu ‚w¾ftË >>1>> ‚wtËh ÉŒw ‚kuÞk{ýe, ð¤e ðhrŒÞku ð‚tŒ > yrŒhkS y÷ƒu÷zku, rËÞu Ëk‚™u ‚w¾ yíÞtŒ >>2>> ðk‚e ðk÷kf Ëuþ™kt, s™ r™h{¤ sun > ËÞk fhe Œu™u Ëþo™™e, òuR ‚í‚t„e™ku M™un >>3>> r{»k ÷R s™ ò™™wt, [kr÷Þk ~Þk{ ‚wòý > …qhý ƒúñ …ÄkrhÞk, fhðk fkuxe™kt fÕÞký >>4>> [ku…kR– ‚kUrZÞk ò™{kt ‚wtËh~Þk{, fhðk y™uf s™™kt fk{ > …nkuh yuf{kt …rhÞký feÄwt, „k{ ‚½¤wt s{kze ÷eÄwt >>5>> …Ae [kU…uþwt [÷kðe ò™, [kÕÞk ¼u¤k …kuŒu ¼„ðk™ > feÄku {k÷…hk{kt {wfk{, íÞktÚke …nkUåÞk r…Xðze „k{ >>6>> ykÔÞk ‚Œ‚t„e ‚ðuo ‚{iÞu, yrŒ nuŒ {kÞ ™rn niÞu > ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ ð¤e, ykÔÞk ‚k{k ðk÷k™u ‚kt¼¤e >>7>> „kŒuðkŒu …ÄhkÔÞk ½uh, fhe ‚uðk ‚khe Yze …uh > ‚wtËh ‚khe fhkðe h‚kuR, sBÞk ™kÚk ¼kð Œu™ku òuR >>8>> …Ae s{kzâku s™™ku ‚kÚk, W¼k nrh yk„u òuze nkÚk > fnu ÄLÞ ÄLÞ Ëe™ËÞk¤, ¼÷e ÷eÄe y{khe ‚t¼k¤ >>9>> fhe {kuxe y{…h {nuh, «¼w «u{u …ÄkrhÞk ½uh > Œ{u rƒÁË …kéÞwt ƒnw™k{e, Aku …rŒŒ™k …kð™ Mðk{e >>10>> yuðkt ‚wÛÞkt Ëk‚™kt ð[™, ƒkuÕÞk «¼wS ÚkR «‚Òk > ™kuŒwt yktR ykÔÞk™wt …rhÞký, ykÔÞk òuR™u Œ{khe Œký >>11>> yu{ fne nuŒ™kt ð[™, ƒnw hkS fÞko r™ss™ > …Ae …kuZeÞk «kýykÄkh, ðerŒ hkíÞ ™u ÚkÞwt ‚ðkh >>12>> íÞkhu WXâk yk…u yrð™kþ, ÚkÞk hÚke „úrn fh hkþ > [kÕÞk ðkxu ykðu „k{ ½ýkt, fhu Ëþo™ s™ nrh Œýkt >>13>> yu{ ËuŒkt Ëþo™ Ëk™, fhu s™ {„™ ¼„ðk™ > …Ae …nkUåÞk ¼xðÿ „k{, hÌkk hkíÞ ‚w¾u rŒÞkt ~Þk{ >>14>> fhe rððkn ðéÞk yrð™kþe, ~Þk{ ‚wtËhðh ‚w¾hkþe > ykðu ykzkt ðkxu s™ ƒnw, fhu ™kÚk™kt Ëþo™ ‚nw >>15>> íÞktÚke hÌkk ðkðuhk{kt hkŒ, ËR Ëþo™ [kÕÞk «¼kŒ > ykÔÞk „kuhzfu fhe {nuh, ¼õŒ [ktËw {ktŒhk™u ½uh >>16>> fhe h‚kuR s{kzâk s™, sBÞk ¼kðu …kuŒu ¼„ð™ > íÞktÚke [kÕÞk [Œwh ‚wòý, fÞkO r…Xðzeyu {u÷ký >>17>> rŒÞkt {q¤ku ¼„ku ƒkuÕÞk {¤e, rnhku nhS ¼kÞku Yzku ð¤e >


fnu hnku Þkt rË™ ËkuÞ [kh, fhu Ëþo™ ‚nw ™h™kh >>18>> ƒnw Ënkzu …ÄkÞko Aku Œ{u, ™rn òðk ËiÞu nrh y{u > yuðe ‚kt¼¤e s™™e ðký, …ý ™ {kLÞwt [kÕÞk ‚wòý >>19>> [kÕÞk hkŒ Œýk [khu ò{, …kAk ykÔÞk {k÷…hu „k{ > rŒÞkt Yzkt fhkÔÞkt ¼kus™, yk…u s{e s{krzÞk s™ >>20>> …Ae ykÔÞk „Z…wh „k{, fhe y™uf s™™kt fk{ > susu s™u òuÞk Au Sð™, Œu ™ òÞ s{™u ¼ð™ >>21>> ËR y™uf™u y¼ÞËk™, …kAk …ÄkrhÞk ¼„ðk™ > susu fŒoÔÞ Au nrhŒýwt, Œu{kt òýku fÕÞký yk…ýwt >>22>> yu{ fhŒkt ðeíÞk fktR Ë™, [kÕÞk „wshkíÞu ¼„ð™ > [kÕÞk „ZzuÚke r„rhÄkhe, ykÔÞk ‚kht„…wh ‚w¾fkhe >>23>> ‚wtËrhÞkýu rþhk{rý fhe, hÌkk hkŒ ðk„z{kt nrh > ftÚkkheÞu fhe™u ¼kus™, hÌkk rþÞkýe{kt ¼„ð™ >>24>> íÞktÚke Œkðe ykðe nrh hÌkk, …Ae fhe Ëuðr¤Þu ËÞk > rŒÞkt ykÔÞk Ëhþ™u Ëk‚, ™Þýu r™h¾ðk yrð™kþ >>25>> Œu™u Ëþo™ ËR ËÞk¤, íÞktÚke [kÕÞk …Ae ŒŒfk¤ > ykÔÞk ËËwfu ËuðkrÄËuð, fhe nrhs™u ƒnw ‚uð >>26>> …Ae íÞktÚke ykÔÞk {rAÞkðu, rŒÞkt Œuzâk {wr™ ¼he ¼kðu > nrhs™u s{kzâk Sð™, …Ae sBÞk ‚¾k {wr™s™ >>27>> hne hkíÞ [kÕÞk ¼„ðk™, ËuŒk Ëk‚™u Ëþo™ Ëk™ > ykÔÞwt yhÛÞu yuf Œ¤kð, rŒÞkt sBÞk {™kunh {kð >>28>> …Ae y{ËkðkË{kt ykÔÞk, ½ýwt s™ Œýu {™ ¼kÔÞk > Vw÷Ëku÷™k Wí‚ð {kÚku, ykÔÞk {wr™ ™u {nkhks ‚kÚku >>29>> nuŒu «eŒu s{kzeÞk s™u, þkf …kf ‚wtËh ¼kus™u > …Ae ykÔÞku nwŒk‚™e Ë™, hBÞk ‚¾k ‚t„u ¼„ð™ >>30>> ‚khk ‚wtËh ht„ {t„kÔÞk, ½ýk {kx ½zk ¼he ÷kÔÞk > ŒuŒku nrhyu ÷R ÷eÄk nkÚku, ZkuéÞk ‚ðuo {wr™s™ {kÚku >>31>> …Ae W…h ™kÏÞku „w÷k÷, Œuýu ‚¾k ÚkÞk ht„u ÷k÷ > ÄLÞ þku¼u Au ‚tŒ {tz¤e, ™k¾u ht„¼e™ku ht„ ð¤e >>32>> ¾wƒ ¾ktrŒ÷u {[kÔÞku ¾u÷, ðk¤e hr‚Þu ht„zk™e hu÷ > …Ae y÷ƒu÷ku yZ¤ ZéÞk, ‚ðuo {wr™™u {nkhks {éÞk >>33>> fhe Wí‚ð ~Þk{ ‚ÄkÔÞk, yrð™kþe y‚÷k÷e ykÔÞk > rŒÞkt ¼õŒ ð‚u ðuýe¼kR, sBÞk ~Þk{ rŒÞkt ‚w¾ËkR >>34>> …Ae s{kzeÞk {wr™s™, ‚ðuo ÷kufu fÞkO Ëhþ™ > …Ae íÞktÚke [kÕÞk ¼„ð™, ykÔÞk suŒ÷…whu Sð™ >>35>> íÞktÚke [kr÷Þk ÷kze÷ku ÷k÷, ykÔÞk ðk÷{S ðhŒk÷ > rŒÞkt Ëk‚™u Ëþo™ rËÄkt, ƒnw s™ f]ŒkhÚk feÄkt >>36>>


Ëuþ Ëuþ™k ykÔÞkŒk ‚t½, nrh¼õŒ ytŒhu y™½ > Œu™u Ëþo™ ËR ËÞk¤, ÷eÄe ‚ðuo s™™e ‚t¼k¤ >>37>> ‚ðuo ‚k{wt òuÞwt yr{ ™uýu, ð¤e ƒku÷krðÞk {eXu ðuýu > ‚nw s™ Œu {„™ ÚkÞk, rðÞku„ Ëw:¾ rð‚he „Þk >>38>> …Ae nrh™u …qSÞk nuŒu, ð¤e s{kzâk …qhý «eŒu > r™íÞu ™Þýu r™h¾e ™kÚk, {w¾ òuR ‚w¾ r÷Þu ‚kÚk >>39>> fkuR [tË™ [h[u ½þe, fkuR nkh …nuhkðu Au nþe > fkuR y¥kh [h[u ykðe, ÷k„u …kÞ ytƒh …nuhkðe >>40>> fkuR y…uo yk¼q»ký yt„, fkuR fhu ykhŒe W{t„ > fkuR Ak…u Au AkrŒÞu …kð, fkuR ¼uxu ¼he s™¼kð >>41>> yu{ …qhu {™kuhÚk {™™k, ðk¤u ¾t„ ¾kuÞ÷k Ë™™k > fhŒkt «¼wS™u «‚Òk, ykrðÞku hk{™ð{e™ku Ë™ >>42>> hÌkkt ðúŒ ™h™khe s™, òýe «¼w sL{™ku Ë™ > Ëþ{e Ë™u {wnqŒo òuR, rËÄe ‚eŒkhk{™u s™kuR >>43>> rŒÞkt s{krzÞk rð«s™, ykÃÞkt ‚wtËh ‚khkt ¼kus™ > ðuËrðrÄyu fÞwO yu fk{, Ä{ohûkf ‚wtËh~Þk{ >>44>> fhe y÷ƒu÷ku yux÷wt fks, ykÔÞk „Zzu ©e{nkhks > ‚wýu ‚nw fÚkk ‚w¾hkþe, fhe ÷e÷k Œu fne «fkþe >>45>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku y{ËkðkË Vw÷Ëku÷™ku Wí‚ð fhe™u …kAk „Zzu …ÄkÞko yu ™k{u AÒkw{wt «fhý{T >>96>>

…qðoAkÞku– ÷¾wt ÷e¤k ð¤e ÷k÷™e, su ðk÷ fhe ðhŒk÷ > fnuŒkt [rhºk ™kÚk™kt, {khu ytŒhu ykðu ðnk÷ >>1>> ðk÷ku fnu …t[…t[™e, {¤e {tz¤e [k÷ku {hk÷ > ðkxu s™™u ò¤ðßÞku, ËÞk hk¾e Ë÷u ËÞk¤ >>2>> fRf ðkh y{u fÌkwt, Œ{u ‚kt¼r¤Þwt ‚ku ðkh > fk{ …zu Œu ðkŒ™ku, ™Úke hnuŒku Wh rð[kh >>3>> yu{ fne™u [kr÷Þk, hÌkk hkíÞ Œu „ktV „k{ > íÞktÚke [kÕÞk [kU…þwt, fÞkuo ðhŒk÷u rðþhk{ >>4>> [ku…kR– ykÔÞk ðhŒk÷u rðï ykÄkh, fhðk ÷kze÷ku ÷e¤k y…kh > ‚ðuo ‚tŒ™u fÌkwt ð[™, Œ{u ykðßÞku Wí‚ð Ë™ >>5>> yu{ fhŒkt Wí‚ð ykÔÞku, ‚ðuo ‚tŒŒýu {™ ¼kÔÞku > fnu {nkhks Œuzkðku {wr™, nðu Awxe Au ‚tŒ ‚nw™e >>6>> ykÔÞk ‚tŒ ‚hðu ‚kt¼¤e, nŒe „k{ku„k{ su {tz¤e > ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, ™kÚk r™Š¾ nh¾ ™ {kÞ >>7>> fnu ™kÚk ykÔÞk ¼÷u ‚tŒ, fhku WŒkhk òuR yufktŒ > …Ae ƒnw ‚tŒ WŒÞko ƒnkh, fif WŒÞko {trËh {kuÍkh >>8>> fhu Ëþo™ «‚Òk ™kÚk, r÷Þu ‚w¾ ‚nw s™ ‚kÚk >


ÚkkÞ {k‚wf {kuËf ‚khk, s{u s™ «¼w …eh‚™khk >>9>> fhu {™ðkh {kuËf ÷R, ‚tŒ þk™ fhu {ki™ hR > …Ae ƒkuÕÞk hks yrÄhks, yu{ {ki™ ™ hnuðwt {nkhks >>10>> susu òuRyu Œu {k„e™u ÷uðwt, …ý þk™ fhe™u ™ fnuðwt > yuðe ‚kt¼¤e ðk÷k™e ðkŒ, ‚ðuo ‚tŒ ÚkÞk hr¤ÞkŒ >>11>> yu{ s{kze s™ …t„rŒ, fÞko {wr™™u {„™ yrŒ > …ze ‚kts …qhe Ëe…{k¤, ƒuXk ô[u yk‚™u ËÞk¤ >>12>> ykÔÞkt ƒwhk™…wh™kt s™, fhðk f]…k¤w™kt Ëhþ™ > ÷kÔÞk f‚wtƒe hUxku Y…k¤ku, Auzkfkuhu ‚ku™uhe þku¼k¤ku >>13>> Œu ƒtÄkÔÞku {nkhks™u {kÚku, fÞkO Ëþo™ ‚nw s™ ‚kÚku > ƒnw ƒ…kurhÞk íÞkt ƒ¤u, òýwt ïuŒîe… ͤ{¤u >>14>> rŒÞkt ƒuXk ðk÷ku ð™{k¤e, yrŒ þku¼u Au ‚¼k Y…k¤e > ÚkkÞ W¥kh ™u «§ yrŒ, ‚w¾ yk…u ‚w¾{Þ {qhrŒ >>15>> …Ae …ÄkÞko …kuZðk ™kÚk, ‚¾k yufktrŒf ÷R ‚kÚk > ßÞkhu òr„Þk s„Sð™, ËeÄkt Ëk‚ ‚nw™u Ëþo™ >>16>> …Ae ƒkur÷Þk «kýykÄkh, …qhku yÒkfkux ‚wtËh ‚kh > …Ae s™u …qÞkuo yÒkfkux, þkf …kf™e ™ hk¾e ¾kux >>17>> fhe ykhŒe yÒkfkux Œýe, ƒ™e þku¼k òÞ ™rn ¼ýe > rŒÞkt s{eÞk Sð™«ký, …Ae s{kzâk ‚tŒ ‚wòý >>18>> yu{ ÷e¤k fhu yrð™kþ, òuR ‚w¾ r÷Þu ‚nw Ëk‚ > ð‚u ðzkuËhu yuf s™, Œu™wt ™k{ Au s„Sð™ >>19>> Œuýu «u{u fhkÔÞku …kuþk„, ‚khku ‚ku™uhe ƒwxu ‚wðk„ > Œuze WŒkhu s{kzâk ™kÚk, …Ae …kuþk„ …nuhkÔÞku nkÚk >>20>> …nuhe …kuþk„ «kýSð™, rËÄkt ‚nw s™™u Ëhþ™ > yu{ fhu r™íÞ ÷e¤k ™ðe, fu{ fne þfu Œu™u frð >>21>> ÚkkÞ Wí‚ð Œu ynkur™þ, rËÞu Ëk‚™u ‚w¾ n{uþ > …Ae ykÔÞku yufkËþe Ë™, ™k{ «ƒkuÄ™e Œu …kð™ >>22>> ŒurË Wí‚ð fÞkuo yk™tËu, ‚w¾ ÷eÄwt ‚nw s™ð]tËu > …Ae hÌkk Ë™ ËkuÞ [kh, ykÃÞkt ‚tŒ™u ‚w¾ y…kh >>23>> y÷ƒu÷kuS yZ¤ ZéÞk, ‚ðuo {wr™™u ™kÚkS {éÞk > ÚkÞku ‚wtËh ‚khku ‚{iÞku, Œu Œku {w¾Úke ™ òÞ fneÞku >>24>> ykÃÞwt ‚w¾ nrhyu nw÷þe, fkŠŒf þwrË fneyu yufkËþe > ŒurË Wí‚ð fhe ËÞk¤, …Ae …ÄkÞko Ëuþ …t[k¤ >>25>> ykÔÞk „Zzk{ktrn „ku®ðË, ‚w¾ËkÞe Mðk{e ‚nò™tË > ÚkÞk Úkkuzk ½ýk …Ae Ë™, fnwt nðu su fÞwO Sð™ >>26>> yuf ‚kuhX Ëuþ{kt s™, ™k{ nu{tŒ®‚n …kð™ > su™u «eŒ ½ýe «¼w{ktR, Mðk{e rð™k ðnk÷wt ™rn fktR >>27>>


fhe Œ™ Ä™ fwhƒký, ÚkR hÌkk «¼w™k ðu[ký > ¼õŒ yrŒ yufktrŒf yð÷, ¼q÷u ™rn «¼w {™u …¤ >>28>> r™s½uh «¼w …Ähkðe, nwŒkþ™e™e ÷e¤k fhkðe > yrŒ nuŒu fhkÔÞku ‚{iÞku, ŒuŒku {w¾Úke ™ òÞ fneÞku >>29>> ‚ðuo heíÞu hkS fhe hks, fhe ÷eÄwt Au …kuŒk™wt fks > ßÞkhu ‚ðuo fks ‚wÄkÞwO, íÞkhu {™{kt yu{ rð[kÞwO >>30>> su fkhýu yk {™w»Þ Ëun, ŒuŒku feÄwt Au ‚ðuo Œun > hne yuf {™u yr¼÷k»k, fhu …qhe òô «¼w …k‚ >>31>> …Ae [kÕÞk íÞktÚke Íeýku¼kR, ykÔÞk „Zzu ™kÚk nŒk íÞktR > yrŒnh¾u r™hÏÞk ™kÚk, …Ae ƒuXk …k‚u òuze nkÚk >>32>> …Ae nuŒu nrhyu ƒku÷kÔÞk, Íeýk¼kR ¼÷u Œ{u ykÔÞk > íÞkhu Íeýku¼kR fnu {nkhks, ykÔÞku Aô {™kuhÚku yks >>33>> …qhku fhku {khku {™kuhÚk, fhðk «¼w Œ{u Aku ‚{Úko > fnwt Shý„Z™u {ktR, fhku {trËh ‚wtËh íÞktR >>34>> Œu{kt ‚khe {qhrŒ ƒu‚khku, fhku …qhku {™kuhÚk {khku > ƒeS …ý yux÷e Au ykþ, «¼w hk¾eÞu Œ{khu …k‚ >>35>> fnu ™kÚk ykÃÞku fku÷ yun, Úkkþu Œ{u su ÄkÞwO Au Œun > yu{ ðkŒ fhe™u ËÞk¤, …Ae sBÞk Au ‚wtËh Úkk¤ >>36>> yk…e Íeýk¼kR™u «‚kËe, su™u RåAu Au ¼ð ƒúñkrË > …Ae Íeýk¼kR ¼u¤k ‚tŒ, {wõÞk {trËh fhðk Äe{tŒ >>37>> Œun rËð‚u Äku÷uhu Úkfe, ykÔÞk ¼õŒ …wtòu¼kR ™fe > Œuýu …ý òuzâk ykðe nkÚk, {khe rð™rŒ ‚wrýÞu ™kÚk >>38>> yuf Äku÷uhu {trËh fesu, ‚nw s™™u yk™tË Ëesu > yuðwt ‚kt¼¤e™u ƒkuÕÞk ™kÚk, r÷Þku {u÷eÞu {wr™ Œ{ ‚kÚk >>39>> {uÕÞk ƒuW Xufkýu {hk¤, {trËh Úkkðk ÷køÞkt ŒŒfk¤ > rŒÞkt ‚tŒ òÞ fR ykðu, r™íÞ ¾ƒh {trËh™e ÷kðu >>40>> Úkkuzk Ënkzk{kt {trËh Úkkþu, yuðe ðkŒ fhu «¼w …k‚u > yuðwt ‚kt¼¤e W¥k{ fnu Au, {khu …ý yu ½kx hnu Au >>41>> fhku {trËh òu Œ{u yktR, ÚkkÞu hkS y{u ƒu™ ¼kR > Œu™u …ý fÌkwt yu{ ™kÚku, yuŒku fhkðþwt y{ku nkÚku >>42>> yu{ fne {trËh ykËÞkO, {k‚ Úkkuzkf{kt …qhkt fÞkO > ÚkÞwt Äku÷uhu {trËh …nu÷kt, fnkÔÞwt ðk÷k ykðku ðu÷k ðu÷k >>43>> nŒk ðkÕÞ{S ðhŒk÷, ykÔÞk Œuzðk rŒÞkt {hk÷ > fÌkwt ÚkÞwt {trËh ‚{k…rŒ, ykðe …ÄhkrðÞu {qhrŒ >>44>> yuðwt ‚kt¼¤e [kr÷Þk ~Þk{, ykðe hÌkk „r÷Þkýu „k{ > íÞktÚke ™kÚk ykÔÞk Au r……¤e, hkS ÚkÞk ËkËku¼kR {¤e >>45>> íÞktÚke ykÔÞk Äku÷uhu {nkhks, {qŠŒ MÚkk…™ fhðk fks >


‚ðuo ‚t½ ™u ‚kÄw Au ‚kÚk, yuðe heíÞu …ÄkrhÞk ™kÚk >>46>> ‚kYt ðh»k ‚wtËh fneyu, ðiþk¾þwËe Œuhþ ÷neyu > ‚khku ‚wtËh yu þw¼ Ë™, ŒurË …ÄhkÔÞk {Ë™{kun™ >>47>> fÞkuo ‚wtËh ‚khku ‚{iÞku, ŒuŒku ™ òÞ {w¾Úke fneÞku > sBÞk ƒúkñý ™u nrhs™, ƒeò™u …ý ykr…Þwt yÒk >>48>> fhe Wí‚ð ™u ™kÚk [kÕÞk, sR „Zzu Ëþo™ ykÕÞkt > …Ae „ÞkŒk „Zk¤e „k{, ¼õŒ yktƒk™wt fhðk fk{ >>49>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k-™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ðiþk¾þwrË Œuhþ™u rËð‚ Äku÷uhu {Ë™{kun™S™e «rŒck fhe yu ™k{u ‚¥kkýwt{wt «fhý{T >>97>>

…qðoAkÞku– íÞkh …Ae su su fÞwO, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw ‚tŒ > Úkkuzu ½ýu Ë™u fhe, Yzku ðhíÞku ÉŒw ð‚tŒ >>1>> ‚wtËrhÞkýu rþhku{rý, ‚Œ‚t„e þuX ‚wòý > sõŒ rðhõŒ ¼õŒ ¼÷k, fYt Œu™kt þwt nwt ð¾ký >>2>> [ku…kR– ÄLÞ ¼õŒ sõŒÚke WËk‚e, ºkkuze ‚nwþwt ¼ßÞk yrð™kþe > yuðe ‚k[e ¼„Œe ‚kt¼¤e, ‚ðuo ‚„kt fwxwtƒe WXâkt ƒ¤e >>3>> fnu yk…ýu ði»ýðe s™, fheÞu ðÕ÷¼ fw¤™wt ¼s™ > Œun{ktrn Œu LÞq™ þwt rËXwt, su ™ðk Ä{o{kt {™ ƒuXwt >>4>> …Ae ‚Œ‚t„e ƒkuÕÞk Au ŒiÞu, ™ðku Ä{o yu™u fu{ fneÞu > yuŒku Ä{o Au sw™ku y™kã, ‚nw ðŒuo Au þk†{ÞkoË >>5>> yk…ýk™wt Œku ™Úke Xufkýwt, Œ{u òýku ™u nwt …ý òýwt > fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {kun ð¤e, Œuýu ‚nw™u {qõÞk Au „¤e >>6>> „eŒk{kt su fÌkkt ™hfîkh, Œu{kt ðhŒu yu ŒËkfkh > {kxu yu{kt Œu fktR ™ ËeXwt, íÞkhu ‚í‚t„{kt {™ ƒuXwt >>7>> yuðwt ‚kt¼¤e ‚„kt fwxwtƒ, ‚ðuo {¤e™u ¾kÄk Au ‚{ > yu™u yk…ýu ™rn ðuðkh, yksÚke yu fhku ™kíÞ ƒnkh >>8>> Œu™u ðerŒ „Þkt »kx ð»ko, ŒkuÞ {uÕÞku ™rn y{h»k > „Þk ‚wÄk{u Œun™ku ŒkŒ, íÞkhu ™ Œurz ™kuŒhu ™kŒ >>9>> …Ae ykÔÞk Au «¼wS …k‚, þuX ð™ku …wtòu nrhËk‚ > ykðe fhe nrh™u rð™rŒ, «¼w …ÄkrhÞu «ký…rŒ >>10>> ‚ðuo ‚t„ ÷R {wr™ ‚kÚk, ‚¾k ‚rnŒ …ÄkrhÞu ™kÚk > …Ae ‚tŒ ‚t„u ÷R ~Þk{, nrh ykÔÞk ‚wtËrhÞkýu „k{ >>11>> ‚ðuo yÞkuæÞkðk‚e Au ‚t„u, «¼w …ÄkÞko yrŒ W{t„u > „kŒu ðkŒu Œuze ÷kÔÞk ½uh, fhe ‚uðk ‚khe ƒnw…uh >>12>> ‚wtËh ¼kus™ ÔÞts™ fhe, yrŒ nuŒu s{krzÞk nrh > …Ae {kuŒiÞk {kuËf ÷R, ™kÚku s™ s{krzÞk sR >>13>> ƒnw ƒnw fhe {™wðkh, VÞko …t„íÞ{kt …t[ðkh > yu{ r™íÞu s{kzu Au ™kÚk, s{u s™ Œu nrh™u nkÚk >>14>>


ƒnw ƒnw rËÞu Ëhþ™, yrŒ y÷ƒu÷ku Au «‚Òk > ƒnw «§ ™u W¥kh ÚkkÞ, ‚tŒ h{u hk‚ „eŒ „kÞ >>15>> …Ae ykðe ð‚tŒ …t[{e, ‚w¾ËkÞf ‚nw™u „{e > ÷kÔÞk ht„ ‚ku ht„ „w÷k÷, ÷R ºkkt‚¤e WXeÞk ÷k÷ >>16>> ™k¾u ht„ h{u ‚¾k ‚kÚk, yrŒ yk…u ht„kýk Au ™kÚk > …Ae ÷R „w÷k÷™e Íku¤e, VUfu Vktxwt h{u nrh nku¤e >>17>> ht„u h{e™u ykÔÞk WŒkhu, ykÃÞkt ð† s™™u Œu ðkhu > yk…u s{e™u s™ s{kzâk, yrŒ Ëk‚™u n»ko …{kzâk >>18>> yu{ Wí‚ð fhe ËÞk¤, ykÔÞk {nkhks Œu ¼Uþò¤ > hne hkíÞ …ÄkrhÞk ~Þk{, ykÔÞk ™k„zfu ÷kuÞu „k{ >>19>> íÞktÚke ƒkuxkË ykÔÞk ƒnw™k{e, sBÞk ‚tŒ …kuŒu ð¤e Mðk{e > …Ae ykÔÞk „Zzu „ku®ðË, yk…e ‚nw s™™u yk™tË >>20>> íÞkh …Ae Úkkuzu ½ýu Ë™, [kÕÞk „wsohËuþu Sð™ > fhe {s÷u {s÷u {wfk{, [kÕÞk ‚w¾{kt ‚wtËh ~Þk{ >>21>> ykÔÞk y{ËkðkË ËÞk¤, ‚t„u s™ ‚{qn {hk¤ > ykÔÞk ‚í‚t„e ‚nw ‚{iÞu, ƒ™e þku¼k òÞ ™rn fiÞu >>22>> ƒnwrðÄ™kt ðkòt íÞkt ðksu, ykÔÞkt ÷kuf Ëhþ™ fksu > [khu yk©{ ™u ðýo [kh, ykÔÞkt Ëhþ™u ™h ™kh >>23>> „kŒuðkŒu …ÄkÞko {nkhks, fif s™™kt fhðk fks > ykðe WŒÞko {trËh{ktR, ™h™khkÞý hksu íÞktR >>24>> ‚Œ‚t„e ‚ktÏÞÞku„e ‚tŒ, WŒÞko ¼õŒ ™u ¼„ðtŒ > fÞkO ‚wtËh ‚khkt ¼kus™, sBÞk s™™u ¼kðu Sð™ >>25>> …Ae …kurZÞk Sð™«ký, òøÞk ‚w¾u ‚ðkhu ‚wòý > òøÞk «¼wS «¼kŒ fk¤u, fÞkuo r™íÞrðrÄ íÞkt ËÞk¤u >>26>> …Ae [kuŒhu …kx Z¤kðe, Œun W…h ƒuXk Au ykðe > òuÞwt y{]ŒáÂüyu yk…, nÞko s™Œýk Œ™ Œk… >>27>> …Ae s™ «¼w…qò fks, ÷krðÞk ƒnwrðÄ ‚{ks > Œuýu …qSÞk «kýykÄkh, ftXu ykhkuÃÞk ‚wtËh nkh >>28>> ½uhe ‚w„tÄu „w÷kƒVw÷, Œkuhk „shk Œu™k y{qÕÞ > Œu ÷R yÃÞko Au nrh™u yt„u, …Ae …kÞ ÷køÞk Au W{t„u >>29>> yu{ ÷eÞu ÷kðku ð¤e s™, rËÞu Ë™ ‚khku Ëhþ™ > ð¤e ykðu Au …wh™k s™, fhðk f]…kr™rÄ™kt Ëþo™ >>30>> fif ykðe™u …wAu Au «þ™, Œu™ku W¥kh yk…u Sð™ > ‚wýe W¥kh {„™ ÚkkÞ, …k{e ykùÞo ™u ½uh òÞ >>31>> yu{ ÷e¤k fhu y÷ƒu÷ku, ht„ hr‚Þku Au÷Arƒ÷ku > …nuhe ð† y™q…{ yt„e, rþh…k½ ð‚trŒ ‚kuht„e >>32>> yuðkt Ëþo™ rËÞu ËÞk¤, r™Š¾ {„™ s™ {hk÷ >


yu{ fhŒkt ‚kŒ Ë™ „Þk, ykÔÞku nwŒk‚™e Ë™ rŒÞkt >>33>> …Ae {t„kÔÞk ht„ ‚kuht„, fuþwt f‚wtƒe ht„ …Œt„ > ÷kÔÞk ‚¾k ykÃÞku nrh nkÚku, ™kÚku ZkuéÞku ‚nw ‚¾k {kÚku >>34>> ™kÏÞku W…hu ht„ „w÷k÷, Œuýu ‚¾k ÚkÞk ‚nw ÷k÷ > su{ VwÕÞwt f{¤Ë¤ ð¤e, Œu{ þku¼u Au ‚tŒ{tz¤e >>35>> zkuzku f{¤ {æÞu ËÞk¤, VhrŒ …kt¾ze þku¼u {hk÷ > yu{ ¾u÷u ‚¾k ‚t„u ™kÚk, r™Š¾ s™ ÚkÞk Au ‚™kÚk >>36>> ðksu ðkStºk íÞkt y…kh, ƒku÷u sÞ ‚nw ™h™kh > …Ae ™kðk™u [kr÷Þk ™kÚk, ‚ðuo ‚¾k s™ ÷R ‚kÚk >>37>> ™kne {nkhks {kuxuhu „Þk, ËR Ëhþ™ ŒŒo ykrðÞk > ykðe ƒuXk Au ô[u yk‚™, rËÞu ‚nw s™™u Ëþo™ >>38>> yu{ fhŒkt ðerŒ Au hkŒ, ‚w¾u …kuZe òøÞk …h¼kŒ > fhe ËkŒý ™kÌkk ËÞk¤, sBÞk s™ nuŒu nrh Úkk¤ >>39>> …Ae s{kzeÞk s™ ‚kuR, nŒe ½uƒh™e Œu h‚kuR > VÞko …t„Œ{kt …kt[ðkh, ƒnw ƒnw fhe {™wðkh >>40>> yu{ yk™tËu Wí‚ð fhe, …Ae íÞktÚke …ÄkrhÞk nrh > ykÔÞk y‚÷k÷eÞu {nkhks, ‚t„u nrhs™ {wr™hks >>41>> fÞkO ‚wtËh ‚khkt ¼kus™, sBÞk ™kÚk s{kzeÞk s™ > ÄLÞ ÄLÞ ¼õŒ ðuýe¼kR, su™e «eŒ yrŒ «¼w{ktR >>42>> Œu™k {™kuhÚk …qhk fhe, …Ae íÞktÚkfe [kr÷Þk nrh > „k{ suŒ÷…wh{kt s™, ¼õŒ yk‚S ykrË …kð™ >>43>> Œu™u ½uh …ÄkÞko „ku®ðË, ‚t„u ‚¾k ÷R s™ð]tË > rŒÞkt ¼õŒu fhkÔÞkt ¼kus™, sBÞk ™kÚk ‚kÚku ‚¾ks™ >>44>> …Ae ‚kÚku ÷R ‚ðuo ‚{ks, ykÔÞk {u{ËkðkË {nkhks > hrn hkíÞ ykÔÞk ðhŒk÷, fhðk ÷e¤k y÷kirff ÷k÷ >>45>> nŒku Wí‚ð ykzku …ûk yuf, hkÏÞk ‚tŒ fhe ËÞk ™uf > r™íÞ rËÞu Ëhþ™ Ëk™, ƒnw ¼kðu fhe ¼„ðk™ >>46>> ÚkkÞ «§ ™u W¥kh yrŒ, ‚w¾ yk…u ‚w¾{Þ {qhrŒ > fnu su™u {éÞk ¼„ðk™, Œu™u fkuR ™ ÔÞk…u rð½™ >>47>> su{ ðusw ð‚wÄk™wt fhu, Œu™e [kux …kAe ™ð Vhu > Œu{ «¼w™u {¤Œkt s™, hnuðwt ‚ËkÞ r™:þtf {™ >>48>> yuðe ðkŒku fhu ƒnwƒnw, ‚wýe {„™ ÚkkÞ s™ ‚nw > …Ae ykÔÞku Wí‚ð™ku Ë™, ykÔÞkt Ëhþ™u ƒnw s™ >>49>> hk{™ð{e ™u yufkËþe, fÞko Wí‚ð nuŒu nw÷‚e > fÞko rð«u ðuË™k Wå[kh, nkuBÞk fwtzu nrð»ÞkÒk ‚kh >>50>> ðuË rðrÄÞu Wí‚ð fhe, ykÃÞkt Ëk™ …Ae n»ko ¼he > ½kuze …÷ký [{o ™u yr‚, yk…e …kze ‚neŒ {rn»ke >>51>>


Äu™w ‚ðÂí‚ ykuZkze ÍwÕÞ, ykÃÞkt ð† f‚wtƒe y{qÕÞ > ‚ku™k Ëkuhku ™u …kuþ Y…iÞk, ÷R Âîs hkS ƒnw ÚkÞk >>52>> yu{ Wí‚ð yk™tËu fhe, …Ae íÞkt Úkfe …ÄkÞko nrh > ykÔÞk …kt[k¤ Ëuþ{kt ™kÚk, ‚ðuo ÷R r™ss™ ‚kÚk >>53>> ykðeŒe ƒúñk™tË™u ¼k„, Œun W…krÄ fhkðe íÞk„ > r™hƒtÄ™wt ƒtÄ™ fk…e, r™s ‚{e…™e ‚uðk yk…e >>54>> fÞko ‚w¾e Œu ‚w¾hkþe, [iºkþwrË ‚wtËh yufkËþe > ŒurË Wí‚ð fÞkuo yrð™kþe, fhe ÷e¤k Œu fne «fkþe >>55>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku suŒ÷…wh ÚkR™u ðhŒk÷ …ÄkÞko ™u íÞkt hk{™ð{e™ku Wí‚ð fÞkuo yu ™k{u yêkýwt{wt «fhý{T >>98>> …qðoAkÞku– íÞkh …Ae susu ÚkÞwt, fnwt ‚kt¼¤ku ‚nw ËR {™ > y‚whký òuhký sõŒ{kt, {¤e …ezeÞk nrhs™ >>1>> …k…e {¤e …rhÞkrýÞk, nrhs™ nýðk nuŒ > Œu™e ‚nkÞ fhe nrh, ¾he heŒþwt hý¾uŒ >>2>> Ëwü hý{kt ˤeÞk, y‚wh…rŒ yrŒ sun > ƒkh yk„¤ ƒ‚u …qhk, ŒŒo ¼køÞk Œun >>3>> ¼qr{™ku ¼kh WŒkheÞku, ©kðýþwËe Ëþ{e Ë™u > ŒurË y‚wh {kheÞk, nrh RåAkyuÚke nrhs™u >>4>> [ku…kR– …Ae ykÔÞku yü{e™kuu Ë™, Œuzâk Wí‚ð …h {wr™s™ > ykÔÞk ‚í‚t„e ‚ðuo {¤e, yü{e™ku ‚{iÞku ‚kt¼¤e >>5>> ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, r™Š¾ ™kÚk™u Œ]ó ™ ÚkkÞ > ðk÷u ƒku÷kÔÞk {eXu ðÞýu, ð¤e òuÞwt y{]Œ ™Þýu >>6>> Œuýu fhe nÞko s™Œk…, fÞko ‚w¾e y÷ƒu÷u yk… > …Ae yü{e Wí‚ð feÄku, ‚nw s™™u yk™tË ËeÄku >>7>> …Ae …ÄkrhÞk ðhŒk÷, fhðk ÷e÷k y÷kirff ÷k÷ > ‚wýe ykÔÞk ‚Œ‚t„e ‚nw, Œun rð™k ƒeòt ÷kuf ƒnw >>8>> ykðe ÷k„u «¼wS™u …kÞ, fhe Ëþo™ «‚Òk ÚkkÞ > r™íÞ ™ðe fhu ðk÷ku ðkŒ, ‚wrý ‚nw ÚkkÞ hr¤ÞkŒ >>9>> ð¤e ÷û{e™khkÞý sun, ðk‚wËuð ™u ©ef]»ý Œun > Œu™e {qhrŒ™u r™íÞ r™íÞ, rËÞu «ËÂûkýk fhe «eíÞ >>10>> rËÞu «¢{k Œu ËkuÞ þŒ, …Ae fhu …kt[ ËtzðŒ > yu{ fhŒkt ðeíÞk {k‚ ËkuÞ, ykÔÞku Ëe… Wí‚ð rË™ ‚kuÞ >>11>> …qhe Ëe…{k¤k þku¼u ½ýwt, òÛÞwt {trËh ƒÛÞwt {rýŒýwt > òuR s™ ÚkÞk Au ÚkrfŒ, ÷k„u …kÞ fhe ƒnw «eŒ >>12>> fhu Ëþo™ ™h ™u ™kh, {w¾u ƒku÷u sÞsÞfkh > ðeíÞku Wí‚ð ð¤Œu Ë™u, …qÞkuo yÒkfkux ƒnw yÒku >>13>>


sBÞk ™kÚk s{krzÞk s™, …kuŒu r…hMÞwt ÚkR «‚Òk > yu{ yk…u Au ‚w¾ y…kh, r™íÞ «íÞu Œu «kýykÄkh >>14>> yu{ fhŒkt «ƒkuÄ™e ykðe, yufkËþe s™{™ ¼kðe > ŒurË Wí‚ð fÞkuo y™w…, ‚ðuo ‚tŒ™u su ‚w¾Y… >>15>> …Ae ðeíÞk Úkkuzk ½ýk Ë™, fÞwO ðzkuËhu òðk {™ > ðzkuËhu …ÄhkÔÞk fksu, ÷ÏÞk fk„¤ Œu ƒnw hksu >>16>> fnu yufðkh ykðku yktrn, ðk÷k ðzkuËhk þnuh{ktrn > {™u Ëþo™ rËÞku ËÞk¤, Ëe™ƒtÄw Ëe™«rŒ…k¤ >>17>> yufðkh fYt Ëhþ™, ™Úke ƒeS RåAk {khu {™ > ykðku yktrn ÷„e Œ{u ™kÚk, ™rnŒku ykðeþ nwt òuze nkÚk >>18>> íÞkhu {nkhksu {wrfÞwt fnkðe, Ëuþwt Ëþo™ Œ{™u ykðe > …Ae …ÄkÞko ‚wtËh~Þk{, ykðe WŒÞko ‚ktfËuo „k{ >>19>> fhe h‚kuR s{kzeÞk ™kÚk, sBÞk ‚¾k nŒk Œun ‚kÚk > s{e …kurZÞk ~Þk{ ‚™un, ðwXku {kðXu ykðe íÞkt {un >>20>> ÚkÞwt ‚ðkh ‚ÄkÔÞk ~Þk{, ykÔÞk Arƒ÷kuS Akýe „k{ > {wõÞwt rþÞkSyu íÞkt ‚k{iÞwt, ƒ™e þku¼k òÞ ™rn fneÞwt >>21>> ykÔÞk …kÞ„k …k¤k y…kh, ‚k{k þý„kÞko „s [kh > Œu W…h ytƒkze srh™e, ‚rn þku¼k fnwt nwt nrh™e >>22>> r[ºk rðr[ºk ¼kíÞ™u ht„u, þku¼u nÂMŒ ð‚™ ‚kuht„u > ð¤e ôx þý„khe ‚khk, ÄÞkO Œu …h {kuxkt ™„khkt >>23>> ƒeò ½kÕÞk Au ½kuzu yk™f, ƒ™e òuÞk ‚h¾e ƒk™f > …zu ™„khu Äúkuþ Äe{uhe, þku¼u ™uò r™þký ™Vuhe >>24>> ðksu …z½{ ¼u¤e ðkt‚¤e, ¼uh ¼qt„¤ ™u ºkwR ð¤e > ƒku÷u þhýkR Mðhu ‚khe, ðksu ðkòt Œu {t„¤fkhe >>25>> hÚk ðuÕÞ „kze ½ýe {u™k, ykÔÞk ‚k{iÞu ‚{qn Œu™k > ƒ™e þku¼k ‚k{iÞk™e ƒnw, ‚wýe ÷kuf ykÔÞkt ‚k{k ‚nw >>26>> ykðe ÷køÞk «¼wS™u …kÞ, r™¾uo ™kÚk nh¾ ™ {kÞ > fnu ‚nw òuze yu{ nkÚk, ykðku ƒu‚ku ytƒkzeyu ™kÚk >>27>> ËÞk fhe rËÞku Ëhþ™, fhku «¼wS þnuh …kð™ > …Ae f]…k fhe™u f]…k¤w, ƒuXk ËtrŒ W…h ËÞk¤w >>28>> ™kÁ…tŒ™k™k ƒuXk ‚kÚku, fhu [{h ™kÚk™u {kÚku > ƒ™e þku¼k òÞ ™rn fR, si si þçË hÌkku rŒÞkt ÚkR >>29>> fÞkO Ëhþ™ ‚nw Ëk‚u, r™Š¾ …qhe fhe {™ ykþu > ƒuXk ƒesu „su ‚tŒ [kh, ‚t„u yÞkuæÞkðk‚e WËkh >>30>> …Ae Äehu Äehu þwt [k÷Œk, ykÔÞk ™kÚk Ëþo™ yk÷Œk > ÍktÍ {]Ët„ ÷R {tz¤e, „kÞ „ðiÞk ðÄkR ð¤e >>31>> ykÔÞk þnuh{kt ©e{nkhks, ƒnw Sð™kt fhðk fks >


swðu y{]Œ ™shu ™kÚk, ð¤e òuzuAu ‚nw™u nkÚk >>32>> ™h™khe su þnuh™kt s™, r™Š¾ ™kÚk™u ÚkÞkt …kð™ > yuf …]Úkðe ™u ºký {k¤u, [ze ÷kuf ™kÚk™u r™nk¤u >>33>> ™h™khe fhe Ëþo™, fhu fh òuze™u MŒð™ > ™e÷e …e÷e …nuhe ÷k÷ ‚kze, þku¼u Vw÷e su{ Vw÷ðkze >>34>> yu{ ƒ™e ƒòh ™u þuhe, ‚nw™e ™sh ™kÚk …h Xuhe > su{ r[ºk{kt ÷ÏÞk r[Œkhu, r™Š¾ {™w»Þ {xfwt ™ {khu >>35>> òuR {kun™™u {™ {kuÌkwt, ™kuŒwt òuðwt Œuýu …ý òuÞwt > yu{ ‚nw™kt ÷eÄkt r[¥k [kuhe, fhu fu{ su™u nkÚk Ëkuhe >>36>> …Ae ykÔÞk …wh…rŒ …k‚, r™ÏÞko rþÞkSyu yrð™kþ > …Ae …ÄhkÔÞk nðu÷e{ktÞ, fhe ËtzðŒ ÷køÞku …kÞ >>37>> íÞkhu nrh {éÞk „úne nkÚku, fhe {kuxe {nuh yu™u {kÚku > …Ae «eŒu …kx ZkéÞku hksu, ©e {nkhks™u ƒu‚ðk fksu >>38>> Œu W…h ƒuXk nrh yk…u, ƒéÞk …k…eÞk …kuŒk™u …k…u > fhe «eíÞuþwt …qò hks™u, …qS «¼w …kBÞku {kuË {™u >>39>> …Ae W¼ku ykøÞu òuze nkÚk, fnu ÄLÞ ÄLÞ {khk ™kÚk > yks ÚkÞkt {™u Ëþo™, fkuRf …qðo s™{™u …wÛÞ >>40>> yu{ fne ÷køÞku …kÞ ð¤e, ÚkÞk hkS Œu ™kÚk ‚kt¼¤e > …Ae …ÄkÞko þnuh{kt ~Þk{, fÞkO y™uf Sð™kt fk{ >>41>> Vhe Ëþo™ ‚nw™u ËeÄkt, ƒnw s™ f]ŒkhÚk feÄkt > …Ae …ÄkÞko ™kÚk WŒkhu, [kÕÞku {ne…rŒ {kuh íÞkhu >>42>> fksw Œtƒw f™kíÞ hkðxe, fhe W¼e ‚kuÞf ‚k{xe > rŒÞkt WŒÞko Ëe™ËÞk¤, hkÞu s{ðk fhkÔÞku Úkk¤ >>43>> …Ae r™s ‚tƒtÄe™u nkÚku, fÞkO ‚wtËh ¼kus™ ™kÚku > …Ae ƒuXk ®‚nk‚™u ~Þk{, ykÔÞwt Ëþo™u ‚½¤wt „k{ >>44>> ‚ku™k Y…kŒýkt Vw¤ ÷R, ykðe ðÄkðu ðk÷k™u fR > ƒnw ÷kðu Au Vw÷™k nkh, ÷eÞu «eŒuþwt «kýykÄkh >>45>> r{Xk {uðk ™u ‚wtËh V÷, ÷kðu ËqÄ …Uzk ftR ˤ > Xk÷u nkÚku ™kÚk …k‚u ™kðu, ™k¤e fu¤e Rûkw ykrË ÷kðu >>46>> {kuxk {kuxk su þnuh{kt nŒk, Œu …ý ykÔÞk Au nkÚk òuzŒk > yrŒ ‚k{ŠÚk òuR y…kh, òuze nkÚk ™{u ™h™kh >>47>> yu{ ™{kðe ‚nw™u þeþ, WXâk SŒ fhe s„Ëeþ > ykðe WŒkhu …kuZeÞk ™kÚk, ƒnw Sð™u fhe ‚™kÚk >>48>> ‚ðuo ‚tŒ Au …kuŒk™u ‚kÚku, sBÞk fhe h‚kuR Œu nkÚku > ðwXku yrŒ rŒÞkt ðh‚kŒ, yu{ fhŒkt ÚkÞwt …h¼kŒ >>49>> …Ae òr„Þk Sð™«ký, fhðk ƒnw Sð™kt fÕÞký > ËeÄkt Ëþo™ ‚nw™u ~Þk{u, r™ÏÞko ™Þýkt ¼he ‚nw „k{u >>50>>


ÚkkÞ W¥kh ™u «§ ƒnw, òýu SŒ Mðk{eS™e ‚nw > yu{ ‚ðuo™u …kAuhk …kze, ðkŒ …kuŒk™e ‚íÞ Ëu¾kze >>51>> {Œ…tÚkŒýwt {k™ nÞwO, ‚íÞ ð[™ ©eMðk{e™wt fÞwO > su fÌkwtŒwt Mðk{e hk{k™tËu, hne ÄkuhkS{ktrn yk™tËu >>52>> ¼u¾ ¾…þu ‚nw ¾¤Œk¤u, fÞwO ð[™ ‚íÞ ËÞk¤u > yu{ ðerŒ „Þk rË™ ºký, …Ae …ÄkÞko yþhý þhý >>53>> suðe heíÞ™wt ‚k{iÞwt ÷kÔÞk, ŒuÚke rðþufu ð¤kðk ykÔÞk > ð¤e …ÄhkÔÞk hkÞu ½uh, fhe «eíÞu …qßÞk ƒnw…uh >>54>> ‚khku …kuþk„ rþh…u[ sun, ykÃÞku ™huþu ™kÚk™u Œun > ð¤e fnu Au ðkh{ðkh, ðnu÷k ykðßÞku «kýykÄkh >>55>> ßÞkhu Œuzkðwt rð™rŒ fhe, íÞkhu ðnu÷k …ÄkhßÞku nrh > …Ae ™kÚk fnu Œuzþku Œ{u, òýku sYh ykðþwt y{u >>56>> yu{ fne™u WXâk ËÞk¤, íÞkhu ¼kðuþwt ¼uxâk ¼q…k¤ > …Ae þe¾ {k„e [kÕÞk ~Þk{, ƒuXk ytƒkzeÞu ‚w¾Äk{ >>57>> ËuŒk ‚nw™u Ëþo™ Ëk™, ykÔÞk þnuh ƒnkhk ¼„ðk™ > „s ƒks ðkStºk y…kh, ykÔÞk ð¤kððk ™h™kh >>58>> Œun ‚ðuo™u rþ¾s ËeÄe, yuðe ÷e¤k ðzkuËhu feÄe > …Ae ½kuzu ÚkÞk y‚ðkh, ykÔÞk ‚ktfËko „k{ {kuÍkh >>59>> íÞktÚke ðk÷ku ykÔÞk ðhŒk÷, fhe ÷e¤k y÷kirff ÷k÷ > ËkuZ {k‚ ÷„e rŒÞkt hÌkk, r™s‚tƒtÄe „Zzu „Þk >>60>> …Ae rþûkk…ºke ÷¾e ‚khe, yk…e ‚Œ‚t„e™u ‚w¾fkhe > íÞktÚke …ÄkÞko ‚wtËh ~Þk{, „wý‚k„h „Zzu „k{ >>61>> fÞkuo Wí‚ð yu{ Sð™u, fkhrŒf ðËe ºkes Ë™u > ŒurË fhe ðzkuËhu ÷e¤k, nŒk ‚tŒ ‚Œ‚t„e ¼u¤k >>62>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku „Zzu sL{kü{e Wí‚ð fhe™u ðzkuËhk …ÄkÞko ™u ½ýwt yiïÞo sýkÔÞwt ™u íÞktÚke ðhŒk÷ …ÄkÞko ™u íÞkt rþûkk…ºke ÷¾e yu ™k{u ™ðkýwt{wt «fhý{T >>99>> …qðoAkÞku– ‚ðuo s™ {¤e ‚kt¼¤ku, fnwt íÞkh …Ae™e ðkŒ > «¼w …ÄkÞko „Zzu, yu{ ÷e¤k fhe „wshkŒ >>1>> ½™~Þk{ „Zzu ykrðÞk, ‚ðuo ‚tŒ™u ÷uR ‚kÚk > s™ {¤e ÷¤e …kÞ ÷k„e, ‚nw ÚkÞk ‚™kÚk >>2>> r™Š¾ nhr¾ nkÚk òuze, ßÞkhu ƒuXk s™ {¤e > íÞkhu ‚™unu ~Þk{¤u, ðk÷u ðk÷ÃÞu ƒku÷kÔÞk ð¤e >>3>> Aku ‚nw s™ ‚wr¾Þk, yu{ nuŒuþwt fÌkwt nrh > íÞkhu s™ fnu ‚wr¾Þk Aeyu, «¼w Œ{khu Ëþo™u fhe >>4>> [ku…kR– yu{ fnuŒkt ‚kt¼¤Œkt ðkŒhu, ðeŒu yk™tË{kt rË™ hkíÞ hu > r™íÞ ™rð ™rð ðkŒku fhu hu, ‚wýe s™ ytŒh{kt Ähu hu >>5>>


yu{ ðerŒ „Þk ºký {k‚ hu, íÞkhu yu{ ƒkuÕÞk yrð™kþ hu > nðu ‚nw òÞu ðhŒk÷ hu, ðkx òuŒk nþu Œu {hk÷ hu >>6>> yu{ fne fhe ‚kƒÄkR hu, [kÕÞk ‚t„u ‚nw ƒkR ¼kR hu > ykÔÞk fkheÞkýeyu Sð™ hu, r™Š¾ s™ ÚkÞk Au {„™ hu >>7>> …Ae nkÚk òuze ƒuXk …k‚ hu, íÞkhu ƒkuÕÞk Au yrð™kþ hu > fÌkwt ‚kƒËk Úkkyku ‚hð hu, òÞu ðhŒk÷ fhðk Wí‚ð hu >>8>> ƒkuÕÞk ð‚Œku hk½ð íÞktR hu, «¼w fhku™u Wí‚ð yktR hu > yu{ fne™u hkÏÞk {nkhks hu, nwŒkþ™e™k Wí‚ð fks hu >>9>> ÷kÔÞk „w÷k÷ ™u ht„ ½ýk hu, hBÞk ™kÚk hk¾e ™rn {ýk hu > òuR ht„™k ¼rhÞk ™kÚk hu, ‚nw s™ ÚkÞk Au ‚™kÚk hu >>10>> yu{ fhe Wí‚ð fkrhÞkýe hu, …Ae [kÕÞk ‚kht„…krý hu > ykÔÞk ðkÕÞ{ ðhŒk÷ {ktR hu, Ë™ …nkuh ™kuŒku [zâku íÞktR hu >>11>> ykÔÞk ‚tŒ ðk÷k™u ‚kt¼¤e hu, fhðk Ëþo™ ykrðÞk {¤e hu > ykÔÞk ‚t½ ÷R ‚Œ‚t„e hu, ƒk÷ òuƒ™ ð]æÄ W{t„e hu >>12>> ÷kÔÞk ƒnw …uhu …qòrðrÄ hu, Œuýu «¼wS™e …qò feÄe hu > ™kÚk r™Š¾ ‚w¾e ÚkÞk ‚nw hu, nrhÞu nuŒ Ëu¾kzâwt Au ƒnw hu >>13>> …Ae ™kÚk fnu yktýeðkh hu, fheÞu {tz…™ku …hÚkkh hu > íÞkhu ‚ðuo fnu ‚kYt ƒnw hu, y{u hkS Aeyu ‚tŒ ‚nw hu >>14>> …Ae ÷kðu $xâku ‚nw ‚kÚk hu, [k÷u …kuŒu …ý ¼u¤k ™kÚk hu > ÚkkÞ ykuxku yu{ ynkur™þ hu, rËÞu Ëþo™ nrh n{uþ hu >>15>> {¤u ‚ktsu ‚nw™u ËÞk¤w hu, Ëu¾e yt„ fk{u f[hk¤tw hu > yu{ …qhku fÞkuo …hÚkkh hu, …qhe …qhýe fÞkuo ¼tzkh hu >>16>> ÚkÞku hk{™ð{e™ku ‚{iÞku hu, fÞkuo Wí‚ð ™ òÞ fneÞku hu > …Ae «¼wS „Zzu ykðe hu, ‚ðuo ‚tŒ ÷eÄk Au ƒku÷kðe hu >>17>> fÞkuo yü{e™kuu Wí‚ð ¼khe hu, ‚nw™u ‚w¾ ËeÄkt ‚w¾fkhe hu > fhe Ëþhk …ÄkÞko ™kÚk hu, ÷R ‚tŒ ‚Œ‚t„e ‚kÚk hu >>18>> „Þk fh{z „k{u fuþð hu, fhðk yÒkfqx™ku Wí‚ð hu > fÞkuo Wí‚ð s{kzâk ‚tŒ hu, VuÞko ÷kzw ƒu‚khe …t„Œ hu >>19>> íÞktÚke y{ËkðkË …ÄkÞko hu, s™™u {™ {kuË ðÄkÞko hu > yk™tË Mðk{eyu fhkÔÞku ‚ks hu, «eíÞu «¼w™u …qsðk fks hu >>20>> ‚khku ‚whðk÷ ò{ku she hu, rþh ƒtÄkðe …k½ ‚ku™uhe hu > ftXu {k¤k …nuhkðe þku¼Œe hu, fhe Äq… Ëe… ™u ykhŒe hu >>21>> ÷k„e …kÞ …AuzeÞku ÷kðe hu, nkÚk ‚kÚku ‚tŒ™u y÷kðe hu > yu{ fhe Wí‚ð yk™tË hu, [kÕÞk «¼w …kuŒu ‚w¾ftË hu >>22>> ykÔÞk y‚÷k÷e ¼„ðtŒ hu, yk…u s{e s{krzÞk ‚tŒ hu > íÞktÚke ykÔÞk suŒ÷…wh ™kÚk hu, hne hkíÞ sBÞk ‚nw ‚kÚk hu >>23>> fhe „k{ze {ktrn ¼kus™ hu, ykÔÞk {u{ËkðkËu Sð™ hu >


hne hkíÞ ðkŒ fhe ðk÷u hu, íÞktÚke ykÔÞk …Ae ðhŒk÷u hu >>24>> feÄku «ƒkuÄ™e™ku ‚{iÞku hu, ÚkÞku Wí‚ð ™ òÞ fneÞku hu > …kuŒu hÌkk rŒÞkt ËkuÞ {k‚ hu, Íku¤e {„kðe ‚kÄw™u …k‚ hu >>25>> …Ae íÞkt Úkfe „Zzu ykðe hu, fÞko ‚tŒ™u hkS s{kðe hu > Œu™u {qõÞk sw™k„Z {ktR hu, …ý …kuŒu Œku hÌkk Au íÞktR hu >>26>> hne Úkkuzk ½ýk rŒÞkt Ë™ hu, fÞwO ðhŒk÷u òðk™wt {™ hu > fkheÞkýe [kufze Äku÷uhu hu, hÌkk r……r÷Þu yun …uhu hu >>27>> s{e fr{Þk¤u ðú‚zu hÌkk hu, íÞktÚke ™kÚk ðhŒk÷u ykrðÞk hu > hk{™ð{e™ku Wí‚ð fhe hu, …kAk ykrðÞk „Zzu Vhe hu >>28>> …Ae ßÞuc yü{eÞu ™kÚku hu, ™kÏÞku „Zzu {trËh …kÞku nkÚku hu > ‚wtËh {trËh {kuxwt ykËÞwO hu, ¾ku¤e ¾ktíÞ ™u {wnqŒo fÞwO hu >>29>> hkÏÞk [kh {k‚ ‚kÄw ‚t„u hu, …Ae y{ËkðkË „Þk W{t„u hu > fkheÞkrý ‚kht„…wh hÌkk hu, íÞktÚke ðk„z ftÚkkheyu „Þk hu >>30>> hÌkk hkíÞ þeÞkýeyu ~Þk{ hu, íÞktÚke Œkðe Ëuð¤eÞu „k{ hu > íÞktÚke ™¤ WŒhe™u ™kÚk hu, hÌkk hkíÞ ½kuzu ‚tŒ ‚kÚk hu >>31>> s{e ËËwfu hÌkk fwtðkhu hu, hÌkk hkíÞ {r™…h íÞkhu hu > íÞktÚke y{ËkðkËu ykrðÞk hu, Úkkuzwt hne y‚÷k÷e „Þk hu >>32>> ðkéÞk þtfhu [h[k fks hu, fhe [h[k SíÞk {nkhks hu > …Ae ykÔÞk suŒ÷…wh „k{ hu, íÞktÚke ðhŒk÷u …ÄkÞko ~Þk{ hu >>33>> rŒÞkt hÌkk fktRf ½™~Þk{ hu, …Ae ykrðÞk „Zzu „k{ hu > ykðe fhðk {ktzâwt {trËh hu, yrŒ WŒkð¤wt ™rn Äeh hu >>34>> ËeÞu y¾tz Œu Ëþo™ hu, s™ W…h Au …h‚Òk hu > fÞkuo Vw÷Ëku÷ rŒÞkt ðk÷u hu, …Ae …ÄkrhÞk ðhŒk÷u hu >>35>> fkheÞkrý{ktrn hkíÞ hÌkk hu, íÞktÚke ™kðzu Äku÷uhu „Þk hu > …e…¤eÚke ðh‚zu „k{ hu, íÞktÚke ykrðÞk ðhŒk÷ Äk{ hu >>36>> fhe hk{™ð{e Yze rŒÞkt hu, ykÔÞkt s™ Ëþo™ ÚkeÞkt hu > fhe ƒnw Sð™kt íÞkt fks hu, …kAk „Zzu ykÔÞk {nkhks hu >>37>> {ktzâwt {trËh™wt fk{ ÷uðk hu, yrŒ WŒkð¤wt fhe Ëuðk hu > yü{e ÷e÷k fhe ÷k÷ hu, ð¤e [kÕÞk …kuŒu ðhŒk÷ hu >>38>> ‚kht„…wh ‚wtËrhÞkýu ~Þk{ hu, ykÔÞk ÄtÄwfu ¾‚Œu „k{ hu > s{e f{eÞkýu ƒkuY hÌkk hu, íÞktÚke ‚ªSðkzu „k{ „Þk hu >>39>> íÞktÚke ykÔÞk ðhŒk÷u Sð™ hu, r™ss™™u Ëuðk Ëhþ™ hu > rŒÞkt ykÔÞk ‚Œ‚t„e ‚tŒ hu, ¼kðu r™h¾eÞk ¼„ðtŒ hu >>40>> yk…u ‚kÄw™u h‚kuÞku ‚khe hu, nrh …eh‚u nuŒ ðÄkhe hu > „ku¤ ÷kzw s÷uƒe {kuŒiÞk hu, yk…u ™kÚk nkÚku fhe ËÞk hu >>41>> ÷eÞku ÷kzw ‚tŒku fhe ÃÞkh hu, yu{ fne fhu {™wðkÞo hu > hÌkk Úkkuzk ½ýk rŒÞkt Ë™ hu, …Ae [kÕÞk „Zzu Sð™ hu >>42>>


…e…÷kÔÞ ðxk{ý hÌkk hu, íÞktÚke f{eÞk¤u ðk÷ku ykrðÞk hu > hne «ƒzeÞu hkíÞ ~Þk{ hu, ykÔÞk íÞktÚke fkrhÞkýe „k{ hu >>43>> …Ae „Zzu ykðe™u hÌkk hu, rŒÞkt Úkkuzk ½ýk Ë™ ÚkÞk hu > íÞktŒku ŒuzkÔÞk ‚knuƒ {kuxu hu, ƒu‚e „kze „Þk hksfkuxu hu >>44>> rŒÞkt ‚knuƒu fÞwO ‚™{k™ hu, ykÔÞku ‚k{ku ™u ykÃÞwt yk‚™ hu > …Ae «eíÞu ƒuXku «¼w …k‚u hu, nuŒu …wAðk ÷køÞku nw÷kþu hu >>45>> …wAâk «eíÞu þwt «§ Œu ½ýk hu, ykÃÞk W¥kh ™kÚku Œu Œýk hu > ‚wýe ‚knuƒ Œun ©ðýu hu, …Ae ƒkuÕÞku Au Ëe™Œk ðuýu hu >>46>> suðk {kuxk ‚kt¼éÞkŒk y{u hu, Œuðk Mðkr{™khkÞý Aku Œ{u hu > fhßÞku „w™k {khk ƒfrþþ hu, yu{ fne™u ™kr{Þwt rþþ hu >>47>> íÞkhu yu{ ƒkuÕÞk {nkhks hu, yrŒ ‚kYt Œ{kYt Au hks hu > ‚ðuo ÷kuf Œu …kBÞk Au ‚w¾ hu, ™Úke ¼Þ rð„ún fktR Ëw:¾ hu >>48>> …ý yu{ fnu Au ÷kuf{ktÞ hu, Ëw:¾ …k{u Au ƒúkñý „kÞ hu > íÞkhu ‚knuƒ ƒkuÕÞku ‚kt¼¤e hu, fhþwt Œ…k‚ ‚nw y{u {¤e hu >>49>> …ý Œ{khk ŒehÚk{ktÞ hu, ™Úke ËuŒku nwt {khðk „kÞ hu > yu{ fne „w™k ƒfþkÔÞk hu, …Ae «eíÞu …nuhk{ýe ÷kÔÞk hu >>50>> fhe …nuhk{ýe …qßÞk nkÚk hu, {k„erþ¾ [kÕÞk …Ae ™kÚk hu > ƒu‚e „krzÞu „Zzu …Äkhe hu, ËeÄkt Ëþo™ nuŒ ðÄkhe hu >>51>> ‚tŒ …kuŒk™u ðnk÷k Au ½ýk hu, ykÃÞkt ‚w¾ hk¾e ™ne {ýk hu > …Ae Âîs Ë™ ‚khku òuR hu, yk…e ƒk¤f ƒu™u s™kuR hu >>52>> …Ae {trËh …k‚™ku fq… hu, …k‚u ƒu‚e fhkÔÞku y™q… hu > íÞktŒku ykÔÞku hk{™ð{e Ë™ hu, ykÔÞk Wí‚ð …h ‚nw s™ hu >>53>> Œu™u ËÞk¤u Ëþo™ ËeÄkt hu, frn ðkŒwt ™u ‚wr¾Þkt rfÄkt hu > fhe Ëþo™ s™ ½uh „Þk hu, …kuŒu su{ nŒk Œu{ hÌkk hu >>54>> …ý …kuŒk™u ðnk÷k Au ‚tŒ hu, Œu™u ykr…Þkt ‚w¾ yíÞtŒ hu > ƒeòt rfÄkt ƒnw {kuxkt fk{ hu, r™s‚k{ŠÚk Ëu¾kze ~Þk{ hu >>55>> ¿kk™ æÞk™™kt ™„khkt „zu hu, yuðe heíÞu hÌkk Au „Zzu hu > hÌkk rŒÞkt yu{ yrð™kþ hu, íÞktŒku …wAu Au …kuŒk™k Ëk‚ hu >>56>> Œu™u …kuŒ …kuŒk™k su Ä{o hu, Œu™ku fne ‚{òðu Au {{o hu > íÞktŒku sw™k„Z™wt {trËh hu, ÚkÞwt …wYt …ÄkÞko {nkÄeh hu >>57>> [kÕÞk …Ae …kuŒu ‚w¾Äk{ hu, ykðe hÌkk Au ðktrfÞu „k{ hu > íÞktÚke ‚hŒk™…whu „Þk hu, …Ae sw™k„Z{kt ykrðÞk hu >>58>> ykÔÞk {nuh fhe {nkhks hu, {qŠŒÞku …Ähkððk fks hu > hýAkuzS rºkf{S sun hu, hkÄkh{ý r‚æÄuïh Œun hu >>59>> Œu™e {qhrŒÞku …Ähkðe hu, fÞkuo Wí‚ð {kuxku íÞkt ykðe hu > …Ae ‚nw ‚tŒ™u {éÞk ~Þk{ hu, …kAk ykrðÞk „Zzu „k{ hu >>60>> …Ae rŒÞkt hÌkk yrð™kþ hu, rËÞu ‚w¾ r÷Þu ‚nw Ëk‚ hu >


íÞktŒku {trËh ÚkÞwt ŒiÞkh hu, òuR {wnqŒo ‚wtËh ‚kh hu >>61>> …ÄhkÔÞk …kuŒu „ku…e™kÚk hu, fÌkwt yk{kt hnuþwt ‚wýku „kÚk hu > fÞkuo Wí‚ð {kuxku yu Ë™ hu, ð¤Œk rŒÞkts hÌkk Sð™ hu >>62>> …Ae Œeðú ðihkøÞ Au sun hu, Œu™u …k{e™u ÚkÞk r™:M…]n hu > sz¼hŒ ðŒoŒk su{ hu, …kuŒu …ý ykËÞwO Au Œu{ hu >>63>> s{u ™ s{u õÞkhuf yÒk hu, õÞkhu V¤ Vw÷ r…Þu …ð™ hu > õÞkhu ftË {q¤ …k™ ðkrh hu, {u÷e Ëun {{Œ rð‚khe hu >>64>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh[rhºku „Zzu WŒkð¤wt {trËh fhðk {ktzâwt ™u sL{kü{e™ku Wí‚ð fhe™u sw™k„Z {qŠŒÞku …Ähkððk …ÄkÞko ™u íÞkt «rŒck fhe™u „Zzu …ÄkÞko ™u íÞkt „ku…e™kÚkS™e «rŒck fhe yu ™k{u ‚ku{wt «fhý{T >>100>> …qðoAkÞku– yuðk Mðk{e ©enrh, [rhºk yrŒ y™w… > …kAk «Úk{Úke ‚tûku…u, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚w¾Y… >>1>> …kuŒu …wY»kku¥k{ «„xe, ƒnw ðkðhe ‚k{ÚÞo > òuhu ÷uðk Sð þhýu, yus ‚khðku yÚko >>2>> …k…e …hËkhk …Úke, {ã…k™e {kt‚khe ‚kuR > ŒMfh …h«kýnh, Œhu fhu yk©Þ fkuR >>3>> …kuŒk ƒ¤u {nk …t[ …k…e, fÞko ¼ðs¤ …kh > ÷ku¼e ÷t…xe f…xe fk{e, fkuý …wY»k ™u fkuý ™kh >>4>> [ku…kR– yuðk y½ðtŒk ™h™kh, ykðu þhýu …k{u ¼ð…kh > …k{u ‚{krÄ ‚w¾ «k…rŒ, ÚkkÞ ÷kuf …h÷kuf{kt „rŒ >>5>> ‚wh…wh ™u Ëu¾u fi÷k‚, ðifwtX nrh nrh™k Ëk‚ > „ku÷kuf ™u ïuŒîe… ‚kuR, Äk{ yûkh s™ Œu òuR >>6>> susu ÷kuf™k yk[hý sun, Ëu¾u fnu ÞÚkkhÚk Œun > susu ÷kuf™k su yrÄ…rŒ, fhu «„x «¼w™e rð™rŒ >>7>> yu{ s™ òuR ƒnw Äk{, {k™u …kuŒk™u …qhýfk{ > ð¤e Ëu¾u ƒúñktzu ƒúñktz, Ëu¾u …kuŒk™wt …khfwt …tz >>8>> {™ ƒwÂæÄ r[¥k yntfkh, Ëu¾u «ký $rÿÞ …rhðkh > ½kx þw¼ yþw¼ su ÚkkÞ, ŒuŒku …h …kuŒk™k sýkÞ >>9>> yu{ Ëu¾u ‚{krÄÞu s™, fhu «„x «{ký ¼s™ > …hk…kh su …qhýƒúñ, su™u ™urŒ ™urŒ fnu r™„{ >>10>> Œus ‚w¾ËkÞ ‚nò™tË, s„Sð™ su s„ðtË > su fkuR ‚ðuo fkhý™k fkhý, Œuýu fÞwO Au Œ™ Äkhý >>11>> ‚ðuo yðŒkh™k yðŒkhe, Œus ‚nò™tË ‚w¾fkhe > su fkuR ‚ðuo Äk{™k Äk{e, òýku Œus ‚nò™tË Mðk{e >>12>> þrþ ‚wh ys y{huþ, þu»k {nuþ Ëuð „ýuþ > …]Úðe …kÚk …kðf …ð™, rË„…k¤ fk¤ {kÞk ½™ >>13>>


yun ykrË su ƒeò y™uf, su™e ™ ÷ku…u yk„LÞk yuf > Œus {qhrŒ òýe™u s™, fhu ‚nò™tË™wt ¼s™ >>14>> yrŒ «íÞûk …hkuûk ™ ÷uþ, yuðe ðkŒku ÚkkÞ ËuþkuËuþ > ÚkkÞ «fx …qò ƒnw…uh, «fx „wý „kÞ ½uh½uh >>15>> ÚkkÞ y[ko …qò ™u ykhrŒ, fhu MŒð™ s™ rð™rŒ > Ähu {kuh{w„x ð™{k÷, Aºk [{h fhu {hk÷ >>16>> …qò «fx «fx ¼s™, fhu ™h™khe ƒnw s™ > r™h‚tþÞ ÚkR ™h™kh, ¼su «„x «{ký ykÄkh >>17>> Œu™kt nhu Ëw:¾ Ëe™ƒtÄw, f]…k¤w ËÞk¤w ‚w¾®‚Äw > fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {kun ykrË, ™zâk Au su Sð™u y™krË >>18>> yuðk þºkw ySŒ™u SŒe, fhkðu r™s[hý{kt «erŒ > yu{ y™tŒ Sð WæÄkÞko, ¼ð‚k„h …kh WŒkÞko >>19>> Âîs ûkrºk ði~Þ þwÿ ÷R, ™h™kh WÄkrhÞkt fR > …u¾e …kuŒk™e ‚k{Úkeo ~Þk{, ykÃÞkt ykr©Œ™u r™sÄk{ >>20>> ïuŒîe… ðifwtX „ku÷kuf, …kBÞk yûkhÄk{ yþkuf > AŒu Œ™u Au {„™ s™, ð¤e fhu «„x ¼s™ >>21>> {k™u {éÞk ©enrh ‚kûkkŒ, ™ fhu fkuR ðkÞËu ðkŒ > ƒeò {Œ…tÚk {ku¤k …zâk, hÌkk Œu …ý ‚zâk ƒ„zâk >>22>> yu{kt Sð {w{wûkw su nŒk, ykÔÞk «„x «¼w™u „kuŒŒk > WËÞ yMŒ{ktR yuf ðkŒ, «¼w ‚nò™tËS ‚kûkkŒ >>23>> ƒk¤ òuƒ™ ™u ð]æÄ sun, Œu™u ™ hÌkku Œu{kt ‚tËun > yu{ «fx…ýu ™h™kh, fhu ¼s™ ‚nw y…kh >>24>> Ëuð ¼ihð ¼ðk™e …eh, ð¤e ðiŒk¤ ðiŒk¤e ðeh > {tºk stºk ™u {wtX fk{ý, ËiíÞ ¼qŒ «uŒ r…Œ]„ý >>25>> xku¤k ™kxf [uxf [kuxu, Œu™e ƒef ™rn r{»k ¾kuxu > yu{ «fx «¼w™u …k{e, ƒeS þtfk Œu ‚ðuo ðk{e >>26>> ™rn ytŒhu fkuR™ku ¼kh, …k{e «fx Ä{ofw{kh > ð¤e r™sr™s Ä{o…k¤u, «fx {qhrŒ ™kÚk r™nk¤u >>27>> «fx «¼w™wt fhu ¼s™, Œuýu s™ hnuAu {„™ > fkuR ðkŒ™e ™ hne þtfk, ËeÄk fk¤ {kÞk …h ztfk >>28>> yrŒ «fx™wt ƒ¤ ÷R, ƒeS ðkŒŒýe ƒef „R > yu{ «fx …ýk™e ðkŒ, sýkýe s„{ktrn rðÏÞkŒ >>29>> ÚkkÞ …h[k yrŒ y…kh, ™ {k™u yuðku fkuý „{kh > ßÞkhu {wfu ‚Œ‚t„e Ëun, ykðu ™kÚk Œuzðk™u Œun >>30>> {hu rð{w¾ fhe nkÞnkÞ, {wðk …Ae s{…wh òÞ > yu{ Ëu¾e Ëku «r‚æÄ rðrÄ, ¼su ‚nò™tË ‚w¾r™rÄ >>31>> ðkxu ½kxu yu ÚkkÞ Wå[kh, «¼w «fx rð™k ytÄkh >


™Úke ðkŒ yu Ak™e A…kzâu, Au AŒhkR Œu [kuzu Äkzu >>32>> yuðwt fhe™u «fx…ýwt, fÞwO fÕÞký ƒnw SðŒýwt > …Ae ™kÚku rð[kÞwO ytŒhu, ßÞkhu nwt ™rn nô yk Ähu >>33>> íÞkhu {khk ykr©Œ ™h™kh, Úkkþu r™hk÷tƒ r™hÄkh > {kxu yu™u fYt yk÷tƒ™, ƒeòt Úkkþu su yk„éÞu s™ >>34>> Œu™kt fÕÞký fhðk ‚kYt, fhe {trËh {qŠŒÞku ƒu‚kYt > ð¤e {kYt „wY…ýwt sun, MÚkk…wt Ä{ofw¤{ktrn Œun >>35>> yu{ rð[khe™u ŒŒ¾uð, …Ae ™h™khkÞý Ëuð > ÷û{e™khkÞý ykrËf ‚khe, …kuŒk™e {qŠŒÞku ƒu‚khe >>36>> yðÄ«‚kË ™u h½wðeh, fÞko yk[kÞo „wýu „t¼eh > {qŠŒ îkhu yiïÞo sýkðe, …qÞko …h[k ‚{krÄ fhkðe >>37>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu …wY»kku¥k{™ku {rn{k ŒÚkk «fx…ýwt fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku™u yuf{wt «fhý{T >>101>> …qðoAkÞku– y™tŒ ÷e¤k y™tŒ [rhºk, y™tŒ ‚k{ÚÞo ‚kuR > y™tŒ «Œk… y™tŒ …h[k, frðs™ ™ ÷¾u fkuR >>1>> y…kh {knkíBÞ y…kh {rn{k, {kuxÃÞ y…h{…kh > y…kh „t¼eh y…kh „hðk, frð fkuý fhu r™hÄkh >>2>> …t¾e su{ …kt¾ ƒ¤u, Wzu …kh ÷uðk ykfkþ > ‚Át Œu ™kðu þqLÞ™wt, r™ùu …k{u Œ™ ™kþ >>3>> yu{ [rhºk {nkhks™kt, Au òu y™tŒ y…kh > fuŒkt fuŒkt fnuðkÞ ™rn, yu{ r™ùÞ Au r™hÄkh >>4>> ™h su W¥kh …tÚk™ku, RåAu yk Œ™u ÷uðk ytŒ > …nkUåÞk™e «rŒŒ fhðe, yus ¼ku¤kR yíÞtŒ >>5>> Wzw„ý fý ¼qr{Œýk, s¤fý òýu s™ > ð™…kŒ „kŒhku{kð¤e, „ýu yÒkfý ¾zÄ™ >>6>> yun ‚ðuo y…kh™ku …kh, r÷Þu frðs™ fkuR > nrh[rhºk™ku …kh nòYt, ‚Át ™ r÷Þu ‚kuR >>7>> su™wt ðýo™ fhŒkt ðkýe Úkkfu, {™™ fhŒkt {™ > ®[Œð™ fhŒkt r[¥k Úkkfu, yu{ r™ùu òýßÞku s™ >>8>> [ku…kR– Ähe nrhf]»ý yðŒkh, fhu ÷e¤k y™tŒ y…kh > WXu ƒu‚u ƒku÷u swðu s{u, nk÷u [k÷u nrh n‚u h{u >>9>> ‚wðu ò„u {k„u fktR sun, ykðu òÞ W¼k hnu Œun > [k÷u [xfu ÷xfu [k÷, fhu fh™kt ÷xfkt ÷k÷ >>10>> fnu ‚kt¼¤u ™u r÷Þu rËÞu, fu{ ÷¾kÞ su …kÞ …eÞu > …qsu …qòðu …eh‚u nkÚku, yrŒ nuŒ fhu s™ {kÚku >>11>> …nuhu …nuhkðu ð† ½huýkt, ‚ðuo [rhºk Au ‚w¾Ëuýkt > íÞk„u Œ„kðu ðZu ð¾kýu, {k™u {™kðu sýkðu òýu >>12>>


fhu ËkŒý ™u {w¾ Äwðu, ð† ÷k‚u Íeýu {w¾ ÷wðu > [ku¤u Œ™{kt Œu÷ Vw÷u÷, ™kÞ W™u ™ehu y÷ƒu÷ >>13>> susu r¢Þk Au f]…k ®‚Äw™e, ÷¾ðk suðe su Ëe™ƒtÄw™e > rÄhk WŒkð¤k …kð Ähu, [k÷u [kÕÞ ÷k÷ {™ nhu >>14>> ¾esu hesu hkS hnu hk¾u, fktRf ¼qŒ ¼rð»Þ™wt ¼k¾u > zhu zhkðu Ëu¾kzu ƒef, hk¾u h¾kðu Xuhkðu Xef >>15>> ƒwÂæÄ…kh hu rð[kh fhu, Ähu æÞk™ ¿kk™ y™w‚hu > „kÞu „ðhkðu ºkkuzu Œk™, ‚wýu ‚wýkðu ‚{òðu ‚k™ >>16>> susu ÷e¤k fhu ¼„ðk™, ŒuŒu ÷¾ðk suðe r™Ëk™ > ‚Ëk ‚kt¼¤ðe ð¤e fnuðe, ‚ðuo ÄkÞko rð[khðk suðe >>17>> ÄkuŒe …kuŒe …eŒktƒh þk÷, ò{ku she ‚kuÞ ‚whðk÷ > …k½ f‚wtrƒ ‚ku™uhe fkuhu, ÄÞwO Aku„r÷Þwt r[¥k [kuhu >>18>> ðuZ ®ðxe fh fzkt fksw, þku¼u …kUr[ yt„wXe ™u ƒksw > nehk‚ktf¤e nq÷h nkh, þku¼u yt„kuyt„ þý„kh >>19>> fk™u fwtz¤ f÷t„e Œkuhku, {kÚku {w„x ftXu ‚ku™kËkuhku > ‚ku™k‚ktf¤kt WŒhe yku…e, {kuŒe{k¤k ftX{kt ykhku…e >>20>> [åÞkO [tË™ fuþh ‚w„tÄ, Œkuhk „shk ™u ƒkswƒtÄ > niÞu nkh y…kh Vw÷™k, …nuÞko {nkhksu {kU½k {w÷™k >>21>> ƒuXk zku¤u ®nzku¤u ËÞk¤, fhu …qò ykhŒe {hk¤ > susu ÷e¤k fhe yrð™kþ, ŒuŒu ÷¾ðk suðe Au Ëk‚ >>22>> fu‚w fuþh f‚wtƒe ht„, «eíÞu heíÞu fZkÔÞku …Œt„ > ht„ ‚kuht„ „uhk „w÷k÷, ¼hu Íku¤e ht„u xku¤e ÷k÷ >>23>> y÷ƒu÷ ¾u÷ yrŒ fhu, {ktnku{ktrn yt„ ht„ ¼hu > òuR s™ Œ™ ¼k™ x¤u, ÚkkÞ ‚{krÄ ytŒhu ð¤u >>24>> ð¤e Ëu¾kÞ Ëuþ «Ëuþ, «u{es™™kt nuŒ n{uþ > yuðe ÷e¤k y™tŒ y…kh, fnku fu{ ykðu fnuŒkt …kh >>25>> „s ƒks hÚk ðuÕÞ sun, {u™k ‚w¾…k÷ …k÷¾e Œun > susu ðkn™u ƒu‚u ðkÕÞ{, ŒuŒu rð‚khðk suðk fu{ >>26>> ¾kx …kx …÷t„ ¾whþe, SÞkt ƒuXk ©enrh nw÷þe > ¾u÷ ÷kirff y÷kirff fhu, ™kðu …kh ÷ÏÞu Œu™ku ‚hu >>27>> fkuurx ƒúñktz hnu su™u hku{, frð fkurx hrð þrþ ‚ku{ > ŒuŒku Ähe ™hŒ™ ™kÚk, h{u „ku®ðË ‚¾k™u ‚kÚk >>28>> su™kt Ëþo™ Ëw÷o¼ ‚nw™u, yk…u Ëþo™ Œu s™ ƒnw™u > yÄku Wæðo rðƒwÄ rð{k™, swðu Ëuðkt„™k ¼„ðk™ >>29>> ïuŒîe… ðifwtX „ku÷kufu, ykðe {wõŒ {tz¤ rð÷kufu > r™Š¾ r™hÒk òÞ r™sÄk{, …k{e …h{ ‚w¾ rð©k{ >>30>> yu{ y÷ƒu÷ku ‚w¾ rËÞu, ™h r™soh r™hÒk r÷Þu >


÷kufu …h÷kufu yk™tË yk÷u, ŒuŒku ÷ÏÞk rð™k fu{ [k÷u >>31>> fhu ÷e¤k yðr™ W…h, ÄLÞ æÞk™ fÞko suðe Äh > ÄLÞ hBÞk ¼BÞk SÞkt rhÌkk, M…Šþ hs {¤u fnku rfÞkt >>32>> ÄLÞ yktƒk yktƒ÷e™e AkÞ, ƒuXk ßÞkt nrh fhe ‚¼kÞ > ÄLÞ r„rh„bh ðkxe ð™, SÞkt SÞkt ¼BÞk ¼„ð™ >>33>> ÄLÞ ™Ëe Œk÷ ðk…e fq…, SÞkt ™kÌkk ~Þk{ ‚w¾Y… > ŒeÚko ûkuºk …rðºk su Äk{, ÄLÞ VÞko ßÞkt ‚wtËh~Þk{ >>34>> ¾tz Ëuþ þnuh „k{ ½ku»k, Vhe nrh fÞko Œu yËku»k > {uze {ku÷ y„kþe yðk‚, SÞkt fÞkuo ðkÕÞ{SÞu ðk‚ >>35>> ƒnw ƒt„÷k nðu÷e nkus, SÞkt hÌkk nrh fhe {kus > ßÞkt ßÞkt ðk‚ fÞkuo {khu ðk÷u, ŒuŒku ÷ÏÞk rð™k fu{ [k÷u >>36>> {éÞk Þku„e ¼ku„e su ¼q…k¤, fkuR sxe {wtze ftX{k¤ > …eh Vfeh st„{ sun, ¼x …trzŒ …whkýe Œun >>37>> ßÞkt ßÞkt {¤e fhe [h[kÞ, SŒe ðkËe ÷„kzeÞk …kÞ > þiðe þÂõŒ ði»ýðe ðuËktrŒ, Œu™u ytŒhu ÚkR yþktrŒ >>38>> ƒnw Sð nŒk su ƒunk÷, {¤e ™kÚk™u fÞko r™nk÷ > ËR Ëhþ M…hþ yk…, xkéÞk …k…e™k …k… ‚tŒk… >>39>> fRf Þ¿k s™kuR™kt fks, ‚ËkðúŒ s{u {wr™hks > rððk ðks™ ™u ¾[oò™, SÞkt „Þk ÚkÞk {s{k™ >>40>> fÞko ‚khk Wí‚ð ‚{iÞk, ŒuŒku fu{ òÞ ÷ÏÞk fneÞk > Ëuþ «Ëuþu …h[k ËeÄk, ƒnw Sð ‚™{w¾ feÄk >>41>> ‚ðuo ‚t¼khe ÷¾e òu ÷iÞu, ƒúñk þŒ ‚he¾k òu niÞu > ™rn h‚™k þu»k™k ‚{, r„hk þkhËk ‚{ ™rn „{ >>42>> ÷ÏÞu ÷tƒkuËh fh ™Úke, ‚wýu …]Úkw‚{ fk™ õÞktÚke > ™Úke ykÞw»k ÷ku{þŒýe, ™Úke ƒwÂæÄ Œu rðrÄÚke ½ýe >>43>> ™Úke frð ðkÕ{ef ÔÞk‚, fhu ‚ðuo „wý™ku «fkþ > yuðk yuðk ‚{Úko y…kh, ƒwÂæÄ‚k„h ƒnw rð[kh >>44>> ŒunŒýe …ý ‚wýe ðkýe, ‚nw hÌkk Au y„{ òýe > rfÞkt yun ™u yk…ýu òýku, ¾„ ¼k™w ¾ãkuŒ «{kýku >>45>> yÕ… ykÞw»k ™u yÕ… ƒwÂæÄ, yÕ… ‚k{ÚÞo ™ ÷rn þwÂæÄ > fÌkwt fk÷kðk÷k fhe fktR, nþu ‚{tw ð‚{wt Œu {ktR >>46>> yk„u fnuðk hne yr¼÷k»k, nwðkt ûkeý yk ™uý «fkþ > nŒe niÞk{ktrn ½ýe nk{, ÷¾ðk [rhºk ‚wtËh ~Þk{ >>47>> …ý SÞkt ÷„e «ký hnuþu, S¼k Mðk{e ‚nò™tË fnuþu > Œun rð™k fnu ƒeswt fu{, …ze yktxe ytŒh{kt yu{ >>48>> fk™ ™rn ‚wýu ƒeòu Wå[kh, ™uºk ™rn swðu ƒeòu ykfkh > íð[k ™rn fhu ¼uxâ ƒeò™e, ™k‚k ™rn r÷Þu ‚w„tÄ ™k™e >>49>>


{™ ™rn fhu {™™ yLÞ, ƒwÂæÄ ™rn fhu r™ùu nrh rðLÞ > r[¥k ™ ®[Œðu ƒeS ðkŒ, yntfkh nwt nrh™ku ‚kûkkŒ >>50>> rþþ ™rn ™{u yLÞ …kÞ, ÁËu ƒeswt æÞk™ ™rn ÄhkÞ > fh ™rn swŒu yLÞ™u yk„u, ƒesu …tÚku ™rn [÷kÞ …k„u >>51>> {kxu ßÞkt ÷„e hnu Œ™ ïk‚, Œswt ™rn íÞkt÷„e yu yæÞk‚ > nrh„wý „kŒkt Aqxu Œ™, Œu{kt {„™ Au {kYt {™ >>52>> ÄLÞ ©ðý heÍâk nrh sþu, ÄLÞ íð[k «¼w …Ë M…þuo > ÄLÞ ™uý swðu nrh{qŠŒ, ÄLÞ S¼k fnu nrh feŠŒ >>53>> ÄLÞ ÄLÞ yu ‚ðuo ‚{ks, suýu fhe heÍu {nkhks > yu Au ðkŒ y÷u¾k{kt yrŒ, ™ …zu «kf]Œ Sð™u „rŒ >>54>> {™ ðkýe ™u y„{ sun, …qhý …wY»kku¥k{ Œun > ŒuŒku Ähe {™w»Þ™wt Œ™, s™ nuŒu Vhu Au Sð™ >>55>> Œu™kt ÷e¤k[rhºk™u „kŒkt, ÚkkÞ r™{o¤ s¤ sþ ™kŒkt > {kxu ™k{ [rhºk ‚k{Úko, fnuþwt ™rn ¾kuÞu s™{ ÔÞÚko >>56>> r™sÄ{uo ðŒuo s™ sun, fnuþwt ‚ðuo ‚t¼khe™u Œun > yrŒ …rðºk [rhºk „kŒkt, ™Úke {wsÚkfe Œu {qfkŒkt >>57>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu …wY»kku¥k{™ku {rn{k fÚk™ ™k{u yuf‚ku™u ƒeswt «fhý{T >>102>> …qðoAkÞku– y™uf ÷e¤k y™uf [rhºk, fhe fÞkuo s™™ku WæÄkh > ‚wtËh r™„woý {qhrŒ, Œu™u ðtËw nwt ðkh{ðkh >>1>> y™uf ™k{™k ™k{e Mðk{e, ‚ðo™k ‚w¾Äk{ > y™uf yuf™e {qhrŒ, y™uf yuf™kt ™k{ >>2>> Œu «¼w «fx…ýu Vhu, fhu Sð™kt fÕÞký > {™kunh {qŠŒ {nkhks™e, Œu™u «ý{wt òuze nwt …ký >>3>> …wY»kku¥k{ …qhý …kuŒu, yZ¤f ZéÞk ykðkh > Œu™kt [rhºk …rðºk yrŒ, ð¤e fnwt fhe rðMŒkh >>4>> yuf ‚{u {wr™ ‚nw {¤e, ykrðÞk «¼wS …k‚ > yrŒ nuŒu MŒwrŒ fhðk, nRÞu ÚkÞk Au nw÷k‚ >>5>> [ku…kR– ™{ku f]»ý ™{ku ™khkÞý, ™{ku Sð©uÞ …hkÞý > ™{ku ƒ¤ðtŒ ƒnw™k{e, ™{ku yf¤ ytŒhò{e >>6>> ™{ku ‚nw Sð™k ‚w¾fkhe, ™{ku Ëe™ƒtÄw Ëw:¾nkhe > ™{ku Ëk‚™k ºkk‚ rð™kþ, ™{ku ‚nw™k ykrË yrð™kþ >>7>> ™{ku …wY»kku¥k{ ‚nw…h, ™{ku yûkhÄk{ykÄkh > ™{ku r™„woý ‚„wý Mðk{e, ‚ðuo Äk{Œýk Œ{u Äk{e >>8>> ™{ku y…h{…kh yf¤, ™{ku ‚ðo™k ~Þk{ ‚ƒ¤ > ™{ku ûkh yûkh r™ÞtŒk, ™{ku „wý…kh „wýðtŒk >>9>> ™{ku yðŒkh™k yðŒkhe, ™{ku ‚tŒŒýk ‚w¾fkhe >


™{ku Ëe™™k ƒtÄw ËÞk¤, ™{ku ¼õŒðí‚÷ «rŒ…k¤ >>10>> ™{ku f]…k™k ®‚Äw f]…k¤w, ™{ku ËÞk™k r™rÄ ËÞk¤w > ™{ku «¼wS …qhýfk{, ™{ku ‚tŒŒýk ‚w¾Äk{ >>11>> ™{ku RþŒýk {nkRþ, ™{ku ¼õŒ…rŒ s„Ëeþ > ™{ku …h{uïh …hƒúñ, ™{ku ¼ðŒkhý rºkf{ >>12>> ™{ku ðk‚wËuð ðhËuý, ™{ku fuþð f{¤™uý > ™{ku „ku…k¤ „kufw¤[tË, ™{ku „ku…eðÕ÷¼ „ku®ðË >>13>> ™{ku ™kÚk „kuðÄo™Äkhe, ™{ku ƒk¤{wfwLË {whkhe > ™{ku …È™k¼ …eŒktƒh, ™{ku …wr™Œ …h{uïh >>14>> ™{ku …rðºk …h{k™tË, ™{ku …Èkûk …]ÚkrððtË > ™{ku ™khkÞý r™Šðfkh, ™{ku ™]®‚n ™hfr™ðkh >>15>> ™{ku ™hku¥k{ ™hðeh, ™{ku ™k„™kÚký ‚wÄeh > ™{ku h½w™kÚk hk{[tÿ, ™{ku hk½ð ‚w¾‚{wÿ >>16>> ™{ku hkSð÷ku[™ hk{, ™{ku h{k…rŒ hks™k{ > ™{ku ðk{™S rðïuïh, ™{ku rðïY… rðït¼h >>17>> ™{ku rðïuþ rð»ýw ™u ÔÞk‚, ðuËðÕ÷¼ ðkýe«fkþ > ™{ku Ëk{kuËhS ËÞk¤, ™{ku Ëuð ËuðfeS ƒk¤ >>18>> ™{ku Ëe™™kÚkS ËiíÞkhe, ™{ku Ëuðuþ Ëuð {whkhe > ™{ku {kÄð {Äw‚qË™, ™{ku {wfwLË {wÂüf{Ëo™ >>19>> ™{ku {nkƒknw {tswfuþ, ™{ku {nkÄeh ©eËuðuþ > ™{ku fuþð fYýkÄk{, ™{ku fki{kuËfeÄh ™k{ >>20>> ™{ku fk{uþ f]»ý ËÞk¤, ™{ku fkiMŒw¼r«Þ f]…k¤ > ™{ku ¼qÄh ¼wð™k™tË, ™{ku ¼qŒ™kÚk ¼ððtË >>21>> ™{ku ¼wð™if ¼ws„uþ, ™{ku ¼ð™‚kðý Rþ > ™{ku s™kËo™ sËwhkÞ, ™{ku s„ÒkkÚk Œð …kÞ >>22>> ™{ku sõŒ òzÞ™ rð™kþ, ™{ku s„ËkÄkh yrð™kþ > ™{ku ‚Âå[Ëk™tË [hk[h, ™{ku [Œw¼wos [¢Äh >>23>> ™{ku r©Þ™kÚk r©Þ…rŒ, ™{ku ©eðh«Ë Aku yrŒ > ™{ku ©eÄh ©e‚whuïh, ™{ku ‚kiBÞ ©eðí‚ktfÄh >>24>> ™{ku Þku„uþ Sð™«ký, ™{ku ÞþkuËk™tË ‚wòý > ™{ku Þ{w™ks¤ rf÷ku÷, ™{ku ‚t…qhý f¤k ‚ku¤ >>25>> ™{ku ©enrhS þk÷„úk{, þwæÄ þt¾[¢Äh ™k{ > ™{ku ‚whk‚wh ‚Ëk ‚uð, ™{ku ‚kÄwðÕ÷¼ y¼uð >>26>> ™{ku rºkrð¢{ Œ…kuRLÿ, ™{ku rºkMÚk¤ ŒeÚko hksuLÿ > ™{ku ÷e¤kÄh ÷û{eðh, ™{ku ÷kufðtË ÷kufuïh >>27>> ™{ku y™tŒ yåÞwŒ y™krË, y½nh yk™tËY… ykrË > ™{ku nrh n¤Äh ¼úkŒ, ™{ku rnhÛÞkûkn™™™kÚk >>28>>


™{ku yûkhÄk{ ykÄkh, Œ{u ‚tŒ™k ‚w¾¼tzkh > ‚tŒ nuŒu Ähe yðŒkh, fhku y™uf Sð WæÄkh >>29>> ßÞkhu ßÞkhu suðwt …zu fk{, íÞkhu Œuðwt Œ™ Ähku ~Þk{ > ™{ku {íMÞ Œ{™u {whkhe, ™{ku fåAY… ‚w¾fkhe >>30>> ™{ku Œ{™u ðkhknY…, ™{ku Œ{™u ™hnrh ¼q… > ™{ku Œ{™u ðk{™ ™k{, ™{ku Œ{™u …hþwhk{ >>31>> ™{ku Œ{™u ©ehk{[tÿ, ™{ku Œ{™u hkßÞhksuLÿ > ™{ku Œ{™u f]»ý f]…k¤w, ™{ku Ëuðfe™tË™ ËÞk¤w >>32>> ™{ku ƒwæÄ Œ{u ƒnw™k{e, ™{ku yf¤ ytŒhò{e > ™{ku f÷rf fYýkÄk{, Ähku Œ™ fhku s™fk{ >>33>> Œ{u Ähe …wY»k yðŒkh, ƒúñkykãu håÞku yk ‚t‚kh > Œ{u ‚wÞ¿k þhehÄkhe, nrh rºk÷kuf…ezk r™ðkhe >>34>> ÄÞwO fr…÷ Œ™ {kŒfks, fÌkwt ‚ktÏÞŒ¥ð {wr™hks > Œ{u ÚkR Ë¥kkºkuÞ ™kÚk, fÞko ÞËw ninÞ ‚™kÚk >>35>> Œ{u ‚™fkrËf Œ™ Äkhe, ykí{Œ¥ð™e ðkŒ rðMŒkhe > Œ{u ™khkÞý Œ… fhŒk, fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {Ë nhŒk >>36>> ð¤e Ähe Œ™ ¼„ðk™, rËÄwt Äúwð™u Œ{u ðhËk™ > Œ{u ßÞkhu …]ÚkwŒ™ ÄÞwO, íÞkhu …]rÚkðe Ëkun™ fÞwO >>37>> Œ{u É»k¼Y…u nrh ÚkÞk, …wºk ƒkuÄe …h{nt‚ hÌkk > Œ{u nÞ„úeðŒ™Äkhe, ðuË{Þ ðkýeÞku Wå[khe >>38>> ßÞkhu nrh yðŒkh ÄkÞkuo, íÞkhu „úknÚke „s W„kÞkuo > ÚkÞk nrh nt‚ Y… suðk, ƒúñk ™khË™u ¿kk™ Ëuðk >>39>> Œ{u Ä™ðtŒhe Œ™ Äkhe, xkéÞku hku„ ykÞw»k ðÄkhe > Œ{u Ähe ÔÞk‚ yðŒkh, fÞkuo yuf ðuË ðrË [kh >>40>> Œ{u ™khË™wt Œ™ ÷eÞwt, ™i»fBÞo ‚k¥ðŒŒtºk fÌkwt > yuðk ƒnw Ähe yðŒkh, fÞko y™tŒ Sð WæÄkh >>41>> Œ{u {íMÞ ÚkR™u {whkhe, ÷kÔÞk ðuË þt¾k‚wh {khe > ÚkR fq{oY…u Œu yf¤, ÄÞkuo …eX…h {tÿk[¤ >>42>> Ähe ðkhknY… ËÞk¤, hk¾e …]Úkðe òrŒ …Þk¤ > Œ{u ™]®‚nŒ™ Ähe ™kÚk, nÛÞku rnhÛÞfrþ…w nkÚk >>43>> fÞwO «FkË™wt «rŒ…k¤, Ëk‚ºkk‚ r™ðkÞkuo ËÞk¤ > ðk{™Y… Ähe™u {nkhks, ƒ¤e AéÞku RLÿhkßÞ fks >>44>> Ähe …hþwhk{ yðŒkh, nÛÞk ûkrºk yufrðþ ðkh > Œ{u hk{Y…u ÚkR hks, {kÞkuo hkðý ƒktÄe ®‚Äw…ks >>45>> Œ{u Ähe f]»ý yðŒkh, fÞkO [rhºk y…h{…kh > {khe …qŒ™k ¼ktøÞwt þfx, {kÞkuo Œ]ýkðtŒ Œu rðfx >>46>> Þ{÷kswo™ {q¤ W¾kze, {kÞkuo ðí‚ ƒf [kt[ Vkze >


fk¤e ™kÚke …eÄku Ëkðk™¤, {kÞkuo Äu™wf Œu {nk ¾¤ >>47>> ÚkÞk ƒk¤ ðí‚ Œ{u ð¤e, ¼qÕÞku ƒúñk þõÞku ™rn f¤e > Äkhe r„rh RLÿË…o {kuzâku, ÔÞk¤ ðYýÚke ™tË Akuzâku >>48>> þt¾[qz ð]»k¼ ™u fuþe, Œ{u {kÞkuo ÔÞku{k‚wh îu»ke > nÛÞku ft‚ Œu ytþ y‚wh, {kÞkuo y½k‚wh {nk¼qh >>49>> {kÞkuo fk¤sð™ shk‚tÄ, ƒký ¼ki{ {kÞkuo {nky½ > {kÞkuo þk÷ð ™u rþþw…k¤, nÛÞku ËtŒð¢™u ËÞk¤ >>50>> yuðwt fhe f]»ý yðŒkhu, {kÞko Ëwü ƒnw Œun ðkhu > fhe [rhºk „kufw¤[tË, ykÃÞkt r™ss™™u yk™tË >>51>> Œ{u Ähe ƒwæÄ yðŒkh, ËuÏÞwt yðr™Þu y½ y…kh > nÛÞk ËiíÞ ƒkuæÞk ƒnw Sð, Œu Œu …kh fÞko ŒŒ¾uð >>52>> …u¾e …k»ktze ¼wðu y…kh, Œ{u ÷uþku f÷fe yðŒkh > ykã ytŒu {æÞu yðŒkh, ‚ðuo Œ{khk Œu r™hÄkh >>53>> susu fÞkO …]Úðe …h fks, Œu Œku ‚ðuo Œ{u {nkhks > ð¤e Úkkþu ÚkkÞ Au su fktR, Œu Œku ‚ðuo Œ{khe RåAkÞ >>54>> {kxu ™{ku ™{ku ™kÚk Œ{™u, {kuxu ¼køÞu {r¤Þk Aku y{™u > yu{ MŒð™ fÞwO òuze nkÚk, íÞkhu ƒkuÕÞk ©e{w¾u ™kÚk >>55>> …qðoAkÞku– su su s™ Œ{u fÌkwt, Œu ‚ðuo ‚kt¼éÞwt fk™ > yun {ktÞ÷wt y{u ™ fÞwO, Œ{u fu{ òÛÞk ¼„ðk™ >>56>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚ðuo {wr™s™ {¤e™u ‚ðo yðŒkh™k yðŒkhe {nkhks™u òýe™u MŒwrŒ fhe yu ™k{u yuf‚ku™u ºkeswt «fhý{T >>103>> hk„ ‚k{uhe– ™kÚk fnu ‚nw ‚kt¼¤ku, suýu fhe fÌkk ¼„ðk™ > yk Œ™u Œu ™ð fÞwO, y{Úkwt fhku Aku y™w{k™ >>1>> ðuË y{u ðkéÞk ™Úke, ™Úke þt¾k‚wh ykrË {krhÞk > suýu fhe ¼„ðk™ òýku, Œu {íMÞ «¼w {kuÞuo rÚkÞk >>2>> r…Xâ W…h r„he Ähe, ™Úke {ÚkeÞku y{u {uhký > [kiË hí™ ÷eÄkt ŒuŒku, fq{o «¼w «{ký >>3>> rnhÛÞkûk nýe …]Úkðe, ðk¤e ™Úke yk ðkh > su «k¢{u «¼w fÌkk, yuŒku ðhkn yðŒkh >>4>> rnhÛÞfrþ…w {khe™u, fhe s™ «FkË™e ‚kh > yun «Œk…u «¼w ¾hk, Œu Œku ™]®‚n yðŒkh >>5>> …tz ðÄkhe ¼he …]rÚkðe, ƒ¤e A¤e™u ÷eÄwt hks > Œun y{u rfÄwt ™Úke, yuŒku ðk{™S {nkhks >>6>> ŒkŒ™u nuŒu nÛÞk ûkrºk, Vuhe Vhrþ yufrðþ ðkh > Œu «Œk…u «¼w fnkuŒku, yuŒku …hþwhk{ yðŒkh >>7>> ¾h zw¾h ™u fwt¼fýo, ™Úke {kÞkuo {U hkðý hks >


yuŒku «¼w h½w™kÚkS, ƒktÄe …ks …í™e fks >>8>> fk¤e ™kÚke fh r„rh Ähe, $ÿ™wt {k™ W¾krzÞwt > ƒúñk™u {™ ¼t„ fhe, rðï {k™u {w¾{kt Ëu¾krzÞwt >>9>> y½k‚wh ƒfk‚wh fuþe, ðí‚ Äu™wfk‚wh ð]»k¼ > ÔÞku{k‚wh ¼ki{k‚wh ð¤e, {whËk™ð {Äwfix¼ >>10>> ft‚ ™u ð¤e fk÷Þð™, þt¾[qz ™u þk÷ð ‚rn > ƒkýk‚wh rþþw…k¤ ‚h¾k, shk‚tÄ suðk frn >>11>> ËtŒð¢krË Ëwü ËBÞk, hBÞk ðúsÞwðrŒ ‚t„ > yun «k¢{u f]»ý «¼w, ŒuŒku y{u ™ fÞkO yt„ >>12>> òuR Ëwü Þ¿k fhŒk, {ã ™u {kt‚khe ÚkÞk > Œu™u {kun …{kze Sð ŒkÞko, Œu «¼w ƒwæÄS fÌkk >>13>> …k¾tze ƒnw «fxe, ‚íÞÄ{o ™kþ fhþu > Sð™u þwæÄ ƒkuÄ Ëuðk, f÷rf Œ™ Ähþu >>14>> yun ykrË y™tŒ Ëun, ÄÞko Ähýe W…hu > ¾¤ƒ¤ ¾tz™ fhe, ŒkÞko s™ ƒnw yurý…uhu >>15>> yu{ y™uf yðŒkh{kt, ƒnw ƒnw fheÞkt fks > yun {kÞ÷wt y{{kt, fnku þwt ËeXwt Œ{u yks >>16>> yun «k¢{u «¼w…ýwt, y{{ktne yufu ™Úke > ™ {k™ku Œku swðku ™shu, fnwt Œ{™u nwt þwt fÚke >>17>> yu{ ðkŒ fhe nrh, ‚ðuo ‚tŒ ‚kt¼¤Œkt > ‚wýe ð[™ ðk÷kŒýkt, {wr™ {hfe ƒkuÕÞk ð¤Œkt >>18>> ™¼ fnu nwt ™¼ ™rn, fnu …ð™ nwt ™rn …ð™ > Œus fnu nwt Œus ™rn, yu{ fÌkwt ©e¼„ð™ >>19>> s¤ fnu nwt s¤ ™rn, Ähk fnu nwt Ähk ™rn > ®‚Äw fnu nwt ®‚Äw þk™ku, Œu{ «¼w fnu nwt «¼w ™rn >>20>> ‚qÞo fnu nwt ‚qÞo rþÞku, þrþ fnu nwt þrþ ™Úke > yu™ku W¥kh yuf ™ {¤u, s™u rð[kÞwO {™Úke >>21>> yu{ ykÔÞwt yu ðkŒ{kt, ‚tŒs™u ‚{Íe ÷Þwt > yk…ýu Œku yk™tË Au, …ý ƒeò™wt Œku ½h „Þwt >>22>> yuðwt ‚wýe ‚tŒ ‚ðuo, ÷køÞk rþþ zku÷kððk > fuðe ðkŒ fhe nrh, Ëwü s™ ¼q÷kððk >>23>> nrhs™ {™ nhr¾Þkt, òuR Sð™™e sw„rŒ > ykðe ðkŒu yLÞ s™™wt, yð¤wt Úkkþu yrŒ >>24>> {MŒòrŒ ¼„ðk™™e, RåAk ykðu Œu{ yku[hu > ‚tŒ ‚wýe ‚w¾ …k{u, y‚tŒ ™u yð¤wt fhu >>25>> ‚tŒ ‚ðuo ÷e÷k òýe, r[¥k{kt r™íÞ ®[Œðu > y‚tŒ fnu yk…ý suðk, {™w»Þ fhe {™ ÷u¾ðu >>26>>


{™w»Þ òýe {kuxk {kuxk, ¼úr{™u ¼q÷k …zâk > yk… ƒwÂØyu y™w{k™ fhe, Úkz {wfe zk¤u [zâk >>27>> {™w»Þ [rhºk òuR™u, …khðŒe ™ð r«rAÞkt > hkuŒk Ëu¾e ©ehk{™u, ¼ðk™e ¼q÷e „Þkt >>28>> …™t„khe …k»koË {kuxku, r™íÞ hnu nrh™u ‚t„u > ™k„…kþu ™kÚk ƒktæÞk, Ëu¾e™u ¼qÕÞku yt„u >>29>> ƒúñk ykÔÞk ¼k¤ðk, ¼qÕÞk yLÞ yk[kh{kt > [rhºk òuR {nkhks™kt, rðrÄ …zâk rð[kh{kt >>30>> nÞkO ðí‚ ð¤e ƒk÷fkt, …Ae ykðe™u …u¾eÞwt > ƒnw rðrÄyu rð÷kuõÞwt, …ý yýw LÞq™ ™ Ëur¾Þwt >>31>> yuðk yuðk™u yu{ ÚkÞwt, Œku yðh™ku rþÞku ykþhku > [rhºk òuR [¤u ™rn, Œun ¼õŒ nrh™ku ¾hku >>32>> ™hŒ™ Ähe ™kÚkS, fktR fktR nkuÞu fhŒk > ‚wŒk ƒuXk ò„Œk, ¾kŒk …eŒk yku[hŒk >>33>> su su [rhºk fhu nrh, Œu s™™kt {™ nhðk > ÷r÷Œ ÷e¤k ÷k÷™e, Au {wr™™u æÞk™ Ähðk >>34>> yu{ ‚{Íe ‚tŒ ‚ðuo, {kun ™ …k{u {™{kt > su{ su{ ÷e÷k swðu, Œu{ Œu{ hnu {„™{kt >>35>> su su ðkŒ nrhyu fhe, Œu ‚ðuo ‚tŒu ‚kt¼¤e > …kze ™k «¼w…ýk™e, …ý ‚tŒ™e {rŒ ™ð [¤e >>36>> …Ae ‚tŒ ƒkur÷Þk, {wr™ rð[khe {™Úke > {íMÞkrË Ëunu fÞkO «k¢{, ŒuŒku Œ{u fÞkO ™Úke >>37>> …ý suðwt sýkÞ Au y{™u, Œuðwt fnuþwt fh¼kr{™u > ‚{Íe ‚{k„{ fÞkuo Au, òýe ytŒhò{e™u >>38>> yk„¤ Œ{u su yku[Þko, Œu™wt yu{ sýkÞ Au yks > r™h‚tþÞ r™ùÞ fhe, fnuþwt fh òuze {nkhks >>39>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ©enrh {™w»Þ[rhºk fÚk™ ™k{u yuf‚ku™u [kuÚkwt «fhý{T >>104>> [ku…kR– íÞkhu ƒkur÷Þk ‚hðu ‚tŒ, Œ{u ‚kt¼¤ku ©e ¼„ðtŒ > ðuË ðkéÞk {íMÞ Œ™ Äkhe, þt¾k‚wh™u {kÞkuo {whkhe >>1>> þt¾k‚wh nŒku {nkƒ¤e, …u[ «k¢{u …qhý ð¤e > Œu™u fk{ ¢kuÄu {¤e {kÞkuo, ÷ku¼ {kun yk„éÞu yu nkÞkuo >>2>> yuðk fk{ ÷ku¼ ™u su ¢kuÄ, {nk sƒh Au s„òuÄ > Œu™u SŒe fÞkuo susufkh, yuÚke fkuý {kuxku yðŒkh >>3>> Ähe f{XY… ‚wòý, {ÚÞku {tÿk[¤ Œu {uhký > Ëuð Ëk™ðu ™uŒYt Œkýe, ƒ¤u ð÷kuÞwt ‚{wÿ…kýe >>4>> yuðk ‚wh y‚wh ƒr¤Þk, Œu™u …ý fk{ ¢kuÄu „r¤Þk >


yuðk fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ ¼khe, ‚whk‚wh {wõÞk suýu {khe >>5>> Œu™ku ™kþ fÞkuo r™hÄkh, ŒuÚke fkuý {kuxku yðŒkh > Ähe ðhknY… {nkhks, nÛÞku rnhÛÞkûk …]Úkðe fks >>6>> rnhÛÞkûk {nk ƒ¤ðtŒ, ƒnw «k¢{e ÞwæÄu yíÞtŒ > ÷R „Ëk „Þku Mð„o÷kuf, Ëu¾e Ëuð …kBÞk ƒnw þkuf >>7>> ÷køÞku ¼Þ ¼køÞk ‚nw ‚wh, ËR zkhku ™u ðéÞku y‚wh > …Ae fR fk¤ ®‚Äw{kt VÞkuo, ÷uhe ‚kÚku „Ëk ÞwæÄ fÞkuo >>8>> íÞktÚke „Þku ðYý™u …k‚, {ktrn Ëwü ™u W…h Ëk‚ > òuze nkÚk òåÞku ÞwØ òýku, Œu ðYýÚke ™ð y…kýku >>9>> yuðku {nkƒr¤Þku òuhký, Œu …ý fk{ ¢kuÄ™ku ðu[ký > yuðk fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ ÷kUXk, suýu ‚nw™u fÞko …khkUXk >>10>> yuðk fk{krË fÞkuo ‚tnkh, yuÚke fkuý {kuxku yðŒkh > Ähe ™]nrhY… y™q…, {kÞkuo rnhÛÞfrþ…w ¼q… >>11>> rnhÛÞfrþ…w {nk ƒ¤ðk™, fhe Œ… ÚkÞku ¼„ðk™ > {nkŒ…u Œusu …hŒk…e, ÷eÄwt hkßÞ $ÿ™wt WíÚkk…e >>12>> yk… Œ… ƒ¤u fhe ¼q…, ÚkÞku Ëþ rË„…k÷Y… > yku„ý…[k‚ ðkÞw y™q…, ÚkÞku Œu ƒkh ‚qÞo MðY… >>13>> yü ð‚w ð¤e ÷kuf…k¤, ÚkÞku ‚ðuo Y…u Œu ¼q…k¤ > ÷kuf…k¤ „wý …kuŒu „úrn, Þ¿k¼k„ r÷Þu yk…u srn >>14>> yuðku nŒku «k¢{e su yrŒ, Œu™u {kun ÷ku¼u ÷eÄku SŒe > fk{ ¢kuÄ {™ RrLÿ‚kÚk, yu™u yk„¤ ðhíÞku y™kÚk >>15>> yuðk fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ {kun, {™ RrLÿÞ ykrË su ‚t{kun > Œu™u ðþ fÞko Au yk ðkh, yuÚke fkuý {kuxku yðŒkh >>16>> ðk{™Y… Ähe™u ËÞk¤, fhe $ÿŒýe «rŒ…k¤ > $ÿ ‚whŒýku yrÄ…rŒ, su™u ½uh þ[e suðe ‚Œe >>17>> Œu™u …ý fÞkuo fk{u ft„k÷, Ér»k½uh sR ÚkÞku ƒunk÷ > yuðk fk{krËf su fYh, suÚke ƒåÞk ™rn ‚whk‚wh >>18>> yuðk …k…e™ku feÄku «nkh, yuÚke fkuý {kuxku yðŒkh > Ähe …hþwhk{ yðŒkh, {kÞko ûkrºkÞ yufðeþ ðkh >>19>> fÞwO ŒkŒ nuŒ yun fks, nŒk ŒkŒ Œ™u Œr…hks > ninÞu fÞwO yuðwt fk{, ƒeò Sð™wt þwt …wAku ™k{ >>20>> yuðku ¢kuÄ ðk fk{ fu ÷ku¼, yuýu ‚nw™kt {™ fÞkO ûkku¼ > Œu™ku þkuÄe™u fÞkuo ‚tnkh, yuÚke fkuý {kuxku yðŒkh >>21>> ©ehk{S yðŒkh Äkhe, {kÞkuo hkðý {nk yntfkhe > hkðý Œ…u …k{e ðhËk™, ÚkÞku ƒnw ySŒ ƒ¤ðk™ >>22>> SíÞku Mð„o {]íÞw ™u …kŒk¤, ÚkÞku {nk yr¼{k™e ¼q…k¤ > SíÞk ƒúñk $ÿ ‚wh ‚ðo, hÌkku ™rn fkuR™ku Œu „ðo >>23>>


SíÞku ½™ …ð™ s{hkÞ, SíÞk ™ð„ún ™u shkÞ > yuðku {nkƒ¤e yntfkhe, Œu™u ÷eÄku fk{ ¢kuÄu {khe >>24>> Œu fk{ ¢kuÄ™ku ykÛÞku ytŒ, Œu™u fkuý ™ fnu ¼„ðtŒ > fÞkO f]»ýu [rhºk y…kh, ƒnw Ëwü™ku fÞkuo ‚tnkh >>25>> Ëwü nŒk ƒnw ƒ¤ðtŒ, «k¢{e ™u {kÞkðe yíÞtŒ > yk… òuhu SŒe ‚nws™, ÚkÞk …]Úðeyu …kuŒu hks™ >>26>> shk‚tÄ rþþw…k¤ ykrË, y™{ú yntfkhe y™krË > su™e ™{rŒ ™rn …hAkÞ, {nk yr¼{k™e {™{ktÞ >>27>> Œu™u fk{ ¢kuÄu ÷ku¼u {¤e, ™kÏÞk {kun {{Œkyu ˤe > yuðk fk{ ¢kuÄkrËf fkuxk, su™u yk„u nkÞko Akuxk {kuxk >>28>> yuðk Ëwü su Úkfe nýkÞ, ŒuŒku ‚ðoÚke {kuxk „ýkÞ > fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ su [tzk¤, yuÚke ¼wtzwt ÚkkÞ ŒŒfk¤ >>29>> Mð„o÷kufÚkfe …kAk …kzu, rðrÄ÷kufÚke {q¤ W¾kzu > …kzu ðifwtX÷kufÚke ð¤e, …kzu yLÞ ÷kuf Úkfe {¤e >>30>> su su «k…rŒ {ktrnÚke …zâk, Œun ‚ðo™u yu þºkw ™zâk > {kxu yu™u rËÞu su rðËkhe, ŒuŒku yðŒkh™k yðŒkhe >>31>> ‚qû{áÂüðk¤k™u yu ‚wsu, MÚkq¤áÂüðk¤k Œu ™ ƒwsu > {kxu yks Au ðkŒ y÷u¾u, òze ƒwÂæÄðk¤k Œu ™ Ëu¾u >>32>> yk„u ÚkÞk susu yðŒkh, fÞkuo Ëiðe Sð™ku WæÄkh > Ëiðe yk‚whe ‚t…Â¥kðk¤k, yks ‚nw™u fÞko ‚w¾k¤k >>33>> ‚kr¥ðf hks‚e Œk{‚e s™, yks ‚nw™u fÞko …kð™ > su fkuR æÞk™ Äkhýk ‚{kæÞ, …kBÞk Œ{Úke Sð y„kæÞ >>34>> ™kze «ký™ku fhe r™hkuÄ, fÞkuo ƒnw «fkh™ku ƒkuÄ > ytŒh Vuhðe ykr©Œ feÄk, ƒnw Sð™u þhýu ÷eÄk >>35>> ysst½Úke ÚkÞk yËuð, nŒk s„u „wÁ rþ»Þ yuð > Þûk hûk su ysu W…kÔÞk, …kAk Œun {¤e ¾kðk ykÔÞk >>36>> ƒr÷ƒ„k‚u ™khe ºký ƒ™e, …wtù÷e ™u Mðirhýe fkr{™e > yuðk „wÁ rþ»Þ ™u ‚t‚khe, ð¤e ºký «fkh™e ™khe >>37>> yuðk Sð WæÄkrhÞk fR, {kxu fnwt nwt {kuxÃÞ ‚rn > yks «fxkÔÞku Au «Œk…, yuðku yk„éÞu ™ fÞkuo yk… >>38>> yks s™™u ykÃÞkt su ‚w¾, ŒuŒku fÌkwt òÞ fu{ {w¾ > ‚ðo Úkfe …kh Aku {nkhks, Œu y{™u {éÞk Œ{u yks >>39>> Ëþo M…þo Œ{kYt Œu õÞktÚke, Úkkuzu ¼køÞu fhe ÚkkŒwt ™Úke > òÛÞu yòÛÞu òuzu su nkÚk, Œu s™ furË ™ ÚkkÞ y™kÚk >>40>> yòÛÞu fhu y{]Œ…k™, ŒkuÞ y{h fhu r™Ëk™ > …kh‚ M…hþu ÷kun yòýu, ÚkkÞ ft[™ s„Œ òýu >>41>> hrð {¤u hnu ™rn hkŒ, s¤…k™u r…Þk‚™ku …kŒ >


su{ yòýu yÂø™™u ‚t„u, þeŒ ÔÞk…u ™rn ð¤e yt„u >>42>> Œu{ M…hþŒkt …qhý ƒúñ, òÞ fkurx s™{™kt f{o > ÚkkÞ y¼Þ s™ Œu yt„u, «fx …wY»kku¥k{ «‚t„u >>43>> þrþ{ktÞÚke ðh‚u ykøÞ, hrð fhu rfhý™ku íÞk„ > rðãwŒ{ktrnÚke ðn™e ðxu, [tË™{ktÚke rþŒ¤Œk ½xu >>44>> þqLÞ Œsu Œu þçË «‚t„, ðkÞw Œsu M…hþ yt„ > Œsu Œus Y… h‚ ŒkuÞ, Œsu „tÄ …]Úkðe™u òuÞ >>45>> yu{ ÚkkÞ fkuR fk¤u ð¤e, yuðe ðkhŒk ™Úke ‚kt¼¤e > …ý fËkr[Œ yu{ nkuÞ, nrh {éÞu y¼ÿ ™ ŒkuÞ >>46>> ð‚wÄk™wt ðuswt fkuR fhu, Œu™e [kux Xk÷e fu{ Xhu > Œu{ …wY»kku¥k{ M…hþu, Œu™wt yfks fnku fu{ nþu >>47>> fkuR heíÞu …wY»kku¥k{ ¼su, Œu™wt yfks ™ nkuÞ hsu > fk{¼kðu ¼S ðús™kh, {kŒ ŒkŒ ŒS …rhðkh >>48>> ‚™unu ð‚wËuð Ëuðfe, Ëwü ¼kðu fhe ¼S ƒfe > ¼Þu ¼SÞku ft‚ ¼q…k¤, ðihîu»ku ¼ßÞku rþþw…k¤ >>49>> ‚¾k¼kðu ¼ßÞk yhsw™u, ¼ÂõŒ¼kðu ¼ßÞk ™khËs™u > Ëk‚¼kðu n™w ™u ¾„uþ, M™un¼kðu ÞwrÄÂch ™huþ >>50>> yuŒku ‚ðuo …kBÞk ‚w¾ yt„u, hne «fx™u …h‚t„u > …wY»kku¥k{ «fx nkuÞ ßÞkhu, r¢Þk ‚kÄ™ ™ ÷uðwt íÞkhu >>51>> yk…u Ëhþ M…hþ ËR, fhu ¼ð…kh Sð fR > {kxu yks …wY»kku¥k{ Œ{u, r™ùÞ fhe™u òÛÞk Au y{u >>52>> ð¤e fkurx fkurx hrð þrþ, Œu™k Œus ‚{qn™ku hkrþ > ð¤e «f]rŒ …wY»kÚke R™k{, yuðwt yûkhƒúñ su Äk{ >>53>> Œu{kt ƒúñY… su ‚f¤, fkurx fkurx {wõŒ™kt {tz¤ > Œu™u {æÞu hÌkk yuðk Œ{u, Œu Œ{™u òÛÞk «¼w y{u >>54>> ð¤e yûkhÄk{ „ku÷kuf, yunkrË ƒeòt Äk{ yþkuf > Œu™wt yiïÞo su su fnuðkÞ, Œu Œku ‚ðuo hÌkwt Œ{ {ktÞ >>55>> ð¤e «f]rŒ …wY»kkrË Äk{, yrŒ yiïÞo su yr¼hk{ > Œu Œ{khk æÞk™ fh™kh, ‚ðuo Ëu¾u Au Œun {kuÍkh >>56>> ð¤e ‚nw yðŒkh MðY…, yu™kt yiïÞo su su y™q… > Œu Œ{{kt Ëu¾u æÞk™ðk™, {kxu ‚nw™k fkhý ¼„ðk™ >>57>> Aku yðŒkhe su yðŒkh fneyu, Œu™kt [rhºk Œu Œ{khkt ÷neyu > yun ðkŒ{kt ™Úke ‚tËun, ð¤e fneyu sýkÞ Au sun >>58>> sun s™ Œ{khk ykr©Œ, ðihkøÞ ¿kk™ MðÄ{o ‚rnŒ > {nkíBÞ ÞwõŒ ¼ÂõŒ y™LÞ, fhu Œ{khu «Œk…u s™ >>59>> yuðku «Œk… yrŒ y…kh, Œ{u «fxkÔÞku Au yk ðkh > Œu Œku ‚nw òýu ™h™kh, ™Úke Ak™e yu ðkŒ ÷„kh >>60>>


yuðk Œ{u su™u {éÞk {nkhks, Œu™u fhðwt ™ hÌkwt fkuR fks > ŒkuÞ h¾kðku Aku Yze heŒ, fnwt Œun …h{ …wr™Œ >>61>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu {wr™s™u hk{f]»ýkrË yðŒkh fhŒkt ©eS {nkhks™wt yrÄf ‚k{ÚÞo fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku™u …kt[{wt «fhý{T >>105 [ku…kR– nðu ‚kt¼¤ku ‚tŒ™e heŒ, fnwt yrŒ …h{ …wr™Œ > su™u {éÞk «fx «{ký, …wY»kku¥k{ …h{ ‚wòý >>1>> ‚w¾‚k„h ‚wtËh~Þk{, su™u ‚w¾u ‚w¾e ‚nw Äk{ > Œu …wY»kku¥k{ sun™k …rŒ, Œu™u ™ hnu htf…ýwt hrŒ >>2>> [kiË ÷kuf{kt ™ ÷ku¼u r[¥k, fexƒúñkrË Ëu¾u yr™Œ > ytŒh{ktrn yíÞtŒ ðihkøÞ, Œ™ {™ ‚w¾ feÄkt íÞk„ >>3>> …t[ rð»kÞÚke WŒkhe «eŒ, y‚íÞ ‚w¾{kt ™ yk…u r[¥k > fk{ ¢kuÄ ™rn ÷ku¼ {kun, yuðk ‚tŒ Œýku su ‚{kun >>4>> Œun fnu …hM…h {¤e, òußÞku Sð ¼ú{kýk Au ð¤e > {nkËw:¾Œýe sun ¾kýe, Œu{kt sR™u …zâk ‚w¾ òýe >>5>> yuf ykùÞo ðkŒ Au yun, Ëw:¾{kt ‚w¾ {™kýwt sun > {nk ™khe Au ™hf™ku fq…, fu{ ‚{òÞ Au ‚w¾Y… >>6>> su su ™h ™hf{kt …zu, ŒuŒku ‚ðuo ™khe ‚t„ ðzu > s{…wheÞu òÞ Au Sð, ŒuŒku ™khe Úkfe ŒŒ¾uð >>7>> sL{ {hý ‚nu Ëw:¾ yt„u, ŒuŒku ™kheŒýu …h‚t„u > ÷¾[kuhkþe Œ™ ÷nuAu, su™u ™khe{kt «eíÞ hnu Au >>8>> ‚wýku ðkŒ fnwt yuf ð¤e, ƒnw Ëw:¾ …kBÞk yu™u {¤e > {kuxk {kuxk ÚkÞk {™ ¼t„, ŒuŒku ™khe™ku fhŒkt ‚t„ >>9>> Ëuð Ëk™ð {™w»Þ {kºk, ™khe M™unu fhu s{òºk > …khfe ™u …kuŒk™e su ™kh, fk…u Œ™ su{ Œhðkh >>10>> rð»k ðÂö ÔÞk¤{kt su „wý, Œu™u …kuŒk™wt …khfwt fwý > {nkzkfýe þkfýe ‚h¾e, ‚hðu ‚wh ™h ÷eÄk ¼h¾e >>11>> suðe ð]nðtŒe nkuÞ ðk½ýe, ¾kÞ ¾esðe su{ ™k„ýe > yun ‚kÚku Au su™u ‚™un, ŒuŒku nkÞko Au {™w»Þ Ëun >>12>> òuR Íuh f™f fxkuhu, òußÞku …eðk [zâk ™h nkuhu > ‚khe òuR ‚S Œhðkh, …ux ™k¾ðk fhu rð[kh >>13>> Œu{ Y…ðtŒe ™khe òuR, ™h {hu Au {qh¾ {kuR > su{ {]„™u ½tx hðk÷, su{ …Œt„ …kðf Ík¤ >>14>> su{ frh™u fk„Ë frhýe, Œu{ ™h™u yu «ký nrhýe > su{ y{¤ ‚{¤ ŒkuÞ, ƒku÷u ÷kA y÷kA ™khe ËkuÞ >>15>> …„ nkÚk frx fkux f‚e, yktÏÞ{ktÞ ¼qtþe fk¤e {þe > fk™ ™kf Vkrz ƒktæÞk fuþ, ð¤e ƒktÄe ykt„¤eÞku rðþ >>16>>


ŒkuÞ fkZâkt f÷uòt ™h™kt, Œuýu hkŒk Au ™¾ fh™k > ð¤e ¾kÄwt {w¾u {kt‚ yuýu, ËktŒ hkŒk ht„kýkt Au Œuýu >>17>> yun ‚kÚku ÚkR su™u «eíÞ, Œu™u ‚w¾ ™rn fkuR heíÞ > Au Œku r™÷oßs fkZu Au ÷ks, yuŒku …wY»k™u ƒku÷kðk fks >>18>> fkðu yƒ¤k ™u ƒ¤ Au ƒnw, suýu ðþ fÞko ™h ‚nw > ÍkÍe ÷ks{kt ƒku÷u Au Íeýwt, ŒuŒku …wY»k™wt fhðk neýwt >>19>> Äehe Äehu su …„ ¼hu Au, Œuýu ™h™k «ký nhu Au > nkð¼kð Ëu¾kzu Au yt„, ŒuŒku ™hŒ™ fhðk ¼t„ >>20>> su{ {w»ke Vwtfe Vwtfe ¾kÞ, Œu™e …ezk Œ™u ™ sýkÞ > Œu{ ™khe {eXwt {eXwt ƒku÷e, ¾kÞ ™h™kt f÷uòt Vku÷e >>21>> yuðku Ë„ku su Ëu¾Œk ™Úke, fnku ‚tŒku ‚w¾ Œu™u õÞktÚke > ™khe ykuAkÞu yrn ytÄ ÚkkÞ, ™khe ykuAkÞu ½k ™ YÍkÞ >>22>> fkuR fnuþku yuðe fu{ fhe, Œu™e ðkŒ ‚wýe r÷Þku ¾he > su{ r‚ftËh™e …qŒ¤e, fhe ðu„¤kt hk¾ðk ð¤e >>23>> Œu™u …k‚u òuhu òuR òÞ, ¼k„u …kuŒ {kuŒ Œu™wt ÚkkÞ > {kxu Ëqh hÌku Ëw:¾ ™Úke, òuR Œsðe Œ™ {™Úke >>24>> Œu™ku fhðk RåAu su ‚t„, ŒuŒku {nkËw:¾ …k{þu yt„ > yu™u ™¾ rþ¾k ®™Ëðk suðe, frn frn frð fnu fuðe >>25>> su™k ½x{kt fk{®‚n „suo, ƒeðu ™rn Œu fhŒkt rð…suo > [zâk ™khe ™Þý™e [kux, Œu™u {khe fÞko ÷kux …kux >>26>> yuðe ¾kux ¾kÞ Au y¼k„e, ŒkuÞ Œun™u ™ þfu íÞk„e > ykðe suÚke ys…h ykéÞ, ƒuXe r„rhò…rŒ™u „kéÞ >>27>> yuÚke ÚkÞku $ÿ yt„u ¼t„, „Þwt Œ… ‚ki¼he™wt yu ‚t„ > ÷eÄku yuf÷þ]t„e ÷x…x, Ík÷u Au ™khe ™h™u Íx >>28>> Œu{kt ÷ku¼e hÌkk sun s™, ŒuŒku þwt ‚{sâk nþu {™ > ™khe W…h yt„ Wsð¤u, {ktrn ¼he Au {qºk ™u {¤u >>29>> {ßò {uË Au {kt‚™ku …ªzku, Úkwtf ÷k¤ fV r…Þkt þuzku > h„h„{kt ¼ÞwO YrÄh, yÂMÚk íð[kyu {Zâwt þheh >>30>> …Y …k[ WËh{kt ykufkh, {w¾{ktrn nkzfkt™e nkh > ™¾ fuþ þ÷u»k{ ‚kuR, yu{kt fk{™e ðMŒw Au fkuR >>31>> su su ðMŒw™kt ÷eÄkt Au ™k{, Œu™wt ¼he ÷iÞu yuf Xk{ > Œu™u fhu ¾kðk fkuR ¾ktŒ, Œu fu{ fnuðkÞ {™w»Þ òŒ >>32>> yu{ òýe fkt ™ fhu y¼kð, ¼q÷u÷ fu{ fhu Au ¼kð > Œsu ™rn fkt yü «fkhu, {qh¾ þk ‚kYt yu™u ‚t¼khu >>33>> ©ðý {™™ fhu „wÌk ðkŒ, ƒku÷u Ëþo …þo ™khe„kŒ > {¤e yufktŒu ™kheþwt ð‚u, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>34>> ™khe fhu ßÞkt r¢Þk Œ™™e, Œu MÚk¤ òðk RåAu ð]Â¥k {™™e >


ð¤e ™h Œu ™khe ‚t„ hnuþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>35>> ™khe LnkrŒ nkuÞ ßÞkt ™ehu, …nuhe yÕ… ð† þhehu > Œu™u òuðk RåAu ¾kuxu {þu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>36>> ƒuXk nkuÞ s™ ßÞkt {¤e, ykðu ðkhŒk ™khe íÞkt ð¤e > …Ae WXe ÞktÚke ™ r™f‚u, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>37>> …nuhe yt„u yk¼q»ký ™khe, ‚S ‚wtËh ð† Œu ‚khe > yu™kt ð‚™ ¼q»ký M…þuo, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>38>> ™khe W…hðk‚u ™ef¤e, rËÞu Ëun™e Ëw„OÄ ð¤e > Œu „tÄu ™rn ytŒh yf¤kþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>39>> ðkxu ½kxu yu nkuÞ yuf÷e, Œu™u ‚t„u [k÷u ÷ks {u÷e > …k…u fhe su ™khe …u¾þu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>40>> yrŒ nkuÞ ßÞkt yðfkþ, ŒkuÞ r™‚hu ™khe™u …k‚ > …t[ nkÚkÚke Zwtfzk Äþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>41>> fhu [uük fktR ð¤e ™khe, ¼qÕÞu Ëu¾u ™ {u÷u rð‚khe > ð¤e ®¼Œh ytŒhu su ð‚u, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>42>> ™khe ðu»ku su ð]tË÷ ðŒuo, ™khe ðu»ku su ™]íÞf ™hŒu > òÞ òuðk ‚kYt yun Ëþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>43>> ÄkŒw {]Â¥kfk fk»X …k»kký, ÷¾e r[ºk™e r[Œkhu òý > Œu™u …„u fhe™u M…þuo, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>44>> yun ykrË su ™khe «‚t„, fkuR heíÞu òu hk¾þu yt„ > ŒuŒku ðkh{ðkh {hþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>45>> su{ fq… Œhýu Zktfu÷, ð¤e fneyu rð»k™e yu ðu÷ > Œu™u ykuAkÞu òýe WŒhþu, ‚tŒku yuðk …k…e fkuý nþu >>46>> ™Úke ™Úke ™khe nuŒw ™h™e, yuŒku ¼heAu «…t[ ¼h™e > Mºke [rhºk nkuÞ y…kh, {ktrn Ë„ku ™ Ëu¾kzu ƒnkh >>47>> yus Ëkuhzku Ëu¾e™u zhu, yus ‚…o W…h …„ Ähu > yus ôËhÚke zhe [k÷u, yus fu‚he™k fk™ Ík÷u >>48>> yus zhu Ëu¾e™u ytÄkYt, yus Vhu fk¤e hkíÞu ƒkYt > yus …kýe{kt …„ ËuŒe zhu, yus ‚{wÿ ‚nsu WŒhu >>49>> fhu [rhºk ƒku÷Œkt òuŒkt, ½ýwt ykðzu n‚Œkt hkuŒkt > heÍe ™khe ™h‚t„ ƒ¤u, ¾eS AuËu rþþ Œu™wt A¤u >>50>> ‚ns Mð¼kðu nkuÞ yð¤e, þe¾ ðkŒ ™ ÷eÞu ‚ð¤e > þw¼„wý „úuðk™e [khýe, fÕ…™k {kºk™e fkhýe >>51>> {™u {u÷e ™u yt„u yþwØ, Œu™ku ‚t„ hk¾u fu{ ƒwæÄ > {¤u ™k„ýe ðk½ýe ð¤e, fq……Œ™ òu …zu ðes¤e >>52>> rð»k ðihe ykøÞ ƒ÷k¾khe, yu {¤ßÞku ™ {¤ßÞku ™khe > ™Úke ™Úke ƒeòu ™hf fq…, ™hf ™h™u ™khe™wt Y… >>53>>


{u÷e …wY»kku¥k{™e {qhrŒ, fhu Au ™khe òuðk þwt hrŒ > Œu™u ®[Œðu ðkh{ðkh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>54>> {u÷e ‚wtËh ~Þk{ MðY…, sR swðu Au ™khe™wt Y… > Œu{kt ÚkkÞ ™h ŒËkfkh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>55>> {u÷e {nk«¼wS™wt {w¾, Ëu¾u ™khe™u ™h rð{w¾ > Œu™k M…þo™ku hk¾u Au ÃÞkh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>56>> {u÷e {kun™{w¾™e ðkŒ, ™khe þçË ‚wýu hr¤ÞkŒ > ™kðu yð„wý Œu™ku ÷„kh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>57>> {u÷e {w¾u nrh„wý „k™, fnu ™khe[rhºk r™Ëk™ > Œuýu Vw÷u yt„{kt y…kh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>58>> {u÷e fuþð f{¤ ™uý, ‚t¼khu Au ™khe Ëw:¾Ëuý > ™Úke ‚{sŒku ‚kh y‚kh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>59>> ™Úke ÷ku¼kŒku ÷k÷™u ÷xfu, {™{kLÞwt {kr™™e™u {xfu > ¾kÄe ¾kux ™u ÚkÞku ¾wðkh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>60>> f]»ýfÚkk{kt ™ rËÞu fk™, ‚wýu ™kheŒýk „wý„k™ > Œu{kt ð]Â¥k hk¾u yufŒkh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>61>> {u÷e nrh nrhs™™ku ‚t„, hk¾u ™khe‚t„e™ku «‚t„ > Œu™e ÷ks ™ ykðu ÷„kh, yuðk {qh¾™u Au rĬkh >>62>> yu{ ‚{ßÞk su ‚kh y‚kh, Œu Œku WŒrhÞk ¼ð…kh > Œu™u fu{ …ezu ð¤e fk{, suýu yu Ëþ fhe nhk{ >>63>> yu{ ÚkÞk ™h r™»fk{e, su™u ytŒh ðuË™k ðk{e > W…h ŒsŒkt ytŒ ™ ykðu, SÞkt ÷„e r¼Œh{kt ¼kðu >>64>> ytŒh{ktÚke W÷xe ÚkkÞ, íÞkhu Œu …kAwt ™ð ¾ðkÞ > yu ‚w¾ ykurf ™kÏÞwt ‚tŒu yk…u, Mðk{e‚nò™tËS «Œk…u >>65>> …qðoAkÞku– yu{ ‚tŒ s™ ‚ðuo, ™h hÌkk r™»fk{ > su™u {éÞk «„x «¼w, ‚nò™tË ‚w¾Äk{ >>66>> suðku y¼kð ™khe™ku, Œuðku s Ä™™ku íÞk„ > Ëu¾u ™rn ‚w¾ Ëk{{kt, su™k ytŒh{kt ðihk„ >>67>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu r™»fk{eðúŒ{k™ fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku™u Aêwt «fhý{T >>106>> [ku…kR– nðu fnwt ðúŒ r™h÷ku¼e, suýu fhe hÌkk ‚tŒ þku¼e > su{ ™khe™ku ™rn «‚t„, Œu{ ŒßÞku Au ÿÔÞ™ku ‚t„ >>1>> yuðk ‚tŒ™ku {¤u ‚{ks, {ktnku{ktrn ƒku÷u {wr™hks > su™u {éÞk …wY»kku¥k{ hkÞ, Œu Œku …qhýfk{ fnuðkÞ >>2>> Œu™u LÞq™ ™ {™kÞ {™, ÷kæÞwt y¾qx su™u {nkÄ™ > ÄwŒk ™ ÄwŒu [kuh ™ ÷wtxu, ¾kŒkt ¾h[Œkt ™ð ¾qxu >>3>> yuðwt {éÞwt {nkÄ™ su™u, Œu fu{ Äkþu yk ÄkŒw Ä™™u >


su{kt y™uf hÌkk y™Úko, ‚t[u íÞk„e Œku ðý‚u yÚko >>4>> [kuhe ®n‚k y™]Œ y…kh, fk{ ¢kuÄ ™u Ët¼ ¼tzkh > {Ë ¼uË ™u ðih ÔÞ‚™, M{Þ M…ÄkorË Au SÞkt Ä™ >>5>> {ã …k™ r†Þk ‚t„ ÚkkÞ, ãqŒrðãk ™u rðïk‚ òÞ > hÌkkt yux÷kt ÿÔÞ{kt {¤e, su{ s¤{kt s¤stŒw ð¤e >>6>> ÿÔÞ fhkðu …k… yÄ{o, ÿÔÞ fhkðu ðih rðf{o > ÿÔÞ fhkðu f…x A¤, ÿÔÞ fhkðu fkurx ff¤ >>7>> ÿÔÞ fhkðu Ë„k ËwüŒkR, ÿÔÞ fhkðu fk{ f‚kR > ÿÔÞ fhkðu Wå[ ™u ™e[, ÿÔÞ fhkðu …k»ktz …u[ >>8>> ÿÔÞ fhkðu òrŒ rðxk¤, ÿÔÞ [zkðu ‚k[k ™u yk¤ > ÿÔÞ fhkðu nk÷ ƒunk÷, ÿÔÞ fhkðu f]…ý ft„k÷ >>9>> ÿÔÞ fhkðu [kuhe [kfhe, ÿÔÞ fhkðu xuÕÞ ykfhe > ÿÔÞ fhkðu Sð™e ½kŒ, ÿÔÞ fhkðu ®…z™ku …kŒ >>10>> ÿÔÞ LÞkÞ yLÞkÞ fhkðu, ÿÔÞ swXe Œu ‚ktÏÞ ¼hkðu > ÿÔÞ ÷uðhkðu ÷kt[ ¼kzâ, ÿÔÞ fhkðu hktfþwt hkzâ >>11>> ÿÔÞ ‚Œe™wt ‚íÞ {wfkðu, ÿÔÞ srŒ™wt sŒ [wfkðu > ÿÔÞ {wr™™wt {ki™ ƒ„kzu, ÿÔÞ Œr…™u Œ…Úke …kzu >>12>> ÿÔÞ yÚkuo …]Úðeyu Vhu Au, ÿÔÞ yÚkuo ÷ze™u {hu Au > ÿÔÞ yÚkuo ðu[u r™s Œ™, Œsu SrðŒÔÞ ™ Œsu Ä™ >>13>> ÿÔÞ yÚkuo ð¤e ðktýu [zu, ÿÔÞ yÚkuo …nkzu [ze …zu > ÿÔÞ yÚkuo ½kŒ ½ýe ½zu, ÚkkÞ y™Úko ƒnw ÿÔÞ ðzu >>14>> ÿÔÞ Ä{o{ktrnÚke [¤kðu, ÿÔÞ ™e[™k Ä{o …¤kðu > su su òÞ Au ™hf{kt s™, Œu™wt {q¤ fkhý Au Ä™ >>15>> fk{ ¢kuÄ ™u {kun fnuðkÞ, n»ko þkuf ÷ku¼ Úkfe ÚkkÞ > {k™ Rh»kk {{Œk ŒkÛÞ, ÷ku¼ ‚ðuo™wt fkhý òÛÞ >>16>> …k{u Au Sð swsðk ûkku¼, ŒuŒku su™u suðzku Au ÷ku¼ > ÷ku¼ ‚tŒþwt nuŒ ºkkuzkðu, ÷ku¼ Ëwüþwt «eŒ òuzkðu >>17>> ÷ku¼ fhkðu ™ fÞko™kt fk{, ÷ku¼ fhkðu SðŒ nhk{ > susu yð¤wt s„Œ{kt ÚkkÞ, ŒuŒku ‚ðuo ÿÔÞÚke fnuðkÞ >>18>> ÿÔÞu …wºk Œu r…Œk™u {khu, ÿÔÞu rþ»Þ „wÁ™u ‚tnkhu > ÚkkÞ ÿÔÞu {nk…t[ …k…, ÚkkÞ ÿÔÞu f]ŒÎ™e yk… >>19>> yuðwt y½ s„u ™rn fkuÞ, su fkuR ÿÔÞ {¤Œkt ™ nkuÞ > ÿÔÞ {wfkðu ¿kk™e™wt ¿kk™, ÿÔÞ {wfkðu æÞk™e™wt æÞk™ >>20>> ÿÔÞ {wfkðu {k™e™wt {k™, ÿÔÞ fhkðu r™÷oßs r™Ëk™ > frn frn fux÷k fnuðkÞ, su fkuR ÿÔÞÚke y™Úko ÚkkÞ >>21>> yuðk ÷ku¼{ktrn su ÷uðkýk, ŒuŒku Œ]»ýk™u …qhu Œýkýk > Œu™u W„hðk ‚R ykþ, yuðwt òýe Ëqh hnuðwt Ëk‚ >>22>>


÷ku¼u ‚wh ™u y‚wh ÷zu, ËiíÞ ¼qŒ Ëw:¾e ÷ku¼ðzu > Þûk hkûk‚ ‚nw ÷ku¼u nuhký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>23>> ÷ku¼u fhkÔÞku fwxwtƒu f¤ku, …zâku …ktzð fkihð{kt ‚¤ku > {ktnku{ktrn ÷ze ¾kuÞk «ký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>24>> ÷ku¼u ÷zu ¼qr{yu ¼q…rŒ, ÷ku¼u ƒ¤u …rŒ ‚t„u ‚rŒ > ÷ku¼ fhkðu «ký™e nký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>25>> zkÌkk rþÞkýk …trzŒ …eh, ÷ku¼u fÞko ‚nw™u yÄeh > frð fkurðË fÞko ðu[ký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>26>> Mð„o {]íÞw ™u …kŒk¤{ktÞ, ÷ku¼u ÷R ÷eÄkt s™ íÞktÞ > yuðe «‚khe Au {kuxe …ký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>27>> ÷ku¼u yk…e Au yð¤e {íÞ, {™kÔÞwt Au y‚íÞ{kt ‚íÞ > Œu™e ™h™u ™rn yku¤¾ký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>28>> ÷ku¼u ™k¾e „¤u s{ Vkt‚e, ÷ku¼u ÷uhkðe ÷¾[kuhkþe > ÷ku¼ Vuhðu Au [khu ¾ký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>29>> sL{{hý™wt fkhý sun, ‚nw s™ òýku ÷ku¼ Œun > Œu™e {u÷e Ëuðe òuRÞu Œký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>30>> su™u ÷ku¼u fƒò{kt ÷eÄk, Œu™u Ëe™ Ëk÷Ëhe feÄk > ‚Ìkkt þhehu Ëw:¾ {uhký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>31>> yuðwt ‚{S ‚tŒ y‚kh, ŒßÞwt ÿÔÞ ™u ‚ðo «fkh > {u÷e Œ™ {™u Œu™e Œký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>32>> {rý nehk {kuŒe …hðk¤kt, hí™ ykãu su ™t„ Y…k¤kt > yuŒku s{™e òéÞ òuhký, Œu™u RåAu Œu ™h yòý >>33>> yÒk s¤ ™u ð† Au sun, Œuýu fhe hnu Au yk Ëun > Œu™k yk…™khk yrð™kþ, yu{ ‚{Íu Au nrh™k Ëk‚ >>34>> yÒk ¾kðwt Œu ûkwÄk™u ¾kuðk, s¤ r…ðwt Œu «ký™u xkuðk > hnuðwt yLÞ ðMŒwÚke r™hkþ, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>35>> þeŒ W»ý r™ðkhðk Œ™, hk¾u yt„u ð† nrhs™ > suðwt {¤u Œuðwt hk¾u …k‚, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>36>> Œun rð™k Au ‚ðuo™ku íÞk„, rð»kÞ‚w¾ ‚kÚku Au ðihkøÞ > õÞkhu RåAu ™rn òýe fkþ, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>37>> ‚ku™k Y…k{kt ‚w¾ ™ {k™u, su™u {nk«¼w ykrðÞk …k™u > fex ƒúñk÷„e Ëu¾u ™kþ, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>38>> yuf ‚{òýwt nrh{kt ‚w¾, ƒeswt ‚ðuo sýkýwt Au Ëw:¾ > suðku s{®ffh fk¤…kþ, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>39>> su™u {éÞwt Au {nkÄ™ {kuxwt, ƒeswt ‚ðuo ‚{òýwt Au ¾kuxwt > …k… òýe™u ™ fhu ÃÞk‚, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>40>> yrn rðtrA ™u rð»k yt„kh, fkf rðük{ktrn rþÞwt ‚kh >


yuðwt òýe Œsu ‚w¾ ykþ, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>41>> yuðe fkuý ðMŒw Au yk ¼q{kt, su{kt ÷ku¼u su ÷kuÇÞk «¼w{kt > hnu Au ytŒh ‚nwÚke WËk‚, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>42>> yu{ ™h ÚkÞk r™h÷ku¼, fkuR ‚w¾u ™rn {™ûkku¼ > suýu {kLÞku ƒúñ{ku÷u ðk‚, yu{ ‚{su Au nrh™k Ëk‚ >>43>> yun heíÞu ÷ku¼™u SŒkÞ, ƒeòu Au W…h™ku W…kÞ > ÚkkÞ ytŒhu y¼kð ßÞkhu, ÷ku¼ ŒòÞ ‚{q¤ku íÞkhu >>44>> yu{ ÷ku¼ ÷k÷[™u SŒe, fhe …wY»kku¥k{ ‚kÚku «erŒ > Œu™u fk{ ™u ÷ku¼ ™ ÔÞk…u, Mðk{e ‚nò™tË …hŒk…u >>45>> …qðoAkÞku– r™»fk{e r™h÷ku¼e ÚkR, ¼su Au ¼„ðtŒ > Œuðks íÞk„e MðkË™k, sun r™hMðkËe ‚tŒ >>46>> ‚ðuo h‚ òýe ~Þk{{kt, yLÞ h‚ òýu yr™íÞ > r™hMðkËe yuðk ‚tŒ™e, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw heŒ >>47>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu r™÷kuo¼e ðúŒ{k™ fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku™u ‚kŒ{wt «fhý{T >>107>> [ku…kR– nðu fnwt r™hMðkËe™e heŒ, suýu ŒS Au MðkË™e «eŒ > ‚ðuo MðkË òýe nrh{ktÞ, {™ð]Â¥k ÷ku¼u ™rn õÞktÞ >>1>> {nkh‚™wt feÄwt Au …k™, Œuýu ÚkÞk {„™ {MŒk™ > ‚w¾ Mð¡u ™ „{u ‚t‚kh, rð»kÞh‚ ‚{ßÞk y‚kh >>2>> {nkh‚ …eÄku sun s™u, Œu ™ [k¾u ƒeòu h‚ {™u > yu h‚ …eÄku Au þwfS ykËu, Œu Œku ™ hk[u yLÞ™u MðkËu >>3>> yu h‚ …eÄku Au ‚™fkrËfu, …eÄku ™ð Þku„uïh ™efu > yu h‚ …eÄku Au s™f suðu, su™wt {™ ™ hÌkwt ƒesu r…ðu >>4>> yu h‚ …eÄku Au s™ «FkËu, {™ {kLÞwt ™rn ƒesu MðkËu > yu h‚ …eÄku Au Äúwð ytƒhe»ku, yu h‚ …eÄku „ku…e „wzkfuþu >>5>> yu h‚ …eÄku s™ sÞËuðu, yu h‚ …eÄku Au WæÄð suðu > yun ykrË su Ér»khks™, …eÄku {nkh‚ ÚkÞk {„™ >>6>> susu s™u nrhh‚ r…Äku, Œuýu ‚t‚khh‚ fw[ku feÄku > [kiË ÷kuf{kt su h‚ hÌkku, ŒuŒku W÷xk yÒk suðku ÚkÞku >>7>> Œu™wt ƒesu Œu {™ ™ {k™u, su fkuR …qhý {nkh‚ …k™u > yu h‚ yksu yk…ý™u {éÞku, su fkuR ‚ðuo h‚Úke Au „éÞku >>8>> ™Úke yLÞ h‚ yun ‚{k™, suðku yk…ýu feÄku Au …k™ > yu h‚ rð™k h‚ su ƒeòu, Œu Œku Ëw:¾Y… {k™e ÷ußÞku >>9>> ƒeò h‚{kt sun ÷ku¼kýk, Œu Œku Í»k su{ ò¤u ƒtÄkýk > ¾kuÞwt Œ™ ™u ¾kux s ¾kÄe, su™e MðkË ‚kÚku «eŒ ƒktÄe >>10>> íÞk„e ÚkR su h‚™u [kÞ, Œu íÞk„e™wt íÞk„e…ýwt òÞ > ¾ktz ¾khðku Œw… Œuò™ku, yun ykrË ËR MðkË {k™ku >>11>>


¾kYt ¾kxwt Œe¾wt Œ{Œ{wt, „éÞwt r[fýwt su {™„BÞwt > {™ðktrAŒ {„kðe ¾kÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>12>> rþhku …whe ™u þuð ‚wtðk¤e, Yzk {kuËf ™u hkuxe fk¤e > rðÄrðÄ™kt ÔÞts™ [kÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>13>> „{o ™{o Œu {™™u „{u, ‚kYt MðkËw Œu sw„Œu s{u > yu™ku ¾kŒkt y¼kð ™ ÚkkÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>14>> ‚kYt ÷k„u Œu hk¾u ‚tŒkze, ÚkR ¾kðk™e ð]Â¥k nhkze > hkíÞ rËð‚ h‚™u ÄkÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>15>> fhu MðkË™e ðkŒ ð¾kýe, ‚wýe ykðe òÞ {w¾u …kýe > Œu™u yÚkuo fhu Au W…kÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>16>> Sbk {k„u Au swsðk h‚, s™ ÚkÞk Au Sbk™u ðþ > Œuýu MðkË furË ™ ŒòÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>17>> …t[ $rÿ™wt …ku»ký MðkË, …tzâ …ku»kŒkt ðkÄu «{kË > …Ae …wY»kku¥k{ ™ ¼òÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>18>> su™u …tzâ …ku»kðk Au «eŒ, Œu þwt ‚{Íu {nkh‚ heŒ > Ëu¾e …wü Œ™™u Vw÷kÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>19>> ŒuŒku fkðu ™rn nrhËk‚, su™u ynkur™þ h‚™e ykþ > yuŒku s¤stŒw suðku „ýkÞ, Œu™u ¾kuxâ Au ðihkøÞ{ktÞ >>20>> su fkuR fnuðkÞ Au nrhs™, Œu™wt ÷ku¼u ™rn rfÞkt {™ > suýu fÞwO {nkh‚ …k™, Œuýu fhe hÌkk „w÷Œk™ >>21>> su™k ytŒh{kt r™hðuË, Œu™u fkuý …{kzþu ¾uË > r™íÞu niÞk{kt nrh™wt æÞk™, Œuýu fhe hÌkk „w÷Œk™ >>22>> òýe ‚hðu ‚kh y‚kh, ŒwåA ðMŒw fhe rŒhMfkh > hkÏÞk r¼Œh{kt ¼„ðk™, Œuýu fhe hÌkk „w÷Œk™ >>23>> ƒúñkykrË su fex …ÞOŒ, ‚ðuo ‚w¾ Ëw:¾u ytŒðtŒ > su™u …wY»kku¥k{ ‚kÚku Œk™, Œuýu fhe hÌkk „w÷Œk™ >>24>> yuðk ‚tŒ {¤u þw¼{rŒ, fnu òußÞku yk Sð™e „rŒ > hkÏÞk òuRyu sun {w¾u hk{, Œu{kt hk¾u Au ðMŒw nhk{ >>25>> sun {w¾u ¼SÞu ©enrh, Œu™u ƒ„kzu Au fuV fhe > „ktòu ¼ktøÞ ™u r…ðu Au {kË, ¾kÞu ykr{»k SÔnk™u MðkË >>26>> su {w¾u ¼SÞu …hƒúñ, Œu {w¾{ktÞ ¾kÞ Au {ks{ > ¾kÞ fðMŒw fuV™u fks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>27>> su {w¾ nrh¼sðk ÷køÞ, Œun {w¾{kt ¼hu Au ¼ktøÞ > yk…u shËku Œku ™ …kzu ™ks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>28>> su {w¾u òuRyu ™k{ «fkþwt, Œu {w¾ ®n„ ÷‚ýu ðkMÞwt > ð¤e …k…e™u ÃÞkhe r…Þks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>29>> su {w¾u nrh„wý „ðkÞ, Œu {w¾u ™h y{÷ ¾kÞ >


fkZu f‚wtƒk fhu yfks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>30>> su {w¾u nrh ¼SÞu Ëkze, Œu {w¾u …k…e r…ðu Au Œkze > ‚ðuo ‚su Au ™hf™ku ‚ks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>31>> fuVu fhe™u yf÷ òÞ, ™k‚u znk…ý ™u zw÷ ÚkkÞ > ŒkuÞ r™÷oßs™u ™rn ÷ks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>32>> yun ‚ðuo su ÔÞ‚™ fÌkkt, yuf MðkË™e ð]Â¥k{kt hÌkkt > Œu™ku su ™h ™ fhu Œks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>33>> MðkË{ktrn hÌkkt ƒnw þq¤, MðkË Au ‚ðuo …k…™wt {q¤ > MðkËu ÚkkÞ ™hf ‚{ks, yuðk ™h™u YXâk Au hks >>34>> yuðk y™uf yð„wý òuR, ‚tŒ MðkË fhu ™rn fkuR > sun ‚{u suðwt {¤u yÒk, s{u r™hËku»k òuR s™ >>35>> ys„h {Äwfh ð]Â¥k, „únu ‚tŒs™ y™k‚ÂõŒ > fktŒku yýRåAâwt yÒk ykðu, ™rn Œku ƒnw ½hÚke {k„e ÷kðu >>36>> fk[wt …kfwt su ‚wfwt ‚r{ü, V¤ {q¤ Vw÷ …ºk r…»x > nkuÞ nrh«‚krË™wt yÒk, s{u s™ Œu ÚkkÞ {„™ >>37>> …ý MðkË ‚kYt su W…kÞ, ™ fhu Œu r™:MðkËe fnuðkÞ > ykðu ‚nusu Œu s{u ‚wòý, su{ Œu{ fhe …ku»ku «ký >>38>> MðkË yMðkË™e {wfe ykþ, ¼su ¼„ðk™ „úk‚ku „úk‚ > su™k ytŒh{ktrn ðihkøÞ, Œuýu fÞkuo Au MðkË™ku íÞk„ >>39>> fkÚkku [w™ku ™u …k™ ‚ku…khe, Œs Œ{k÷ yu÷[e ‚khe > òÞ òðtºke ÷𪄠su Au, yunykrË {w¾ðk‚ ™ RåAu >>40>> [wðk [tË™ Œu÷ Vw÷u÷, …w»…nkh ™u ‚w„tÄe Œu÷ > Œu™u íÞk„e ™ RåAu Œ™{kt, su™u ðihkøÞ ðŒuo Au {™{kt >>41>> su su ¾ku¤e fÌkkt ¾k™ …k™, ŒßÞkt Œu ‚tŒu ÚkR ‚kðÄk™ > yrŒ fÞkuo Au ôzku y¼kð, furË ¼q÷u ÚkkÞ ™rn ¼kð >>42>> fk{ ÷ku¼ SíÞk su{ s™u, Œu{ SíÞku Au ‚tŒu MðkË™u > ÚkkÞ ôzku ytŒhuÚke ™kþ, íÞkhu ŒòÞ ƒkhÚke ykþ >>43>> su su íÞk„u Au ƒkhÚke ƒ¤u, Œu™u {ktrn MðkË hnu Au A¤u > ÷k„ ykðu Œku fhu Au ½kŒ, ™rn Œku ƒuXku ‚kt¼¤u Au ðkŒ >>44>> Œu Œku ytŒh íÞk„Úke òÞ, ƒesu ™ x¤u fkurx W…kÞ > íÞk„ ðihkøÞ rððuf rð[kh, yun nkuÞ ßÞkt nkuÞ {whkh >>45>> Œun rð™k ðihkøÞ™ku ðu»k, Œuýu ™ x¤u fk{krË ÷uþ > ßÞkhu «¼w ‚kÚku «eŒ ÷k„u, íÞkhu fk{ ÷ku¼ MðkË ¼k„u >>46>> yu{ SíÞku Au su s™u MðkË, Œu™k x¤eÞk ‚ðuo «{kË > SŒe MðkË ÚkÞk þwæÄ yk…u, Mðk{e ‚nò™tË «Œk…u >>47>> …qðoAkÞku– ‚ns Mð¼kðu ‚tŒ™u, ytŒh{kt hnu Au yu{ > {éÞu …ý {™ ™ [¤u, yý {éÞwt RåAu fu{ >>48>>


yu{ ‚tŒ rþhku{ýe, SíÞk MðkË™u sun > ®…z ƒúñktz …kh «erŒ, fnwt yuðk r™h‚™un >>49>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu r™hMðkrË ðúŒ{k™ fÌkkt yu ™k{u yuf‚ku™u ykX{wt «fhý{T >>108>> [ku…kR– nðu fnwt r™:M™une s™, ‚wýku heíÞ Œu™e ËR {™ > yuf «¼w ‚kÚku «eŒ òuze, ƒeò sõŒ ‚nw ‚kÚku Œkuze >>1>> ®…z ƒúñktz{kt ™rn «eŒ, [kiË ÷kuf{ktrn ™rn r[¥k > Au yu r™:M™une s™™e heíÞ, …u¾u ®…z™u …nu÷wt yr™íÞ >>2>> ykrË ytŒu {æÞu òuR yun, …Ae fhu Œ™{kt ‚™un > …u¾e «r‚Ø ®…z™k nk÷, …Ae {k™u òu {™kÞ {k÷ >>3>> ßÞkhu swðu rð[khe yk ®…z, Ëu¾u ™¾rþ¾k ™hf fwtz > …Y …k[ ™u r…Þk «r‚æÄ, ðnu ÷ªx þuzk ƒnwrðæÄ >>4>> fV Úkwtf ™u ÷k¤ fnuðkÞ, r™íÞ r™‚hu Œu {w¾{ktÞ > ƒnw ƒ¤¾k ykðu ykufkh, rË‚u ËktŒ nkzfkt™e nkh >>5>> {ßò {uË™u {kt‚ YrÄh, {¤ {qŒhu ¼ÞwO þheh > nkz®…sh {Zâwt Au [{uo, {ktrn ¼Þkuo Au yktŒh f{uo >>6>> ¼ÞwO YrÄh Œu h„h„u, ðnu ™hf Œu ™ð {kh„u > ™¾ fuþ{kt fif ðMŒw ¼÷e, ¼he ¼u[u {kÚkk™e Œwtƒ÷e >>7>> MðuË þw¢ þ÷u»k{ yk{, „wt„k r„zh ykrË yfk{ > yuðwt …u¾eÞwt …kuŒk™wt ®…z, [ku¾wt òÛÞwt [{kh™ku fwtz >>8>> …u¾e «fx ®…z{kt yun, ‚tŒu ‚{S {qõÞku ‚™un > yu™k ‚tƒtÄe su s„{ktÞ, Œu ‚kÚku fu{ ‚™un ÚkkÞ >>9>> ßÞkt ßÞkt ÄÞkuo Sðu yðŒkh, rŒÞkt fÞkuo fwxwtƒ …rhðkh > {kŒ ŒkŒ ™u ¼r„™e ¼kR, ‚wŒk ‚wŒ Ëkhk ™u ðuðkR >>10>> Œu{kt fkuý yrÄf ™u ykuAu, ‚{ ŒwÕÞ ‚„kt yu ‚nw Au > Œu{kt fkuý ‚kÚku «eŒ òuzu, ð¤e rfÞk ‚„kt ‚kÚku Œkuzu >>11>> ÷¾[kuhkþe fwxwtƒ fÞwO, ‚hðu ‚„u yk ƒúñktz ¼ÞwO > {kxu {uÕÞwt yu fwxwtƒ su{, ‚tŒu {uÕÞwt yk ‚{S Œu{ >>12>> su{ „Þku Âîs Zuzðkzu, ¼qÕÞu hÌkku íÞkt fkuR Ëkzu > Œun ƒúkñý …ýk™u ¼q÷e, fu{ Vhu ï…[{kt Vq÷e >>13>> yu{ Ëun ™u Ëun ‚tƒtÄe, Œkuze «eíÞ Œuþwt ƒnw rðrÄ > suýu Œkuze Au ®…zþwt «eŒ, Œu™wt ƒesu ƒu‚u fu{ r[¥k >>14>> Mð„o÷kuf™kt ‚w¾ ‚kt¼¤e, ™Úke RåAŒk Œun™u ð¤e > yuf ƒúñk™k rËð‚{ktÞ, [kiË $ÿ ykðu ð¤e òÞ >>15>> Œu™e fkuh™ku ¼Þ ™rn fktR, yu{ ytÄÄtÄ {Ë{ktR > SÞkt ¾k™ …k™ ™u ¾w{khe, {nk {ËkuL{¥k ™h™khe >>16>> suðku ŒÁý Œ™u ðuþkðkzku, Œuðku ynŠ™þ™ku y¾kzku >


…wÛÞ ¾wxu …zu …kAku Œun, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>17>> fkuRf heíÞuþwt òÞ fi÷k‚, Œku íÞkt ¼qŒ ¼ihð™ku ðk‚ > yrŒ¢kuÄe ™u fÁh yt„u, yuðk hnu Au rþð™u ‚t„u >>18>> ¼ktøÞ ÄŒwhk yþwæÄ yknkh, Œ{ku„wýe ™u Œkuhe y…kh > yu{kt þwt ‚w¾ òýe ð‚un, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>19>> ƒúñ÷kuf™wt ‚w¾ ‚kt¼¤e, {™ 𤄌wt ™Úke íÞkt ð¤e > fÞkuo fk{u sR rŒÞkt fk¤ku, ys ytŒhu ÚkÞku ykf¤ku >>20>> ð¤e st½Úke òÞk yËuð, Þûk hûk ÚkÞk ŒŒ¾uð > ŒuŒku ÷uðk ŒkõÞk ys ÷ks, ƒeò Äúkuzâk Au ¾kðk™u fks >>21>> òuR yuðwt rðf¤ ÷kuf yun, ‚tŒu ™ fÞkuo ‚{S ‚™un > nþu ‚w¾ x¤e òÞ Œun, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>22>> yu{ …ur¾Þwt ®…z ƒúñktz, {xe òÞ rËrX yuðe {ktzâ > òþu ÞŒ®fr[Œ Au sun, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>23>> Mð„o {]íÞw ™u …kŒk¤{ktÞ, hnuðk suðe ðMŒw ™Úke õÞktÞ > hnu ™rn su Ëu¾kÞ Ëun, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>24>> MÚkkðh st„{ su su fnuðkÞ, ‚ðuo Au fk¤™k {w¾{ktÞ > þwt ‚{S™u fhu ‚™un, {kxu ‚tŒ yuÚke r™hM™un >>25>> yu{ ðkŒ fhu ‚nw ‚tŒ, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku „wýðtŒ > SÞkt÷„e {™kÞ nwt Ëun, rŒÞkt÷„e ™rn r™hM™un >>26>> Ëun fuzu ð¤øÞku ‚t‚kh, …k… …wÛÞ ð¤e …rhðkh > ‚w¾ Ëw:¾ {k™ y…{k™, n»ko þkuf ð]ÂæÄ ð¤e ßÞk™ >>27>> yun ‚ðuo hÌkkt Ëunðkt‚u, Ëun {k™Œkt ‚ðuo {™kþu > ßÞkhu ÚkkÞ ËunÚke r™M«un, íÞkhu Œwxu ‚nwþwt ‚™un >>28>> ßÞkhu {™kÞ ykŒ{k yk…, íÞkhu òÞ ‚ðuo ‚tŒk… > ykí{Y… {™kÞ yk…ýwt, íÞkhu ™h …k{u r™M™uone…ýwt >>29>> ykŒ{k™u fkuý {kŒ ŒkŒ, ykŒ{k™u fkuý ™kíÞ òŒ > fw¤ fwxwtƒ su …rhðkh, ykŒ{k™u ™rn ‚wŒ ™kh >>30>> ykŒ{k™u ™rn yk… …h, þºkw r{ºk ™u ™rn yðh > ykŒ{k™u ™rn Ähk Äk{, ykŒ{k™u ™rn Ëuþ „k{ >>31>> ykŒ{k™u ™rn Ä™ {k÷, yþ™ ð‚™ ¼q»ký h‚k÷ > {kxu ykŒ{k yk…u {™kÞ, íÞkhu ‚ðuoÚke r™:M™un ÚkkÞ >>32>> yk…u ÚkR ykŒ{MðY…, ¼su «¼w …h{kí{kY… > hk¾u …wY»kku¥k{{ktrn «eŒ, ƒesu ƒu‚u ™rn rfÞkt r[¥k >>33>> Œun ¼õŒ ÚkÞku yufktrŒf, su™k ytŒh{kt nrh yuf > yu{ ‚{SÞk s™ sun, ÚkÞk r™hrðΙ r™hM™un >>34>> yu{ ‚{ßÞk rð™k sun s™, Œu r™:M™une ™nª r™Šð½™ > ƒeS heíÞu ÚkkÞ r™hM™un, Œu™u õÞktf ƒtÄkÞ ‚™un >>35>>


ËunY… ÚkR fhu íÞk„, Œu™ku xfu ™rn ðihk„ > Ëun nkuÞ íÞkt Ëun™wt fw¤, Ëun ‚ðuo ‚™un™wt {q¤ >>36>> su{ {kÚkuÚke {kuzŒkt ð]ûk, ÷k„u …ºk Œu™u ƒeòt ÷ûk > ßÞkhu {q¤uÚke ð]ûk AuËkÞ, þk¾k …ºk Vw÷ V¤ òÞ >>37>> Œu{ Ëun™u ™ {k™u yk…, íÞkhu òÞ ‚{q¤ku ‚tŒk… > yu{ ‚{ßÞk ‚tŒ ‚wòý, su™u {éÞk …wY»k …whký >>38>> ÚkÞku ‚™un ~Þk{¤k ‚t„u, ÚkÞwt ƒeswt y¼kðŒwt yt„u > {™ Z¤e ykÔÞwt yun Zk¤u, ð¤u ™rn …kAwt fkuR fk¤u >>39>> yu{ fne r™:M™une™e heíÞ, ‚nsu hnuAu ‚tŒ yu{ r™íÞ > ™Úke Œu™ku Œu Úkk… WíÚkk…, Mðk{e ‚nò™tË «Œk… >>40>> …qðoAkÞku– ‚wtËh heŒ yu ‚tŒ™e, yu{ hnu Œun r™hM™un > ®…z ƒúñktz …ËkhÚku, furË fhu ™rn ‚™un >>41>> fk{ ÷ku¼ ™u MðkË M™un, SŒe ƒuXk Œun s™ > {k™ ŒßÞwt su {wr™Þu, fnwt ‚kt¼¤ßÞku ‚nw s™ >>42>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu r™hM™urn ðúŒ{k™ fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku ™u ™ð{wt «fhý{T >>109>> [ku…kR– nðu fnwt ™h r™h{k™, su™u ¼uxâk Au ©e¼„ðk™ > Œu «¼w Au ‚nw™k Mðk{e, fŒko r™ÞtŒk ytŒhò{e >>1>> su™e ¼úfwrx rð÷k‚{ktÞ, fkurx ƒúñktz ¼kt„u ™u ÚkkÞ > yuðk ‚{Úko ©e{nkhks, ‚ðuo W…h Au yrÄhks >>2>> su su Äkhu Œu fkhßÞ fhu, Œu VuhÔÞwt fu™wt ™ð Vhu > ‚ðuo fkhý™k fkhý sun, Œuýu ÄÞwO …]Úðe…h Ëun >>3>> yuðk …wY»kku¥k{ …hƒúñ, su™u ™urŒ™urŒ fnu r™„{ > Œun ÚkR {™w»Þ ykfkh, fhu ƒnw Sð™ku WæÄkh >>4>> {u÷e …kuŒk™e {kuxâ… ™kÚk, {¤e hÌkk {™w»Þ™u ‚kÚk > ÚkR ™kÚk yk…u r™h{k™, fhu ‚t‚khe™wt ‚™{k™ >>5>> ð¤e ‚nu s„ W…nk‚, ŒkuÞ ™ fhu {k™ yrð™kþ > òu™u É»k¼Ëuðu fuðwt ‚Ìkwt, yrŒþu r™h{k™™u „úÌkwt >>6>> òu™u fr…÷Ëuð ËÞk¤, su™u {khðk ÄkÞk ¼q…k¤ > òu™u ðk{™S r™h{k™e, ƒr¤îkhu ð~Þk ðhËk™e >>7>> òu™u hk{ fuðk r™h{k™, ™k„…kþu ƒtÄkýk r™Ëk™ > òu™u f]»ý fuðk ‚{hÚk, {u÷e {k™ ŒkÛÞku Ér»khÚk >>8>> yun ykrË ƒnw yðŒkh, fnuŒkt ykðu ™rn Œu™ku …kh > swðku ðŒo{k™ fk¤u yks, fuðk r™{ko™e Au {nkhks >>9>> yk…u ‚{Úko ™u ‚ðuo ‚nu, yuðwt r™h{k™e…ýwt „únu > fhu ŒwåA Sð rŒhMfkh, Œu …h hku»k ™ fhu ÷„kh >>10>> nðu yuðk «¼w™k su Ëk‚, fnku fu{ ™ ‚nu W…nk‚ >


su™k r™h{k™e ¼„ðk™, Œu™k s™™u òuÞu fu{ {k™ >>11>> {k™ hk¾u Œu hkûk‚ ËiíÞ, s™ nkuÞ ‚Ëk {k™SŒ > {k™ òuRyu rnhÛÞkûk yt„, suýu ÞwæÄ fÞkuo ÷uhe ‚t„ >>12>> {k™ rnhÛÞfrþ…w™u òuRyu, su™u s„{kt SíÞk ™rn fkuRyu > {k™ òuRyu hkðý suðk™u, yun ykrË hkûk‚ yuðk™u >>13>> {k™ òuRyu ft‚ ¼q…k¤™u, ƒeò þk÷ð rþþw…k¤™u > {k™ òuRyu Œu shk‚tÄ™u, {k™ òuRyu Ä]Œhk»xÙ ytÄ™u >>14>> {k™ ËwÞkuoÄ™™u Œu òuRyu, yun ykrË yuðk ƒeò fkuRyu > yuðk Ëwü™u {k™s ½xu, nrhs™ Œku {k™Úke nxu >>15>> {k™u fhe™u sÞ rðsÞ, ðifwtX Úkfe …rzÞk ŒuÞ > {k™u …zâku $ÿ ‚wh…rŒ, {k™u …zâku ™nw»k ¼q…rŒ >>16>> {k™u …rzÞku hkò ÞÞkrŒ, ƒeò ‚whk‚wh …zâk yrŒ > {k™u r[ºkfuŒw fÞkuo [wh, ÚkÞku Œun ð¤e ð]ºkk‚wh >>17>> {k™u Ëûk …kBÞku yrŒËw:¾, ÚkÞwt {kuŒ ™u ðýþwt {w¾ > {k™u „Þwt hkðý™wt hks, {k™u ÚkÞwt ƒnw™wt yfks >>18>> {k™u „Þwt fkihð™wt fw¤, {k™u „Þwt Au ft‚™wt {q¤ > {k™u ‚wh y‚wh Au Ëw:¾e, {k™ hk¾e ÚkÞk fkuý ‚w¾e >>19>> Mð„o {]íÞw …kŒk¤ {kuÍkh, {k™u {khe {wõÞk ™h™kh > fk{ ¢kuÄ ÷ku¼ frË òÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ {wfkÞ >>20>> ™Úke ƒeò fkuR™ku Œu ðktf, {k™u hkuéÞk Au hkò ™u hktf > yuðku ™h ™shu ™ ykðu, su™k {™™u {k™ ™ ¼kðu >>21>> ½h ŒS òÞ fkuR ð™, yufktíÞu ƒu‚e fhu ¼s™ > yÒk {wfe V¤ Vw÷ ¾kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>22>> fkuR fhu Œu ™k{ hx™, fkuR fhu yðr™ yx™ > „t„k Þ{w™k ‚hMðŒe ™kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>23>> fkuR ðÄkhu ™¾ ™u fuþ, fhu ŒeÚko Vhu ËuþkuËuþ > …nuhu ™rn …„h¾kt …kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>24>> fkuR W½kzk hnu yðÄqŒ, fkuR ¼qt‚u yt„{kt ¼¼qŒ > Ä™ ™khe™u r™fx ™ òÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>25>> fkuR ¿kk™e ÚkR fhu ¿kk™, fkuR æÞk™e ÚkR Ähu æÞk™ > fkuR ¼õŒ ÚkR „wý„kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>26>> fkuR hk¾u ftÚkk ™u „kuËze, fkuR hnu SÞkt rŒÞkt …ze > ‚nu þeŒ W»ý yt„{ktÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>27>> fkuR hnu {w¾u {ki™ ‚kÄe, fkuR s{u ™rn yÒk hktÄe > fk[wt …kfwt {¤u Œuðwt ¾kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>28>> fkuR Œ…e ÚkR fhu Œ…, fkuR s…e ÚkR fhu s… > {u÷u ð‚™ ¼q»ký RAkÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>29>>


frð fkurðË …trzŒ …eh, Þku„e ÞŒe ‚Œe þqhðeh > {k™ „Þu {hðk™u [kÞ, …ý {k™ ŒuŒku ™ ŒòÞ >>30>> ‚ðuo {hu Au {k™™k {kÞko, {k™ yk„éÞ fRf nkÞko > yuðk {k™™u {u÷e {nktŒ, ¼kðu ¼su Au ©e¼„ðtŒ >>31>> {u÷e ®…z ƒúñktz™wt {k™, ‚tŒ ‚Ëk hnu „w÷Œk™ > yLÞ {k™™u s™ ™ RåAu, su™e {rŒ Œu {kuxe ÚkR Au >>32>> yk…u {k™u Au ykŒ{kY…, ‚kunt {™kýwt ƒúñMðY… > MÚkq÷ ‚qû{ fkhý Ëun, ò„úŒ Mð¡ ™u ‚w»kwÂó Œun >>33>> {™ ƒwÂæÄ r[¥k yntfkh, «ký …t[ $rÿÞ …rhðkh > …t[ Ëuð ‚ó ÄkŒw sun, yun ‚ðuo {¤e™u yk Ëun >>34>> su{ fÌkku þheh™ku ‚ks, Œu{ ƒúñktz™ku Au ‚{ks > Œu™u …kh «f]rŒ …wY»k, ŒuÚke …h ƒúñ yuf h‚ >>35>> ‚Œ r[¥k yk™tË MðY…, yuðwt {™kýwt yk…ýwt Y… > …Ae ƒúñkrË fex …ÞOŒ, Œu{kt {kun …k{u fu{ ‚tŒ >>36>> yk…u ÚkÞk Au ykŒ{khk{, Ëk‚ ‚wr¾Þk …qhýfk{ > {u÷e ®…z ƒúñktz™wt {k™, ÚkÞk ƒúñY… „w÷Œk™ >>37>> yuðk {k™{kt {MŒ Au sun, ƒeò {k™™u ™ RåAu Œun > yðh{kt ™Úke WŒkÞwO {™, fhðk …wY»kku¥k{ «‚Òk >>38>> yu{ ‚{ßÞk ‚tŒ ‚wòý, Œu™u hne ™rn fkuR Œký > yu{ ykrË ytíÞu {æÞu s™, ŒS {k™ ¼ßÞk ¼„ð™ >>39>> yuðwt ‚{S™u ‚tŒ yks, fÞwO Œ™ {™u {k™ Œks > ÚkÞk r™h{k™e yu{ ‚tŒ, su™u ¼uxeÞk ©e¼„ðtŒ >>40>> ŒS Œ™™u {™™wt {k™, hÌkk nrh{ktrn „w÷Œk™ > fk{ ÷ku¼ ™u MðkË ‚™un, {uÕÞk {k™ ykrË …t[ yun >>41>> þkuÄe þºkw™ku fÞkuo ‚tnkh, SíÞk s™ ÚkÞku susufkh > …t[ ðihe {wðu „Þwt …k…, yun «fx «¼w™ku «Œk… >>42>> yun …t[ðihe …h[tz, su™u ðþ Au ®…z ƒúñktz > Œu™u SŒe™u …kBÞk yk™tË, su™u Mðk{e {éÞk ‚nò™tË >>43>> …qðoAkÞku– ‚nusu hnu ‚Œ‚t„{kt, …t[ ðhŒ™u …h{ký > fk{ ÷ku¼ MðkË™u, ŒS M™un {k™ ‚wòý >>44>> yun heŒ íÞk„eŒýe, yu{ {wr™ hnu y™uf > nðu fnwt ‚wýsâku ‚nw, ‚ktÏÞÞku„e ƒkRÞku™e xuf >>45>> RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu r™h{k™e ðúŒ{k™ fÌkwt yu ™k{u yuf‚ku ™u Ëþ{wt «fhý{T >>110>> [ku…kR– nðu fnwt nrhs™™e heŒ, ‚nw ‚kt¼¤ßÞku ËR r[¥k > ‚ktÏÞÞku„e ƒkRÞku nrhs™, su™kt Œ… …hkÞý Œ™ >>1>> ‚ðuo ŒS ‚t‚kh™e ykþ, ¼su ytŒh{kt yrð™kþ >


…wY»kku¥k{ «„x …u¾e, ƒeS ‚ðuo RåAkyku Wðu¾e >>2>> Ëun „unŒýkt ‚w¾ íÞk„e, su™e ÷„™e ™kÚkþwt ÷k„e > ¾k™…k™Úke WŒkhe {™, ¼kðu fhu nrh™wt ¼s™ >>3>> ð‚™ ¼q»ký ™ [kÞ r[¥k, su™u …qhýƒúñþwt «eŒ > yuðe {¤u ƒkRÞku™e {tz¤e, fhu ðkŒ {ktnku{ktrn {¤e >>4>> ƒkRÞku ‚kt¼¤ßÞku yuf ðkŒ, yks {nkhks Au hr¤ÞkŒ > n‚e ƒku÷u Au nuŒ™u ðÞýu, ð¤e swðu Au y{]Œ™Þýu >>5>> {kxu {kuxwt ¼køÞ Au yk…ýwt, Aeyu ðkÕÞ{™u ðnk÷kt ½ýwt > ¼÷u ykrðÞku yk yðŒkh, su{kt {r¤Þk «kýykÄkh >>6>> ÷eÄku y÷ÇÞ ÷k¼ Œu yks, ‚ðuo ‚ÞkO Au yk…ýkt fks > fkuR ðkŒ™e ™ hne ¾k{e, yks {éÞk ‚nò™tË Mðk{e >>7>> yuðk ŒS ‚w¾ËkÞe ~Þk{, fkuý fhu {™¾ku nhk{ > yuðe fkuý y¼k„ýe nþu, su fkuR Ëun™kt ‚w¾ RåAþu >>8>> Ëun‚w¾{kt hÌkku ‚t‚kh, Ëun‚w¾{kt rð»kÞrðfkh > Ëun{ktrn {kLÞwt su™u yk…, Œu™u {éÞkt Au …qhý …k… >>9>> yuðe „Ëo¼e ™khe Au ½ýe, þwt fneyu ƒkR ðkŒ Œu Œýe > r™íÞ fhe™u ™ð÷ku ht„, Ëu¾kzu Au …wY»k™u yt„ >>10>> ð† yk¼q»ký …nuhe yt„, r™íÞ VhuAu ™ð÷u ht„ > „wtÚku fuþ n{uþ nhkze, Vhu þuhe ƒòh{kt Ëkze >>11>> Œ™u [ku…ze Œu÷ Vw÷u÷, yktS yktÏÞ ™u swðu Au Au÷ > Yzku …wY»k Ëu¾e™u heÍu, „¤u ytŒh r¼tŒh r¼tsu >>12>> su …wY»k {kLÞk ‚w¾Y…, Œu™wt ‚kt¼¤ku fnwt MðY… > su™u òýu Au Yzku Y…k¤ku, Œu™k ®¼Œh™ku {k÷ ¼k¤ku >>13>> {ktrn ¼Þkuo {ßò {uË {kt‚, Œu™e y¼k„ýe fhu ykþ > …Á …k[ …zu r…Þk ½ýk, ðnu ®÷x þuzk ÷ò{ýk >>14>> fV Úkwtf ™u ÷k¤™e ¾kze, {w¾u Íhu Œu {u½ y»kkze > …zu ƒ¤¾k ykðu ykufkh, rË‚u ËktŒ nkzfkt™e nkh >>15>> {¤ {wŒhu …qhý …ux, Œu™e ¼wtzÛÞ [kÞ Au ¼ux > fw÷xk {™ rhÍe fhfu, suýu fhe™u òþu ™hfu >>16>> {ktne ¼heÞku yktŒh f{uo, W…h {Zâku Au yk¤u [{uo > ¼ÞwO YrÄh Œu h„h„u, yuðku yþwæÄ ™h Au yt„u >>17>> MðuË þw¢ þ÷u»k{ yk{, ™¾ fuþ yu rË‚u ™fk{ > „wt„k r„zhu ¼Þkuo ¼tzkh, Œu™ku …k…ýe fhu Au ÃÞkh >>18>> ™hffwtz suðku ™hËun, Œuþwt þt¾ýe fhu M™un > …wtò f[hk ™k{ Wfhzk, rË‚u Ëw„OÄ™k zwt„hzk >>19>> Ëu¾e ™¾rþ¾k ðMŒw ™fk{, VwÞu ‚{S™u …kzâkt Au ™k{ > ™k„ ðk½ ®‚n ™k{ ‚hu, yuÚke yƒ¤k fu{ W„hu >>20>>


„wýu ÞwõŒ òýku yun ™k{, su™u {¤u Œu™wt xk¤u Xk{ > fËkr… òu nkuÞ ™k{ ‚kYt, su{ fkðu {eXwt ™u Au ¾kYt >>21>> ð¤e ‚kt¼¤ku fnwt ‚knu÷e, ™h nkuÞ Vku„rxÞk Vu÷e > „ktò ¼ktøÞ {ks{ {Vh, Œkze {ã …eðu Ëkze ™h >>22>> …eðu y{÷ nkufk n{uþ, „Þu òuƒ™u ht„kðu fuþ > ¾kÞ fðMŒw fk{™k fks, …k…e …wY»k™u ™rn ÷ks >>23>> susu ¼ð{ktrn Au ¼wtzkR, ŒuŒku ‚ðuo hne ™h{ktR > susu …]Úðe W…h …k…, Œu™k fh™khk ™h yk… >>24>> [kuhe ®n‚k f‚kR™kt fk{, fhu ™h ™ fhu yu ðk{ > ÞwæÄ rðhkuÄu ðih{kt ÷zu, ‚k{‚k{kt rþþ ƒnw …zu >>25>> [k÷u YrÄh™e rŒÞkt ÄkYt, {hu {™w»Þ nòhu nòYt > yuðu …k…u nkuÞ ™h …whk, ŒuŒku fnkðu s„Œ{kt þqhk >>26>> fR Sð fhu få[h½ký, yuðk …k…e™kt ÚkkÞ ð¾ký > yuðk …k…e …wY»k™k Ëun, Œuþwt Mð¡u fhu fkuý M™un >>27>> yu™u RåAu y¼k„ýe ™kh, su™u òðwt Au s{™u îkh > ™khe ™hf{kt òÞ Au yk…u, Œu …wY»k{kt «eíÞ «Œk…u >>28>> ð¤e fnwt …wY»k™kt …k…, Œ{u ‚kt¼¤ßÞku ‚nw yk… > ™h rðf¤ nkuÞ rðþuf, su™k ytŒh{kt ™rn xuf >>29>> fhu …hkýu ™khe M…hþ, ÚkkÞ rðf¤ fk{ rððþ > òu™u ƒúñk ‚hðu™k ƒk…, Œuýu fÞkuo ‚wŒk™u ‚tŒk… >>30>> òu™u $ÿ y¼k„e™kt fk{, fÞwO ynÕÞk™wt SðŒ nhk{ > òu™u rðÄw™ku „Þku rð[kh, nhe …hkýu „wÁ™e ™kh >>31>> òu™u ‚wh„wY ƒ]nM…rŒ, fÞwO yƒ¤k™wt yð¤wt yrŒ > òu™u ™nw»k {qh¾ {hðk, òuhu RåAâku $ÿkýe™u ðhðk >>32>> òu™u ÞÞkrŒ {qh¾ s™, {køÞwt …wºk …k‚¤u òuƒ™ > yun ykrË {kuxk {kuxk sun, ÚkÞk rðf¤ Œ™{kt Œun >>33>> nðu ƒeò hÌkk sun s™, Œu™kt õÞktÚke ÂMÚkh nkuÞ {™ > {kxu …wY»kŒ™ su …kBÞk, ŒuŒku ÷ks Äh{™u ðkBÞk >>34>> …k… {qŠŒ …wY»k®…z, ™h {¤u {éÞku ™hf fwtz > Œu{kt …zu Au …k…ýe sR, ÷ßòðkuýe y¼k„ýe ÚkR >>35>> nkhe {™¾ku ÚkR nuhký, su™k …wY»ku nhkýk «ký > ™Úke ‚w¾ Au Ëw:¾ y÷u¾u, Œu{kt y¼k„ýe ‚w¾ Ëu¾u >>36>> nðu fnwt su yk…ýe heíÞ, «¼w rð™k ™ hk¾ðe «eíÞ > …t[ nkÚk …wY»kÚke …Yt, hnuðwt ¾ƒzËkh Œu ¾Yt >>37>> ðkxu ½kxu ™ òðwt yuf÷wt, òu RåAðwt …kuŒk™wt ¼÷wt > ™h‚k{kt ™ òurzÞu ™uý, ð¤e ¼q÷u ™ ƒkur÷Þu ðuý >>38>> ‚t¼kheyu ™ ‚wrýyu ðkŒ, nk‚h‚u ™ M…Šþyu „kŒ >


„wÌkðkŒko ¼qÕÞu ™ fheyu, …wY»kkfkh r[ºk «nrhÞu >>39>> ŒkŒ ¼úkŒ ™u ‚wŒ ‚t„kŒu, yuþwt ðr‚Þu ™rn yufktŒu > …zu fk{ yð~Þ yu ‚t„, íÞkhu ƒku÷ðk™ku Au «‚t„ >>40>> íÞk„e rºkÞk™u ŒeÚkuo òu òðwt, ‚tƒtrÄ‚t„u ŒeÚko{kt ™kðwt > ÿÔÞ hk¾ðwt r™ðkon fks, ™rnŒku yk…ýe ™ hnu ÷ks >>41>> yÒk ð† yt„™u òuÞu, òÞ ò[ðk Œku Ä{o ¾kuÞu > òzwt {kuxwt {¤u suðwt …x, Œuýu fhe™u ZktrfÞu ½x >>42>> ¾kYt ¾kxwt {¤u suðwt yÒk, s{e fheÞu nrh¼s™ > yk…ýwt Au yƒ¤k™wt Œ™, Œu{kt hk¾ðe òuRyu sŒ™ >>43>> ½ýwt ðhŒðwt Xkðfwt Xef, yrŒ ykýe ytŒh{kt ƒef > su{ Ëkuhu [zu ™x™khe, [wfu ™shŒku ÚkkÞ ¾wðkhe >>44>> {kxu hnuðwt ‚ËkÞ ‚[uŒ, nrh rð™k ™ hk¾ðwt nuŒ > ykýe ytŒh{ktrn ðihkøÞ, fhðkt Œ™ {™ ‚w¾ íÞk„ >>45>> yuðe ‚kt¼¤e þe¾™e ðkŒ, ‚ðuo ƒkRyku ÚkR hr¤ÞkŒ > ‚íÞ ðkhŒk Au yus ‚k[e, yu{ ‚{ßÞk rð™k ðkŒ fk[e >>46>> …qðoAkÞku– yu heŒ íÞk„e rºkÞk™e, suýu ŒßÞku ‚ðuo ‚t‚kh > nðu fnwt heíÞ ¼kR™e, ‚ktÏÞÞku„e „]ne WËkh >>47>>

RrŒ ©e{ËufkÂLŒfÄ{o «ðŒof ©e‚nò™tËMðkr{ rþ»Þ r™»fw¤k-™tË{wr™ rðhr[Œu ¼õŒ®[Œk{rý {æÞu ‚ktÏÞÞku„e ƒkRÞku™kt ðúŒ{k™ fÌkkt yu ™k{u yuf‚ku ™u yr„Þkh{wt «fhý{T >>111>>

[ku…kR– nðu ‚ktÏÞÞku„e fnwt ¼kR, su™u «eŒ …wY»kku¥k{{ktR > ‚Ëk hnuAu «¼wS …k‚, ÚkR [hýf{¤™k Ëk‚ >>1>> nrh…k‚u hnu Au n{uþ, yrŒíÞk„e ™u Wßð¤ ðu»k > hk¾e {wr™ suðkt ðúŒ{k™, ¼kðu ¼su Au ©e¼„ðk™ >>2>> ‚ðo sõŒ™k Sðþwt Œkuze, suýu «eŒ «¼wSþwt òuze > Ëun„unŒýkt ‚w¾ íÞk„e, ÚkÞk «¼w…Ë y™whk„e >>3>> WXu ƒu‚u [k÷u swðu s{u, fhu Œun su ™kÚk™u „{u > r™íÞ òuR {nkhks™e {hS, ðŒuo {™™e {{Œk ðhS >>4>> yk¿kkfkhe Au sun™kt yt„, furË ™ fhu ð[™™ku ¼t„ > òýu Ëuþ fk¤ ð¤e ‚{u, fhu Œus su ™kÚk™u „{u >>5>> {hS rð™k …„÷wt ™ ¼hu, ytŒh{kt r™htŒh zhu > yrŒ ‚{sw ™u ‚tŒ Mð¼kð, «u{e r™Þ{e ™u ¼ÂõŒ¼kð >>6>> Ëk{ ðk{ òýe Ëw:¾ËkR, yrŒ y¼kð Au {™{ktR > yuðk ‚ktÏÞÞku„e™ku ‚{kun, su™u fk{ ¢kuÄ ™rn {kun >>7>> ÷ku¼ ÷k÷[ MðkË ‚™un, ykþk Œ]»ýk Œu ŒSAu Œun > n»ko þkuf ™rn ð]ÂæÄ nkÛÞ, suýu {u÷e Œ™{™ ŒkÛÞ >>8>> …t[ ðúŒ{k™{ktrn …qhk, ytŒh ‚kÄw ™u W…h þqhk > yrŒ‚{Úko ™u ‚kðÄk™, ð¤e r™hM™une r™h{k™ >>9>>


yuðk ‚ktÏÞÞku„e su ‚wòý, fYt Œu™kt nwt rþÞkt ð¾ký > ƒeòt „]ne ½ýkt ƒkR ¼kR, su™u «eíÞ Au «¼wS{ktR >>10>> [kuhe yðuhe {rËhk {kt‚, Œu™e fhu ™rn furË ykþ > …zâwt ÿÔÞ …khfwt ™ nhu, ¾kuxe ‚ktÏÞ ¼q÷u ™ð ¼hu >>11>> „ktò ¼ktøÞ ÷‚ý zwt„¤e, fuV {Vh {ks{ ð¤e > fhe fuV ‚hðu™ku íÞk„, hk¾u «¼w‚kÚku y™whk„ >>12>> yuðkt „]nMÚk ½ýkt ™h™khe, su™u {éÞk Au Ëuð {whkhe > yrŒ …rðºk ™u …wÛÞðk™, Œu™kt ™k{ ‚kt¼¤ku r™Ëk™ >>13>> «Úk{ fnwt ‚ktÏÞÞku„e ¼kR, …Ae fnwt ‚ktÏÞÞku„e ƒkR > „]nMÚk nrh¼õŒ ™h™kh, fYt ®fr[Œ ™k{ Wå[kh >>14>> ‚ktÏÞÞku„e {ktrn rþhku{rý, ¼kðu ™k{ fnwt Œu™kt ¼ýe > {wÏÞ {kt[ku ‚ku{÷ku {w„Œ, ‚whku {kŒhku y÷iÞku ¼õŒ >>15>> fk¤ku ðk÷uhku ™u hký‚wh, ÷k¾ku ™k™ ™kòu ‚tŒ‚wh > yun ykrË fkrXs™ fneyu, ‚ktÏÞÞku„e ~Þk{‚t„u ÷neyu >>16>> ¼õŒ ðuhkuS ykŒ{khk{, zwt„hS ¼„wS yfk{ > {k™®‚n ™u fuþhe®‚½, ¾hk ûkrºk yu ¼õŒ y™½ >>17>> ¼õŒ ¼kýku n{eh ¼ýesu, W{kuS W¼u ¼õŒ „ýesu > hðkuS hŒ™S „t¼eh, ÷k¾ku f‚÷ku ¼e{ n{eh >>18>> ðehku Ëuðku {k™ „w{k™S, f{ku fksw ™kÚkwS fk™S > ÷kÄkuS ™k™S ™khkÞý, yun ûkrºk «¼w …hkÞý >>19>> ¼õŒ {w¤S òrŒ ÷wðkýku, ‚Ëk ‚¾k yu ~Þk{™k òýku > yun ykrË ‚ktÏÞÞku„e fneyu, Au y…kh …kh fu{ ÷neyu >>20>> Wfku nhS hk{S ËkuÞ, f]r»kfh fh{þe ‚kuÞ > òuÄku suXku {u½ku nrh™kÚk, ¼„ku ysoý rƒs÷ku ‚kÚk >>21>> hkXkuzkrË «¼wS™k Ëk‚, ÷k÷ku ƒkËh ƒu «¼w …k‚ > r{Þkt frh{ hÞku n‚™, hkò ¼q÷k ™kÚkkrË Þð™ >>22>> yun hnu Au «¼wS …k‚, ‚ðuo Œkuze s„Œ™e ykþ > yun ‚ktÏÞÞku„e ‚nw s™, ¼kðu fhu nrh™wt ¼s™ >>23>> fnwt «¼wŒýk …kh»kË, su™u fk{ ¢kuÄ ™rn {Ë > {kuxk {wõŒ Au {w¤S ™k{, ðhrýhkx s™ suhk{ >>24>> yun ykrËf ƒeò su ½ýk, ‚Ëk …kh»kË «¼wŒýk > Ëe™k™kÚk «k„S …whkýe, su™e ‚wÄk‚{k™ Au ðkýe >>25>> hnu nrh…k‚u n{uþ, su™k {™{kt {kun ™ ÷uþ > yuðk ƒnw hnu nrh…k‚, ÚkR [hýf{¤™k Ëk‚ >>26>> nðu ‚ktÏÞÞku„e ƒkRyku sun, su™u «¼w ‚kÚku Au ‚™un > yrŒ íÞk„e ™u ð¤e yfk{, fnwt Œu™kt ‚kt¼¤ßÞku ™k{ >>27>> {wÏÞ hksƒkR™e yu herŒ, «¼w rð™k ™rn rfÞkt «erŒ >


SðwƒkR Sð™kt WËkh, hkÏÞk «¼w ™ hkÏÞku ‚t‚kh >>28>> ÷kzwƒkR «¼wS™u ÃÞkhkt, ‚wƒwÂæÄ ‚w÷ûkýu ‚khkt > {eýƒkR suðk {wr™hks, suýu hkS fÞko {nkhks >>29>> y{hƒkR Âîs {{oðk™, nrh‚uðk{kt su ‚kðÄk™ > hk{ƒkR ƒuW nrh¼õŒ, ¼ßÞk nrh ŒßÞwt suýu sõŒ >>30>> yrŒ rðhõŒ y{]ŒƒkR, suýu ºkkurz ‚t‚kh ‚„kR > ÍkÍku Í{fwƒkR™u ðihk„, fÞwO «¼w‚kYt ‚w¾ íÞk„ >>31>> hrŒƒk Vwr÷ƒk Yzkt s™, fÞwO fw¤ …kuŒk™wt …kð™ > hkswƒkR fksw nrhËk‚, su™u ™ ÷køÞku ™kÂMŒf …k‚ >>32>> y{hƒkR ™u y{w÷ktƒkR, yr˃k™u «eíÞ «¼w{ktR > Œ™ {™™kt ‚w¾™u íÞk„e, «¼w[hýu «eíÞ su™e ÷k„e >>33>> yun ykrË ‚ktÏÞÞku„e sun, fÌkkt yuf „Zzk™kt Œun > ‚ku{ËuƒkR ™u ‚whƒkR, ÚkR ‚ku{kƒkR™e ¼÷kR >>34>> nðu fnwt ƒeòt nrhs™, su™kt «¼w …hkÞý {™ > fnuðk{kºk f{oÞku„e ™k{, yrŒ ytŒh{ktrn yfk{ >>35>> fnwt ™k{ Œu™kt r™hÄkh, su™u «¼wS ‚kÚku Au ÃÞkh > yrŒ «eíÞ su™u «¼w{ktR, Œun rð™k ƒeswt Ëw:¾ËkR >>36>> ¾hkt ¾e{ƒkR …kt[wƒkR, su™e fne ™ òÞ {kuxkR > ™k™ƒkR ™u fwtðhƒkR, s‚wƒkR™e ÚkR ¼÷kR >>37>> ‚ktÏÞÞku„e™kt ‚uðf s™, Œu™kt …ý ¼køÞ ÄLÞ ÄLÞ > ƒu™e f÷w rnY ™u hŒ™, «u{kt fhu «¼w™wt ¼s™ >>38>> zku‚e „t„k{k ™u ƒkR Ëuð, rðY ð¤e fhu nrh‚uð > hk{ƒkR ™kÚke ftfw fiÞu, nrh‚uðk ðnk÷e su™u niÞu >>39>> {k™wt {½w yð÷ RíÞkrË, nrhs™ Sðe ðk÷e ykrË > yun ‚ktÏÞÞku„e™kt ‚uðf, òýu ‚ðuo rðrÄyu rððuf >>40>> {™ f{uo fhu ‚uðfkR, yuðku r™hÄkh ytŒh{ktR > ð¤e òýu Au hkS {nkhks, yuðwt òýe™u fhu Au fks >>41>> ƒeòt „Zzk{ktrn Au ½ýkt, r™s‚uðf {nkhksŒýkt > «kýSð™ «¼w™u òýe, ¼su ¼kð ®¼Œh{kt ykýe >>42>> …wh…rŒ Au yrŒ yð÷, fkXe y™q… ™k{ yu¼÷ > Œu™k …wÛÞ Œýku ™rn …kh, su™ku yrŒ …rðºk …rhðkh >>43>> Œu™ku ‚wŒ Œu W¥k{ ™k{, ‚ðuo þw¼„wý™wt Au Äk{ > fneyu {kuxâ… þwt yu™e yrŒ, furË ™ [¤u Ä{oÚke {rŒ >>44>> ‚kU…e ‚ðuo nrh™u ‚wòý, ðŒuo «¼w™e {hS «{ký > su™u ½uh r™íÞ {wr™s™, r÷Þu «‚kË fhu ¼s™ >>45>> Sðku¾