Page 1

radboud magazine Kwartaalblad voor alumni en relaties Radboud Universiteit Nijmegen

36

Alumna, directeur Nibud ‘Mensen willen grip op hun portemonnee’

juni 2013


Alumnireis 2013

Genève en het CERN-onderzoekscentrum

Villa Voltaire

Monument van de Reformatie

Route vignoble de la côte

In oktober 2013 organiseert het Alumnibureau een speciale Alumnireis naar Genève en het CERN-researchcenter. Sijbrand de Jong (hoogleraar experimentele natuurkunde) begeleidt ons door het gigantische CERN-complex, inclusief de ondergrondse experimentele opstelling waar het Higgs boson is ontdekt. Christoph Lüthy (hoogleraar geschiedenis van de filosofie) laat ons kennis maken met de rijke wetenschaps- en filosofiegeschiedenis van Genève, waar onder andere Voltaire en Rousseau hebben gewoond. U kunt zich nu al aanmelden voor deze reis via www.ru.nl/alumni. Voor Vrienden van de Radboud die zich aanmelden organiseert het alumnibureau voorafgaand aan de reis een informatie-avond. REISGEGEVENS 6-daagse vliegreis van 14 t/m 19 oktober 2013 Reissom: € 1195,- / Eenpersoonskamertoeslag: € 285,Inclusief: lijnvluchten met belastingen en toeslagen, vervoer ter plaatse conform programma, overnachtingen op basis van logies en ontbijt, twee diners, een lunch, een wijnproeverij, rondleiding op het CERN-complex, drie hoorcollege’s, academische reisleiding, organisatorisch begeleider Exclusief: entrees, overige maaltijden, drankjes bij maaltijden, evt. verzekeringen, verplichte bijdrage Calamiteitenfonds à € 2,50 per boeking, € 20,boekingskosten per boeking

nog enkele

plaatsen

CERN

Beeld Rousseau, Genève

PROGRAMMA (wijzigingen voorbehouden) Dag 1, ma 14-10 Rond het middaguur directe lijnvlucht naar Genève per KLM, aansluitend transfer naar het centraal gelegen hotel. Inleidend hoorcollege over de stadsgeschiedenis door Christoph Lüthy. ‘s Avonds is er een gezamenlijk diner. Dag 2 t/m 4, di 15 t/m do 17-10 Op het programma staan onder meer de middeleeuwse kathedraal van SaintPierre en de oude stad met haar nauwe en kronkelige straatjes, het eiland van Rousseau, de Mur des Réformateurs en het kasteel van Voltaire. Ook staat een rit door een van de nabijgelegen wijngebieden, inclusief een wijnproeverij, op het programma. Tijdens een tweede hoorcollege zal Christoph Lüthy ingaan op de wetenschaps- en filosofiegeschiedenis van Genève. Op donderdagavond geeft Sijbrand de Jong een inleiding over het CERN-onderzoekscentrum. Dag 5, vr 18-10 Bezoek aan het CERN-complex. We lunchen gezamenlijk op het complex. ‘s Avonds is er een afsluitend gezamenlijk diner. Dag 6, za 19-10 Ochtend vrij in Genève, in de namiddag directe lijnvlucht naar Amsterdam. Alumnibureau | T. 024 – 361 2979 E. info@alumni.ru.nl | www.ru.nl/alumni


bij dit nummer Het lustrum zit erop: tijd voor de onvermijdelijke evaluatie. Want wat minder ging, moet bij de volgende viering soepel verlopen. Maar zoals het leven is ook een lustrumviering als een waterbed: geen hoogtepunt zonder dieptepunt, geen focus zonder verslapte aandacht. Tot genoegen van nieuwe evaluatiecommissies. En toch. Toch is het negentigjarig bestaan van de Radboud Universiteit over de hele linie een groots feest geweest, waarbij alleen het weer wat pesterig deed. Groots ook was de academische plechtigheid waarbij aan Angela Merkel een eredoctoraat werd verleend en ze de belofte deed om de naam van de Radboud Universiteit uit te dragen. Ook voor alumni was het een bijzonder lustrum. Natuurlijk, speciaal voor alumni waren de excursies over de Waal georganiseerd. Wie er niet bij was, was de verliezer. Maar belangrijker was, dat dit het eerste lustrum was waarbij alumni niet als aparte categorie werden beschouwd die buiten de overige festiviteiten hun eigen feestje kregen aangeboden. Nee, als lid van onze academische gemeenschap was u uitgenodigd om mee te doen met de huidige studenten en medewerkers. Zo hebben bijna tweehonderd alumni TEDxRadboudU bijgewoond (voor wie er niet bij was: www.TEDxRadboudU.nl). En hebben

3

Radboud Magazine 36 | juni 2013

alumni hun faculteitsteams op Radboud Sports versterkt. In het hart van dit nummer een royale beeldreportage. Maar hoe fraai een lustrum ook wordt gevierd, alleen als het de jarige zelf goed vergaat, is het echt feest. Dat de eerste stap op weg naar het nieuwe lustrum nu al wordt gemarkeerd door de Spinozapremie van prof. dr. Katsnelson, is zo’n bewijs dat het goed gaat met de Radboud Universiteit. In dit nummer nemen we afscheid van Toine Lagro-Janssen, hoogleraar Sekseverschillen in ziekte en gezondheid. Zij zorgde ervoor dat sekse en gender in de medische zorg en het medisch onderwijs niet langer ‘de grote onbekende’ zijn. Ze ijverde onvermoeibaar voor meer vrouwelijke hoogleraren. Dat in dit nummer twee vrouwen staan voor twee nieuwe ontwikkelingen, e-Humanities en evidence-based surgery, is een redactionele keuze, maar mag in hogere zin gerust op het conto van Toine Lagro-Janssen geschreven worden. Johan van de Woestijne


Radboud Magazine is het kwartaalblad voor alumni en relaties van de Radboud Universiteit Nijmegen Alumnibureau Postbus 9102, 6500 HC Nijmegen Tel: 024-361 29 79, e-mail: info@alumni.ru.nl Redactieadres Afdeling Communicatie Postbus 9102, 6500 HC Nijmegen Tel: 024-361 27 75 Fax: 024-361 287 4 radboudmagazine@communicatie.ru.nl Redactie Johan van de Woestijne (hoofdredacteur), Paul van den Broek (bladcoördinator) Medewerkers aan dit nummer Lydia van Aert, Judith Buitenhuis, Erna Dikmans, Eefje van den Heuvel-Vromans, Jos Joosten, Anja van Kessel, Margot van Mulken, Piet-Hein Peeters, Bea Ros Myrna Tinbergen, Machiel van Zanten (eindredactie) Fotografie Dick van Aalst, Bert Beelen, Duncan de Fey, Hollandse Hoogte, Erik van ‘t Hullenaar, Gerard Verschooten Illustraties Miesjel van Gerwen Roel Venderbosch

16 e-Humanities | Technologie speelt ook binnen de geesteswetenschappen een steeds grotere rol. Wetenschappelijke instituten en bibliotheken hebben de afgelopen jaren tal van digitale bestanden beschikbaar gemaakt. De kunst is nu om ze te koppelen. Als dat met beleid gebeurt, voorziet hoogleraar Historische taalkunde Nicoline van der Sijs een schat aan nieuwe kennis. 21 Universiteit viert feest | Twee weken lang vierde de Radboud Universiteit haar negentigste verjaardag. Alumni voeren over de Waal, basisscholieren kregen les van hoogleraren, een overvolle Vereeniging genoot van een TEDx-conferentie over het thema vertrouwen, en vier prominenten kregen een eredoctoraat. Een beeldimpressie. 34 Sporen in de stad| De universiteit heeft zich helemaal uit de binnenstad teruggetrokken. Een nieuwe wandelroute langs de sporen die ze heeft nagelaten brengt het verleden in herinnering. Hoogtepunt in de route zijn elf koperen tegels die de aanwezigheid van de vroegere universiteit in de stad markeren. De tegels zijn een geschenk van de jarige universiteit aan de stad.

Vormgeving en opmaak Nies & Partners bno, Nijmegen www.nies-partners.nl Redactieraad prof. dr. P. Rietbergen (voorzitter), mevr. drs. A. Bolscher, mevr. prof. mr. J. Gerards mr. dr. M. Hageman, prof. dr. ir. J. van Hest, prof. dr. J. Kremer, dr. H. Kroeze, mevr. I. Lucassen Ma Abonnementen en adreswijzigingen Alumnibureau, Postbus 9102, 6500 HC Nijmegen. Tel: 024-361 29 79 Fax: 024-361 60 22. info@alumni.ru.nl. €12,50 per jaargang.

radboud mag

Radboud Magazine is gratis voor Vrienden van de Radboud

Radboud Magazine 36 | juni 2013

4


30 Alumnimonitor De aanhoudende economische crisis is slecht nieuws voor pas afgestudeerden. Zij doen er langer over om een baan te vinden, werken vaker onder hun niveau en krijgen minder snel een vaste aanstelling, zo blijkt uit de net verschenen Alumnimonitor. Afgestudeerden worden steeds creatiever bij hun sollicitaties en ook de universiteit zit niet stil: de arbeidsmarkt wordt een vast onderdeel van curricula en studievoorlichting.

38 Exit Toine Lagro-Janssen Ze was in 1977 de tweede vrouwelijke huisarts in Nijmegen en later een van de eerste vrouwelijke hoogleraren van de medische faculteit. Eind april nam Toine Lagro-Janssen afscheid als huisarts en begin juli houdt ze haar afscheidsrede. Ze heeft als geen ander aandacht gevraagd voor het belang van gender in de gezondheidszorg. “Gender is onderdeel geworden van een wetenschapsdomein, dat is mijn mooiste erfenis.”

26 Van junk tot hoogleraar | Marc Lewis was vijftien jaar verslaafd aan allerlei soorten drugs en balanceerde op het randje van de dood. Tot hij letterlijk ‘nee’ zei tegen de drugs. Inmiddels is hij gelukkig getrouwd, heeft hij een gezin en is hij hoogleraar Ontwikkelingspsychologie. Over zijn periode als junk heeft hij een boek geschreven. “Zelfvertrouwen is het cruciale punt in de aanpak van verslaving.”

gazine 5

Radboud Magazine 36 | juni 2013

d radbou azine mag

Kwartaalblad voor alumni en relaties

Radboud Universiteit Nijmegen

28

Peter Sloterdijk Eredoctoraat voor spraakmakend filosoof Alumnus Marc de Vries, CEO van Hyves ‘Ik ben niet bang voor Facebook’

juni 2011


Tien wetenschappers van de Radboud Universiteit en het UMC St Radboud ontvangen elk een subsidie van 800.000 euro om een eigen onderzoeksgroep te bouwen. In totaal kende de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (nwo) aan 86 onderzoekers deze subsidie toe. De onderzoekers zijn onder meer verbonden aan het Donders Institute voor hersenonderzoek, het life science instituut ncmls, het imapp, het Institute for Mathematics, Astrophysics and Particle Physics en de afdelingen neurologie en interne geneeskunde in het UMC St Radboud. (zie ook graphic pagina 7) Dertien masteropleidingen van de Radboud Universiteit zijn landelijk gezien de beste in hun soort, dat blijkt uit de Keuzegids Masters 2013 die in april is verschenen. De Faculteit der Letteren is met vier maal goud bijzonder goed vertegenwoordigd. Daarnaast kregen twee masteropleidingen (Cognitieve neuroscience en Theologie) het kwaliteitskeurmerk ‘topopleiding’. In totaal werden 53 Nijmeegse masters beoordeeld. De universiteit scoort beter dan vorig jaar, toen tien masteropleidingen zich de beste mochten noemen.

Foto: Gerard Verschooten

De Radboud Universiteit opent in september een nieuw Kenniscentrum Frankrijk-Nederland. Het doel: zorgen dat meer scholieren Frans kiezen als eindexamenvak, dat meer Nederlanders zich gaan verdiepen in de Franse taal en cultuur en onderzoek stimuleren naar Frans-Nederlandse verhoudingen. Tientallen vertalers, docenten uit het middelbaar en hoger onderwijs, auteurs, publicisten en wetenschappers hebben al aangegeven mee te willen werken aan het initiatief.

Foto: Erik van ‘t Hullenaar

nieuws

Angela Merkel eredoctor van Radboud Universiteit De Duitse bondskanselier dr. Angela Merkel heeft een eredoctoraat gekregen van de Radboud Universiteit Nijmegen ter gelegenheid van de negentigste verjaardag van de universiteit. Tijdens de academische zitting donderdag 23 mei in de Stevenskerk in Nijmegen sprak Merkel een rede uit over het belang van Europa. Merkel hamerde daarbij voornamelijk op het belang van Europese eenheid, want, zo stelde ze, zo vanzelfsprekend is het niet dat de huidige generatie opgroeit zonder de dreiging van een oorlog. Jonge mensen moeten er volgens haar voor blijven vechten dat dat zo blijft. Zijzelf verwacht dat het vertrouwen van burgers in Europa wel terugkomt. “Samen staan we sterk en kunnen we veel meer, dat zullen steeds meer mensen inzien”, aldus Merkel. Erepromotor rector magnificus Bas Kortmann roemde Merkel vanwege haar grote internationale verdiensten en inzet voor een sterk, krachtig en

betrouwbaar Europa, maar ook prees hij Merkel voor haar inzet voor de wetenschap: “De investeringen die onder uw leiding zijn gedaan in de wetenschap, zijn een voorbeeld voor vele landen, niet in de laatste plaats voor Nederland.” Ook collegevoorzitter Gerard Meijer van de Radboud Universiteit hield een toespraak waarin hij de rol van Merkel in een stabiel en veilig Europa onderstreepte. “Met een herkenbaar leiderschap werkt u aan een vernieuwd vertrouwen dat essentieel is voor de onderlinge verhoudingen in de Europese Unie en de toekomst van onze jongeren.” Merkel bedankte op haar beurt de Radboud Universiteit voor het eredoctoraat. Ze beloofde in haar nieuwe functie overal ter wereld van de Radboud Universiteit te zullen spreken. Foto: Angela Merkel met studenten na ontvangst van het eredoctoraat. Inzet: Behalve Merkel werden nog drie eredoctoraten verleend. Van links naar rechts Edward Freeman, Frances Ashcroft en Robbert Dijkgraaf.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

6


Vrouwelijke auteurs verkeren in een belabberde positie: hun literaire romans krijgen nauwelijks aandacht en vallen zelden in de prijzen.” jos joosten, hoogleraar nederlandse letterkunde, trouw, 2 mei.

Opnieuw Spinozapremie Universiteit scoort goed naar Radboud Universiteit met onderzoeksbeurzen Fysicus Mikhail Katsnelson ontving in juni de Spinozapremie van 2,5 miljoen euro voor zijn theoretisch onderzoek naar onder meer grafeen en magnetisme. De Spinozapremie wordt ook wel de Nederlandse Nobelprijs genoemd. Dit jaar werden er drie uitgereikt. Van de tien Spinozapremies van de afgelopen drie jaar zijn er vier terecht gekomen in Nijmegen. Katsnelson wordt gezien als een van de architecten van de Nobelprijs voor Andre Geim en Konstatin Novoselov in 2010, twee landgenoten met wie Katsnelson jarenlang heeft samengewerkt aan de Radboud Universiteit. Katsnelson is de theoreticus, de twee anderen zijn experimentatoren. In zijn Nobellezing bedankte Geim Katsnelson vanwege zijn inbreng: “Onze snelle vorderingen zouden onmogelijk zijn geweest zonder Misha Katsnelson. Hij gaf ons alle theoretische hulp waar je als experimenteel onderzoeker van droomt.” Katsnelson geldt als de meest geciteerde onderzoeker van de Nijmeegse universiteit; de meeste citaties heeft hij te danken aan zijn onderzoek naar grafeen. Maar ook de al oudere publicaties van Katsnelson over magnetisme zijn populairder dan ooit en behoren tot de standaard in het vak. Binnen de vaste stoffysica is hij op verschillende gebieden toonaangevend, ook wat betreft de supergeleiding en spectroscopie. Bijzonder is dat er in Rusland inmiddels vijf poëziebundels van de hand van Katsnelson zijn gepubliceerd. In juli wordt in Jekatarinenburg, de stad waar hij studeerde en promoveerde, een avond over zijn gedichten georganiseerd. Katsnelson gaat de Spinozapremie besteden aan fundamenteel onderzoek. Foto: Dick van Aalst

7

Radboud Magazine 36 | juni 2013

Elk jaar reikt onderzoeksorganisatie NWO de zogeheten vidi-beurzen uit, onderzoekspremies van gemiddeld 800.000 euro voor aanstormend wetenschappelijk talent. Dit jaar vielen tien onderzoekers van de Radboud Universiteit in de prijzen. Van alle in elf jaar uitgereikte premies haalde Nijmegen ruim negen procent binnen, iets meer dan mag worden verwacht gezien de grootte van het onderzoeksbudget.

Onderzoek Nijmegen-Indonesië in strijd tegen tuberculose Twee promoties dit voorjaar brengen de uitroeiing van tuberculose weer een stapje dichterbij. Het UMC St Radboud werkt hierin samen met onderzoekers uit Indonesië. Eén van de promovendi is neuroloog Rizal Ganiem van de Padjadjaran Universiteit in Bandung, die hersentuberculose bij volwassenen bestudeerde. Tuberculose is mondiaal een groot probleem; met rond de 9 miljoen gevallen per jaar en meer dan anderhalf miljoen sterfte is de ziekte allerminst onder controle. Ganiem stelt in zijn onderzoek onder meer vast datde gangbare dosis antibiotica te laag is. De nieuwe methode – een intensievere antibiotische behandeling – kan de sterftekans bij hersentuberculose bijna halveren.

De tweede promotie komt op naam van Merrin Rutherford, die op Java de barrières onderzocht rond preventieve behandeling van kinderen die door een ouder met actieve tb worden besmet. Beide promovendi werden in Indonesië begeleid door dr. Rovina Ruslami van de Padjajaran Universiteit. Zij promoveerde enkele jaren geleden in Nijmegen op tb en stuurt nu zelf internationaal onderzoek aan. Het Nijmeegs onderzoek spoort met de doelstelling van de wereldgezondheidsorganisatie who om tb voor 2050 uit te roeien.


mensen in het nieuws

Juf! | Het mooiste van het hele lustrum waren de Kinderlezingen. Gewoon, omdat het kleinschalig was, en toch groots. Het was kleinschalig in negentigvoud. Het idee is simpel: Ga naar de basisschool en vertel wat je doet. En als je dat goed doet, dan komen ze over zes jaar vanzelf weer bij je terug. Mijn school lag in het Waterkwartier. Ik arriveerde tijdens het speelkwartier. “Ben jij de professor?” vroegen vier meisjes en een jongen terwijl ik mijn fiets vastzette en mijn toga uit de kettingkast plukte. “Je ruikt naar frikandel.” “O?” zei ik verbaasd. Ik eet nooit frikandel. Ik had ook geen idee of dit een compliment was. “Mag ik jouw bodyguard zijn?” vroeg het jongetje. “Dat is goed,” zei ik. “Breng me naar het Hoofd der School, bodyguard!” Met gespreide armen liep hij voor me uit. “Ik ben de bodyguard,” riep hij naar de rest. Ik liep erachter aan en voelde me net Merkel, maar dan wat provincialer. De klas was gevuld met dertig stoeltjes, en op die stoeltjes zaten dertig gretige kindertjes. Ik begon maar gewoon. “Ik ben Mgt en ik ben professor.” “Wat moet je daarvoor doen?” “Heel lang naar school en heel veel lezen. En dan zelf iets verzinnen.” “Wat verdien je?” vroeg een wijsneus op de eerste rij. “Veel.” “Hoeveel?” “Ik geef daar heel nauwkeurig antwoord op als jij mij kunt vertellen in welke box beleggingen moeten worden opgevoerd.” Dat snoerde zijn mond. Ik begon met het verhaal dat ik had voorbereid, maar verder dan de eerste vier dia’s ben ik niet gekomen. Een woud van vingertjes schoot in de lucht, en daardoorheen riepen ze voor hun beurt “Juf, juf, ik weet het!” De gretigheid waarmee ze me de toga van het lijf vroegen, maakte dat ik zelf gloeide van enthousiasme over mijn eigen vak. Na anderhalf uur was ik compleet gesloopt. “Jongens, ik ga er weer van door. Ik vond jullie een geweldige groep. Komen jullie nou straks naar de universiteit?” “Jaaaaah” riepen ze in koor. Heerlijk. Zo kneedbaar als ze dan nog zijn. Afijn. Het was de perfecte reclamecampagne voor onze universiteit. We zijn immers goed in korte lijntjes, in aanraakbaarheid en in het kortbije. Maar zo onmiddellijk als kindertjes van 10 jaar zijn, zijn onze studenten nooit. Jammer. Waar verlies je dat? Waar raak je die onbevangenheid kwijt? Kan daar niet eens een volwassen lezing aan gewijd worden?| Mgt

wouter van tongeren ontvangt namens zijn vader de socratesbeker

Socratesbeker voor Paul van Tongeren Hoogleraar Wijsgerige ethiek Paul van Tongeren won vrijdag 12 april de Socratesbeker 2013 voor zijn boek Leven is een kunst. De Socratesbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de schrijver van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen. De uitreiking vond plaats tijdens de Filosofie Nacht in de Beurs van Berlage. Volgens de jury, bestaande uit Peter-Paul Verbeek (Universiteit Twente), Anna Luyten (Vlaams publiciste en journaliste), Elma Drayer (Trouw) en Florentijn van Rootselaar (Filosofie Magazine) heeft Van Tongeren met Leven is een kunst een waarlijk filosofisch boek geschreven, zonder pasklare recepten of concrete tips om ons leven te beteren, maar met ‘een

deugdethiek die ons kan verzoenen met de onvolmaaktheid van het bestaan’. Naast de beker ontving van Tongeren 2412 euro, een euro voor ieder jaar dat verstreken is sinds de filosoof Socrates de gifbeker dronk na beschuldigd te zijn van corrumpering van de jeugd en het verspreiden van heidense ideeën. Vanwege een verblijf in Zuid-Amerika kon Van Tongeren niet zelf de beker in ontvangst nemen. Via Skype sprak hij het publiek toe over zijn boek, met een oproep voor meer passiviteit. ‘Wij zijn te snel geneigd om het leven te maken op een manier waarvan wij denken dat het leven moet zijn.’ Meer open staan voor wat ons geboden wordt, biedt een grotere kans dat het leven een kunstwerk wordt, aldus de auteur. Paul van Tongeren. Leven is een Kunst. Uitgeverij Klement. isbn 9789086871025

Radboud Magazine 36 | juni 2013

8


Ranglijsten van steden doen geen recht aan het gevoel dat mensen bij een stad kunnen hebben.” hoogleraar citymarketing gert-jan hospers, dagblad van het noorden, 18 mei.

Ellen Webbink, promovenda Sociale wetenschappen

‘De media-aandacht onderstreept de maatschappelijke relevantie van mijn onderzoek’ De deskundige: Ellen Webbink. Promoveerde op 16 mei op het proefschrift Child labor in the developing world: making the invisible visible. De kwestie: Webbink geeft voor het eerst een compleet beeld van kinderarbeid in zestien ontwikkelingslanden in Azië en Afrika; in eerder studies werd vooral gekeken naar betaald werk. Webbink laat zien dat 80 procent van de kinderen in ontwikkelingslanden vooral veel tijd kwijt is aan onbetaald werd in en om huis. In beeld bij: Trouw, NrcNext, de Gelderlander, Reformatorisch Dagblad, Tubantia, Dichtbij Nederland (radio). Had u zoveel media-aandacht verwacht? “Natuurlijk hoopt je op enige interesse omdat je maar liefst zes jaar aan een onderwerp hebt gewerkt, maar zoveel media-aandacht had ik absoluut niet verwacht. Vooral niet omdat ik begin 2012 een wetenschappelijk artikel over hetzelfde onderwerp publiceerde in het journal World Development waar totaal niet op gereageerd werd. Dat is bij sociale wetenschappen helaas wel vaker zo. Dit keer was het persbericht amper verzonden en de eerste aanvragen kwamen al binnen, werkelijk alle kranten waren geïnteresseerd. Dat vond ik heel bijzonder.” Kun u die aandacht verklaren? “Mijn proefschrift sluit aan bij verschillende recente gebeurtenissen zoals het tragische ongeluk in Bangladesh waar

9

Radboud Magazine 36 | juni 2013

meer dan 600 mensen omkwamen toen een textielfabriek instortte. Verschillende journalisten hebben die parallellen getrokken terwijl ik Bangladesh natuurlijk niet beschreven heb. De media-aandacht onderstreept gelukkig de actuele relevantie van het onderzoek en het bewijst nog maar eens dat wetenschap niet alleen voor archieven wordt geschreven maar dat het bijdraagt aan hedendaagse beeldvorming .” Bent u te spreken over de manier waarop de media uw onderzoek hebben opgepakt? “De mate van diepgang verschilde nogal, maar dat ligt uiteraard ook

aan de doelgroep van de verschillende media. Tubantia’s insteek was bijvoorbeeld voornamelijk dat ik in Hellendoorn op school heb gezeten. De grote lijnen klopten in de andere artikelen verder aardig. Ik vond het heel prettig om te spreken met de journalist van NRC. Ik merkte duidelijk aan hem dat hij bekend was met het onderzoeksterrein en de terminologie, en hij ging ook aanzienlijk meer in op details. Lastiger vond ik het radio-interview voor radiostation Dichtbij Nederland omdat de focus van het interview vrij cijfermatig was. Ik heb gedurende de tweede helft van het gesprek de regie wat meer in eigen hand genomen. Zo kon ik goed uitleggen dat mijn onderzoek voornamelijk uiteenzet waarom kinderen werken, en dat brengt juist vernieuwende inzichten. Als ik nu zo terugdenk vind ik het eigenlijk wel opvallend dat er geen internationale interesse is geweest. Dat was wel leuk geweest voor in het plakboek dat ik maak.”

Christoph Lüthy, hoogleraar filosofie- en wetenschapsgeschiedenis, en professor Han Brunner, hoogleraar antropogenetica, zijn gekozen tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (knaw). Samen met de dertien andere nieuwe leden worden ze maandag 30 september geïnstalleerd. Een lidmaatschap is voor het leven. Bas Spitters, wiskundig onderzoeker in Nijmegen, werkte een semester bij het Institute for Advanced Study in Princeton. Het instituut, dat geleid wordt door Robbert Dijkgraaf, brengt dit jaar topwiskundigen bij elkaar om een nieuwe grondslag voor de wiskunde te schrijven. Dat is nodig omdat de taal die we nu gebruiken honderd jaar oud is en dus niet is ontworpen voor het gebruik op computers. Koen Breedveld is benoemd tot bijzonder hoogleraar Sportsociologie en sportbeleid aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen. Breedveld gaat onder meer onderzoeken waarom de ene mens wel sport en de andere niet. Hij gaat tevens het overheidsbeleid evalueren: wat was succesvol en wat niet? Acht onderzoeksvoorstellen van Nijmeegse bètawetenschappers ontvangen ruim 1 miljoen euro subsidie van nwo Exacte Wetenschappen. In totaal werden er 26 subsidie toegekend. Daarnaast hebben onderzoekers van de Radboud Universiteit 3 van de negen Cyber Security subsidies met een waarde van ongeveer 1 miljoen euro in de wacht gesleept. De Radboud Universiteit gaan daarmee fundamenteel en vernieuwend onderzoek opstarten naar onder andere computermodellen van hersennetwerken en de quantumveldentheorie binnen de mathematische fysica.


prominent

‘Wij zijn geen bezuinigingsclu gerjoke wilmink, alumnus nederlands en directeur nibud

Ze studeerde Nederlands tijdens de vorige economische crisis en trekt in de huidige crisis volop aandacht als een van de belangrijkste raadgevers over geldzaken. De reactie op het aangepaste regeerakkoord van Rutte II noemt ze haar finest hour. Ze waarschuwt voor het gemak waarmee studenten geld lenen. Maar zegt ook: “Wij zijn helemaal niet tegen lenen als het om een investering in je toekomst gaat.” Gerjoke Wilmink: van student zeventiende-eeuwse letterkunde tot directeur van het Nibud.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

10


Foto: Bert Beelen

lub’


tekst: paul van den broek

Het Nibud, wie kent de organisatie niet? Bekend van tips aan ouders over de hoeveelheid zakgeld, van adviezen over bezuinigen en van de recente bijdrage aan het politiek debat in Den Haag over de koopkrachtplaatjes. Maar voor een organisatie die volgens onderzoek bekend is bij negen van de tien Nederlanders is het hoofdkantoor opvallend anoniem. Prachtig gelegen, dat wel. De 25 medewerkers van het Nibud zetelen op twee etages in een statig, wit pand aan de Oudegracht in Utrecht. Op de begane grond de winkel van Miss Etam, de hoofdingang bescheiden gesitueerd aan een zijstraatje. Aanvoerder van de 25 medewerkers: Gerjoke Wilmink, die in een vorig leven op het punt stond te promoveren in de oude Nederlandse letterkunde. epicentra van het actiewezen Wilmink startte haar studie in Nijmegen in 1979, het begin van de vorige economische crisis, het begin ook van een tijdperk waarin studenten nauwelijks uitzicht hadden op werk. Het wemelde die jaren van de acties – tegen kernenergie, tegen woningnood – en de kamer van Wilmink op studentencomplex Hoogeveldt – Professor Bromstraat 39 – was in die jaren een van de epicentra van het actiewezen. Aanvankelijk stond ze als jonkie aan de zijlijn, bijvoorbeeld bij de gesprekken over de zogeheten totaalweigeraars: mensen die in de gevangenis terechtkwamen na een principiële weigering om de dienstplicht te vervullen. Op gang 39 woonden twee van die weigeraars. Wilmink blikt liefdevol terug op haar gang. “Daar krijg je voor je hele leven iets van mee. We zijn allemaal goed terechtgekomen, bijna allemaal op plekken die een zeker engagement uitstralen.” Elk jaar met Hemelvaart komt een groot deel van de gang weer bij elkaar, de lustra worden extra gevierd. Hoe wordt iemand die zeventiende-eeuwse letterkunde studeerde eigenlijk directeur van het Nibud? Voor Wilmink is de relatie

Leenangst onder Nijmeegse studenten groeit Zo’n een derde van de uitwonende en veertien procent van de thuiswonende studenten heeft een studielening. De uitwonende student leent maandelijks gemiddeld 126 euro, de thuiswonende 44. Dit blijkt uit de jongste enquête onder Nijmeegse studenten. Opvallend: de omvang van de lening neemt al een aantal jaren op rij af. In toenemende mate manifesteert zich onder Nijmeegse studenten een angst om te lenen. Gevraagd naar hun ‘leenangst’ geeft 56 procent van de studenten te kennen ook zonder lening te kunnen rondkomen. Nog iets vaker genoemd is de onwenselijkheid van een hoge schuld na de studie.

Motieven om niet te lenen (studenten kunnen meerdere antwoorden geven; in procenten)

2008 2010 2012

Wil geen hoge schuld na afstuderen 49

54

58

Voldoende middelen, niet nodig

62

58

56

Ouderbijdrage voldoende

41

44

44

Ongunstige afbetalingsregeling

7

8

8

Geen uitzicht op goede baan

2

2

3

Anders of weet niet

12

10

11

tussen vakinhoud en werkkring een afgeleide van wat ze echt op de universiteit heeft geleerd: nadenken, enthousiasme kweken. “Je moet studeren waar je hart ligt, uiteindelijk kom je dan altijd goed terecht. Dat advies geef ik nu ook aan mijn dochters, die op het punt staan te gaan studeren.” Wilmink heeft haar hart steeds gevolgd. Ze wijst op de “rode draad” in haar werk, tevens een onderdeel van haar studie: communicatie. Haar eerste werkkring was de Nijmeegse universiteitskrant, waarna een eerste echte baan volgde bij de sdu (de

voormalige Staatsuitgeverij). Via een directeurschap bij een communicatiebureau belandde ze in 2000 bij het Nibud, en ook daar ligt het bestaansrecht in de communicatie. Hoe verder in haar loopbaan, hoe meer ze wordt aangesproken op haar organisatietalent. “Dat heeft me altijd al meer gelegen dan het schrijven of het puur onderzoek doen.” werkende jongeren In het jaar dat Wilmink in Nijmegen arriveerde, werd in Den Haag het Nibud opgericht. Eind jaren zeventig groeide de behoefte aan financiële adviezen: met de crisis in zicht tuigde de overheid samen met banken en verzekeraars een orgaan op dat burgers moest helpen verstandig met geld om te gaan. Aan de inkomstenkant – lees: het vinden van een baan – viel die jaren weinig te doen, maar door slimmer uit te geven konden mensen toch hun huishoudboekje op orde houden. Dit vormt nu al 35 jaar lang het bestaansrecht van het Nibud, zij het dat zijn gedaante is veranderd: het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting wordt niet meer gefinancierd door de overheid en het financiële bedrijfsleven, maar houdt als zelfstandig orgaan grotendeels de eigen broek op, met inkomsten uit de verkoop van boeken en software, trainingen en onderzoek voor derden. Ook is het kantoor verhuisd van Den Haag naar Utrecht en is de taakstelling afhankelijk van de conjunctuur. “In goede tijden kregen we veel vragen over de beste manier om de aankoop van een huis te financieren. De mensen hebben tegenwoordig wel andere zorgen aan hun hoofd”, zegt Wilmink. Wat zijn de zorgen van nu? Er zijn veel hoofdbrekens over het voorkomen van schulden en in de top 10 van veelgestelde vragen scoort het banksparen al jarenlang hoog. ”Mensen zijn onzeker en zoeken grip op hun portemonnee”, signaleert Wilmink. Vorig jaar werd de site van het Nibud vier miljoen keer bezocht, in de eerste drie

Radboud Magazine 36 | juni 2013

12


Foto: Bert Beelen

Geboren: Hoogezand-Sappemeer, 1960 | Voortgezet onderwijs: Aletta Jacobs Scholengemeenschap Hoogezand-Sappemeer en Gymnasium Bernrode Heeswijk-Dinther, 1973 – 1979 | Studie: Nederlands, 1979-1985. TIAS Nimbus Business School Tilburg 2008-2009 | Loopbaan: SDU (19871997), Directeur Nestas Communicatie (1997-2000), directeur Nibud (sinds 2000) | Nevenfuncties: Lid Reclame Code Commissie, bestuurslid Stichting Weet wat je besteedt, lid stuurgroep Platform Wijzer in Geldzaken, lid adviesraad NVVK, lid stuurgroep Landelijk Steunpunt Thuisadministratie. Drie tips om je budget op orde te houden: 1. Houd je financiële administratie op orde en zorg dat er geen betalingsachterstanden ontstaan uit slordigheid. 2. Maak een overzicht van de inkomsten en uitgaven en kijk dan pas of er ruimte is voor grote uitgaven. 3. Bepaal je prioriteiten: maak onderscheid tussen uitgaven die moeten en mogen en uitgaven die voor jou heel belangrijk zijn. Wil je besparen of juist sparen?

maanden van dit jaar staat de teller al op anderhalf miljoen. “Dat betekent niet dat al die mensen in de problemen zitten, hopelijk juist níet. Het Nibud is er voor de preventie, om ervoor te zorgen dat mensen níet in geldproblemen raken.” Als belangrijke risicogroep noemt zij de laagopgeleide werkende jongeren, de groep tussen 16 en 25 jaar die vaak nog een dag in de week naar school gaat en daarnaast moet rondkomen van een baantje van 500 tot 1.000 euro per maand. Vaak wonen ze nog bij hun ouders, teren ze nog op hun geld. “Zodra deze jon-

13

Radboud Magazine 36 | juni 2013

geren op zichzelf gaan wonen, heeft twee van de drie mensen in deze groep schulden van gemiddeld ruim 2.000 euro en dat beeld wordt er niet beter op. Ik ben hier echt van geschrokken.” De uitweg voor Wilmink: nog beter voorlichten, nog eerder beginnen met financiële educatie, thuis en op scholen. Tot haar voldoening wordt ook het scholierenhoekje op de site erg goed bezocht. Een voorbeeld van het Nibud-effect: in een recent persoffensief luidde het advies aan alle burgers om altijd een klein bedrag aan contant geld

achter de hand te houden. Dat leidt tot bewuster uitgeven. Het advies dateert van 11 april. Een meting na vier weken wijst uit dat 75 procent van de Nederlanders de boodschap heeft meegekregen en dat een derde daarvan ook echt iets met de oproep heeft gedaan. Wilmink wil maar gezegd hebben: naar het Nibud wordt geluisterd. Tegenwoordig ook door de politiek. politieke invloed In de beginjaren zat het Nibud in de hoek van de progressieve partijen: geldzorgen


waren een geliefd thema voor links, al werd koopkracht met de jaren een steeds breder gedragen issue. En sinds de economische crisis vanaf 2008 kan niemand er meer omheen. “We zijn al lang niet meer alleen een verlengstuk van de oppositie, tegenwoordig zwaait iedereen met de Nibudcijfers”, stelt Wilmink tevreden vast. In haar beginjaren, vanaf 2000, moesten de medewerkers nog veelal zelf op pad om in Den Haag gehoor te vinden. “Kamerleden

een zegen: het huishoudboekje staat in het middelpunt van de belangstelling. “Als we inderdaad heet van de naald het debat kunnen voeden met onze cijfers is dat voor ons niet verkeerd. Nadat het debat over het regeerakkoord werd uitgesteld in afwachting van een aangepast akkoord, hebben we heel snel en op eigen initiatief ook op het aangepaste regeerakkoord een reactie kunnen geven. Dat was wel mijn finest hour als directeur.”

‘Je moet studeren waar je hart ligt, uiteindelijk kom je dan altijd goed terecht’ lopen tegenwoordig steeds vaker bij ons binnen, in de volle breedte van het politieke veld.” Dat zal u goed doen. “Nou, wij zijn er niet in de eerste plaats voor de politieke lobby, maar om mensen te helpen grip te houden op hun budget. Invloed heeft het Nibud altijd al gehad, en dat onze cijfers nu ook een grotere rol spelen in Den Haag is mooi meegenomen.” Bij het debat in de Tweede Kamer over het regeerakkoord afgelopen november werd uw rol erg groot: het parlement schoof het debat op in afwachting van de Nibud-cijfers. Een uniek moment? “We rekenen elk jaar in januari en rond Prinsjesdag de koopkrachtontwikkeling door, maar dit jaar kregen we voor het eerst het verzoek van de Tweede Kamer om het regeerakkoord door te rekenen op koopkrachteffecten, een meerjarenberekening dus. Ik denk dat er vanuit de politiek steeds meer behoefte is aan een onafhankelijke kijk op de gevolgen van beleid op de portemonnee van de consument. Ik wil niks afdoen aan instanties als het CBS of het Centraal Planbureau, maar het Nibud wordt kennelijk steeds meer als de echt onafhankelijke instantie gezien.” Voor een instituut als het Nibud lijkt de crisis

Ik kan me voorstellen dat u behalve invloed ook echt resultaat wilt zien, bijvoorbeeld in de vorm van afnemende armoedecijfers. Maar de armoede lijkt allerminst af te nemen. “Daar kan ik eigenlijk niks van zeggen. Of de armoede al dan niet toeneemt, meet het Nibud niet. Ik kan op dit punt alleen andere instanties citeren. Wij zijn er ook niet om hierover politieke uitspraken te doen.” Dat maakt de inbreng van uw instituut wat vrijblijvend. “Maar dat is hij niet. We zijn er niet primair om de politiek te beïnvloeden. We doen ook onderzoek in opdracht van gemeentes, die tegenwoordig allemaal op hun eigen manier regelingen kunnen treffen op het terrein van bijvoorbeeld armoedebestrijding. Voor veel gemeentes rekenen wij dit beleid door. Ook de zogeheten armoedegrens die het scp publiceert, is rechtstreeks gebaseerd op onze systematiek. Allemaal allerminst vrijblijvend.” schuldproblemen Wankele huishoudboekjes hebben vaak veel te maken met leengedrag. Er is het Nibud erg veel aan gelegen dit gedrag aan banden te leggen. De slogan ‘geld lenen kost geld’ past naadloos in het straatje van de budgetvoorlichters, en wat Gerjoke Wil-

mink betreft moet dat besef nog veel dieper doordringen. Met name bij studenten. Dat de overheid dit leengedrag aanwakkert met een sociaal leenstelsel baart haar zorgen. “Wij zien dat de gemiddelde studieschuld toeneemt. Aan zo’n constatering koppelt het Nibud altijd een boodschap: pas ermee op. We zijn nu in overleg met duo (de leningverstrekkende instantie, red.) om te bevorderen dat zij studenten bij het verstrekken van een lening beter bewust maken van de gevolgen.” Geld lenen kost geld straks als slogan op de DUO-site? “Wie weet. Maar je kunt ook aan andere dingen denken. Nu moeten studenten bij het aanvragen van een lening op de website een knopje verplaatsen van maximaal naar minimaal. Waarom niet omgekeerd? Het gaat erom dat mensen zich bewust worden van de betekenis van een lening. En om ze erop te wijzen dat er misschien andere mogelijkheden zijn om aan geld te komen. Het Nibud heeft als extra hulpmiddel op de site een rekensommetje: studenten vullen hun studierichting in, waarna ze zicht krijgen op hun latere inkomen en op het maximale leenbedrag dat hierbij hoort. Dat zou ook een goede voorziening zijn voor duo.” In Nijmegen bestaat veel aversie tegen een studielening. Voor u een verheugend gegeven? “Dat is te kort door de bocht. Het Nibud is niet per se tegen lenen. Als het een investering is in je toekomst, is er niks op tegen, mits je je realiseert waar je aan begint. Wat me zorgen baart, is een recent onderzoek onder studenten van mbo tot wo, dat uitwijst dat ze steeds vaker lenen om het leven naast de studie gemakkelijker te maken. Uit onderzoek blijkt dat de houding veel belangrijker is dan andere factoren, zoals de vaardigheid met geld om te gaan. Mensen die bij de dag leven moeten oppassen dat een lening niet tot onaanvaardbaar hoge schulden leidt. Ook deels een kwestie van opvoeding.”

Radboud Magazine 36 | juni 2013

14


Foto: Hollandse Hoogte / Michel Porro

Er is alle reden voor het Nibud de pijlen op de ouders te richten? “Ja, een belangrijke groep. Je hoort steeds dat de invloed van ouders op hun kinderen afneemt, alsof dat een cultuurverschijnsel is. Dat is het niet. Dat komt omdat ouders die invloed domweg niet wíllen uitoefenen. Er wordt veel verantwoordelijkheid ontlopen. Als je met kinderen praat hoor je achteraf dat hun ouders best wel wat meer sturing hadden mogen geven.” oproep van rutte We komen te spreken over de oproep van premier Rutte aan de burgers om het geld te laten rollen. Koop die auto, schaf dat huis aan: met de billen op de beurs blijven zitten haalt de economie niet uit het slop. Een boodschap die strijdig lijkt met de missie van het Nibud, die met een ‘top 5’ over bezuinigingen de burger van nuttige tips voorziet: maak inzichtelijk waar uw geld aan opgaat; maak een spaarplan; maak on-

15

Radboud Magazine 36 | juni 2013

“Als lenen een investering is in je toekomst, is er niks op tegen, mits je je realiseert waar je aan begint” derscheid tussen wat moet en wat leuk is. Uit eigen onderzoek blijkt dat inmiddels alle inkomensgroepen tot matiging overgaan, met als meest genoemde posten de luxe artikelen, uitgaan, uit eten gaan en abonnementen. Wilmink voegt toe dat burgers een steeds grotere ijver aan de dag leggen om hun bankschulden af te lossen. En datzelfde geldt voor bedrijven. Bent u geïrriteerd door de oproep van Rutte, die immers dwars op uw boodschap lijkt te staan?

“Ik snap zijn boodschap. Zoals bij alles gaat het ook hier om de balans. De bewustwording die wij voorstaan is dat mensen inzicht krijgen in hun begroting. Dat kan leiden tot het besef dat ze even pas op de plaats moeten maken, maar ook tot het inzicht dat ze extra uitgaven kunnen doen. Dat is prima. Wij zijn geen bezuinigingsclub, wij willen mensen ervan bewust maken dat geld geen probleem hoeft te zijn. En dat je er ook leuke dingen mee kunt doen.” Toch heb ik u niet kunnen betrappen op uitspraken over de leuke kanten van geld. “Maar ik heb zo’n uitspraak als van Rutte wel eens gedaan, al is dat een behoorlijke tijd terug. Toen verschenen koppen in de krant als ‘Nibud: de hand mag van de knip’. Het is moeilijk om zo’n boodschap aan het grote publiek genuanceerd te brengen. Het Nibud wil eigenlijk niet vertellen wat mensen moeten doen. Wat de een leuk vindt, vindt de ander vreselijk. Wat wij willen is dat mensen zelf bewuste keuzes maken.”n


wetenschap

Digitaal prikken in de historie van taal

Radboud Magazine 36 | juni 2013

16


De digitale wereld dringt de geesteswetenschappen binnen. Letteren is omgedoopt tot e-Humanities en de muis vervangt de boekenlegger. Nicoline van der Sijs verwacht dat de inzet van technologie een schat aan nieuwe kennis zal opleveren voor de historische taalkunde. “De grote vernieuwing zit in de koppeling van bestaande gegevens.” tekst: myrna tinbergen

In een van uw columns in NRC Handelsblad noemt u de mogelijkheden en perspectieven van eHumanities ‘razend interessant en veelbelovend’. Waarom? “Technologie krijgt een steeds grotere rol binnen de geesteswetenschappen. Niet iedereen is daar even blij mee, maar het is onvermijdelijk. Wetenschappelijke instituten en bibliotheken hebben in de 21ste eeuw massaal digitale bestanden beschikbaar gemaakt. De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren alleen al bevat vier miljoen pagina’s. Die kun je onmogelijk allemaal geduldig gaan zitten doorlezen. Computers kunnen zo’n databank binnen enkele seconden doorzoeken. Dat levert een stortvloed aan nieuwe gegevens op.” Sinds 1 januari 2013 bent u hoogleraar ‘Historische taalkunde van het Nederlands in de digitale wereld’ aan de Radboud Universiteit. Dat lijkt paradoxaal: kijken naar taal uit het verleden via het digitale heden. “Dat lijkt misschien zo, maar mijn proefschrift uit 2001 ging al over etymologie in de digitale wereld. Daarin had ik aan alle woorden uit het Nederlands van nu informatie toegevoegd over wanneer ze voor het eerst voorkwamen, uit welke taal ze afkomstig zijn en uit welk betekenisdomein ze komen. Dat

17

Radboud Magazine 36 | juni 2013

nicoline van der sijs

maakte het mogelijk allerlei hypothesen te testen. Zo was het algemene idee dat de Nederlanders tijdens de Franse bezetting, rond 1800, uit afschuw van de Fransen geen Franse leenwoorden overnamen. Het tegendeel bleek het geval te zijn. We hebben veel meer hypothesen om te toetsen met digitale technieken. Ik verwacht zeker nieuwe inzichten.” Zoals? “Wetenschappelijke ontdekkingen kun je nu eenmaal niet vooraf voorspellen. Maar we weten dat taal verandert en dat immigranten daarbij een rol spelen. Wat is precies de relatie tussen taal en demografische gegevens? Of wat zijn de gevolgen van oorlogen voor taalverandering? Oorlog geeft veel onrust in een samenleving, er zijn dan veel verhuizingen. Welke gevolgen heeft dat voor

dialecten? Dat willen we graag toetsen.” Dus we gaan de komende jaren veel van u horen? “Het zal nog wel even duren. In mijn visie zit de grote vernieuwing in de koppeling van bestaande gegevens. Dat moet met beleid gebeuren, en dat kost veel tijd. Hoe snel we dat kunnen doen, hangt ook af van de beschikbare hoeveelheid geld voor onderzoek in de geesteswetenschappen…” Het nieuwe NWO-project Nederlab, waarvan u projectleider bent, doet onderzoek naar veranderingspatronen in de Nederlandse taal en cultuur. Hoe gebeurt dat? “Binnen Nederlab kunnen onderzoekers alle digitale teksten van bibliotheken en onderzoeksinstellingen tegelijkertijd vanuit één omgeving doorzoeken en analyseren. Ze krijgen zo een enorm bestand aan teksten, van de achtste eeuw tot nu. Daarin kunnen ze bijvoorbeeld onderzoeken hoe de opvattingen over immigranten in de loop der tijd zijn veranderd. Maar we stuiten op allerlei problemen. Sommige teksten zijn gescand en met optische tekenherkenning omgezet naar tekst. Dat gaat voor oudere teksten nog verre van vlekkeloos. Kranten zijn gedrukt op slecht papier, waardoor een ‘s’ soms wordt aangezien voor een ‘f’.

Het woord ‘schaap’ wordt dan weergegeven als ‘fchaap’. We werken nu aan programma’s die zulke leesfouten corrigeren en ook aan slimmere zoekprogramma’s die beter kunnen omgaan met ruis.” U schreef zo’n dertig (woorden) boeken en tientallen andere publicaties over taal, vooral over het Nederlands. Waarschijnlijk schrijft u net zo snel als u spreekt… “Haha, kan best. Maar ik heb lange tijd geleefd van de pen en verdiende mijn brood met schrijven. Sinds 2010 ben ik verbonden aan het Meertens Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Ik doe onderzoek naar de taalkundige variatie in het Nederlandse taalgebied.” Kunt u een verrassende ontdekking noemen in uw vakgebied? “Dat de vorming van onze standaardtaal is beïnvloed door het Duits en niet door het Zuid-Nederlands of Vlaams, zoals algemeen wordt aangenomen. Niet iedereen is het daarmee eens. Toch geef ik in mijn boek Taal als mensenwerk uit 2004 sterke aanwijzingen. Met nieuwe onderzoekstechnieken gaat het vast lukken om de sceptici te overtuigen. Zo prik je een beetje in de geschiedenis.” n


UMC St Radboud bouwt operatiekamers van de toekomst

Radboud Magazine 36 | juni 2013

Foto: Flip Franssen

achtergrond

18


Voordat medicijnen op de markt komen worden ze door en door getest. Maar naar innovaties op het gebied van medische apparatuur wordt nauwelijks onderzoek gedaan. Vaak zijn ze peperduur, terwijl de zorgkosten de pan uitrijzen. Maroeska Rovers, hoogleraar Evidence-based surgery, wil chirurgische innovaties gaan testen. In vier nieuwe, state-of-the-art operatiekamers in het UMC St Radboud.

tekst: lydia van aert

Nijmegen krijgt de meest geavanceerde operatiekamers van Nederland. “Misschien zelfs van de wereld”, zegt Maroeska Rovers (1973). De hoogleraar Evidencebased surgery werkt samen met haar collega’s aan de totstandkoming van vier nieuwe operatiekamers in het UMC St Radboud, kraamkamers voor innovatie in de zorg. Wat maakt deze ok’s, die in 2014 operationeel moeten zijn, zo bijzonder? “Patiënten met kanker horen nu vaak pas twee weken na de operatie of de snijvlakken schoon waren, en of de behandeling wordt voortgezet met chemotherapie, bestraling of beide”, zegt Rovers. “Technisch gezien kunnen we dit echter al op dezelfde dag vaststellen. We zouden zelfs direct kunnen bestralen. De patiënt wordt hierdoor minder belast en herstelt sneller, is onze hypothese. In de nieuwe ok’s gaan we dat testen voor verschillende typen kanker.” handschoen In de nieuwe ok’s komt ook ruimte om splinternieuwe apparatuur uit te testen. Want nee, dat gebeurt niet standaard voor een vinding op de markt komt. Rovers: “En dat is opmerkelijk, zeker gezien de dichtgetimmerde wetgeving rondom medicijnontwikkeling. Ik pleit zeker niet voor dergelijke strenge regels voor chirurgische devices, want die belemmeren innovatie. Maar op dit moment hoeven fabrikanten alleen te bewijzen dat hun technieken veilig zijn. Of

19

Radboud Magazine 36 31 || maart juni 2013 2012

de apparaten ook werkelijk effectief zijn, hoeven zij niet aan te tonen.” “Het is zonde als ziekenhuizen dure apparaten aanschaffen, die niet significant beter zijn dan de oude technieken. Zeker nu.” Rovers verwijst in haar oratie naar minister Edith Schippers, die zorgprofessionals oproept hun verantwoordelijkheid te nemen in het terugdringen van de zorgkosten. “Mijn drijfveer is om maatschappelijk relevant onderzoek te doen. De zorg kan en moet duurzamer. De zorgkosten rijzen de pan uit: ze stijgen met zeven procent per jaar. Dat kan de maatschappij niet blijven dragen. Met evidence-based surgery kunnen we de kosteneffectiviteit

ast, maar concrete afspraken over vergoedingen zijn er nog niet.” Ook de politiek moet mee, vindt Rovers. Eerst op Europees niveau (anders wijken patiënten uit naar Duitsland of België), maar ook in Den Haag. “Die sluit echter nog de ogen. Minister Schippers wijst naar de open marktwerking, maar ik vind niet dat je het welzijn van de patiënt in handen van commerciële bedrijven kunt leggen.” da-vinci-robot Rovers discussieert veel met artsen die met de apparatuur werken. “Mijn onderzoek ligt soms gevoelig bij artsen. Ze bekritiseren de methodologie en zeggen: ‘Je begrijpt

“Het is zonde als ziekenhuizen dure apparaten aanschaffen als die niet beter zijn” van apparatuur toetsen.” Een voorbeeld van een geldverslindend en ineffectief apparaat kan Rovers nog niet noemen. “Daar is meer onderzoek voor nodig.” Rovers wil de handschoen van de minister graag oppakken. Daarvoor werkt ze samen in de onderzoeksgroep mitec (Medical Innovation & Technology expert Centre) met chirurgen en medewerkers van het UMC St Radboud, de technische universiteiten van Eindhoven en Twente en producenten van chirurgische techniek. Rovers: “We praten ook met de zorgverzekeraars over onze plannen. Zij reageren enthousi-

het niet, want je bent geen chirurg.’ ‘Toon maar aan dat die nieuwe techniek beter is’, antwoord ik dan. Toen ik commentaar uitte op de Da-Vinci-robot, die wordt ingezet bij prostaatkankeroperaties, kwam ik in contact met een aantal robot-urologen. Een van hen nam de uitdaging aan: hij wil zijn resultaten vergelijken met die van ziekenhuizen zonder robot.” “Ook artsen kunnen een bias hebben: hoe geavanceerder, hoe beter. Maar de zorg kan geen toys for boys meer betalen.” Rovers twijfelt er niet aan dat artsen oprecht zijn. “Zij zien prima resultaten. Maar dit


Foto: Dick van Aalst

maroeska rovers: “soms wordt een veelbelovende vinding te snel op de markt gebracht.”

zegt niet alles. Ik heb onderzoek gedaan naar het plaatsen van trommelvliesbuisjes en het verwijderen van de amandelen bij kinderen. De artsen zien de patiëntjes na zes weken opgefleurd terug. Maar dat is een momentopname. Mijn studie bekeek grote groepen patiëntjes, over een langere periode. Het bleek dat niet-behandelde kinderen zich na een halfjaar even goed voelden als geopereerde. Is opereren dan wel wenselijk?” Terug naar de Da-Vinci-robot. De robot is zowel duur in aanschaf als in onderhoud. De artsen zijn enthousiast over de resultaten en de ergonomische werkwijze. Maar

hoogleraarbenoemingen Dr. P.C. Meijer is per 1 september benoemd tot hoogleraar Teacher Learning and Development (Faculteit der Sociale Wetenschappen) oraties Donderdag 4 juli, 15.45 uur J. (Jacques) Sluysmans (Faculteit der Rechtsgeleerdheid). Recht op onteigening

Rovers betwijfelt of de robot al voldoende uitontwikkeld is. “Het apparaat is log en de chirurg voelt geen weerstand bij het snijden. De oude, laparoscopische operatiemethode (kijkoperatie, red.) behaalde ook goede resultaten. Ik vraag me af of de hoge kosten van de Da Vinci, zo tussen de een en twee miljoen euro, te verantwoorden zijn.” Rovers wil de Da-Vinci-robot niet in de ban doen. Evenmin als oorbuisjes en amandeloperaties. “Soms wordt een veelbelovende vinding te snel op de markt gebracht. En soms wordt een behandeling gemeengoed, terwijl die niet voor elke patiënt ideaal is. Onderzoek kan artsen hiervan bewust ma-

ken. Laatst gaf ik les op een basisschool. Toen ik vroeg hoeveel kinderen buisjes in hun oren of geknipte amandelen hadden, gingen er maar vijf vingers omhoog. In studentengroepen is dat deel nog veel hoger.” nepoperatie Onderzoek naar de effectiviteit van de behandelingen en de daarbij gebruikte apparatuur kent zo zijn methodologische beperkingen. Rovers: “Het is onethisch om iemand een nepoperatie te laten ondergaan, compleet met incisie, als equivalent van het placebo uit het medicijnonderzoek.” Rovers kiest liever voor het volgen van patiënten na een ingreep of interventie: heeft het geholpen, en zo ja voor wie dan precies? Ook staan de fabrikanten te trappelen om hun vindingen in Nijmegen te laten testen. “Zij hebben vooral een commerciële focus. Waarom zouden ze riskeren dat hun producten slecht worden beoordeeld? Recentelijk is een overzicht gepubliceerd van maar liefst 743 studies waarin een nieuwe therapie met een oude werd vergeleken. Bijna de helft van die behandelingen bleek géén verbetering. Slechts dertig procent van de nieuwe therapieën leverde een substantiële verbetering op.” Er is Rovers dus veel aan gelegen om de producenten mee te krijgen. “Het lijkt me een goed idee om bedrijven te stimuleren, door de helft van de bespaarde gelden middels price funds weer te investeren in bewezen duurzame innovaties. Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker in de zorg.” n

Donderdag 13 september, 15.45 uur. A. (Asifa) Majid (Faculteit der Letteren)

afscheidsredes vrijdag 28 juni,15.45 uur M.E. (Mark) Vierhout (Faculteit der Medische Wetenschappen). Het werd, het was, het wordt. vrijdag 5 juli,16.00 uur

Woensdag 18 september, 15.45 uur J.C.J. (Jos) Dute (Faculteit der Rechtsgeleerdheid)

A.L.M. (Toine) Lagro-Janssen (Faculteit der Medische Wetenschappen) Gender, Gelijkheid en de Geneeskunde

Donderdag 5 september, 15.45 uur. N.M.A. (Nicole) Blijlevens (Faculteit der Medische Wetenschappen).

Donderdag 29 augustus, 15.00 uur P. (Paul) Hodiamont (Faculteit der

Medische Wetenschappen). Psychiatrie, stiefkind of wonderkind van de geneeskunde. Vrijdag 6 september, 15.30 uur R. (Ronald) de Groot (Faculteit der Medische Wetenschappen). Een Renaissance Drieluik in de 21e eeuw. Vrijdag 13 september, 16.00 uur. G.W.A.M. (George) Padberg (Faculteit der Medische Wetenschappen)

Radboud Magazine 36 | juni 2013

20


Twee weken lang vierde de Radboud Universiteit haar negentigste verjaardag en iedereen mocht het weten: alumni maakten een boottocht over de Waal, kinderen van de basisschool kregen les van hoogleraren, studenten en medewerkers deden aan binding tijdens een sport- en muziekdag ĂŠn een overvolle Vereeniging genoot van de tedx-conferentie over vertrouwen. En als plechtig moment werden op de academische zitting in de Stevenskerk vier eredoctoraten uitgereikt. fotografie: dick van aalst, erik van ‘t hullenaar, do visser en gerard verschooten

m isc

Ra

d

ca de

bo 24 m u ei d c A e

re

g.

in

zi

tt

m he o

n

y.

Universiteit viert ne 21

Radboud Magazine 36 31 || maart juni 2013 2012


Radboud Ceremony | Pagina 21 Angela Merkel arriveert in Nijmegen voor haar eredoctoraat, links collegevoorzitter Gerard Meijer. Het cortège van hoogleraren op weg naar de Stevenskerk. Angela Merkel en burgemeester Hubert Bruls. Radboud Ceremony Bas Bloem spreekt Lustrumrede uit. Rector magnificus Bas Kortmann huldigt Angela Merkel. Eredoctor Robbert Dijkgraaf arriveert bij de Stevenskerk. Links zijn echtgenoot, rechts Stan Gielen, decaan van de bètafaculteit die zijn laudatio zou uitspreken.

egentigste verjaarda Radboud Magazine 36 | juni 2013

22


.

rk

ro 16 m ei n c th k e pa s.

d

iv al i

st

bo A u fe

Ra d

Radboud Rocks Drie impressies van het deels verregend publiek (achtduizend bezoekers ) bij het muziekfestival in Park Brakkenstein. Ilse DeLange een van de publiekstrekkers bij Radboud Rocks.

Radboud Sports Afdalen vanaf het Erasmusgebouw (tokkelen) tijdens de sportdag. Winnende sportteam van de medische faculteit. Ruim twaalfhonderd studenten, alumni en medewerkers actief bij de sportdag.

Ra

m

23

be

es

d 1 bo 6 m e Le ud i tt he sp ga o

in .

rt s g .

ag Radboud Magazine 36 | juni 2013


Tedx-conferentie Duizend bezoekers in Vereeniging bij TEDx-conferentie. Hoogleraar Pim Haselager geeft TED-talk over robotica. Student Gabrielle van Geffen verzorgt TED-talk. Student Niek Janssen. Filosoof en goochelaar Tilman Andris. Robbert Dijkgraaf sluit conferentie af.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

24


Hoogleraar Roshan Cools geeft les over hersenen.

M ee

Ra

d

th

e

bo t u

.

d

28

m

or

ei k pr i of d es s s .

Un i

R

Kinderen ontmoeten professoren bij ‘Radboud kids’.

ve a rs d 2 ite b ju its o ni fe st u iv d al in ci de t st y. ad .

Radboud Kids 90 hoogleraren vertrekken om les te geven op basisschool.

Radboud City Wiskundehoogleraar Klaas Landsman deelt ballonen uit. Zelf winegums maken bij Radboud City. Ranjakoe bij stadsfestival. Alumni schepen in voor excursie naar project ‘Nijmegen omartmt de Waal’.

25

Radboud Magazine 36 | juni 2013


achtergrond

‘Zelfvertrouwen is het cruciale punt in de aanpa verslaving’

Radboud Magazine 36 | juni 2013

26


Hij was vijftien jaar verslaafd aan allerlei soorten drugs en balanceerde op het randje van de dood. Tot hij letterlijk ‘nee’ zei tegen de drugs. De Canadees Marc Lewis is inmiddels gelukkig getrouwd, heeft een gezin en is hoogleraar Ontwikkelingspsychologie. Over zijn periode als junk schreef hij een boek.

ak van

tekst: piet-hein peeters | illustratie miesjel van gerwen

Marc Lewis is een kleine, fragiele man. Verweerde, gebruinde huid. Grijs ringbaardje, ontspannen gekleed, vriendelijke ogen. Het is een klein wonder dat hij hier zit, in zijn bescheiden kamer op de negende verdieping van het Spinozagebouw. Lewis overleefde vijftien jaar zware drugsverslaving. Van marihuana tot lsd, van hoestdrank tot heroïne, hij gebruikte het allemaal. Hij schrijft erover in het onlangs verschenen Memoires van een verslaafd brein. Lewis loog, bedroog, stal, werd gearresteerd en veroordeeld, moest één keer gereanimeerd worden. Nu is hij hoogleraar Ontwikkelingspsychologie met een bijzondere interesse in de neurowetenschappen. U was een ‘heavy user’ van uw vijftiende tot uw dertigste. Waarom begon u aan drugs? “Zoals ik er nu op terugkijk, was ik op mijn vijftiende echt depressief. Daar had ik een goede reden voor. Ik zat op een verschrikkelijke kostschool. Weet je, depressie wordt niet vaak gediagnosticeerd bij kinderen omdat een essentieel symptoom is dat je jezelf niet meer in beweging kunt krijgen. Bij jonge mensen is dat vaak niet het geval. Maar ik was echt ongelukkig daar.” Er zijn veel jongeren die op hun vijftiende ongelukkig zijn. Ze gaan niet allemaal drugs gebruiken en zeker niet in uw mate. “Ik weet niet precies waarom het mij wel gebeurde. De theorie die mij het meest

27

Radboud Magazine 36 31 || maart juni 2013 2012

aanspreekt, is die van de overactieve, de oversensitieve, amygdala. De amygdala is een klein, maar essentieel deel van je hersenen, dat in belangrijke mate je emoties, zoals angst en lust reguleert. Ik denk dat ik een overactieve amygdala had. Mijn moeder was depressief, mijn vader egocentrisch. Als haar kleine jongen was ik erg op haar gericht. Hoe voelt ze zich vandaag? Gaat ze boos worden? Gaat ze ’s middags naar bed? Ik was nerveus, angstig, probeerde voortdurend grip te houden, haar gelukkig te maken.” Dat klinkt als Freud, niet de grootste vriend van de gemiddelde hersenwetenschapper. Werkt een geschiedenis als de uwe door in de opmaak van de hersenen? “Ja, dat denk ik wel. Ik denk dat we steeds beter zien dat zulke geschiedenissen daadwerkelijk delen van je brein, zoals de amygdala, beschadigen.” Lachend: “Maar ik heb toentertijd niet in een hersenscan gelegen.” Wat betekende het gebruik van drugs voor u? “Ik kon ontsnappen aan de realiteit. Na mijn kostschool ging ik naar Berkeley, het was eind jaren zestig. Daar ben ik echt verliefd geworden op drugs. Berkeley is een zonnige, warme plek, veel meisjes en er was lsd. Je kon het gewoon op de hoek van de straat krijgen. Iedere maand een andere kleur: oranje, blauwe, paarse. Het was echt fantastisch.”


U had het naar uw zin op Berkeley, haalde goede cijfers. Waarom wilde u ontsnappen? “Ik denk dat ik een gespleten persoonlijkheid had. Een deel van mij wilde het echt goed doen op school, voor mijn moeder, maar ook voor mezelf. Ik vond psychologie een mooi vak. In de psychoanalyse noemen ze het manic defense. Je werkt hard en doet wat je verondersteld wordt te doen, zodat je geen aandacht hoeft te besteden aan je donkere kant. Maar die was er toch.” Wat was die kant? “Die kwam in de avonden naar boven. Dan was ik zo eenzaam, zo verveeld. Dan had ik het idee dat ik nergens naartoe kon. Ik was bang voor wat er dan op me afkwam, de depressie, de duisternis. Ik was er zo bang voor.” Berkeley was zo’n mooie plek. Had u geen vrienden, geen uitgaansleven? Glimlachend: “Drugs waren zoveel makkelijker voor een onzekere, angstige jongen als ik. Dan weet je zeker dat je beloond wordt. Tegen vrienden moet je aardig doen, je moet altijd luisteren. En je weet niet wat je ervoor terugkrijgt. Als je drugs gebruikt, hoeft dat allemaal niet. Die moet je alleen maar innemen en daar ga je.” pavlovreactie Lewis beschrijft in Memoires van een verslaafd brein nauwgezet de werking van de verschillende drugs die hij in die jaren gebruikte. Hij vertelt hoe telkens andere delen van de hersenen beïnvloed en veranderd worden. Afgesteld raken op het gebruik van drugs. Getraind worden. Hij vertelt ook hoe zijn drugsgebruik een manier van leven wordt. Een identiteit wordt. “Het lijkt op de Pavlovreactie. De hond die de bel hoort en gaat blaffen. Ik dacht aan de drug en dan moest ik het hebben. Ik dacht dan nog niet eens aan de beloning als ik het zou krijgen. Het was alleen maar

spanning en angst. Daar was ik verslaafd aan. Ik denk dat het de werking van dopamine is. Als je in spanning zit of het je gaat lukken om drugs te vinden, dan is dat een heel prettig gevoel. It’s the rollercoaster itself. Het was een manier van leven en dat is toch wat mensen zoeken. Het gaf op een bepaalde manier rust.”

Lewis van die tijd ook niet. Ik denk niet in termen van goed of fout, dat vind ik niet zo interessant. Als je drugs op een gecontroleerde wijze kunt gebruiken, en dat heeft sterk te maken met wie je bent, zijn ze fundamenteel gezien niet anders dan antidepressiva. Voor de duidelijkheid, ik was er dus niet de goede persoon voor.”

Alleen al door de levensstijl verdween die vervelende realiteit? “Exact. Ik was iemand. Drugsverslaving is niet zoveel anders dan seks-, voedsel- of gokverslaving. Seks en voedsel zijn natuurlijke bronnen, ze geven ons een beter gevoel. Amfetamines, cocaïne, heroïne hebben hetzelfde doel. En wat je bij verslaafden

Goed of fout is wat u betreft niet de vraag. “Mensen die zo denken, zijn lui. De werkelijkheid is complex en een morele code is dan een fijne versimpeling.” bodem van de put En toch. Ondanks die vele jaren van intensief en divers drugsgebruik is Lewis nu ge-

“‘Nooit meer’ zeggen veranderde mijn wereld” ziet, wat je bij mij zag, is dat die bevrediging je belangrijkste doel wordt, dat je hersenen daar steeds weer om vragen. Dat andere doelen of vragen geen kans krijgen. Ik vind de parallel met gokverslaafden interessant. Het is alleen al de hoop, de hoop op de beloning, die aantrekkelijk is. Dat geeft al een stoot dopamine.” Dat klinkt alsof u drugs niet anders vindt dan seks of voedsel. Gebruik het, maar gebruik het met mate? “Mijn dochter van 25 rookt marihuana. Ik ga niet tegen haar zeggen dat ze dat niet moet doen. Drugs kunnen bijdragen aan de kwaliteit van leven, ze kunnen je echt veel plezier of veel rust geven. Maar ik waarschuw haar wel voor bepaalde drugs. Die kunnen je leven echt vernietigen.” Drugs zijn een hulpmiddel in het soms harde menselijk bestaan? “Ze waren het in ieder geval voor mij gedurende een lange tijd. Ik veroordeel de Marc

lukkig getrouwd, heeft hij twee kinderen, bouwde hij een wetenschappelijke carrière op. Vertelt hij op een koude lentedag in Nijmegen ogenschijnlijk gemakkelijk zijn verhaal. Hij heeft de drugs afgezworen. En dat dus met een brein dat in zijn woorden, zoals hij ook in het boek uitgebreid beschrijft, in die vijftien jaar volledig afgesteld is geraakt op drugs. Het lijkt onmogelijk. “Toen ik echt op de bodem van de put zat, ik voelde me zo alleen en ellendig, heb ik het woord ‘Nee’ heel groot op de muur geschreven. Ik las het vijftig, honderd keer per dag. Iedere keer als ik er langs kwam. En zo begon ik te voelen dat ik inderdaad ‘nee’ tegen drugs kon zeggen. Voordien geloofde ik dat niet echt.” Pardon, het woord ‘Nee’ op de muur was sterker dan de werking van het brein? “Door dat woord op te schrijven en dat telkens weer te zien, herinnerde ik mezelf er

Radboud Magazine 36 | juni 2013

28


Foto: Duncan de Fey

marc lewis

voortdurend aan hoezeer ik mijn hele leven was gaan haten, hoeveel problemen ik had. Ik moest niet meer stoppen, ik wilde stoppen.” En zit die wil dan ook ergens in je brein? “Ik denk het wel. Vergeet niet dat je brein zich niet alleen maar aanpast aan het gebruik van drugs, het is niet het alleen het verlangen, het hunkeren. Je ontwikkelt ook een steeds sterker besef hoe beroerd je situatie eigenlijk is. Ik had al eerder geprobeerd te stoppen. Een vriend van mij heeft me gevraagd of het juist niet een geleidelijke ontwikkeling is geweest. Dat er, iedere keer dat ik probeerde te stoppen, toch al wat verandering was en dat deze situatie daardoor het keerpunt kon zijn. Ik denk dat dat een goed punt is.” U kon uzelf nu overtuigen. “Ik denk dat ik voordien niet tegen mezelf

zei dat ik nooit meer zou gebruiken. Dan zei ik: ‘Ik ga een halfjaar niet gebruiken.’ Maar dat werkte niet, want dan kon ik net zo goed na een week weer gebruiken. Maar ‘nooit meer’ zeggen, dat veranderde mijn wereld.”

Het klinkt alsof u uw eigen psychotherapeut bent geweest. “Yeah, you could say that. Ik ben in die tijd ook intensief gaan mediteren. Dat heeft me naar mijn idee ook ontzettend geholpen.”

Hoe werkt dat dan? “Er is een prachtig boek, Breakdown of will, waarin geschreven wordt over de interne dialoog. Het gesprek tussen je huidige zelf en je toekomstige zelf. Dat laatste is de belofte dat je leven beter wordt, als je maar volhoudt. Dat toekomstige zelf moet sterk genoeg zijn, maar dat is juist voor verslaafden zo lastig. Waarom zou je toekomstige zelf niet ook een verslaafde zijn? Je bent het immers al vijf of tien jaar. Op de dag dat mijn toekomstige zelf zei: ‘Nooit meer en dan komt het goed’, kon ik mezelf vertrouwen.”

In hoeverre is uw verhaal wetenschap? Lewis is even stil. Dan: “Het is geen wetenschap. Het is een verhaal van iemand die door zijn wetenschappelijke ontwikkeling in staat is dat verhaal binnen een bepaald wetenschappelijk kader te duiden, te verklaren. Het is, denk ik, ook een verhaal, een theorie die nader onderzoek verdient. Ik denk nu zelf dat zelfvertrouwen het cruciale punt is in de aanpak van verslaving. Je moet jezelf, je toekomstige zelf werkelijk kunnen vertrouwen. Dat kun je bij verslaafden ontwikkelen. Ik ben daar zelf een goed voorbeeld van.” n

Zie ook de talk van Marc Lewis op de TEDx-conferentie van de Radboud Universiteit. Tedxradboudu.com/programme/marc-lewis

29

Radboud Magazine 36 31 || maart juni 2013 2012


Arbeidsmarkt krijgt plek in opleidingen

Radboud Magazine 36 | juni 2013

30


De verslechterde economische omstandigheden eisen hun tol op de arbeidsmarkt, in toenemende mate ook voor afgestudeerden in het hoger onderwijs. Dit blijkt uit het jaarlijkse onderzoek onder recent afgestudeerde Nijmeegse alumni. Intussen zit de universiteit niet stil: de arbeidsmarkt belooft een vast onderdeel te worden van het curriculum. Werkloosheid neemt toe

©anneluchies.nl

‘Alumni lijken in toenemende mate de gevolgen te ondervinden van de economische crisis’, aldus de Alumnimonitor. Dit jaarlijkse onderzoek onder alumni (tot twee jaar na afstuderen) toont een verdubbeling van het werkloosheidscijfer onder Nijmeegse alumni in twee jaar. De alumni van letteren en – opvallend genoeg – ook van de managementfaculteit staan er het slechtst voor: daar verdrievoudigde het werkloosheidspercentage in twee jaar tijd. Traditiegetrouw hoeven de alumni van de bèta- en de medische faculteit zich de minste zorgen te maken. Overigens ligt het werkloosheidscijfer onder Nijmeegse alumni de laatste jaren ruim een vol procentpunt onder het landelijke cijfer.

Het werkloosheidscijfer onder Nijmeegse alumni ligt ruim een vol procentpunt onder het landelijk cijfer

31

Radboud Magazine 36 | juni 2013


Bijna vier op tien alumni hebben een tijdelijke aanstelling zonder uitzicht op een vaste baan

Arbeidsmarkt krijgt meer aandacht binnen studie

Uitzicht op vaste aanstelling daalt

Minder alumni direct aan de slag Het aandeel alumni dat direct na afstuderen een baan vindt, daalt gestaag. In 2010 konden bijna zeven op elke tien Nijmeegse alumni direct aan de slag, nu is dat iets meer dan zes op de tien. De afgestudeerden van de sociale faculteit zijn het minst succesvol, terwijl alumni van de medische en de bètafaculteit vaak meteen een baan vinden. De crisis manifesteert zich ook in het aandeel alumni dat langer dan zes maanden nodig heeft om een baan te vinden (laatste kolom): in 2012 was dit universiteitsbreed opgelopen tot 12 procent, vier procentpunten meer dan in 2010. Op dit punt zijn de alumni van de sociale faculteit hekkensluiter: 17 procent heeft na een half jaar nog geen baan.

Het aandeel Radboud-alumni met een vaste aanstelling daalt gestaag: had in 2010 nog ruim een op de drie een vaste baan, in 2012 is het percentage teruggelopen naar 28. Bijna vier op elke tien alumni hebben nu een tijdelijke aanstelling zonder uitzicht op een vaste baan, twee jaar terug was dat nog 31 procent. Het aandeel vaste aanstellingen is het hoogst bij alumni van de managementfaculteit (49 procent). Het hoogste aandeel met een tijdelijke aanstelling zonder uitzicht op een vaste baan vinden we op de bètafaculteit (veel promovendi), de medische faculteit (coassistenten) én bij de sociale faculteit, waar de helft van de alumni in een onzekere werksituatie zit.

De studies in Nijmegen krijgen van alumni door de bank genomen een ruime voldoende (7,5). De enige onderdelen die (op sommige faculteiten) een onvoldoende scoren, zijn ‘voorbereiding beroepspraktijk’ en ‘voorlichting beroepsmogelijkheden’. Met name letterenalumni geven een dikke onvoldoende voor de beroepsvoorbereiding: 4,8. Ontevredenheid hierover heerst ook onder alumni van de managementfaculteit (5,2) en bij filosofie en theologie (5,4). Gemiddeld scoren de Nijmeegse opleidingen een 5,9. Dit cijfer stijgt de laatste jaren licht, wat mogelijk is te danken aan het speciaal loket voor arbeidsmarktvragen, waarmee de rechten- en bètafaculteit al een begin hebben gemaakt. Het plan is om op alle faculteiten zo’n (digitaal) loket te openen. Een ander voornemen is om de arbeidsmarkt een steviger plek te geven in de curricula en in de studievoorlichting. Dit laatste gebeurt al op de scholierensite StudereninNijmegen.nl, die per studie zicht biedt op de toekomstige arbeidsmarktsituatie.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

32


Foto: Gerard Verschooten

Tevredenheid over studie en docenten

Lichte afname van academische banen Het verdringingseffect op de arbeidsmarkt is ook zichtbaar onder Nijmeegse alumni, met een aanzienlijk verschil tussen faculteiten. Vrijwel alle medische alumni vervullen een ‘academische’ functie, terwijl letterenalumni steeds vaker een baan op hbo-niveau aanvaarden. In 2010 had de helft een academische functie, in 2012 nog vier op de tien. Een iets hoger aandeel letterenalumni vervult inmiddels een hbofunctie: 42 procent, 10 procentpunten hoger dan in 2010. Dit effect zien we ook bij alumni van de managementfaculteit, van wie al een aantal jaren op rij ongeveer een derde onder zijn niveau werkt

33

Radboud Magazine 36 | juni 2013

Alumni blikken met grote tevredenheid terug op hun opleiding: 77 procent zou achteraf bezien dezelfde studie in Nijmegen kiezen, een percentage dat al jaren constant is. Tevredenheid heerst er vooral over de deskundigheid van de docenten (rapportcijfer 8,1). Ook de intellectuele uitdaging en de beschikbaarheid en didactische

kwaliteit van de docenten krijgen mooie cijfers. Een minder cijfer krijgt de internationale oriëntatie: dit jaar een 6,2, overigens bijna een half punt hoger dan twee jaar geleden. De studie is volgens alumni bovendien voldoende ingebed in het onderzoek: rapportcijfer 7,7. Ook dit cijfer vertoont – net als andere inhoudelijke aspecten – een stijgende trend.

Zelf de toekomst ter hand nemen Wat doe je als masterstudent psychologie die op het punt staat de arbeidsmarkt te betreden? Hoe houd je vertrouwen in je toekomst als je weet dat de werkloosheid de hoogste piek heeft bereikt sinds de crisis in de jaren tachtig? Gabriëlle van Geffen gaf tijdens de tedx-conferentie van de Radboud Universiteit in mei een presentatie. De traditionele (open) sollicitatiebrief biedt geen enkel soelaas, weet ze van haar lotgenoten. De duizenden psychologen die jaarlijks afstuderen, zorgen voor een groeiende stapel afgewezen brieven. Gabriëlle waagt zich er niet aan, ondanks een nu al indrukwekkend cv, met bestuursfuncties, vrijwilligerswerk en het Honoursprogramma. “Afwijzing op afwijzing is slecht voor het zelfvertrouwen, dus ik probeer het op een andere manier.” Zo schoot ze tijdens een recente studiedag een van de sprekers aan met de vraag of ze een dagje mocht meelopen op zijn werk. “Dat werd een geweldige dag, ik leerde er veel van. Ik hoorde dat die organisatie zo’n tweehonderd open sollicitaties per jaar krijgt. Mijn gastheer zei dat hij me bij een volgende vacature zou onthouden.” De beste kans op werk is jezelf in de etalage zetten, zegt Gabriëlle: ze doet weer vrijwilligerswerk, volgt lezingen, gaat een cursus volgen én ze overweegt een blog. “Wie proactief is, komt het verst. Je moet originele manieren bedenken om aan je droombaan te komen. Ik houd er hoop op.”


Universiteitssp Elf panden in de stad krijgen een koperen herdenkingstegel die verwijst naar de universitaire geschiedenis van de plek. De tegels zijn een geschenk van de universiteit aan de stad. Martin Klomp, stadsgids en alumnus, wandelt door de stad aan de hand van het routeboekje Radboud in de stad.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

34


poren in de stad g lbru Waa

Waal

Benedenstad

Ni

jh

of str aa t

25

24 Gr oe sb

raa t nst

tra at ots

Radboud Magazine 36 | juni 2013

tra ns

Br

ug ma

13

Pa ter

Ten Hoefstraat Be rg e 15 n Dal s 14 eweg

at

Hu

go

de

Gro

str aa t an alm St ra en H

ave rst

raat

16

Hunnerberg ee

ks ew eg

26

Altrade

18. Staringstraat 17: studentenhuis SSHN 1. Keizer Karelplein 11: Hoofdgebouw Hengstdal 19. Oranjesingel 68-72: Instituut voor Rechten 2. Keizer Karelplein 2/d: concertgebouw De Vereeniging 20. Oranjesingel 41: instituten voor geschiedenis en 3. Keizer Karelplein 1: hotel-restaurant Germania kunstgeschiedenis 4. Molenstraat 99: hotel De Bonte Os/Oranjehuis 21. Oranjesingel 42: Sociëteitsgebouw, O42 5. Molenstraat 37: Sint Ignatiuskerk 22. Oranjesingel 3: mensa academica ofwel U-huis Willems(sinds 1925 Molenstraatkerk) Galgenveld 23. Wilhelminasingel 3: studentenkapel 6. kwartier Doddendaal: Karmelklooster en woning 24. Wilhelminasingel 13: Aula Titus Brandsma 25. Groesbeekseweg 7: woning Jos van der Grinten 7. Platenmakersstraat-Snijderstraat-Muchterstraat: 26. Van Slichtenhorststraat 91: Pius-convict Bibliotheek en Instituutsgebouw Groene straat 27. Sint Annastraat 17: woning Jos SchrijnenPostweg 8. Van Broeckhuysenstraat 12: café De Karseboom 28. Sint Annastraat 22: Meisjeshuis 9. Mariënburg 70 en Van Broeckhuysenstraat 12: Groene wou29. studentenhuizen dsew egSint Annastraat 40: woning Christine Mohrmann 30. Stijn Buysstraat 31: studentenhuis van Phocas 10. Van der Brugghenstraat 5: Kunsthistorisch Instituut 31. Stijn Buysstraat 11: woning Jacques van Ginneken 11. Jacob Canisstraat: studentencomplex SSHN 32. Van Oldenbarneveltstraat 4: Kapel der Zusters 12. Regentessestraat 23: woning Willem Asselbergs Franciscanessen van de H. Familie (Anton van Duinkerken) 33. Van Oldenbarneveltstraat 27: woning Reinier Post 13. Pater Brugmanstraat 45: Residentie Bomans 34. hoek Vondelstraat-Van Schaeck Mathonsingel: 14. Van Nispenstraat: studentencomplex SSHN Instituut voor wijsbegeerte, pedagogiek en 15. Berg en Dalseweg 54: Instituut voor Culturele psychologie Antropologie 35. Van Schaeck Mathonsingel 10: Diogenes 16. Berg en Dalseweg 23: studentenhuis SSHN 36. Van Schaeck Mathonsingel 4: Stella Maris 17. Daalseweg 19: café ’t Haantje

Universiteitshistoricus Jan Brabers stelde een wandelroute samen langs de sporen. Zie ook www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl. Er is voor de rondwandeling ook een app beschikbaar: RU in de stad. 35

Nie uw eU bb erg sew eg

rike

17

12

Van d

ol en st rta at

M

St. Annastr aat

t raa

t yss

Bu

Bottendaal

23

11

18

eg ew

29

27

22

20

10

l inge iuss anis St. C

als

28

30 jn Sti

a Gr

31

ingel Oranjes

19

8

Da

g we

e afs

2

21

9

aat gstr

32

33

Centrum

Zie ke

at lstra Wa t ede straa Twe elderen W Van

4

7

in Star

nsingel

3

t

Burch tstraa t

t raa rst

l

Keizer Karel plein

eck Matho

34

aal

1

36

Van Scha Va ba n Ol rne de ve nlts tra at

nge

35

Station

end

5

usi

Stationsplein

Plein 1944

ark

Ma

dd

Bro ers traa t

Do

ssa Na

Martin Klomp probeert zich te oriënteren te midden van de sociale woningbouw uit de jaren tachtig. “Toen ik studeerde, stond hier op een braakliggend terrein nog één gebouw overeind: het talenlab. Daar oefende ik medisch Engels, heel modern met bandjes en een koptelefoon.” Klomp kwam niet alleen voor taalles in de Muchterstraat: “Hier lagen de Stella Kelders, waar mijn dispuut vat62 onder middeleeuwse gewelven bijeenkwam. Er huisde ook een vermaard jazzpodium, waar zwartgeklede avant-gardisten existentiële gesprekken voerden. Zonde dat de kelders zijn dichtgestort.”

6

gel ersin

7. Platenmakersstraat-Snijderstraat- Muchterstraat: Bibliotheek en Instituutsgebouw.

rm

Kronenburg

“Toen de heeroom van mijn vrouw Nijmegen bezocht en de Titus Brandsmakapel zag, knikte hij: ‘Zo was het inderdaad’. De kapel uit 1960 heeft de vorm van een kampblok in Dachau en is gebouwd nabij de plek waar karmeliet, hoogleraar en verzetsstrijder Titus Brandsma in 1942 werd opgepakt. Heeroom keerde na vijf jaar verschrikkingen heelhuids terug uit Dachau, Brandsma stierf er.” Brandsma’s karmelklooster uit 1930 overleefde de oorlog evenmin. Klomp: “Na de oorlog werd er meteen een nieuw klooster gebouwd, met een forse parochiekerk. De winkeliers behielpen zich nog in noodwinkels, maar het gebedshuis kreeg prioriteit. Het is typerend voor de razendsnelle maatschappelijke veranderingen, dat juist die kerk als eerste zijn functie verloor en in 1981 alweer werd afgebroken.”

Eie

MacxMedia Nijmegen

6. Doddendaal: Karmelklooster en woning Titus Brandsma.


“Hier volgde ik medische antropologie, een vak dat net als medisch Engels nuttig was voor toekomstige tropenartsen, waartoe ik ook mijzelf rekende. Het liep anders en ik werd sociaal geneeskundige, omdat ik door mijn stage in Tanzania enthousiast werd voor public health. Ik heb met eigen ogen gezien hoe belangrijk voorlichting over bijvoorbeeld hygiëne is. En hoeveel je kunt bereiken met eenvoudige middelen.”

21. Oranjesingel 42: Sociëteitsgebouw “In 1963 stond ik hier te wachten in een lange rij eerstejaars, om me voor te stellen aan de senaat van het Nijmeegs Studentencorps. Elke student werd daar automatisch lid van. Tijdens de verplichte introductie kregen we etiquetteles. College volgde je in pak. Er waren professoren die je wegstuurden als je geen spierwit overhemd droeg. Binnen vijf jaar was echter alles anders: studenten zaten met lang haar en in hippiekleding in de collegebanken.” Het corpsgebouw diende ook als mensa. “Maar het eten was verschrikkelijk. Later opende hier het eerste Nijmeegse filmhuis. Ik heb er op ongemakkelijke stoeltjes vele ongemakkelijke 16mm-films gezien.”

24. Wilhelminasingel 13: Aula Tegen het eind van zijn studietijd was Klomp – met enige scepsis – getuige van de bezettingen van de Aula. “Ik zag voorheen corporale types in driedelig kostuum opeens opduiken als anarchistische studentenleiders. Bovendien waaide men kritiekloos mee met de wind van de tijd. Ik herinner me de toespraak van een Zuid-Amerikaanse revolutionair, waarna het hele studentenpubliek de overwinningsleus ‘Venceremos!’ scandeerde. Niemand die

zich afvroeg in hoeverre onze situatie vergelijkbaar was met die in Zuid-Amerika.”

28. Sint Annastraat 22: Meisjesclub “De meisjesclub was een soort corps, een equivalent van Roland. Ik was bestuurslid van het modernere en vrijere Diogenes. Bij recepties kreeg het bestuur een bosje distels van ons.” Later vestigde Dynamene, de vrouwelijke tegenhanger van Diogenes, zich in het Meisjeshuis. “We organiseerden samen culturele activiteiten, zoals een ‘levende opjekten sjoo’. De schilder Hans Frisch beschilderde op het podium naakte studenten met rode, witte en blauwe verf. De rij wachtenden reikte bijna tot aan het Keizer Karelplein. De dag na de succesvolle ‘sjoo’ werd ik ondervraagd door de zedenpolitie. Bovendien distantieerde Dynamene zich van de onzedige activiteit, waarop onze penningmeester zich in het Meisjeshuis volledig ontkleedde en met verf besmeurde. Ik kreeg een paniekerig telefoontje of ik hem weer op wilde halen.”

34. Hoek Vondelstraat-Van Schaeck Mathonsingel: Instituut voor wijsbegeerte, pedagogiek en psychologie “Toen ik in Diogenes woonde waren de flats aan de overkant nieuw en modern. Wist je trouwens dat de Nijmeegse singels gebaseerd zijn op het Parijse stratenplan, met het Keizer Karelplein als onze eigen Place d’Étoile? Vooral de Van Schaeck Mathonsingel heeft die allure.”

35. Van Schaeck Mathonsingel 10: Diogenes “Waar nu de kamer van zeilvereniging de Loefbijter is, daar woonde ik.” Klomp wijst

Foto: Erik van ‘t Hullenaar

15. Berg en Dalseweg 54: Instituut voor Culturele Antropologie

naar een raam op de tweede verdieping, boven de entree van Diogenes. De witte villa op de Van Schaeck Mathonsingel huisvest al meer dan een halve eeuw studentenverenigingen, en was lang de studentenuitgaansplek bij uitstek. “Ik organiseerde er culturele activiteiten, draaide en maakte films. Omdat ik bestuurslid was, mocht ik hier ook wonen. Als student wilde je zo snel mogelijk van je hospita af. In een studentenhuis kon je tenminste je meisje ontvangen. Mijn vriendin – en huidige vrouw – en ik hebben hier zelfs stiekem samengewoond. Zij had een spookadres elders in de stad, om onze ouders om de tuin te leiden. Het was in de tijd dat de pil beschikbaar kwam, dat betekende een ware revolutie.”

36. Van Schaeck Mathonsingel 4: Stella Maris “Het wonen in Diogenes had als nadeel dat ik meer borrelde dan studeerde. We zaten graag op het dakterras of in de fauteuils van de bestuurskamer, met uitzicht op de singel. Toen ik haast kreeg met afstuderen, zocht ik de rust enkele deuren verderop: in de studiezaal van Stella Maris. Dankzij Stella Maris heb ik mijn artsenexamen gehaald. Nu staat er een modern kantoorgebouw, maar de naam Stella Maris is bewaard gebleven.”

40. Berg en Dalseweg 122: Sociaal Geografisch Instituut (niet op de kaart) “Ik was jaloers op een dispuutsgenoot die sociale geografie studeerde: zijn studiejaar bestond uit ongeveer zeven studenten, die regelmatig samen met een docent in een busje stapten om af te reizen naar de bergen, voor veldonderzoek. De hele vakgroep van deze kleine studie paste dan ook in een gewoon woonhuis op de Berg en Dalseweg. De universiteit nam na oprichting eerst haar intrek in de panden die in Nijmegen beschikbaar waren. Het eerste gebouw dat de universiteit zelf liet bouwen, was de Aula, in 1929.” /Tekst: Lydia van Aert

Foto: Erik van ‘t Hullenaar

alumnus en stadsgids martin klomp Radboud Magazine 36 | juni 2013

36


de tegelteksten

1. Keizer Karelplein 11: Hoofdgebouw

Een statig pand aan het toen nog rustige Keizer Karelplein vormde hier in 1923 het hart van de universiteit. In april 1943 weigerde rector magnificus Bernard Hermesdorf de door de Duitse bezetter verplichte loyaliteitsverklaringen uit te reiken aan studenten en sloot hij de universiteit. In september 1944 raakte het Hoofdgebouw onherstelbaar beschadigd. 5. Molenstraat 37: Sint Ignatiuskerk (sinds 1925 Petrus Canisiuskerk) De universiteit luidde haar feestelijke opening op 17 oktober 1923 in met een hoogmis in de Sint Ignatiuskerk. Onder grote publieke belangstelling trok daarna een stoet hoogleraren en priesters naar het Hoofdgebouw aan het Keizer Karelplein. In de pastorie op nr. 39 woonde pater Robert Regout, hoogleraar Volkenrecht. Hij verzette zich tegen de bezetter en stierf in 1942 in Dachau. 6. Doddendaal: Karmelklooster en woning Titus Brandsma Op deze plek stichtte Titus Brandsma, hoogleraar Wijsbegeerte en Geschiedenis van de mystiek, in 1930 het Karmelklooster. Hij streefde naar een verbinding tussen geloof en wetenschap. Voor en tijdens de oorlog verzette hij zich actief tegen het nazisme en antisemitisme. Op 19 januari 1942 arresteerden de Duitsers hem en op 26 juli 1942 stierf hij in Dachau. In 1985 is hij zalig verklaard en in 2005 koos de bevolking van Nijmegen hem tot grootste Nijmegenaar aller tijden. 7. Platenmakersstraat-Snijderstraat Muchterstraat: Bibliotheek en Instituuts- gebouw De universiteit verbouwde hier rond 1923 een bank, sigarenfabriek, pakhuis en woonhuizen tot Universiteitsbibliotheek. Ook diverse instituten vonden er onderdak. Tijdens de oorlogssluiting van de universiteit bleef de bibliotheek uitlenen aan (ondergedoken) studenten, totdat het bombardement van 22 februari 1944 dit niet langer mogelijk maakte. In 1967 verhuisde de biblio-

37

Radboud Magazine 36 31 || maart juni 2013 2012

theek naar de campus Heyendaal en in 1973 zijn de gebouwen gesloopt. 13. Pater Brugmanstraat 45: Residentie Bomans Sinds de jaren twintig van de vorige eeuw is dit een studentenhuis. Het telt onder zijn oud-bewoners twee beroemdheden, beiden lid van het intellectuele studentendispuut De Gong. Godfried Bomans schreef hier zijn Erik of het klein insectenboek (1941). Jo Cals ontwikkelde hier zijn retorische kwaliteiten die hem later als minister-president van pas kwamen. De huidige bewoners noemen hun huis Residentie Bomans. 21. Oranjesingel 42: Sociëteitsgebouw, O42 Vanaf 1923 was dit de sociëteit van het Nijmeegs Studenten Corps Carolus Magnus. In 1942 weigerden de studenten een bordje ‘verboden voor Joden’ aan de voorgevel te hangen, waarop de bezetter het gebouw vorderde. Vanaf medio jaren zestig zetelden hier achtereenvolgens de Unie van Studenten Nijmegen, de Stichting Studentenpers Nijmegen en, van 1977 tot 2000, politiek-cultureel centrum O42. 22. Oranjesingel 3: mensa academica ofwel U-huis De universiteit gebruikte dit huis sinds 1951 voor diverse studentenvoorzieningen. Studenten konden hier terecht voor werk (Bureau Werkende Studenten) en een woning (Stichting Universiteitshuis, later omgedoopt tot Stichting Studenten Huisvesting Nijmegen). Op de eerste verdieping vergaderde de redactie van het roemruchte Nijmeegs Universiteitsblad. Ook was en is het een studentenhuis, met als bekendste bewoner voormalig minister-president Dries van Agt. 24. Wilhelminasingel 13: Aula De in 1931 gebouwde Aula was het visitekaartje van de universiteit. Hier vonden academische plechtigheden, diesvieringen en vergaderingen plaats. In mei 1969 bezetten studenten het gebouw

en riepen ze het uit tot ‘permanent diskussiesentrum voor een Demokratiese Universiteit’. In 1988 verruilde de universiteit het pand voor een nieuwe Aula op de campus. 26. Van Slichtenhorststraat 91: Pius-convict Het Pius-convict was sinds 1926 een studiehuis voor priesters die aan de universiteit studeerden. De bouw werd onder meer mogelijk gemaakt door een schenking van paus Pius XI. Er was plaats voor 25 studenten, maar in de hoogtijdagen woonden er wel vijftig. Vanaf de jaren zestig slonk het aantal priesterstudenten snel. Daarom sloot het Pius-convict in 1970 zijn deuren. 28. Sint Annastraat 22: Meisjeshuis Na de oorlog gebruikte de universiteit dit pand als noodlocatie voor colleges. In februari 1947 werd dit het ‘Meisjeshuis’. Tot 1962 was het de thuisbasis voor gezelligheidsvereniging de Meisjesclub en daarna van de Vrouwelijke Studentenvereniging Dynamene. Later kwam hier het kantoor van de Stichting Studenten Huisvesting Nijmegen. Sinds 1988 is het een gemengd studentenhuis. 36. Van Schaeck Mathonsingel 4: Stella Maris Villa Stella Maris (Maria, Sterre der Zee) was vanaf 1923 een door nonnen geleid pensionaatvoor meisjes die studeerden. In 1945 werd Stella Maris een noodlocatie voor colleges en van 1947 tot 1967 was hier de leeszaal van de Universiteitsbibliotheek. Daarna bood de villa onderdak aan het Instituut Nederlands en het Politicologisch Instituut. Op 2 oktober 1985 ging Stella Maris in vlammen op.


Foto: Erik van ‘t Hullenaar

‘Het gaat niet om de ziekte, maar om de zieke’ Radboud Magazine 36 | juni 2013

38


exit toine lagro-janssen

“Onze patiënten willen geen vrouwelijke dokter”, kreeg ze te horen als kersverse huisarts. Toine LagroJanssen bewees het tegendeel. De hoogleraar Sekseverschillen in ziekte en gezondheid zorgde er bovendien voor dat sekse en gender in de geneeskunde niet langer ‘de grote onbekenden’ zijn.

tekst: bea ros

Op 20 april nam Toine Lagro-Janssen afscheid als huisarts, begin juli houdt ze haar afscheidsrede. Maar pensioen of geen pensioen, menig ochtend is ze om zeven uur te vinden op haar werkplek bij de medische faculteit. Er is nog zoveel te doen! Opzetten van de nieuwe mastercursus Gender, Disease & Health, adviseren van het door haar opgezette Centrum Seksueel en Familiaal Huiselijk Geweld (SFG), nascholingsmodules ontwikkelen voor seksespecifieke hulpverlening, uitbouwen van het digitale Kenniscentrum Sekse & Diversiteit in Medisch Onderwijs (SDMO). Zeg gender en geneeskunde en de naam Toine LagroJanssen valt vroeg of laat en haar werk op dit terrein leverde haar al menige lauwerkrans op. U bent altijd al een pionier geweest. “Toen ik studeerde, behoorde ik bij de zeven procent vrouwelijke studenten, ik was inderdaad de tweede vrouwelijke huisarts in Nijmegen en later was ik een van de eerste vrouwelijke hoogleraren binnen de medische faculteit.” Wat betekende het om telkens de uitzondering te zijn? “Er waren in mijn studententijd enkele docenten die serieus dachten dat vrouwen geen goede dokter konden worden. Ik kan allerlei anekdotes vertellen over meisjes


Foto’s van links naar rechts: 29 april 2009: Koninklijke onderscheiding. 2009: Met collega’s aan de MacMaster University Ontario, waar Toine Lagro-Janssen de May Cohen lezing gaf. 2010: Een keynote tijdens een gendercongres aan de Medizinische Hochschule in Hannover. 2012: ‘Staatsieportret’ voor de pers. 2013: Aan het werk in de huisartsenpraktijk.

die genegeerd werden tijdens colleges, maar laat ik dat maar niet doen. Toen ik in 1977 huisarts werd, was het voor vrouwen heel moeilijk een lening te krijgen en een eigen praktijk op te zetten, en zwangerschapsverlof bestond nog niet. Toen ik een praktijk wilde overnemen, zei de scheidende huisarts: ‘Mijn patiënten willen geen vrouw.’ Het tegendeel bleek waar. In die tijd waren net de eerste zwartboeken verschenen over vrouwen en psychiatrie en gynaecologie. Er kwamen juist heel veel vrouwen bij me die bewust kozen voor een vrouwelijke huisarts. Mede door hun verhalen en gezondheidsklachten kreeg ik oog voor het belang van sekse in de gezondheidszorg.”

Het is duidelijk dat vrouwenlichamen op het gebied van hormonen en voortplanting anders zijn dan mannenlichamen, maar waarom doet sekse ertoe bij kanker of hart- en vaatziekten? “Heel lang heerste in de geneeskunde de aanname dat elk menselijk lichaam uniform en neutraal is en objectief te kennen. Maar dat is gewoon een foute aanname. Zo kunnen ziekten zich per sekse verschillend manifesteren: bij mannen uit angina pectoris zich bijvoorbeeld in een drukkende pijn op de borst, bij vrouwen kan het zich ook uiten in vermoeidheid en duizeligheid. Ook kunnen mannen anders op medicijnen reageren dan vrouwen. Een tweede foute aanname is dat omgevingsfactoren er niet toe doen. Maar van jongs af aan worden we beïnvloed door onze omgeving. Sommige gezondheidsproblemen komen bij mannen vaker voor dan bij vrouwen, zoals alcoholisme, en omgekeerd komen eetstoornissen weer vaker bij vrouwen voor. Ook verschillen de risico’s die mannen en vrouwen lopen en het verloop van ziekten. En ten slotte gaan mannen en vrouwen verschillend om met ziek zijn. Over dit alles schreven we al in ons boek Sekseverschillen in ziekte en gezondheid uit 1997 en sindsdien is het lijstje alleen maar gegroeid.” Is het belang van gender nu breed geaccepteerd door collega’s? “Er is heel veel bereikt. Toen ik begon, was gender

de grote onbekende in de geneeskunde. Inmiddels hebben we het belang van sekse en gender goed uitgedragen. In opdracht van Zonmw en het ministerie van vws heb ik een project opgezet om alle acht de medische faculteiten te helpen gender als belangrijk aspect van ziekte en gezondheid te integreren in het medisch curriculum. We hebben in het verlengde daarvan het digitale Kenniscentrum Sekse & Diversiteit in Medisch Onderwijs (sdmo) opgezet. Dat leverde ons de Nijmeegse Universitaire onderwijsprijs 2007 en de parel van Zonmw op. Op de Nijmeegse faculteit is het thema gender in elk geval erkend binnen alle medische specialismen. Een mooi voorbeeld daarvan is de nieuwe module Gender, Disease & Health, die in september van start gaat. Daarbij gaat elke student samenwerken met een specialist en uitzoeken hoe gender in diens specifieke discipline een rol speelt. We verzorgen landelijk nascholingstrainingen voor huisartsen en paramedici. En we hebben met onderzoek kunnen aantonen dat rekening houden met sekseverschillen meerwaarde heeft voor preventie en behandeling van ziekte. Je kunt gerichter behandelen en dat is beter voor zowel vrouwen als mannen.” Hebt u door de nieuwe inzichten uit de neurowetenschappen over verschillen tussen het mannen- en vrouwenbrein de wind mee? “Ja, hoewel ik wil waarschuwen voor een te sterke focus op biologische verschillen. Het gaat mij juist om de relatie tussen biologische, psychische en sociale aspecten: om de levensgeschiedenissen van mensen en de hele context waarbinnen ziekte ontstaat en zich ontwikkelt. Het gaat niet om de ziekte, maar om de zieke. Je moet de persoon Foto: Bert Beelen

Want daar werd tijdens uw studie geen aandacht aan besteed? “Nee. In mijn studententijd heb ik daar bij de Actiegroep Medicijnen al wel voor geijverd. We wilden de inhoud van het medisch onderwijs verbeteren, er moest meer aandacht komen voor sociale geneeskunde en seksuologie. We zetten kritische werkgroepen op, waarin we zelf vakliteratuur la-

zen en bediscussieerden. Daar heb ik heel veel van geleerd. Het was een buitengewoon kennisverruimende tijd. Het leuke is dat zulke werkgroepen nog steeds bestaan. Zo is er naar aanleiding van mijn onderwijs een werkgroep opgericht rondom gender en seksespecifieke geneeskunde.”

Radboud Magazine 36 | juni 2013

40


met zijn of haar ziekte begrijpen. Daarom vind ik dat sekse en gender in een adem genoemd moeten worden. Tegenwoordig spreek ik dan ook liever over gendersensitieve dan seksespecifieke geneeskunde.” Naast uw onderzoek bent u ook altijd huisarts gebleven. Waarom? “In 1977 heb ik samen met mijn man een huisartsenpraktijk overgenomen. Eind april heb ik officieel afscheid genomen als huisarts en dat was hartverwarmend. Je merkt dan weer eens wat een praktijk betekent voor mensen: een veilige plek dichtbij waar deskundige zorg is en waar de dokter je niet veroordeelt. Mijn werk als huisarts is altijd de ziel en motor geweest van mijn activiteiten in onderwijs en onderzoek. De onderzoeksvragen ontstonden in mijn spreekkamer en de resultaten benutte ik er weer. Die combinatie van praktijk en theorie wilde ik niet missen.” Wat voor huisarts was u? “Dat moet je eigenlijk aan de patiënten vragen. Waar ik naar gestreefd heb, is om mensen te zien in hun omstandigheden en oog en oor te hebben voor hun levensgeschiedenis. Je moet verdomd goed op de hoogte blijven van hun situatie en verhaal. En van de ontwikkelingen binnen de geneeskunde. Dan kun je de beste zorg verlenen.” Wat hebt u bereikt in de zorg? “Dat de huisartsenpraktijk zichtbaar is binnen het UMC St Radboud ofwel dat zorg en wetenschap samen op gaan. In 2011 hebben we onze huisartsenpraktijk omgevormd tot Universitair Gezondheidscentrum Heyendael. We draaien onder meer mee in de registratie van morbiditeit, wat een schat aan data over ziektecijfers geeft. Het tweede belangrijke is ons Centrum Seksueel en Familiaal Huiselijk Geweld, dat in oktober 2012 is ingericht bij de eerstehulppost. Er is nu één plek waar slachtof-

41

Radboud Magazine 36 | juni 2013

Meest memorabele student: “Een van de meest enthousiaste en actiefste studenten was Gabie de Jong. Ze is een periode voorzitter geweest van de studentenwerkgroep seksespecifieke geneeskunde. Ze is inmiddels cum laude gepromoveerd en bijna klaar met de opleiding chirurgie. Onder mijn memorabele medische studenten reken ik ook degenen die, vaak voor het eerst, seksueel misbruik met mij bespraken en daarna een therapeutisch traject zijn ingegaan. Dappere jonge vrouwen.” U als docent: “Ik ben docent in hart en nieren. Ik vind het echt heel erg leuk om te zoeken naar uitdagend en activerend onderwijs. Ik was voortdurend op zoek naar prikkelende lesmaterialen en lesvormen, zoals filmpjes en internet. En ik had natuurlijk altijd veel voorbeelden uit mijn eigen praktijk.” U als wetenschapper: “Ik ben een toegepast wetenschapper. Ik laat me leiden door vragen uit de praktijk, zorgvragen van mijn patiënten, waarbij de onderzoeksresultaten ook weer consequenties hebben voor die praktijk. Ik heb veel kwalitatief onderzoek gedaan waarin verhalen van mensen aan bod kwamen. De stem van de patiënt moet worden gehoord. Daarnaast heb ik veel studies gedaan met de gegevens van de morbiditeitsregistraties.” Finest hour: “De prijs voor ‘Docent van het jaar’, die mij door medische studenten is toegekend.” Diepste dal: “Het langdurige bestuurlijke traject voordat het Universitair Gezondheidscentrum Heyendael was geëffectueerd.” Leven na de Radboud Universiteit: “Ik blijf nog wel even doorwerken. Ik heb mijn promovendi en mijn buitenlandse contacten. Ik ben lid van de Gezondheidsraad en ga daarbinnen de werkgroep ‘Professionalisering maatschappelijke ondersteuning’ leiden. En ik blijf een dag per week werken bij het Centrum Seksueel en Familiaal Huiselijk Geweld. Er blijft nog genoeg te doen.”

fers van een verkrachting of huiselijk geweld terecht kunnen voor medische hulp, een gesprek met de politie en nazorg. Hulpverleners kunnen er terecht voor advies en consultatie. We hebben eerstehulppersoneel getraind in het herkennen van partnergeweld. Er kwamen nauwelijks verwondingen door seksueel misbruik binnen. Nu wel, want ambulances kennen ons en doktersposten vragen naar ons. We hopen dat mensen in de toekomst bij het centrum ook direct aangifte kunnen doen, nu moet dat nog in het politiebureau.”

U hebt veel neergezet. Waar bent u het meest trots op? “Moeilijk. Maar als ik iets moet kiezen, kies ik toch mijn onderzoek en mijn promovendi. Dat is het meest innovatief geweest en heeft bijgedragen aan een kennisdomein dat niet meer genegeerd kan worden. Gender is onderdeel geworden van een wetenschapsdomein, dat is mijn mooiste erfenis.” n


Oud-hoogleraar Strijbosch brengt revolutie van 1969 tot leven

Na zijn pensionering schreef emeritus hoogleraar rechtsgeleerdheid Fons Strijbosch zijn Nijmeegse herinneringen uit over dat korte maar hevige voorjaar van 1969. Het resulteerde in de onlangs verschenen roman De vrolijke revolutie. tekst: paul van den broek

De achterflap van het boek verhaalt over ‘een vrolijke zomer’ waarin studenten ‘als bij toverslag plannen smeden die het aanzien van de wereld volkomen zouden veranderen’. Fons Strijbosch was er als vijfdejaars student rechten bij toen in Nijmegen in het voorjaar van 1969 de lont in het kruitvat ging. Vier maanden lang zetten demonstraties en happenings de toon als reactie op wat toen werd aangeduid als ‘de regentencultuur’. Weg met het paternalisme, de seksuele taboes, de oorlog in Vietnam en de benepen burgerlijke moraal. En welkom vrijheid en ‘verbeelding aan de macht’. In Nijmegen werden universiteitsgebouwen bezet en ging het universiteitsbestuur in een overvolle Aula in debat met rebellerende studenten.

In café Trianon aan de Berg en Dalseweg vertelt de nu zeventigjarige auteur over zijn drijfveren om dit boek te schrijven. Waarom juist nu? Wat intrigeert hem in de revolutie van toen? En hoe oordeelt hij over de veelal kritische kijk van te-

genwoordig op de doorwerking van de jaren zestig? Is de vrijheidsdrang van toen inderdaad doorgeslagen? Al zeven jaar terug lagen de contouren van het boek op tafel, maar publicatie liet op zich wachten. Pas bij terugkeer van Henk Hoeks naar Nijmegen werd de tekst een boek. Hoeks was medeoprichter van de Nijmeegse uitgeverij sun – een van de vruchten van ‘de revolutie’ - die opging in de Amsterdamse uitgeverij Boom. Na zijn pensionering richtte Hoeks in Nijmegen weer een eigen uitgevershuis op: In de Walvis. “Het is een mooie samenloop dat het boek over die tijd door een voormalig sun-uitgever op de markt wordt gebracht”, zegt Strijbosch. Hij ziet tot zijn genoegen in zijn boek de fijne hand van de sun terug, in de

tekst en vooral ook in de boekverzorging. bijzondere coalitie De vrolijke revolutie belicht door de blik van een buitenstaander de gebeurtenissen aan de Nijmeegse universiteit in de lente van 1969. De naam van de stad wordt niet genoemd, noch die van de gebouwen of de mensen die in het boek de hoofdrol spelen. Strijbosch noemt ze ‘de Surrealist’, ‘de Huismeester’ of ‘de Danseres’. Het boek is met nadruk geen autobiografische roman, al laat de rol van Strijbosch in die tijd zich nog het best vergelijken met die van de beschouwende ik-figuur. “Dat ik namen en gebouwen ongenoemd laat, is om het boek los te halen van de concrete gebeurtenis, in die stad in die tijd. Het gaat mij

Radboud Radboud Magazine Magazine 3536 | maart | juni 2013

42


43

Radboud Magazine 36 | juni 2013

Foto: Katholiek Documentatie Centrum, Nijmegen / Hans Zwiers

erom de toen heersende sfeer van opwinding en plezier zo goed mogelijk weer te geven.” Strijbosch wil in zijn boek zo dicht mogelijk op de huid van zijn tijdgenoten kruipen. “Door niet te grote woorden te gebruiken kan ik die tijd, denk ik, beeldender oproepen.” Liever dan de harde taal van de revolutie kiest de auteur voor de milde stem van de ironie, een invloed van zijn omgang met het corps en zijn vrienden uit die tijd, van wie velen belangstelling hadden voor literatuur en gedichten of actief waren in het cabaret. Ook tijdens de acties was de humor nooit ver weg: massameetings werden afgewisseld met grappen, en serieuze debatten met gezelligheid. Niet toevallig spreekt de titel van een vrolijke revolutie. Maar de ironie domineert niet in zijn terugblik op die tijd. De studenten waren ernstig doordrongen van het geloof dat de door hen voorgestelde veranderingen brede weerklank zouden vinden. “De stemming kon ernstig worden, op het grimmige af. Er stond wel degelijk iets op het spel. We snapten heel goed dat aanvaarding van onze eisen de universiteit volledig op haar kop zou zetten.” Dat de revolutie juist in Nijmegen zo groot werd, kwam door een bijzondere coalitie van groepen, die soms in elkaar overgingen. Neem het surrealisme, een stroming in de Franse filosofie en kunst die met termen als ‘verbeelding aan de macht’ of ‘engagement in de wetenschap’ voedsel gaf aan de latere revolutie. Dit engagement werd verspreid door het toenmalige universiteitsblad

6 mei 1969: rector magnificus Syward van Wijnbergen in debat met studenten. De Aula aan de Wilhelminasingel was die weken omgedoopt tot ‘permanent discussiecentrum Democratiese Universiteit’.

Vox Carolina en viel samen met allerlei andere ontwikkelingen: de roep van marxisten om veranderingen in de samenleving, de strijd van de opkomende studentenvakbond om beurzen en medezeggenschap, de ‘kritiese universiteit’ die zich hard maakte voor relevant onderzoek én de emancipatie van de arbeidsbeweging. “In de lente van 1969 kwam dat allemaal bij elkaar, heel bijzonder. Precies in dat voorjaar was er sprake van een samengaan van links en rechts, van corpora en communisten. Mijn boek gaat over een geschiedenis die ons even allemaal in de greep nam, waaraan wij allemaal onderhevig waren.” verloren idealen Van de glans van de revolutie is niet veel meer over. Het is inmiddels bon ton te beweren dat haar idealen in hun tegendeel zijn omgeturnd. Fons Strijbosch

vindt echter dat de universiteit tot op de dag van vandaag garen spint bij de destijds ingevoerde democratisering. Hij zat zelf jarenlang in de universiteitsraad en telde de zegeningen. “Een senaat van hoogleraren had het altijd voor het zeggen gehad. Vanaf toen kon iedereen meepraten, daar moet je niet te luchthartig over doen.” Ook zou de auteur een van de idealen van toen graag willen oppoetsen. Hij noemt de verzakelijking van de wetenschap, de uitlevering van het onderzoek aan het bedrijfsleven, die ook in 1969 al een thema was. Het op neomarxistische leest geschoeide alternatief van destijds was geen succesverhaal, analyseert Strijbosch. “Dat smaakt in het geheel niet naar meer, maar het falen van de kritiek laat nu een leemte achter.” Ook nu nog ziet hij tekenen van een te innige verstrengeling van wetenschap

en commercie. “In die gevallen zou ik de kritische universiteit wel weer terug willen zien.” Maar ook Strijbosch ziet de negatieve gevolgen van ‘1969’. Hij wijst op een gebureaucratiseerde democratie, de praatcultuur en de doorgeschoten aantasting van het gezag. “Ik zie lompheid in de manier waarop men in media en politiek met elkaar omgaat. Dat bevalt mij in het geheel niet.” Strijbosch legt de verantwoordelijkheid overigens niet alleen op de schouders van de revolutiegeneratie. “Ik denk dat de technologische vernieuwingen en het internet een veel grotere rol spelen bij de aanval op de autoriteiten.” Wat wij vroegen is vrijheid, zegt Strijbosch. “Geen vrijpostigheid.” n Fons Strijbosch. De vrolijke revolutie. In de Walvis. Lezers van Radboud Magazine kunnen het boek voor €15,- thuisgestuurd krijgen. Bestellen via mail info@alumni.ru.nl.


alumni

Geslaagde bijeenkomst Managementwetenschappen over Europese Samenwerking In Den Haag vond dit voorjaar de eerste bijeenkomst plaats als ontmoeting tussen alumni en de Faculteit der Managementwetenschappen. Het thema: Europese samenwerking. De eerste nsm& vond plaats in het Haagse café Luden. De bijeenkomst rond het thema ‘Europese samenwerking: crisis en kansen?’ trok zo’n vijftig mensen. Sprekers waren onder anderen Dick Schoof, nationaal coördinator terrorismebestrijding en veiligheid, Willem Schreurs, secretaris-generaal van de internationale Maascommissie, en prof. dr. Esther-Mirjam Sent, hoogleraar aan de Radboud Universiteit en Eerste Kamerlid voor de PvdA, die het onzin noemde de financiële sector als groeisector aan te merken: “Die sector moet juist dienstbaar worden aan de reële economie.” “We hebben te weinig Europa waar we het nodig hebben en te veel waar we het niet nodig hebben”, vond prof. dr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van veiligheid. Met name bij rampenbestrijding

agenda universitaire alumnidag zaterdag 5 oktober In de ochtend is er een plenair programma met interactieve lezingen van spraakmakende wetenschappers van de Radboud Universiteit. Tegelijkertijd vindt er een speciaal programma voor jonge alumni plaats. Vastgelegde sprekers tot nu toe zijn: Prof. dr. Jan Bransen, hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen. Onlangs verscheen zijn boek Laat je niets wijsmaken, waarin hij zich verzet tegen een maat-

zag hij veel symboolpolitiek. Terrorismebestrijder Dick Schoof beaamde dat, maar zag er ook waarde in: ten tijde van rampen kunnen symbolische maatregelen de rust onder de bevolking bevorderen. De Nijmeegs planoloog dr. Sander Meijerink constateerde een opmerkelijk contrast bij het watermanagement: aan de ene kant een groot enthousiasme om samen te werken aan internationaal beleid, aan de andere kant een gebrekkige uitvoering. Willem Schreurs, secretaris-generaal van de internationale Maascommissie, stelde vast dat waterbeleid per definitie internationaal is én dat de uitvoeringsverantwoordelijkheid bij de lidstaten ligt. “Daarmee zijn we op de goede weg, de vrijblijvendheid moet eraf.” Tekst en foto: Machiel van Zanten

Vijfde lustrum American Studies Op 7 en 8 juni vierde de opleiding American Studies haar 25-jarig bestaan met het thema “The Politics and Culture of Liberation.” Twee dagen stonden in het teken van de verhoudingen tussen Nederland en de Verenigde Staten na wo ii. Het lustrum vond plaats op de RU en in LUX en werd gevuld met workshops door nationale en internationale sprekers en de feestelijke opening van de tentoonstelling “Media, Memory and the Marshall Plan at Work in Nijmegen” in de Centrale Universiteitsbibliotheek. Deze tentoonstelling is deels het werk van masterstudenten Amerikanistiek en laat onder meer zien hoe de Nijmeegse Dobbelman zeepfabriek zich met Marshallhulp tot een modern bedrijf kon ontwikkelen. Onderwerpen waar bezoekers zich tijdens de workshops bijvoorbeeld in konden verdiepen waren de propagandatechnieken die de v.s. na wo ii in Europa gebruikten en het bombardement op Nijmegen door Amerikaanse troepen in 1944. Een druk bezochte alumnibijeenkomst met , voorgezeten door professor Hans Bak en een geweldig jazz optreden vormden het begin en sluitstuk van een feestelijk jubileum.

schappelijke orde waarin wetenschappelijke expertise steeds belangrijker wordt en ons nuchtere denken meer en meer wordt gewantrouwd. Prof. dr. Roshan Cools, hoogleraar Cognitieve Neuropsychiatrie. In 2012 ontving zij een Young Investigator Award van de Cognitive Neuroscience Society. Haar ultieme doel is beter te begrijpen wat er fout gaat bij psychiatrische aandoeningen en hoe die aandoeningen kunnen worden behandeld. Na een gezamenlijke lunch verspreiden de alumni zich over de campus om deel te nemen aan het middagprogramma. Diverse faculteiten en opleidingen verzorgen lezin-

gen en workshops. De dag wordt afgesloten met een gezamenlijke borrel in het cultuurcafé.

managementwetenschappen 5 oktober | Zilveren jubileum bij Alumnidag De Faculteit der Managementwetenschappen bestaat dit jaar 25 jaar. Reden genoeg voor een feestje. De faculteit grijpt de alumnidag op 5 oktober aan om haar verjaardag te vieren met alumni van alle opleidingen. Samen met de alumnikringen is er een interessant programma opgesteld onRadboud Magazine 36 | juni 2013

44


alumni

Alumnireis 2013 Genève en het CERN-researchcenter

Contractonderwijs rechtenfaculteit

Voor afgestudeerde juristen is het interessant om op de hoogte te blijven van actuele ontwikkelingen of om zich te verdiepen in vakken die beroepsmatig van belang zijn (denk aan arbeidsrecht, milieurecht, fiscaal recht of recht van de ruimtelijke ordening). Contractonderwijs is een ideale manier om zonder verplichtingen van een langlopende cursus/ opleiding uw kennis op te frissen of te verdiepen op masterniveau. Zie ook www.ru.nl/rechten/contractonderwijs

Van 14 t/m 19 oktober organiseert het Alumnibureau van de Radboud Universiteit in samenwerking met Labrys Reizen een Speciale Alumnireis naar Genève en het cern-researchcenter – Een mooie mix tussen cultuur, wetenschap en filosofie. Ook zal de ondergrondse experimentele opstelling worden bezocht waar het Higgs boson is ontdekt. De hoogleraren Sijbrand de Jong en Christoph Lüthy laten u op een veelzijdige manier kennismaken met de rijke wetenschaps- en filosofiegeschiedenis van Genève en de ontstaansgeschiedenis en de activiteiten van het cern-onderzoekscentrum.

Nieuwsgierig hoe Margot Ribberink haar studietijd heeft beleefd?

Het volledige programma is te lezen op www.ru.nl/alumni. Zie ook pagina 2

In een kort filmpje op www.ru.nl/RUinbeeld vertelt Margot Ribberink, alumna Biologie, weervrouw RTL4 en meteoroloog Meteo Consult over een foto die is gemaakt tijdens een studentenfeest en haar herinnering aan haar studietijd. Heb jij zelf ook leuke foto’s van je studietijd? Deel jouw Radboud-momenten met de universiteit en upload je foto’s via

www.ru.nl/RUinbeeld of www.facebook.com/RUinbeeld.

der het thema ‘Professionele Ontwikkeling’. Hierbij wordt zowel ingegaan op de wetenschappelijke als de maatschappelijke kant van werknemerschap, organisatiestructuur en beleid. De alumnidag is bovendien als vanouds een weerzien van oud bekenden en een goede gelegenheid om interessante nieuwe contacten op te doen. Deelname is gratis. Informatie: Nienke Thurlings: n.thurlings@ fm.ru.nl, 024 – 36 15805. www.ru.nl/fm/lustrum of www.ru.nl/fm/alumni.

45

Radboud Magazine 36 | juni 2013

rechten 6 september | Terugkomdag met juridisch dictee De Faculteit der Rechtsgeleerdheid nodigt jaarlijks alle alumni uit die precies 50, 40, 30 of 20 jaar geleden aan de rechtenstudie zijn begonnen. Deze mijlpaal wordt gevierd met een Terugkomdag met juridisch dictee. Alle alumni die in 1963, 1973, 1983 en 1993 voor het eerst in de Nijmeegse collegebanken plaatsnamen, zijn van harte welkom. Uiteraard zijn ook alumni welkom die in een ander jaar zijn gestart.

Deelname is gratis. Programma van 17.30 tot 20.30 uur. Aanmelden via Alumni@jur.ru. nl o.v.v. Terugkomdag 2013.  10 oktober | Actualiteitencursus Agrarisch recht Tijdens de cursus staan diverse civiel- en fiscaalrechtelijke onderwerpen uit het agrarisch recht op het programma, zoals pacht, kavelruil, agrarische bedrijfsopvolging en de Successiewet en de landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting. De nadruk zal liggen op actualiteiten en recente rechtspraak. De cursus is bestemd voor juristen die werkzaam zijn in een praktijk waarin zij te maken krij-

>>


alumni

services voor alumni

benoemingen alumni

Met je Vriendenpas kun je gebruik maken van allerlei voordelen: • collectiviteitskorting bij zorgverzekeraar VGZ; • gratis deelname aan de jaarlijkse Alumnidag; • korting op lezingen, symposia, workshops etc. van het Soeterbeeck Programma; • gratis lidmaatschap van de Universiteitsbibliotheek • 10 % korting op Particuliere Sport bij het Universitair Sportcentrum; • 10% korting op alle open inschrijvingscursussen (17 talen) van Radboud in'to Languages, en 5% korting op alle maatwerktra- jecten (trainingen en coaching op maat; op aanvraag). • 10 % korting op een verzekering bij Meeùs; • deelname aan speciale alumnireizen; • 10 % korting op enkele cursussen van het HOVO aanbod. • de mogelijkheid om te reserveren voor een arrangement in Soeterbeeck studiecentrum in Ravenstein en Huize Heyendael; • 10 % korting op de leergangen en 5 % korting op de (post-) master opleidingen van de Academie voor Bestuurs- en Bedrijfswetenschappelijke Kennis (ABK) Radboud Univer siteit Nijmegen; • een gratis klusbon t.w.v. € 500 bij aankoop van een huis van Portaal Nijmegen.

Paul Bekkers (1961), alumnus Nederlands recht: wordt ambassadeur in Polen (standplaats Warschau). Is nu nog ambassadeur in Maleisië en vervulde verscheidene functies in Den Haag, waaronder recentelijk Directeur Gezondheid, Gender en Maatschappelijke Organisaties alsmede Ambassadeur voor HIV/AIDS. Agnes Kant (1967), alumna Biomedische gezondheidswetenschappen: sinds april 2013 directeur van het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb. Voormalig lid Tweede Kamer (SP). Ben Knapen (1951), alumnus Geschiedenis: sinds februari 2013 werkzaam bij de Europese Investeringsbank (EIB) als hoofd van het kantoor in Brussel en als vertegenwoordiger van de EU-instellingen. Voormalig staatssecretaris Buitenlandse Zaken en bijzonder hoogleraar Media en kwaliteit aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Gerd Leers (1951), alumnus Planologie: is in 2013 gestart met een bedrijf ‘de Vijfde Berg’ een soort uitzendbureau voor werkloze politici. Hij wil 100 oud-politici aan werk helpen. Voormalig minister voor Immigratie en Asiel en voormalig burgemeester van Maastricht. Han Noten (1958), alumnus psychologie: sinds januari 2013 Voorzitter Raad van Commissarissen bij Espria (zorginstelling in de ouderenzorg). Daarnaast Burgemeester van Dalfsen en voormalig lid Eerste Kamer (PvdA). Wim Geerts (1963), alumnus Engelse taal en letterkunde: in februari 2013 benoemd directeur generaal Politieke zaken, Ministerie van Buitenlandse zaken. Hiervoor was hij ambassadeur in Ottawa, Canada. Co Verdaas (1966), alumnus Planologie: sinds 1 mei 2013 directeur Centre for Development Innovation, een toepassingsgericht onderzoeksinstituut van Wageningen. Voormalig staatssecretaris Ruimte en Water Rutte II

Volg ons via:

Radboud University Nijmegen (>2879 likes)

Radboud University Nijmegen Alumni (>10.418 leden)

@RUalumnibureau (>194 volgers)

gen met agrarisch recht. Ook niet-juristen die te maken hebben met agrarisch-rechtelijke aangelegenheden zijn welkom. Het is een cursus voor en door alumni. De beide docenten hebben in Nijmegen gestudeerd. Deelname aan de cursus (incl. studiemateriaal en borrel) kost € 175 voor alumni. Nietalumni van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid betalen € 275. Meer informatie: www. ru.nl/rechten/alumni. ore information soon under: http://www.ru.nl/nas/

7 november | Viering 15 jaar duale master Rechten De duale master (voorheen Nijmegen Law School) bestaat 15 jaar. De faculteit is trots op de mijlpaal die deze bijzondere opleiding heeft bereikt. Graag nodig ik u daarom uit voor een feestelijke bijeenkomst op donderdag 7 november aanstaande. Alle (oud)-studenten van de duale master Onderneming & Recht/ NLS I (Business Law) en onderzoeksmaster zijn van harte welkom. Wij verenigen graag het nuttige met het aangename: prof. mr. Steven Bartels en prof. mr. Michael Veder verzorgen een Actualiteitencursus Burgerlijk recht. U ont-

vangt 2 PO-punten NOvA/ KNB voor het volgen van deze cursus. Daarnaast is er veel tijd in het programma om met oudstudiegenoten bij te praten. Omdat het merendeel van de alumni in de randstad werkt en woont, is ervoor gekozen de bijeenkomst te laten plaatsvinden ten kantore van Stibbe (Stibbetoren), Strawinskylaan 2001 te Amsterdam. Deelname is gratis. Aanmelden: alumni@jur. ru.nl. U ontvangt een bevestiging.

Radboud Magazine 36 | juni 2013

46


alumni

www.ru.nl/soeterbeeck Martha Nussbaum: Not for Profit. Why Democracy Needs Humanities | Lezing donderdag 27 juni 2013 | 20.00 - 22.00 uur | Collegezalencomplex RU Nijmegen Om de democratie te laten voortbestaan, moeten burgers zich blijven oefenen in kritisch denken (filosofie), in het kennen van hun eigen plaats in de wereld (geschiedenis en vreemde talen) en in het begrijpen van de medemens (kunst en literatuur). De Amerikaanse filosoof Nussbaum opent de aanval op de nog altijd oprukkende overtuiging dat onderwijs eerst en vooral mensen moet afleveren die ‘een vak hebben geleerd’ en daardoor onmiddellijk bijdragen aan economische groei. www. ru.nl/sp/nussbaum

Schilderen. Programmamaker Judith Steenkamer over haar passie | Soeterbeeck Zomercafé Donderdag 11 juli 2013 | 12.45 13.45 uur | Botanische tuin Hortus Arcadië, Radboud Universiteit Nijmegen Judith Steenkamer, programmamaker bij het Soeterbeeck Programma, schildert portretten en menselijke figuren in de klassieke zeventiende-eeuwse traditie. Ze vertelt tijdens dit Soeterbeeck Zomercafé wat haar fascineert aan de schilderkunst en hoe ze te werk gaat. www.ru.nl/sp/schilderen

Radboud Lopende Zaken | 20-minutencolleges tijdens de Vierdaagse 15 – 18 juli 2013 | 17.00 - 21.00 uur | Mariënburgkapel Enthousiaste wetenschappers van de Radboud Universiteit la47

Radboud Magazine 36 | juni 2013

ten je in colleges, experimenten of interviews van twintig minuten kennismaken met hun lopende onderzoek! Verrassende onderwerpen uit zeer uiteenlopende vakgebieden passeren de revue. www.ru.nl/ sp/lopendezaken

Jeugdboeken schrijven. Decaan Theo Engelen over zijn passie |Soeterbeeck Zomercafé |woensdag 14 augustus 2013 | 12.45 - 13.45 uur | Botanische tuin Hortus Arcadië, Radboud Universiteit Nijmegen Hij schreef zijn eerste jeugdboek in 1992. Sindsdien heeft Theo Engelen, historisch demograaf en decaan van de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit Nijmegen, een hele reeks spannende jeugdboeken gepubliceerd. Dit Soeterbeeck Zomercafé vertelt hij waar hij zijn inspiratie vandaan haalt. Wat fascineert hem aan het schrijfproces? Wat ‘heeft’ hij met zijn jonge lezer? www.ru.nl/sp/jeugdboeken

Dirigeren en componeren. Onderwijsadviseur Willibrord Huisman over zijn passie | Soeterbeeck Zomercafé Dinsdag 27 augustus 2013 | 12.45 - 13.45 uur | Botanische tuin Hortus Arcadië, Radboud Universiteit Nijmegen Willibrord Huisman is al meer dan twintig jaar actief als koordirigent en componist van kerk- en gelegenheidsmuziek. Dit Soeterbeeck Zomercafé vertelt hij waar hij zijn inspiratie vandaan haalt. Wat betekent muziek in zijn leven? Zijn lezing wordt geïllustreerd door live muziek. www.ru.nl/sp/dirigeren

Alternatieve Troonrede | Opnie door Thomas von der Dunk Maandag 16 september 2013 | 20.00 - 22.00 uur | LUX Zal de Troonrede van 2013 méér zijn dan de gebruikelijke, opsomming van economische ellende en bezuinigingen? Waar is de visie op de toestand van het land? Waar is de visie op de toekomst? Na Bas Heijne, Paul Schnabel en Halleh Ghorashi is het de beurt aan cultuurhistoricus en publicist Thomas von der Dunk voor een Alternatieve Troonrede. Hij laat zijn ongetwijfeld spraakmakende licht schijnen over de staat van Nederland. www.ru.nl/sp/vonderdunk

Lezing door Franse godsdienstsocioloog Raphaël Liogier donderdag 26 september 2013 | 20.00 - 22.00 uur | Radboud Universiteit Nijmegen www.ru.nl/sp/liogier

www.ru.nl/hovo Kloosterdriedaagse ‘Anders leven’ Van 13 tot en met 15 augustus in het Stiltecentrum in de Sint Willibrords Abdij in Doetinchem. U ervaart het monastieke leven in de praktijk, volgt colleges en ontmoet benedictijner monniken. Iedereen is welkom, mensen met of zonder voorkennis, religieus of niet religieus. Ga mee op een drie dagen durende verkenning van een ander leven dat een uitdaging is voor iedereen in de huidige samenleving.

Modernisme, architectuur en design Collegedag op woensdag 28 augustus – in Nijmegen. Excursie op donderdag 29 augustus – naar Hilversum, De Zonnestraal van J. Duiker en het Raadhuis van Dudok. Na de eerste wereldoorlog proberen architecten en ontwerpers een antwoord te vinden op de toenemende industrialisatie van de westerse maatschappij. Met gebruikmaking van de nieuwste materialen en technieken willen zij een leefomgeving scheppen die leidt naar een nieuwe samenleving in de nabije toekomst. Samenwerking met de moderne industrie lijkt een voorwaarde om dit te bereiken.

Landelijk Toscane Themadagen op dinsdag 3 september en woensdag 4 september. In deze cursus reconstrueren we het beeld van het oude Toscane aan de hand van intact gebleven restanten uit het verleden. We beperken ons tot het landelijke Toscane met kloosters, dorpen en kleine stadjes. Schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur worden in onderlinge samenhang behandeld met aandacht voor oorspronkelijk gebruik en functie.

De Beeldenstorm (1566) Themadagen op dinsdag 10 en 17 september Deze korte cursus behandelt de Beeldenstorm als aanloop naar de Tachtigjarige Oorlog. De wetenschappelijke inzichten rondom deze periode zijn de laatste decennia ingrijpend veranderd. Deze nieuwe inzichten zullen u verrassen.


Foto: Duncan de Fey

plekken in steen gehouwen Het bombardement op Nijmegen heeft in alle opzichten alleen maar voor rampen gezorgd – en tot die rampen heb ikzelf lange tijd nadrukkelijk ook de wederopbouwbouw gerekend. Er moest natuurlijk in korte tijd véél gebouwd worden. Een willekeurig doordeweeks berichtje in De Gelderlander, in september 1953: “Nemen we nu een kijkje in de verschillende straten waar druk wordt gebouwd. In de Hertogstraat is de Nederlandse Bank bijna gebouwd. Verder zijn druk aan het bouwen of gaan binnenkort starten: Van Mameren, lichtdrukinrichting; De Grood, banketbakkerij; Van der Wagt (verhuur); (...) In de Mariënburgsestraat zijn aan het bouwen: Schellekens, Van Meteren (café). Duives manufacturenhandel bouwt een pand op de hoek Mariënburgsestraat-Burchtstraat (...) Op het Kelfkensbos bouwen Tesser (lunchroom); Van der Horst (fotograaf); in de Sint Jorisstraat Wennekes (banketbakkerij); Rap (bonthandel) begint te bouwen.” De krant stond vol met lyrische beschrijvingen van de zoveelste bebouwing in straten als de bovengenoemde, precies de plekken die ik decennialang – architectonisch althans – graag meed. Het konden alleen statistisch al niet louter toparchitecten zijn die hier een compleet

stadscentrum uit de grond moesten stampen. Maar toch. Stilaan vallen mij steeds vaker her en der gebouwen op waar gestileerde creativiteit wel degelijk zichtbaar is. Zoals Garagebedrijf De Vos aan de Mariënburgsestraat. Ik ontdekte dat pas toen ik een keer in de leeszaal van de nieuwe Openbare Bibliotheek zat – dus heel lang geleden is dat niet –, terwijl het een gebouw is dat ik duizend keer gezien moet en kan hebben. Tegenwoordig heeft een autobedrijf zijn showroom in een vierkante kist van glas en staal op een ver industrieterrein. Begin jaren vijftig hoorden garages bij het winkelaanbod van een binnenstad. Er werden er dan ook meer gebouwd dan De Vos alleen. Maar dit is wel een heel mooi, geserreerd ontwerp, dat naadloos past in een straat waar op de hoek de Nederlandsche Bank stond, en waar de slagerij “Vleespaleis” heette. Het is van architect J.H. ten Have, die in naoorlogs Nijmegen meer neerzette, onder meer het Oud-Burgerengasthuis en Nieuw Maldenborgh in Hatert. Uit dit garagegebouw (toen nog met huisnummers 17-21), dat zijn deuren opende op 30 oktober 1954, spreekt postoorlogse grandeur en een stijlvolle blik naar de toekomst. Het zal

toen allicht het gangbare woord zijn geweest, maar in de officële bouwaanvraag wordt verzocht een “expositieruimte voor auto’s voor auto’s” te mogen bouwen. De auto was immers nog een exclusiviteit. In 1950 waren er in Nederland 14 auto’s per 1000 inwoners; omgerekend naar Nijmegen betekent dat, dat er hier ruim 1500 voertuigen rondreden. Toen De Vos zijn garage opende, moest de grote boost van de jaren zestig nog komen. Joop den Uyls streven uit 1963 dat de “gewone man” recht had op “een autootje voor elke deur”, was nog tien verre jaren weg. Anno 2013 zijn er in Nijmegen, met dezelfde rekensom, 75.000 auto’s. Het opvallendste aan het gebouw is natuurlijk de belettering op de dakrand. Zou enig nieuw winkelpand tegenwoordig nog zó vastgelegd worden op zijn oorspronkelijke functie? De schoenenwinkel van vandaag is de headshop van morgen. Maar hier niet. Het woord “garage” is uitgevoerd in dezelfde steensoort als de gevelplaten van het pand en vormt er zo een mooi rustig, open maar organisch geheel mee. Hier werd gebouwd om te blijven.

jos joosten

Radboud Magazine nummer 36  

Radboud Magazine is het kwartaalblad voor alumni en relaties van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you