Page 1

HAAL HET BESTE UIT JEZELF EN JE GELD

JE ZOMERS PRIJS

VLIEGTUIG VERTRAAGD

IK VERTROK

Je hebt recht op geld terug

HOE IS HET NU MET DE IK VERTREK-STELLEN?

‘Mijn man ging terug, maar ik bleef’

OP FIETSVAKANTIE

DE VOEDSELLEUGENS

• WELKE FIETS? • HOTEL OF CAMPING? • KINDEREN MEE? • BAGAGE ACHTEROP?

Laat je niet verleiden in de supermarkt

ZOMER 2017, ADVIESPRIJS € 3,95 AP

CONSUMENT

VAKANTIE

GEZONDHEID

GEEF 55-PLUSSERS EEN BASISINKOMEN

WAT DOEN WE MET DE HOND?

STAPPENPLAN TEGEN TEKENBETEN

3 % vindt een nieuwe baan

Vijfsterrenhotels voor viervoeters

Voorkom de ziekte van Lyme


Advertentie

Weten uw dierbaren wat u wenst?

Weten uw nabestaanden waar uw gegevens liggen als u er niet meer bent? En wat u voor uw huisdier wenst? Via de Hartstichting kunt u dit gratis vastleggen in het erfenisdossier. Denk bijvoorbeeld aan het verdelen van uw persoonlijke bezittingen, het opzeggen van verzekeringen, het stopzetten van abonnementen. Kortom: al die zaken die nabestaanden bij een overlijden moeten regelen. Vraag nu vrijblijvend het Erfenisdossier van de Hartstichting

Wilt u meer informatie over het Erfenisdossier of nalaten

aan via onderstaande antwoordcoupon of email:

aan de Hartstichting? Neem dan telefonisch contact met

erfenisdossierBhartstichting.nl. Het is ook mogelijk om

ons op: 070-3155574.

een digitaal Erfenisdossier aan te maken.

Onderstaande antwoordcoupon kunt u sturen naar:

Kijk hiervoor op www.hartstichting.nl/erfenisdossier

Hartstichting, t.a.v. Miriam Kolstee, Antwoordnummer 300, 2501 VB Den Haag (Postzegel niet nodig).

 Radar+

Ik ontvang graag gratis het erfenisdossier van de Hartstichting. M/V

Naam: Adres: Postcode:

Plaats:

Telefoonnummer: E-mail:

Geboortedatum:

De Hartstichting legt uw gegevens vast conform de Wet bescherming persoonsgegevens. We kunnen deze gebruiken om u te informeren over onze activiteiten en producten. Als u deze informatie niet wilt ontvangen, kunt u dat aan ons laten weten via bovenstaande adresgegevens.


VO O RWO O R D

Een brillenverkoper die je uitgebreid helpt bij het uitzoeken van een montuur. Een chef-kok die het ultieme knäckebröd voor je neus zet. Antoinette houdt van mensen met hart voor hun zaak.

F OTO G R A F I E

Sanne Tulp S T Y L I N G Ilona Jongepier V I S A G I E Bianca Fabrie B R O E K ,

B LO U S E & H O E D

C&A

Vakidioten

H

et liefst koop ik, bestel ik of eet ik bij mensen die hart voor hun zaak hebben. Ik ging met mijn moeder van 85 een bril voor haar uitzoeken en de verkoper nam ruim de tijd om monturen te pakken en te adviseren wat haar stond en wat niet. Dat waardeerde ik zeer. Je merkt en voelt: deze man houdt van zijn vak. Die vindt het heerlijk om te vertellen wat de nieuwste trends zijn, waar je op moet letten, welke monturen of glazen je vooral niet moet hebben. Bovendien nam hij daarbij niet de prijs als uitgangspunt. Daar houd ik van. Mensen met passie voor hun vak. Jaren geleden deden wij bij RADAR eens een test naar goedkope leesbrilletjes (bij Action heb je er al een voor 65 cent). Nuttig zeker, maar niet per definitie een sprankelend en visueel onderwerp voor op tv. Maar onze redactie vond twee mannen op leeftijd die vol vuur en met oprecht enthousiasme de brillen beoordeelden, die sommige goedkope

Liefde voor je werk is de mooiste vorm van klantenbinding die er is

brilletjes uit de grond van hun hart een ‘schande’ noemden, waardoor het echt leuk werd om naar te kijken. Dit soort mensen kun je treffen in kleine vakzaken, maar ook in grote warenhuizen. In sterrenrestaurants, maar ook in kleine familietentjes. Niks leuker dan een praatje te maken met iemand die vol vuur vertelt hoe hij zijn verse salades bereidt: ‘Ik rooster de broccoli altijd even en strooi er dan op het laatst een klein beetje parmezaan erover. En u kunt beter die andere dressing nemen, mevrouw, die vind ik zelf het lekkerst.’ Laatst at ik in Finland bij zo’n vakidioot – in de meest positieve zin van het woord. Zijn salades smaakten nog beter dan ze eruitzagen. Daarbij maakte hij ook nog zelf het knäckebröd, en dat was echt het beste knäckebröd dat ik ooit heb gegeten. Ik heb het recept achterhaald, zie pagina 95. Ik ben nog niet zo goed als hij, maar ik werk eraan! Als ik ooit weer in die stad kom, ga ik beslist weer naar zijn restaurant. Niet alleen omdat ik hem de klandizie gun, maar ook omdat ik zijn maaltijden niet wil missen. Liefde voor je werk – de mooiste vorm van klantenbinding die er is. Geniet van de zomer! ZOMER | 2017

3


34

Nooit meer huilen als je een uitje snijdt en meer tips en trucs voor thuis.

68

Cerian van Gestel en Annunziata Tanzarella richtten samen een kledingruilwebsite op.

88

Mara Grimm recenseert Groente!, het nieuwe kookboek van top-chef Niven Kunz. Plus recepten.

3 TIPS UIT DIT NUMMER: 1 Op fietsvakantie? Beknibbel niet op fietstassen. EĂŠn regenbuitje, en je weet waarom! 2 Een appel tussen de aardappels zorgt ervoor dat de piepers niet snel uitlopen. 3 Was je vliegtuig vertraagd en vloog je naar een bestemming verder dan 1500 kilometer? Dan heb je recht op â‚Ź 600.

28 Ride sharing is het nieuwe liften. Als je naar Berlijn of Parijs gaat, en je rijdt met iemand mee, scheelt dat geld.


c OV E R F OTO G R A F I E Sanne Tulp S T Y L I N G Ilona Jongepier V I S A G I E Bianca Fabrie K L E D I N G c & A S c H O E N E N & OT H E R S TO R I E S

En ze leven nog lang en gelukkig ... Zo laat je je relatie niet verpieteren.

64 inhoud zomer abonnement

77 Neem een jaarabonnement voor slechts € 19,95 85 Een jaarabonnement en het boek Zin en onzin in de supermarkt voor € 24,95

26

Geïnspireerd door zijn dochters begon Marcel Belt Marcel’s Green Soap.

divers

03 06 32 96 99

Voorwoord van Antoinette Cijfers & weetjes Warme Douches Colofon Klein geluk

consument, geld & maatschappij

08 11 12 14 16 26 28 39 49 50 53 68 78

Pleidooi Een basisinkomen voor 55-plussers Huishoudpot van Monica van Hooven Vliegtuig vertraagd Recht op geld terug Roamingkosten zijn afgeschaft in de EU Lesje economie Boeterente Nieuw ondernemen Marcel’s Green Soap Ride sharing is het nieuwe liften Columnist Gerhard Hormann blijft thuis Columnist Lara Aerts verliest een strijdje Hondenopvang Vijfsterrenhotel of kennel Alle beetjes helpen Haal meer uit je geld Mensenwerk ‘Wij doen het zelf!’ Vijf deskundigen over trouwen

thuis & vrije tijd

17 34 38 40 44 56

Heel Holland fietst Portretten Tips & trucs Keukenhandigheidjes De Poetsvrouw werkt vlekken weg Tuin Tien tuin-uitstapjes Fietsvakanties Alles wat je wilt weten Ik vertrok Hoe is het met de stellen uit Ik vertrek?

psyche & gezondheid

54 60 64

Jetlag Zo voorkom (en bestrijd) je het Houd teken in de gaten Voorkom de ziekte van Lyme Lang en gelukkig Laat je relatie niet verpieteren

gezond & lekker

82 86 88 95 97

De voedselleugens Zin en onzin in de supermarkt Light frisdrank Hoe ongezond is dat? Mara Grimm kiest groenterecepten Antoinette bakt het allerlekkerste knäckebröd Restjes Kip of bloemkool met currysaus ZOMER | 2017

5


C I J F E R S & WE E TJ E S

ENqUÊTE EN TEKST

Over vakanties gesproken Wat zijn je vakantieplannen? Geef je er meer geld aan uit, nu de crisis voorbij is? En rust je er lekker van uit? We vroegen het aan 29.208 leden van het RADAR testpanel.

73% GAAT oP vAKANTIE 36%

gaat twee keer dit jaar 36% gaat drie tot vier keer dit jaar

65% KAN GoED

LoSLATEN oP hET vAKANTIEADRES

53%

gaat met de auto; 40% met het vliegtuig favoriete bestemmingen: nederland: 29% spanje 15% frankrijk 14% duitsland 13% buiten europa 15%

DE CRISIS IS vooRBIJ. hEEFT DIT INvLoED oP JE vAKANTIEPLANNEN? nee zegt 81%

30%

heeft van tevoren stress om alles op tijd af te krijgen

6

ZOMER | 2017

Lotte Krijnen

R RADAN EL TESTPA

Bijna driekwart van de panelleden gaat dit jaar Honderddertig mensen gaan niet op vakantie, soms vanwege financiële of fysieke beperkinop vakantie. Het populairste vakantieland? gen. Achtenzeventig procent vindt op vakantie Negenentwintig procent kiest voor Nederland. gaan leuk, waarvan de grootste groep zelfs Op de tweede plek staat Spanje (15 procent), kiest voor ‘heel erg leuk’. Maar er zijn ook daarna komen Frankrijk (14 procent) en Duitsmensen die niet zo nodig op vakantie hoeven (8 land (13 procent). Vijftien procent gaat op procent). Een goede reden om vakantie minder vakantie buiten Europa, 40 procent van de resleuk te vinden, is als het je stress geeft. Maar pondenten is nog nooit buiten Europa geweest. liefst 44 procent geeft aan dat dat het geval is. Naar Polen en Ierland gaat nog geen 1 procent. Voor 77 procent van deze groep komt stress Niet erg verrassend: het meest gekozen reisgevooral door vooraf alles af zien te krijgen, of zelschap is de partner: tweederde gaat er met na de vakantie - het werk dat is blijven liggen zijn of haar lief op uit. Vijftien procent gaat met in te halen. Ook vliegangst en het goed onderhet gezin, 1 op de 8 viert vakantie met vrienden. brengen van huisdieren worden genoemd. 4 procent met een georganiseerde groepsreis. Sommigen benadrukken dat het meer om een Na de auto (53 procent) en het vliegtuig (40 probest leuke, gezonde spanning gaat. cent) is de camper of caravan het meest popuAchtenzeventig procent vindt het belangrijk laire vervoersmiddel. Vijf procent kiest voor om uit te rusten. Daar komt het niet altijd van: de bus en slechts 0,01 procent (twee mensen in 11 procent komt doorgaans niet uitgerust terug. dit geval) gaat liften. Heeft dat te maken met Bij wie wel uitgerust terugkomt, blijft het effect de crisis die, in zijn algemeenheid, voorbij is? vaak een behoorlijke tijd hangen: bij een derde Waarschijnlijk niet, want een grote meerderheid ‘een paar dagen’, bij 40 procent zelfs enkele van de panelleden (81 procent) geeft aan dat weken of langer dan een maand. het einde van de crisis geen invloed heeft op de Loslaten is een ander punt dat genieten van vakantieplannen. Als het al verschil maakt, dan vakantie in de weg kan staan. Twee derde lukt vooral op het uitgavenpatroon op vakantie, zegt het wel, de overige groep een beetje tot ‘hele1 op de 10 respondenten. In de open antwoorden maal niet’. Het nieuws blijft de grootste groep laten veel mensen weten dat de crisis voor hen wel volgen, maar in de meeste gevallen wel nog niet voorbij is. Daartegenover staan mensen minder intensief. Is het belangrijk om wifi te die eindelijk een camper konden kopen, of zelfs hebben op je vakantieadres? ‘Ja’, zegt een meereen huisje in Frankrijk. derheid. Gemiddeld geeft 32 procent dit jaar per persoon tussen de € 750 en de € 1500 uit aan vakantie, 3 procent geeft tussen de € 250 en € 750 uit, Jouw mening laten horen? Word lid van het 8 procent besteedt meer dan € 3000 euro aan Radar Testpanel: radartestpanel.nl vakantie(s). 78% GAAt (ook) op vakantie om uit te rusten. Hoe lang blijft Het effect Hangen? een paar dagen, zegt 32%. 11% raakt Helemaal niet uitgerust van vakantie.


advertentie

‘Hoogtepunten uit de collectie’

Rijswij. Textiel Biënnale 2017

vanaf 9 juni in Museum Jan Cunen

16 mei t/m 24 september

In Museum Jan Cunen zijn jaarlijks tien tentoonstellingen te zien die hedendaagse en klassieke kunstenaars vertegenwoordigen. Het museum wil kunst, cultuur en geschiedenis toegankelijk en beleefbaar maken, om te beginnen met de tentoonstelling ‘Hoogtepunten uit de collectie’ vanaf 9 juni en ‘Powervrouwen’ vanaf 30 september. r

Indringende beeldtaal en krachtige boodschappen: 24 internationale kunstenaars tonen beeldende kunst van textiel.

www.museumjancunen.nl

www.museumrijswij..nl

Eigentijds vervlochten met MIJ

Beeldenexpo 8XSOLO

Museum IJsselstein 10 juni t/m 17 september

Hortus botanicus Haren t/m 17 september 2017

In Eigentijds vervlochten met MIJ wordt op een verrassende manier aandacht geschonken aan de vertaalslag van het eeuwenoude vlechtambacht in moderne en hedendaagse kunst en vormgeving. Met werk van o.a. Maria Blaisse, Richard Hutten, Juul Kraijer en Asha Swillens.

De tuinen vormen een kleurrijk decor voor figuratieve en abstracte beelden van acht kunstenaars. Daarnaast is in de nieuwe Hondsrugtuin een permanent kunstwerk van Gabriel Lester geplaatst: de brug De Rimpeling.

www.museumijsselstein.nl

www.hortusharen.nl

Gerard Hordij. - Buurman en vriend van Piet Mondriaan

Donald Duc.: Het succes van een pechvogel

De kunstenaar Gerard Hordijk (1899 - 1958) woonde gelijktijdig met Piet Mondriaan in hetzelfde ateliercomplex in Parijs. In stijl, onderw r erpen en opvattingen over kunst verschilden Hordijk en Mondriaan zeer, maar dit stond een levenslange vriendschap niet in de weg. T/m 24 september te zien in Museum Flehite in Amersfoort.

Iedereen kent Donald Duck, de vrolijke eend met het korte lontje. Van 11 juni tot 24 september is geheel Duckstad nagebouwd in Strips! Museum voor het Beeldverhaal te Rotterdam.

www.museumflehite.nl

www.stichtingstrips.nl

Tōho.u Girls

Kunstdier

23 juni t/m 3 september 2017 Ontmoet een grote privécollectie traditionele kokeshi-poppen in Japanmuseum SieboldHuis. De karakteristieke handgemaakte houten poppen tonen de liefde en ambachtelijke vaardigheden van de poppenmakers uit Tōhoku. De oplettende kijker ontdekt als snel de verschillende stijlen van de dames.

www.sieboldhuis.org

Open: dinsdag t/m zondag: 11-17 uur Museum Rijswijk, Herenstraat 67, 2282 BR Rijswijk

Bezoek Donald en zijn vrienden in Strips! Kijk voor meer informatie op onze website.

Joost van den Toorn, Black Dog, Brons. Foto: Tom Haartsen

Asha Swillens, OARREMMEM WÁLD, 2016, Foto: Mo Swillens

EXPOSITIES

©Medialijn bv • 0314 76 37 35 • Rina Meijerman • www.medialijn.nl

11 juni t/m 3 september 2017 In de beeldende kunst vormen dieren al eeuwen lang een inspiratiebron voor kunstenaars. Vanaf de grotschilderingen tot vandaag de dag, de kunst zit er vol mee. Bij Galerie en beeldentuin Espace Enny tonen 13 kunstenaars hun werk. Kunstdier - door hedendaagse kunstenaars op hun eigen manier en eigen wijze.

www.espaceenny.nl - 0314 38 18 08


C O N S UM E N T

Pleidooi

VOOR EEN BASISINKOMEN VOOR 55-PLUSSERS 55-plussers worden gedwongen te solliciteren terwijl overduidelijk is dat ze geen baan zullen krijgen. Waarom geven we die mensen niet een basisinkomen? Een onvoorwaardelijk, gegarandeerd inkomen voor iedereen. Antoinette Hertsenberg legt uit waarom dat een goed idee is.

8

ZOMER | 2017


TEKST

vrijwilligerswerk is verboden

“Als je uitgaat van het aantal vacatures’, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt, ‘komt er van de 55-plussers nog maar drie procent fulltime aan het werk.’ Dat is een keihard cijfer. Een natte dweil in het gezicht van energieke, actieve vijftigers en zestigers die dolgraag weer aan het werk willen, die zich suf solliciteren, maar daar helemaal geen reactie op krijgen, of de zoveelste standaardafwijzing: ‘U past niet in ons profiel.’ Dan kun je natuurlijk een cursus solliciteren voor vijftigplussers gaan volgen. Meestal vol enthousiasme gegeven door een dertiger. Serieus gebeurd: in de eerste les werd de oudere werkloze voorgehouden vooral geen witte tennissokken aan te trekken bij een sollicitatiegesprek. Omstandig werd uitgelegd dat een curriculum vitae totaal uit de tijd is, dat er niemand meer is die door middel van een goed cv een baan krijgt. Terwijl de volgende les in zijn geheel werd besteed aan het schrijven van een goed cv. Uit de statistieken blijkt dat dit soort cursussen amper resultaat oplevert: in Oost-Groningen werd in 2004 maar liefst 4 miljoen aan uitgegeven aan reïntegratiecursussen, en dat leverde welgeteld vier mensen een baan op. Saillant detail: de mensen in kwestie zeggen zelf dat ze die baan op eigen kracht hebben gevonden.

En dus modderen al die oudere werklozen voort. Ze worden gedwongen eindeloos brieven te blijven schrijven waarvan allang duidelijk is dat die niks opleveren, ze moeten beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt en mogen dus niet zomaar nuttig vrijwilligerswerk gaan doen, en ze moeten eventuele appeltjes voor de dorst en de over-

Antoinette Hertsenberg

of nét niet kunt rondkomen. En als er dan iets mis gaat, zijn de rapen gaar. Gerard: ‘In 2013 had ik een heel hoge rekening van de tandarts liggen, die ik niet kon betalen. Dan kun je bijzondere bijstand aanvragen, dus dat heb ik gedaan. Daar gaan ze dan kijken of je zelf nog ergens een potje hebt. Dat bleek ik te hebben, in de vorm van een lijfrente die in 2022 gegarandeerd

ER wERd 4 MILjOEN UItgEgEVEN AAN REïNtEgRAtIEcURSUSSEN,

dat leverde welgeteld vier mensen een baan op waarde van hun huis opeten. En de wijze waarop ze bejegend worden is misschien nog wel het meest pijnlijk, zo vertelde Gerard (59), die tijdens de crisis zijn baan kwijt raakte: ‘Toen ik gesprekken bij de gemeente moest voeren over een bijstandsuitkering, had ik voortdurend het gevoel dat ik wat misdaan had.’ nét wel of nét niet rondkomen

Afhankelijk worden na je vijftigste, dat moet sowieso een nare ervaring zijn. Dat had je nooit verwacht en al helemaal niet gewild. Afhankelijk van een uitkering en van een waaier aan toeslagen, zodat je nét

€ 56.000 zou uitkeren. Desgevraagd bleek dat ook eerder te kunnen, alleen werd het dan € 36.000. Daar ging dan weer ruim 50 procent belasting vanaf, en 2 procent boete vanwege de vroege uitkering. Afijn, uiteindelijk bleef er € 5000 over. Ik kon er wel die tandartsrekening van betalen. Aan het einde van dat jaar kreeg ik een verrassing op de koop toe: gezien de extra inkomsten had ik dat jaar geen recht gehad op huurtoeslag. Die moest ik over het hele jaar met terugwerkende kracht terugbetalen.’ Gerard raakte op deze manier in de schulden – en kan die met zijn inkomen van € 950 per maand niet aflossen.

ZOMER | 2017

9


C O N S UM E N T

ons systeem is ongelooflijk ingewikkeld

In Nederland hebben we het sociale systeem ongelooflijk ingewikkeld gemaakt. Mensen die het al zwaar hebben, houden we gevangen in allerlei regelgeving, en het nemen van initiatieven maken we ongelooflijk ingewikkeld. Zou het mogelijk zijn om dit radicaal te veranderen? Wereldwijd wordt er gedebatteerd over een basisinkomen: een onvoorwaardelijk, gegarandeerd inkomen voor iedereen. Gratis geld dus. Veel mensen schieten direct in een reflex bij dit begrip: dat is lekker makkelijk, wie gaat er dan nog werken voor zijn geld? Maar onderzoeken wijzen uit dat dit in de praktijk geen probleem blijkt te zijn: mensen hebben van nature de

neiging om zich nuttig te maken. Ook komt uit diverse onderzoeken dat het krijgen van een basisinkomen ervoor zorgt dat er juist méér gewerkt wordt: de enige groepen die minder gaan werken zijn vrouwen die net een kind hebben gekregen en jongeren: die studeren in dat geval langer. Bijkomend voordeel van het basisinkomen, zo blijkt uit veel onderzoeken, is dat de zorgkosten kunnen dalen met zo’n acht procent. Dan heb je het over veel geld. Wat mij enorm aanspreekt in het basisinkomen is de simpelheid van het systeem. Je weet wat je krijgt, je weet wat de bodem van je inkomen is. Over alles wat je meer verdient, betaal je belasting. De rest mag je houden. Het geeft mensen hun eigen verantwoordelijkheid terug, ze kunnen eigen keuzes maken

Bijkomend voordeel van het basisinkomen IS dAt

dE zORgKOStEN KUNNEN dALEN MEt zO’N Acht PROcENt

gaan wonen. Zo raken mensen bevrijd van bemoeizuchtige overheidsinstanties, en kunnen ze voor zichzelf en voor elkaar gaan zorgen. Het werk is er simpelweg niet

Het invoeren van een basisinkomen voor heel Nederland is op dit moment nog heel ver weg, en dat begrijp ik best. Maar zouden we niet op korte termijn kunnen onderzoeken wat een basisinkomen zou betekenen voor 55-plussers zonder werk? Wat levert dit voor hen op en voor de samenleving? Op dit moment staan we als maatschappij met de rug naar deze mensen toe, we handelen alsof zij een individueel probleem hebben, terwijl het gaat om 97 procent van de werkloze 55-plussers. Een groep die zeker 500.000 mensen telt. Ze moeten gewoon maar ‘alles aanpakken’ en ‘harder zoeken’ naar werk. Maar dat werk is er simpelweg niet. Aan de andere kant is er juist heel veel werk dat nu niet gedaan wordt omdat er geen geld voor is, bijvoorbeeld in de zorg. Kunnen we proberen daar op een frisse manier naar te kijken en dit met elkaar te verbinden? twee uitzendingen en een petitie

(bijvoorbeeld minder uren betaald werk en meer vrijwilligerswerk), zonder dat ze daar rekenschap over hoeven af te leggen. Bovendien is het basisinkomen persoonsgebonden: als je met zijn tweeën gaat wonen, dan ben je beter af, want je vaste lasten kun je dan delen. Dus het stimuleert mensen om hun huizen te delen. Ze zouden niet meer worden bestraft doordat de overheid toeslagen afpakt als ze bij elkaar

10

ZOMER | 2017

In twee uitzendingen van RADAR Extra over de arbeidsmarkt voor ouderen en het basisinkomen op 22 en 29 mei jl. legden we er meer over uit. Bovendien vragen wij iedereen om de petitie te tekenen die de politiek vraagt een experiment met het basisinkomen voor werkloze 55-plussers te starten. Je kunt de RADAR Extra-uitzendingen en de petitie terugvinden op radar.extra.nl.


TEKST

GELD

Wilma van Hoeflaken

In elke RADAR+ vertelt iemand hoe zij of hij omgaat met geld, bezuinigingen, boodschappen en bankrekeningen.

Huishoudpot je bent voor jezelf begonnen, waarom? ‘Ik werkte tien jaar in de bankenwereld, en ik was daar niet meer happy. Mijn baan opzeggen durfde ik niet. Ik verdiende veel en aan het eind van de maand was het geld altijd op.’ toch nam je ontslag. ‘Eerst heb ik in een jaar € 10.000 bij elkaar gespaard om een buffer te hebben, zodat ik op zoek kon naar een andere baan. Uiteindelijk heb ik dat niet gedaan en ben ik drie bedrijven begonnen om mensen te helpen met hun geldzaken. Dat vond ik veel leuker. En het kon, want tijdens dat jaar bezuinigen ontdekte ik dat ik weinig geld nodig had.’ moest je stevig bezuinigen? ‘Ik keek eerst waar het geld heen ging. Daarna heb ik van alles aangepast. Op elk abonnement, of het nu telefoon is, televisie of de krant, krijg je korting als je belt en meldt dat je op gaat zeggen. En ik nam een andere energieleverancier. Mijn fietsverzekering heb ik opgezegd want die had ik alleen maar omdat ik te lui was om een extra slot op mijn fiets te zetten. Toen had ik per maand nog maar € 700 nodig in plaats van € 2.000. Los van het inkomen van Peter, hè.’ van € 2.000 naar € 700? ‘Eerlijk gezegd zat de grootste winst in de variabele uitgaven. Zoals reizen. Ik was nog nooit in Zeeland en Maastricht geweest, maar wel in Kenia en Mexico. We kochten ook vaak een andere auto. We gaven veel uit aan boodschappen. En we hadden een zolder vol

gadgets. Als ik iets zag, dacht ik altijd dat ik het nodig had. Achteraf vind ik dat zonde. Behalve die reizen, dat waren bijzondere ervaringen.’ je bent nog wel met je familie naar curaçao geweest. ‘Mijn moeder zei vaak dat ze graag naar Curaçao wilde om met dolfijnen te zwemmen. Zij werkte in de thuiszorg, mijn vader is met pensioen. Dat zijn niet de beste inkomens. Mijn zus heeft ook geen hoog inkomen. Toen ben ik gaan rekenen en ontdekte ik dat we best naar Curaçao konden. Ik vroeg: kunnen jullie elke maand € 15 missen? Dat konden ze wel. Toen hebben we met ons allen vijf jaar lang elke maand € 15 op een aparte bankrekening gestort. Van dat geld zijn we met z’n vieren bijna twee weken naar Curaçao geweest om het trouwjubileum van mijn ouders te vieren. Nu sparen we voor de volgende reis, als mijn vader 75 wordt.’ kocht je veel kleren? ‘Heel veel, waarvan ik de helft nooit droeg. Een kast vol, en nooit iets om aan te trekken. Dat kwam omdat ik niet goed wist wat me stond. Ik heb een jaar geen kleren gekocht. Van het geld dat ik daarmee uitspaarde, ben ik op stap gegaan met een personal shopper. Ze gaf een kleuradvies en een stijladvies, ze nam me mee naar de kapper en we gingen winkelen. Alles bij elkaar kostte dat € 1250. Nu koop ik veel minder en er zit nooit meer een miskoop bij.’

monica van hooven (35) is getrouwd met Peter (35). Hun zoon Finn is drie. Peter heeft momenteel geen werk. Monica heeft drie bedrijven om mensen te helpen met hun geldzaken. Mijn financiële huishoudster, voor particulieren, Mijn financiële vrijheid, voor ondernemers, en Cijfers & Centen, voor werkgevers die financiële problemen bij werknemers willen voorkomen.

inkomen: net onder modaal*

uitgaven per maand: Hypotheek Energie Wegenbelasting Zorgverzekering Overige verzekeringen Mobiele telefoon Internet/tv/vaste telefoon Reserveren voor tegenvallers Boodschappen Uitgaan

€ 600 € 100 € 42 € 200 € 115 € 22 € 29 € 200 € 400 € 150

*1 keer modaal is € 36.500 bruto per jaar

ZOMER | 2017

11


C O N S UM E N T

VERtRAgINg? geld terug! Als je vlucht flink vertraagd is, of geannuleerd, heb je vaak recht op een vergoeding. Dat kan zelfs om € 600 gaan. Maar daar moet je wel wat voor doen. En een lange adem hebben.

h Dieuwke:

‘IK hEB DE CLAIM vIA EUCLAIM INGEDIEND oMDAT IK DAChT DAT IK NIET SERIEUS GENoMEN ZoU woRDEN DooR Zo’N GRoTE MAATSChAPPIJ’

et was vroeg in de ochtend toen studente sociologie Dieuwke Zwier (21) in augustus vorig jaar vol goede zin de vertrekhal van Schiphol binnenstapte. Met een groep vriendinnen had ze bij TUI fly een vlucht geboekt naar Palma de Mallorca voor een weekje zon, zee en strand. Het goede humeur sloeg om toen zij en haar vriendinnen te horen kregen dat het toestel waarmee ze zouden vliegen een technisch mankement had. Vanuit Spanje moest een reservetoestel worden overgevlogen, in plaats van 8.00 uur werd de vertrek tijd 18.00 uur. ‘Alhoewel we netjes werden ondergebracht in een nabijgelegen hotel waar we een kamer en een lunch kregen, baalden we wel enorm, omdat dit ons bijna een hele vakantiedag kostte terwijl we maar iets meer dan een week zouden gaan.’ In de hotelkamer wist een van de vriendinnen, een rechtenstudente, zich te herinneren dat er een compensatieregeling bestond voor passagiers die te maken krijgen met vertragingen langer dan drie uur. Zwier: ‘Dat hebben we via internet even verder uitgezocht. We zouden na de vakantie per persoon € 250 kunnen claimen bij TUI. Dat zorgde ervoor dat we nog enigszins ons goede humeur behielden.’ cHeck de app air passenger rigHts

Sinds februari 2005 zijn Europese luchtvaartmaatschappijen verplicht om klanten in het geval van annulering en vertragingen financieel te compenseren. De vergoedingen van € 250, € 400 en € 600 zijn opgenomen in de EU-Verordening 261/2004 12

ZOMER | 2017

(zie kader). Cees van Dam, hoogleraar mensenrechten, aansprakelijkheidsrecht en consumentenrecht, kan zich de periode van vóór de verordening nog goed herinneren. ‘Luchtvaartmaatschappijen gingen vaak zeer onvriendelijk om met hun klanten. Vluchten werden bijvoorbeeld zwaar overboekt waardoor passagiers kort voor vertrek te horen kregen dat ze niet mee konden. Of vluchten werden geannuleerd omdat de toestellen op een voor de maatschappij financieel aantrekkelijkere route werden ingezet.’ Die tijden zijn volgens Van Dam dan weliswaar in Europa zo goed als voorbij, maar in de rest van de wereld ligt dat anders. ‘Daar geldt alleen het Verdrag van Montreal waarmee je in het beste geval bij vertragingen alleen recht hebt op vergoeding van de daadwerkelijk geleden schade.’ Van Dam heeft een app ontwikkeld, Air Passenger Rights, waarmee passagiers kunnen nagaan wat hun rechten zijn en hoe ze hun recht kunnen halen. Dat dat laatste soms niet meevalt, hoort Van Dam geregeld. ‘Er zijn nogal wat maatschappijen die heel moeilijk doen bij het uitkeren van de compensatie. Daarbij sturen ze dan aan op een juridische procedure. Dat schrikt veel consumenten af. Je kunt ook aankloppen bij de Inspectie Leefomgeving en Transport, maar ook daar krijgen consumenten geregeld nul op het rekest.’ Tot slot is het nog een optie om het uit te besteden bij een zogenoemde claimhandler. ‘Dat zijn bedrijven die voor jou je recht gaan halen. Ze werken meestal op basis van no cure, no pay. Als het hun wel lukt, betaal je een percentage van het compensatiebedrag, meestal zo’n 20 tot 30 procent.’


TEKST

Richard Hassink

Verordening 261/2004

wanneer is er sprake van overmacHt?

De grootste claimhandler in Nederland is EUclaim. Het bedrijf, dat ook actief is in Duitsland en Groot-Brittannië, helpt jaarlijks tienduizenden Nederlandse passagiers bij het krijgen van hun vergoeding. ‘Daarbij gaan we zelfs zover dat we soms tegenover de vliegmaatschappij in de rechtszaal staan. Bijvoorbeeld als een maatschappij zich beroept op overmacht en wij daar anders over denken’, vertelt vliegtuigexpert Paul Vaneker van EUclaim. Uiteindelijk weet de claimhandler 97 procent van alle claims tot een voor de consument goed einde te brengen. ‘De rechtszaken gaan vaak over het grijze gebied. Soms is het duidelijk dat er sprake is van overmacht, bijvoorbeeld bij extreem slechte weersomstandigheden. Maar regelmatig ligt het niet zo zwart-wit. Zo gebeurt het dagelijks dat passagiers wel inchecken maar niet boarden, waardoor hun bagage voor vertrek van boord gehaald moet worden. Daardoor ontstaan vertragingen. Onduidelijk is of de maatschappij daarvoor verantwoordelijk is. En dan zijn er nog de zogenoemde knock-on-vertragingen die ontstaan als vluchten vertraging oplopen omdat een eerdere vlucht vertraagd wordt door een buitengewone omstandigheid. Ook daar kan verschil van inzicht over bestaan.’ lucHtvaartmaatscHappijen moeten niet zeuren

EUclaim zag het aantal vertragingen en annuleringen in Europa in 2016 afnemen. De afdeling Flight Intelligence die dagelijks 13 miljoen vlucht-, nieuws- en weergegevens analyseert, constateerde zelfs een daling van 9 procent. ‘Maar dat was voor het overgrote deel te danken aan het goede weer. Als je die factor eruit filtert, zie je zelfs een stijging van 18 procent van het aantal verwijtbare annuleringen en vertragingen.’ Daarvoor waren volgens Vaneker vooral TUI Nederland, Easyjet en Vueling verantwoordelijk. Zo kampte TUI met veel technische problemen en een te krappe vloot en heerste er bij de Spaanse prijsvechter Vueling een organisatorische chaos. Bij Easyjet staakte in augustus

Bij een vertraging vanaf twee uur is een luchtvaartmaatschappij verantwoordelijk voor een goede service aan gedupeerde passagiers: eten, drinken en waar nodig een hotelovernachting. Bij een vertraging van drie uur of langer waarbij geen sprake is van een buitengewone omstandigheid, hebben passagiers ook recht op een financiële vergoeding. Bij vluchten binnen de EU is dat € 250 (tot 1500 km) en € 400 (vanaf 1500 km); bij vluchtbestemmingen buiten de EU liggen de compensatiebedragen op € 250 (tot 1500 km), € 400 (vanaf 1500 tot 3500 km) en € 600 (vanaf 3500 km). ook bij annuleringen vanaf twee weken voor vertrek kun je recht hebben op vergoeding. Lees meer over de voorwaarden op rechtenvanvliegtuigpassagiers.nl of download de gratis app Air Passenger Rights.

het personeel drie keer, wat leidde tot 52 annuleringen. Vaneker: ‘De maatschappij weigert over de brug te komen, maar zal dat toch moeten want een staking van eigen personeel is geen buitengewone omstandigheid.’ Sowieso vindt de vliegtuigexpert dat luchtvaartmaatschappijen niet moeten zeuren. ‘Uiteindelijk is slechts een op de 200 vluchten verwijtbaar vertraagd of geannuleerd. Als iedereen zou claimen, kost dat jaarlijks niet meer dan 170 miljoen euro. Dat is peanuts als je bedenkt dat alleen al bij de vluchten van en naar Nederland 3,5 miljard euro aan brandstof uitgegeven wordt. En dan blijkt ook nog eens uit onderzoek dat slechts de helft van de gedupeerde passagiers een claim indient.’

Slechts de helft van alle gedupeerde passagiers dient een claim in, blijkt uit onderzoek

En als de trein te laat is?

kregen dieuwke en Haar vriendinnen geld terug?

ook de treinwereld kent een compensatieregeling voor vertragingen. Thalys biedt vergoeding vanaf een halfuur vertraging en ICE International, Intercity Brussel, Intercity Berlijn, EuroNight en Eurostar vanaf een uur vertraging. De vergoedingen zijn geen vaste bedragen maar percentages van de ticketprijzen. vaak kun je kiezen uit geld of tegoedbonnen; de vergoeding in tegoedbonnen ligt meestal hoger dan in geld. Lees meer op nsinternational.nl

Het toestel waarmee Dieuwke Zwier en haar vriendinnen naar Palma de Mallorca vlogen, vertrok uiteindelijk pas om 23.00 uur, na een vertraging van 15 uur. De studente diende na haar vakantie een claim in, via EUclaim. Met succes, want vier maanden later kreeg ze het compensatiebedrag van € 250 minus de kosten bijgeschreven op haar rekening. ‘Waarom ik het niet zelf heb gedaan? Ik had het idee dat ik als individu niet serieus genomen zou worden door zo’n grote maatschappij, maar dat was in dit geval onterecht. Een paar meiden hadden hun claim rechtstreeks bij TUI ingediend en die kregen ook hun compensatiebedrag uitgekeerd.’ Van één ding baalt ze een beetje. ‘Dat Palma de Mallorca slechts 1400 km vliegen is’, grinnikt ze. ‘Bij 1500 km hadden we ieder recht gehad op € 400.’ ZOMER | 2017

13


C O N S UM E N T

gRAtIS ROAMINg binnen de EU Bellers in het buitenland kregen tot nu het advies: zorg dat roaming uitstaat op je telefoon. Vanaf 15 juni zullen de meeste Nederlandse providers een ander advies geven: zet je roaming aan. Hoe zit dat? wat is roaming eigenlijk?

Roaming betekent letterlijk ‘zweven’ of ‘dwalen’. Zonder roaming ben je gebonden aan het netwerk van de mobiele provider bij wie jij een abonnement hebt afgesloten. Als roaming aanstaat op je telefoon, dan kan je telefoon letterlijk ‘ronddwalen’ en gebruikmaken van een netwerk van een andere mobiele provider met wie jouw eigen mobiele provider afspraken heeft gemaakt. Je hoeft dat zelf allemaal niet uit te zoeken, je telefoon zoekt zelf naar een netwerk waarbij dit mag met jouw abonnement.

Instagram, YouTube, Spotify, Google Maps, verkeersinfo, weerdiensten, e-mail, routeplanners en Netflix. Daarnaast vindt er nog allerlei ongemerkt dataverkeer plaats op de achtergrond, zoals updates, downloads en het synchroniseren van foto’s en gemaakte filmpjes.

waarom moe(s)t ik roaming uitzetten?

wat verandert er per 15 juni 2017?

Tot nu toe ging roaming gepaard met hoge kosten, aangezien je gebruikmaakt van het mobiele netwerk van een buitenlandse mobiele provider. De kosten voor bellen en sms’en vielen in het geval van EU-landen nog wel mee, een paar cent per minuut of sms. Maar de kosten voor data waren al gauw 5 tot 70 cent per MB, waardoor je bij normaal gebruik zo 5 tot 10 euro per dag kwijt was.

Vanaf 15 juni 2017 mogen de mobiele providers geen extra kosten meer aan hun klanten berekenen voor elke vorm van roaming in alle EU-landen. Dat geldt dus voor data, maar ook voor telefoongesprekken en sms-berichten. Dit is bepaald in een wetsvoorstel van de Europese Commissie, dat in 2015 door het Europees parlement is aangenomen. Alle telecomproviders in de EU dienen zich hieraan te houden. Kortom, na 15 juni (en bij een aantal providers al voor 15 juni) hoef je je geen zorgen meer te maken over je roamingkosten en kun je de instelling voor dataroaming activeren (en voor altijd aan laten staan, ook in Nederland).

waar Heb ik data-roaming voor nodig?

Data- of internetroaming heb je nodig om te internetten, maar ook om gebruik te maken van programma’s als WhatsApp, Facebook, Snapchat, 14

ZOMER | 2017


TEKST

verandert er ook wat voor roaming in de landen buiten de eu?

Hoef ik dan niet meer te betalen voor datagebruik en telefoongesprekken in Het buitenland?

Je betaalt in elk geval niets extra’s voor roaming. Je betaalt in alle EU landen hetzelfde volgens je abonnement. De Europese Commissie noemt dit dan ook ‘Roam like at home’. Dat geldt ook voor als je gebeld wordt en je buiten Nederland in een EU-land verblijft, de beller betaalt niets extra’s en jijzelf ook niet. Anders wordt het als je naar een buitenlands EU-nummer belt, het maakt niet uit of je vanuit Nederland of in het desbetreffende land bent, hiervoor betaal je het internationale tarief van je provider. Nu is dit ook weer een mooie gelegenheid om mee te concurreren en bieden sommige providers hier ook gratis belminuten voor aan in je bundel. Zo krijgen gebruikers van Robin Mobile bovenop hun maandabonnement elke maand een gratis tegoed met 100 belminuten of sms’jes om vanuit Nederland naar 45 buitenlandse bestemmingen te bellen of sms’en. kan ik in Het buitenland dan zoveel gebruik maken van mijn data als ik maar wil?

Zolang je nog niet over de datalimiet van je bundel heengaat, maakt het niet uit of je die in Nederland verbruikt of in een ander land in de EU. Om misbruik te voorkomen, heeft men wel een limiet ingesteld aan de tijd dat je de bundel in een ander EU-land gebruikt. Deze is vastgesteld op 25 procent van je abonnement, wat dus neerkomt op een totaal van 4 maanden. Genoeg om paar keer op vakantie te gaan en enkele stedentrips, maar niet als je elke dag voor je werk op en neer reist naar een buurland. is Het slim om mijn abonnement nog te wijzigen?

Dat is sterk afhankelijk van hoe vaak en hoeveel je gebruik zou gaan maken van een mobiel netwerk buiten Nederland, in de EU. Als dit namelijk maar een paar dagen per jaar zou zijn, is het misschien verstandiger om te kijken of je je databundel voor een bepaalde periode kan verhogen of eenmalig een aantal MB aan data af kunt nemen. Deze bundels zijn vaak niet zo heel voordelig, dus is het verstandig om aan het rekenen te slaan en je eventuele verbruik met zo’n bundel te vergelijken met het ophogen van je databundel bij je abonnement.

Sander van der Heide

NA 15 JUNI KUN JE ZoNDER RoAMINGkosten je telefoon gebruiken in eu-landen

Een aantal landen in Europa is geen lid van de EU, maar vallen bij de meeste providers ook onder de roamingfree-regeling. Het gaat dan om landen als Noorwegen, IJsland, Zwitserland, Turkije, Servië, Albanië en Monaco. Toch is het goed om dit voor je vakantie te controleren, want het verschilt per provider. Bij T-Mobile is Zwitserland bijvoorbeeld niet inbegrepen, aangezien de telecomtarieven daar een stuk hoger zijn dan in de andere genoemde landen die niet onder de EU vallen. Voor de landen buiten Europa zien we bij de meeste providers geen veranderingen voor de roamingkosten; die blijven dus hoog. en wat moet ik betalen als ik mijn limiet overscHrijd?

Hoe zet ik roaming eigenlijk aan? Dit verschilt per telefoon. Meestal staat roaming voor telefoongesprekken en sms’jes al standaard aan en moet je dataroaming apart aanzetten. Over het algemeen kun je dit ergens bij de netwerkinstellingen terugvinden. Op een iPhone ga je naar Instellingen > Mobiel netwerk > Opties Mobiele data. Zie je hier in het grijs vermeld staan ‘Roaming uit’, dan selecteer je de optie en kun je Dataroaming aanzetten. Op een Androidtoestel ga je naar Instellingen > Draadloos en netwerken en krijg je de optie ‘Meer” te zien. Druk hierop en kies dan voor Mobiele netwerken. Hier kun je dan Gegevensroaming aanzetten.

Het is niet zo dat je opeens weer roamingkosten moet betalen als je door je belminuten of data heen bent. Ook hier geldt weer hetzelfde als wat er in Nederland zou gebeuren als je over je limiet heengaat: je betaalt een extra tarief of bij het overschrijden van te veel data wordt de datasnelheid verlaagd of kun je de resterende maand geen gebruik meer maken van data. Vaak kun je voor die gelegenheid ook een extra bundel aanschaffen. zullen de tarieven voor nieuwe abonnementen per 15 juni 2017 worden aangepast?

De afgelopen maanden heb je al kunnen merken dat sommige providers hun tarieven al hebben aangepast, in positieve zin. Lagere prijzen of juist meer data en belminuten voor dezelfde prijs. Dit heeft indirect te maken met het verdwijnen van de roamingkosten. Uiteindelijk zie je dat niet alleen de roamingkosten gelijk worden getrokken, maar dat dit ook zijn effect heeft op de stabilisering van de prijzen voor abonnementen tussen verschillende EU-landen. Zo was in 2016 een gemiddeld abonnement voor 600 min bellen, 200 sms en 1 GB data in Hongarije nog boven de 70 euro per maand en een vergelijkbaar abonnement in Estland nog geen 10 euro. In Nederland lagen de tarieven voor een vergelijkbaar abonnement rond de 25 euro en dit jaar liggen deze dus al lager. ZOMER | 2017

15


L E S J E E C O N OM I E

Boeterente Als je je hypotheek oversluit of versneld aflost, betaal je meestal boeterente. Veel banken hebben een te hoge boete berekend. Goed nieuws: dat geld kun je terugkrijgen.

sinds 14 juli 2016 zijn er nieuwe regels

Dat boeterentes vaak onredelijk hoog zijn, is al minstens tien jaar bekend. Banken kwamen er echter mee weg. Enerzijds doordat boeterente op zo’n ingewikkelde manier wordt berekend dat een doorsnee woningbezitter het niet kan narekenen. Anderzijds doordat er geen specifieke wettelijke regels waren om de boeterente te berekenen. Sinds 14 juli 2016 zijn die regels er wél. Uit recent onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) blijkt dat hypotheekbanken ook na die tijd nog te hoge boeterentes in rekening brachten. Terwijl de boeterente niet hoger mag zijn dan het financiële nadeel van de bank. Wie sinds 14 juli vorig jaar te veel heeft betaald, heeft recht op teruggave van het te veel betaalde bedrag, stelt de AFM. Alle banken hebben vervolgens toegezegd dat ze voor deze klanten opnieuw de boete­

wordt de boeterente nu juist berekend?

Je zou verwachten dat banken inmiddels de boeterente op de juiste manier berekenen. Op 15 mei presenteerde de Consumentenbond en de onafhankelijke online hypotheekadviseur ikben­ frits.nl in het tv­programma Radar een onder­ zoek waaruit bleek dat banken nog steeds te veel boeterente vragen. De banken geven dit zelf ook toe en zeggen dat ze bezig zijn met het aanpassen van hun systemen. De Consumenten­ bond en ikbenfrits.nl blijven de berekeningen de komende tijd toetsen. Het betekent dat mensen die hun hypotheek hebben overgesloten of daarmee bezig zijn, alert moeten blijven. Wie na 14 juli vorig jaar boeterente heeft betaald, zou nog dit jaar een nieuwe berekening moeten krijgen. Gebeurt dat echt? Vertrouw daar niet blindelings op. Voor wie vóór 14 juli 2016 boeterente betaalde, ligt het nog ingewikkelder. Vooralsnog zijn banken niet van plan om voor deze klanten een nieuwe berekening te maken. Misschien is een gezamenlijke actie het effectiefst. Je kunt je aansluiten bij Oversluitclaim (oversluit­ claim.nl), die een collectieve procedure voor­ bereidt. Meedoen kost € 15 plus 10 procent van de schadevergoeding. Het is te proberen.

TEKST

Sinds 14 juli vorig jaar boete betaald? Dan krijg je zeker geld terug

rente berekenen. Voor 31 december 2017 weten deze klanten of ze geld terugkrijgen, zeggen de banken. Het kan om veel geld gaan. Doordat de hypotheekrente sinds 2011 sterk gedaald is ging de boeterente omhoog. Volgens de VEH was de gemiddelde boete in 2012 € 2.650 en in 2016 ruim € 10.500. Hoe veel je daarvan terugziet, hangt af van de hoogte van de hypotheek, de rente en de looptijd. Sommige mensen zullen niets of maar een paar euro terugkrijgen, anderen duizenden euro’s.

Wilma van Hoeflaken

Een hypotheekbank lijdt financieel nadeel als mensen hun hypotheek eerder aflossen dan was afgesproken, of als ze hun hypotheek onder­ brengen bij een andere hypotheekbank. De bank had er immers op gerekend dat de woning­ bezitter nog jarenlang rente zou betalen, maar nu kan de bank naar die rente fluiten. Als compen­ satie voor die misgelopen rente, brengen banken ‘boeterente’ in rekening. Dat banken kosten in rekening brengen, is niet zo gek. De bank heeft een contract met de klant en de klant breekt dat contract open. Wat wel gek is, is dat banken veel te hoge boeterentes in rekening brachten. De boete is vaak een stuk hoger dan de financiële schade die de bank lijdt.

16

ZOMER | 2017


T E K S T Lara Aerts F OTO G R A F I E Marijn

P O RT R E T T E N

Scheeres

Heel Holland fietst Is er eigenlijk weleens wetenschappelijk onderzoek naar gedaan waarom wij Hollanders massaal fietsen? Van de tweejarige Silke en haar loopfietsje tot Andrea en haar elektrische exemplaar. ‘Als ik een dag niet heb gefietst, voel ik me niet lekker.’

ZOMER | 2017

17


gijs (36) en silke (2)

‘vAN Zo’N LooPFIETS KRIJGT ZE EEN GEvoEL vooR BALANS, ZIJwIELTJES ZIJN STRAKS NIET NoDIG’

gijs de vente (36, teamleider op de intensive care) en silke (2) ‘Als we naar buiten gaan, is het handig om Silkes loopfietsje mee te nemen. De bewegingen op zo’n fiets zitten tussen lopen en fietsen in. Ze houdt het dus langer vol dan als ze moet lopen, waardoor haar actieradius groter wordt. Ze zit ook vaak in een rugdrager of kinder wagen waar het fietsje aan vastgeklikt kan worden voor onderweg. Haar twee oudere broers hebben de loopfiets ook veel gebruikt. Op vakantie in Frankrijk reden ze ermee de berg af, ze remden met hun voeten. Als kinderen net beginnen met zo’n loopfietsje, hebben ze hun twee voeten op de grond. Maar na een tijdje komen ze erachter dat ze gewoon door rijden als ze na een aanloop hun benen omhoog houden. Daardoor krijgen ze een goed gevoel voor balans, en kunnen ze veel eerder op een normaal fietsje gaan rijden. Zijwieltjes zijn dan niet nodig, hebben we bij de jongens gemerkt. Bij Silke gaan we die fase ook overslaan. Zelf gebruik ik een single speed – een racefiets zonder versnellingen – voor vervoer in de stad. Hij is snel en simpel: ik kan er hard mee fietsen en er zitten geen versnellingen op die stuk kunnen gaan. Toen ik hem kocht had-ie een kaal frame. Pas na het roesten heb ik hem bewerkt. Ik rijd er elke dag mee naar mijn werk. Ik begin vroeg, dus ik fiets ’s ochtends door een stille stad. Het is lekker om fris en uitgewaaid aan de dag te beginnen.’

18

ZOMER | 2017


andrea godschalk (44, docent) en dennis (48, portier), luca (14) en sem (12) Andrea: ‘Ik was nooit een sporter, ik vond er niks aan. Maar toen ik een burn-out kreeg wilde ik toch gaan bewegen. ‘Joh, pak mijn elektrische fiets eens’, zei mijn schoonvader. Ik reed de stad uit, de dijk op, en er ging een wereld voor me open. Ik was helemaal in de gloria. Die vrijheid! Ik had de smaak te pakken en kocht een elektrische Sparta voor € 2000. Hij kan ongeveer 25 kilometer per uur. Ik fiets nu elke dag. Mijn man zag hoe leuk ik het vond, en wilde er zelf ook eentje: dat werd een tweedehands Giant van € 800. Op onze vrije ochtenden maken we samen tochtjes. We wonen in Purmerend en fietsen naar Volendam, Edam en Monnickendam. Zelfs als we naar Amsterdam moeten, pakken we de fiets. We rijden zo het centrum in. En onderweg gaan we vaak ergens picknicken. Het fietsen is nu bijna een verslaving. Als ik een dag niet heb gefietst, voel ik me niet lekker. Mijn schoonouders zijn nog fanatieker. Ze kennen de leukste routes. We trekken er ook vaak samen op uit. Ik vind het bewonderenswaardig dat ze op hun leeftijd nog zo actief zijn. Volgens mij is de liefde voor het fietsen genetisch: mijn zoon Sem wil nu ook een elektrische fiets. Intussen pakt hij steeds de mijne als hij even ergens heen moet. Luca, onze zoon met het syndroom van Down, houdt niet zo van bewegen, maar is dolgelukkig met zijn driewieler. Hij fietst er samen met Dennis elke dag mee naar school. Ik vind het doodeng, want als hij geen zin meer heeft stapt hij ook zomaar af. ‘Kijken en remmen’, roep ik hem altijd na. Hij trekt zich er niks van aan. Het fietsen heeft hem veel zelfvertrouwen gegeven.’

andrea (44)

‘IK REED DE STAD UIT, DE DIJK oP, EN ER GING EEN wERELD vooR ME oPEN. IK wAS hELEMAAL IN DE GLoRIA’


jetze (26)

‘hANDBIKEN voND IK LEUK EN IK KoN hET GoED, NU STAAT MIJN hELE LEvEN IN hET TEKEN vAN wEDSTRIJDEN’ jetze plat (26), paralympisch handbiker en triatleet ‘Ik ben geboren met twee onvolgroeide benen, mijn eerste handbike had ik al op mijn vierde, om mee naar school te fietsen. Ik woonde op het platteland, en net als alle andere kinderen speelde ik buiten, klom in bomen en sprong over slootjes. Ik had een prothese voor mijn rechterbeen, en om mijn benen te compenseren werden mijn armen heel sterk. Het handbiken vond ik leuk en het ging me goed af, dus ik koos het ook als sport. Later werd het topsport en sindsdien staat mijn leven in het teken van trainingen en wedstrijden. Eerst had ik er nog een baan naast: ik werkte als instrumentenmaker en monteur van rolstoelen en handbikes. Om me volledig te kunnen richten op de EK’s, WK’s en Paralympische Spelen ben ik met werken gestopt. Mijn handbike koop je niet zomaar in de winkel. Vooral de zitkuip is belangrijk, die wordt precies op maat gemaakt door Frank Jol, die ook de sportprotheses maakt voor andere Nederlandse paralympische sporters. Mijn oude collega’s zie ik nog vaak; zij zijn degenen die mijn handbike en de zitkuip perfect afstellen voor de races. Daar komt een hoop bij kijken en het is handig dat ik een deel van het sleutelwerk zelf kan doen. Naast mijn huis heb ik een grote schuur waar mijn verschillende handbikes in staan: een voor de wegwedstrijden, een voor de triatlons en een aantal om mee te trainen. Ik train minstens twee keer per dag op de weg, en daar komt nog krachttraining bij. Ik woon nog steeds landelijk, dus ik rijd zo vanuit mijn huis de dijk op. Het is hier prachtig en onderweg kom ik alle mogelijke fietsers tegen. Die ik natuurlijk allemaal keihard voorbijga.’

20

ZOMER | 2017


Femke de harde (39, eigenaresse van verhuisdieren), zoontje pelle (3) en honden tom en big ‘Na Pelles geboorte kon ik niet wachten om weer mobiel te zijn met hem en de honden. Ik kon ze niet alle drie op een gewone fiets vervoeren, dus kocht ik een bakfiets. Toen we nog in de stad woonden, nam ik Pelle en de honden mee naar het park, de kinderboerderij en naar mijn ouders die vaak oppassen. Inmiddels woon ik in Edam en fietsen we naar het strandje, de crèche of de boot om te varen. Voor de veiligheid heb ik in de bakfiets riemen voor de honden gemonteerd, anders kukelen ze eruit als ik rem. In de stad val je niet op met een bakfiets, daar rijden er zo veel rond. Hier is dat anders. Mensen spreken mij geregeld aan over mijn bakfiets omdat het logo van Verhuisdieren erop staat. Er wonen hier veel honden- en kattenliefhebbers, die denken soms dat ik dieren verhuis met de bakfiets. Dan leg ik ze uit dat Verhuisdieren een matching site is voor mens & dier en hebben we meteen een leuk gesprek. We wonen in een huis in het oude centrum en de bakfiets staat als ik thuis ben voor het raam. Er komen in Edam veel toeristen, die zie ik soms rond, op of zelfs in de bakfiets poseren voor de foto. Onze kat ligt meestal voor het raam, en ook dat vinden ze een mooi, Hollands plaatje: huisje, bakfiets en een kat die ligt te spinnen. Laatst stopte er zelfs iemand die rondleidingen geeft in het dorp bij ons huis om aan een groep Chinezen te laten zien hoe populair de bakfiets in Holland is.’

femke (39)

‘IK hEB ER RIEMEN vooR DE hoNDEN IN GEMoNTEERD, ANDERS KUKELEN ZE ERUIT ALS IK REM’


ranès rioza (23) studeert aardwetenschappen en doet stunts op zijn eenwieler

ranès (23)

‘AAN hET KAMPIoENSChAP RACEN oP EENwIELERS DoE IK NIET MEE, IK FoCUS ME oP DE TRUCS’

22

ZOMER | 2017

‘Mijn vader is vroeger straatartiest geweest en kocht ooit een eenwieler voor mijn zusje. Haar leraar was heel goed en ik dacht: wat hij kan, wil ik ook. Ik kreeg rond mijn elfde ook een eenwieler en ging oefenen. Ik houd van activiteiten waarbij balans belangrijk is, en ik was altijd al gefascineerd door fietsen. Je groeit er in Nederland mee op. Je bent in de buitenlucht, het is niet vervuilend en je bereikt er iets mee: je komt van A naar B. Eerder heb ik ook aan wielrennen en mountainbiken gedaan en ik heb een fixie. Dat is een racefiets zonder versnellingen en remmen waarvan de pedalen doordraaien. Je moet dus remmen door tegendruk te geven op de pedalen. Een fixie is lichter dan een racefiets, en je kan er trucjes mee doen. Maar ik vind ’m vooral mooi en hip. Mijn favoriete fiets om trucs mee te oefenen is toch een eenwieler. Ik ben daar beter in dan in de andere vormen van fietsen. Na lang oefenen lukken de trucs en dat geeft een geweldig gevoel. De eerste jaren deed ik vooral aan downhill muni: zo hard mogelijk op een eenwieler een berg af. Ik ging ervoor naar Limburg of de duinen. Later begon ik aan freestyle; dan doe je trucs op een vlakke ondergrond waarbij je bijvoorbeeld je voeten op het wiel plaatst in plaats van te trappen op de pedalen. Dit kan vooruit, maar ook achteruit, zijwaarts of staand. Rond mijn vijftiende trainde ik zo’n zes, zeven uur per week. Inmiddels is dat minder omdat ik het druk heb met mijn studie. Wereldwijd zijn er veel mensen die freestylen, maar in Nederland is die groep klein. Wat wel groeit in Nederland is het racen op eenwielers, hiervoor wordt jaarlijks een Nederlands kampioenschap georganiseerd. Ik houd me daar niet mee bezig, ik focus me op de trucs. Je kan het zo moeilijk maken als je wil, ik ben dus nog lang niet uitgeleerd.’


Op de

tRAPPERS

Nederland heeft meer fietsen dan inwoners. Prima, want fietsen is gezond. Onderzoekers aan de Universiteit van Utrecht berekenden zelfs dat je voor elk uur dat je fietst, gemiddeld een uur langer leeft.

een tochtje a day, keeps the doctor away

Bewegen is goed voor de gezondheid, dat weten we allemaal. Maar hoe gezond is fietsen nou precies? De Fietsersbond schreef er een boekje over: Fietsen als medicijn. het is online te downloaden via fietsersbond.nl. verschillende fietsende mensen vertellen hoe zij gezonder werden door gebruik van de tweewieler, artsen en wetenschappers lichten de heilzame werking van fietsen toe. volgens hen werkt fietsen tegen depressie, overgewicht, hart- en vaatziekten, diabetes en stress. verder zou fietsen goed zijn voor de hersenen. op de site van de Fietsersbond vind je een pagina met onderzoeken die een positief verband tonen tussen fietsen en gezondheid. Zo zou fietsen de kans op bepaalde vormen van kanker voorkomen,

hebben reumapatiënten baat bij fietsen en kan fietsen lage rugpijn verminderen of verhelpen. Meer info: fietsersbond.nl. onderzoekers aan de Universiteit van Utrecht berekenden zelfs dat je voor elk uur dat je fietst, gemiddeld een uur langer leeft. Je zou bijna vergeten dat je ook gewoon nog voor je plezier kunt fietsen. let op je houding

Een goede fietshouding is heel belangrijk. het is per fiets en fietser verschillend hoe je het beste je fiets kunt afstellen; laat je voorlichten door de fietsenmaker. Krijg je ondanks het opvolgen van de adviezen toch klachten? Ga dan naar een fysiotherapeut en laat eventueel een bewegingsanalyse uitvoeren. Blijf in elk geval niet met pijnlijke knieën, polsen, nek of rug of welk ledemaat dan ook doorfietsen.

wE fIEtSEN PER PERSOON gEMIddELd zO’N

880 kilometer per jaar

kilometers tellen

op fietstelweek.nl lees je leuke feitjes die verzameld zijn in de derde week van september 2016, toen 30.000 fietsers in Nederland hun kilometers en routes bijhielden. wil je meedoen aan de meting van september 2017? Download dan de app op je telefoon.

NAAR SchAttINg zIjN ER MEER dAN 22,5 MILjOEN fIEtSEN IN NEdERLANd. Gemiddeld bezit elke

Nederlander dus ruim 1,3 fietsen

ZOMER | 2017

23


is het een bedrijFsFiets?

werknemers die regelmatig de fiets naar hun werk nemen, verzuimen gemiddeld een dag per jaar minder dan hun niet fietsende collega’s. hoe vaker men fietst en hoe langer de afstand, hoe lager het ziekteverzuim. De overheid stimuleert fietsend forenzen door fiscale maatregelen: • werkgevers die een fiets geven of ter beschikking stellen voor woon-werkverkeer mogen onder voorwaarden de btw (gedeeltelijk) aftrekken. Meer info: belastingdienst.nl. overigens mogen de werknemers die fiets ook privé gebruiken. • Ben je zzp’er? ook dan zijn er gunstige belastingmaatregelen: fiets je naar je werk met een privéfiets, dan mag je voor elke kilometer € 0,19 als kosten opvoeren. Je kunt echter ook een bedrijfsfiets kopen, mits je kunt aantonen dat je die fiets voor minstens 10 procent zakelijk gebruikt. Stel dat je de fiets voor de helft privé gebruikt en voor

de helft zakelijk, dan mag je 50 procent van het aankoopbedrag (ex btw) als kosten opvoeren. hetzelfde geldt voor het verrekenen van de btw: dat doe je naar rato van het zakelijk gebruik. • Kost de bedrijfsfiets € 450 (ex btw) of meer, dan geldt de fiets als bedrijfsvermogen en kun je je fiets opvoeren voor de investeringsaftrek: een extra aftrekpost wanneer je per jaar meer dan € 2300 investeert in bedrijfsmiddelen. • Stel dat je een fiets koopt die je zowel privé gebruikt als voor het bedrijf, dan mag je kiezen of je de fiets privé hebt en (ook) voor je werk gebruikt (en dus € 0,19 per kilometer als kosten opvoert) of dat het een bedrijfsfiets wordt. Afhankelijk van de afstanden die je zakelijk rijdt en de aanschafwaarde van de fiets kun je uitrekenen wat het voordeligst is. Stel dat je kiest voor een privéfiets die je ook zakelijk gebruikt, dan mag je wel deels de btw verrekenen.

1,3

miljoen fietsen hEBBEN ELEKtRISchE ONdERStEUNINg elektrische Fietsen zijn niet meer suF

waar vroeger de elektrische fiets iets was voor bejaarden, is-ie nu populair bij jong en oud. De modellen worden steeds hipper, de batterij is netjes weggewerkt onder de bagagedrager of onder de krat en ze maken geen herrie, zoals vroeger de Sparta Met (een fiets met een klein benzinemotortje). Bovendien zijn ze goedkoper en schoner dan een scooter en eenmaal een elektrische fiets gekocht, kunnen jongeren besparen op hun openbaar vervoer. Sinds 2015 is het gebruik van fietsen in Nederland met meer dan 11 procent toegenomen, en dat komt voor een groot deel door de groei van het aantal elektrische fietsen. Door de opkomst van de elektrische fiets zijn veel mensen meer, verder en sneller gaan fietsen. Pure winst, dus. (Bron: Mobiliteitsbeeld 2016)

zzP’ERS dIE NAAR hUN wERK fIEtSEN, MOgEN VAN dE BELAStINgdIENSt voor elke kilometer

€ 0,19 als kosten opvoeren

24

ZOMER | 2017


Advertentie

Blijf thuis wonen met een Stannah , 0 5 traplift 6 € M NG T/ KORTI STUS AUGU

EEN STANNAH TRAPLIFT ZORGT ERVOOR DAT U IN UW GELIEFDE WONING KUNT BLIJVEN WONEN: Betaalbare traplift voor elke trap Ruime keuze uit nieuw en gebruikt Ruimtebesparende, opklapbare stoel Levertijd vanaf 3 dagen Servicedienst elke dag beschikbaar

BEL GRATIS

0800 - 5066

VOOR VRIJBLIJVENDE INFORMATIE. VRAAG NAAR TOESTEL 7666

NIEUW De Stannah luxe huislift en rolstoellift. Compacte verticale liften. Zonder schacht in ieder huis te plaatsen.

’S WERELDS MEEST GEKOZEN TRAPLIFT WWW.STANNAH.NL


N I E UW O N D E R N E M E N

Schone zeep Wekelijks spoelen we 4 miljoen liter chemisch schoonmaakmiddel door het afvoerputje, en belanden er 4 miljoen plastic flessen op de afvalberg. Nergens voor nodig, vond Marcel Belt. Hij begon het ‘groene’ merk Marcel’s Green Soap.

hoe is marcel’s green soap ontstaan?

‘Ik heb lang bij Unilever en Reckitt Benckiser gewerkt – twee grote producenten van schoonmaakmiddelen, waar de focus vooral op prijs en gebruiksgemak ligt. Dat het ook anders kan, met meer respect voor het milieu, begon ik me te realiseren door mijn bezoeken aan de Verenigde Staten. Omdat mijn schoonfamilie daar woont, kom ik er regelmatig en bezoek dan altijd supermarkten, een vorm van beroepsdeformatie. Al een jaar of tien geleden viel het me op dat daar leuk uitziende en lekker ruikende duurzame schoonmaakproducten in de schappen stonden, en dat het er almaar meer werden.’ hier zie je voornamelijk het merk ecover in de winkel.

‘Ja, in vergelijking met Amerika is in Nederland nog altijd weinig verantwoords verkrijgbaar. Omdat ik voor mezelf wilde beginnen, besloot ik daarom een eigen ‘groene’ lijn in de markt te zetten. Maar ook omdat mijn affiniteit met milieuvriendelijke schoonmaakmiddelen groeide. Dat heb ik mede te danken aan mijn drie kritische tienerdochters. 26

ZOMER | 2017

Met hen discussieerde ik geregeld aan de keukentafel over onderwerpen als vegetarisch eten en afval scheiden. Zij hebben me geïnspireerd.’ hoe erg vervuilen we de wereld eigenlijk met onze poetsproducten?

‘Elke week spoelen we met z’n allen 4 miljoen liter chemisch schoonmaakmiddel door de gootsteen. Jaarlijks belandt er dus ruim 200 miljoen liter in het milieu, plus al het plastic van de flessen. We hebben een klein chemisch fabriekje in onze gootsteenkastjes. Naast al die schoonmaakmiddelen gebruiken we ook ammoniak en chloor, vaak voor eenvoudige vlekken. Van bijvoorbeeld kalkaanslag hebben we eigenlijk weinig last; het Nederlandse

kraanwater is tamelijk zacht. Toch nemen we agressieve middelen, die je buiten het bereik van kleine kinderen dient te houden en absoluut niet op je huid moet krijgen. Daar word ik niet blij van. Net zomin als van het feit dat je tegenwoordig al voor 50 cent bij Action een schoonmaakmiddel kunt kopen. Het moet almaar goedkoper, zo krijg je natuurlijk rotzooi.’ welke producten ben je gaan produceren?

‘Samen met een ex-collega van Unilever heb ik met eigen geld vier schoonmaakmiddelen ontwikkeld die niet, zoals de meeste producten bij de supermarkten, op aardolie zijn gebaseerd. Mijn handzeep, afwasmiddel, allesreiniger en schoonmaakspray staan bol van de natuurlijke zeep en bevatten geen schadelijke stoffen als chloor en ammoniak. Daardoor zijn ze voor 99 procent biologisch afbreekbaar. Daarbij was ik de eerste ‘zeepboer’ met flessen van 100 procent gerecycled plastic. Begin dit jaar werd ik daarom genomineerd voor een duurzaamheidsprijs van de Nederlandse verpakkingsindustrie. Dat doet me meer dan 1 procent marktaandeel erbij.’


T E K S T Sarah-Mie F OTO G R A F I E Bonnita

maar 99 procent aFbreekbaar, betekent dat 1 procent het milieu belast.

‘Dat klopt, ik beweer dan ook niet dat ik de allerduurzaamste ben. Ik richt me op het ‘lichtgroene’ segment: ongeveer 40 procent van de consumenten die weleens een ecologisch schoonmaakmiddel koopt, maar daarna vaak weer terugvalt op merken als Dreft en Ajax. Een merk als Ecover, dat nogal serieus overkomt, is uiteindelijk niet aan hen besteed. Dat wordt gekocht door de 5 procent ‘donkergroene’ huishoudens. Om die lichtgroene categorie over de streep te trekken, heb ik ervoor gezorgd dat mijn producten, die net zo goed schoonmaken, er aantrekkelijk uitzien en heerlijk ruiken. Daarmee zetten consumenten toch een stap in de goede richting.’ en hoe loopt marcel’s green soap?

‘Ik ben nu ruim een jaar bezig en heb inmiddels 500 verkooppunten, onder meer bij ‘groene’ winkelketens Marqt en Ekoplaza. Dit jaar verwacht ik 300.000 flessen te verkopen. Over een jaar of drie moeten dat er 1 miljoen zijn. Tegen die tijd kan ik er goed van leven. Nu is dat

Luyckx Postma

‘Het moet almaar goedkoper, bij Action koop je voor 50 cent al een schoonmaakmiddel, zo krijg je natuurlijk rotzooi’ Natuurlijke schoonmaakmiddelen kosten meer dan synthetische, maar zijn ze ook écht beter voor de planeet? In eerste instantie lijkt het erop dat kunstmatige schoonmaakmiddelen op basis van aardolie slechter zijn, zegt voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal, omdat deze fossiele grondstof op raakt. Daarbij kost de verwerking meer energie dan het productieproces met plantaardige grondstoffen. En er komt extra CO2 in de atmosfeer, omdat die, zoals bij natuurlijke stoffen, niet door planten uit de lucht wordt gehaald. Maar de productie van palmolie of kokosolie is ook niet bepaald milieuvriendelijk. Denk aan de ontbossing die nodig is voor de aanleg van plantages. Wat het milieu wél helpt is het gebruik van gerecycled plastic voor de verpakkingen en niet te veel warm water gebruiken, goed doseren en spuitbussen (met drijfgassen) en glasreinigers (met oplosmiddelen) mijden, omdat die smogvorming veroorzaken.

nog niet het geval. Ik teer in op mijn spaargeld, maar krijg er veel voor terug. Lol in mijn werk en meer tijd voor mijn dochters. Grote bedrijven betalen goed, maar slokken je op. Bij Unilever kom ik overigens weer over de vloer. Ze wilden weten hoe ik het had aangepakt. Dat vertel ik graag. In mijn eentje kan ik de markt niet veranderen. Daar zijn ook multinationals voor nodig, die echt stappen moeten gaan maken. Over een paar decennia is de aardolie immers op.’ wat zijn de toekomstplannen?

‘Deze zomer kom ik met nieuwe producten: een wasmiddel, vaatwastabletten en een wc-reiniger. En daar blijft het niet bij. Ik verwacht zeker dat de vraag naar verantwoorde schoonmaakmiddelen zal groeien. Over pakweg twintig jaar zijn die gemeengoed. Aan andere sectoren, zoals de voedingsmiddelenbranche, zie je dat die ‘groene’ beweging onomkeerbaar is. Daar gaat het alleen sneller, omdat mensen wat ze in lichaam stoppen nou eenmaal belangrijker vinden dan wat we op de vloeren smeren. Verder wil ik een alternatief vinden voor de palmolie in mijn producten. Die is weliswaar duurzaam en RSPO-gecertificeerd, maar komt uit corrupte landen als Indonesië. Daar kun je dus toch je vraagtekens bij zetten. Daarom ben ik aan het onderzoeken of mijn zeep van bijvoorbeeld lijnzaadolie of zelfs afgedankt frituurvet kan worden gemaakt.’ ZOMER | 2017

27


C O N S UM E N T

Als je toch die kant opgaat Een weekend naar Parijs of vrienden bezoeken in Berlijn. Behalve het vliegtuig, de trein of de eigen auto kun je ook een zitplaats boeken bij iemand die erheen rijdt. Via Blablacar bijvoorbeeld.

h

et nieuwe liften heet ride sharing. het komt erop neer dat je met iemand meerijdt die toch die kant opgaat. En waar je door je duim op te steken het avontuur opzoekt, kies je vandaag de dag voor iets meer zekerheid door een rit te zoeken op internet. het is milieuvriendelijk en goedkoop. Maar het zou niet heel veel euro’s schelen, zo blijkt uit een peiling. De grootste en eigenlijk enige serieuze aanbieder op dat vlak is Blablacar. Dit van oorsprong Franse bedrijf noemt zichzelf op de site ‘een betrouwbaar community-based carpool platform dat bestuurders met vrije plaatsen in contact brengt met passagiers op zoek naar een rit’. Een tussenpersoon dus, die vraag en aanbod koppelt. zo werkt Het

het werkt simpel. Iemand die zitplaatsen in zijn auto wil verkopen, biedt de rit aan via de app of de website van Blablacar. Daarbij bepaalt hij een prijs, waarvoor Blablacar overigens wel een richtlijn geeft (ongeveer € 5 tot € 6 per 100 km). heeft hij de rit online

28

ZOMER | 2017

gezet, dan kunnen anderen een zitplaats reserveren. Zij krijgen een totaalprijs te zien, waarin ook de kosten van Blablacar zijn berekend, meestal bedragen die zo’n 18 tot 20 procent van de prijs die de bestuurder vraagt. Zo levert een verkochte zitplaats voor een rit naar Parijs de chauffeur € 35 op en betaalt een passagier in totaal € 41,50 aan Blablacar. Het verschil is voor Blablacar. Een chauffeur kan ook meer vragen dan de richtprijs maar daarmee prijst hij zichzelf uit de markt, omdat passagiers hem dan links laten liggen en kiezen voor goedkopere aanbieders. Blablacar is actief in 22 landen en heeft meer dan 30 miljoen leden, zo meldt de website. ‘Voor ons een aantrekkelijke partij om mee samen te werken’, zegt Bart Stroobants, programmamanager mobiliteit bij de ANWB. ‘Carpoolen leidt tot minder files, minder parkeerdruk en minder CO2-uitstoot. Om de keuzevrijheid van onze leden op het gebied van mobiliteit te vergroten, zijn we in 2010 begonnen met het platform Samenrijden. nl. Maar na een tijdje bleek dat voor een goedwerkende en klantvriendelijke website behoorlijk complexe ICT nodig was.’


TEKST

geen geHoor

Toen Blablacar op het toneel verscheen in Nederland werd er door de ANwB naar samenwerking gezocht. Gebruikers van de ANwB-routeplanner krijgen sinds september vorig jaar bij ritten van meer dan 75 kilometer ook de suggestie om de rit te delen en daarmee geld te besparen. Zo geeft de site aan dat een rit van Amsterdam naar Maastricht met drie passagiers een besparing van € 42 oplevert. volgens Stroobants klikken duizenden mensen per maand door naar blablacar.nl, maar exacte cijfers over het aantal gerealiseerde ritten heeft hij niet. Blablacar vast wel, dus daarom zoeken we een telefoonnummer op de site. Zonder resultaat. wel vinden we een speciaal mailadres voor journalisten maar na drie contactverzoeken krijgen we nog steeds geen reactie. ook een vraag als geregistreerd lid, een tweet naar het Twitter-account en een mail aan het hoofdkantoor in Frankrijk leveren niets op. Pas na twee weken komt er een reactie: we kunnen drie(!) dagen later bellen met de manager Benelux. Maar op het afgesproken tijdstip krijgen we tot drie keer toe een voicemail. Dat komt Kostik Tegel (28), eigenaar van de site vacaturesvia.nl, bekend voor. Als ervaren gebruiker probeerde hij ook ooit eens contact te zoeken met

Richard Hassink

Blablacar, eveneens tevergeefs. ‘Dat is ook wel typisch Frans. over klantenservice wordt daar iets anders gedacht dan in Nederland.’ Toch is Tegel over het algemeen dik tevreden over de Franse carpooldienst. ‘Tot vorig jaar deed ik een bachelor business & marketing in Dijon en pendelde ik regelmatig tussen Frankrijk en Nederland. Met de trein was ik voor een retour € 250 tot € 300 kwijt, via Blablacar zo’n € 80.’ en je ontmoet nog eens iemand

Tegel vertelt dat er in Frankrijk speciale meetingpoints langs de opritten van snelwegen zijn waar Blablacars hun passagiers oppikken. ‘Ridesharing is daar veel meer ingeburgerd dan hier. Dat komt vooral omdat de afstanden tussen Franse steden groot zijn, waardoor het heel lonend is om een rit te delen. In Nederland zijn de afstanden kleiner waardoor je dan toch eerder de trein pakt, ook omdat de verbindingen goed zijn. Maar voor stedentrips in het buitenland is het wel weer heel aantrekkelijk.’ In de tijd dat Tegel in Dijon studeerde, reed hij ook weleens mee met Aurélie Costa, een Franse juriste die in Nederland werkt en woont en die regelmatig met haar eigen auto van Amsterdam naar haar familie in de buurt van Lyon rijdt. voor haar is geldbesparing het belangrijkste motief, maar ook de sociale factor speelt een rol. ‘het is leuk om op deze manier mensen te ontmoeten. Bovendien doodt het de tijd. Zo’n rit van tien uur naar mijn familie gaat een stuk sneller als je gezellig aan het kletsen bent.’

Je geeft aan of je niet van praten houdt (bla), een gemiddelde prater bent (blabla) of de oren van iemands hoofd kletst (blablabla)


C O N S UM E N T

ben je een bla of een blablabla?

als je liever niet met een man meerijdt

Gebruikers kunnen in hun profiel aangeven of ze niet zo van praten houden (bla), een gemiddelde prater zijn (blabla) of de oren van je hoofd kletsen (blablabla). Yvette Gumbs (43), galeriehouder en kunstblogger uit Nijmegen, behoort tot de laatste categorie. ‘Ik reis voor mijn werk vaak naar België. In een Blablacar ontmoet je veel verschillende mensen. vaak blijft het bij een eenmalig contact maar soms is het ook meer. Zo was er ooit een medepassagier met wie het heel goed klikte. Ze deed de kunstacademie in Praag en ze liet me haar werk zien. Dat viel bij mij zo in de smaak dat ze uiteindelijk in mijn galerie heeft geëxposeerd.’ ook Kostik Tegel heeft tijdens zijn reizen bijzondere dingen meegemaakt. ‘Ik herinner me een ontzettende aardige vent met wie een vriendin en ik een biertje hebben gepakt op een terras in Antwerpen en later de Gay Pride in de Amsterdamse grachten hebben bekeken.’ Als chauffeur heeft Aurelie Costa veel verschillende mensen in de auto gehad, van piloten tot yogaleraren en van Macedoniërs tot Chilenen. ‘Maar ook vijf konijnen van een speciaal ras’, lacht ze. ‘Die waren van een vrouw die ze speciaal in Nederland had gekocht. Ze boekte een plaats voor haarzelf en een voor haar vijf nieuwe huisdieren.’

via de site van Blablacar en andere sociale media kun je veel te weten komen over de chauffeur en de medepassagiers. Een groot voordeel volgens de gebruikers. Tegel: ‘Je vindt er onder meer reviews waardoor je vrij goed kunt checken om wat voor persoon het gaat.’ Toch heeft hij ook weleens een ‘mindere’ rit. ‘Dat zijn dan vaak mensen bij wie je merkt dat ze het eigenlijk alleen maar voor het geld doen. Maar goed, dat hoort er een beetje bij, dat zie je ook bij andere deeldiensten zoals Airbnb.’ Yvette Gumbs heeft vroeger veel gelift. ‘Destijds vond ik weleens eng om bij een volslagen vreemde in de auto te stappen. Blablacar voelt als alleenreizende vrouw toch veiliger omdat je van alles kunt lezen over de persoon bij wie je een zitplaats in de auto reserveert.’ ook over de rijstijl van haar chauffeurs heeft Gumbs niets te klagen. wel kunnen mannelijke chauffeurs ‘zich agressief gedragen in het verkeer’. Toch zal dat haar er niet van weerhouden een plek in een mannenauto te reserveren. Anders kan ze altijd nog het Ladies only-filter op de Blablacar-site gebruiken, speciaal voor vrouwen die liever niet met mannen (mee)rijden.

Een verkochte zitplaats voor een rit naar Parijs levert de chauffeur € 35 op, de passagier betaalt € 41,50 aan Blablacar

Weg met Blablacar Een weekendje weg? Behalve met de trein, het vliegtuig of de eigen auto is Blablacar een goede optie. Vaak kun je tot een paar uur van tevoren een rit vinden, vooral voor de populaire trajecten als AmsterdamParijs en Amsterdam-Berlijn. Voor minder mainstream trajecten, zeg Leeuwarden-Luik, vind je niet snel een aanbieder. Wij rekenden uit wat ons een stedentrip voor twee personen naar Parijs, Berlijn en Londen zou kosten (heen op vrijdag 23 juni en terug op maandag 26 juni). Blablacar roept zelf dat een rit met Blablacar 75 procent goedkoper is dan de trein. Dat blijkt, als je twee maanden van te voren boekt, niet zo te zijn. Maar eerlijk is eerlijk: reizen met Blablacar is het goedkoopst, gevolgd door vliegen met een budgetvliegmaatschappij. Met de eigen auto (zonder meerijders) is bij twee van de drie stedentrips de duurste variant.

30

ZOMER | 2017


Eigen auto of Blablacar, dat scheelt veel geld ... amsterdaM - PARIJS

€ 130 Blablacar: € 130 (2 x € 65 (2 x € 32,50))

€ 176,80 vliegtuig - Transavia (orly): € 176,80 (2 x € 88,40 (ticket € 73 met busvervoer, 2 x € 7,70, 18 km)

€ 213,52 Eigen auto: € 213,52 (519 km x 2 x € 0,19 + € 16,30 tol)

€ 250 Trein - Thalys: € 250 (2 x € 125)

AMSTERDAM - BERLIJN

€ 200 Blablacar: € 200 (2 x € 100 (2 x € 50))

€ 217,80 Trein - NS Internationaal: € 217,80 (2 x € 108,90)

€ 231,30 vliegtuig - Easyjet (Schönfeld): € 231,30 (2 x € 115,65 (ticket € 109,05 met busvervoer 2 x € 3,30, 22 km)

€ 437,90 Eigen auto: € 437,90 (655 km x 2 x € 0,19 + Eurotunnel € 189)

AMSTERDAM - LONDEN

€ 166 Blablacar: € 166 (2 x € 83 (2 x € 41,50))

€ 193,96 vliegtuig - vueling (Luton): € 193,96 (2 x € 96,98 (ticket € 64,98, met treinvervoer 2 x € 16, 50 km)

€ 207,48 Eigen auto: € 207,48 (546 km x 2 x € 0,19)

€ 368 Trein – Thalys/Eurostar: € 368 (2 x € 184)

Verantwoording In het geval van Blablacar gingen we uit van de richtprijs die het bedrijf voor de betreffende bestemmingen hanteert. Voor de eigen auto hielden we de variabele kostenberekening van de ANWB voor een kleine middenklasser aan: € 0,19 per kilometer. Voor de trein en het vliegtuig zochten we naar de goedkoopste aanbieder. Wel telden we het vervoer van de luchthaven naar het centrum van de stad mee. Peildatum prijzen: 14 april 2017.


C O N S UM E N T

En de Warme Douches A7 Logistics en Juwelo

Ons tv-programma RADAR reikt elke maandagavond een Warme Douche uit waarmee een kijker een persoon of bedrijf een compliment geeft – of een Koude Douche waarmee een standje wordt gegeven. RADAR+ geeft dit keer twee Warme Douches weg. Warme douche Voor: online juwelier juwelo Van: Familie pennino-huls

Het werkt zo Een Warme Douche is voor een bedrijf dat jou op een exceptionele manier heeft geholpen, een Koude Douche gaat naar een bedrijf dat jou juist verschrikkelijk in de kou heeft laten staan. Het gaat dus om service die beter of slechter is dan je redelijkerwijs zou mogen verwachten. Wil je zelf een Warme of een Koude Douche uitdelen? Kijk op: radar.avrotros.nl

32

ZOMER | 2017

gino pennino

Nino Pennino: ‘Op 8 november 2016 is onze oudste zoon Gino van 24 bij een verkeersongeval om het leven gekomen. Voor zijn verjaardag op 8 april had Gino een gouden ring gevraagd. Die hebben wij toen besteld bij Juwelo. Van zijn spullen hebben wij van de politie alleen zijn portemonnee en de ring teruggekregen. Zijn kleding was weggegooid. Mijn vrouw MarieLouise draagt nu Gino’s ring. Als herinnering aan Gino hebben wij Juwelo benaderd om vier dezelfde ringen te bestellen; voor zijn broers Vito en Max, zus Liza en voor mij eentje. Juwelo heeft daarop vier ringen naar ons gestuurd, zonder daar enige kosten voor in rekening te brengen. Wij vonden het bijzonder om te ervaren dat een internetshop, wat toch een afstandelijk iets is, een warm hart en betrokkenheid kan tonen. Wij dragen de ringen als herinnering aan onze Gino, die veel te jong van het leven afscheid moest nemen. Het gebaar van Juwelo heeft ons zo goed gedaan in deze bizar zware tijd. Het bedrijf verdient met recht een warme douche.’

‘Als hERinnERing AAn ginO hEBBEn WE nu AllEmAAl DEzElfDE RingEn’


s

gaan naar ... AR RADC E DOU H Warme douche Voor: bezorgdienst a7 logistics Van: anne-marie bloembergen

Anne-Marie: ‘’s Ochtends vroeg ging ik met onze dochter van drie naar het ziekenhuis. Ze kreeg buisjes in haar oren geplaatst. Dat was al eens eerder gebeurd, en ze zag er heel erg tegenop. Vooral nu papa ook nog eens heel veel kilometers verderop in Mali zat en dus niet met ons mee kon. Vanuit Mali zou mijn man een cadeautje regelen via greetz.nl. Na het indrukwekkende ziekenhuisbezoek waarbij mijn dochter hard had moeten huilen, kwamen we samen thuis. Op de mat vond ik twee kaartjes van een bezorgdienst: ze hadden twee pakketjes niet kunnen afleveren. En de eerstvolgende mogelijkheid om dat wel te doen, was pas de volgende dag. Dat was natuurlijk erg jammer; ons patiëntje kon wel iets gebruiken om mee opgevrolijkt te worden. Ik belde met de bezorgdienst – A7 Logistics, legde het verhaal uit en vroeg of ik de pakketjes misschien ergens kon ophalen. De man aan de telefoon belde meteen met de bezorger – ik kon meeluisteren terwijl hij dat deed – en er werd afgesproken dat de chauffeur zo snel mogelijk terug zou rijden naar ons. Een kwartier later was hij er al. Met twee cadeaus, een voor ons meisje en een voor onze zoon. Wat een service! Al het verdriet verdween als sneeuw voor de zon na het openen van het pakje waarin een enorme ballon zat. Daarom verdient A7 Logistics een warme douche.’

Wil je een uitzending bijwonen? Ben je benieuwd wat er komt kijken bij live-tv en lijkt het je leuk om bij RADAR in het publiek te zitten? Kom dan langs in onze studio in Hilversum. Hoe je je aanmeldt en de data van de komende uitzendingen vind je op: radar.avrotros.nl/over/ bijwonen.

‘DE BEzORgER KWAm mEtEEn tERug mEt hEt pAKKEtjE vOOR mijn DOchtER’

ZOMER | 2017

33


THUIS

Beetje kliederen

tips & trucs

KEUKEN gELUK

34

ZOMER | 2017

De hoge zuurgraad van ketchup (3,85 pH voor wie het interesseert) maakt dat het een ideaal middeltje is voor het reinigen van koper en zilver. Het breekt de koolstof af dat op het metaal zit aangekoekt. Ketchup reageert op de aanslag en oxideert het. Smeer de onderkant van de pan flink in met ketchup en laat een halfuur intrekken. Spoel daarna af en de bruine laag is verdwenen. Kijk uit bij zilver, ketchup kan krassen achterlaten als je het te lang laat inwerken!


T E K S T mylagriese.nl F OTO G R A F I E fotolemaire.nl

Hang ze op Klem gedroogde kruiden tussen een broekhanger en hang ‘m op aan een haakje. Tada: handig en reuze decoratief kruidenrek.

ZOMER | 2017

35


THUIS

Het zijn zulke goede vrienden

APPEL zORgt dAt AARdAPPEL MINdER SNEL UItLOOPt

De pieper heeft het graag een beetje koud De meest ideale temperatuur om aardappelen te bewaren is tussen de 4 en 10 graden. Uitlopers of spruiten ontstaan doordat de aardappel te lang en/of te warm is bewaard. Leg wat appels tussen de aardappelen, dat stelt het uitlopen uit.

36

ZOMER | 2017

Klaar ben je Je moet een boel cherrytomaatjes snijden en daar heb je geen zin in. Of misschien heb je last van de gewrichten in je handen en lukt zo’n klusje maar met moeite. De oplossing: klem ze tussen twee onderzetters of deksels en snijd ze in één keer allemaal doormidden.


Niet huilen Tranende ogen bij het snijden van een ui voorkom je door een vlijmscherp mes te gebruiken. Dat glijdt beter door de cellen waardoor er minder kneuzingen ontstaan, daardoor komen er minder enzymen vrij. Lesje scheikunde: je kunt die vrijgekomen enzymen (gassen) onschadelijk maken met zuren. Druppel wat azijn op de snijplank. Het zuur neutraliseert de enzymen.

ZOMER | 2017

37


D E P O E TSVR O UW

Diet werkt een vlekje weg diet grootHuis werkt als journalist en columnist, schrijft geDichten en geeft poëzieworkshops. met het ongekenD populaire Het Grote Poetsboek maakte ze poetsen hip. in het beste geval worD je er rustig van.

Oma-middeltjes Kunnen wij eigenlijk nog wel poetsen en schrobben? Dichteres en journalist Diet groothuis gelukkig wel. En ze heeft een paar simpele tips. zorg in elk geval voor soda, schoonmaakazijn en groene zeep in huis. over vlekken valt van alles te zeggen. vooral dat ze een mens vrij plotseling tot razernij kunnen brengen. Een vlek overkomt me vaker dan me lief is. Een lichte troost: ik weet zeker dat ik niet de enige ben. Zeg eens eerlijk, hoe vaak gebeurt het jou, een vlek op een nieuw shirt, een lichtgekleurd vloerkleed of die mooie bank? Bijkomende irritatie: een vlek doet zich altijd voor op een uiterst ongewenst, onpraktisch moment.

poep op Het kleed

wijn op je jurk

Diet groothuis schreef Het Grote Poetsboek, onmisbaar in elk huishouDen. atlas contact, € 19,99

38

ZOMER | 2017

Je bent op een borrel. Geconcentreerd sta je met een potentiële opdrachtgever te praten, een glas rode wijn in je linkerhand. Je neemt een achteloze slok. Een onhandige achteloze slok. Een druppel wijn glijdt langs de rand van het glas, op je jurk. Let wel, je representatieve, mooie jurk. Je kijkt naar beneden. Pal op je borst prijkt een indrukwekkend rode vlek. Je weet dat je nu onmiddellijk in actie zou moeten komen. hup naar de drankhoek, een scheut witte wijn eroverheen. Daarna naar de wc om een en ander na te behandelen en droog te deppen. Maar dóé je dat ook? Ik zou niet graag iedereen de kost geven die vrolijk verbeten doorbabbelt, glimlacht over de vlek, misschien een opmerking over wijn maakt, en wat het aan kan richten. wie loopt daadwerkelijk weg?

vlekkentips 1. Volg bij de meeste vlekken waaronder vetvlekken, een driestappenplan: behandel eerst met flink heet water, daarna met afwasmiddel, en als beide niet werken met groene zeep. 2. Als het een kledingstuk betreft, was je het daarna in de was­ machine. Bank of vloerkleed: goed droog deppen, anders krijg je kringen. 3. Behandel een bloedvlek met spuug en koud water of laat hem weken in melk. Geen heet water gebruiken, dan stollen de eiwitten in het bloed. Indien nodig: week de vlek in zout water of sodawater.

of wat dacht je hiervan? Baby of peuter, of hond of kat, heeft een ongelukje op het lichtgekleurde vloerkleed. Is er tijd voor een uitgebreide boensessie? Eerst met een lepel de troep wegschrapen, dan met heet water de vlek betten, met een warm sodasopje de vlek behandelen, nadeppen met schoonmaakazijn tegen de stank, droogdeppen met een handdoek? of moet je eigenlijk op een holletje naar een afspraak? Bovendien weet je meestal niet meteen hoe je een vlek moet aanpakken. Snel googelen ligt voor de hand, maar wees gewaarschuwd: er staat, ook wat vlekken betreft, ongelooflijk veel onzin op het wereldwijde web. Beter kun je een paar standaardregels uit je hoofd leren en ervoor zorgen dat je een aantal basiszaken altijd in huis hebt. Nee, geen dure vlekverwijderaars uit de supermarkt of de drogist. Veel van oudsher overgeleverde oma-middeltjes zijn goedkoper, milieuvriendelijker en meestal minstens zo goed. Koop soda, een pot groene zeep, een fles schoonmaakazijn en een nagelborsteltje. Ook handig om in huis te hebben: mild afwasmiddel. Onthoud vooral: hoe onhandig het ook uitkomt, kom meteen in actie. Als een vlek eenmaal is ingedroogd, krijg je hem moeilijker weg.


C O LUM N

gerhard kocht een vakantiehuis in het buitenland om eens fijn te ontstressen. Beetje omslachtig dat je daar dan eerst acht uur voor in een auto zit, en vervolgens de pittoreske lap grond moet maaien.

Wij zitten in de tuin

F OTO G R A F I E

Anneloes Pabbruwee

V

roeger was het vaste prik: op elke mooie plek waar we vakantie vierden, vergaapten we ons aan huizen in de etalage van de plaatselijke makelaar om te zien of er misschien iets tussen zat dat we ons zouden kunnen permitteren. Niks mooiers dachten we, dan een vaste plek in je favoriete vakantieland. Zelf ben ik inmiddels helemaal van dat idee genezen. De beste manier om de illusie door te prikken is namelijk door het daadwerkelijk te doen. Zo kocht ik elf jaar geleden in een opwelling een vrijstaand huisje aan de bosrand met fraai uitzicht over een dal en een flinke lap grond voor het lachwekkende bedrag van € 29.000. Niet in Verweggistan maar in een nog onontdekt stukje Duitsland op een kleine acht uur rijden. Dat laatste bleek meteen het grootste struikelblok, want het is nogal omslachtig om eerst de hele dag in de auto te gaan zitten voordat je eindelijk kunt neerploffen in een luie stoel om bij te komen van alle stress. Bovendien had ik voor de aankoop niet echt stilgestaan bij de vraag hoeveel tijd het zou kosten om al dat gras netjes te maaien zodat van stilzitten toch al geen sprake was. In feite maakte ik precies dezelfde denkfout als al die mensen in televisieprogramma’s die de drukte proberen te ontvluchten door op het Franse platteland een chambre d’hôtes te beginnen. Je droomt van ontspannen een glas wijn drinken op je eigen terras, maar in plaats daarvan ren je het vuur uit je sloffen voor

gasten die al om zeven uur willen ontbijten met verse broodjes. Waarschijnlijk heb ik gedacht dat mijn toenmalige werkgever meteen mijn hoeveelheid vakantiedagen zou verdubbelen zodra hij hoorde dat ik een vakantiehuis had gekocht. In werkelijkheid had ik geen minuut langer vrij en moest ik juist extra veel verlofdagen opofferen aan al die extra reistijd. Pas toen besefte ik dat mensen vaak geneigd zijn op zoek te gaan naar ingewikkelde oplossingen voor een simpel probleem. Tegen die tijd had ik ook al verzonnen dat ik helemaal niet op zoek was naar een tweede huis (met alle extra kosten en rompslomp die daarbij horen), maar juist naar het eenvoudige leven dat ik met die plek associeerde. Ik wilde een boek lezen onder een parasol en met vrienden lunchen aan een oude tafel in de schaduw van een fruitboom. Wat ik niet wilde was hele dagen in de auto opgesloten zitten en met aannemers overleggen. De inkt van het koopcontract was nog niet droog of ik had het huis alweer te koop gezet. Binnen negen maanden was het van eigenaar veranderd en besloot ik het thuis over een totaal andere boeg te gooien. Wie minder spullen koopt, heeft minder geld nodig en hoeft minder hard te werken. Zo houd je vanzelf meer vrije tijd over om ongestoord in de tuin te gaan zitten en je nergens druk over te maken. Niet alleen heb je dan geen enkele behoefte meer aan een vakantiehuis in het buitenland, je hoeft in de zomermaanden eigenlijk niet eens meer weg.

naDat gerHard Hormann een aantal thrillers schreef, verscheen in 2012 HYPotHeekVrIJ!; een semiautobiografisch verslag waarin hij een pleiDooi houDt voor het aflossen van De aflossingsvrije hYpotheek. Het NIeUWe NIetsDoeN (2014) en De oMGekeerDe WerkWeek (2015) gaan over minDer werken, DeeltijDpensioen en onthaasten.

Eigenlijk zocht ik niet een tweede huis, maar ’t eenvoudige leven dat ik met de plek associeerde ZOMER | 2017

39


TUINIEREN

10tUIN

UItStAPjES van een geweldige pluktuin en een beeldschone mediterrane tuin tot een inspirerende siermoestuin en een groene oase in het hartje van Amsterdam.

Pluk je eigen boeket Zelf bloemen plukken en ter plekke een boeket schikken, dat kan in de pluktuin van Festina Lente Tuin in Katwijk. Naast de pluktuin zijn er voorbeeldborders en een kwekerij waar planten uit de pluktuin en borders te koop zijn. Daarmee maak je thuis je eigen pluktuin. Open: donderdag, vrijdag en zaterdag van 10.00-17.00 uur. Toegang: gratis. Festina Lente Tuin, 1e Mientlaan 13, Katwijk, festinalentetuin.nl en de-werkplaats.info >>>TIP Goed te combineren met een duinwandeling of luieren aan het strand. 40

ZOMER | 2017


TEKST

Thea Seinen

Alsof je in Zud-Frankrijk bent Ben je dol op die mediterrane sfeer van het zonnige zuiden? Breng dan een bezoek aan Kwekerij Bastin. Daar geuren een paar honderd soorten lavendel, tijm, rozemarijn, salie en marjolein je tegemoet. In de borders groeien en bloeien nog veel meer kruiden en vaste planten. Neem plaats op het heerlijke terras en waan je even in het buitenland. Open: woensdag tot en met zaterdag van 10.00-17.00 uur, tijdens lavendeldagen 8 en 9 juli ook op zondag. Toegang: gratis. Kwekerij Bastin, Nieuwenhuysstraat 29, Aalbeek/Hulsberg (gem. Nuth), bastin.nl >>>TIP Goed te combineren met een wandeling door het Limburgse heuvelland.

Weldadige rust Een gezond dagje uit, dat wordt het zeker als je de A.vogel Tuinen bezoekt. hier groeien de planten die de basis vormen van de A.vogel-producten. In de tuinen te midden van het bosrijke Landgoed Zwaluwenburg heerst een weldadige rust. volg het 2 km lange wandelpad, proef van de bloemen en planten, pluk je eigen kruiden voor de thee en bezoek de landgoedwinkel. Open: dagelijks van 10.00-17.00 uur. De landgoedwinkel is op zon- en feestdagen gesloten. Toegang: gratis. A.Vogel Tuinen, Landgoed Zwaluwenburg, Eperweg 3-5, ‘t Harde, avogel.nl >>>TIP Goed te combineren met bezoek aan het historische centrum van Elburg.

TUINEN KIJKEN hEEFT IETS vAN GLUREN BIJ DE BUREN, EN Zo IDEEëN oPDoEN vooR JE EIGEN TUIN

1001 ideeën Trek voor de Tuinen van Appeltern maar de hele dag uit. wandel langs de meer dan 200 voorbeeldtuinen en geniet van de enorme borders die in volle bloei staan. Alle planten en bloemen die in ons land verkrijgbaar zijn, zie je hier toegepast. Daardoor kun je ze allemaal ook zo goed vergelijken. Nergens anders doe je zo veel ideeën op. Open: dagelijks van 10.0018.00 uur. Toegang: € 12,50. Tuinen van Appeltern, Walstraat 2A, Appeltern, appeltern.nl

Koninklijk wandelen Alleen al vanwege de beroemde barokke tuinen is een bezoek aan Paleis het Loo de moeite waard. Als extra kun je tot 31 oktober de oranjewandeling maken in Paleispark het Loo. Die voert langs het badpaviljoen, theepaviljoen en de koninklijke botenhuizen. Open: dinsdag t/m zondag van 10.00-17.00. Toegang: € 14,50, gratis met museumkaart of BankGiro Loterij VIP-kaart. Paleis Het Loo, hoofdingang via Amersfoortseweg, Apeldoorn, paleishetloo.nl >>>TIP Goed te combineren met een fietstocht door de bossen van de veluwe. ZOMER | 2017

41


TUINIEREN

Mozaïek in de natuur

Rondje Betuwe Elf tuinen langs de Betuwse tuinenroute zetten 19 en 20 augustus de poorten open. van kasteeltuin, wandeltuin, bijentuin tot kwekerijtuin en tuin met waterplantenborder, iedere tuin is anders. Open: 10.00 -17.00 uur. Toegang: gratis. Info, routekaart en tuinbeschrijvingen staan op betuwsetuinenroute.nl

Alleen te voet en op de fiets is de Millinger Theetuin bereikbaar. En dat maakt het juist zo leuk, want de route gaat door natuurgebied De Millingerwaard. Je arriveert na het beklimmen van een heuveltje. Eenmaal boven heb je zicht op de schitterende tuin vol exotische planten en oriëntaals-mediterrane accenten in de vorm van mozaïeken, waterpartijen en exotische planten. Dit is een heerlijke tuin waar je op de terrassen kunt ontbijten, lunchen en high teaën. Open: tot 31 oktober dagelijks van 10.00-18.00 uur. Toegang: € 5. Millinger Theetuin, Klaverland 9, Millingen aan de Rijn, millingertheetuin.nl >>>TIP Goed te combineren met knooppunten-fietstocht ‘Rondje pontje’, degelderse-poort.com.

vANAF hET hEUvELTJE IN DE MILLINGERwAARD ZIE JE DE FRAAIE ThEETUIN LIGGEN

Zin in een dagje Amsterdam? Kies een zonnige dag en zoek de rust en de schoonheid op van de tuin van het Rijksmuseum. Er staan genoeg stoelen en bankjes om te genieten van de borders, de fonteinen, eeuwenoude bomen en de waterpartijen. Dit is een heerlijke oase met internationale allure in het hartje van de stad. Open: dagelijks van 09.00-18.00 uur. Toegang: gratis. Rijksmuseum, Museumstraat 1, Amsterdam, rijksmuseum.nl.

Tuinderij Land en Boschzigt is de oudste biologisch-dynamische kwekerij van ons land met een idyllische ligging te midden van de Gooise buitenplaatsen. hier zie je hoe groenten, kruiden en klein fruit op een gezonde manier worden gekweekt. Naast de kweekbedden, zijn er ook kassen en de ommuurde wijngaard. Met restaurant en natuurvoedingswinkel waar de oogst van de dag en wijn van eigen wijngaard te koop is. Open: dinsdag t/m zaterdag, 09.00-18.00 uur. Toegang: gratis. Tuinderij Land en Boschzigt, Leeuwenlaan 34, ‘s-Graveland, landenboschzigt.nl

>>>TIP Breng meteen een bezoek aan het Rijksmuseum, Stedelijk Museum of van Gogh Museum.

>>>TIP Goed te combineren met Gooi- en vechtstreek, het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten.

Museumtuin

42

ZOMER | 2017

Moestuin en wijngaard


goede combinatie: groenten en bloeiers Mooie groenten Kwekerij De Boschhoeve is alom bekend vanwege de ‘potager’ ofwel de mooie siermoestuin. Dat is een kleuren- en vormenspektakel van rode boerenkool, palmkool, stokbonen met schitterende bloemen, pompoenen en kalebassen afgewisseld door kleurige klimmers en bloeiers. hier zie je live het bewijs hoe mooi het is om groenten en zomerbloeiers te combineren. Open: 9 februari-1 oktober donderdag t/m zaterdag van 10.00-17.00 uur. Op 7 en 8 juli: dahlia- en brocantedagen. Kwekerij De Boschhoeve, Boshoeve 3, Wolfheze, boschhoeve.nl


VR I J E T I J D

Fietsen naar de zon nederland is een ideaal fietsvakantieland: de eindeloze fietspaden zijn dicht bezaaid met slaap-, eet-, en rustplaatsen en je hoeft amper bergop. Maar ook fietsvakanties buiten de grens worden populairder. Met kinderen, zonder kinderen, op je eigen fiets of op een gehuurde, kamperen of slapen in hotels, zelf je bagage meetorsen of een volgwagen: alles kan!

44

ZOMER | 2017

Vasthi van de Kraats (43) is een doorgewinterd vakantiefietser. ‘Op mijn achtentwintigste had ik zin om eens alleen op vakantie te gaan, en ik vond fietsen leuk. Ongehinderd door enige kennis stapte ik een fietswinkel binnen, gewoon zo eentje die stadsfietsen verkoopt. Ik ben daar totaal verkeerd voorgelicht, en trapte helemaal naar Parijs op een zware, robuuste stadsfiets met acht versnellingen.’ Volgens Vasthi volstaat zo’n fiets als je korte, meerdaagse tripjes maakt in Nederland, en is-ie aan te bevelen als je wilt kijken of een echte fietsvakantie iets voor je is. ‘In principe kun je zelfs op een omafiets op pad. Maar verwacht niet dat je meer dan 60 kilometer per dag maakt. Doe je dat wel, dan breekt het gebrek aan comfort je echt op, met het gevaar dat je er al snel de brui aan geeft.’ op een kompas naar het zuiden

Vasthi’s trip naar Parijs werd een beproeving: ‘Het was warm en zwaar. Ik had een boekje bij me met een route, maar ik ben niet zo handig in kaartlezen. Op mijn kompas ben ik toen maar gewoon naar het zuiden gefietst. Gelukkig bestaat nu de smartphone, ik fiets met behulp van Google Maps. De avond van tevoren stippel ik de route uit, en ik boek rond een uur of vier ’s middags via internet een slaapplaats.’ Na die trip naar Parijs is Vasthi doorgegaan met fietsvakanties, maar: ‘Ik doe het nooit meer alleen. Het is veel leuker om met zijn tweeën te fietsen of in een groep. En vooral georganiseerde fietsvakanties zijn relaxed: je bagage wordt vervoerd, er is een volgwagen met eten en drinken, en vaak heeft de organisatie een fiets ter plekke. Het is niet goedkoop, maar het enige wat je zelf hoeft te doen is fietsen.’ Na Parijs beloonde Vasthi zichzelf met een betere fiets: een trekkingfiets van zo’n € 1500. Inmiddels rijdt ze in Nederland op een sportfiets en tijdens georganiseerde reizen op een mountainbike.


TEKST

hEEL RELAXED: JE BAGAGE woRDT vERvoERD, EN ER IS EEN voLGwAGEN MET ETEN EN DRINKEN je Fiets kan mee in het vliegtuig

In Marokko was het zwaar, in Thailand luxueus; Vasthi heeft de laatste jaren aan alle mogelijke fietsvakanties deelgenomen. Twee keer ging ze naar Ierland, de ene keer met reisorganisatie Eigenwijs Reizen, de tweede keer op eigen houtje. Ze nam haar eigen fiets mee, in een speciale doos die je kunt kopen op Schiphol (meer info op schiphol.nl en op vakantiefietser.nl) Verder fietste ze in Marokko (‘heel zwaar en veel off road’), ging ze met Sawadee Reizen naar Thailand (‘heel luxe en goed georganiseerd’) en fietste ze in Finland, Duitsland, België en Nederland. Vasthi: ‘Wat veel mensen niet weten is dat je in Nederland legaal kunt wildkamperen in gebieden van Staatsbosbeheer (check staatsbosbeheer.nl, zoek op paalkamperen). Er staat op zo’n locatie een waterpomp en je kunt je tent opzetten.’

breakfast, dan kun je toe met twee achtertassen. Maar ga je kamperen dan hang je ook twee tassen aan je voorwiel, en de tent gaat achterop de bagagedrager. krentenbollen mee

Tijdens een fietsvakantie vier je vakantie, dat wil zeggen: lekker ontbijten, stoppen voor de lunch en ’s avonds een potje koken op de camping of lekker uit eten. ‘Onderweg hoef ik niet veel te eten, maar het is altijd handig om krentenbollen of repen bij je te hebben voor als je hongerklop krijgt.’ Voor de dorst hangen er twee bidons aan Vasthi’s fiets. ‘Maar ga je met een groepsreis met volgauto, dan vervoert die de versnaperingen.’ Vasthi’s favoriete route in Nederland is het Fietserpad (langs het Pieterpad), helemaal van Zuid- naar Noord-Nederland. De route vind je op de gratis routesite routeyou.nl en is ook beschreven in het boekje Het Fietserpad (alleen nog tweedehands te krijgen). ‘En verder kun je heel mooi fietsen in de Achterhoek en rondom Nijmegen.’ Het leuke van een fietsvakantie is volgens Vasthi dat je ‘bezig bent’. ‘Je beweegt langzaam genoeg om de omgeving te zien, en snel genoeg om je niet te gaan vervelen. Volgens mij maakt fietsen dopamine los, waardoor ik in plaats van lethargisch juist energiek word van zo’n vakantie. En het allerbelangrijkste: na een dag fietsen smaakt een biertje extra lekker.’

investeer in goede Fietstassen

De allerbelangrijkste tip van Vasthi aan de aspirant vakantiefietser: beknibbel níét op fietstassen. ‘Eén regenbuitje en al je bagage is nat. Daar zit je na een lange dag op het zadel echt niet op te wachten.’ Zelf zweert ze bij tassen van Ortlieb. Ook al vervoert een organisatie de bagage, een goede stuurtas voor je portemonnee, telefoon, regenkleding, fototoestel, reserveband, pomp en bandenlichters en wat snacks is onontbeerlijk. Vasthi: ‘Koop een tas die je aan je stuur klikt, zodat je niet elke keer met gespen bezig bent als je even een winkel of restaurant in wilt.’

Lara Aerts

‘De avond ervoor stippel ik een route uit, ’s middags regel ik via internet een slaapplaats’

i vastH

zo vervoer je je spullen

‘Je kunt niet elke dag wat anders aan en heb je smetvrees, dan kun je het beste een grote tas of koffer laten vervoeren. Ik neem altijd twee fietsbroeken (met zeem!) mee. Degene die ik overdag draag - zonder onderbroek, anders krijg je schuurplekken - was ik ’s avonds onder de douche. En met het jurkje voor ’s avonds doe ik meerdere dagen. Als je lang op vakantie gaat, houd je om de zoveel dagen een rustdag. Dan gooi je alles in een wasmachine.’ Slaap je in een hotel of bed and ZOMER | 2017

45


VR I J E T I J D

reparatieset VOOR 15 LEKKE BANDEN € 5 (HEMA.NL)

BELANGRIJK: EEN STIJF FRAME ZoNDER LAGE INSTAP, DEGELIJKE wIELEN EN vELGREMMEN

Welke fiets is de beste? Een echte vakantiefiets, ook wel een trekkingfiets genoemd, is anders dan een hybride of een mountainbike. wil je er eentje aanschaffen, dan is het zaak je goed in te lezen. op de site sintchristophorus.nl, lange tijd bijgehouden door Michiel van de Brink, die daar onlangs helaas mee stopte, staat onder ‘aankooptips’ veel waardevolle informatie over wat nou een goede trekkingfiets is en waar je ook in het goedkopere segment op moet letten. Belangrijk voor stabiliteit en veiligheid zijn een stijf frame zonder lage instap, degelijke wielen, per stuk te vervangen voortandwielen en velgremmen (goed-

Niet vergeten + Een servicebeurt voor je fiets zodat je niet voor verrassingen komt te staan + Zonnebrand Fietshouder bike mount SAMSUNG GALAXY J5J7 € 14,99 (TELECOM2DAY.COM)

+ Een tekentang of tekenpasje,

koper) of hydraulische remmen. vering wordt vaak overschat; het valt voornamelijk grote klappen op. wel aan te bevelen: dikkere banden, om kleine trillingen op te vangen. ook op de site van de fietsersbond staat nuttige informatie over de vakantiefiets. Een goede vakantiefiets begint bij ongeveer € 1500.

te koop bij de apotheek + Regenkleding + Reserveband, pomp en bandenlichters + Antimuggenspul + Een reservebatterij voor je telefoon (eentje op zonnepanelen is handig) + Het grote fietsvakantieboek

yepp dog trailer hoND MEE! € 289 (FIETSKARREN.CoM)

lezen voor je weggaat. Te bestellen via grotefietsvakantieboek.nl

Fietskaarten MET KNOOPPUNTEN DIE OVEREENKOMEN MET DE BORDJES ONDERWEG € 8,99 PER STUK (ROUTE.NL)

+ Als je in Nederland fietst: een lidmaatschap op de fiets-ANwB. Bij pech komen ze je helpen.

mooie routes in nederland Info over Nederlandse fietsroutes en fietsvakanties vind je op nederlandfietsland.nl. Ook anwb.nl geeft veel informatie. De ronde van Nederland leidt je langs de grenzen van het land, je legt zo’n 1300 kilometer af en onderweg zie je alle mogelijke vormen van natuur: kust, vennen, duinen, bos, polders, rivieren, heide, heuvels en

koeltas € 6,95 (outsiDe-WISHES.NL)

46

ZOMER | 2017

nog veel meer. Googel op ‘mooiste fietsroutes’ en de mogelijkheden vliegen je om de oren.


Fietsen tussen de rijstvelden

Ook Cleome van den Berg (35) fietst graag op vakantie. Voor ze kinderen had, verkende ze Bali op die manier, en afgelopen winter ging ze met haar vriend, dochter Filippa (1) en zoontje Olle (4) vijf dagen fietsen in Thailand. Haar dochter zat in een fietskar, haar zoon op een fiets zonder voorwiel die met een stang bevestigd was aan de fiets van haar vriend. Cleome: ‘Fietsen op Bali was ons goed bevallen. Je komt op plekken waar je normaal als toerist nooit komt. En de diversiteit van landschappen was enorm: strand, rijstvelden, dorpjes, bergen. Toen ik eenmaal kinderen had wilde ik weer op fietsvakantie: zo krijgt een gezinsvakantie toch iets avontuurlijks.’

‘AL FIETSEND KoM JE oP PLEKKEN wAAR ToERISTEN NooIT KoMEN’

vergeet het antimuggenspul niet

Op Bali fietste Cleome met SNP (snp.nl), in Thailand met het Belgische bedrijfje Click and Travel (clickandtravelonline.com). Cleome: ‘We fietsten niet in een groep, maar zelfstandig. In Thailand vervoerden we onze eigen bagage, dat ging makkelijk omdat we extra ruimte hadden in de fietskar. Daarin paste een opvouwbaar slaaptentje voor Filippa, echt een aanrader omdat ze niet overal babybedjes hebben.’ De organisaties hadden de

e cleom

‘Op stap met kinderen? Zorg voor een zwembad aan het eind van de dag’

route uitgestippeld en de slaapplaatsen lagen vast. ‘We fietsten zonder GPS maar de routebeschrijvingen waren heel gedetailleerd.’ In Thailand waren ze vier uur per dag onderweg. ‘Dat is echt de max, met kinderen. Wij sliepen steeds in leuke, kleine resorts met zwembad. Dat raad ik alle ouders aan: zorg dat je na het fietsen een kindvriendelijk onderkomen hebt. Vooral als ze nog zo klein zijn.’ Resorts met zwembaden: dat klinkt duur! Cleome: ‘Het viel mee, de fietstocht kostte ongeveer € 100 per dag.’ Bang dat de kinderen ziek zouden worden van het eten in Thailand was Cleome niet, al aten ze vaak vrij eentonig - rijst met saté - omdat andere gerechten snel te pittig waren. Ze was gewaarschuwd voor muggen, die malaria kunnen overbrengen, of dengue (knokkelkoorts). ‘We waren vaak in de weer met antimuggenmiddeltjes.’ vijF dagen Fietsen en dan een hotel

Is een fietsvakantie met kinderen nog wel ontspannend, kun je je afvragen. Cleome: ‘Dat ligt aan de leeftijd van je kinderen. Met Olle ging het prima. Na het fietsen vermaakte hij zich in het zwembad, maar Filippa, die onderweg vooral geslapen had, dacht dan: zo, nu begint mijn dag. Dat was wel pittig voor ons. Ze zat precies in de leeftijd dat ze alles in haar mond stopte en overal opklom, je kon haar geen seconde uit het oog verliezen.’ Cleome herinnert zich nog goed hoe ze in het begin van de trip onderweg nog tempels gingen bezichtigen om wat cultuur te snuiven. ‘Daar waren we na één dag al van genezen, het werd te veel voor de kinderen. Je moet echt je ambities wat bijstellen.’ Dat geldt ook voor de duur van de hele trip. ‘Ik denk dat je met oudere kinderen, zeker als ze zelf kunnen fietsen, best een week kunt fietsen. Wij merkten dat het voor Olle na drie dagen wel genoeg was. We hebben vijf dagen gefietst, en zijn toen nog een week in een lekker hotel gaan zitten. Die combinatie is perfect.’ Cleome is van plan als de kinderen iets ouder zijn weer op fietsvakantie te gaan. ‘Het lijkt me leuk om ook zo’n vakantie in Nederland te houden. Wat ons erg beviel van Bali, is dat we een rondje fietsten. Dat zou ik in Nederland wel willen ondernemen, een rondje IJsselmeer, bijvoorbeeld. Wij vonden Thailand heerlijk, maar voor je kinderen hoef je echt niet zo ver te gaan. Zij vinden het leuk om samen met hun ouders op pad te zijn. Dat kan ver weg, maar net zo goed dicht bij huis.’

ZOMER | 2017

47


C OIN VR J ES UM TIJD ENT

niet kopen maar Huren Hoeveel weken per jaar denk je een vakantiefiets te gebruiken? Vast niet veel meer dan een week of drie? Het loont om er

DE ALLERBELANGRIJKSTE TIP VOOR DE ASPIRANT VAKANTIEFIETSER: BEKNIBBEL NÍÉT OP FIETSTASSEN

eentje te huren. Bijvoor-

5x sensa campagne ltd HYBRIDE FIETS MET 24 VERSNELLINGEN € 675 (FIETS.COM)

beeld bij jasperfietsen.nl in Nijmegen. Je kunt er een vakantiefiets huren voor € 29 per dag, € 49 voor twee dagen, € 65 voor drie dagen en € 125 per week. Of googel ‘huur

caFÉracer stevige staDsfiets voor intensief gebruik vanaf € 369 (veloretti.com)

vakantiefiets + woonplaats’ voor een adres bij je in de buurt.

new looXs joli Dubbele fietstas € 39,99 (fietsenwinkel.nl)

HET LEUKE VAN EEN FIETSVAKANTIE: JE BEWEEGT

langzaam genoeg om de omgeving te zien en snel genoeg om je niet te vervelen scott sub cross 40 hYbriDe fiets en mountainbike ineen € 599 (fietsenwinkel.nl)

Conditie

vakantiefietser.nl

Moet je een goede conditie hebben

Eric Schuijt is eigenaar

om op fietsvakantie te gaan? Dat ligt

van de Amsterdamse

eraan hoe die vakantie eruitziet. Op travellingdutchmen.com vind je nuttige informatie. In het kort: ga je maanden

speciaalzaak De Vakantiefietser. Hij fietste zelf door meer dan tachtig landen en hij schreef daar

op reis, dan bouw je je conditie onder-

verschillende boeken over.

weg wel op. Ga je een paar weken,

Zijn website staat vol

maar leg je weinig kilometers per dag

goede tips uit de eerste

af, dan hoef je ook niet van tevoren

hand. Vakantiefietsers

te trainen. Maar wil je dagelijks zo’n honderd kilometer afleggen, dan is het handig om je voor te bereiden. Hoe je

traveller trekkingfiets met multigripstuur € 1799 (koga.com)

uit het hele land komen bij hem in de winkel voor advies.

dat doet lees je op de site. stream beste e-bike uit De test van De consumentenbonD € 2599 (batavus.nl)

48

ZOMER | 2017


C O LUM N

De veertienjarige zoon van lara mag geen scooter en wil nu een elektrische fiets. En voor elk bezwaar van zijn moeder (‘welke gezonde Hollandse jongen wil nou zo’n bejaardenfiets met een stekker’) heeft Indra een slim tegenargument.

F OTO G R A F I E

Anja Robertus

lara aerts (42) is freelance journaliste, ze werkt o.a. voor raDar+ en woont met haar kinDeren DaYa (15) en inDra (14), een honD en een kat in amsterDam. om het gezin in De lucht te houDen, werkt ze zich (met plezier) zes slagen in De ronDte en past ze wat kunst en vliegwerk toe om uit De roDe cijfers te blijven.

Met de vlam in de pijp

A

ls ik een scooter mag, dan vergeef ik je alle fouten die je ooit hebt gemaakt.’ Mijn kinderen gebruiken grof geschut als ze iets in hun hoofd hebben. Maar aangezien ik nog nooit één fout heb gemaakt, wuifde ik dit chantagemiddel hard lachend weg. Sterker nog: ik heb onlangs een scooterverbód ingesteld: zolang zij minderjarig zijn of onder mijn dak wonen, mogen zij geen scooter kopen. De redenen? Een scooter is gevaarlijk, milieuvervuilend en het is bovendien een hufterig apparaat dat hufterig rijgedrag uitlokt. ‘Dan wil ik een elektrische fiets’, eiste Indra een paar maanden geleden. Stomverbaasd was ik. Een elektrische fiets? Een bejaardenfiets met een stekker? Daar wil toch geen zichzelf respecterende puber zich mee op straat vertonen? wel dus. volgens Indra is een elektrische fiets helemaal niets om je voor te schamen. Iederéén heeft tegenwoordig een elektrische fiets, juist de jongeren. Ik gooide het over een andere boeg: wat een onzin, je bent toch een gezonde, hollandse jongen? vroegah, toen alles beter was, zo ratelde ik verder, fietsten wij kinderen elke dag uren op-en-neer naar school, sportclubjes, vriendjes en vriendin-

Ik betaal er geen cent aan mee, stamel ik, en zie aan Indra’s gezicht dat hij de strijd heeft gewonnen

netjes. In de stromende regen, bij hagel en ijzel en voor- en tegenspoed. Conditie hadden we! Spieren! Gezonde blossen! Allemaal bullshit, meende mijn zoon. Daar kwamen zijn argumenten: een elektrische fiets is niet vervuilend – we hebben toch groene stroom? het is geen hufterig apparaat en lokt geen hufterig rijgedrag uit. Gelukkig had ik nog één troef om hem te dwarsbomen: het is levensgevaarlijk om op een fiets met 25 kilometer per uur door het verkeer te razen. Prima, vond hij, of ik dan ook voortaan mijn racefiets wilde laten staan? Ik betaal er geen cent aan mee, stamelde ik, en aan Indra’s gezicht zag ik dat hij de strijd had gewonnen. hij plunderde zijn bankrekening, troggelde mij toch nog € 150 af (met een berekening dat ik dat bedrag het komende jaar alleen al zou uitsparen op zijn openbaar vervoer) en hij toog opgewonden naar de fietsenwinkel. ‘Eén elektrische fiets, alstublieft.’ Niks vergelijkend warenonderzoek naar de levensduur van accu’s, hij koos de beste fiets van onder de € 1000, en weg spoot hij, met de spreekwoordelijke vlam in de pijp de hoek om. Duizend euro! wat een vreselijk hoog bedrag voor een kind van veertien. Maar volgens Indra is het de beste besteding van zijn hele leven. In tien minuten is hij op het hockeyveld, topfit voor de training of wedstrijd. En op de terugweg fietst hij fluitend naar huis, in plaats van als een stervende zwaan over zijn stuur te hangen. Het grootste voordeel van zijn fiets? ‘Al mijn vrienden willen hangen!’ Ik dank God voor mijn ruggen­ graat. Die scooter is er niet gekomen. ZOMER | 2017

49


C O N S UM E N T

‘Mijn hond logeert in een vijfsterrenhotel’

het dorpje Renswoude in de geldersche vallei is de Rivièra voor de nederlandse hond. je vindt er maar liefst vijf logeerboerderijen voor je lieveling. Zodra het woord ‘vakantie’ valt, worden veel hondeneigenaren zenuwachtig. Want je gaat pas rustig op reis als je weet dat je hond in goede handelen is. Maar waar laat je je viervoeter? Googel je op hondenopvang, hondenhotel, hondenresort en hondenvakantie, dan vliegen de mogelijkheden je om de horen. Een daarvan, met de klinkende naam Dierenlogeerboerderij Syltjer Wald, wordt gerund door eigenaresse Sylvia Willemsen, een hondenliefhebster in hart en nieren. Zij kent het vakantieopvangprobleem uit eigen ervaring. Toen ze tien jaar geleden nog in Veenendaal woonde, 50

ZOMER | 2017

was ze zelf altijd naarstig op zoek naar goede vakantieopvang voor haar hond. ‘Ik zocht destijds stad en land af maar vond geen plek waar ik mijn hond durfde te laten. Ik wilde opvang zonder kennels of hokken, en waar honden in een roedel leven van niet meer dan zo’n 35 honden. Van opvang in hokken of kennels zouden mijn Friese stabijs namelijk doodongelukkig worden. Toen dacht ik: ik ga zelf een hondenopvangboerderij beginnen waar dieren vrij kunnen rondlopen. Na lang zoeken vond ik eindelijk mensen die toen al zo werkten: Yuppie Dogs in Dreumel. In navolging van hoe zij het doen, ben ik toen mijn droom gaan verwezenlijken: een vijfsterrenhotel voor honden, katten en andere huisdieren.’


TEKST

Lara Aerts

past Hij wel in de roedel?

niet iedereen is welkom

Sylvia vond een boerderij in het dorpje Renswoude en startte daar haar hondenlogeerboerderij. Vanaf het eerste moment zat ze voller dan vol, en nog steeds. ‘Als je hond hier nog nooit is geweest, wil ik graag dat je dier eerst komt kennismaken. Ik wil ’m leren kennen, zodat ik weet of hij past in de roedel, en zo ja op welke plek. Ik stel de roedel samen op basis van ras, geslacht en karakter van de honden.’ Vanwege de vele aanvragen is er nu voor nieuwkomers een kennismakingsstop tot september. Voor katten en andere huisdieren is vaak wel nog plaats.

Bij Sylvia in het hotel worden niet alle hondenrassen aangenomen. ‘In principe is onze manier van werken niet geschikt voor de Argentijnse dog, boerboel, bordeauxdog, bullmastiff, bulterriër, buldog, cane corso, dobermann, herdershond, pitbull, Rhodesian ridgeback, rottweiler en staffordshire-bullterriër. Niet omdat er iets mis is met deze rassen, maar ze zijn fysiek erg sterk en als ze andere honden corrigeren kunnen ze een hoop stress en zelfs schade aanrichten.’ De honden die er wel zitten, worden regelmatig gefotografeerd en gefilmd voor hun baasjes, zodat die vanaf het strand of vanuit de bergen een kijkje kunnen nemen hoe de hond het heeft op ’t vakantieadres. Eigenaren checken daarvoor de website syltjerwald.nl en het YouTube-kanaal Syl en Zoo.

een woonkamer voor Honden

Fijn dat er een goede plek bestaat voor je hond, maar je hebt er natuurlijk niet zoveel aan als er geen plaats is. Gelukkig heeft het hondenhotelvirus zich de laatste jaren snel verspreid in het dorpje Renswoude, waardoor Sylvia, als ze nee moet verkopen, de hondenbazen kan doorverwijzen naar haar buren of andere dorpsgenoten. Sylvia: ‘Mijn buren vonden mijn logeerboerderij leuk, en ze zijn zelf ook gek van dieren. Ik zei: dan begin je toch zelf ook zo’n opvang? Ze haalden hun papieren - een bewijs van vakbekwaamheid is wettelijk verplicht - en gingen van start. Nu hebben mijn buren rechts en links een vergelijkbaar bedrijf als ik: Westie World voor kleine honden (westieworld.nl) en De Zandvlieters (dierenpensionrenswoude.nl). voor alle formaten. Zowel bij mij als bij de buren hebben de honden een eigen woonkamer met allemaal oude banken en stoelen waar ze op chillen. In de winter wordt de kachel opgestookt. De honden kunnen zelf naar buiten zo vaak ze willen. En we voeren de honden hun eigen voer dat hun baasjes meegeven, in groepjes van vijf. Dat kost meer tijd dan wanneer ik de honden allemaal hetzelfde voer zou geven, maar voor de dieren zelf is het prettiger te eten wat ze gewend zijn. Op mijn site kun je zien hoe dat voeren eraan toegaat.’ Niet alleen Sylvia’s buren hebben haar werkwijze overgenomen, elders in Renswoude zijn nog twee hondenhotels geopend: Beagle Valley (beaglevalley.nl) en Hairy Business (zie hun Facebookpagina) Sylvia: ‘Ik hoop dat in heel Nederland dit soort kennelvrije opvanglocaties ontstaan. Ik heb vaak stagiaires in mijn bedrijf, van wie er twee nu in Zaltbommel van start gaan. Ze hebben nog geen website, maar vangen wel deze zomer al honden op. Bij interesse kunnen mensen bellen met Kitty Groen: 06 5156 6446.’

‘ik wilde opvang zonder kennels of Hokken, en waar Honden in een roedel leven’

Eddie (43), Laura (30) Pasquino en hun Engelse buldogs Rosie (4) en Otto (2) eddie: ‘we zouden otto en rosie best willen meenemen op vakantie maar helaas mag dit ras niet in het vliegtuig: in het verleden zijn engelse buldogs in de lucht bezweken aan benauwdheid. als we met de auto reizen, gaan ze wel mee. otto en rosie zijn een keer naar een speciaal vakantiepension voor buldogs geweest, waar ze in kennels zaten en een paar uur per dag naar buiten gingen. ik had er een goed gevoel bij: de eigenaresse was aardig en kundig, en ze had een mooie site. maar het beviel niet. toen ik de honden terugkreeg stonken ze enorm, en ze waren totaal niet vrolijk. nooit meer! ze zijn ook weleens in een opvang geweest waar ze in een roedel leven. dat ging goed, maar het probleem is dat die opvang altijd vol zit. je moet maanden van tevoren boeken Eddie: dus een spontaan weekendje weg is er niet bij. ‘wE voNDEN hET uiteindelijk zijn we op zoek gegaan naar een oppasPERFECTE oPPAS- gezin voor vakanties. we zochten een eigenaar van gezin via een een engelse of franse buldog zodat ze dit ras kennen matchingsite en de honden met elkaar kunnen spelen. buldogs voor huisdieren’ zijn lief, maar andere honden vinden hen vaak intimiderend omdat ze zo lomp spelen. via verhuisdieren.nl, een matchingsite voor huisdiereneigenaren, vonden we het perfecte gezin. vader, moeder, drie kinderen en een franse buldog die graag wilde spelen. toen we langsgingen om kennis te maken sprong rosie meteen bij de man op schoot. de honden hebben het daar geweldig, ze zijn al een paar keer geweest. tijdens de vakantie krijgen we foto’s en filmpjes en zien we hoe de honden het maken. van betaling wil het gezin niks weten, dus neem ik steeds een goede fles wijn mee als ik de honden ophaal.’

ZOMER | 2017

51


C O N S UM E N T

Petra Doornenbal (45) en haar Berner sennenhond Thomas (4) ‘Een halfjaar geleden kwam ik in Renswoude wonen omdat ik hier burgemeester werd. Ik zocht opvang voor Thomas in de buurt, zodat ik hem naast vakanties ook overdag kan brengen. Nou zijn we hier in het dorp goed voorzien van hondenhotels. Dat komt voornamelijk door onze ligging: we zijn een klein dorp qua inwoners, maar hebben veel buitenruimte. Gebouwen die eerst voor de landbouw of veeteelt werden gebruikt zijn ideaal voor hondenhotels, zeker omdat er vaak niet al te veel bebouwing omheen ligt. wij zijn als dorp heel blij met deze bedrijvigheid. En ik als eigenaar van een hond al helemaal! Een hondenopvang moet voor mij aan een aantal zaken voldoen: het moet dichtbij huis zijn, de honden moeten vrij naar buiten kunnen, het moet schoon en verzorgd zijn en ik vind het heel belangrijk dat de sfeer in de roedel goed is. Ik merkte toen ik Sylvia van Syltjer wald aan de telefoon had dat ze heel kritisch was op mijn hond: ze wilde hem zien, want door de telefoon kon ze niet beoordelen wat voor type het was. Ik ben daar blij mee: als ze kritisch is ten opzichte van mijn hond, is ze Petra: dat ook ten opzichte van zijn roedelgenoten. honden ‘MIJN hoND zijn soms net kinderen: als ze op een onbekende plek ZINGT oP DE AChTERBANK ALS komen blijven ze eerst bij je in de buurt, zodra ze op hun gemak zijn lopen ze bij je weg. Thomas was bij die IK hEM NAAR DE oPvANG BRENG’ eerste kennismaking al heel snel ‘vrij’, dus ik wist dat het goed zat. het is grappig om te zien hoe Sylvia de leider van de roedel is. Als zij gaat lopen, gaan ze allemaal achter haar aan. Als ze zegt dat ze moeten stoppen met blaffen, doen ze dat. Dat vind ik geruststellend: als zij de baas is, is er dus geen gedonder. Als ik Thomas naar Syltjer Wald breng, begint hij te zingen op de achterbank zodra hij doorheeft waar we heen gaan. Het is voor hem geen opvang, maar echt een hondenvakantie.’

voor een pup is een vakantie waarbij Hij opgaat in de roedel Heel leerzaam

Hondenopvang gevonden? stel deze vragen:

Zitten de honden in kennels of hokken, of leven ze in een roedel? Kunnen ze zelf beslissen of ze naar binnen of buiten gaan? Hoeveel honden worden er opgevangen? Hoe lang en hoe vaak gaan de honden naar buiten? Welke rassen worden bij elkaar gezet? Zijn er rassen die niet mogen komen? Mag de hond komen wennen? Word je tijdens de vakantie op de hoogte gehouden van het wel en wee van de hond? Mag de hond zijn eigen voer eten, en zo ja: moet daar extra voor betaald worden? En de allerbelangrijkste vraag: mag het baasje kijken van tevoren? Zo niet, krab je dan een paar keer achter de oren.

wat kost een Hondenvakantie?

De kosten voor vakantieopvang schommelen meestal zo tussen de € 15 en € 25 per hond per dag of nacht. De logeerboerderijen in Renswoude rekenen zo’n € 15 per hond. Sommige hotels rekenen voor een grote hond extra en soms een toeslag in het hoogseizoen. Heb je meer dieren, dan krijg je vaak korting. vakantie voor puppy’s

Mensen laten niet graag hun puppy achter in een hondenopvang, terwijl zo’n vakantie juist heel leerzaam kan zijn voor een jonge hond. Niet alle hondenhotels nemen puppy’s aan, maar bijvoorbeeld Dierenhotel Marijke staat juist voor pups open. Een vakantie in een hondenhotel vinden ze daar juist een goede investering in de opvoeding: de pup raakt door het leven in een roedel goed gesocialiseerd. 52

ZOMER | 2017

de Hond worden regelmatig gefilmd zodat Het baasje kan zien Hoe Het dier Het Heeft nog meer kennelvrije HondenHotels

dierenhotel marijke dierenhotelmarijke.nl (met vloerverwarming en een gezellig muziekje, puppy’s zijn welkom) yuppie dogs yuppiedogs.nl (ook loopse teefjes welkom, haal- en brengservice en gratis wasbeurt) hondenhut hondenhut.nl

matcHingsites

Zitten alle hondenhotels vol of is je hond er niet geschikt voor? Er zijn tegenwoordig sites waar je een hondenoppas kunt vinden: petbnb.nl Voor logeeradressen en dagopvang. verhuisdieren.nl Ook voor herplaatsing en voor mensen die een verzorger voor hun dier zoeken of mensen die graag andermans dier willen helpen verzorgen. oopoeh.nl Een site waar huisdieren aan ouderen worden gekoppeld. Niet bedoeld als louter vakantieopvang, maar voor een langdurige band tussen huisdier (en diens baasje) en ouderen uit de buurt.


TEKST

GELD

Niki Rap

Alle beetjes helpen

haal het beste uit je geld naar muziek luisteren in het gras, aan de wijn onder een strakblauwe hemel en een weekje naar een grieks strand: het wordt een mooie én goedkope zomer.

± € 216

± € 200

OPBRENGST

neem de fiets

Toegegeven: verregend op je werk aankomen is niet fijn. En versteend van de kou achter je bureau schuiven ook geen feestelijk vooruitzicht. Maar hoe groot is die kans in de zomer? Pak op mooie droge dagen de fiets in plaats van het openbaar vervoer en je wordt fluitend én topfit rijk. opbrengst

Rekenvoorbeeld: je woont op 5 kilometer van je werk. Heen en weer met bus en tram kan je dan € 3,24 per dag kosten. Uitgaande van tweehonderd werkdagen per jaar is dat jaarlijks € 648. Pak je een derde van de tijd de fiets, dan spaar je dus € 216 uit – het milieuvoordeel nog niet eens meegerekend.

± € 178

OPBRENGST

verruil zandvoort voor corfu

Wie geen enorm vakantie­ budget heeft, denkt al snel dat het verstandig is om in eigen land te blijven. Maar niets blijkt minder waar. Een snel rondje googelen leert dat het vaak een stuk goedkoper is om naar het buitenland uit te wijken. Heel betaalbare bestemmingen zijn bijvoorbeeld Bulgarije en Griekenland. En die zon­ garantie krijg je er gratis bij. opbrengst

Een vierpersoonshuisje op een bungalowpark in Zandvoort kost in augustus al snel € 1550 per week. En dat terwijl je voor € 1350 zomaar een appartement op 100 meter van het strand in Corfu boekt. Ook voor 7 nachten in augus­ tus, inclusief vliegreis voor vier. Dat is € 200 in de pocket. En dan rekenen we die frappé en moussaka – veel goedkoper dan de (ijs)koffie en patat in het Nederlandse campingrestaurant – niet eens mee.

± € 157,50

OPBRENGST

OPBRENGST

bezoek een festival

spreek in Het park af

Zomertijd, festivaltijd. Maar zo’n dagje bandjes kijken is meestal een fikse aanslag op je budget. Tenzij je eerst even op festivalinfo.nl kijkt. Daarop staat een overzicht van alle festivals in de zomer. Je kunt filteren op maand, genre én gratis toegankelijke festivals. En daarvan blijken er heel veel te zijn.

Weinig lekkerder dan op een zomerdag met vrienden op een terras zitten. Maar al die drankjes en hapjes kunnen aardig in de papieren lopen – het horecalek noemt collega Lara Aerts dat. Terwijl je net zo goed in ’t park kunt afspreken. Heb je vaak nog een stuk meer ruimte en privacy ook.

opbrengst

Als je met z’n drieën op een terras borrelt, bestel je al vlug twee witte wijn (à € 3,25) per persoon en bijvoorbeeld een mandje tortillachips met guacamole (€ 5) = € 24,50. Koop bij de supermarkt een fles Chardonnay (€ 5), tortilla­ chips (€ 0,75) en een bakje verse guacamole (€ 3) en je bent € 8,75 kwijt. Verschil: € 15,75. Doe je dit tien keer per zomer, dan spaar je dus € 157,50 uit.

opbrengst

Ga je met z’n tweeën bijvoor­ beeld naar het gratis Haagse Parkpop (25 juni) in plaats van op zaterdag 17 juni naar Best Kept Secret in Hilvarenbeek, dan scheelt je dat 2 x € 89 = € 178. En bezoek je het Jazz Festival in Delft (25­27 augus­ tus) in plaats van op vrijdag 7 juli naar North Sea Jazz te vertrekken, dan houd je 2 tickets à € 87,50 in je zak. Daar kun je een hoop biertjes of broodjes op het terrein voor scoren.

ZOMER | 2017

53


G E ZO N D H E I D

fOP dE

KLOK

topfit uit het vliegtuig stappen in plaats van gebroken aan je verre vakantie beginnen. Dat kan met dank aan dit anti-jetlagprogramma.

Hondsmoe, chagrijnig, een wattenhoofd en darmen van slag? Dat is de ellende die velen overkomt na een langeafstandsvlucht. Door het passeren van verschillende tijdzones loopt je biologische tijdklok niet meer gelijk. Het kan zeker een week duren voordat je lijf zich aan de nieuwe omstandigheden heeft aangepast. Dat proces iets versnellen kan wel. Brakheid helemaal voorkomen zit er helaas niet in, maar met wat simpele aanpassingen zorg je ervoor dat de jetlag zo kort mogelijk duurt. Let wel: zit je maar een paar dagen in een andere tijdzone voor bijvoorbeeld een zakenreis? Dan is het juist verstandig om de ‘eigen’ tijd zo veel mogelijk aan te houden. Gaan rotzooien met je ritme maakt de klachten in zo’n geval vaak alleen maar erger.

Achterlijk vroeg wakker? sta niet op, blijf liggen tot zeker 7 uur ’s ochtends 54

ZOMER | 2017

voor de vlucHt

vlieg je van oost naar west (bijvoorbeeld Amsterdam - New York), dan ga je ‘terug in de tijd’. Is het hier een uur ’s nachts, dan is het daar zeven uur ’s avonds, een tijdsverschil van zes uur dus. Probeer om een paar dagen van tevoren steeds iets later op te staan en iets later te gaan slapen. Reis je de andere kant op, van westelijke naar oostelijke richting, dan heb je daar in de regel meer last van, omdat je een paar uur ‘overslaat’. om bij het New York-voorbeeld te blijven: is het daar één uur in de nacht, dan is het in Nederland zeven uur ‘s avonds. Begin ook hier een paar dagen van tevoren met eerder naar bed gaan en eerder opstaan. Lukt dat niet, dan is een nachtje doorhalen ook een optie. Download eventueel een app op je telefoon die een ideaal anti-jetlagschema voor je uitrekent, zoals Entrain (gratis voor iPhone en Android). om je biologische klok te foppen en sneller te wennen aan een nieuw dagritme, maak je gebruik van het licht. Gebruik een felle lamp of een speciale daglichtlamp of lichtwekker (à la wake Up Light van Philips). Die laatste twee geven stimulerend blauw licht af zodat je makkelijker eerder opstaat of langer wakker blijft. Frequent flyers kunnen de aanschaf van een speciale lichttherapielamp overwegen. Doe een slaapmasker op of de (verduisterende) gordijnen dicht om te trainen met eerder naar bed gaan of om langer te kunnen blijven slapen.


TEKST

Niki Rap

Pilletje?

in de lucHt

Fris en fruitig aan de reis beginnen helpt al veel om jetlagmalaise tegen te gaan. En een slim vliegschema kiezen is ook handig. vlieg je bijvoorbeeld naar het westen en heb je een nachtvlucht, of ga je oostelijk en vlieg je overdag, dan kan dat een voordeel zijn: zo kom je op de nieuwe tijd ’s avonds aan en heb je een nacht om bij te tanken voor de boeg. Sowieso is het verstandig om ook in het vliegtuig alleen te slapen volgens het dag-nachtritme van je bestemming. Zet je telefoon of horloge daarom bij het instappen al op de nieuwe tijd. Boek bij voorkeur een plek bij het raam: zo heb je de regie over het rolgordijntje en pas je licht en donker aan de komende tijd aan. vlieg je als het slaaptijd is op je nieuwe bestemming? oordopjes en slaapmaskers laten je makkelijker indutten. Draag ruim zittende, niet knellende kleren om makkelijker weg te kunnen doezelen. Doe dikke sokken aan, een sjaal om en vraag om een dekentje: zo blijf je ondanks de airco behaaglijk warm. Zorg dat je in beweging blijft Loop af en toe door het gangpad. Doe reken strekoefeningen in je stoel: sommige maatschappijen geven daar voorbeelden van in een folder. ook belangrijk: houd rekening met wat je eet en drinkt. vliegmaatschappijen serveren de maaltijden in principe uit op de nieuwe uren: probeer ze dan ook te eten, maar eet vooral niet te zwaar. hoe aantrekkelijk misschien ook, drink geen alcohol. Dat droogt uit en kan hoofdpijn en sufheid veroorzaken. Neem alleen koffie, cola of zwarte thee als je wakker wilt blijven. Drink heel veel water: genoeg vocht houdt je fit (én in beweging omdat je vaker naar de wc moet).

Zijn medicijnen tegen een jetlag effectief? Volgens Winni Hofman, slaapdeskundige aan de Universiteit van Amsterdam en ontwikkelaar van online slaaptherapie somnio.nl, is melatonine een optie: ‘Melatonine is een lichaamseigen ‘slaaphormoon’ dat werkt op je biologische klok. Die klok regelt je slaap-waakritme. Bij een jetlag raakt dat systeem van slag en kan het helpen om een melatonine-supplement in te nemen. De aanbevolen dosering bij jetlags is 2 à 5 mg. Voor een goede werking is het wel belangrijk om het op het juiste moment in te nemen. Ideaal is: twee uur voor de bedtijd op de nieuwe plek.’ Hofman raadt het gebruik van slaappillen af: ‘Die hebben allerlei vervelende bijwerkingen. Je kunt er bijvoorbeeld groggy van worden, wat aanpassen aan een nieuwe tijdzone ingewikkelder maakt.’ Wil je per se een slaappil? Vraag je dokter dan om een kortwerkende benzodiazepine in een zo laag mogelijke dosering, zoals Temazepam.

naar new York? ga dan thuis de week ervoor vast wat later naar bed na de landing

Kapot of niet kapot, onmiddellijk aanpassen aan de nieuwe klok is het devies. Ben je om acht uur ‘s avonds al gebroken, houd dan toch vol tot een uur of elf voor je naar bed gaat (lang leve de tv op de hotelkamer!). word je achterlijk vroeg wakker, probeer dan in elk geval tot een uur of zeven ‘s ochtends te blijven liggen. Maak ook nu gebruik van het licht. Gooi bij het krieken van de dag meteen de gordijnen open en baad in het (zon)licht. Zo begin je energieker aan de nieuwe dag aan de andere kant van de wereld. Uit onderzoek blijkt dat eiwitrijke maaltijden actiever maken en koolhydraten juist slaperiger. Eet ruim eiwitten op je nieuwe ontbijttijd. Denk: omeletje met spek, bak kwark met muesli Ga om sneller in slaap te vallen aan de koolhydraten. Dat betekent: iets voor de plaatselijke bedtijd bijvoorbeeld een bord pasta pesto nemen, of een paar boterhammen als je geen zin hebt in iets warms.

ZOMER | 2017

55


iK vertrok Ook zo’n fan van het tv-programma Ik vertrek? Wij vroegen ons af hoe het verder, ná de uitzending, was gegaan met drie bijzondere stellen.

Jolanda Feenstra (50) en Theo Steenkamer (55) vertrokken in september 2016 richting Gambia. Ze begonnen er pannenkoekenrestaurant Tejo’s. Vlak nadat ze opengingen ontstond er onrust in het land.

‘We maken lange dagen. Wandelen op het strand is er niet bij’

Jolanda: ‘Theo en ik kwamen al negen jaar in Gambia voor we ernaartoe verhuisden. we besloten hier te gaan wonen omdat we een leven wilden met minder stress. In Nederland staan mensen erg onder druk. Je moet targets halen op je werk, geld verdienen om je auto te betalen en je huis mooi in te richten zodat je niet onderdoet voor je buren. Ik deed daar ook aan mee, want anders val je buiten de boot. Ik was gehecht aan spullen, en aan regels over hoe het hoort. In een halfjaar tijd heb ik gemerkt hoe makkelijk ik dat allemaal kan loslaten. Ik heb nu een ouwe plofbank en twee stoeltjes en ik vind het prima. En hoezo hoort er water uit de kraan te komen? Nu pak ik gewoon een emmer en loop naar de pomp als er geen water is. Iedereen zit hier in hetzelfde schuitje.’

Als je niks hebt, kun je niks kwijtraken Theo: ‘ons plan was om hier een rustiger leven te leiden. Maar we maken lange dagen, dus van wandelen op het strand komt nog niet zoveel. Toch voel ik me veel minder vermoeid dan in 56

ZOMER | 2017


Jolanda:

Nederland. Jolanda grapt zelfs dat ik knapper ben geworden. Terwijl ze zeggen: als je in Gambia kunt leven, kun je overal leven, zo primitief is het. Buiten het toeristengedeelte is het back to basic. Mensen hebben geen auto’s, geen luxe. En wij ook niet. ons eerste huis – je kunt het zien in de aflevering van Ik vertrek – was midden in een dorpje tussen de lokale bevolking. Veel mensen zeggen: waar ben je aan begonnen? Maar ik vind het fijn: als je niks hebt, kun je niks kwijtraken.’ Jolanda: ‘ik heb hier in korte tijd veel geleerd. bijvoorbeeld dat de werkmentaliteit anders is dan in nederland. wij zijn meer de begeleiders van ons personeel dan de bazen. wij leren ze dingen die voor nederlanders heel logisch zijn. zoals dat ze bijvoorbeeld eerst de spinnenwebben van het plafond halen en dan pas de vloer dweilen. maar wij leren zelf ook veel. toen een personeelslid een vrije dag had gehad vroeg ik of ze iets leuks had gedaan. ik kwam erachter dat gambianen als ze vrij zijn alle was voor de hele familie doen, of de hele dag moeten koken op een open vuur. ik vroeg ook aan een personeelslid of ze weleens lekker naar het strand ging. nee, was het antwoord, waar moest ze de taxi van betalen? de naïviteit van toen ben ik wel kwijt. ik heb veel respect gekregen voor de manier waarop men hier probeert te overleven op een simpele manier.’ Theo: ‘je moet hier creatief zijn. laatst was bijvoorbeeld nergens meer wit brood te koop. dan serveren we maar uitsmijter met stokbrood. je moet voortdurend improviseren, maar dat gaat ons goed af. ook tijdens spannende tijden blijven we relaxed. in december 2016, we zaten hier twee maanden, waren er verkiezingen. er werd een nieuwe president verkozen, maar de oude president wilde zijn positie niet afstaan. het buurland senegal koos partij voor de nieuwe president en dreigde zich met de zaak te bemoeien. er ontstond een heel onrustige situatie. onze vrienden verwachtten van ons dat we naar nederland

‘hoezo hoort er water uit de kraan te komen? ik Pak gewoon een emmer en looP naar de PomP’ zouden gaan, maar wij hebben dat geen moment overwogen. we wonen hier, in goede tijden en ook in slechte tijden. je vlucht toch ook europa niet uit omdat er aanslagen zijn?’

Geen klanten in tijden van onrust Jolanda: ‘we voelden ons niet bedreigd, maar er hing wel een gespannen sfeer. het was stil op straat, en we zorgden ervoor dat we ’s avonds binnen waren. Personeel vluchtte naar senegal of naar hun dorp. gambianen waren bang en onzeker. het is zo’n vreedzaam volk, ze willen gewoon rust en absoluut geen oorlog. we zaten wel met het pannenkoekenrestaurant in onze maag: er waren ineens geen klanten meer. als de situatie niet snel zou veranderen, moesten we alsnog naar nederland terug.’ Theo: ‘gelukkig keerde de rust na een week of twee weer terug. de nieuwe president was toch aan de macht gekomen en de storm woei over. ineens waren ze er weer: de toeristen. en omdat wij veel media-aandacht hadden gekregen omdat we in gambia bleven tijdens de onrusten, wist iedereen van ons. het liep storm bij tejo’s. mensen kwamen kijken wie we waren en aten meteen ook een pannenkoek.’ Jolanda: ‘ze wilden allemaal met ons op de foto, we voelden ons net willem-alexander en máxima. we zijn nu een halfjaar verder, maar nog steeds zoeken mensen ons op. als ’t zo door blijft gaan, dan komt er van wandelen op het strand nooit wat.’ Deze uitzending van Ik vertrek is terug te kijken op: avrotros.nl/ik-vertrek/radarplus ZOMER | 2017

57


Anita Teunissen (43) vertrok in 2008 met haar toenmalige vriend naar Zweden om daar Sun Dance Ranch te beginnen, een boerderij in westernstijl voor onder andere paardrijvakanties. Inmiddels runt Anita de ranch met haar nieuwe Zweedse partner.

‘Ik zat op een berg, met uitzicht op de ranch in de ondergaande zon en dacht: ik blijf’

58

ZOMER | 2017

Anita: ‘Als ik nu terugkijk op mijn emigratie, dan denk ik: het was impulsief. Maar dat wist ik toen al. Tijdens een rondreis door Zweden zagen mijn ex en ik een schapenboerderij en we wisten: hier komt de ranch. we vertrokken uit Nederland, en begonnen het bedrijf in Zweden. De eerste vijf jaren deden we het samen. Maar het liep de laatste twee jaar niet lekker. Ik zag emigreren als keihard werken en zette me 110 procent in om een nieuw bestaan op te bouwen. ook naar gasten toe was geen moeite mij te veel. Je wilt namelijk dat ze terugkomen of goede reclame maken. Soms voelde het alsof ik daar alleen in stond. Een stroeve relatie kost veel energie, maar toch was ik er stuk van toen mijn ex aangaf met iemand anders verder te willen gaan. Ik heb hem toen meteen uitgekocht, zodat we ook zakelijk los waren. op dat moment wist ik niet of ik in Zweden zou blijven of de ranch zou verkopen. het was gewoon: verstand op nul en doorwerken. Dat seizoen draaide ik goed. op een avond zat ik op een berg in de buurt met uitzicht op de ranch te kijken naar de zonsondergang. Toen wist ik: ik blijf. Iemand kan mijn vent afpakken, maar niet mijn ranch, mijn paarden en mijn droom.’

Het harde werken eist z’n tol ‘Achteraf gezien is de breuk het beste wat me had kunnen overkomen. Ik ben toen heel boos en verdrietig geweest, maar nu weet ik: als het al niet lekker loopt in je relatie is er weinig voor nodig om met een ander in zee te gaan. Er komt op je pad wat goed voor je is. Al is dat niet altijd meteen leuk. Nu kan ik alles doen zoals het mij goeddunkt. En als ik keihard werk, is het resultaat ook voor mij. Ik heb een soort positief egoïsme ontwikkeld. Toen ik in de put zat, hielp Anders bij mij op de ranch. Ook zijn relatie stond op springen en we hebben elkaar erbovenop geholpen. Hij is hier met zijn twee paarden komen wonen en nooit meer weggegaan. In hem vond ik mijn nieuwe liefde. Hij is op-en-top cowboy, en doet alle klussen op de ranch en het onderhoud. Het eerste jaar samen draaide ik meteen winst. Alle jaren daarna heb ik de winst weer geïnvesteerd in het

Anita:

‘IEMAND kAN MIJN vENT AfpAkkEN, MAAr NIET MIJN rANcH, MIJN pAArDEN EN MIJN DrOOM’ bedrijf. Dit jaar doe ik dat voor het eerst niet. Ik ga ook personeel inhuren. Spannend, maar het is nodig. De emigratie heeft me vrijheid en zelfstandigheid gebracht. Maar het keiharde werken van de afgelopen jaren begint nu wel zijn tol te eisen. Ik ben moe, en toe aan rust. Ik wil nu zelf gaan genieten van de mooie omgeving en wat meer met mijn paarden bezig zijn. Wat ik geleerd heb de afgelopen jaren is dat je op een heel andere manier met paarden om kunt gaan dan in Nederland. Daar staan ze vaak op stal, en mogen een paar uurtjes per dag stof happen in een bak. Hier lopen onze 23 paarden buiten in een kudde. Stallen hebben we niet, alleen een shelter voor slecht weer. We berijden ze op de cowboymanier, dus zonder bit in hun mond. En verder durf ik eindelijk te staan voor wat ik heb gepresteerd heb. Ik heb voor het eerst de prijzen wat verhoogd. Dat klinkt simpel, maar ik moest mezelf eerst bewijzen, vond ik. Nu ‘mag’ het eindelijk.’

Iedereen z’n eigen American Dream ‘Ik voel me gelukkig als ik gasten een fijne tijd op de ranch zie hebben. Sinds kort heb ik een drankvergunning en nu komen er ook veel Zweden uit de buurt. Soms doen we een linedance. Overdag hebben de gasten paardgereden, gewandeld, gekanood, op quads gereden, een schietparcours gedaan of gewoon in de sauna of jacuzzi gezeten met een boekje. Ze slapen op de camping of in houten huisjes. Iedereen leeft hier zijn eigen mini American Dream. Mijn vriend Anders en ik in het bijzonder.’ Deze uitzending van Ik vertrek is terug te kijken op: avrotros.nl/ik-vertrek/radarplus


TEKST

Ronald en Anneke Kramer vertrokken in 2009 met hun vier kinderen naar Oostenrijk om daar Gasthof Sonnenlicht te runnen (gasthof-sonnenlicht.at). Een halfjaar later overleed Anneke aan kanker. Ronald (nu 51) en zijn kinderen bleven in Oostenrijk en ondanks het verlies hebben ze een fijn leven opgebouwd. In 2011 kreeg Ronald een nieuwe vriendin: Sacha (nu 46). Zij en haar twee kinderen wonen inmiddels vijf jaar in Oostenrijk.

Met de kinderen gaat het goed

Ronald: ‘sacha en ik leerden elkaar in 2011 kennen via internet. ik was op zoek naar een maatje. alleen is maar alleen, al ben ik nooit eenzaam geweest. maar met kinderen praat je toch over andere dingen dan met een partner.’ Sacha: ‘mijn man overleed in 2010 en op je 39ste ben te jong bent om alleen te blijven. eigenlijk ben je op elke leeftijd te jong om alleen te blijven.’ Ronald: ‘samengestelde gezinnen zijn nooit makkelijk. je zit met al die karakters bij elkaar. wij hadden allemaal in korte tijd een verlies en een emigratie meegemaakt. onze kinderen waren ook nog eens op een verschillende manier opgevoed.’

Sacha:

We latten in één huis Sacha: ‘achteraf gezien was het een jaartje doorbijten, en daarna is alles goed gekomen. ik weet dat ik op een gegeven moment mijn kinderen in de auto heb gezet en het dorp uitreed. na een paar kilometer zette ik de auto stil en zei tegen de kinderen: zeg het maar, terug naar nederland of hier blijven? allebei wilden ze blijven. dat verbaasde me toen, maar het was wel een goed teken.’ Ronald: ‘in de uitzending van Tien jaar Ik vertrek zegt tim dat hij zich als kind afvroeg of zijn moeder vervangen werd door sacha. we hebben de kinderen uitgelegd dat niemand wordt vervangen. het kost tijd om iedereen zijn plek in de roedel te laten vinden. we hadden in de gaten dat het met zijn achten bij elkaar niet zou gaan lukken, daarom hebben we ieder met ons eigen gezin een ander appartement in het hotel. we latten in één huis.’

Lara Aerts

Ronald: ‘ik heb gemerkt dat hoe verdrietig kinderen ook soms kunnen zijn over het verlies van hun vader of moeder, ze wel vooruitkijkers zijn. ze gaan anders met zo’n verlies om dan volwassenen, die volgens mij toch meer blijven denken aan wat er was. wat er was, was heel mooi en fijn, maar je moet toch verder met je leven. Plezier maken en het leuk hebben: daar gaat het om. het gaat met de kinderen goed. mijn oudste zoon thomas is nu 20 en werkt als skilifttechnicus in het dorp. tim is 18

‘IK ZETTE MIJN KINDEREN IN DE AUTo, REED hET DoRP UIT EN ZEI: ZEG hET MAAR, TERUG NAAR NEDERland of hier blijven’

en doet eindexamen aan de hotelschool. iris, de dochter van sacha, is 17 en doet een management- en tuinbouwopleiding. sara is 15 en woont zoals de meeste pubers in oostenrijk in een internaat. ze is bezig met schansspringen op topsportniveau. femke en thomas, de zoon van sacha, zijn 13. femke wil ook verder in de sport – zij is een biatlontalent in oostenrijk – en thomas gaat iets technisch doen. sara en femke hebben in verband met de sport naast de nederlandse nationaliteit nu ook een oostenrijks paspoort. alle kinderen zitten op hun eigen manier lekker in hun vel.’ Sacha: ‘we hebben met z’n allen iets moois opgebouwd. ook zijn we goed geïntegreerd. school, het verenigingsleven en sport helpen daarbij. we pachten nu ook het lokale openluchtzwembad, waardoor de sociale contacten in het dorp nog sterker zijn geworden omdat iedereen elkaar daar treft. al met al mogen we alle acht supertrots zijn op hoe het gaat, hier in maria alm!’ Deze uitzending van Ik vertrek is terug te kijken op: avrotros.nl/ ik-vertrek/radarplus

ZOMER | 2017

59


G E ZO N D H E I D

teekaway Kom mee naar buiten allemaal! maar niet zonder een goed stappenplan tegen tekenbeten op zak: weet waar teken toe in staat zijn, hoe je tekenleed kunt voorkomen en wat je te doen staat als ze je wel te pakken hebben genomen.

60

ZOMER | 2017


TEKST

Niki Rap

Niet naar buiten zonder de teek-app Meteen op de hoogte gebracht worden als er ergens een verhoogde teekactiviteit is? Foto’s en filmpjes bekijken om teken beter te herkennen? Zet dan de gratis app Tekenbeet van het RIVM op je telefoon. Hierin vind je veel tips en trucs om de teek te slim af te zijn.

OP TEKENRADAR.NL VIND JE EEN UPDATE VAN TEKENMELDINGEN IN DE AFGELOPEN VIER WEKEN.

1

spot de bloedzuigertjes

Zonder bloed overleven teken niet. Dat geldt voor hun hele levenscyclus: uit de eitjes van vrouwelijke teken komen larven die bloed nodig hebben om te vervellen tot nimfen. En die nimfen kunnen op hun beurt alleen volwassen worden door zich vol te zuigen met bloed. De kleine spinachtige beestjes zijn daarom altijd op zoek naar zoogdieren om zich te kunnen voeden. Nimfen zijn dol op muizen, grotere teken bijten zich het liefst vast in herten, reeën en andere grote dieren in het bos. Larven en nimfen, de kleintjes, zijn ook tevreden met een bloedmaaltijd van een kat en hond. En ja, ook van mensen: vanuit bladeren en mos stappen ze over op onschuldige passanten en zetten ze zich op de huid vast. Daar beginnen ze als miniem zwart puntje, maar als ze eenmaal zijn volgezogen met bloed – dat kan wel een paar dagen duren – zwellen ze op tot formaat erwt en verkleuren ze naar bruin of grijs.

teken vinden vooral plekken fijn als haargrenzen, liezen, oksels, knieholtes, bilspleten, en achter de oren

2

ken de ziekterisico’s

weet een teek je eenmaal te vinden, dan loop je het risico om ziek te worden. In Nederland is ongeveer één op de vijf teken drager van de Borrelia burgdorferi-bacterie, die het beest op zijn beurt heeft opgelopen via bijvoorbeeld een muis. Die Borrelia is veroorzaker van de ziekte van Lyme. van de miljoen mensen die jaarlijks in Nederland worden gebeten, lopen 25.000 een Lyme-infectie op. Na een week of twee tot vier kan je huid verkleuren en de beruchte ring rond de beet ontstaan – maar dat hoeft niet. ook kun je je grieperig voelen. Krijg je niet op tijd antibiotica, dan bestaat de kans dat je na een paar maanden last krijgt van je gewrichten, vaak flauwvalt, dubbel gaat zien, en pijn in je armen of benen en/of hartritmestoornissen krijgt. Als Lyme chronisch wordt, komen daar vaak ook nog huidaandoeningen bij. Maar Lyme is niet het enige risico van een tekenbeet. Sinds vorig voorjaar blijken Nederlandse teken via reeën ook het tick-borne encephalitis-virus op mensen over te kunnen dragen. Dit TBE-virus kan ernstige hersenvliesontsteking veroorzaken. De kans op infectie is erg klein, omdat hier weinig teken ermee besmet zijn. Maar ga je naar bepaalde beboste gebieden in Midden- of Oost-Europa, dan kan het slim zijn om je tegen tekencefalitis te laten inenten. Kijk op lcr.nl voor een advies per land. ZOMER | 2017

61


G E ZO N D H E I D

3

wapen je met lange broek en deet

om tekenleed te voorkomen, moet je er dus voor zorgen dat ze je niet kunnen bespringen. Nou is dat eigenlijk ondoenlijk, want overal waar groen is, kun je in principe een teek treffen. Ze worden actief zodra de temperatuur boven de 7 °C uitkomt, de meeste mensen worden dan ook tussen maart en oktober gebeten. Op tekenradar.nl zie je hoe het staat met de teekconcentratie in de buurt. Maar ze zitten vooral in hoog gras met veel schaduw en op dode bladeren in bomen en struiken. Toch loop je net zo goed kans op een tekenbeet in een stadspark of in eigen tuin. Uit recent onderzoek van het RIVM en de Universiteit van Wageningen blijkt zelfs dat een op de vijf tekenbeten in een stedelijk gebied plaatsvindt. Het goede nieuws: deze ‘stadsteken’ lijken iets minder vaak de Lyme veroorzakende bacterie bij zich te dragen. Het risico op een beet verklein je iets door tijdens een boswandeling zo veel mogelijk op de paden te blijven, het liefst een lange broek en dichte schoenen te dragen en sokken over je broek te dragen. Blote stukken insmeren met een antimuggenmiddel met DEET schrikt teken af.

4

controleer jezelF en grijp die teek

Dat testen op teken verloopt het meest effectief als je het altijd volgens een vaste routine doet: controleer eerst je kleren. Check opgerolde broekspijpen, randjes van ondergoed en sokken extra goed en vergeet eventuele hoeden of petten niet. Tref je een teek, was de kleren dan minimaal een halfuur op 60 °C. Of gooi ze na het wassen in de droger, dat overleven teken ook niet. Na je outfit inspecteer je je lijf. Teken vinden vooral haargrenzen, liezen, oksels, knieholtes, bilspleten en achter oren fijn om te vertoeven, dus bekijk die plekken secuur – eventueel met een spiegeltje of hulp van iemand anders. Teek gesignaleerd? Het is belangrijk om ’m zo snel mogelijk te verwijderen. Lukt dat niet binnen 24 uur? Vraag in dat geval de huisarts om advies. De teek eruit halen doe je met een puntig pincet: pak de teek zo dicht mogelijk op de huid en trek ‘m er rustig uit. Een vergrootglas erbij kan handig zijn. Geen paniek als er een deel van de kop achterblijft: die komt er later vanzelf uit. Desinfecteer de plek achteraf met alcohol of jodium. Gebruik je een speciale teekverwijderaar van de drogist of apotheek, volg dan de gebruiksaanwijzing. Heb je geen tekengereedschap bij je en is de teek nog klein en plat en heeft hij zich dus nog niet aan je bloed tegoed gedaan? Probeer ’m dan met een nagel uit je huid te halen. 62

ZOMER | 2017

van de miljoen mensen die jaarlijks in nederland worden gebeten, lopen 25.000 personen een lyme-infectie op

5

blijF alert op vlekken en klachten

Belangrijk: noteer wanneer je bent gebeten. Die datum is belangrijk, omdat je tot drie maanden na de beet scherp moet blijven op klachten. Ontstaat er een groter wordende verkleuring of ring rond de beet in die periode? Of krijg je last van koorts, spierpijn of je gewrichten? Ga naar de dokter. Ook bij huid- en hartproblemen bezoek je uiteraard de huisarts, omdat die klachten kort na de beet kunnen wijzen op Lyme. Alle stadia zijn te behandelen met antibiotica, maar hoe eerder je erbij bent, hoe minder kans dat je blijvende schade hebt opgelopen. Gelukkig genezen de meeste mensen van Lyme. Maar zo’n 1000 tot 2500 mensen per jaar worden chronisch Lyme-patiënt, ook al hebben ze antibiotica gekregen. Hoe dat komt, is nog onduidelijk. Daarom vraagt het RIVM iedereen die door een teek is gebeten en gestart is met antibiotica zich te registeren op tekenradar.nl. Je wordt dan een jaar lang gevolgd. Doel van dit LymeProspectonderzoek is om meer inzicht te krijgen in het ontstaan van chronische klachten en ze zo in de toekomst beter te kunnen behandelen én voorkomen.


ADVERTENTIE

MEDIATION

nf li ct en vo or he t sn el op lo ss en va n co

Mediation Educatie Centrum Professioneel en persoonlijk ©Medialijn bv • Sandra Hepping • 0314 76 37 35 • www.medialijn.nl

Het Mediation Educatie Centrum staat garant voor een gedegen opleiding tot MfN registermediator en/of familiemediator. r Kleinschalig, in een landelijk omgeving, midden in het hart van Rotterdam en Den Haag.Tevens zijn wij gespecialiseerd in zakelijke en particuliere mediations en in echtscheidingsbemiddeling.

www.mediationeducatie.nl

Mediator worden? et beroep van Mediator is een prachtig beroep, omdat u uw cliënten kunt behoeden voor verder oplopende conflicten en onvoorspelbaar hoge kosten bij een gang naar de rechter. r De vraag naar mediation neemt elk jaar gestaag toe. Het Mediation College leidt u, in een zeer korte periode van slechts 9 dagen gedegen op voor het officiële examen van Professioneel MfN Registermediator. r Op mediationcollege.nl vindt u alle informatie over onze opleidingen. De eerstvolgende informatiebijeenkomsten zijn op: Do. 22 juni 2017 locatie Alkmaar en Di. 27 juni 2017 locatie Doetinchem

Museum Huis Doorn

Kasteel Amerongen

Kasteel-Museum Sypesteyn

Hoe leefd f e de verbannen Duitse keizer Wilhelm II in zijn kasteel in Doorn? Beleef het mee en bezoek het huis met kostbare meubelen, kunst, serviezen en zilver. www.huisdoorn.nl

Onderdeel van de historische tuin van kasteel Amerongen is de siertuin met een prachtige pluktuin die het hele jaar door een wisselend beeld geeft f . Borders en rozenperken. www.kasteelamerongen.nl

Een dagj g e uit naar Kasteel-Museum Sypesteyn in Loosdrecht is genieten van diverse collecties zoals (Hollands)porselein, wandelen in tuin en park, relaxen op het kasteelterras. www.sypesteyn.nl

MOA: Huis van kunst in de natuur

‘Lachende Liefde’

Bezoek de tentoonstelling TIER - Armando, Darwin, Sinke & van T ngeren. Geniet van kunst in een To adembenemende natuur. MOA.nl

Deze zomer exposeert Marius van Dokkum, bekend om zijn humoristische schilderijen, in Slot Zeist met zijn tentoonstelling: ‘ achende Lief ‘L efde’ van 4 juli t/m 24 sept. Kom dat zeker zien! www.slotzeist.nl

Festival Pure Passie 2017 26 augustus - Landgoed Kernhem Ede Prachtige buitenfa f ir boordevol life f -style, kunst, wellness, groen, (h)eerlijke mobiele keukentj t es, straattheater en muziek. Gratis entree! www.purepassie.nu

©Medialijn bv • Rina Meijerman • 0314 76 37 35 • www.medialijn.nl

Kastelen & Landgoederen


PSyC H E

64

ZOMER | 2017


T E K S T Jean-Pierre van de Ven I L L U S T R AT I E Sophie van Boven

EN wE LEVEN NOg LANg & gelukkig Elke dag gaan in ons land driehonderd stellen uit elkaar. De reden? uit elkaar gegroeid, hoor je vaak. heb je het gevoel dat je relatie verpietert, besluit dan vandaag nog in elk geval niet meer dan twee keer per week ruzie te maken. Als je wilt weten hoe je een langdurige relatie goed kunt houden, moet je niet in de bioscoop zijn. De meeste films gaan namelijk over de vraag: hoe krijgen ze elkaar? De oerfilm in dit genre, Sissi over het leven van prinses Elisabeth (Romy Schneider) eindigt met de bruiloft, in Wenen, met keizer Frans Jozef. An Officer and a Gentleman (Richard Gere), ook zo’n klassieker, eindigt met de scène waarin de prins in zijn witte pak de bruid op zijn paard, pardon motor, ophaalt uit de naar­ geestige fabriek waarin ze werkt. In Pretty Woman (Julia Roberts) is de motor vervangen door een zwarte limousine, maar de plot is hetzelfde: jongen ontmoet meisje, het lukt even niet om elkaar te vinden, maar dan lukt het toch. Ze krijgen elkaar. En dan? Dan lezen we: the end, fin, einde. De ultieme boodschap van zulke films en andere sprookjes: en ze leefden nog lang en gelukkig. Maar als het goed is hebben de hoofdrolspelers vanaf dat moment nog vijftig, zestig jaar met elkaar te gaan. Gaat dat dan zomaar vanzelf? In Nederland gaan elke dag driehonderd stellen uit elkaar. Drie­

honderd. Elke dag. Het gaat dus niet vanzelf, zo’n relatie. De reden die de meeste mensen opgeven voor hun scheiding is: we zijn uit elkaar gegroeid. Als je graag langdurig bij elkaar wilt blijven is dus de vraag: hoe voorkom je dat je uit elkaar groeit?

Partners groeien uit elkaar omdat ze in situaties terechtkomen die de ander zich niet kan voorstellen

Willem wil geen seks meer met Trees Willem heeft zich opgewerkt van koksmaatje tot directeur van een groot hotel. Zijn vrouw Trees was souschef in de keuken waar Willem zijn loopbaan begon. Inmiddels zijn ze zestien jaar getrouwd en hebben ze twee kinderen. Ze komen naar me toe, omdat Willem geen seks meer wil hebben met Trees. Na een paar gesprekken blijkt waarom: Willem verwijt Trees dat ze zich niet heeft ontwikkeld. Ze werkt nog steeds in de keuken van een klein restaurant. Als Willem iets vertelt over zijn ervaringen als directeur merkt hij dat Trees geen interesse heeft. En als Trees vertelt over biefstukken bakken en sla wassen, valt hij in slaap. ZOMER | 2017

65


PSyC H E

Veel stellen groeien uit elkaar doordat hun carrières zich anders ontwikkelen, zoals bij Trees en Willem. Hun situatie lijkt op de traditionele situatie waarin de man zich opwerkt naar een ander sociaal milieu, terwijl de vrouw thuis de kinderen doet en weinig bijleert. Dit komt nog wel voor, maar tegenwoordig zorgen vooral andere scenario’s voor onbegrip en onderlinge verwijdering. Zo ontwikkelt de carrière van de vrouw zich vaak langzamer dan die van haar man. Dit kan het gevolg zijn van een gemeenschappelijk besluit, namelijk dat de vrouw minder werkt om er meer te kunnen zijn voor de kinderen. Maar vrouwen hebben het ook nog steeds moeilijker om vooruit te komen op de arbeidsmarkt. Het omgekeerde scenario komt ook voor, dat mannen besluiten om huisman te zijn, terwijl hun vrouwen zich meer op hun loopbaan concentreren. In Nederland wordt een derde scenario steeds gewoner,

66

ZOMER | 2017

Stellen die elkaar al jaren kennen, maken de fout te denken dat ze elkaar niets hoeven te vertellen

waarbij man en vrouw carrière maken in twee totaal verschillende omgevingen. In al deze gevallen groeien partners uit elkaar omdat ze in situaties terechtkomen die de ander zich niet kan voorstellen. De een weet niet hoe het is om in een chic conferentieoord met captains of industry te vergaderen, de ander weet niet hoe het is om te vechten tegen bureaucratische molens, of om dagelijks samen te zijn met kinderen.

Mijn vrouw begrijpt mij niet Niet alleen verschillende carrières leiden tot het gevoel van stellen dat ze uit elkaar groeien. Ook levensfasen kunnen zorgen voor misverstanden en het gevoel er alleen voor te staan. Neem Betty en Kees. Rond zijn achtenveertigste sloeg bij Kees een midlifecrisis toe. Hij was somber, twijfelde aan alles, ook aan zijn relatie met Betty. Hij kocht een motor, sloot zich aan bij een Tibetaans-boeddhistische gemeenschap, liet zijn haar groeien en besloot om nooit meer een pak te dragen. Als ze bij mij komen, zegt Kees dat Betty hem niet begrijpt. Ze gaat nooit mee naar de boeddhisten en laatst heeft ze een pak voor hem gekocht. Betty zegt dat Kees de hele tijd van huis is en dat hij nooit iets vertelt. Ze verdenkt hem ervan een vriendin te hebben. Zoals de midlifecrisis toeslaat bij mannen, hebben vrouwen te kampen met de overgang. Door hormonale veranderingen in hun lichaam en de emotionele gevolgen daarvan, gaan vrouwen zich soms heel anders gedragen dan daarvoor. Sommige vrouwen zijn prikkelbaar en humeurig, andere vrouwen zoeken juist toenadering, op het plakkerige af. Sommige vrouwen hebben pijn en willen niet meer vrijen, bij andere vrouwen gaan juist alle remmen los, waardoor ze ook in vreemde bedden belanden. Sommige vrouwen hebben stevige huilbuien en voelen zich in de steek gelaten, andere vrouwen ontdekken een sterke voorkeur voor tuinieren en zijn niet meer weg te slaan uit een plotseling ingerichte moestuin. Behalve de midlife en de overgang hebben individuele processen als de pensioenleeftijd en ouder worden, ziekte en tegenslag grote invloed op de relatie. Maar ook gemeenschappelijke fasen zetten de relatie onder druk. Denk aan het moment dat er kinderen komen, dan wel dat de kinderen het huis uit gaan, de aankoop van een huis met bijbehorende verbouwing en verhuizing en, voor sommigen, het moment dat men kan gaan rentenieren na een succesvolle carrière of de verkoop van een bedrijf.


Wat doen we eigenlijk nog samen? Bij het aanbreken van een nieuwe levensfase, maar ook bij stappen in de carrière van een van beiden worden stellen gedwongen om hun oude manier van leven achter zich te laten en een nieuwe verhouding tot elkaar te bepalen. Als je niet meer samen een gezin hoeft te runnen, wat doe je dan nog wel samen? Als je het bedrijf hebt verkocht waar je allebei jarenlang keihard voor hebt gewerkt, ga je dan rentenieren in Frankrijk of ga je je inzetten voor weeskinderen op de Filipijnen? Een complicerende factor in deze situaties is, gek genoeg, dat stellen elkaar al jaren kennen. Want daardoor vinden ze dat ze elkaar niets hoeven te vertellen. Ze denken: ik weet toch wel wat mijn partner vindt. Of: mijn partner weet toch wel wat me bezighoudt, waarom zou ik iets vertellen? Deze gedachte is vaak de opmaat naar een patroon van verwijdering. Kees vertelt nooit over zijn avonturen bij de boeddhisten, omdat hij denkt dat Betty daarin niet is geïnteresseerd. Anders zou ze daar toch wel meer naar vragen of een keertje meegaan naar een bijeenkomst? Het gevolg is dat Betty, als ze al een keer belangstelling toont, in de ogen van Kees heel domme vragen stelt. En dat moedigt hem niet aan om meer te vertellen. Zo’n patroon wordt sterker als stellen vervolgens vooral negatieve signalen oppikken van elkaar. Als Trees eenmaal heeft gemerkt dat Willem in slaap valt bij verhalen over haar avonturen in het restaurant, zal ze meer gaan letten op onaardige opmerkingen van zijn kant, op steken onder water en op blijken van desinteresse. Zulke kleine ergernissen worden ineens veel groter en belangrijker. Trees zet uiteindelijk haar hakken in het zand: waarom zou ze nog iets vertellen aan die nare man? Waarom moet het allemaal van haar kant komen? Het gevolg is dat ze Willem steeds minder spreekt en misschien zelfs gaat zoeken naar iemand anders om haar leven mee te delen.

Zorg eerst voor rust in de tent Het recept voor stellen in deze situatie is simpel en moeilijk tegelijk. Partners die voelen dat ze verwijderd raken van hun geliefde doen er goed aan om meer tijd door te brengen met die geliefde en om te vertellen waar ze mee

zo voorkom je dat je uit elkaar groeit

Neem de tijd om ruzie te maken, maar beperk dat tot hooguit tweemaal in de week. Doe voorstellen, in plaats van elkaar verwijten te maken. Breng samen tijd door en vertel wat je bezighoudt. Geef elkaar de tijd om een moeilijke fase door te komen.

Zeg niet ‘Het is irritant dat je zo vaak uit motorrijden gaat’, maar: ‘Zal ik een keertje met je meegaan op de motor?’

bezig zijn. Tot zover het simpele gedeelte: bedenken wat er nodig is. Dit plan uitvoeren is gecompliceerder. Want door het patroon dat is ontstaan maken stellen veel ruzies, of zijn er voortdurend spanningen in huis. Ze zijn zo boos op elkaar, zo teleurgesteld of zo verbitterd, dat ze geen zin meer hebben om samen in een kamer te zijn, laat staan om leuke dingen te doen met elkaar. De eerste stap in het proces van hereniging is dan ook rust in de tent brengen. Meestal spreek ik met stellen af dat ze nog maar een minimale hoeveelheid ruzie met elkaar maken. Een keer of twee keer in de week, gedurende niet langer dan een kwartier, vertellen ze elkaar wat ze irritant vinden en wat ze dwarszit. De rest van de week houden ze hun mond, hoe moeilijk dat ook is. Stap twee is voorstellen doen. Als het wat rustiger is geworden, vraag ik stellen om hun wekelijkse gesprekken te gebruiken voor het doen van positieve, opbouwende voorstellen. Dan zeggen ze dus niet meer ‘Het is irritant dat je zo vaak uit motorrijden gaat’, maar: ‘Zal ik een keertje met je meegaan op de motor?’ Ze zeggen niet ‘Je bent blijven steken in je ontwikkeling’, maar: ‘Zal ik je eens vertellen over de dingen die ik heb geleerd?’ De derde en laatste stap is meer tijd met elkaar doorbrengen en elkaar vertellen over wat je bezighoudt. Veel stellen proberen om deze stap als eerste uit te voeren, maar dat kan ik niet aanraden. Het is zelfs gevaarlijk, omdat dan de kans op succes klein is en frustratie over het uitblijven van resultaat alleen nog maar voor meer verwijdering zorgt. Als het goed gaat merken stellen na ’t zetten van de drie stappen dat ze elkaar weer stimuleren en nieuwsgierig maken. Wat de een heeft geleerd in het leven, kan ook de ander voordeel bieden. Dan is één plus één niet twee, maar drie. ZOMER | 2017

67


M A ATS C HAP P I J

Mensen wERK Je hebt een plan of een droom. Wilt iets goeds doen voor jezelf of voor een ander. En je hebt geen zin om te wachten op de overheid of een of andere instantie. Dus zeg je: we doen het zelf!

68

ZOMER | 2017


T E K S T Irene Ras F OTO G R A F I E Linelle Deunk

Gilma (44)

‘ALS hET MoET GEEF IK ZE oP hUN DoNDER, MAAR IK LAAT ZE NooIT vALLEN’


Katinka (50)

‘EEN SYRIëR DIE BIoLooG IS vAN BERoEP, KoPPELEN wE AAN EEN BIoLooG UIT UTREChT’ V.L.N.R. REBECCA, KATINKA, HELEN, FRANK


rebecca de kuijer (48), katinka jesse (50), helen kooijman (48) en Frank van soest (49) zijn de initiatiefnemers van welkom in utrecht. Katinka: ‘Een mailtje van Helen bracht ons allemaal op een zondagavond bij elkaar. De volgende dag zouden de eerste bussen met vluchtelingen aankomen, niet ver van onze straat. We moesten iets, maar we hadden geen flauw idee hoe of wat. Die avond besloten we in elk geval een Facebookpagina aan te maken met een overzicht van bestaande activiteiten voor vluchtelingen en een oproep nieuwe activiteiten bij ons aan te melden. Wat volgde was een chaotische en leuke tijd, want de oproep werkte als een olievlek. Ideeën en aanbiedingen om te helpen stroomden binnen en de gemeente maakte dankbaar van ons gebruik als aanspreekpunt. We hadden dus makkelijk toegang tot officiële instanties en welwillende Utrechters konden we concreet verder helpen. Ooit ben ik op mijn veertiende op straat gevraagd taalles in een buurtcentrum te geven aan arbeidsmigranten. Samen met een vrien­ dinnetje ging ik met veel plezier aan de slag. Er was destijds een enorm tekort aan vrij­ willigers en er waren nauwelijks initiatieven om nieuwkomers te helpen integreren. We weten dat die integratie van toen is mislukt, dit keer hebben we de kans om het anders te doen. Welkom in Utrecht brengt vluchtelingen in contact met Utrechters en andersom. Honder­ den Utrechters doen mee. Ze koken of sporten bijvoorbeeld met nieuwkomers, tuinieren of discussiëren. Het kan van alles zijn. Een Syriër die bioloog is van beroep, koppelen we aan een bioloog hier uit de stad. Vluchtelingen leren zo de Nederlandse taal, ze kunnen een netwerk opbouwen, vrienden maken, en ze leren de Nederlandse normen en waarden. De overheid kan niet zomaar iedereen met elkaar verbinden. Dat moeten burgers vooral zelf doen. Algemeen belang is ook je eigen belang. En het is boven­ dien leuk, contact met anderen maakt je eigen wereld groter. Die eerste keer dat we met honderd man in het taalcafé bij elkaar waren, dat was geweldig.’ welkominutrecht.nu

‘vLUChTELINGEN LEREN UTREChTERS KENNEN EN MAKEN NIEUwE vRIENDEN’

gilma laurence (44) is initiatiefneemster van stichting south east stars.

‘BINNEN TwEE wEKEN LEERDE IK DERTIG KINDEREN SoFTBALLEN’

Gilma: ‘Ik wilde iets doen voor de kinderen uit mijn buurt waar veel armoede heerst. Toen ik er voor de derde keer letterlijk over droomde, stapte ik ’s nachts uit bed, schreef mijn droom op een A4’tje en ging er de volgende ochtend mee naar mijn baas. Ik was administratief medewerker bij een telecombedrijf. Mijn leidinggevende wilde wel een financiering voor wat sportspulletjes regelen, als mijn werk er maar niet onder zou lijden. Sindsdien is er zo veel op mijn pad gekomen. Binnen twee weken leerde ik dertig kinderen softballen. Ze kwamen steeds vaker bij me thuis, gewoon om even een praatje te maken. Ik kwam handen en tijd te kort. Buurtbewoners die stilletjes over straat liepen, sprak ik aan. Sommigen zijn eenzaam, of komen moeilijk aan een baan. Zij helpen nu allemaal mee. Thuis werd het te druk voor mijn eigen kinde­ ren. Via de wooncoöperatie kreeg ik een gratis ruimte waar de kinderen na school langs kunnen komen. We geven dansles, kookles, we knutselen met ze. En ik bied ze een luisterend oor. Als het moet, geef ik ze op hun donder, maar ik laat ze nooit vallen. Iedere week prik­ ken alle kinderen de buurt schoon. Dat vinden ze geweldig. Speciale T­shirts aan en rennen maar. Ook winkeliers en restaurants heb ik om hulp gevraagd. De kinderen krijgen van ons een warme maaltijd of gezonde broodjes. Tieners lopen bij ons stage, ze helpen gehandi­ capten en ouderen met kleine klusjes. Zo wordt iedereen trots op zichzelf en op hun buurt. Simpel en sterk, dat is SES. Alles moet tegen­ woordig digitaal én snel in de maatschappij. Volgens mij moeten we weer eens terug naar de basis, elkaar zíén. Door een reorganisatie op mijn werk werd ik vorig jaar zelf overtallig verklaard. Ik hoop dat ik van Stichting SES mijn werk kan maken. Of het gaat lukken weet ik niet, maar doorgaan zal ik.’ stichtingses.nl ZOMER | 2017

71


PETER PRAK & LIEDEKE REITSMA

peter prak (50) en liedeke reitsma (64) zijn initiatiefnemers van de knarrenhof. mede-initiatiefnemer eerde schipper (61) staat niet op de foto. Liedeke: ‘De Knarrenhof is ontstaan uit boosheid. Als je geld hebt, kun je kiezen op de woningmarkt. In de sociale huursector kijkt niemand naar je om. Een leuk huisje en een tuintje, in een hofje voor ouderen: daar kon ik alleen maar van dromen. Maar de woning­ cor poraties waren niet in ons geïnteresseerd. Met een oproep in de lokale krant verzamelde ik 25 belangstellenden die net als ik graag in een hofje wilde wonen. Tijdens mijn zoektocht op internet stuitte ik op Peter en Eerde. Zij waren ook enthousiast. Met z’n drieën hebben we toen de Knarrenhof bedacht: een ouderenhofje voor sociale en particuliere huurwoningen en koop­ woningen. We richtten een vereniging op, want dan heb je recht op subsidie voor een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. Zo’n CPO is een middel van de overheid om burgerinitiatieven te stimuleren. Eindeloos zaten we aan tafel met financiers, bouwers, gemeenteambtenaren en onwelwillende buurtbewoners. Soms moesten Peter en ik elkaar moed inpraten. Maar na zes jaar is het zover, ik durf het nog niet echt te geloven. De eerste ouderenhofjes worden op dit moment in mijn woonplaats Zwolle gebouwd, inclusief sociale huurwoningen. De Knarrenhof is inmiddels een landelijke beweging. Met 175 leden, zes mensen die op landelijk niveau Knarrenhofjes lostrekken, acht mensen die op lokaal niveau hetzelfde doen, en nog eens vier vrijwilligers op het stafbureau. In zeventig gemeenten liggen onze plannen op tafel. Martin Luther King zei ooit: ‘Je hoeft niet de hele weg te overzien, zet gewoon de eerste stap.’ Zo simpel is het. Na je zestigste krijg je natuurlijk wat kwaaltjes, een sociale buurt waar de mensen naar elkaar omkijken is dan juist belangrijk. Twee hoog­ leraren gezondheidszorg berekenden al dat ouderenhofjes de samenleving op de lange termijn een heleboel gezondheidszorg besparen. Het zou mooi zijn als alle gemeenten in Neder­ land dat gaan inzien.’ knarrenhof.nl 72

ZOMER | 2017

Liedeke (64)

‘oNZE oUDERENhofjes gaan de samenleving een heleboel gezondheidszorg besParen’


TEKST F OTO G R A F I E

CERIAN VAN GESTEL (LINKS) & annunziata tanzarella

Cerian (44)

‘hET voELT FIJN oM IETS vooR EEN ANDER TE DoEN, ZoNDER DAT JE ER METEEN GELD AAN vERDIENT’

Naam Naam Naam Naam


michiel van willigen (41) en peter koster (46) zijn de oprichters van autodelen.

‘MET BEhULP vAN CRowDFUNDING KoNDEN wE EEN wEBSITE MET EEN RUILSYSTEEM LATEN BoUwEN’

cerian van gestel (44, links op de foto) en annunziata tanzarella (45) zijn de initiatiefnemers van krijgdekleertjes. Cerian: ‘Het kwam eigenlijk door mijn schoonzus. Toen ik zes jaar geleden wéér zakken met kinderkleding van haar kreeg, vroeg ik me af of dat niet anders kon. Mijn neefjes zijn tien jaar ouder dan mijn zoons, dus die kleding konden ze nog lang niet dragen. Op internet zocht ik naar een kleding ruilwebsite, tevergeefs. Ik besloot zelf maar iets te gaan doen. Bij de supermarkt stond ik net wat kartonnen dozen voor proefkledingpakketten te verzamelen, toen een vriendin langsliep: Annunziata. Ze wilde graag meedoen. Er sloten zich nog twee vriendinnen bij ons aan en met behulp van crowdfunding konden we een website met ruilsysteem laten bouwen. Met vijfduizend leden, een online ruilwinkel en twintig ruillocaties door heel Nederland is Krijgdekleertjes een goed lopend netwerk. Geef je een kledingpakket, dan krijg je een ruilpunt. Krijg je een kledingpakket, dan lever je een ruilpunt in. Je moet een ander iets gunnen. De ruillocaties passen het beste bij onze missie. Kleding met elkaar ruilen, is natuurlijk duurzamer dan telkens nieuwe kleren kopen, maar het gaat ook om iets voor een ander doen, zonder daar zelf meteen geld aan te willen verdienen. Krijgdekleertjes is meer dan goedkope kleding­ ruil, het is een sociaal bindmiddel. Als je gewoon je kleren in de container doet, mis je het fijne gevoel van geven. Vrijwilligers organiseren ruilmiddagen in een buurt­ centrum of gewoon bij hen thuis. Zo leren zij ook weer ouders uit hun omgeving kennen. Op onze Facebookpagina worden ervaringen uitgewisseld en vriendschappen gesloten. Soms stoppen mensen een aardig briefje bij hun pakket. Iedereen vindt het leuk iets voor een ander te doen.’ krijgdekleertjes.nl

74

ZOMER | 2017

Michiel: ‘Tja, mannen die kinderen krijgen, willen graag een grote auto. Peter kon een aantal jaar geleden een mooie stationwagen van zijn werkgever overnemen. Zo’n auto wilde ik ook wel, maar was me te duur. Zo ontstond het idee om één auto voor twee gezinnen aan te schaffen. We wonen in dezelfde jarendertigbuurt, met weinig parkeerplaatsen. Dat zou daar ook weer een parkeerplek schelen. Drie maanden lang noteerden we allebei onze autogebruiksmomenten bij wijze van proef. Daarna kochten we samen een auto. Mijn buurman haakte al snel aan en stelde één van zijn twee auto’s beschikbaar. Met vijf huishoudens bezitten we nu twee auto’s. We zijn ook weleens met zes huishoudens geweest, maar dat werkte niet. In noodgevallen kunnen we gebruik maken van een andere auto uit een andere groep. Andersom wordt, in geval van nood, een van onze auto’s ook weer door die groep gebruikt. Omdat we zo veel enthousiaste reacties uit de buurt kregen, probeerde ik mensen te koppelen voor nieuwe autogroepen. Een vriend van ons bouwde een handige website, met voor elke nieuwe autogroep een persoonlijke inlogcode. Zo kan iedereen zelf een deelschema maken en auto’s reserveren. Je kunt iets in je eigen voordeel verbeteren, maar als je net wat meer doet, help je meteen een heleboel anderen. Ik schat in dat zo’n honderd mensen in Zwolle en Deventer inmiddels auto’s delen, geïnspireerd door onze website. Ik durf niet te beweren dat het parkeerprobleem in onze wijk nu is opgelost, maar het is in elk geval goed voor het milieu, je bespaart jezelf een hoop geld en je raakt meer betrokken bij elkaar. We vertrouwen elkaar. Eén keer deelden we een auto met een onbekende. Met de tankpas werden toen heel andere zaken aangeschaft. Daar leer je ook weer van. Binnenkort verruilen we één auto voor een elektrische. Het zou mooi zijn als buurtgenoten ons daar ook weer in volgen.’ autodelenzwolle.nl

‘JE BESPAART EEN hooP GELD EN RAAKT MEER BETRoKKEN’


TEKST F OTO G R A F I E

Naam Naam Naam Naam

Michiel (41)

‘MET vIJF hUIShoUDENS BEZITTEN wE NU TwEE AUTo’S, DAT IS óóK GoED vooR hET MILIEU’

V.L.N.R. NOOR (7) en michiel (41) en aron (10) van willigen, marit (7) en meike (10) en peter koster (46) en peters vrouw mintje groot nibbelink (44)

ZOMER | 2017

75


M A ATS C HAP P I J

stappen

OM jE PLAN tE LAtEN SLAgEN Als cultureel maatschappelijk ondernemer heeft Floor Ziegler zelf al heel wat ideeën in praktijk gebracht, als ervaringsdeskundige coacht ze geregeld mensen bij de uitwerking van hun plannen. Ze heeft zeven belangrijke tips. Eerst doen, dan regelen Blijf niet almaar plannen maken, begin gewoon. weet je nog niet precies hoe? heel goed! Een succesvol initiatief begint vanuit chaos. Je idee zal zich gaandeweg in de praktijk verder ontvouwen. De ervaring en kennis die je daarbij opdoet, helpen je telkens verder. Bovendien is het makkelijker om achteraf iets te herstellen. Sturing geef je tijdens het proces, met lichte duwtjes en zo nu en dan wat ingrijpen.

Durf mensen te benaderen vaak hebben anderen een eigen belang om jou te helpen: ook hun buurt wordt er gezelliger van, of ook hun financiële kosten gaan omlaag. Bedenk welke favoriete bezigheden van anderen je kunt gebruiken. Een buurvrouw die van schrijven houdt, een collega die graag websites bouwt, een vriendin die het leuk vindt om nieuwe mensen te ontmoeten: er zijn genoeg mensen in je omgeving die een steentje kunnen bijdragen. Schroom niet ze te benaderen.

Sluit niemand uit Iedereen doet ertoe. Iemand die bekend is met regelgeving en procedures is hartstikke handig, iemand die toegang heeft tot een specifieke doelgroep is dat ook. verzamel mensen om je heen die iets kunnen wat jij niet kunt, of die anders denken dan jij. haal ze binnenboord en ontdek hun kracht en hun talenten. 76

ZOMER | 2017

Bouw een gemeenschap Samen sta je sterk. whatsappgroepen en Facebookpagina’s zijn dan natuurlijk ideaal om mensen snel te verbinden. wees je ervan bewust dat niet iedereen actief is op sociale media, er handig mee is of er dagelijks gebruik van maakt. Probeer ook op andere manieren zichtbaar te zijn. Een oproep in het lokale sufferdje kan soms ook goed werken.

verzamel mensen om je heen die iets kunnen wat jij niet kunt Behoud de regie Stel je thema vast: duurzaamheid, of verbinding in de buurt, armoede of eenzaamheid aanpakken. Maak daar een helder verhaal bij. Je thema moet je in de gaten houden: dat is de paraplu waaronder iedereen kan doen waar hij of zij gelukkig van wordt. Zo behoud je de regie, voorkom je onnodige discussies en ontstaat een natuurlijke selectieprocedure van medestanders die jouw doel delen.

Blijf bij je drijfveer word je blij van je project, dan heb je al de helft gewonnen. Je zult ontdekken dat er veel mensen zijn die jouw idealen delen. houd daarom vast aan je persoonlijke beweegredenen. Sluit geen compromissen die ver van je idee afstaan. Dan verlies je namelijk je drijfveer: de voornaamste bron van energie. En zonder energie houd je het niet lang vol.

Verplaats je in de anderen Misverstanden, spanningen: een initiatief tot leven brengen is mensenwerk. Mensen die elkaar wat gunnen en niet te beroerd zijn om af en toe over hun eigen schaduw heen te stappen, houden het langer met elkaar vol. vraag niet om vertrouwen, maar geef de ander jouw vertrouwen. Blijf je altijd openstellen en verplaats je in het belang van je gesprekspartner. Stel je daarbij bescheiden op en gun ook anderen het eigenaarschap van een idee. want echt verschil maken – dat doe je met elkaar.

Meer weten over Floor Ziegler, en alle projecten die ze vooruit heeft geholpen? floorziegler.nl Je kunt haar ook direct mailen: floor@floorziegler.nl


+

EEn hEEl jAAR RADAR vOOR mAAR € 19,95

Het hele jaar tips om tijd & geld te besparen

HAAL HET BESTE UIT JEZELF EN JE GELD

JE ZOMERS PRIJS

VLIEGTUIG VERTRAAGD

iK vERtROK

Je hebt recht op geld terug

HOE IS HET NU MET DE IK VERTREK-STELLEN?

‘Mijn man ging terug, maar ik bleef’

• • • •

WELKE FIETS? HOTEL OF CAMPING? KINDEREN MEE? BAGAGE ACHTEROP?

CONSUMENT

VAKANTIE

GEZONDHEID

GEEF 55-PLUSSERS EEN BASISINKOMEN

WAT DOEN WE MET DE HOND?

STAPPENPLAN TEGEN TEKENBETEN

3 % vindt een nieuwe baan

Vijfsterrenhotels voor viervoeters

Voorkom de ziekte van Lyme

600K.0117 JLGN2/3

DE VOEDSELGA NAAR LEUGENS Laat je niet L verleiden in de N . S U RADARPL ATISsupermarkt OF BEL GR61 0800-16

op fietsVAKANTIE

het consumentenmagazine waar je echt iets aan hebt en dat je van A tot z leest BEZOEK ONS OOK OP RADARPLUS.NL éN LIKE RADARPLUSMAGAZINE OP


C O N S UM E N T

Een kwart van de huidige nederlanders zal nooit trouwen. maar ondanks het feit dat het aantal huwelijken daalt, blijft een bruiloft iets romantisch hebben. vijf deskundigen over het jawoord.

jA, IK wIL 78

ZOMER | 2017


TEKST

Marte van Santen

Wat doet een trouwambtenaar? Chantal Bakker is trouwambtenaar bij de gemeente Bedum (Groningen). Zij doet dat werk naast haar voltijdbaan als beleidsmedewerker Healthy Ageing bij het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). ‘Als mensen in Bedum willen trouwen, kunnen ze op de website van de gemeente één van zeven trouwambtenaren kiezen. Met mijn 30 jaar ben ik de jongste. Misschien dat daarom relatief veel jonge stellen zich bij mij melden. Ik ga bij ze langs en praat zo’n anderhalf uur met ze. Daarnaast mail ik ze afzonderlijk, zodat ik wat verrassingen in mijn toespraak kan verwerken. Met dat doel stel ik vaak ook nog een paar vragen aan de getuigen. Van oorsprong ben ik journalist. Het is een feest om in iemands leven te duiken en daar een stuk over te schrijven. In mijn huidige baan heb ik die gelegenheid minder. Vandaar dat ik het zo leuk vind om nu als trouwambtenaar mensen blij te maken met een mooi verhaal. Ook omdat ik echt een romanticus ben. Er is geen opleiding voor trouwambtenaar. Wel biedt de gemeente trainingen, bijvoor­ beeld over presenteren en schrijven. Om me in te werken, heb ik eerst meegelopen met drie collega’s. Daarna was het een sprong in het diepe. Aan het uitwerken van een speech van 3000 woorden ben ik maximaal vier uur kwijt. Ik wil geen standaard riedeltje afdraaien, dus ik maak het zo persoonlijk mogelijk. Dat doe ik bijvoorbeeld ook met oorkondes voor bruids­ kinderen, die ze tijdens de ceremonie kunnen ondertekenen. Per huwelijk krijg ik een kleine

onkostenvergoeding van de gemeente. Mensen trouwen is emotioneler dan ik had gedacht. Het moment van het jawoord is zo speciaal. De liefde en energie die je dan voelt, zijn moeilijk te omschrijven. Het is heel bijzonder om daar onderdeel van uit te mogen maken. Soms moet ik me inhouden om niet zelf een traantje te laten. Dat lukte trouwens niet toen ik een van mijn beste vriendinnen mocht trouwen. Maar voor één keer was dat niet erg.’

Waarom wordt er minder getrouwd? cHantal bakker:

‘mensen trouwen is emotioneler dan ik dacHt, vooral Het moment van Het jawoord’

Jan Latten is hoogleraar sociale demografie aan de Universiteit van Amsterdam en hoofddemograaf bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). ‘Anno 2017 trouwen we minder, later en om andere redenen dan vijftig jaar geleden. Zo werden er in 1970 nog 123.631 huwelijken gesloten, bijna het dubbele van het aantal in 2015. Toen waren dat er 62.912. De belangrijk­ ste reden voor deze grote daling is dat trouwen tegenwoordig geen voorwaarde meer is om seks te hebben, samen te wonen of kinderen te krijgen. Sterker nog, waar men in 1970 schande sprak van ongehuwd samenwonen, is dat nu als eerste stap de norm geworden. Het huwelijk heeft dan ook een andere functie gekregen. Voorheen was het vanzelfsprekend

ZOMER | 2017

79


C O N S UM E N T

jan latten:

om te trouwen vóór je aan kinderen begon. Tegenwoordig ligt de huwelijkspiek juist na de geboorte van het eerste kind. Ouders die dan trouwen, zien het huwelijk meer als een manier om praktische en familiezaken te regelen, zoals erkenning van het vaderschap of een toekomstige erfenis. Iets anders is dat steeds meer mensen pas trouwen als ze al lang bij elkaar zijn, en hun eventuele gezin is voltooid. Voor hen is het huwelijk een beves­ tiging van het succes van hun relatie. De meeste huwelijken vinden plaats in het voorjaar en net voor of na de zomervakantie. Vrijdag is verreweg de populairste dag om te trouwen. Maandag is een goede tweede, omdat die dag doorgaans goedkoper is. Wat betreft de gemiddelde leeftijd waarop mensen voor het eerst trouwen: voor mannen is die nu 34, voor vrouwen 31, versus 25 en 23 jaar in 1970. Gescheiden mannen die voor de tweede — of derde — keer trouwen zijn gemiddeld 50, gescheiden vrouwen 47. Terwijl het aantal huwelijken gestaag daalt, neemt het aantal mensen dat kiest voor een geregistreerd partnerschap juist toe. In 2015 werden er bijna 13.000 partnerschappen gesloten, zo’n 2500 meer dan het jaar ervoor. Overigens zal een kwart van de huidige Nederlanders nooit trouwen.’

Behoefte aan een weddingplanner? Wedding- en eventplanner Annelies Hollander is eigenaar van Art2Arrange, dat is gespecialiseerd in het organiseren van bruiloften in het buitenland. ‘Vroeger duurde een bruiloft standaard één dag, tegenwoordig zie je steeds meer trouw­ weekenden. De festiviteiten beginnen dan al de avond voor het huwelijk met een

80

ZOMER | 2017

‘mensen zien Het Huwelijk meer als manier om praktiscHe zaken te regelen’

annelies Hollander:

‘de bruiloften die ik organiseer, kosten al gauw tussen de € 40.000 en € 100.000’

welkomstdiner. Op de dag zelf zijn er soms uitstapjes of workshops voor de gasten. En de dag erna is er ter afsluiting nog een ontbijt of een brunch. De laatste jaren huren steeds meer mensen een weddingplanner in. Bij een huwelijk moet zo veel worden geregeld, dan is het fijn als je in ieder geval een deel uit handen kunt geven. Doe zelf wat je leuk vindt, laat de rest aan mij over, zeg ik altijd. Ik bied verschillende diensten, van locatie­ en leverancierselectie tot styling en ceremonie­ meesterschap. Zeker bij grotere bruiloften besteden bruidsparen dat laatste vaak ook uit omdat ze hun familie of vrienden niet met het werk willen opzadelen. Gemiddeld geven Nederlanders zo’n € 15.000 à € 20.000 aan hun huwelijk uit. De bruiloften die ik organiseer, kosten al gauw tussen de € 40.000 en € 100.000. Dat gaat dan om meerdaagse bijeenkomsten in het buitenland, met alles erop en eraan. Overigens kun je een weddingplanner ook alleen inhuren om je met de organisatie op weg te helpen. Bij een weddingconsult geef ik praktische tips, bijvoorbeeld over leuke locaties, leveranciers, trends, het opstellen van een budget of het afsluiten van een huwelijksdagverzekering, voor als de dag onverhoopt niet door kan gaan. Zo’n consult kost vanaf € 295. Mijn meest memorabele bruiloft was in een chateau in de Provence. De avond voor het huwelijk was het zulk noodweer, dat de feestzaal blank kwam te staan. Daarop besloot een deel van de 220 gasten daar in rubberbootjes te gaan peddelen. We zijn toen de hele nacht bezig geweest om alles op tijd voor de ceremonie droog te krijgen. Gelukkig kon het bruidspaar de humor van deze onverwachte poolparty wel inzien.’ art2arrange.com


zou je wel hertrouwen als er (stief)kinderen in het spel zijn?

hoe zit het met privébezit en gemeenschap van goederen? nora van oostrom:

Nora van Oostrom is woordvoerder van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), plaatsvervangend raadsheer bij het gerechtshof in Arnhem en directeur van de Law Firm School in Amsterdam. ‘Op dit moment is het zo dat als je vooraf niets vastlegt, je automatisch in gemeenschap van goederen trouwt. Dat betekent dat met het huwelijk zo ongeveer alles gezamenlijk wordt, zowel bezittingen als schulden. Óók die van voor het huwelijk. Bij driekwart van de echt­ paren is dat nu zo geregeld. Met ingang van 1 januari 2018 gaat dat echter veranderen. Dan treedt namelijk een wet in werking die stelt dat vermogen en schulden van vóór het huwelijk privébezit blijven. Hetzelfde geldt voor schenkingen en erfenissen die je tijdens het huwelijk ontvangt. Kort gezegd komt het erop neer dat beide partners zelf houden wat ze hadden. Bezit en vermogen die ze tijdens het huwelijk samen vergaren, is van hun allebei. Een soort beperkte gemeenschap van goederen kortom. Maar dat is nog niet zo simpel als lijkt. Het betekent namelijk dat je tijdens het huwelijk goed moet vastleggen wie wat heeft aangeschaft, en hoe het vermogen van bei­ de partners zich ontwikkelt. Doe je dat niet en kun je niet bewijzen dat jij een aankoop zelf hebt gedaan, dan zal een rechter er bij een eventuele scheiding van uitgaan dat het gemeenschappelijk eigendom is. De praktijk leert echter dat stellen zo’n administratie nu al niet of nauwelijks bijhouden. Dat zal met de komst van de nieuwe wet vermoedelijk niet veranderen. Zeker als een huwelijk een tijdje heeft geduurd, kan het dan knap lastig worden om te bepalen wat privébezit is, en wat gemeenschappelijk. Ga je in 2018 trouwen, laat je dan in ieder geval goed voorlichten over de verschillende mogelijk heden. Bespreek samen welk systeem het beste bij jullie past. Besluit je alsnog je in gemeenschap van goederen te willen trouwen, dan zul je dat moeten laten vastleggen bij een notaris.’ knb.nl

‘je moet voortdurend vastleggen wie wat Heeft aangescHaft tijdens Het Huwelijk’

corrie Haverkort:

‘zolang Het niet botert tussen de gescHeiden ouders, kunnen kinderen zicH niet met een nieuwe partner verbinden’

Filosoof Corrie Haverkort stond aan de wieg van de opleiding tot stiefplancoach, en is coauteur van het boek Hoe maak je een succes van je nieuwe gezin?. ‘Om maar meteen de knuppel in het hoender­ hok te gooien: als je kinderen je nieuwe partner echt niet mogen, kun je maar beter niet gaan samenwonen of hertrouwen. Dat is namelijk vragen om problemen. Niet voor niets valt 60 procent van de samengestelde gezinnen weer uit elkaar. Vaak hebben de kinderen daar een groot aandeel in. Waar kinderen zo goed als nooit de oorzaak zijn van de scheiding tussen hun eigen ouders, is dat dikwijls wel het geval als een ouder en een stiefouder uit elkaar gaan. Nederland telt ongeveer 200.000 samen­ gestelde gezinnen, waarvan 27 procent co­ oudergezinnen. Van alle nieuwe samengestelde gezinnen is 84 procent een moedergezin met een stiefvader en 13 procent een vadergezin met een stiefmoeder. Bij 3 procent is er sprake van een dubbel samengesteld gezin, waarin beide partners kinderen meenemen. De impact van zo’n nieuw gezin op kinderen is groot, nog groter zelfs dan van een scheiding, blijkt uit onderzoek. Des te belangrijker is het om het samenvoegen zorgvuldig aan te pakken. Een paar tips: zorg ervoor dat je door één deur kunt met je ex. Zolang het niet botert tussen de gescheiden ouders, kunnen kinderen zich niet met een nieuwe partner verbinden. Ga niet te snel bij elkaar wonen; na een paar jaar heb je meer kans van slagen dan na een paar maanden. Betrek de kinderen zo veel mogelijk bij het proces, bijvoorbeeld door ze mee te laten beslissen over welke spullen mee mogen naar een nieuw huis. Maak duidelijke afspraken met de stiefouder over normen, waarden en taakverdeling. En schroom niet om zo nodig hulp in te schaken, bijvoorbeeld van een stiefplancoach. Het vraagt nogal wat, maar met zo’n gedegen voorbereiding kun je op de lange termijn veel ellende voorkomen.’ stiefplan.nl

ZOMER | 2017

81


C O N S UM E N T

KORtE MEttEN

met voedselleugens Bezig zijn met eten is heel hip. maar als je wilt weten wat je nou écht koopt in de supermarkt op grond van feiten, en wat je dus écht eet, dan is Zin en onzin in de supermarkt, het boek van onze voedingsdeskundige loethe Olthuis iets voor jou. ze vertelt erover. Je moet die speltcrackers nemen. Spelt is gezonder dan tarwe’, zegt een jonge vrouw tegen haar vriendin in de supermarkt. Met lede ogen zien ik de vrouw weggaan met een pakje poepdure, hippe crackers van speltbloem terwijl de goedkope, saaie maar veel gezondere knäckebrödjes van volkorenmeel van het huismerk ernaast liggen. Als ik zoiets hoor, moet ik me bedwingen om me er niet mee te bemoeien. want niet iedereen is ervan gediend als een wildvreemde vrouw zich zomaar in een gesprek mengt en het dan nog beter weet ook! In de dertig jaar dat ik over voeding schrijf, heb ik al heel wat hypes en trends voorbij zien komen. Sommige leken elkaar vaak tegen te spreken: zo werd nog geen tien jaar geleden een dieet met weinig vet aanbevolen en tegenwoordig schrapt iedereen juist de koolhydraten om slank te blijven. En als we nog wel brood eten, mogen er opeens geen gluten meer in zitten. wat is nou het beste? Je zou er gek van worden! we verdwalen in het doolhof van aanbevelingen, voedingstrends, ‘handige’ en ‘gezonde’ producten en soms ook letterlijk, in de supermarkt. want wat moet je nou kopen als je het beste voor hebt met je eigen gezondheid en die van je huisgenoten? 82

ZOMER | 2017

En als je daar bovendien niet te veel geld aan kunt uitgeven? 98 procent van de Nederlanders doet zijn boodschappen vooral in de supermarkt. Daarom heb ik Zin en onzin in de supermarkt, over kopen en eten geschreven. Ik wil iedereen kennis aanreiken waardoor je écht kunt kiezen welke voedingsmiddelen je koopt en eet. Gefundeerde kennis, op grond van feiten, en niet op grond van marketing, reclame, voedselhypes en voedselmythes, gruwel- en angstpraatjes of onzinbeweringen van voedselgoeroes. Zodat je je geld uitgeeft aan voedingsmiddelen die echt goed voor je zijn, of in ieder geval niet slecht. En als je een keer lekker ongezond wilt snacken of toch je eigen voedingsregels wilt volgen, doe het gerust en geniet ervan. Maar nadat je het boek hebt gelezen, weet je tenminste wel wát je eet. En kun je onderscheiden welke voedselbeweringen waar zijn en welke niet. hieronder geef ik antwoord op de meest gestelde vragen.

Er is toch heel veel veranderd in de denkbeelden over voeding? Dat zou je denken, maar er is veel minder veranderd dan het soms lijkt. Erkende voedingswetenschappers zijn het al decennialang eens over de


TEKST

belangrijkste dingen: eet ruim groenten, fruit en vezelrijke producten. wees matig met alcohol, (verzadigd) vet en suiker. Eet niet te veel en afwisselend. En dat vlees niet noodzakelijk is om gezond te blijven, wisten voedingsdeskundigen dertig jaar geleden ook al. Natuurlijk is er ook wel iets veranderd. Denk maar aan dit dieetadvies: als je wilt afvallen werkt het minderen met één van de drie belangrijke voedingsgroepen - eiwitten, vetten of koolhydraten - altijd goed. Maar ik raad je niet aan minder eiwitten te eten, want eiwitten verzadigen goed, leveren minder calorieën en zorgen dat je spierweefsel op peil blijft als je afvalt. En door vetarm te eten, krijg je snel weer honger. Minder koolhydraten eten is het meest simpel en het past bovendien prima bij het huidige advies om minder suiker te eten. verder heeft de Gezondheidsraad eind 2015 gesteld dat we vooral plantaardige producten zouden moeten eten en minder dierlijke; we moeten ook onze vleesconsumptie minderen. Dat is eigenlijk een aanscherping van zaken die al langer bekend waren en die nu door degelijk onderzoek zijn onderbouwd.

Maar waarom lijkt het dan alsof de hele eetwereld de laatste jaren op zijn kop is gezet? Goed onderzochte en wetenschappelijk gebaseerde adviezen als die van het voedingscentrum worden als saai en ouderwets gezien. wat precies ‘gezond eten’ is, lijkt tegenwoordig steeds meer een persoonlijke keuze. Consumenten gaan zelf op zoek naar een waarheid die ze aanspreekt. Bezig zijn met eten is heel hip geworden. Denk aan de talloze kookprogramma’s op tv, maar ook aan ‘foodies’ en gezondheidsfanaten als Rens Kroes, Fajah Lourens en de tientallen foodblogmeisjes die elkaar vaak allemaal napraten. wat we eten, bepaalt ook steeds meer onze status, vooral bij jongeren. En dan klinkt een salade van quinoa met granaatappelpitjes hipper dan zuurkoolstamppot. Daarnaast willen steeds meer mensen niet veel moeite voor hun voeding hoeven doen. Dat zorgt ervoor dat we worden bedolven onder een berg ‘handige’ kant-en-klare producten, maar ook dat er wordt gezocht naar gemakkelijkere manieren om gezond te eten: een handje gojibessen door je muesli is dan simpeler dan het volgen van de Schijf van vijf.

Loethe Olthuis

De Schijf van Vijf is toch achterhaald? het voedingscentrum heeft de naam dat ze achter zouden lopen, maar dat komt omdat het niet met alle voedingswinden meewaait. Ze baseren zich alleen op de adviezen van de Gezondheidsraad. En die adviezen komen weer voort uit de bevindingen van een groot aantal internationaal erkende voedingswetenschappers en wetenschappelijke organisaties. Dus zolang er nog geen goed onderbouwd bewijs is dat kokosolie gezonder is dan olijfolie, zul je dat niet terugvinden bij het voedingscentrum.

En al die nieuwe gezonde voedingsmiddelen dan? vergeet vooral niet dat onze voeding ‘big business’ is. Er wordt erg veel aan verdiend en voedingsmiddelen met goedkope grondstoffen zijn lucratiever dan kwaliteitsproducten. Het is fabrikanten er dus alles aan gelegen om ‘goedkoop’ ook als ‘goed’ te verkopen en daar wordt flink over gelogen. Zo kan een producent van een drankje dat voor 99,9 procent uit suikerwater bestaat (kosten: nog geen eurocent per liter, de verpakking is het duurste), ongestraft beweren dat het gezond en goed voor je kind is, omdat hij er wat synthetische vitamines in heeft gestopt. Fabrikanten spelen handig in op onze suiker­ en zoetstoffenangst door hun ‘gezonde’ producten vol te stoppen met geconcentreerd appelsap (suiker!) of het modieuze en dure stevia. Het is ook gemakkelijk om te roepen dat je product ‘gezond’ is, omdat het voor een consument nauwelijks is te achterhalen wat er in een voedingsmiddel zit, of hoe het is geproduceerd of geteeld. En ten slotte is ‘gezond’ een soort synoniem geworden voor spannende, exotische ingrediënten: denk aan zoete aardappels of quinoa. Er is niks mis met zulke voedingsmiddelen. Eet ze vooral als je ze lekker vindt. Maar in de meeste gevallen zijn ze niet beter voor je dan ‘gewone’ en vaak veel goedkopere producten als aardappels of zilvervliesrijst.’

EEn sAlADE vAn

quinoa met granaatappelpitjes KlinKt nu EEnmAAl hippER DAn zuuR­ koolstamppot

ZOMER | 2017

83


C O N S UM E N T

Hoe kun je dan wel gezond eten? Dat zou eigenlijk heel gemakkelijk moeten zijn. Zo is het aanbod verse vis, groente en fruit enorm gestegen. volkorenproducten en zuivel zonder toevoegingen zijn er genoeg, net als peulvruchten en noten. Maar het lastige is dat er tussen al die goede producten ook veel ongezondere varianten zitten, die je verleiden met reclame en verhullende informatie op de verpakking: zo staan de pakken ‘vruchtenyoghurt’ met buitelende aardbeien en bessen op de verpakking naast de gewone yoghurt, maar ze bevatten vaak 30 procent suiker, onnodige smaakstoffen en nog geen halve procent fruit. Wit brood met een kleurtje presenteert zich als volkoren en sommige ‘handige’ pakken soep zitten bomvol suiker. Het is dus niet gemakkelijk om tussen alle onzinproducten de gezonde varianten te vinden. Lees dus altijd het etiket!

DE blinkende,

gladde verpakkingen vEgEn DE gRuWElEn vAn DE vEE­inDustrie netjes onDer De supermarktmat

Kant-en-klaar spaart wél fijn veel tijd Dat willen fabrikanten ons graag laten denken. Neem de proef op de som met bijvoorbeeld een Knorr Wereldgerecht: zoek het originele recept (ah.nl heeft veel keus) en maak de verse en instantversie. Wedden dat het in tijd nauwelijks uitmaakt? Alleen in smaak en gezondheid.

E-nummers zijn toch slecht? Niks mis met E-nummers, ze zijn misschien wel de veiligste, want best gecontroleerde stoffen in onze voeding. Bovendien hebben veel natuurlijke stoffen zoals vitamine C en citroenzuur ook een E-nummer. Een E-nummer betekent alleen dat het een hulpstof is, die door de Europese Unie is onderzocht en veilig bevonden. E-nummerangst

84

ZOMER | 2017

is bangmakerij en echt niet nodig. Maar aan de andere kant zitten E-nummers vaak overvloedig in producten die te vet, te zout en/of te zoet zijn en dát is niet erg gezond. Of in producten die lang houdbaar zijn: eiersalade die na twee weken nog eetbaar is, zit vol met conserveermiddelen.

En als je E-nummers wilt vermijden? Simpel: koop vooral onbewerkte producten, zoals verse groenten, onbewerkt vlees en zuivel zonder smaakje. Doe zelf aardbeien in je yoghurt en maak je eigen eiersalade. Of eet biologische producten, daar zitten sowieso minder toevoegingen in.

Biologisch is altijd duur, zeggen ze. Soms is dat zo, maar lang niet altijd. Als er een prijsverschil is, heeft dat een reden. Zo houden biologische veehouders minder dieren op hetzelfde oppervlakte, geven ze beter voer, geen antibiotica en laten ze ze langer leven. Dat kost nou eenmaal geld. Maar dat geld spaar je al uit als je minder onzinproducten koopt.

En is biologisch eigenlijk gewoon een marketingtruc? De marketing komt meestal van de andere kant. Wil jij nog ziek kippenvlees eten of melk drinken van koeien die nooit een poot buiten zetten? De blinkende gladde verpakkingen vegen de gruwelen van de vee-industrie netjes onder de supermarktmat en bagatelliseren de invloed van voeding op onze leefomgeving. Door te kiezen voor minder, maar diervriendelijker vlees spaar je juist geld uit en kunnen meer boeren hun varkens of kippen een dierwaardiger leven geven, kunnen megastallen sluiten, daalt de lucht-, grond- en watervervuiling en kun je je kleinkinderen ook straks nog een grutto in de wei aanwijzen. Maar ook hier geldt dat je wel moet weten wat er echt speelt - en niet zomaar afgaat op de ‘groene’ praatjes van producenten. Daarbij kunnen keurmerken je helpen: op de site van Milieu Centraal én in mijn boek vind je de verschillen tussen een betrouwbaar keurmerk en een ‘bedrijfsmerkje’.


een jaar lang radar+ + ZIN EN oNZIN IN DE SUPERMARKT voor maar € 24,95 HAAL HET BESTE UIT JEZELF EN JE GELD

VLIEGTUIG VERTRAAGD

iK vERtROK

Je hebt recht op geld terug

HOE IS HET NU MET DE IK VERTREK-STELLEN?

‘Mijn man ging terug, maar ik bleef’

op fietsVAKANTIE

DE VOEDSELLEUGENS ZIN ZIN & ON IN DE T SUPERMARK 9 T.W.V. € 24,9

EAU CAD P=OP

• • • •

WELKE FIETS? HOTEL OF CAMPING? KINDEREN MEE? BAGAGE ACHTEROP?

Laat je niet verleiden in de supermarkt

CONSUMENT

VAKANTIE

GEZONDHEID

GEEF 55-PLUSSERS EEN BASISINKOMEN

WAT DOEN WE MET DE HOND?

STAPPENPLAN TEGEN TEKENBETEN

3 % vindt een nieuwe baan

Vijfsterrenhotels voor viervoeters

Voorkom de ziekte van Lyme

600K.0317 JMGN2/3 cZEO

+

JE ZOMERS PRIJS

O

BEL GRATIS 0800-1661 OF GA NAAR RADARPLUS.NL/ZINENONZIN BEZOEK ONS OOK OP RADARPLUS.NL EN LIKE RADARPLUSMAGAZINE OP

ZOMER | 2017

85


G E ZO N D H E I D

Wat drink je eigenlijk?

light frisdrank frisdrank bevat nul procent waardevolle voedingsstoffen en veel calorieën en suiker. het is de grootste veroorzaker van overgewicht bij kinderen en het vreet je tandglazuur aan. is light frisdrank een goed alternatief?

hoe ongezond is Frisdrank?

f

risdrank is duur suikerwater (rond de 11% suiker) met een smaakje, meestal een natuurlijk of kunstmatig aroma. Soms is er een paar procent vruchtensap toegevoegd, zoals bij cassis of sinaasappel­ frisdrank. Dat is vooral om de fris­ drank ‘natuurlijker’ te laten lijken, voor de smaak haalt het niet veel uit. Verder zitten er voor de frisse smaak flink wat voedingszuren als citroenzuur of appelzuur in; soms antioxidanten tegen (kleur)bederf (meestal ascorbinezuur, vitamine C); en natuurlijke kleurstoffen, zoals caroteen (uit wortel), anthocyanen (uit bessen) of chlorofyl (uit groene planten). Synthetische kleurstoffen kom je nog weinig tegen. In frisdrank met vruchtensap zitten ook nog stabilisatoren (om het sap mooi te verdelen) en conserveermiddelen.

86

ZOMER | 2017

Frisdranken bevatten nul procent waardevolle voedingstoffen. Doordat ze zo gemakkelijk wegdrinken, krijg je in een oogwenk veel calorieën en suiker binnen: frisdranken zijn de grootste veroorzaker van overgewicht bij kinderen. De combinatie zuur en zoet vreet je tandglazuur aan. Dus nee, gezond zijn ze absoluut niet. is light Frisdrank beter?

In light frisdranken is de suiker vervangen door kunstmatige zoetstoffen zoals aspartaam, acesulfaam-k, sacharine, sucralose of cyclamaat (cyclaamzuur). Producenten maken vaak hun eigen mix omdat elke zoetstof weer iets anders smaakt en een andere prijs heeft. Er zitten geen calorieën in light frisdrank, dus je wordt er niet dik van.

kunstmatige zoetstoFFen zijn toch hartstikke slecht voor je?

Nee. Dat zijn ze niet. Ze hebben niet voor niets allemaal een E-nummer. Dat betekent dat de stoffen door de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) zijn gecontroleerd en het gebruik veilig is. Pas als zeker is dat de stof niet schadelijk is voor de gezondheid en je er niet te veel van binnen kunt krijgen, krijgt een stof een E-nummer. als zoetstoFFen niet slecht zijn, zijn ze dan gezond?

Zoetstoffen zijn vaak inderdaad gezonder dan suiker. Als je producten eet of drinkt waarin de suiker is vervangen door zoetstoffen, stijgt je bloedsuikerspiegel minder snel dan wanneer je dezelfde producten eet met suiker. Dat is veel gezonder voor je lijf. Je kunt dus beter light frisdrank drinken dan gewone frisdrank.


T E K S T Loethe I L L U S T R AT I E S Mireille

Beter voor je: water met een takje munt, schijfjes komkommer en partjes citroen mijn zoon drinkt wel een liter cola light per dag. krijgt hij dan te veel zoetstoFFen binnen?

Voor elke zoetstof is een aanvaard­ bare dagelijkse inname (ADI) vast­ gesteld en die is zo ruim dat je hem eigenlijk nooit haalt, ook niet met een liter frisdrank per dag. Zo mag je van aspartaam maar liefst 40 mg per kilo lichaamsgewicht per dag binnenkrijgen. Dat betekent dat als je 70 kilo weegt, je per dag bijna 5 liter met aspartaam gezoete frisdrank zou mogen drinken (op zoetstoffen.nl kun je zelf een zoetstoffencheck doen). is er verder niks ongezonds aan light Frisdrank?

Light-frisdranken bevatten weliswaar geen suiker, maar nog wel dezelfde hoeveelheid voedingszuren. Ook zonder suiker is al dat zuur behoorlijk slecht voor je tanden. Er werd lange tijd gedacht dat het nadeel van zoetstoffen was dat we er trek in zoetigheid door bleven houden. Maar recent onderzoek heeft juist aangetoond dat dit niet zo is. Integendeel: ook zoetstoffen stillen onze behoefte aan zoet.

hoe zit het met Frisdranken waarin stevia zit?

Light­frisdranken met stevia (E 960) zijn niet gezonder dan andere light frisdranken. Stevia is een plantje uit Zuid­Amerika. De blaadjes smaken van nature zoet: voor commercieel gebruik worden die zoete stoffen, steviolglycosiden, aan de bladeren onttrokken. Ze zijn 200 tot 300 keer zoeter dan suiker en bevatten geen calorieën. Maar stevia is naast zoet ook behoorlijk bitter. Vandaar dat stevia in dranken altijd wordt gecombineerd met ... suiker, zoals bij Coca-Cola Life en de fruitlimonades van Spa. Dat vermindert de bitterheid. Stevia lijkt extra gezond doordat het een ‘natuurlijke’ zoetstof is, maar dat zijn sommige andere zoetstoffen (zoals Xylitol, onder meer uit vruchten en berkensap) ook. Bovendien is er weinig natuurlijks meer aan zulke geconcentreerde steviolglycosiden.

Olthuis Schaap

wat betekent het als er ‘bron van Fenylalanine’ op light Frisdrank staat?

Dat er aspartaam in zit. Fenylalanine is een natuurlijk aminozuur dat wordt gevormd bij de omzetting van aspartaam. Fenylalanine zit, in veel grotere hoeveelheden, ook in bijvoorbeeld vlees, vis, kaas, eieren en noten. De meeste mensen kunnen fenylalanine moeiteloos verteren. Maar mensen met de erfelijke stofwisselingsziekte PKU niet: daarom moet er ‘bron van fenylalanine’ op producten met aspartaam staan. is er een gezond, duurzaam en smaakvol alternatieF voor Frisdrank?

Het merk Spa heeft sinds kort bronwaters zonder suiker of zoetstoffen en met een natuurlijk fruitaroma. Maar dat kun je ook prima en veel goedkoper zelf maken: wat dacht je van gekoeld (kraan)water met een takje munt, wat schijfjes komkommer en/of partjes citroen of sinaasappel(schil) erin?

ZOMER | 2017

87


ETEN & DRINKEN

de groenten VAN dE StERRENchEf

in elke RADAR+ recenseert culi-journalist mara grimm een kookboek en selecteert ze er recepten uit. Dit keer het fantastische boek van niven Kunz: Groente! Recepten voor thuis van Nederlands beste groentechef. probeer deze recepten en je zult nooit meer je groente-inname willen beperken tot een lullig bakje rauwkost per dag.

we snappen in Nederland weinig van groente. waar ze in Zuid-Europa de ene na de andere fantastische salade op tafel toveren en in het Midden-oosten zelfs groenten op de ontbijttafel verschijnen, hebben wij televisiespotjes nodig om ons eraan te helpen herinneren dat we er minimaal twee ons per dag van moeten eten. Komt ongetwijfeld omdat wij groenten nog steeds associĂŤren met tot gort gekookte bloemkool en snotterige spuitjes. Zonde, want even los van de gezondheidsaspecten: door onze groente-inname te beperken tot een lullig bakje rauwkost ontzeggen we onszelf idioot veel culinair plezier. Maar hoe moet het dan wel, groente lekker klaarmaken? Dat probeerden talloze health bloggers ons de afgelopen jaren te vertellen. 88

ZOMER | 2017


DE LEUKSTE CULINAIRE JOURNALIST VAN NEDERLAND IS MARA GRIMM (38) ze schreef o.a. De boeken LYrIscH oVer eteN, DesIre serGIo HerMaN en oNtbIJt. voor elle, linDa. en raDar+ schrijft ze verhalen over restaurants en maakt ze culinaire reisreportages.

Probleem is dat hun focus in eerste instantie ligt op de gezondheidsaspecten; hun gerechten zien er weliswaar mooi uit en zitten ramvol zogenaamde superfoods, maar qua smaak zijn ze over het algemeen goed voor een acute depressie. Gelukkig is daar Niven Kunz, chef en eigenaar van sterrenrestaurant Niven in Rijswijk. In zijn nieuwe boek geeft hij talloze originele ideeën om groente in je gerechten te verwerken. Risotto met bospeen bijvoorbeeld, waarbij de rijst wordt gegaard in wortelsap in plaats van in bouillon. Of bieten­ pannenkoekjes met geitenkaas, die je maakt door bietensap in plaats van melk aan het beslag toe te voegen. Lekker, slim en, ook niet onbelangrijk: simpel. Want sterrenchef of niet, in Groente! staan uitsluitend laagdrempelige gerechten voor de thuiskok, bereid met makkelijk verkrijgbare ingrediënten. Niven Kunz’ sterrenstatus zie je overigens wél terug in de smaakcombinaties. Sperziebonen met druiven is daar een voorbeeld van. Of rode biet met aardbei. Maar voor wie dat allemaal te gewaagd is, staat er ook gewoon een zuurkoolschotel met gehakt in. Niets dan lof dus? Bijna. Enig minpunt is het hoofd­ stuk over ontbijten. Daar staan leuke recepten in (brioche, pindakaas) maar komt nul groente aan bod – en dat terwijl er talloze ontbijtgerechten met groenten te bedenken zijn waar we dolgraag Nivens versie van zouden willen proeven. Ook het zoete hoofdstuk had van ons wat meer in het thema van het boek mogen passen. Deze minpuntjes worden gelukkig weer ruimschoots goedgemaakt door wat mij betreft het hoogte­ punt van dit boek: de recepten die Niven samen met zijn Indonesische schoonmoeder Jacqueline noteerde, waaronder een verrukkelijke soto ajam. Kopen dus. Het boek én die extra groenten.

Pasta pesto met spinazie niven kunz: ‘In het restaurant eten wij elke dag gezamenlijk voordat de drukte begint. Eenvoudig, voedzaam en lekker. Zoals deze pasta.’

voor 4 personen 25 minuten bereidingstijd • 30 g basilicum • 2 el pijnboompitten, geroosterd • ½ teen knoflook • 30 g Parmezaanse kaas • 75 ml olijfolie • peper en zout • 400 g farfalle • 1 sjalot, gesnipperd • ½ teen knoflook, fijngehakt • 200 g kippendijfilet • 200 g spinazie, gewassen • eventueel extra geraspte Parmezaanse kaas

Maak met een staafmixer of met een vijzel een grove pesto van basilicum, pijnboom­ pitten, knoflook, Parmezaanse kaas en olijfolie. Begin met de droge ingrediënten en voeg op het laatst de olijfolie toe tot je de gewenste consistentie hebt. Breng op smaak met peper en zout. Kook de pasta volgens de aanwijzingen op de verpakking in zo’n 10 minuten gaar en giet af. Snipper intussen de sjalot en de knoflook. Snijd de kippendijfilet in stukjes. Zet de kippendijfilet aan met de sjalot en knoflook en peper en zout naar smaak. Bak de kipstukjes tot ze goed gaar zijn. Voeg de pasta toe. Haal van het vuur en meng met de pesto en de rauwe spinazie. Schep de pasta in een diep bord of kom en serveer eventueel met extra Parmezaanse kaas en grof brood. ZOMER | 2017

89


ETEN & DRINKEN

Dankzij de geraspte wortels krijgt een walnotencake een heel lichte structuur Wortel-walnotencake voor 1 cake 45 minuten bereidingstijd

Aubergine met rozemarijn-tijmkaas voor 4 personen 40 minuten bereidingstijd • 2 aubergines • 250 ml hangop • 1 el rozemarijnnaaldjes, fijngehakt • 1 el tijm, fijngehakt • peper en zout • roze peperkorrels • extra: aluminiumfolie

90

ZOMER | 2017

verwarm de oven op 180 °C en verpak de aubergines apart in aluminiumfolie. Pof 40 minuten in de oven. Meng voor de kruidenkaas de hangop met de rozemarijn en tijm. Breng hem op smaak met peper en zout. haal de folie eraf en snijd de aubergines in de lengte doormidden. Serveer met de verse kruidenkaas en bestrooi met (versgemalen) roze peperkorrels voor wat extra pit.

• 500 g boter • 800 g suiker • 4 el geraspte sinaasappelschil • 8 eieren • 500 g wortelen • 4 el citroensap • 4 el sinaasappelsap • 200 g walnoten • 600 g bloem • 6 tl bakpoeder • 6 g zout • 2 el kaneel • honing • extra: zesteur, grove rasp/keukenmachine, ingevet bakblik verwarm de oven voor op 175 °C. Klop de boter met de suiker en de geraspte sinaasappelschil lobbig. voeg een voor een de eieren toe. Rasp in de tussentijd de wortel grof (in de keukenmachine) en voeg hier het citroensap en sinaasappelsap aan toe. hak de walnoten fijn. Meng de bloem met het bakpoeder, het zout en de kaneel. voeg het botermengsel aan de bloem toe. Spatel de walnoten en de geraspte wortel erdoor. Doe het mengsel in het bakblik en bak in ongeveer 30 minuten gaar. Laat de cake afkoelen tot kamertemperatuur en snijd in stukken. Serveer met honing.


ZOMER | 2017

91


E TOEN S&UM C DR EN I NTK E N

Rode biet met aardbei voor 4 personen 60 minuten bereidingstijd • 4 kleine rode bietjes • tijm • olijfolie • peper en zout • 4 grote aardbeien of 8 kleine • 2 el aceto balsamico (15 jaar oud) • olijfolie • 50 g bietenblad • ingemaakte rode ui verwarm de oven voor op 200 °C. Doe de bietjes in de aluminiumfolie in een ovenschaal met de tijm, een scheutje olijfolie en peper en zout. Pof in de oven voor ongeveer een uur. Laat afkoelen en snijd in partjes. Snijd ook de aardbeien in partjes en bouw de salade op van de biet en bietenblad. Besprenkel met de aceto balsamico en wat olijfolie. Garneer met de aardbeien en een paar partjes ingemaakte rode ui.

Zo maak je rode ui in Avocado-makreelsalade niven kunz: ‘het schoonmaken van een avocado is eigenlijk heel eenvoudig: zet het mes erin tot aan de pit en draai de avocado rond. Draai de twee helften los en zet het mes in de grote pit en trek zo de pit eruit. Als de avocado goed rijp is, haal je de helften er met een lepel heel makkelijk en schoon uit, zodat de schil heel blijft.’ voor 4 personen 20 minuten bereidingstijd • 4 avocado’s • 200 g komkommer (½ komkommer) • 250 g gerookte makreel • 80 g crème fraîche • 8 takjes koriander, fijngehakt • geraspte schil van 1 limoen • peper en zout • 1 el wit sesamzaad

92

ZOMER | 2017

halveer de avocado’s, schep voorzichtig het vruchtvlees eruit en bewaar de avocadoschillen. Snijd 200 gram van het avocadovruchtvlees in kleine blokjes en doe hetzelfde met de komkommer. Pluk de makreel en meng de vis met de crème fraîche en koriander, de geraspte limoenschil en de komkommer- en avocadoblokjes. Breng de salade op smaak met peper en zout. Presenteer de salade door de avocadoschillen te vullen met het avocado-makreelmengsel en maak af met het sesamzaad.

nodig voor 230 ml 20 minuten bereidingstijd • 2 rode uien • 1 kleine kaneelstok • 75 ml natuurazijn • 25 g kristalsuiker • 1 stuk steranijs • 1 laurierblad • 5 rode peperkorrels • 5 zwarte peperkorrels • 3 kruidnagels • 3 pimentkorrels • extra: weckpot(ten) Steriliseer de weckpot. Snijd de rode ui doormidden en snijd er dikke parten van (de onderkant moet nog aan elkaar zitten). Snijd deze stukken in 6 repen over de lengte. Doe de ui in de pot, zodat de hele pot gevuld is. verwarm de overige zoetzuur-ingrediënten en giet dit mengsel in de pot, zodat de rode ui geheel bedekt is. Sluit de pot af en zet hem op zijn kop weg tot de vloeistof is afgekoeld.


R E c E N S I E Mara Grimm R E c E P T U U R U I T: G R O E N T E ! R E c E P T E N VO O R T H U I S VA N N E D E R L A N D S B E S T E G R O E N T E c H E F, N I V E N K U N Z ( K O S M O S U I TG E V E R S )

ZOMER | 2017

93


Advertentie

Uniek! Nieuwe revolutionaire traplift!

Revolutionair railsysteem

Slechts 48 uur levertijd!

Niet goed = geld terug

Otolift heeft een nieuwe traplift geïntroduceerd: de Otolift Modul-Air. Deze traplift heeft de dunste enkele rail ter wereld en is volledig uit voorraad leverbaar.

Dankzij deze unieke technologie wordt het dure maatwerk overgeslagen, en kunnen wij zowel rechte als gebogen trappen binnen 48 uur van een traplift voorzien!

Bent u niet tevreden met uw Otolift? Geen probleem. Wij bieden u een unieke niet-goed-geld-terug-garantie aan op de Otolift Modul-Air.

• Marktleider in Nederland

• Alle keuze in trapliften, nieuw en gebruikt

• Huren al vanaf één maand mogelijk

Ja, stuur mij de gratis brochure

Bel gratis 0800 444 770 4

Naam

voor een gratis thuisadvies of om onze gratis brochure te bestellen.

Adres Postcode/plaats

Stuur deze bon in een ongefrankeerde envelop naar: Otolift Trapliften, Antwoordnummer 17014, 2810 VK Bergambacht

RADAR+2017

Telefoon

Voor meer informatie kunt u terecht op www.otolift.nl

Dé meest gekochte traplift van Nederland


AN TO I N E T T E B AK T

Onlangs lunchte ik in helsinki in een restaurant en at daar het allerbeste knäckebröd dat ik ooit heb geproefd. Dat wilde ik thuis ook maken.

het knäckebröd dat ik at was nog warm. het kwam net uit de oven. verser kon gewoon niet. het zat vol met gezonde pitjes en zaadjes, en bevatte maar een heel klein beetje zout. het was bijna zonde om er iets op te doen, zo lekker was het. Na enig speurwerk heb ik het recept achterhaald. het maken stelt niks voor, het wachten tot het klaar is en uit de oven mag, is eigenlijk het moeilijkste deel van dit recept. En daarna de neiging weerstaan om alles in één keer op te eten!

nodig • 2 kopjes maïsmeel • driekwart kop zonnebloempitten • halve kop lijnzaad • halve kop sesamzaad • halve kop pompoenzaad • 2,5 dl kokend water • halve kop olie, bijvoorbeeld zonnebloemolie • zeezout

DE HOOFDREDACTIE VAN RADAR+; ANTOINETTE HERTSENBERG EN JOSÉ ROZENBROEK ETEN EEN KNÄCKEBRÖDJE IN DE ZON.

zo maak je Het

verwarm de oven op 150 °C. Meng alle droge ingrediënten in een kom. Giet het hete water erbij en voeg de olie toe, en meng tot een gladde pasta. Bekleed een bakplaat met bakpapier en giet het mengsel op de plaat. Doe een plastic zak over je hand en plet het deeg zo dun als je kunt, gebruik (bijna) de hele plaat. Strooi tot slot een klein beetje zout erover. Kerf met een mes het mengsel in stukken (of doe dit niet en breek het in stukken na het bakken). Bak ’t ongeveer 45 minuten in de oven. Laat afkoelen voordat je het in stukken breekt.

Warm knäckebröd, vers uit de oven. zo lekker dat je er niet eens beleg op doet

wil je variËren? ga je gang! Voeg eens kruiden toe, bijvoorbeeld rozemarijn of oregano. Of probeer verschillende oliën: pinda, olijfolie of lijnzaadolie. Gebruik geen zware olie zoals sesam- of olijfolie, of mix die met bijvoorbeeld zonnebloemolie. Geen maismeel in huis? Het kan ook met bloem of speltmeel, alleen is dat niet glutenvrij.

TEKST

Antoinette Hertsenberg F OTO G R A F I E Sanne Tulp S T Y L I N G Ilona Jongepier V I S A G I E Bianca Fabrie J U R K

A N TO I N E T T E

Zizi

Knäckebröd

ZOMER | 2017

95


hooFDREDACTIE

antoinette hertsenberg & josé rozenbroek ARTDIRECTIE EN voRMGEvING

ingrid kottier CoNCEPT

maarten van den biggelaar E in D R E DAct i E

BEEl D REDAct i E

WEBREDAct i E

judith postema

anne-marie rem

margot bacsa

m ED EWERK ERs A A n D i t n um m ER

lara aerts, petra baan, sophie van boven, linelle deunk, bianca Fabrie, richard hassink, sander van der heide, getty images, ilona jongepier, myla griese, mara grimm, diet groothuis, wilma van hoeflaken, gerhard hormann, istockphoto, kosmos uitgevers, lotte krijnen, louis lemaire, sarah-mie luyckx, loethe olthuis, jan willem papo, bonnita postma, niki rap, irene ras, anja robertus, marte van santen, mireille schaap, marijn scheeres, thea seinen, sanne tulp, jean-pierre van de ven

u itgE v E R /D iR E c tE u R

REDACt i e­ a D res

mar ket inG

bert rendering

info@radarplus.nl postbus 28600, 1202 lr hilversum

marit brok

l e Z e r sse rV iC e

p ri j Z en & Vo o rWa a rD en

sAl Es

Opgeven abonnement via radarplus.nl. Voor alle vragen over bezorging, betaling, adreswijziging e.d. kun je bellen op werkdagen van 9.00 tot 17.30 uur (donderdag tot 21.00 uur) en op zaterdag van 9.00 tot 13.00 uur naar 0900-5050600 (€ 0,35 per gesprek) of mailen naar lezersservice@radarplus.nl of schrijven naar Lezersservice RADAR+, Postbus 1431, 1000 BK Amsterdam.

Jaarabonnement: automatische incasso € 21,95, acceptgiro € 23,95. Het abonnementsgeld zal bij betaling per automatische incasso binnen 14 dagen voor aanvang van elke termijn worden afgeschreven. Het abonnement is tot wederopzegging en wordt voor onbepaalde tijd verlengd tenzij het uiterlijk één maand voor het einde van de abonnementsperiode is opgezegd. Een abonnement voor onbepaalde tijd kan worden opgezegd met één maand opzegtermijn.

Hearst Magazines Netherlands Singel 468, 1017 AW Amsterdam, tel. 020-262 30 00, fax 020-262 30 01 jaap schmitz (account manager) e-mail: jaap.schmitz@hearst.nl. De uitgever en de hoofdredactie zijn niet verantwoordelijk of aansprakelijk voor de inhoud van advertenties en behouden zich het recht voor advertenties zonder opgaaf van redenen te weigeren.

tR A f f ic & p R E p R E ss

D ruk

D i s t ri Bu t ie losse Ver koop

vs&p, amsterdam

habo dacosta, vianen

aldipress, utrecht

R A DA R + is E E n u itgAv E vA n h i lv ERs um s E m ED i A cOm pAg n i E c. v . , O n D ERD EEl vA n AvROt ROs

Je gegevens nemen wij op in een bestand om uitvoering te geven aan de overeenkomst. De gegevens kunnen worden gebruikt voor analyses en om je te informeren over activiteiten en aanbiedingen van RADAR, AVROTROS en aan AVROTROS gelieerde activiteiten. Heb je er bezwaar tegen dat deze gegevens worden gebruikt voor het toezenden van informatie en aanbiedingen, stuur dan een briefje naar RADAR+, postbus 1431, 1000 BK Amsterdam, onder vermelding van ‘adressenbestand’. Hoewel aan de inhoud van RADAR+ de grootst mogelijke zorg wordt besteed, zijn fouten nooit helemaal uit te sluiten. De uitgever aanvaardt echter geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van foutieve informatie.

ra Da r t es t pa n el word lid van het testpanel, geef je mening en krijg daarnaast exclusief toegang tot hulpvideo’s, waarmee je verkopers op jouw rechten als consument kunt wijzen. aanmelden doe je via radartestpanel.nl

96

ZOMER | 2017

ra Da r n i euWs Bri eF blijf je graag op de hoogte van consumentenzaken? wil je als eerste weten welke onderwerpen radar in de uitzending gaat behandelen? abonneer je dan op onze gratis nieuwsbrief. aanmelden via: radar.avrotros.nl


TEKST

Maarten van den Biggelaar I L L U S T R AT I E Petra Baan

ZOMER | 2017

97


Advertentie

bolderman.nl Laagste prijs-garantie

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

199,-

199,-

249,-

399,-

5 dagen

5 dagen

Berlijn Centrum Vertrekdata: 17, 31 juli / 14, 28 aug / 11, 25 sept / 9 okt.

5 dagen

8 dagen

Bohemen en Praag

Van der Valk Landhotel Spornitz

Kirchberg in Tirol

Vertrekdata: 17 juli / 14 aug / 11 sept / 9 okt.

Vertrekdata: 10, 24 juli / 14 aug / 25 sept / 9 okt.

Vertrekdata: 15, 29 juli / 12, 26 aug / 9, 23 sept.

Drankjes tijdens d iner in Opatija inclusief!

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

399,-

499,-

399,-

399,-

8 dagen Stedenreis

10 dagen

Berlijn, Dresden, Leipzig en Potsdam

Toscane: Florence, Pisa en Elba

10 dagen

10 dagen

Istrië Opatija

Barcelona en Andorra

Vertrekdata: 17 juli / 14 aug / 11, 25 sept / 9 okt.

Vertrekdata: 3, 10, 17, 24, 31 juli / 7, 14, 21, 28 aug / 4, 11, 18 aug etc.

Vertrekdata: 3, 10, 17, 24, 31 juli / 7, 14, 21, 28 aug / 11, 18 sept etc.

Vertrekdata: 10 juli / 7, 21 aug / 4, 18 sept / 2 okt.

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

v.a. slechts

499,-

399,-

599,-

599,-

10 dagen

10 dagen

Tossa de Mar, All-Inclusive

Polen Mazurengebied en Gdansk

Venetië en Zuid-Tirol

Rondreis Klassiek Italië en Amalfikust

Vertrekdata: 4, 11, 18, 25 sept / 2, 9 okt.

Vertrekdata: 3, 31 juli / 28 aug / 25 sept / 23 okt.

Vertrekdata: 1, 15 juli / 26 aug / 9, 23 sept.

Vertrekdata: 3, 17 juli / 14, 28 aug / 11, 25 sept / 9 okt.

Bij Bolderman aanbetalen niet verplicht!

12 dagen

bolderman.nl

Prijs p.p. o.b.v. 2 pers. kamer excl. Calamiteitenfonds & reserveringskosten

12 dagen

Brochure en boekingen:

(0318) 58 09 58 www.bolderman.nl

Drukfouten en prijswijzigingen voorbehouden.


klein geluk hard lachen tijdens een fanatiek potje tafeltennis op kantoor. Marit

Ik zie een kalfje geboren worden tijdens een bezoekje aan de theetuin van een biologische boerderij.

op de supersonische weegschaal van de sportschool: vetpercentage gedaald, spiermassa gestegen! Marie-José

het zingen van de vogels in mijn tuin na een zware onweersbui.

Jennifer

René

Mijn oudste zoon is een leuke man aan het worden. hij is ‘klaar’ om uit te vliegen!

De planten op het balkon hebben de vakantie overleefd. Sterker nog: ze staan er mooier bij dan ooit, dankzij de goede zorgen van het buurmeisje.

Roos

Theezetten op de camping met zelfgeplukte munt. Francis

Drie boeken gelezen binnen een week onder een Italiaanse olijfboom. Felicia

Aankomen op de vakantiebestemming zonder ook maar een minuut file. Klaartje

Nieuwe glanzendgroene bladeren aan mijn gatenplant. Marianne

Mijn zeventienjarige die nog steeds met ons mee wil op vakantie. Leo

Marije

Familiereünie zonder ruzie. Pffft ... Madelon

Lome stilte in de anders zo drukke stad. Tirza

Na een warme dag net zo lang op het terras blijven zitten tot de vleermuizen op insecten komen jagen. Margot

In de Spotify-speellijst van dochter Eva (18) staan verrassend veel van mijn lievelingsnummers. Antoinette

Mijn tweedehands fietsje van Marktplaats gaat als een dolle. Marco

ZOMER | 2017

99


Advertentie

Ook helemaal #vandekaart? Bestel je postzegels makkelijk online

Laten we eerlijk zijn, er is maar weinig dat zo verrast als een ĂŠcht kaartje. Wanneer dan ook; als de oudste van je beste vriendin jarig is, bij een geboorte of nieuwe baan. Een kaartje is het mooiste cadeautje. En de ontvanger? Die is vast helemaal #vandekaart, net als jij! Zijn je postzegels op? Bestel ze gewoon op postnl.nl. Voor 20.00 uur besteld, is morgen in huis.

1703_PostNL_Kaartadv_Meisje met kaart_Radar_230x275(v2).indd 1

16-05-17 16:30

Radar03zomer2017  

Haal het beste uit jezelf en je geld

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you