Page 1

çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç 28 vççíJnWyçj 2010 jçípççÇ pçiçYçjçlçu³çç DçcçíçjÆ kçÀçÇ oÓlççJççmççb®³çç Dç[çÇ®ç uççKç kçíÀyçumçcçOçuççÇ iççíHçvççdzç cçççÆnlççÇ ÒçmççjcççO³çcççblçHçxÀ pçiççmçcççíj GIç[ nçíT uççiçuççÇ. DçvçíkçÀçbvçç `çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç'®³çç DççÆmlçlJçç®çç lçíJnç MççíOç uççiçuçç, HçCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çç mçJçxmçJçç& DçmçCççN³çç p³çÓçÆuçDçvç Dçmççbpç ³ççvçí 2006HççmçÓvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçcççHç&Àlç çÆJççÆJçOç ÒçkçÀçj®ççÇ iççíHçvççdzç cçççÆnlççÇ GIç[ kçíÀuçíuççÇ Dççní. Hçççƽçcççl³ç oíMççbvççÇ, çÆJçMçí<çlç: DçcçíçÆjkçíÀvçí l³çç®ççÇ JçíUçíJçíUçÇ oKçuçnçÇ IçílçuçíuççÇ Dççní. Dççlç箳çç HççÆjçÆmLçlççÇlç HçÓJççaHçí#çç SkçÀ HçÀjkçÀ cçç$ç çÆomçlççí Dççní : Dçmççbpçuçç iççÌH³çmHçÀçíì kçÀjlçç ³çíT vç³çí ³ççmççþçÇ DçvçíkçÀçbvççÇ Dççlçç kçbÀyçj kçÀmçuçíuççÇ Dççní. Dçmççbpçuçç DçççÆCç l³ç箳çç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç pçiçYçjçlç çÆcçUçuçíuççÇ ÒççÆmç×çÇ DçççÆCç l³ççbvçç mçbHçJçC³çç®çí nçíCççjí Òç³çlvç, ³ççbcçáUí ³çç mçJç& ÒçkçÀçjççÆJç<ç³ççÇ çÆJççÆJçOç cçlçí DçççÆCç çÆJç®ççj cççb[C³çç®ççÇ DçncçnçÆcçkçÀç uççiçuçíuççÇ Dççpç mçJç&&$ç çÆomçlçí Dççní. l³çç içoçjçíUçlç vç mççHç[lçç Lççí[í içbYççÇj cçÓu³çcççHçvç kçÀjC³çç®çç Òç³çlvç ³çç uçíKççlç kçíÀuçíuçç Dççní. kçÀçnçÇ lçHçMççÇuç 11 mçHìWyçj 2001 jçípççÇ DçcçíçÆjkçíÀJçj Pççuçíu³çç onMçlçJççoçÇ nuu³ççb®³çç Hç½ççlç DçHçÀiçççÆCçmlççvççlç DçççÆCç FjçkçÀcçO³çí DçcçíçÆjkçíÀvçí pççÇ ³çá×í mç᪠kçíÀuççÇ, l³ççbçJÆ ç<ç³ççÇ®çí DçcçíçÆjkçÀçÇ mçjkçÀçjuçç DççÆÒç³ç çÆkçbÀJçç içÌjmççí³ççÇ®çí þjlççÇuç Dçmçí DçvçíkçÀ lçHçMççÇuç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí içíu³çç lççÇvçíkçÀ Jç<çç¥lç GIç[ kçíÀuçí. çÆvçjHçjçOç vççiççÆjkçÀçb®çí vççnkçÀ pççCççjí yçUçÇ, kçÀçíþ[çÇlç kçÌÀÐççb®çç nçíCççjç sU, KççpçiççÇ kçÀç@vì^@kçwìjçbÜçjí kçíÀuçí pççCççjí içÌjJ³çJçnçj DçMçç DçvçíkçÀ iççíäçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí pçiççmçcççíj DççCçu³çç. Flçj oíMççblçuçí içÌjJ³çJçnçjnçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí GIç[kçÀçÇuçç DççCçuçí Dççnílç. pççiççÆlçkçÀ lççHçcççvçJçç{çÇyçÎu箳çç mçbMççíOçvççmçboYçç&lç kçÀçnçÇ çÆyç´çÆìMç mçbMççíOçkçÀçb®ççÇ F-cçíuçÜçjç PççuçíuççÇ ®ç®çç& 2009cçO³çí GIç[ kçÀjCççN³ççbHçÌkçÀçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç nçÇÇ SkçÀ mçbmLçç nçílççÇ. MççíOççÆvçyçbOç ÒçkçÀççÆMçlç kçÀjC³ç箳çç ®ç{çDççí{çÇlç çÆìkçÓÀvç jçnC³ççmççþçÇ DççHçu³çç mçbMççíOçvççlçÓvç DççÆOçkçÀççÆOçkçÀ mççí³ççÇ®çí çÆvç<kçÀ<ç& kçÀmçí kçÀç{lçç ³çílççÇuç ³çççÆJç<ç³ççÇ l³ççlç kçÀçnçÇ Yççiç nçílçç. JçjJçj Hççnlçç l³ççJçªvç mçbMççíOçvç箳çç JçÌOçlçíçÆJç<ç³ççÇ MçbkçÀç çÆvçcçç&Cç nçílç nçílççÇ1. kçíÀçÆvç³ç箳çç jçä^çO³ç#ççbvççÇ kçÀçíìîçJçOççÇ [ç@uçmç& içáHç®çÓHç oíMççlçÓvç yççníj kçÀç{uçí nçílçí, Dçmçç DççjçíHç kçÀjCççjç SkçÀ içáHlç DçnJççuç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí HçÀçí[uçç nçílçç. kçíÀçÆvç³ç箳çç HççíçÆuçmççbvççÇ 8000nÓvç DççÆOçkçÀ jçpçkçÀçdzç çÆJçjçíOçkçÀçb®ççÇ nl³çç kçíÀu³ççyçÎuç®ççÇ cçççÆnlççÇnçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí 2008cçO³çí KçáuççÇ kçíÀuççÇ nçílççÇ. cççvçJççÇ nkçwkçÀçÆJç<ç³çkçÀ kçÀçcç kçÀjCççN³çç `Dç@cvçímìçÇ Fbìjvç@Mçvçuç' ³çç pçiççÆJçK³ççlç mçbmLçíkçÀ[Óvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç ³çç kçÀçcççÆiçjçÇyçÎuç HçççÆjlççíçÆ<çkçÀ çÆcçUçuçí. FjçkçÀçÆJç<ç³ççÇ pççÇ cçççÆnlççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí pçiççmçcççíj DççCçuççÇ l³ççHçÌkçÀçÇ SkçÀç ÒçkçÀjCçç®çç cççmçu³ççoçKçuç Lççí[kçw³ççlç Dçç{çJçç Içílçuçç, lçj l³ççcçOçÓvç Dçmççbpç®ççÇ YçÓçÆcçkçÀç, çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ kçÀç³ç&MçÌuççÇ DçççÆCç ³çç iççÌH³çmHçÀçíìçbcçáUí mçÊççOççN³ççb®ççÇ nçíCççjçÇ içÌjmççí³ç uç#ççlç ³çíF&uç. 2007cçO³çí yçiçoço®³çç HçÓJç& Yççiççlç DçcçíçÆjkçÀçÇ mçívçí®³çç níçÆuçkçÀç@HìjcçOçÓvç Pççuçíu³çç SkçÀç nuu³ççlç jç@³çìmç& ³çç pçiççÆJçK³ççlç Jç=ÊçmçbmLçí®çí oçívç Jççlçç&nj cç=l³çácçáKççÇ Hç[uçí nçílçí. SkçÀç mçÌçÆvçkçÀçvçí ³çç Içìvçí®çí çqJnçÆ[DççíçÆ®ç$çCç l³çç níçÆuçkçÀç@HìjcçOçÓvç®ç kçíÀuçí nçílçí. cçççÆnlççÇ DççÆOçkçÀçjç®çç DççOççj IçíTvç DçcçíçÆjkçÀçÇ mçívçíkçÀ[Óvç ní çÆ®ç$çCç çÆcçUJçC³çç®çç Òç³çlvç jç@³çìmç& 2007HççmçÓvç lççÇvç Jç<çx kçÀjlç nçílççÇ, HçCç l³ççbvçç l³ççlç ³çMç çÆcçUçuçí vçJnlçí. SçÆÒçuç 2010cçO³çí Dçmççbpçvçí Jçç@çÆMçbiìvçcçOççÇuç `vç@Mçvçuç Òçímç kçwuçyç'cçO³çí SkçÀ Jççlçç&nj HççÆj<ço IçíTvç ní çÆ®ç$çCç oçKçJçuçí DçççÆCç cçiç WikiLeaks.org ³çç DççHçu³çç mçbkçíÀlçmLçUçÜçjí lçí pçiçYçj GHçuçyOç kçÀªvç çÆouçí. çÆ®ç$çCççlç çÆomçCççjí JççmlçJç DçcçíçÆjkçíÀ®³çç içÌjmççí³ççÇ®çí nçílçí. jç@³çìmç&®çí Jççlçç&nj Flçj kçÀçnçÇ uççíkçÀçbmçcçJçílç l³ççlç çÆomçlççlç. SkçÀç Jççlçç&nj箳çç nçlççlçu³çç kç@ÀcçíN³ççuçç Mçm$ç mçcçpçuçí içíuçí ní DçcçíçÆjkçÀçÇ mçÌçÆvçkçÀçb®³çç mçbYçç<çCççlçÓvç kçÀUlçí. l³ççcçáUí níçÆuçkçÀç@HìjcçOçÓvç 1

çÆyç´çÆìMç mçjkçÀçjvçí vçblçj vçícçuçíu³çç lççÇvç mççÆcçl³ççbvçç DçMççÇ MçbkçÀç IçíC³ççFlçHçlç HçájçJçç l³ççlç Dçç{Uuçç vççnçÇ; Mççm$ç%ççb®³çç kçÀç³ç&Hç×lççÇlçDççÆOçkçÀ HççjoMç&kçÀlçç cçç$ç nJççÇ Dçmçç çÆvç<kçÀ<ç& l³ççbvççÇ kçÀç{uçç. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

1


l³çç mçcçÓnçJçj 25 mçíkçbÀo iççíUçÇyççj kçíÀuçç içíuçç ní Òçl³ç#ç çÆomçlçí. mçJç& pçCç lççlkçÀçU þçj Pççuçí Dççnílç, HçCç pçç³çyçboçÇ PççuçíuççÇ SkçÀ J³çkçwlççÇ Oç[Hç[lçí Dççní ní çÆomçlçí. lçí HççnÓvç SkçÀ içç[çÇ çÆlçLçí Lççbyçlçí. içç[çÇlçuçí kçÀçnçÇ uççíkçÀ cçolççÇmççþçÇ OççJçlççlç. jíçÆ[DççíJçªvç cçáK³ççuç³ççMççÇ nçíCççN³çç mçbYçç<çCççlç níçÆuçkçÀç@HìjcçOçu³çç SkçÀç mçÌçÆvçkçÀçvçí ³çç®çí Jççlçç¥kçÀvç `Flçj uççíkçÀ pçKçcççR®ççÇ Mçm$çí G®çuçlç Dççnílç' Dçmçí kçíÀu³çç®çí SíkçÓÀ ³çílçí. pçç³çyçboçÇ J³çkçwlççÇ DçççÆCç l³ç箳çç cçolççÇuçç OççJçuçíu³ççbJçj Hçávnç iççíUçÇyççj kçíÀuçç pççlççí DçççÆCç l³ççbvçç þçj cççjC³ççlç ³çílçíí. içç[çÇlç yçmçuçíuççÇ oçívç MççUkçÀjçÇ cçáuçí pçKçcççÇ nçílççlç. `kçÀçnçÇ mçMçm$ç cççCçmçí SkçÀç DçOç&Jçì yççbOçuçíu³çç FcççjlççÇlç Içámçlç Dççnílç' Dçmçç oçJçç ³ççvçblçj uçiçí®ç®ç níçÆuçkçÀç@HìjcçOçÓvç kçíÀuçç pççlççí. `Fcççjlç çÆvçcç&vçá<³ç Dççní' DçmççnçÇ oçJçç kçíÀuçç pççlççí. l³ççcçáUí lççÇJçj #çíHçCççm$ç ®ççuçJçC³çç®ççÇ jíçÆ[DççíJçj HçjJççvçiççÇ cçççÆiçlçuççÇ pççlçí. HçjJççvçiççÇ çÆcçUçu³ççJçj kçÀçnçÇ #çCççblç kçÀçnçÇ çÆvç:Mçm$ç uççíkçÀ FcççjlççÇlç pççlççvçç çqJnçÆ[Dççí çÆ®ç$çCççlç çÆomçlççlç. lçjçÇnçÇ #çíHçCççm$çç®çç cççjç kçíÀuçç pççlççí. Fcççjlç GodOJçmlç nçílççvçç çÆomçlçí. Jççlçç&njçbJçj iççíUçÇyççj, l³ççbvçç cçolç kçÀjCççN³ççbJçj iççíUçÇyççj DçççÆCç FcççjlççÇ®çç çÆJçOJçbmç DçMçç lççÇvç ìHH³ççblç Pççuçíu³çç ³çç nuu³ççlç SkçÓÀCç Dçþjç uççíkçÀ cç=l³çácçáKççÇ Hç[uçí. cçíuçíu³çç Jç pçKçcççÇ Pççuçíu³ççbçÆJç<ç³ççÇÇ DççÆOçkçÀ lçHçMççÇuç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí Jççlçç&njçbkçÀjJççÇ vçblçj MççíOçÓvç kçÀç{uçí. ³çç®ç nuu³çççÆJç<ç³ççÇ®ççÇ mçívçí®ççÇ iççíHçvççdzç kçÀçiçoHç$çínçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç nçlççÇ uççiçuççÇ. ³ççbblçÓvç GYçí jçnCççjí çÆ®ç$ç Dçmçí Dççní : 2007 : cçíuçíuçí mçJç& pçCç OççíkçÀçoç³çkçÀ nçílçí Dçmçç pççnçÇj oçJçç nuu³ç箳çç oámçN³çç çÆoJçMççÇ DçcçíçÆjkçÀçÇ mçívçí®³çç ÒçJçkçwl³ççvçí kçíÀuçç. Jççlçç&nj mççí[lçç Flçj pçCç OççíkçÀçoç³çkçÀ nçílçí Dçmçç oçJçç mçívçí®³çç iççíHçvççdzç kçÀçiçoHç$ççblç Dççní. 2010 : cçíuçíu³ççbHçÌkçÀçÇ kçáÀCççnçÇkçÀ[í Mçm$çí vçJnlççÇ; nuu³ççlç pçKçcççÇ Pççuçíu³çç cçáuççbvçç l³ççb®çí Jç[çÇuç içç[çÇlçÓvç MççUílç vçílç nçílçí; GodOJçmlç kçíÀuçíu³çç `çÆvçcç&vçá<³ç' FcççjlççÇlç kçÀçnçÇ kçáÀìábyçí JççmlçJ³ç kçÀjlç nçílççÇ; FbûçpççÇ®çç çÆvçJç=Êç çÆMç#çkçÀ DçmçCççN³çç IçjcççuçkçÀç®ççÇ HçlvççÇ, cçáuçiççÇ Jç Flçj Dçmçí SkçÓÀCç mççlç pçCç FcççjlççÇlç cçjCç HççJçuçí, DçMççÇ cçççÆnlççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí GIç[kçÀçÇuçç DççCçuççÇ. 2010 : çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç iççÌH³çmHçÀçíìçvçblçj DçcçíçÆjkçÀçÇ mçbj#çCç mççÆ®çJç jç@yçì& içíìdmç ³ççbvçç l³çççÆJç<ç³ççÇ sí[uçí içíuçí. `ní uççíkçÀ (çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç) cçvççuçç ³çíF&uç lçí mççbiçlççlç. l³ççbvçç kçÀOççÇnçÇ l³ççb®çí GÊçjoççƳçlJç çÆmç× kçÀjçJçí uççiçlç vççnçÇ. l³ççbvçç kçÀmçuçínçÇ HççÆjÒçí#³ç vççnçÇ. MççÇlçHçí³ç箳çç mì^ç@cçOçÓvç ³çá×çkçÀ[í HççnC³ççmççjKçí ní Dççní,' DçMçç DççMç³çç®ççÇ ÒççÆlççƬçÀ³çç içíìdmç ³ççbvççÇ çÆouççÇ. Lççí[kçw³ççlç, DççHçCç kçíÀuçíuçç oçJçç ®çákçÀçÇ®çç nçílçç ní GIç[ Pççu³ççvçblçjnçÇ DççHçuççÇ ®çÓkçÀ cççv³ç vç kçÀjlçç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçJçj®ç içjU DççíkçÀCçí DçcçíçÆjkçÀçÇ mçjkçÀçjvçí Hçmçblç kçíÀuçí. DççOçáçÆvçkçÀ ³çá×vççÇlççÇ®çç YçímçÓj ®çínjç ³çç iççÌH³çmHçÀçíìçlçÓvç GIç[ç Hç[uçç. ³çá×çlç ®çákçÓÀvç kçáÀCçç®çç vççnkçÀ yçUçÇ içíuçç, lçj l³ççuçç `kçÀçíuç@ìjuç [@cçípç' cnCçC³çç®ççÇ Hç×lç DçcçíçÆjkçÀçÇ mçívçívçí Òç®ççÆuçlç kçíÀuççÇ Dççní. nç JççkçwÒç®ççj Dççlçç MçyokçÀçíMççblç mçcçççÆJçä Pççuçíuçç Dççní. cç=l³çÓuçç cç=l³çÓ vç cnCçlçç `vçákçÀmççvç' cnCçC³ç箳çç ³çç mçjkçÀçjcççv³ç mçbkçíÀlççJçj Òçnçj cnCçÓvç Dçmççbpçvçí DççHçu³çç çÆ®ç$ççÆHçÀlççÇ®çí MççÇ<ç&kçÀ `kçÀçíuç@ìjuç cç[&j' Dçmçí þíJçuçí. çÆ®ç$çHçì箳çç mçá©JççlççÇuçç pçç@pç& Dçç@jJçíuç ³çç mçáÒççÆmç× uçíKçkçÀç®çí SkçÀ G×==lç çÆomçlçí. `Dçmçl³ççmç mçl³ç cnCçÓvç mççoj kçÀjCççjçÇ, Kçávççmç DççojCççdzç yçvçJçCççjçÇ DçççÆCç çÆvçJJçU JççN³ççlçÓvçnçÇ mçIçvçlçí®çç DççYççmç çÆvçcçç&Cç kçÀjCççjçÇ DçMççÇ jçpçkçÀçjCççÇ Yçç<çí®ççÇ j®çvçç Dçmçlçí,' DçMçç DççMç³çç®çí lçí Jççkçw³ç Dççní. DçcçíçÆjkçÀçÇ mçívçí®³çç DççÆOçkç=Àlç YçÓçÆcçkçíÀuçç sío oíC³çç®çç Dçmççbpç®çç nílçÓ ³ççlç mHçä çÆomçlççí. `ÒçiçuYç uççíkçÀMççnçÇ' cnCçÓvç mJçlç:®çç [çbiççíjç çÆHçìC³ççlç Oçv³çlçç cççvçCççN³çç DçççÆCç Flçj oíMççbvçç uççíkçÀMççnçÇ®çí Oç[í oíC³çç®ççÇ çÆnbcçlç kçÀjCççN³çç DçcçíçÆjkçíÀmççjK³çç oíMççlç cçççÆnlççÇ DççÆOçkçÀçjçmççjK³çç uççíkçÀMççnçÇ cççiçç&vçí pçí mççO³ç nçílç vççnçÇ, lçí Dçmççbpçuçç kçÀmçí mççO³ç nçílçí? çÆkçbÀJçç cçççÆnlççÇJçj®çí mçjkçÀçjçÇ çÆvçyç¥Oç çÆpçLçí KçÓHç kçÀ[kçÀ Dççnílç DçççÆCç çÆpçLçuççÇ mçjkçÀçjí uççíkçÀççÆYçcçáKç vççnçÇlç DçMçç oíMççblçuççÇ iççíHçvççdzç cçççÆnlççÇoíKççÇuç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç nçlççlç kçÀMççÇ ³çílçí? Dçmççbp箳çç cçlçí ³ççcççiç®ççÇ kçÀçjCçí mççOççÇ DçççÆCç GIç[ Dççnílç. DçcçíçÆjkçíÀvçí ®ççuçJçuçíu³çç ³çá×çbvçç çÆJçjçíOç DçmçCççjí kçÀçnçÇ uççíkçÀ DçcçíçÆjkçÀçÇ mçÌv³ççlçnçÇ Dççnílç. l³ççbvçç GHçuçyOç nçíCççjçÇ çÆJççÆJçOç ÒçkçÀçj®ççÇ cçççÆnlççÇ lçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçHç³ç¥lç Hççínçí®çJçlççlç. Flçj oíMççblçuçí mçjkçÀçjçÇ OççíjCççb®çí çÆJçjçíOçkçÀoíKççÇuç Dçmçí kçÀjlççlç. DççblçjpççuççJçj®³çç mçbkçíÀlçmLçUçb®³çç DçççÆCç mçboíMçJçnvçÒçCççuççR®³çç mçáj#ççJ³çJçmLçílçu³çç $çáìçÇ MççíOçÓvç l³ççb®³ççÜçjí iççíHçvççdzç cçççÆnlççÇ çÆcçUJçCççN³çç n@kçÀmç&kçÀ[ÓvçnçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçkçÀ[í DçMççÇ cçççÆnlççÇ ³çílçí.

çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

2


çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çç kçÀçjYççj SKççÐçç YçÓçÆcçiçlç çÆJçêçínçÇ mçbmLçíÒçcççCçí ®ççuçlççí. DççÆOçkç=Àlç kçÀç³çç&uç³ç, çÆvç³ççÆcçlç Jçílçvç IçíCççjí kçÀcç&®ççjçÇ DçMçç iççíäçRçÆMçJçç³ç nçÇ ³çb$çCçç ®ççuçlçí. mJçlç: Dçmççbpçuçç lçj DççHçuçí cnCçlçç ³çíF&uç Dçmçí IçjnçÇ vççnçÇ. lççí pçiçYçj çÆnb[lç Dçmçlççí. l³çç®çç vçkçwkçÀçÇ þçJççÆþkçÀçCçç DçiçoçÇ Lççí[îçç uççíkçÀçbvçç®ç DçççÆCç lççíoKí ççÇuç lççlHçájlçç®ç þçTkçÀ Dçmçlççí. l³çç®çí cççíyççF&uç ¬çÀcççbkçÀ, F-cçíuç HçÊçí mççjKçí yçouçlç Dçmçlççlç. lçjçÇmçá×ç nçÇ ³çb$çCçç mçájUçÇlç ®ççuçlçí. DçuççÇkçÀ[í DçcçíçÆjkçíÀmççjK³çç yçuçç{îç cçnçmçÊçívçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç vçç[îçç DççJçUC³çç®çç Òç³çlvç kçíÀuçç, HçCç lççí Dç³çMçmJççÇ Pççuçç. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçJçj®ççÇ Òç®çb[ cçççÆnlççÇ 24 lççmç DççblçjpççuççJçj GHçuçyOç jçnçJççÇ ³ççmççþçÇ DçvçíkçÀ mçbiçCçkçÀçb®çí pççUí içjpçí®çí Dçmçlçí. pçiçYçjçlçuçí MçíkçÀ[çí mJç³çbmçíJçkçÀ l³çç®çç kçÀçjYççj mççbYççUlççlç. pçiçYçjçlçÓvç ³çíCççN³çç oíCçi³çç l³ççmççþçÇ®çí DçççÆLç&kçÀ HççþyçU HçájJçlççlç. DççHçuçç kçÀçjYççj içáHlç þíJçC³çç®ççÇÇ HçájíHçÓj KçyçjoçjçÇÇ Dçmççbpç Içílççí. cçnÊJçç®ççÇ YçÓçÆcçkçÀç yçpççJçCççjí mJç³çbmçíJçkçÀ çÆvçJJçU DççÐçç#çjçbvççÇ DççíUKçuçí pççlççlç. Dçmççbpç DçççÆCç l³çç®çí kçÀçnçÇ çÆvçJç[kçÀ mçnkçÀçjçÇ ÒçmççjcççO³çcççbmçcççíj vççJççbçvÆ çMççÇ JççJçjlççlç. l³ççcçáUí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç ³çb$çCçíyççyçl箳çç kçÀçnçÇ iççíäçÇ l³ççb®³ççHççmçÓvç nílçáHçájmmçj uçHçJçu³çç pççlççlç. l³ççbvçç DçìkçÀ kçÀªvç l³ççb®³ççkçÀ[Óvç cçççÆnlççÇ kçÀç{Óvç IçíC³çç®çç Òç³çlvç kçÀjCççN³ççbvçç l³ççlç ³çMç çÆcçUÓ vç³çí ³ççmççþçÇ nçÇ KçyçjoçjçÇ IçílçuççÇ pççlçí. HçjmHçjçbvçç HççþJçuçí pççCççjí mçboíMç mççbkçíÀçÆlçkçÀ mJçªHççlç Dçmçlççlç. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçkçÀ[®çç cçççÆnlççÇ®çç Òç®çb[ mççþç pçiçYçjçlç DçvçíkçÀ çÆþkçÀçCççÇ Hçmçjuçíuçç DçççÆCç DçvçíkçÀ ÒçlççRlç mçájçÆ#çlç Dçmçlççí. kçÀçíCçl³ççnçÇ yçBkçíÀHçí#ççnçÇ DççHçuççÇ ÒçCççuççÇ DççÆOçkçÀ mçájçÆ#çlç Dççní Dçmçí Dçmççbpç cnCçlççí. çÆJçKçájuçíuçç DçççÆCç Òç®çb[ Dçmçç nç cçççÆnlççÇ®çç mççþç HçÓCç&lç: vçä kçÀjç³ç®çç Pççuçç lçj Dççblçjpççuç®ç yçbo Hçç[çJçí uççiçíuç, Dçmçç l³çç®çç oçJçç Dççní. ní mçJç& kçÀjC³ççcççiçí Dçmççbpç®çç nílçÓ vçkçwkçÀçÇ kçÀç³ç Dççní? Òç®ççÆuçlç Jççlçç&b kçÀvç箳çç Hç×lççÇ Dççlçç kçÀçuçyçç¿ç Pççuçíu³çç Dççnílç DçççÆCç l³çç mçO³ç箳çç yçuçç{îç mçjkçÀçjçbvçç çÆkçbÀJçç jç#çmççÇ MçkçwlççÇ®³çç KççpçiççÇ mçbmLççbvçç çÆJçjçíOç kçÀjC³ççmççþçÇ DçççÆCç pçvçlçí®çí Kçjí ÒçyççíOçvç kçÀjC³ççmççþçÇ HçájíMçç vççnçÇlç, Dçmçí l³ççuçç Jççìlçí. mçJç&mççcççv³ç vççiççÆjkçÀ DçççÆCç cçççÆnlççÇ®çí pçvçkçÀ/ÒçmççjkçÀ ³ççb®³ççlç mçÊçí®çç Dçmçcçlççíuç Dççní; lççí cççí[Óvç kçÀç{C³ççmççþçÇ GHçuçyOç cçççÆnlççÇ mççJç&pççÆvçkçÀ JççHçjçmççþçÇ KçáuççÇ kçÀjCçí ní çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçcççiç®çí cçÓU mçÓ$ç cnCçlçç ³çíF&uç. cçççÆnlççÇ KçáuççÇ kçÀªvç pçíJnç DççcnçÇ l³çç®çí çÆJçMuçí<çCç uççíkçÀçbmçcççíj mççoj kçÀjlççí lçíJnç l³ççuçç DççJnçvç oíCçí ní kçáÀCç箳ççnçÇ nçlççlç Dçmçlçí; ³çç uççíkçÀMççnçÇkçÀjCççcçáUí Dççcç®ççÇ çÆJçéççmççn&lçç Jçç{lçí Dçmçí lççí cnCçlççí. cçççÆnlççÇ®³çç DççÆOçkçÀçjç®ççÇ nçÇ DçbçÆlçcç HççÆjCçlççÇ cnCçlçç ³çíF&uç. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçcççiç®çí J³ççÆkçwlçcçlJç DççHçu³çç kçÀçcççlç DçmçCççjç OççíkçÀç DççíUKçÓvç p³çÓçÆuçDçvç Dçmççbpç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç kçÀçjYççjççÆJç<ç³ççÇ kçÀcççuççÇ®ççÇ içáHlçlçç yççUiçlççí; lçmçç®ç lççí mJçlç:®³çç KççpçiççÇ Dçç³çá<³çççÆJç<ç³ççÇnçÇ HçÀçj vç mççbiçCçí Hçmçblç kçÀjlççí. lçjçÇnçÇ l³ç箳çççÆJç<ç³ççÇ®³çç GHçuçyOç cçççÆnlççÇlç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ cçáUí MççíOçlçç ³çílççlç; cnCçÓvç l³çç®çç Lççí[kçw³ççlç iççí<çJççjç oílç Dççní. 1968®³çç mçácççjçuçç pçiçYçj p³çç çÆJçÐççLçça ®çUJçUçÇ Pççu³çç, l³ççb®³çç JççlççJçjCççlç Jçç{uçíuçí Dçmççbpç®çí DççF&Jç[çÇuç kçÀfj yçb[Kççíj nçílçí. Jç³ç箳çç mçlçjçJ³çç Jç<çça mçJç& HççþîçHçámlçkçíÀ pççUÓvç l³çç®ççÇ DççF& cççíìçjmçç³çkçÀuçJçªvç Içj mççí[Óvç içíuççÇ nçílççÇ. ª{ ®ççÌkçÀìçÇlçu³çç Mççuçí³ç çÆMç#çCççlçÓvç DççÆOçkçÀçjHçoçJçj®³çç uççíkçÀçb®çç vçkçÀçí çÆlçlçkçÀç Dççoj kçÀjç³çuçç cçáuçí çÆMçkçÀlççlç DçççÆCç l³ççb®ççÇ %ççvçuççuçmçç vçä nçílçí Dçmçí lççÇ cççvçlç Dçmçí. Dçmççbpç®çí çÆMç#çCç l³ççcçáUí IçjçÇ®ç Pççuçí. l³ççlç çÆMçmlç vçJnlççÇ. HçCç Dçmççbpç Jçí[ uççiçu³ççmççjKçç Jçç®çvç kçÀjçÇ. Jçç®çvççlçÓvç kçÀUuçíu³çç Mçyoçb®³çç G®®ççjCçççÆJç<ç³ççÇ lççí DçvçíkçÀoç DçvççÆYç%ç Dçmçí, HçCç l³çç®ççÇ %ççvçuççuçmçç DççÆJçjlç nçílççÇ. l³çç®çç çÆJç%ççvççkçÀ[í Dççí{ç nçílçç. mçbiçCçkçÀ DçççÆCç cççCçmççlçuçí vççlçí ní l³ççuçç yçáçq×yçUçmççjKçí Jççìí -`l³ççlç çÆvç³çcç DçiçoçÇ Lççí[í Dçmçlççlç, lçjçÇnçÇ l³ççuçç çÆvç³çcçyç×lçç Dçmçlçí DçççÆCç p³ççb®ççÇ GkçÀuç kçÀjç³ç®ççÇ l³çç mçcçm³çç cçç$ç kçÀþçÇCç Dçmçlççlç. cnCçÓvç cçuçç l³çç®çí DççkçÀ<ç&Cç Jççìuçí,' Dçmçí lççí cnCçlççí. DçMçç pç[CçIç[CççÇ®çç SkçÀ HççÆjCççcç cnCçpçí yçnámçbK³ççkçÀçb®³çç mççbmkç=ÀçÆlçkçÀ Jçç mççcçççÆpçkçÀ ®ççkçÀçíjçÇlç lççí kçÀOççÇ®ç jcçuçç vççnçÇ. l³ç箳ççJçj DçmçCççjç pççiççÆlçkçÀ mçççÆnl³çç®çç ÒçYççJç DçççÆCç Dç[®çCççÇ®³çç JçíUçÇ ³çç mçççÆnl³çç®ççÇ l³ççuçç PççuçíuççÇ cçolç ³çç iççíäçÇnçÇ l³çç®ççÇ DçuHçmçbK³ççkçÀ ©®ççÇ DçççÆCç çÆlç®ççÇ DçHççÆjnç³ç&lçç oçKçJçÓvç oílççlç. ³çájçíHç DçççÆCç GÊçj DçcçíçÆjkçíÀlçu³çç mçbiçCçkçÀ ÒçCççuççR®ççÇ mçáj#ççJ³çJçmLçç YçíoC³çç®çí l³çç®çí Òç³çlvç lç©Cç Jç³ççlç®ç ³çMçmJççÇ nçíT uççiçuçí. p³çç mçbiçCçkçÀçbcçO³çí ÒçJçíMç kçÀjç³ç®çç, l³ççb®çí kçÀçíCçlçínçÇ vçákçÀmççvç kçÀjç³ç®çí vççnçÇ; HçÀkçwlç cçççÆnlççÇ çÆcçUJçç³ç®ççÇ DçççÆCç DççHçu³çç HççTuçKçáCçç vçä kçÀjç³ç®³çç, Dçmçí l³çç®çí lçÊJç nçílçí. 1991cçO³çí, cnCçpçí Jç³ç箳çç çÆJçmççJ³çç Jç<çça lççí vçç@ìxuç ³çç oÓjmçb®ççj kçbÀHçvççÇ®³çç pççȳççlç Içámçuçç nçílçç. kçÀçnçÇ kçÀçUçvçblçj lççí ³çç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

3


ÒçkçÀjCççlç HçkçÀ[uçç içíuçç. l³ç箳ççJçj Kçìuçç Yçjuçç içíuçç. nç Kçìuçç kçÀçnçÇ Jç<çx ®ççuçuçç. kçbÀHçvççÇ®çí kçÀçíCçlçínçÇ vçákçÀmççvç Pççuçíuçí vçmçu³ççcçáUí DçKçíj çÆkçÀjkçÀçíU ob[çlcçkçÀ jkçwkçÀcç Yçªvç Dçmççbpç®ççÇ mçáìkçÀç PççuççÇ. HçCç nç DççÆvççƽçlçlçí®çç DçççÆCç DçmçájçÆ#çlçlçí®çç kçÀçU Dçmççbp箳çç Dçç³çá<³ççuçç kçÀuççìCççÇ oíCççjç þjuçç. ³çç kçÀçUçlç l³ççvçí Dçuçíkçwmççbê mççíuPçíçÆvçlmççÇvç ³ççb®ççÇ `HçÀmì& mçkç&Àuç' nçÇ kçÀçobyçjçÇ lççÇvçoç Jçç®çuççÇ. kçÀçnçÇ Mççm$ç%ç DçççÆCç lçb$ç%ç yçb[Kççíj DçççÆCç ¬çÀçbçÆlççÆJçjçíOçkçÀ DçmççJçílç, Dçmçç jçÆMçDçvç mçjkçÀçjuçç mçbMç³ç nçílçç. l³ççb®³ççJçj mçjkçÀçjvçí pççÇ pçáuçÓcç-pçyçjomlççÇ kçíÀuççÇ l³çç®ççÇ kçÀnçCççÇ ³çç kçÀçobyçjçÇlç Dççní. mçÊççOççN³ççb®³çç ocçvççKççuççÇ çÆHç®çCççN³çç yçáçq×pççÇJççÇ uççíkçÀçb®³çç ³çç iççíäçÇcçO³çí Dçmççbpçuçç DççHçuçí Dçç³çá<³ç ÒççÆlççÆyçbçÆyçlç Pççu³ççmççjKçí Jççìuçí. mçÊççJ³çJçmLççb®³çç ®ççÌkçÀìçRçÆJçjçíOççlç DçmçCççN³çç çÆkçbÀJçç l³ççbçÆJç<ç³ççÇ mçbMç³ç yççUiçCççN³çç ÖçBÀPç kçÀçHçwkçÀç, DççLç&j kçÀçímuçj, mççíuPçíçÆvççqlmçvç ³ççbmççjK³çç uçíKçkçÀçb®çç DçmççbpçJçj ÒçYççJç Hç[uçç. cççvçJççÇ pççÇJçvçmçbIç<ç& nç [çJçí çÆJç©× GpçJçí, çÆkçbÀJçç Oçcç& çÆJç©× çÆJçJçíkçÀ Dçmçç vçmçÓvç lççí Kçjç lçj J³çkçwlççÇ çÆJç©× mçbmLçç Dçmçç Dççní, DçMççÇ l³çç®ççÇ Kçç$ççÇ HçìuççÇ. DçççÆÞçlç uççíkçÀ DççHçu³çç DççÞç³çoçl³ççb®³çç mçÊççb®³çç pççȳççblç (Patronage Network) Dç[kçÀlççlç; nçÇ pççUçÇ çÆkçbÀJçç çÆJççÆJçOç mçbmLççlcçkçÀ Glçjb[çÇ ³ççblç mçl³ç, çÆvççÆcç&çÆlç#çcçlçç, Òçícç Jç kçÀ©Cçç DçMçç iççíäçÇ Yç´ä mJçªHçí OççjCç kçÀjlççlç Dçmçí l³çç®çí ¢{ cçlç Pççuçí. ³çç kçÀçUçlç l³ççvçí `kçÀì-kçÀçjmLççvççb®³çç DççOççjí mçÊçç®ççuçvç' (Conspiracy as Governance) ³çç vççJçç®çç SkçÀ pççnçÇjvççcçç çÆuççÆnuçç. `DçJçÌOç mçÊççmçbmLçç ³çç kçÀì-kçÀçjmLççvççbÜçjí kçÀç³ç&jlç Dçmçlççlç. l³ççbvççÇ jçKçuçíu³çç içáçÆHçlççbcçáUí uççíkçÀçb®çí DççÆnlç nçílçí. DçMçç mçÊççb®ççÇ mçboíMçJçnvç ³çb$çCçç çÆKçUçÆKçUçÇ kçíÀuççÇ, lçj kçÀçjmLççvççÇ mçÊççOççN³ççbcçOçuçí cçççÆnlççÇ®çí Jçnvç nUÓnUÓ kçÀcççÇ nçíT uççiçlçí. lçí vçä Pççuçí kçÀçÇ kçÀçjmLççvçnçÇ çÆMçuuçkçÀ Gjlç vççnçÇ. l³ççcçáUí cçççÆnlççÇ HçáÀìÓÓ oíCçí (`uççÇkçÀ' kçÀjCçí) ní DçMçç DçJçÌOç mçÊççmçbmLççbçÆJçjçíOççlç uç{ç HçákçÀçjC³çç®çí mççOçvç Dççní,' Dçmçç ³çç®çç mççjçbMç mççbiçlçç ³çíF&uç. ³ççJçªvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçcççiç®ççÇ Dçmççbpç®ççÇ lçççÆÊJçkçÀ yçÌþkçÀ mHçä nçílçí. ÒççÆlççƬçÀ³çç DççlççHç³ç¥lç DççHçCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ kçÀç³ç&ÒçCççuççÇ DçççÆCç l³ççcççiç®çí çÆJç®ççj ³ççb®³çççÆJç<ç³ççÇ kçÀçnçÇ lçHçMççÇuç uç#ççlç Içílçuçí. ³çç HççÆjÒçí#³ççlç Dççlçç ³ççJçj Gcçìuçíu³çç ÒççÆlççƬçÀ³çç DçççÆCç l³çççÆJç<ç³ççÇ ®ççuçÓ DçmçCççjí çÆJç®ççjcçbLçvç pççCçÓvç IçíT. ÒççÆmç× lçÊJç%ç cçççÆì&vç nçF&[íiçj ³ççvçí çÆnìuçj®³çç mçcçLç&vççLç& 1933 cçO³çí SkçÀ çÆvçJçíovç çÆouçí nçílçí. `p³ç箳çç mçç#ççlkçÀçjçvçí uççíkçÀçb®³çç kçÀ=lççÇ DçççÆCç l³ççb®çí %ççvç DççÆOçkçÀ çÆvççƽçlç, mHçä DçççÆCç ¢{ nçíF&uç lçí(®ç) mçl³ç Dççní', Dçmçç kçÀçnçÇmçç çÆJç®ççj l³ççlç l³ççvçí cççb[uçç nçílçç. SKççoçÇ iççíä kçÀUu³ççcçáUí pçj pçvçlçícçO³çí DççÆvççƽçlçlçç çÆkçbÀJçç iççWOçU HçmçjCççj Dçmçíuç, vçkçwkçÀçÇ kçÀçíCçlççÇ kç=ÀlççÇ ³ççíi³ç çÆkçbÀJçç vçÌçÆlçkçÀ ní þjJçCçí pçj l³ççcçáUí pç[ pççCççj Dçmçíuç, lçj l³çç iççíäçÇuçç mçl³ç cnCçÓ vç³çí Dçmçç ³çç®çç DçLç& Içílçç ³çíF&uç. çÆnìuçjvçí pçcç&vç pçvçlçíHççmçÓvç DçvçíkçÀ mçl³çí o[JçÓvç þíJçÓvç l³ççb®çç çÆJçéççmçIççlç kçíÀuçç ní oámçN³çç cçnç³çá ×çvçblçj nUÓnUÓ GIç[ Pççuçí. mçÊççOççjçÇ DçççÆCç pçvçlçç ³ççb®³ççlçuçí ní ÜbÜ mçvççlçvç Dççní. `J³ççHçkçÀ jçä^çÆnlç', `DçÒçiçuYç pçvçlçç' DçMççÇ kçÀçjCçí oíTvç mçÊççOççjçÇ DççHçu³çç içÌjmççí³ççÇ®ççÇ mçl³çí vçíncççÇ®ç pçvçlçíHççmçÓvç uçHçJçÓvç þíJçlç Dççuçí Dççnílç. l³ççcçáUí p³çç mçbmLççbçÆJçjçíOççlç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçlçHçxÀ cçççÆnlççÇ GIç[kçÀçÇuçç DççCçuççÇ içíuççÇ l³çç mçbmLçç DçççÆCç l³ççb®çí ÒçççÆlççÆvççÆOçlJç çÆkçbÀJçç uççbiçÓuç®ççuçvç kçÀjCççjí çÆJççÆJçOç mçÊçç{ç®çí ³ççb®³çç ÒççÆlççƬçÀ³çç jçí®çkçÀ nçíl³çç. pççÇ cçççÆnlççÇ GIç[ PççuççÇ l³ççlç çÆJçMçí<ç vçJççÇvç Dçmçí kçÀçnçÇ®ç vççnçÇí, Dçmçí pççnçÇj JçkçwlçJ³ç SkçÀçÇkçÀ[í DçcçíçÆjkçíÀ®³çç Hçjjçä^J³çJçnçjcçb$ççÇ çÆnuçjçÇ çqkçwuçbìvç ³ççbvççÇ kçíÀuçí; HçCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç nçÇ jçä^çdzç mçáj#çíuçç Oççíkçw³ççlç DççCçCççjçÇ mçbIçìvçç Dçmçu³çç®çí pççnçÇj kçÀjçJçí DçmçínçÇ l³çç cnCççu³çç. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç onMçlçJççoçÇ mçbIçìvçç IççíçÆ<çlç kçÀjC³çççÆJç<ç³ççÇ kçÀçnçÇ çÆjHççqyuçkçÀvç mçbmçomçom³ççbvççÇ mçÊççOççjçÇ [ícççí¬ç@ÀçÆìkçÀ Hç#ççJçj oyççJç DççCçuçç. l³çç®ç kçÀçUçlç DçcçíçÆjkçÀçÇ mçjkçÀçjvçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç cçámçkçw³çç yççbOçC³çç®çí DççìçíkçÀçì Òç³çlvç kçíÀuçí. p³çç mçbiçCçkçÀçb®³çç pççȳççÜçjí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçkçÀ[®ççÇ cçççÆnlççÇ DççblçjpççuççJçj pçvçmççcççv³ççbvçç KçáuççÇ nçílçí lçí mçbiçCçkçÀ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç cççuçkçÀçÇ®çí vçmçlççlç; lçj DçMççÇ mçíJçç HçájJçCççN³çç çÆJççÆJçOç kçÀbHçv³ççbkçÀ[Óvç Yçç[îççvçí Içílçuçíuçí Dçmçlççlç. DçcçíçÆjkçíÀvçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçJçj kçÀç³çoí-GuuçbIçvçç®çç kçÀçíCçlççnçÇ DççÆOçkç=Àlç DççjçíHç þíJçuçç vççnçÇ. lçjçÇnçÇ çÆvçJJçU OççkçÀoHçìMççvçí Dçmçí mçbiçCçkçÀ yçbo Hçç[C³çç®çç DçcçíçÆjkçíÀvçí Òç³çlvç kçíÀuçç. `Dç@cçíPçç@vç' ³çç DçcçíçÆjkçÀçÇ kçbÀHçvççÇvçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç DççHçuçí mçbiçCçkçÀ Yçç[îççvçí JççHçª çÆouçí nçílçí. kçÀçíCçlçínçÇ kçÀç³çÐçç®çí yçbOçvç vçmçlççvççnçÇ çÆlçvçí mçjkçÀçj®³çç ³çç OççkçÀoHçìMççHçá{í cççvç lçákçÀJçuççÇ. HçCç mJççÇ[vçmççjK³çç kçÀçnçÇ ³çájçíçHÆ çDçvç oíMççb®çí cçççÆnlççÇçÆJç<ç³çkçÀ kçÀç³çoí FlçkçíÀ Kçáuçí Dççnílç, kçÀçÇ DççÆOçkç=ÀlçjçÇl³çç içávní oçKçuç kçÀjlçç ³çílççÇuç DçMççÇ þçímç kçÀçjCçí çÆomçlç vçmçlççvçç Dçmçí ocçvçç®çí cççiç& HçlkçÀjCçí ³çç oíMççb®³çç mçjkçÀçjçbvçç Mçkçw³ç Pççuçí vççnçÇ. l³ççcçáUí mJççÇ[vç Jç Flçj oíMççblçu³çç mçbiçCçkçÀçbJçªvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çí iççÌH³çmHçÀçíì DççblçjpççuççJçj GHçuçyOç jççÆnuçí. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çç DçLç&J³çJçnçj pçiçYçjçlçu³çç oíCçi³ççbJçj DçJçuçbyçÓvç Dçmçlççí. nç oíCçi³ççb®çç DççíIç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

4


p³çç kçbÀHçv³ççbÜçjí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçHç³ç¥lç Hççínçí®çlççí l³ççbHçÌkçÀçÇ `HçíHççuç' vççJçç®çí mçbkçíÀlçmLçU, `cççmìjkçÀç[&'/`çqJnmçç' ³ççbmççjK³çç ¬çíÀçÆ[ì kçÀç[& kçbÀHçv³çç DçMççbvçç DçcçíçÆjkçíÀvçí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ KççlççÇ iççíþJçç³çuçç Yççiç Hçç[uçí. HçCç lçjçÇnçÇ cçolççÇ®çí DçvçíkçÀ cççiç& Kçáuçí jççÆnuçí. Lççí[kçw³ççlç, DçcçíçÆjkçíÀmççjKççÇ yçuçç{îç mçÊçç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç kçíÀmççuççnçÇ OçkçwkçÀç uççJçÓ MçkçÀuççÇ vççnçÇ. DçjçpçkçÀlççJçço, onMçlçJçço, níjçÆiçjçÇ kçÀçÇ çÆvçJJçU Jççlçç¥kçÀvç? ª{ Jççlçç¥kçÀvçHç×lççÇ DçççÆCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç ³ççb®ççÇ lçáuçvçç kçíÀuççÇ pççlçí. HçCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç DçççÆCç HççjbHççÆjkçÀ ÒçmççjcççO³çcçí ³ççb®ççÇ cçÓu³çí, MçÌuççÇ DçççÆCç O³çí³çí ³ççblç kçÀçnçÇ cçÓuçYçÓlç HçÀjkçÀ Dççnílç. GHçuçyOç PççuçíuççÇ mçJç& cçççÆnlççÇ KçáuççÇ kçÀjCçí ní çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çí O³çí³ç Dççní. Jççlçç&njçbvççÇ DççHçuçí ñççílç çÆkçÀlççÇ çÆJçéççmççn& Dççnílç ní lçHççmççJçí; lçí GIç[í Hç[Cçí l³ççbvçç Oççíkçw³çç®çí þjCççj Dçmçu³ççmç l³ççb®³çççÆJç<ç³ççÇ içáHlçlçç yççUiççJççÇ; pçvçlçí®³çç mççí³ççÇvçámççj DçççÆCç çÆnlççvçámççj cçççÆnlççÇ®çí mçbHççovç kçÀjçJçí; mçJç& mçbyçbçÆOçlç yççpçÓbvçç DççHçu³çç mçcçLç&vçç®ççÇ HçájíMççÇ mçbOççÇ oíTvç yççlçcççÇ®çç mçcçlççíuç jçKççJçç DçMçç ÒçkçÀçj®³çç DçHçí#çç Jççlçç&njçbkçÀ[Óvç þíJçu³çç pççlççlç. ³ççGuçì mçbHççovç vç kçíÀuçíuçç cçpçkçÓÀj Jçç cçççÆnlççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç pçMççÇ®³çç lçMççÇ mçJçç¥vçç GHçuçyOç kçÀªvç oílçí. DççHçu³çç KçyçN³ççb®ççÇ vççJçí çÆkçbÀJçç DçmçbyçbçÆOçlç J³çkçwlççR®ççÇ vççJçí SKççÐçç iççÌH³çmHçÀçíìçlçÓvç GIç[çÇ Hç[uççÇ lçj l³ççbvçç vççnkçÀ $ççmç nçíT MçkçíÀuç; ³ççcçáUí DçMçç uççíkçÀçb®ççÇ DççíUKç HçìC³ççpççíiççÇ cçççÆnlççÇ GIç[ nçíT vç³çí DçMççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ F®sç Dçmçlçí. kçÀçiçoHç$çí KçáuççÇ kçÀjC³ççHçÓJçça lççÇ cçççÆnlççÇ l³ççblçÓvç Kççí[Óvç kçÀç{C³çç®çí Òç³çlvçoíKççÇuç lçí kçÀjlççvçç çÆomçlççlç, HçCç kçÀOççÇkçÀOççÇ (kçÀoççÆ®çlç cçççÆnlççÇ®³çç Òç®çb[ DççkçÀçjçcçáUí) l³ççlç l³ççbvçç DçHç³çMçnçÇ Dççuçíuçí Dççní. uççíkçÀçbHç³ç¥lç yççlçcççÇ lJçjívçí Hççí®çC³ççmççþçÇ HççjbHççÆjkçÀ Jç=ÊçmçbmLçç Dçmçç OççíkçÀç HçlkçÀjCççj vççnçÇlç. ³ççGuçì `ÒçmLçççÆHçlç ÒçmççjcççO³çcçí vçkçÀçí çÆlçlçkçÀçÇ mççJçOç Dçmçlççlç Jç DçvçíkçÀ yççyçlççRlç vçkçÀçí çÆlçlçkçÀçÇ mçblçáçÆuçlç Dçmçlççlç. l³ççcçáUí DçvçíkçÀ mçl³ççb®ççÇ pççnçÇj Jç箳çlçç®ç nçíT MçkçÀlç vççnçÇ. DçMçç cç³çç&oçblç DççcnçÇ Dç[kçÓÀvç Hç[lç vççnçÇ nçÇ®ç Dççcç®ççÇ KçççÆmç³çlç Dççní,' Dçmçí Dçmççbpç®çí cnCçCçí Dççní. HççjbHççÆjkçÀ Jç=ÊçÒçmççjcççO³çcçí DçççÆCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç ³ççbcçOççÇuç DçMçç kçÀçnçÇ HçÀjkçÀçbcçáUí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçJçj yçípçyççyçoçjHçCçç®çç DççjçíHçnçÇ kçíÀuçç pççlççí. HçCç Dçmççbpçvçí DççHçu³çç Jçlç&vççlçÓvç l³ççuçç ÒççÆlçmçço çÆouçç Dççní. Kçáu³çç kçíÀuçíu³çç cçççÆnlççÇ®çí çÆJçMuçí<çCç Mçkçw³çlççí FlçjçbvççÇ kçÀjçJçí DçMççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ F®sç Dçmçlçí. l³ççcçáUí®ç DçcçíçÆjkçÀçÇ oÓlççJççmççblçu³çç kçíÀyçumç Kçáu³çç kçÀjlççvçç l³ççbvççÇ içççÆ[&Dçvç (çÆyç´çÆìMç), uç cççWo (ÖçWÀ®ç) ³ççbmççjK³çç cçnÊJç箳çç HççjbHççÆjkçÀ Jç=ÊçHç$ççbvçç l³çç kçíÀyçumç DççOççÇ oíT kçíÀu³çç nçíl³çç. ³çç Jç=ÊçHç$ççbvççÇ cçiç DççHçu³çç çÆJçéççmççn& çÆJçMuçí<çCççbmççÆnlç l³çç sçHçu³çç. cnCçpçí ÒçmLçççÆHçlç cççO³çcççbyçjçíyçj mçnkçÀç³çç&®ççÇ YçÓçÆcçkçÀç IçíTvç J³ççHçkçÀ uççíkçÀçÆnlç mççOçCçí DçMççÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®ççÇ kçÀç³ç&Hç×lççÇ çÆomçlçí. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí FjçkçÀ ³çá×ççÆJç<ç³ççÇ pççÇ kçÀçiçoHç$çí KçáuççÇ kçíÀuççÇ, l³ççb®çç DççJççkçÀç HççnÓvç `kçÀçíCçl³ççnçÇ ³çá×ççÆJç<ç³ççÇ SJç{ç lçHçMççÇuç mççJç&pççÆvçkçÀ nçíC³çç®ççÇ nçÇ cççvçJçpççlççÇ®³çç FçÆlçnçmççlçuççÇ HççÆnuççÇ Içìvçç Dççní,' Dçmçí l³çç®çí JçCç&vç kçíÀuçí içíuçí Dççní. (HçCç l³ç箳çç ìçÇkçÀçkçÀçjçb®³çç cçlçí çÆJçêçín DçççÆCç içáb[çÆiçjçÇ ³ççb®³ççlçuççÇ mççÇcççjí<çç®ç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç DççíUKçlçç ³çílç vççnçÇ.) çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí DççpçJçj Kçáu³çç kçíÀuçíu³çç kçÀçiçoHç$ççbcçOçÓvç çÆvçJJçU çÆJççÆMçä içÌjJ³çJçnçjçb®ççÇ cçççÆnlççÇ çÆcçUlç vççnçÇ, lçj mçjkçÀçjí, mçívçç, yçBkçÀç DçMççbmççjK³çç mçÊççmçbmLçç vçkçwkçÀçÇ kçÀMçç ÒçkçÀçjí DççHçuçí kçÀçjYççj ®ççuçJçlççlç, ³çççÆJç<ç³ççÇnçÇ lçHçMççÇuçJççj cçççÆnlççÇ çÆcçUlçí. DçMçç içáblççiçáblççÇ®³çç HçCç DççpçJçj lçáuçvçívçí içáHlç jççÆnuçíu³çç J³çJçnçjçbJçj ÒçkçÀçMç Hç[u³ççcçáUí ³çç mçbmLççbvçç pççyç çÆJç®ççjCçí pçvçlçíuçç Mçkçw³ç nçíF&uç. p³çç Yç´ä JççlççJçjCççlç Dçmçí içÌjJ³çJçnçj Mçkçw³ç nçílççlç, l³ççb®³çç kçÀçnçÇ J³çJç®síokçÀ uç#çCççb®çç DçMçç iççÌH³çmHçÀçíìçblçÓvç HççÆj®ç³ç nçíT MçkçíÀuç. ³çççÆMçJçç³ç SkçÀç cçnÊJç箳çç uççíkçÀMççnçÇ ®çUJçUçÇÇlç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çç mç¬çÀçdzç mçnYççiç nçílçç. DççF&mçuçB[ ³çç ìçÇ®çYçj oíMççlç Dçl³çblç J³ççHçkçÀ cççO³çcçmJççlçb$³ç DççCçCççjç kçÀç³çoç kçÀjC³ççlç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwm箳çç kçÀçnçÇ kçÀç³ç&kçÀl³ç祮çç cççíþç nçlçYççj nçílçç. Òçiçlç Hçççƽçcççl³ç oíMççblçnçÇ DççpçJçj ÒçmççjcççO³çcççbvçç FlçkçíÀ J³ççHçkçÀ nkçwkçÀ çÆouçí içíuçíuçí vççnçÇlç. pçiçYçjçlçuçç sáHçç HçÌmçç pçmçç çqmJçmç kçÀç³çÐççb®³çç DççOççjí çqmJçmç yçBkçÀçbcçO³çí mçájçÆ#çlç jçnlççí, lçÜlç iççíHçvççdzç cçççÆnlççÇ mççJç&pççÆvçkçÀ kçíÀu³ççvçblçj pçiççlçu³çç kçÀçíCçl³ççnçÇ KçyçN³ççuçç DççFmçuçB[cçO³çí DçYçÓlçHçÓJç& kçÀç³çoíMççÇj nkçwkçÀ DçççÆCç mçáj#çç çÆcçUíuç Dçmçç Dçmççbpç®çç oçJçç Dççní. kçÀçíCçl³çç ÒçkçÀçj®çí mçjkçÀçj çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçuçç DçHçíçÆ#çlç Dççní ní ³ççlçÓvç uç#ççlç ³ççJçí. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí DççpçJçj kçÀçíCçl³ççnçÇ çÆnbmçkçÀ kç=Àl³ççlç mçnYççiç Içílçuçíuçç vççnçÇ, çÆnbmçí®çí mçcçLç&vç kçíÀuçíuçí vççnçÇ çÆkçbÀJçç çÆnbmçí®çí DççJççnvçnçÇ kçíÀuçíuçí vççnçÇ. uççíkçÀççÆYçcçáKç kçÀç³çoí yçvçJçC³ççlçuçç mç¬çÀçdzç mçnYççiç DçççÆCç çÆnbmçíuçç vçkçÀçj ³çç oçívç iççíäçRkçÀ[í SkçÀ$ç HçççÆnu³ççmç ní uç#ççlç ³çílçí, kçÀçÇ nçÇ onMçlçJççoçÇ mçbmLçç vççnçÇ DçççÆCç uççíkçÀMççnçÇ ÒççƬçÀ³çíuçç l³ççb®çç cçÓuçlç: çÆJçjçíOç vççnçÇ. içbcçlç cnCçpçí kçíÀyçumç Kçáu³çç kçÀjC³ççHçÓJçça DçcçíçÆjkçÀçÇ mçjkçÀçjMççÇ mçbHçkç&À mççOçÓvç `kçÀçnçÇ J³çkçwlççR®ççÇ DççíUKç HçìÓ vç³çí DçMççÇ F®sç Dçmçu³ççmç lçácnçÇ lççÇ cçççÆnlççÇ mçbHçççÆolç kçÀª MçkçÀlçç,' DçMççÇ mçbOççÇnçÇ ³ççbvççÇ mçjkçÀçjuçç çÆouççÇ nçílççÇ. ³ççJçj DçcçíçÆjkçÀçÇ mçjkçÀçjvçí `kçÀçnçÇ®ç pççnçÇj kçÀª vçkçÀç' DçMççÇ Dçç[cçáþçÇ YçÓçÆcçkçÀç Içílçu³ççcçáUí çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

5


çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçvçí DçKçíj l³ççb®³ççMççÇ DçmçnkçÀçj HçákçÀçjuçç. mçJç& IçìvççlcçkçÀ ®ççÌkçÀìçÇ vççkçÀçjCççN³çç ª{ DçjçpçkçÀlççJççÐççbnvÓ çnçÇ çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç®çí ní Jçlç&vç JçíiçUí Dççní. iççíHçvççdzç Dçblçiç&lç kçÀçiçoHç$çí KçyçN³ççbkçÀjJççÇ çÆcçUJçC³çç®çí kçÀçcç níjçÆiçjçÇcçO³çí içCçlçç ³çíF&uçnçÇ kçÀoççÆ®çlç; HçCç níjçÆiçjçÇcçO³çí çÆcçUçuçíuççÇ cçççÆnlççÇ Mç$çÓHç#ççÜçjínçÇ iççíHçvççdzç þíJçuççÇ pççlçí; çÆkçbÀyçnávçç lççÇ DççHçu³çç nçlççÇ uççiçuçíuççÇ Dççní ní kçáÀCççuçç kçÀUÓ vç oíCçí nç níjçÆiçjçÇ ³çMçmJççÇ nçíC³ççlçuçç SkçÀ kçÀUçÇ®çç IçìkçÀ Dçmçlççí. çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç lççÇ cçççÆnlççÇ mççJç&pççÆvçkçÀ çÆnlççmççþçÇ KçáuççÇ kçÀjlç Dçmçu³ççcçáUí nçÇ ª{ DçLçç&vçí níjçÆiçjçÇnçÇ cnCçlçç ³çíCççj vççnçÇ. cçiç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmçcçáUí pçiçjnçìçÇlç vçkçwkçÀçÇ kçÀç³ç HçÀjkçÀ Hç[íuç? ³çç®çí GÊçj MççíOçC³ççmççþçÇ SkçÀç cçnÊJç箳çç IçìkçÀç®çç çÆJç®ççj kçÀjçJçç uççiçíuç. SkçíÀkçÀçUçÇ p³çç KççpçiççÇ Dçmçlç DçMçç mçJç&mççcççv³ç cçvçá<³ç箳çç Dçç³çá<³ççlçu³çç DçvçíkçÀ iççíäçÇ Dççlçç çÆlçlçkçw³ççMçç KççpçiççÇ jççÆnuçíu³çç vççnçÇlç. içíu³çç JççÇmçíkçÀ Jç<çç¥lç lçb$ç%ççvççJçj®çí DçJçuçbçÆyçlJç pçmçí Jçç{lç içíuçí, lçmçí J³ççqkçwlçiçlç Dçç³çá<³ççlçuçí DçvçíkçÀ lçHçMççÇuç nUÓnUÓ l³çç lçb$çççÆOççÆÿlçlçícçáUí KççpçiççÇ DçJçkçÀçMççlçÓvç yççníj Dççuçí. jíuJçí/yçmç Dççj#çCççmççjKççÇ çÆvçl³çç®ççÇ iççíä Dççlçç mçbiçCçkçÀçÜçjí kçÀjlçç ³çílçí. nçÇ mççí³ç Dççní ní Kçjí®ç Dççní; HçCç l³ççcçáUí lçác箳çç ÒçJççmçççÆJç<ç³ççÇ®ççÇ cçççÆnlççÇ kçÀçíCçl³çç lçjçÇ kçbÀHçvççÇ®³çç mçbiçCçkçÀçJçj Dççlçç mççþJçuççÇ pççlçí. Hç@vçkçÀç[ç&cçáUí lçác箳çç içáblçJçCçákçÀçÇbçÆJç<ç³ççÇ®çí lçHçMççÇuç mçjkçÀçjí DçççÆCç KççpçiççÇ çÆJçÊçmçbmLççb®³çç mçbiçCçkçÀçbJçj mççþJçuçí pççlççlç. ¬çíÀçÆ[ì kçÀç[ç&®³çç JççHçjçcçáUí lçác箳çç sçíìîçç-cççíþîçç KçjíÐççb®çí lçHçMççÇuçnçÇ Dççlçç Dçmçí®ç mççþJçuçí pççlççlç. lçác箳çç cççuçcçÊçíçÆJç<ç³ççÇ®çí lçHçMççÇuç, JççÇpççÆyçuçí, oÓjOJçvççÇ ¬çÀcççbkçÀ DçMçç DçvçíkçÀ iççíäçÇ kçÀçíCçl³çç vçç kçÀçíCçl³çç cçççÆnlççÇmççþîççlç GHçuçyOç Dççnílç. DçMççÇ cçççÆnlççÇ Flçjçbvçç HçjmHçj çÆJçkçÀuççÇ pççlçí çÆkçbÀJçç Flçj cççiçç¥vççÇ kçáÀCç箳çç lçjçÇ nçlççÇ Hç[lçí. cçiç çÆlç®çí çÆJçMuçí<çCç kçÀªvç çÆJççÆJçOç çÆJç¬çíÀlçí Jç Spçbì mçJçuçlççÇ®³çç ³ççípçvçç, kçÀpçx JçiçÌjíb®çç mçmçíçÆcçjç lçác箳çç cççiçí uççJçlççlç. ³ççlç lçácç®ççÇ mççí³ç çÆkçbÀJçç F®sç ³ççHçí#çç Flçjçb®çç HçÀç³çoç nç çÆvçCçç&³çkçÀ IçìkçÀ Dçmçlççí. ³çççÆMçJçç³ç lçácnçÇ HççþJçlçç lçí F-cçíuç mçboíMç, Smç.Scç.Smç., lçácç®ççÇ HçÀçívçmçbYçç<çCçí DçMççÇ lçác箳çç KççpçiççÇ mçbJççoç®ççÇ mççOçvçí p³çç Òçiçlç lçb$ç%ççvççcçáUí mççí³ççÇ®ççÇ DçççÆCç HçjJç[C³ççpççíiççÇ PççuççÇ Dççnílç, lçí®ç lçb$ç%ççvç lçác箳çç ³çç KççpçiççÇ yççyççÇ pçiçYçjçlçu³çç çÆJççÆJçOç mçbiçCçkçÀçbJçj mççþJçlç Dçmçlçí. DççlççHç³ç¥lç çÆJçKçájuçíuççÇ DçMççÇ Hçá<kçÀU cçççÆnlççÇ Dççlçç çÆvçuçíkçÀCççR®³çç DççíUKçHç$ççcçáUí SkçÀçÆ$çlç mJçªHççlç þíJçuççÇ pççF&uç. jçpçkçÀçdzç mçÊççOççjçÇ, DçççÆLç&kçÀ J³çJçnçj kçÀjCççN³çç çÆJççÆJçOç mçbmLçç Jç Flçj DçvçíkçÀ KççpçiççÇ mçbmLçç ³ççb®çí lçác箳ççJçj®çí çÆvç³çb$çCç ³çç mçJç& ÒçkçÀçjçblç Jçç{lç ®ççuçuçíí Dççní. mçcççpç çÆpçlçkçÀç Òçiçlç nçílççí Dççní çÆlçlçkçÀçÇ lçb$çççÆOççÆÿlçlçç Jçç{lçí Dççní. cçççÆnlççÇ®çç mççþçnçÇ l³çç ÒçcççCççlç Jçç{lççí Dççní. lççí çÆpçlçkçÀç Dçpçñç nçílççí Dççní, çÆlçlçkçÀí l³ççuçç mçájçÆ#çlç jçKçCçí DçMçkçw³ç nçílçí Dççní. ³çç HççÆjçÆmLçlççÇlç mççcççv³ç cçvçá<³ççuçç KççpçiççÇHçCçç Gjlç vççnçÇ. pççiççÆlçkçÀçÇkçÀjCççíÊçj pçiççlç pçvcçuçíu³çç DçççÆCç pçiçlç Dçmçuçíu³çç lç©Cç çÆHç{çÇ®³çç KççpçiççÇHçCçççÆJç<ç³ççÇ®³çç mçbkçÀuHçvçç HçÓJçça®³çç çÆHç{çÇnÓvç Jçíiçȳçç Dççnílç Dçmçí cnìuçí pççlçí. vççMl³ççuçç kçÀç³ç Kççuuçí DçMçç #çáuuçkçÀ iççíäçRHççmçÓvç IçìmHçÀçíì çÆkçbÀJçç çÆpçJçuçiç J³çkçwlççÇ®³çç cç=l³çÓHç³ç¥lç DççHçu³çç Dçç³çá<³ççlçuçí DçvçíkçÀ lçHçMççÇuç `çqìdJçìj' çÆkçbÀJçç `HçíÀmçyçákçÀ'Jçj®³çç DççHçu³çç `çÆcç$ççb'mççíyçlç JççìÓvç IçíCçí, nç lç©Cççb®³çç pçiçC³çç®çç DççÆJçYççp³ç Yççiç yçvçlççí Dççní. `DççHçuçí Dçç³çá<³ç HçÓJççaFlçkçíÀ KççpçiççÇ jççÆnuçíuçí vççnçÇ,' nçÇ DççOççÇ®³çç çÆHç{çÇuçç pççCçJçCççjçÇ nlçyçuçlçç l³ççcçáUí kçÀoççÆ®çlç l³ççbvçç pççCçJçlç vçmçíuç, DçMççÇnçÇ SkçÀ Mçkçw³çlçç Dççní. cçç$ç pçíJnç içuçíuçr Hçiççj箳çç vççíkçÀN³ççbcççiçí lçí OççJçÓ uççiçlççlç, lçíJnç l³ççb®³çç uç#ççlç ³çíT uççiçlçí kçÀçÇ DççHçCç mJçlç:nÓvç GIç[ kçíÀuçíuççÇ DççblçjpççuççJçj®ççÇ DççHçu³çççÆJç<ç³ççÇ®ççÇ DçMççÇ KçáuççÇ cçççÆnlççÇ JççHçªvç DççHçu³çç jçpçkçÀçdzç çÆJç®ççjçbçÆJç<ç³ççÇ, DççHçu³çç J³ççqkçwlçiçlç cçÓu³ççbçÆJç<ç³ççÇ DçççÆCç DççHçu³çç ®çççÆj$³çççÆJç<ç³ççÇnçÇ Dçç[çKçí yççbOçuçí pççlç Dççnílç; l³ççJçªvç DççHçu³ççuçç vççíkçÀjçÇ çÆcçUCççj kçÀçÇ vççnçÇ ní þjCççj Dççní. lçíJnç ³çç lç©CççbvççnçÇ KççpçiççÇHçCçç®ççÇ içjpç Yççmçlçí DçççÆCç mçÊçç{箳ççbçÆJç<ç³ççÇ®ççÇ nlçyçuçlçç DçççÆCç ®ççÇ[ l³ççb®³ççlçnçÇ çÆvçcçç&Cç nçílçí. DççHçuççÇ mçÊçç DçççÆCç pçvçlçí®çíí Dç%ççvç kçÀç³çcç jçKçC³çç®çí mçÊççOççN³ççb®çí [çJç, pçiççmçcççíj®çí ÒçMvç mççí[JçC³ççlç l³ççbvçç ³çíCççjí DçHç³çMç, çÆJçÊçmçbmLççb®³çç içÌjJ³çJçnçjçbvçç DççÆOçkçÀ=lç DçJçkçÀçMç çÆou³ççcçáUí DççuçíuççÇ DçççÆLç&kçÀ cçboçÇ, kçÀOççÇnçÇ çÆvçCçç&³çkçÀ þjCççj vççnçÇlç DçMççÇ FjçkçÀ-DçHçÀiçççÆCçmlççvççlçuççÇ ³çá×í DçMçç Hççéç&YçÓcççÇJçj cçiç jçpçkçÀçdzç-DçççÆLç&kçÀ mçÊççOççN³ççbvçç lçjçÇ DççHçuçí J³çJçnçj, DççHçuççÇ nlçyçuçlçç çÆkçbÀJçç sçíìîççcççíþîçç HçÀçÆpçl³çç ³çç KççpçiççÇ jçKçC³çç®çç nkçwkçÀ kçÀç DçmççJçç? `pçvçlçç cçÓKç& çÆkçbÀJçç DçÒçiçuYç Dççní; l³ççcçáUí çÆlçuçç DçbOççjçlç þíJçç' Dçmçí ³çáçqkçwlçJçço KçÓHç pçávçí Dççnílç; Dççlç箳çç pçiççlç lçí kçÀçuçyçç¿ç Pççuçí Dççnílç. `jçä^çÆnlççuçç OççíkçÀç' Dçmçu³çç®çç oçJçç kçÀjCççjí jçpçkçÀçjCççÇ DçvçíkçÀ JçíUç çÆvçJJçU DççHçu³çç mçÊçíuçç DçmçCççjç OççíkçÀç kçÀmçç ìçUlçç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

6


³çíF&uç ³çç®ççÇ®ç kçÀçUpççÇ kçÀjlç Dçmçlççlç. HççÆnu³çç cçnç³çá×箳çç DçKçíjçÇmç®ç çÆyç´ìvçcçO³çí `HçjkçÀçdzç oÓlççbcçO³çí Pççuçíu³çç içáHlç JççìçIççìçRcçáUí DççHçu³ççJçj cçnç³çá× uççouçí içíuçí' Dçmçí pçvçcçlç lç³ççj Pççuçí nçílçí. HççÆnu³çç cçnç³çá×çlç (1914-18) uç{uçíu³çç DçççÆCç oámçN³çç cçnç³çá×çvçblçj HçblçÒçOççvç Pççuçíu³çç (1945) kçwuçícçWì Dç@ìuççÇ ³ççbvççÇ®ç 1920cçO³çí `Dççcç®ççÇ HçÀmçJçCçÓkçÀ PççuççÇ' DçMççÇ pççnçÇj kçÀyçáuççÇ çÆouççÇ nçílççÇ. FjçkçÀ-DçHçÀiçççÆCçmlççvççlçu³çç ®ççuçÓ ³çá×ççÆJç<ç³ççÇ®çí DçcçíçÆjkçíÀ®çí pçvçcçlç Dççpç Dçmçí®ç Dççní. Dççpç DççHçCç mçbmçoí®çí kçÀçcçkçÀçpç Içjyçmçu³çç Hççnlççí, lçíJnç DççHçuçí®ç uççíkçÀÒççÆlççÆvçOççÇ DççHçu³çç®ç HçÌMççbvççÇ ®ççuçCççN³çç DççÆOçJçíMçvççlç JçíUçíJçíUçÇ Dç[LçUí DççCçÓvç cçnÊJçç®ççÇ kçÀçcçí Dç[JçÓvç Oçjlççlç ní DççHçu³ççuçç çÆomçlçí. cçççÆnlççÇ®³çç DççÆOçkçÀçjçmççjKçí uççíkçÀMççnçÇ nkçwkçÀ Dççlçç mçJç&mççcççv³ççbvçç çÆcçUlç Dççnílç. mçÊççOççN³ççbvçç pççyç çÆJç®ççjC³çç®çí lçí SkçÀ Mçm$ç Dççní. cçiç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç ní l³çç®çí®ç Hçá{®çí HççTuç cnCçlçç ³çíF&uç kçÀç ? 2010®çí mçççÆnl³çç®çí vççíyçíuç HçççÆjlççíçÆ<çkçÀ çÆcçUçuçíu³çç cçççÆjDççí Jnçiçç&mç uççímçç ³ççbvçç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmççÆJç<ç³ççÇ çÆJç®ççjuçí Dçmçlçç `lçíí OççíkçÀçoç³çkçÀ HçCç mçáboj Dççní,' Dçmçí l³ççbvççÇ cnìuçí. `pçiçYçjçlçuççÇ uççíkçÀMççnçÇ mçjkçÀçjí ³ççcçáUí GIç[çÇ Hç[lç Dççnílç; HçCç ocçvçMççnçÇ iççpçJçCççjçÇ, kçÀcççuççÇ®ççÇ içáHlçlçç jçKçCççjçÇ mçÊççmLççvçí cçç$ç ³çç cçççÆnlççÇiçUlççÇ®ççÇ çÆlçlçkçÀçÇ yçUçÇ þjlç vççnçÇ Dççnílç,' DçmçínçÇ lçí cnCççuçí. HçCç çÆkçÀlççÇnçÇ kçÀçUpççÇ IçílçuççÇ lçjçÇoíKççÇuç mçlçlç yçouçCççN³çç lçb$ç%ççvççcçáUí lççÇ DçHçájçÇ Hç[Cçí DçççÆCç yççníj®³çç pçiççlç DççHçu³çç içÌjJ³çJçnçjçbçÆJç<ç³ççÇ®ççÇ mHçÀçíìkçÀ cçççÆnlççÇ HçáÀìlç jçnCçí, ³çç JççmlçJççMççÇ ³çç pçáuçcççÇ mçÊççb®çç Pçiç[çnçÇ ®ççuçÓ®ç Dççní Dçmçí çÆomçlçí. yç´ïçoíMççlçu³çç mçjkçÀçjçÆJç©× yççÌ× çÆYç#çÓbvççÇ kçÀç{uçíu³çç DççÆnmb çkçÀ cççí®çç&Jçj pçíJnç HççíçÆuçmççÇ Dçl³çç®ççj Pççuçí (2007), lçíJnç cççíyççF&uç kç@Àcçíjç DçççÆCç Fbìjvçíì ³ççb®³çç pççíjçJçj kçÀçnçÇ lççmççblç pçiçYçjçlçu³çç npççjçí uççíkçÀçbHç³ç¥lç nçÇ yççlçcççÇ l³ç箳çç çÆ®ç$çCççmçn Hççí®çuççÇ. FjçCçcçOçu³çç çÆvçJç[CçákçÀçblçuçí içÌjJ³çJçnçj DçççÆCç l³ççbçÆJçjçíOççlçuçí çÆJçÐççL³ç祮çí cççí®çxnçÇ (2009) nçb nçb cnCçlçç pçiç箳çç kçÀçvççkçÀçíHçN³ççblç Hççínçí®çuçí. jçpçkçÀçdzç¢<ìîçç içÌjmççí³ççÇ®çí çÆJç®ççj cççb[CççjçÇ DççblçjpççuççJçj®ççÇ DçvçíkçÀ mçbkçíÀlçmLçUí DççHçu³çç vççiççÆjkçÀçbvçç çÆomçÓ vç³çílç ³ççmççþçÇ®ççÇ ®ççÇvç®ççÇ Oç[Hç[ uçHçÓvç jçnCçí çÆoJçmçWçÆoJçmç DçMçkçw³ç nçílçí Dççní. ìîçáçÆvççÆMçDççcçO³çí vçákçÀlçí®ç uççíkçÀçûçnçcçáUí mçjkçÀçj Hçç³çGlççj Pççuçí. çÆlçLçu³çç mLçççÆvçkçÀ pçvçlçíuçç mçjkçÀçjçÆJçjçíOççlç SkçÀ$ç DççCçC³ççmççþçÇ `HçíÀmçyçákçÀ'`çqìdJçìj'mççjK³çç cççO³çcççb®ççÇ cçolç PççuççÇ. DçMçç DçvçíkçÀ iççíäçRlçÓvç ní®ç çÆmç× nçílçí Dççní, kçÀçÇ cçççÆnlççÇ uçHçJçÓvç mçÊçç jçKçCçí çÆoJçmçWçÆoJçmç DççÆOçkçÀççÆOçkçÀ DçJçIç[ nçílç pççCççj Dççní. DçcçíçÆjkçÀí®çí jçä^çO³ç#ç yçjçkçÀ Dççíyççcçç 2009cçO³çí ®ççÇv箳çç oçÌN³ççJçj içíuçí nçílçí. `cçççÆnlççÇ®ççÇ oíJççCçIçíJççCç çÆpçlçkçÀçÇ Kçáu³çç Hç×lççÇvçí nçíFu& ç çÆlçlçkçÀç mçcççpç DççÆOçkçÀ mçcçLç& nçíF&uç. mçjkçÀçjçbvçç pççyç çÆJç®ççjCçí, vçJ³çç kçÀuHçvççbvçç pçvcç oíCçí DçççÆCç SkçbÀoj DççHçuççÇ çÆvççÆcç&çlÆ ç#çcçlçç Jçç{JçCçí ³ççmççþçÇ vççiççÆjkçÀçbvçç cçççÆnlççÇ®³çç KçáuçíHçCçç®ççÇ cçolç nçílçí,' Dçmçí çÆJç®ççj l³ççbvççÇ lçíJnç cççb[uçí nçílçí. ³çç Hççéç&YçÓcççÇJçj cçiç DçmççbpçJçj Òçl³ç#ç kçÀçíCçlçínçÇ DççjçíHç vç þíJçlçç KççpçiççÇ kçbÀHçv³ççbvçç OççkçÀoHçìMçç oçKçJçÓvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç yçbo Hçç[C³çç®çí DçcçíçÆjkçíÀvçí vçákçÀlçí®ç kçíÀuçíuçí Dç³çMçmJççÇ Òç³çlvç, ní ocçvçMççnçÇ mçjkçÀçjçbmççjKçí®ç JççìCçí mççnçÆpçkçÀ Dççní. DçcçíçÆjkçÀç, ®ççÇvç, FjçCç Dçmçí oíMç; çqmJçmç yçBkçÀç Jç Flçj çÆJçÊçmçbmLçç ³çç mçJç祮çí pçí oáìHHççÇÇ Jçlç&vç Dççpç GIç[í Hç[lçí Dççní, DçççÆCç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmççÆJç<ç³ççÇí l³ççb®çí pçí ocçvçMççnçÇ®çí Jçlç&vç çÆomçlçí Dççní, l³ççJçªvç KçjçíKçj®ç nç uç{ç çÆvçJJçU HçjmHçjçÆJçjçíOççÇ çÆJç®ççjmçjCççRcçOçuçç vç jçnlçç lç©CçHçCççÇ Dçmççbpçuçç pççCçJçuçç lçmçç J³çkçwlççÇ çÆJç©× mçbmLçç Dçmçç Dççní kçÀçÇ kçÀç³ç, Dçmçí Jççìç³çuçç vçkçwkçÀçÇ®ç pççiçç Dççní. Dççlçç pçiçYçjçlçuççÇ mçjkçÀçjí DçççÆCç mçbmLçç DççF&mçuçB[®çç Hççþ çÆiçjJçÓvç DççHçuçí J³çJçnçj DççÆOçkçÀ HççjoMç&kçÀ kçÀjlççÇuç kçÀçÇ Mçnçcç=iççÒçcççCçí JççUÓlç [çíkçíÀ KçáHçmçÓvç yçmçCççN³çç ®ççÇvç-FjçCçmççjK³çç mçÊççb®çí Oç[í çÆiçjJçlççÇuç Dçmçç ÒçMvç Dççní. kçÀoççÆ®çlç pççiççÆlçkçÀ uççíkçÀMççnçÇ®çí YççÆJçlçJ³ç®ç l³ççJçªvç þjCççj Dççní. - DççÆYçpççÇlç jCççÆoJçí mçboYç& Jç DççÆOçkçÀ Jçç®çvççmççþçÇ : çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmççÆJç<ç³ççÇ cçÓuçYçÓlç cçççÆnlççÇ: http://en.wikipedia.org/wiki/WikiLeaks p³çÓçÆuçDçvç DçmççbpççÆJç<ç³ççÇ cçÓuçYçÓlç cçççÆnlççÇ: http://en.wikipedia.org/wiki/Julian_Assange Dçmççbpç®çí yççuçHçCç DçççÆCç `cçW[@kçwmç' ³çç mççbkçíÀçÆlçkçÀ vççJççvçí l³ççvçí mçbiçCçkçÀ n@kçÀj cnCçÓvç pçí kçÀçcç kçíÀuçí nçílçí l³çççÆJç<ç³ççÇ DççÆOçkçÀ cçççÆnlççÇ ³çç HçámlçkçÀçlç çÆcçUíuç: Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on

çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

7


the Electronic Frontier – by Suelette Dreyfus, researched by Julian Assange (1997) (E-book available from http://www.underground-book.net/) DçvçíkçÀ çÆvç³çlçkçÀççÆuçkçÀçblç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmççÆJç<ç³ççÇ çÆJçMuçí<çCççlcçkçÀ uçíKç ÒççÆmçOo Pççuçí Dççnílç. l³ççbHçÌkçÀçÇ kçÀçnçÇ cçnÊJçç®çí uçíKç FLçí Jçç®çlçç ³çílççÇuç : http://www.economist.com/topics/wikileaksorg http://www.guardian.co.uk/media/wikileaks cççO³çcçmJççlçb$³ç箳çç ¢çÆäkçÀçívççlçÓvç çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmççÆJç<ç³ççÇ `çÆnboÓ' ³çç oÌçvÆ çkçÀçvçí IçílçuçíuççÇ YçÓçÆcçkçÀç ³çç mçbHççokçÀçdzççcçO³çí çÆJçMço kçíÀuççÇ Dççní : http://www.thehindu.com/opinion/editorial/article933915.ece DççF&mçuçB[®çç cççO³çcççÆJç<ç³çkçÀ kçÀç³çoç : http://en.wikipedia.org/wiki/Icelandic_Modern_Media_Initiative ÒççÆmç× DçcçíçÆjkçÀvç çÆJç®ççjJçblç vççícç ®çç@cmkçÀçÇ ³ççbvççÇ çqJnSlçvççcç ³çá×箳çç Dçvçá<çbiççvçí `yçáçq×JççÐççb®ççÇ pçyççyçoçjçÇ' Dçmçç çÆvçyçbOç 1967cçO³çí çÆuççÆnuçç nçílçç. l³ççlçuçí DçvçíkçÀ cçáÎí DççpçnçÇ uççiçÓ nçílççlç. ³çç mçboYçç&lçuççÇ SkçÀ lçÊJççÆ®çblçvççlcçkçÀ cççb[CççÇ ³çç ¢äçÇvçí lççí uçíKç cçáUçlçÓvç Jçç®çC³ççmççjKçç Dççní: http://www.nybooks.com/articles/archives/1967/feb/23/a-special-supplementthe-responsibility-of-intelle/

çÆJçkçÀçÇuççÇkçwmç

8

Wikileaks  

A socio-political evaluation of WikiLeaks and its impact.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you