Issuu on Google+

FLEXIÓN PRONOMINAL LATINA Versión 1.2

Álvaro P. Vilariño v.1.2 (novembro 2009)

domingo 1 de noviembre de 2009

1


INDEX  Introdución  Pronomes persoais  Pronomes-adxectivos anafóricos  Pronome relativo  Pronomes-adxectivos demostrativos  Pronomes-adxectivos interrogativos  Pronomes adxectivos indefinidos

domingo 1 de noviembre de 2009

2


☝ INTRODUCIÓN  Praenomen: “en lugar do nome”  Categoría funcional heteroxénea na súa

morfoloxía e funcionalidade.  certos

pronomes son tamén adxectivos

 Flexión pronominal = mesmas categorías ca

flexión nominal.  agás

pronomes persoais, que teñen persoa (verbo) e carecen de xénero.

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

3


PRONOMES PERSOAIS

domingo 1 de noviembre de 2009

4


Pronomes persoais  Latín: pronomes persoais de 1ª e 2ª persoa.  3ª persoa: a no-persoa, excluída do diálogo locutor-interlocutor. 

Posúe un pronome reflexivo para a 3ª.

 Persoais de 1ª e 2ª: diferentes temas: 

ego-me-nos / tu-te-vos

 Xen. plural partitivo: pars nostrum / vestrum  Prep. cum + ablativo enclítica: nobiscum, tecum, etc.  Uso nominativo enfático (verbo xa indica suxeito): ego dico ...  Función reflexiva representa suxeito frase: puer se lavat, ego me lavo.  Pronomes anafóricos

(is-ea) ou demostrativos (ille-illa) suplen a

carencia do pronome de 3ª persoa.

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 5


Morfoloxía dos pronomes persoais 1ª PERSOA

2ª PERSOA

REFLEXIVO 3ª

Singular

Plural

Singular

Plural

Sing/Plur.

NOM

Ego

Nos

Tu

Vos

---

AC.

Me Mei Mihi

Nos Nostri/Nostrum Nobis

Te Tui Tibi

vos Vestri/Vestrum Vobis

se Sui Sibi

XEN. DAT. ABL.

Me / mecum Nobis / Nobiscum Te / Tecum Vobis / Vobiscum Se / Secum

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 6


Evolución pronomes persoais 

Ego  eu / yo Me, te  me, te (átonas)  cántame, lávate Mihi, tibi  min-ti (gal) / mí-ti (cast), si (gal) / sí (cast)  empregadas tras preposición (a, para, de) Cum mecum, tecum, secum  conmigo, contigo, consigo (gal-cast) Nos, vos  nós-nosoutros, vós-vosoutros / nosotros-vosotros (enfáticas galego e castelán para o suxeito)  nos-vos (átonas galego) / nos-os (átonas castelán)  dixéronnos, dixéronvos / nos dijeron, os dijeron

domingo 1 de noviembre de 2009

7


PRONOMES-ADXECTIVOS ANAFĂ“RICOS

is-ea-id idem-eadem-idem ipse-ipsa-ipsum

domingo 1 de noviembre de 2009

8


Pronomes-Adxectivos anafóricos  Poden funcionar como adxectivos ou pronomes.  Non establecen localización espacial (como os demostrativos)  Refírense a unha persoa ou cousa nomeada anteriormente.  Anafóricos: do grego ἀναφἐρω, “levar de novo, repetir”  Pronomes-adxectivos anafóricos latinos:

 is-ea-id (anafórico gramatical)  idem-eadem-idem (anafórico de identidade)  ipse-ipsa-ipsum (anafórico enfático)

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 9


☝ Pronomes-Adxectivos anafóricos is-ea-id

 Posibilidades de traducción:  Como

pronome-adxectivo demostrativo ("este, esta, isto; aquel, aquela, aquilo")  Erotion

serva est. Ea magnum laborem facit

 Como

pronome persoal de 3ª persoa, xa que o latín carece de esta forma. 

Is venit

Eam vidit

 Como 

pronome posesivo (en xenitivo)

Cognoscis Ciceronem ex eius operibus

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 10


Singular do anafórico is-ea-id

is-ea-id: “este, esta, isto” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

is

ea

id

eum

eam

id

XEN

eius

DAT

ei

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

eo

ea

eo

☞ 11


Plural do anafórico is-ea-id

is-ea-id: “este, esta, isto” PLUR.

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

ei

eae

ea

eos

eas

ea

XEN

eorum

earum

eorum

DAT

eis

eis

eis

ABL

eis

eis

eis

NOM AC

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 12


Anafórico de identidade idem-eadem-idem

 Anafórico de identidade.  Tradución: “o mesmo, a mesma”  Composto de is-ea-id + dem (partícula invariable) 

*is-dem > idem;

*id-dem > idem;

*eum-dem > eundem; *eam-dem > eandem;

*eorum-dem > eorundem; *earum-dem > earundem

 N.plur.masc: eidem (iidem, idem)  D.Abl.plur: eisdem (iisdem, isdem)  Emprégase para identificar algo xa mencionado: 

Prima legio acriter pugnavit; post pugnam eadem in castra se recepit.

domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 13


Singular do anafórico de identidade idem-eadem-idem idem-eadem-idem: “o mesmo, a mesma” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

idem

eadem

idem

eundem

eandem

idem

XEN

eiusdem

DAT

eidem

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

eodem

eadem

eodem

☞ 14


Plural do anafórico de identidade idem-eadem-idem idem-eadem-idem: “o mesmo, a mesma” PLUR.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

eidem

eaedem

eadem

eosdem

easdem

eadem

eorundem

earundem

eorundem

DAT

eisdem

ABL

eisdem

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 15


Anafórico enfático ipse-ipsa-ipsum

 Anafórico enfático: pon de relevo o nome ou pronome ao que se

refire.  Tradución: “eu mesmo, ti mesmo, el mesmo, ela mesma, en persoa” 

In ipsa porta eos inveni

Ipse dux in eo proelio cecidit

Ipse vidi

Ipse dixisti

 Pode ter tamén un valor adversativo, como pronome persoal de 3ª

persoa (El, pola súa parte...) 

Caesar Labienum in continenti cum tribus legionibus reliquit ut portus defenderet. Ipse navis solvit.

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 16


Singular do anafórico enfático ipse-ipsa-ipsum ipse-ipsa-ipsum: “o mesmo, a mesma” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

ipse

ipsa

ipsum

ipsum

ipsam

ipsum

XEN

ipsius

DAT

ipsi

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

ipso

ipsa

ipso

☞ 17


Plural do anafórico enfático ipse-ipsa-ipsum ipse-ipsa-ipsum: “o mesmo, a mesma” PLUR.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

ipsi

ipsae

ipsa

ipsos

ipsas

ipsa

ipsorum

ipsarum

ipsorum

DAT

ipsis

ABL

ipsis

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

18


O PRONOME RELATIVO

domingo 1 de noviembre de 2009

19


O pronome relativo qui-quae-quod  Como os pronomes anteriores:

xen_sing:-ius;  dat_sing: -i  Cum + ablativo enclítica: quocum, quibuscum, etc.  Tradución: “que, cal, quen”  Compostos relativos-indefinidos: 

quicumque, quaecumque, quodcumque: “calquera que, calquera

Quisquis, quidquid (quicquid): “calquera que, calquera cousa que,

cousa que, todo o que”

todo o que”. Formas: Só existen estes nominativos e o ablativo sing. quoquo.

 Evolución: 

N.sing.masc. qui > que (sen distinción de xénero e número)

Ac.sing.masc quem > quen, quien (sen distinción de xénero e número) 

Xen.sign. cuius > cuxo, a, os, as / cuyo, a, os, as

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 20


Singular do pronome relativo qui-quae-quod qui-quae-quod: “que, cal, quen” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

qui

quae

quod

quem

quam

quod

XEN

cuius

DAT

cui

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

quo

qua

quo

☞ 21


Plural do pronome relativo qui-quae-quod qui-quae-quod: “que, cal, quen” PLUR.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

qui

quae

quae

quos

quas

quorum

quarum

quae quorum

DAT

quibus

ABL

quibus

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

22


PRONOMES-ADXECTIVOS DEMOSTRATIVOS

domingo 1 de noviembre de 2009

23


Pronomes-adxectivos demostrativos  Función deíctica: sinalan no espazo ou no tempo.  Triple gradación tendo en conta a maior ou menor

proximidade do elemento sinalado con respecto ao falante.  hic-haec-hoc:

este, esta, isto (cerca do falante)

 iste-ista-istud:  ille-illa-illud:

ese, esa, iso (máis lonxe do falante)

aquel, aquela, aquilo (moito máis lonxe do

falante)  Funcionan como adxectivo cando acompañan a un

substantivo, senón son pronomes.

 delirant

isti romani “Están tolos eses romanos”

 delirant

isti: “Están tolos eses”

domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 24


Pronomes-adxectivos demostrativos  iste-ista-istud pode ás veces ter un matiz peiorativo: “ese” (na tradición

forense era a parte contraria nun xuizo)  ille-illa-illud presenta ás veces un valor enfático: ille vir “aquel célebre varón...”  Presentan  xen_sing: -ius  dat_sing: -i  Adverbios derivados:

Expresión do lugar

onde

a onde

de onde

por onde

hic “aquí”

huc “aquí”

hinc “de aquí”

hac “por aquí”

istic “aí”

istuc “aí”

istinc “de aí”

istac “por aí”

illic “alí”

illuc “alí”

illinc “de alí”

illac “por alí”

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 25


Singular do demostrativo hic-haec-hoc hic-haec-hoc: “este, esta, isto” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

hic

haec

hoc

hunc

hanc

hoc

XEN

huius

DAT

huic

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

hoc

hac

hoc

☞ 26


Plural do demostrativo hic-haec-hoc hic-haec-hoc: “este, esta, isto” SING.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

hi

hae

haec

hos

has

haec

horum

harum

horum

DAT

his

ABL

his

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 27


Singular do demostrativo iste-ista-istud iste-ista-istud: “ese, esa, iso” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

iste

ista

istud

istum

istam

istud

XEN

istius

DAT

isti

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

isto

ista

isto

☞ 28


Plural do demostrativo iste-ista-istud iste-ista-istud: “ese, esa, iso” SING.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

isti

istae

ista

istos

istas

ista

istorum

istarum

istorum

DAT

istis

ABL

istis

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 29


Singular do demostrativo ille-illa-illud ille-illa-illud: “aquel, aquela, aquilo” SING.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

ille

illa

illud

illum

illam

illud

XEN

illius

DAT

illi

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

illo

illa

illo

☞ 30


Plural do demostrativo ille-illa-illud ille-illa-illud: “aquel, aquela, aquilo” SING.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

illi

illae

illa

illos

illas

illa

illorum

illarum

illorum

DAT

illis

ABL

illis

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 31


Evolución Pronomes-adxectivos demostrativos hic-haec-hoc

este-esta-isto

iste-ista-istud ipse-ipsa-ipsum ille-illa-illud (deíctico) eccu + ille-illa-illud

hanc horam hoc die ad hic

domingo 1 de noviembre de 2009

ese-esa-iso el-ela (persoal) aquel-aquela-aquilo

agora hoxe aí 32


PRONOMES-ADXECTIVOS INTERROGATIVOS

domingo 1 de noviembre de 2009

33


Pronomes-adxectivos interrogativos  quis (qui), quae, quid (quod) : quen?, cal?, que? 

quis legit? quid dixisti?

As formas qui e quod úsanse como adxetivos 

qui discipulus legit? quod verbum dixisti?

 uter, utra, utrum: quen,cal dos dous / das dúas? 

Xenitivo -ius, dativo -i: utrius, utri

uter vicit?

uter exercitus vicit?

 quot: cantos? 

adverbio indeclinable

quot templa in urbe erant?

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 34


Singular interrogativo uter-utra-utrum uter-utra-utrum: “quen, cal dos dous/das dúas” PLUR.

NOM AC

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

uter

utra

utrum

utrum

utram

utrum

XEN

utrius

DAT

utri

ABL

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

utro

utra

utro

☞ 35


Plural interrogativo uter-utra-utrum uter-utra-utrum: “quen, cal dos dous/das dúas” PLUR.

NOM AC XEN

MASCULINO

FEMENINO

NEUTRO

utri

utrae

utra

utros

utras

utra

utrorum

utrarum

utrorum

DAT

utris

ABL

utris

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 36


�

Adverbios interrogativos (lugar, tempo, causa, modo)

Complementos

Adverbios

Exemplos

Lugar

ubi (onde?) quo (a onde?) unde (de onde?) qua (por onde?)

ubi sunt? quo vadis? unde venis? qua irrumpunt?

Tempo

quando (cando?)

quando venies?

Causa

cur / quid (por que?)

cur taces?

Modo

quomodo (como?)

quomodo vincet?

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

37


PRONOMES-ADXECTIVOS INDEFINIDOS

domingo 1 de noviembre de 2009

38


Declinación = relativo qui, quae, quod Formas entre paréntese > función como adxetivos

Pronome

quis (qui), qua, quid (quod) “alguén, algún, algunha, algo”

Exemplos

* qua (nom.sin.f e n/ac. pl.neut.) si quis venit libenter eum accipiam aliquis aliqua

aliquod

aliquis, aliqua, aliquid (aliquod) *ali- (elemento invariable) “alguén, algún, algunha, algo” aliquis clamat ... quisque qua que

quidque

quisque, quaeque, quidque (quodque) *-que (elemento invariable) “cada un, cada unha, cada cousa” suum cuique

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 39


☝ Pronome

uterque, utraque, utrumque “un e outro/a, os dous/as dúas” neuter, neutra, neutrum “nin un nin outro/a, ningún dos dous/das dúas” ullus, ulla, ullum “alguén, algún/algunha, algo” nullus, nulla, nullum “ninguén, ningún/ningunha”

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

Exemplos

= uter, utra, utrum (-que invariable)

uterque execitus victoriam cupiebat = uter, utra, utrum (ne + uter)

neuter consul in urbe permansit Xen. sing: -ius / Dat. sing: -i

ulli milites fugerunt = ullus, ulla, ullum (ne + ullus) Só funciona como adxectivo.

Caesar nullum consilium accepit

☞ 40


☝ Pronome

Exemplos

Ac. neminem, dat. nemini

nemo “ninguén”

(xen. nullius, abl. nullo) ne + homo. Só funciona como pronome

nemo aenigma solvit Nom. e Acus. nihil.

nihil “nada”

Xen. e dat. nullius / nulli rei Só funciona como pronome

neuter consul in urbe permansit

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 41


☝ Pronome

Exemplos

Xen. sing: -ius / Dat. sing: -i

alter, altera, alterum “un/unha, o outro/a outra” alius, alia, aliud “un/unha, outro/outra”

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

Secuencias de dous elementos:

alter scelus admittebat, alter negabat Xen. sing: -ius / Dat. sing: -i Secuencias de + de dous elementos:

alii legebant, alii scribebant, alii tacebant

☞ 42


☝ Pronome

solus, sola, solum “só/soa”

Exemplos

Xen. sing: -ius / Dat. sing: -i

sola fides sufficit Xen. sing: -ius / Dat. sing: -i Refírese á totalidade dun elemento

totus, tota, totum “todo/a, enteiro/a”

(≠omnis “cantidade”)

Totae urbes Graecae Quinctium Flaminium acclamaverunt

Omnes urbes Graecae Quinctium Flaminium acclamaverunt

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 43


A negación e os indefinidos

 En latín unha frase con dúas negacións é afirmativa! 

non nemo venit

non nihil scio

Tribunus secum non nullos milites duxit

☜ domingo 1 de noviembre de 2009

☞ 44


Evolución Pronomes-adxectivos indefinidos aliquem

alguén

aliquod

algo

aliquis unus

algún

alterum

outro

nullum

ningún

solum

totum

todo

rem natam nati nec unum nec quem

nada nadie ningún ninguén

domingo 1 de noviembre de 2009

45


Flexión pronominal latina