Issuu on Google+

  Wie  heeft  er  regie  over  de  ruimte?   Woensdag  20  februari  2013,  20.00  –  21.30  uur     Op  20  februari  2013  vond  in  Utrecht  de  PvdA  Netwerk  Ruimte  sessie  ‘Wie  heeft  er  regie  over  de   ruimte?’  plaats.  Tijdens  deze  discussieavond  ging  het  over  wie  er  voor  het  zeggen  heeft  in  de   Ruimtelijke  Ordening.  We  onderzochten  de  zwaktes  in  de  ruimtelijke  sturing  en  formuleerden  een   voorstel  hoe  ruimtelijke  regie  te  beleggen.  Jan  Pronk,  (oud-­‐minister  VROM),  Tjeerd  Talsma   (gedeputeerde  RO  Noord-­‐Holland)  en  Jaap  Kuin  (wethouder  RO  in  Gemeente  Assen)  gingen  in   discussie  met  de  zaal  en  met  elkaar.     Introductie   Victor  Brettschneider  van  het  PvdA  Netwerk  Ruimte  trapte  de  discussie  af.  Hij  stelde  de  vraag  of  in  de   ruimtelijke  sturing  tot  enkele  jaren  terug  niet  in  de  ideale  situatie  zaten  en  of  we  dat  niet  moeten   herstellen.  Daarbij  is  wel  de  vraag  wat  de  stem  van  het  Rijk  is  en  of  gemeenten  en  provincies  wel   voldoende  zijn  toegerust.  Hij  stelde  de  vraag  of  er  een  goede  samenhang  is  tussen  de  verschillende   structuren.  Ten  slotte  stelde  hij  de  vraag  in  hoeverre  de  mogelijke  onkunde  van  gemeentes  in   procedures  debet  is  aan  vertraging  van  de  bouwplannen.     Jan  Pronk   Vervolgens  gaf  Brettschneider  het  woord  aan  de  sprekers.  Jan  Pronk  (oud-­‐minister  VROM)  trapte  af.     Pronk  was  verantwoordelijk  voor  laatste  Nota  Ruimtelijke  Orde  (Vijfde  Nota).  Maar  daar  voorafgaand   vond  al  een  lange  maatschappelijke  discussie  plaats.  Pronk  gaf  aan  van  origine  een  planner   (econoom)  te  zijn.  De  hem  aangeleerde  systematiek  van  economische  planning  heeft  hij  proberen   toe  te  passen  op  VROM.  Dit  heeft  hij  gedaan  door  uit  te  gaan  van  vijf  stappen:  Waarde  (niet  zozeer   economisch,  ook  filosofisch),  Doeleinden,  Instrumenten,  Terugkoppelingsmechanismen  en  ten  slotte   neem  je  beslissingen  over  het  beste  Systeem  waar  binnen  je  doeleinden  kunt  verwezenlijken.  Sturing   komt  nadat  je  over  deze  vragen  hebt  beantwoord.  Sturing  moet  worden  afgeleid  van  beantwoording   vragen  wat,  waarom  en  hoe.  Sturing  buiten  inhoudelijke  discussie  kan  niet.   In  zijn  periode  is  hij  begonnen  met  het  krijgen  van  consensus  over  kwaliteitscriteria.  Er  zijn  toen   zeven  kwaliteitscriteria  geformuleerd  op  het  gebied  van  ruimte.  Daarvan  was  de  bedoeling  dat  ze   zouden  worden  opgenomen  in  wet  (PKB).  Dit  waren  normatieve  uitgangspunten  waar  besluitvorming   aan  kon  worden  getoetst.  Dit  waren  de  volgende  punten:  ruimtelijke  diversiteit,  economische  en   maatschappelijke  functionaliteit,  culturele  diversiteit,  sociale  rechtvaardigheid,  duurzaamheid,   aantrekkelijkheid  en  menselijke  maat.   Daarna  zijn  er  trends  geanalyseerd  die  er  in  de  maatschappij  speelden  en  die  invloed  hadden  op   langere  termijn  (economische,  sociale,  technologische,  demografische,  culturele  en   geografisch/ecologische  trends).  Op  basis  daarvan  werd  een  ruimtebehoefte  bepaald.  Wat  de   behoefte  bepaalt:  wonen,  werken,  recreëren,  water,  mobiliteit,  landbouw  en  natuur.  De   ruimtebehoefte  is  geschat.  Uiteindelijk  ontstond  consensus  over  ruimtebeslag  over  deze  zeven   trends  (was  eigenlijk  vrij  bijzonder).  Er  is  toen  uitgegaan  van  het  scenario  dat  ‘worst  case’  was.  Er  is   gekozen  voor  het  volgen  van  de  trend  die  zich  afgelopen  decennia  had  voorgedaan  en  daarop  voort   borduurt.     Het  was  nu  nodig  om  prioriteiten  te  stellen.  Dat  kan  op  zes  manieren:  negeren,  reduceren,   verplaatsen  (deze  drie  zijn  niet  gedaan),  intensiveren,  combineren  en  transformatie  (deze  wel).  Dit   leidde  tot  belangrijk  thema:  ruimte  maken  en  delen.     Zo  is  gekomen  tot  een  ruimtelijk  beeld  met  als  belangrijkste  prioriteiten:  ruimte  voor  water,  de  keuze   voor  de  Deltametropool,  zes  stedelijke  netwerken  en  de  contouren.     Wat  betreft  het  sturingsmechanisme  had  Pronk  de  volgende  uitgangspunten:  het  Rijk  heeft  tot  taak   om  de  ruimtelijke  visie  te  ontwikkelen  (hard  ingevuld  met  goede  schattingen  en  keuzes).  Provinciale   structuurvisies  zijn  dan  afgeleid  van  Rijksvisie.  Daarbinnen  kunnen  gemeenten  weer  zelf  keuzes   maken  binnen  rode  contouren,  welke  door  provincies  zijn  vastgesteld.  Alle  beslissingen  neem  je  op   het  niveau  dat  je  ze  kunt  nemen,  zonder  dat  er  effecten  zijn  op  ander  gebied  op  dat  niveau.    


De  sturingsvraag  kwam  pas  na  de  inhoud.  Er  is  veel  afgestemd  met  decentrale  overheden.  Het  was   heel  erg  breed  gedragen.  Maar  op  het  laatst  viel  het  kabinet  en  kwam  deze  Nota  er  niet  doorheen.   Toen  kwam  Nota  Ruimte  en  vielen  kwaliteitscriteria  eruit.  Daarna  is  er  eigenlijk  niets  meer  mee   gebeurd.  Pronk  vindt  dat  je  eigenlijk  zou  moeten  verplichten  dat  onderling  afspraken  worden   gemaakt  en  dat  deze  afspraken  binnen  kaders  moeten  plaats  vinden.  Dan  kun  je  heel  veel  overlaten   aan  decentrale  overheden.  Nooit  gekozen  voor  centraal  of  decentraal,  maar  voor  een  evenwicht.   Over  grondpolitiek  kon  Pronk  het  in  het  kabinet  niet  eens  worden.  Hoofdidee  was  landelijke   vereveningsheffing.       Tjeerd  Talsma   Vervolgens  kreeg  Tjeerd  Talsma  (gedeputeerde  Noord-­‐Holland)  het  woord.  Hij  vroeg  zich  na  twee   jaar  gedeputeerde  te  zijn  af  om  we  op  ruimtelijke  ordening  sturen  of  dat  we  worden  gestuurd.  Hij   vroeg  zich  af  of  er  krachten  om  ons  heen  zijn  dat  er  zaken  tot  stand  komen  of  staan  dat  bestuurders   nog  aan  het  roer  staan.   Volgens  hem  is  er  iets  misgegaan  na  Paars  II.  Er  waren  veel  wisselingen  in  het  bestuur,  terwijl   ruimtelijke  ordening  meer  iets  is  van  de  langere  adem.  Je  moet  enige  tijd  aan  koers  vasthouden  en  de   laatste  jaren  is  er  veel  gewisseld.  Voorbeeld  is  Schiphol  in  zee,  dat  was  een  belangrijk  onderwerp,   maar  is  volledig  van  agenda  verdwenen.  Sinds  Paars  II  veel  bijzondere  uitwassen:  men  zit  in  Noord-­‐ Holland  met  een  kantorenoverschot  van  meer  dan  1  miljoen  m2.  Dit  is  een  heel  verkeerde  vorm  van   plannen.     Andere  bijzonderheid  is:  de  woonbehoefte  tot  2040  is  300.000  woningen.  Dat  is  met  name  in   Noordvleugel  Randstad.  Daar  hadden  we  al  veel  eerder  op  moeten  inspelen,  nu  lopen  we  achter   feiten  aan.  Dit  tekort  zal  oplopen  tot  woningnood  in  jaren  ’20  en  ’30  als  we  er  nu  niet  meer  aan  gaan   doen.   Als  gedeputeerde  heeft  Talsma  te  maken  met  SVIR:  het  primaat  ligt  nu  met  name  bij  de  provincie.  Is   in  principe  niet  slecht.  Provincie  is  op  zich  een  gremium  waar  ruimtelijke  ordening  goed  belegd  is.   Echter,  er  zitten  beperkingen  aan.  Bij  gemeenten  is  er  ook  een  aparte  ruimtelijke  ordening-­‐ bevoegdheid.  Eigenlijk  bestaan  rode  en  groene  contouren  nog  (binnen  en  buiten  BBG).  In  Noord-­‐ Holland  is  er  een  structuurvisie  en  daar  wordt  binnen  en  buiten  BBG  vastgelegd.  Dat  geeft  houvast.   Het  is  echter  een  constante  strijd  met  gemeenten.   Rijk  wil  ook  nog  zelf  belangen  in  handen  houden:  als  Schiphol  gaat  uitbreiden,  mag  Noord-­‐Holland   dat  niet  tegenhouden.  Je  hebt  SMASH  en  RRAAM,  waarin  Rijksoverheid  haar  belangen  veilig  stelt.   Maar  dan  zie  je  hetzelfde  als  bij  Paars  II:  we  waren  goed  bezig,  kabinet  valt  en  nu  weer  een  andere   koers.     Gemeenten  hebben  grote  stukken  grond  om  BBG  heen  gekocht  voor  huizen  e.d.,  maar  toen  sloeg   crisis  toe.  Talsma  komt  als  provincie  voor  groen  op.  Die  discussie  is  verscherpt  door  Spoedwet  WRO   (thans  WRO).  Gemeenten  kregen  hierin  meer  zeggenschap,  ook  buiten  BBG.  Provincies  kunnen   zienswijze  indienen  of  reactieve  aanwijzing.     Omgevingswet  gaat  nog  verder:  daar  moeten  we  ons  als  PvdA  druk  om  maken.  Omgevingswet  geeft   het  helemaal  vrij,  dan  wordt  het  als  provincie  wel  heel  moeilijk  om  te  sturen.  Provincies  (IPO)  is  hier   heel  erg  op  tegen,  want  reactieve  aanwijzing  moet  echt  blijven.  Talsma  vraagt  zich  sterk  af  of  dit   blijft.  Daar  moeten  we  ons  als  PvdA  hard  voor  maken.  Omgevingswet  is  erg  liberaal.     Talsma  zou  graag  meer  contact  met  Tweede  Kamerleden  willen  hebben  om  Omgevingswet  goed   tegemoet  te  treden.       Jaap  Kuin   Ten  slotte  kreeg  Jaap  Kuin  (wethouder  Assen)  het  woord.  Hij  gaf  aan  dat  Assen  op  zich  economisch   niet  kan  bestaan.  In  Noord-­‐Nederland  is  Groningen  economische  motor  en  daar  moet  Assen  van   meeprofiteren.   Kuin  verbaast  zich  om  de  macht  van  de  ambtelijke  organisaties;  het  ging  er  voorheen  in  Assen  niet   om  waar  je  het  beste  kon  bouwen,  maar  waar  je  het  meeste  geld  aan  kon  verdienen.  Kuin  wilde  75%   binnen  bouwen.  Dat  was  voorheen  25%.  Zo  niet,  dan  werd  gebouwd  voor  verpaupering.  Geld  bleek  


echter  de  drijvende  factor.  Focus  lag  op  bouwen,  bouwen,  bouwen.  Iedere  gemeente  wilde  eigen   bedrijventerreintje.  Ruimtelijke  ordening  werd  er  ondergeschikt  aan  gemaakt.   Assen  had  een  traditionele  fout  gemaakt:  bij  een  VINEX  wijk  hadden  ze  nog  geen  3%  sociale   huurwoningen.  Hij  zag  dat  ze  daarmee  hun  bestaande  stad  leegzogen  en  in  oudere  stadwijken  de   huizen  verpauperden.  Assen  groef  haar  eigen  sociale  graf.  Ze  maakten  een  wit  ghetto.     In  2008,  2009  kwam  de  omslag.  Assen  is  gestopt  met  plannen  voor  nieuwe  woonwijk.  Ze  hebben   toch  een  structuurvisie  gemaakt,  hoefde  niet  meer,  maar  Assen  wilde  het  graaf  graag.  Men  wilde   binnen  bestaande  stad  bouwen:  revitaliseren.  Bestaande  lege  plekken  ombouwen.  Kost  veel  geld,   maar  kon  wel.  Assen  zag  alleen  meteen  de  rol  van  de  provincie;  die  stond  niet  aan  hun  zijde.  Met   nieuwe  wetgeving  kwam  de  stad  vlot  vooruit.  Provincie  was  tegen,  maar  Assen  heeft  toen  een   Structuurvisie  Plus  gemaakt,  viel  onder  artikel  7  van  Crisis-­‐  en  Herstelwet.  Mensen  mochten  wel   zienswijze  geven,  maar  konden  niet  dwars  liggen.  Dat  was  een  zegening.     De  stad  zag  dat  provincies  Groningen  en  Drenthe  niet  konden  samenwerken,  maar  als  gemeenten   Assen  en  Groningen  juist  wel.  Manco  in  nieuwe  wetgeving  is  dat  gemeenten  geen  structuurvisie   meer  hoeven  maken.  Heb  je  provincies  niet  voor  nodig;  kan  ook  via  een  regiovisie.   De  Crisis-­‐  en  Herstelwet  is  een  verschrikkelijke  wet,  maar  was  in  het  geval  van  Assen  prettig.  Regel   aan  de  voorkant  dat  overheidspartijen  elkaar  vinden  en  geef  daarna  burgers  mogelijkheden  om  te   participeren.  En  Kuin  roept  op  om  ook  de  stedenbouwkundige  kwaliteit  niet  uit  het  oog  verliezen.     Ruimtelijk  sturende  component  mag  je  volgens  Kuin  niet  verbinden  aan  geld.  We  moeten  afspreken   van  wie  de  grond  is  in  Nederland.  Het  mag  niet  zo  zijn  dat  grote  ontwikkelaars  het  bepalen.  In  de   nieuwe  wet  moet  het  echt  anders  dat  bijvoorbeeld  projectontwikkelaars  steeds  planschade  te  eisen.     Gemeentes  zijn  heel  goed  in  staat  om  aan  het  stuur  te  zitten,  mits  ze  een  structuurvisie  maken.  We   moeten  ons  ook  niet  altijd  laten  leiden  door  geld.  Als  we  terug  willen  naar  echte  ruimtelijke  sturing,   moeten  we  dat  grondpolitiek  oplossen.     Wat  getoetst  zou  moeten  worden  is  of  gemeentelijke  structuurvisies  elkaar  benaderen.  Dat  kan  het   Rijk  toetsen.  Er  moet  altijd  een  controlerend  orgaan  zijn.  Provincies  hebben  hun  langste  tijd  gehad.       Visiestuk   Tijdens  de  afrondende  discussie  met  de  zaal  wordt  geconcludeerd  dat  er  nu  vanuit  de  PvdA  echt  iets   moet  worden  gedaan  als  het  gaat  om  een  visie  over  de  Omgevingswet.  De  vraag  hierbij  is  hoe  je   sturingsinstrumenten  kunt  maken.  Er  wordt  afgesproken  dat  het  Netwerk  met  een  visiestuk  komt,   dat  aan  de  woordvoerders  van  de  Tweede  Kamerfractie  wordt  aangeboden.  Het  bestuur  neemt   hiervoor  de  coördinatie  op  zich.        


Verslag bijeenkomst Sturing