Issuu on Google+

Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Îðøèë Ìîíãîë óëñ 1990 îíîîñ өìíө òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñàãòàé, òºðèéí õàòóó äýã æóðàì íî¸ðîõñîí õààëòòàé íèéãýìòýé óëñ îðîí áàéñàí. Õàðèí 1990 îíîîñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí òîãòîëöîîíä øèëæñíýýð õóâèéí õýâøèëä òóëãóóðëàñàí ÷өëөөò ýäèéí çàñàã áүðýëäýí òîãòîæ ýõýëñýí. Øèëæèëòèéí ýõíèé æèëүүäýä áèçíåñèéí өðëөäөөí áàãà, үð àøèã өíäөð áàéñàí íü àæ àõóéí íýãæүүäýä үð өãөөæèéã íýìýãäүүëýõ, õөðөíãө ýõ үүñâýðèéã îíîâ÷òîé óäèðäàõ ãýõ ìýò ñóäàëãàà õèéõ õýðýãöýý øààðäëàãà òөäèéëөí à÷ õîëáîãäîëòîé áèø áàéñàí. Ãýâ÷ ýíý áàéäàë óäààí үðãýëæëýõãүé íü өíөөäðèéí çàõ çýýëèéí íөõöөë áàéäàë, áèçíåñèéí

îð÷èí

íөõöөëөөñ

òîäîðõîé

õàðàãäàæ

áàéíà.

Äýýð

äóðüäñàí

øèëæèëòèéí ãýæ íýðëýãäýýä áàéãàà ýõíèé æèëүүäýä õàðüöàíãóé ýíåðöýýðýý ÿâæ áàéñàí áèçíåñ өíөөäөð óëñ îðîí äîòîîääîî òөäèéãүé óëàì áүð ãëîáàë÷ëàãäàæ áàéãàà îëîí óëñûí çàõ çýýëèéí îð÷èíä õү÷òýé өðñөëäөөíòýé íүүð òóëãàð÷ áàéíà. Ýíý íü áèçíåñ ýðõëýã÷äèéã îíîëûí үíäýñëýëòýé ýäèéí çàñàã, ñàíõүүãèéí àðãà àðãà÷ëàëûã àøèãëàí óðò óäààí õóãàöààíä áèçíåñèéã үð àøèãòàé ýðõëýí ÿâóóëàõ çàéëøãүé ýðýëò õýðýãöýýã үүñãýæ áàéíà.Ýíý íөõöөëä áàéäàëä õөðөíãө, ýõ үүñâýðèéí îíîâ÷òîé õàðüöààã áèé áîëãîõ òýð äóíäàà áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàõ íü áàéãóóëëàãûí үð àøãèéã íýìýãäүүëýõ òýð÷ëýí óëñ îðíû ýäèéí çàñàã òîãòâîðãүé өíөөãèéí íөõöөë áàéäàëä íөөöèéí óäèðäàõ öàã үåý îëñîí ñýäýâ ãýæ үçýæ áàéíà. Ñóäàëãààíû çîðèëãî: Áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí çàãâàð, ñèñòåìүүäèéã

íýâòðүүëýõ

íýâòðүүëñíýýð “Ìîíñүү” ÕÕÊ íөөöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàæ үð àøèãò àæèëëàãààã íýìýãäүүëýõ, өðòөã çàðäëûã áóóðóóëàõ үéëäâýðëýëèéí õýâèéí үéë àæèëëàãààã õàíãàõ, íөөöèéí õîìñäîëîîñ үүñýõ àëäàãäëûí áàãàñãàõ.

1


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ñóäàëãààíû ñóäëàõ ç¿éë: Áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéí óäèðäëàãûí àðãà àðãà÷ëàë, çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàð, ÿã öàãò ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåìүүäèéã ñóäëàæ íýâòðүүëýõ “Ìîíñ¿¿”ÕÕÊ-èé ÒÝÌ-ã íººöөä òîõèðîõ çàãâàð ñèñòåìèéã ñîíãîõ. Ñóäàëãààíû àæëûí õàìðàõ õүðýý, îáüåêò: Ñóäàëãààíû àæëûí õүðýýíä “Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé ýðãýëòèéí õөðөíãèéí ãîë áүðýëäýõүүí õýñýã áîëîõ áàðàà ìàòåðèàë òýð äóíäàà òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã òóñãààðëàí ñîíãîñîí. Ñóäàëãààíû òààìàãëàë: Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí îíîâ÷òîé õýìæýýã íººö òóñ á¿ðýýð, çàõèàëãûí òîî, çàéëøã¿é íººöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîí íººö íýã á¿ð äýýð áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäàõ çàãâàð ñèñòåìèéã ñîíãîæ

áàéãóóëëàãûí ¿ð àøèãò

àæèëëàãààã íýìýãä¿¿ëýõ Ñóäàëãààíû àðãà ç¿é: Ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãààíä өðãөí õýðýãëýãäýã ýäèéí çàñàã ìàòåìàòèê, ñòàòèñòèêèéí àðãà, àæèãëàëò, òóðøèëò, àíàëèç ñèíòåçèéí àðãà èíäóêö, äåäóêöèéí àðãà, ñàíõүүãèéí øèíæèëãýýíèé àðãóóä áîëîí áàðàà ìàòåðèàë íөөöèéí óäèðäëàãàä ãîë õýðýãëýõ  Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé òîî õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàð  ßã öàãò íü ñèñòåì  ÀÂÑ ñèñòåìèéã ãîëëîí àâ÷ ñóäàëãàà øèíæèëãýýã õèéñýí

2


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ñóäàëãààíû àæëûí øèíýëýã òàë: Áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéí óäèðäëàãûí ñóäàëãààã óðüä өìíө õóäàëäàà үéëäâýðëýë áàéãóóëëàãàä õèéãäýæ áàéñàí òýð äîòðîî ñүү, ñүүí áүòýýãäýõүүí ñàëáàðûí õóâüä äîòîîä ãàäààäûí çàõ çýýëèéí ñүүíèé үíý íèéëүүëýëòéèí òàëààð ñóäàëãàà õèéãäýæ áàéñàí õýäèé÷ ñүү, ñүүí áүòýýãäýõүүíèé ñàëáàðûí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí íөөöèéí òàëààð ñóäàëãàà øèíæèëãýý õèéãäýæ áàéãààãүé íü ýíý ñýäâèéí øèíýëýã òàë þì. Ñóäëàãäñàí áàéäàë: Áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäëûã á¿ðòãýëèéí òàëààð ñóäëàà÷äûí õýâë¿¿ëýí ãàðãàñàí á¿òýýë, ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæèë, ñóäàëãààíû àæëóóä íèëýýäã¿é ñóäàëæ áè÷ñýí áàéäàã. Òóõàéëáàë Ñ. ªëçèéáàò “Óäèðäëàãûí áүðòãýë”, Á. Á¿æèíëõàì “ Ñàíõүүãèéí óäèðäëàãà”, Àñðà Õàììåð “Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ áүðòãýë” íàðûí á¿òýýë¿¿äûã äóðäàæ áîëîõ áà ýäãýýðýýñ ãàäíà äýýðõ àðãà, øèíæèëãýýã àøèãëàí òîäîðõîé íýã áàéãóóëëàãûí áàðàà ìàòåðèàë óäèðäëàãûí òàëààð õèéñýí ìàãèñòðûí àæëóóä õèéãäñýýð áàéíà. Òóõàéëáàë 2010 îíû Áàðàà ìàòåðèëûí óäèðäëàãû áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàðèì àñóóäàë ñýäýâò ìàãèñòðûí àæëûã õàìãààëñàí áàéíà.

3


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝÃ: ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÍªªÖÈÉÍ ÓÄÈÐÄÀÕ ÇÀÃÂÀÐ, ÑÈÑÒÅ̯¯Ä 1.1 ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÍªªÖ, Ò¯¯ÍÒÝÉ ÕÎËÁÎÃÄÎÍ ÃÀÐÀÕ ÇÀÐÄÀË Ýðãýëòèéí õºðºíãèéí òîìîîõîí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã íü áàðàà ìàòåðèàëûí íººö

áàéäàã.

ÑÒÎÓÑ

áàðàà

ìàòåðèàë

ãýæ

äàðààõ

õөðөíãèéã

õýëíý:

Áèçíåñèéí åðäèéí үéë àæèëëàãààíû ÿâöàä áîðëóóëàõ çîðèëãîîð ýçýìøèæ áàéãàà Áîðëóóëàõ çîðèëãîîð үéëäâýðëýæ áàéãàà үéëäâýðëýëèéí äàìæëàãàä áàéãàà ¯éëäâýðëýëèéí äàìæïàãà ýñâýë үéë÷èëãýý үçүүëýõýä àøèãëàõààð ìàòåðèàë ýñâýë õàíãàìæèéí çүéëñ õýëáýðýýð áàéãàà.

1.1.1 Áàðàà ìàòåðèàëûí íººö: Ýðãýëòèéí õºðºíãèéí òîìîîõîí õýñýã íü áàðàà ìàòåðèàëûí íººö áàéäàã. Ýíý áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí õóâüä ýðãýëòèéí õºðºíãèéí îéðîëöîîãîîð 40%, íèéò õºðºíãèéí 20% îð÷èí õóâèéã ýçýëäýã. Áàðàà ìàòåðèàëûí õºäºë㺺í íü òàòàí àâàëò, ¿éëäâýðëýë , áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í áîðëóóëàëò ãýñýí óðñãàëòàé. Ýõíèé õî¸ð õºäºë㺺íä áîðëóóëàëòûí ºñºëò áóóðàëòàíä õÿíàëò òàâüæ áîëîõ áºãººä áîðëóóëàëòûí õýìæýý ºñºõºä òàòàí àâàëò ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý äàãààä ºñíº. Òóõàéí áèçíåñèéí ýðýëò èõýýð ºñºõºä ýíý ýðýëòèéã õàíãàõ õ¿ðòýë ¿éëäâýðëýë, áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí õýìæýý ºñäºã. Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã áèåò çүéëýýð    

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í Õàíãàìæèéí ç¿éëñ

Áàðàà ìàòåðèàëûã íөөöèéã õýðýãñëýýð  Õýðýãöýýíèé  Çîõèîí áàéãóóëàëòûí Áàéãóóëëàãûí íººöèéã óäèðäëàãûã õýðýãñëýýð 4


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

   

2011

ͺºöèéí ¿¿ðýã ͺºöèéã ¿ð àøèãòàé óäèðäàõàä øààðäëàãóóä ͺºöèéí õÿíàëòûí çîðèëò Çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà, çàõèàëãûí òîî õýìæýýã òîäîðõîéëîõ àðãóóäûã çîõèöóóëàõ áîëîìæòîé áîëíî.

Õýðýãöýýò íººö

Íèéò íººö

Ìàòåðèàëûí íººö

Íèéò íººöèéí åðºíõèé öîãö á¿ðäýë

Èë¿¿äýë Ñàíõ¿¿ãèéí íººö

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë

Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í Èë¿¿äýë íººö Ñàíõ¿¿ãèéí íººö

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë íü áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷ýýñ òàòàí àâ÷èðñàí, õàðààõàí ¿éëäâýðëýëèéí

¿éë

àæèëëàãààíä

îðîëöîîã¿é

àãóóëàõàä

áàéãàà

áàðàà

ìàòåðèàëûí íººö þì. Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëä ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîæ ýõýëñýí, øàò äàìæëàãûã á¿ðýí äàìæèæ äóóñààã¿é áàéãàà õèéö õýñã¿¿ä, õàãàñ , áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä õàìààðíà. Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í íü ¿éëäâýðëýëèéí øàò äàìæëàãûã á¿ðýí äàìæèæ äóóññàí õýðýãëýã÷äýä î÷èõîä áýëýí áîëñîí, ãýõäýý õàðààõàí áîðëóóëàëò õèéãäýýã¿é àãóóëàõàä áàéãàà áàðàà ìàòåðèàëûã õýëíý. Óäèðäëàãûí áàéð ñóóðèíààñ àâ÷ ¿çâýë áàðàà ìàòåðèàë íü ìàø ÷óõàë õºðºíãèéí ç¿éëñýýñ á¿ðääýã. Õóäàëäàí àâàã÷äûí çàõèàëñàí òîî õýìæýý, ÷àíàð, çàãâàðò òîõèðñîí áàðàà áýëýí áàéõã¿é òîõèîëäîëä áîðëóóëàëò áîëîí õóäàëäàí àâàã÷äàà

àëäàõ

ýçýìøíýñýýñ

ýðñäýë

¿¿äýõ

õ¿ëýýíý.

̺í

èõ

õýìæýýíèé

ñàíõ¿¿ãèéí çàðäëûã õÿçãààðëàõòàé

áàðàà

ìàòåðèàë

õîëáîãäîí áàðàà

ìàòåðèàëûí òîî õýìæýý íàðèéí õÿíàëò òàâèõ ÿâäàë áèçíåñèéí àæèëëàãààíä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé áîëæ áàéíà. Áàðàà ìàòåðèàëûã íýãýí òºðëèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çâýë áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã äîòîð íü 5


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

 Õýðýãöýýíèé  Çîõèîí áàéãóóëàëòûí ãýæ àíãèëæ áîëíî. Õýðýãöýýíèé

íººöºä

¿éëäâýðëýëèéí

õýâèéí

¿éë

àæèëëàãààíû

ÿâöàä

øààðäàãäàæ áàéãàà íººöèéã îðóóëàí òîîöíî. Çîõèîí áàéãóóëàëòûí íөөöөä ¿ð àøèãòàé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõûí òóëä øààðäëàãàòàé õýìæýýíèé èë¿¿ õýìæýýãýýð íººöºëæ áàéãàà õýñãèéã îðóóëàí òîîöîæ áîëíî1. Òóõàéëáàë, ò¿¿õèé ýä áýëòãýí íèéë¿¿ëýëòýýñ õýò õàìààðàëòàé áàéõã¿éí òóëä þì óó, ýñâýë ò¿¿õèé ýäèéí ¿íý ºñºõ õàíäëàãàòàé áàéãàà ¿åä, ýñâýë ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí îëäîö ìóó áàéãàà òîõèîëäîëä èðýýä¿éä ãàð÷ áîëîõ õ¿íäðýë õîìñäîëîîñ çàéëñõèéõ çîðèëãîîð ºíººäºð ¿éëäâýðëýëä øààðäëàãàòàé áàéãàà õýìæýýíýýñ èë¿¿ èõ õýìæýýãýýð íººöëºõ õýðýãöýý ãàðäàã. ̺í õóäàëäàí àâàã÷äûí ýðýëò õýðýãöýýíèé áàéäëààñ øàëòãààëààä ¿éëäâýðëýëèéí õýâèéí ÿâöààñ ãàð÷ áàéãàà áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íººöººñ èë¿¿ õýìæýýãýýð áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã àãóóëàõàä íººöëºõ øààðäëàãà òóëãàðäàã. Õýðýâ õóäàëäàí àâàã÷äûí õ¿ññýí ¿åä áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õàíãàëòòàé õýìæýýãýýð áàéõã¿é áàéâàë ýíý öààøèä á¿òýýãäýõ¿¿íèéé áîðëóóëàëòàíä ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëæ áîëîõ òàëòàé. Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë õóäàëäàí àâñàíààð, áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õàäãàëæ áàéñíààñ áýëýí ìºí㺠ýðãýëòýíä îðîõûí ñààòóóëäàã. Áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýý áà ò¿¿íèé çàðäàë íü øóóä õàìààðàëòàé áàéäàã. Ýíäýýñ áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí óäèðäëàãûí ãîë àñóóäëóóä áóþó  Ò¿¿õèé ýä ìàòåðàèë, äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë, áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íººöèéí ò¿âøèí ÿìàð áàéâàë çîõèõ âý?  ͺºöèéã õýðõýí ¿ð àøèãòàé çîõèîí áàéãóóëàõ âý? ãýñýí àñóóëòóóä ãàð÷ èðäýã. Ýäãýýðýýñ ¿íäýñëýýä áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí óäèðäëàãà áà õÿíàëòûí àñóóäëóóä ãàð÷ èðäýã. ͺºöèéí ò¿âøèíã òîãòîîõòîé õîëáîîòîéãîîð “Çàõèàëãûí çîõèñòîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàð”, “ßã öàãò íü ñèñòåì” çýðýã çàãâàðóóä ìºí ò¿¿í÷ëýí íººöèéí õÿíàëòòàé õîëáîîòîéãîîð “ÀÂÑ ñèñòåì” çàãâàð áàéäàã

1

“Ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà” Á. Á¿æèíëõàì 2004 îí õóóäàñ-440

6


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ìàòåðèàëûí òºëºâëºëò íü õóäàëäàí àâàõ òîî õýìæýý áîëîí õóãàöààíààñ ãýñýí õî¸ð ¿íäñýí õ¿÷èí ç¿éëýýñ õàìààðíà. Õýäèé õýðèéí áàðàà ìàòåðèàëûã õýçýý õóäàëäàí àâàõ íü áàðàà ìàòåðèàëûã ýçýìøèõòýé õîëáîãäñîí íýìýãäýë çàðäàë áîëîí áàðàà ìàòåðèàëûã çàõèàëæ î��æ àâàõòàé õîëáîãäñîí íýìýãäýë çàðäàë ãýñýí õî¸ð òºðëèéí ýåðýã òýñðýã çàðäàëòàé õîëáîîòîé. Áàðàà ìàòåðèàë, äàíñíû àâëàãà íü õîîðîíäîî íÿãò óÿëäàà õîëáîîòîé, áàðàà ìàòåðèàëûã õóäàëäàæ áîðëóóëñíààð äàíñíû àâëàãà ¿¿ñíý. Äàíñíû àâëàãà îðæ èðýõýä áýëýí ìºí㺠áèè áîëæ çýýëýýð áîðëóóëàëò õèéõýä, çýýëèéí íºõöºë ñòàíäàðò òîãòîîõîä áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã õàðãàëçàæ ¿çýõ õýðýãòýé. Áàðàà ìàòåðèàë ÷èãýýð õàäãàëæ áàéõ óó, ýñâýë çýýëýýð áîðëóóëàõ óó ãýäãèéã øèéäýõäýý þóã àíõààð÷ ¿çâýë çîõèñòîé þó ãýýä á¿ãäèéã òîîöîõ õýðýãòýé. Áàðàà ìàòåðèàëûã íººöºëæ áàéñàí ÷, çýýëèéí áîðëóóëàëò õèéñýí ÷ òîäîðõîé õóãàöààíä áýëýí ìºí㺠îðæ èðýõã¿é ñààòàõ áîëíî. Àëäàãäñàí áîëîìæèéí çàðäàë ºñíº. Áàðàà ìàòåðèàëûã õàäãàëàõòàé õîëáîãäîæ ãàðàõ çàðäàë íü çýýëèéí áîðëóóëàëòòàé õîëáîãäîí ãàðàõ á¿õ çàðäëààñèõ áàéâàë á¿òýýãäýõ¿¿íèéã çýýëýýð çºâ áîðëóóëàõ íü çºâ øèéäâýð áîëíî. Ãýâ÷ èõýíõäýý áàðàà ìàòåðèàëûí õàäãàëàëòûí çàðäàë íü õºðºí㺠îðóóëàëò õèéñýí ýõ ¿¿ñâýðèéí øààðäëàãàòàé ºãººæººñ ãàäíà õàäãàëàëòûí , äààòãàëûí, õýâèéí õîðîãäëûí, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäëóóäàñ á¿ðääýã ó÷èð äàíñíû àâëàãûí àëäàãäñàí áîëîìæèéí çàðäëààñ ºíäºð áàéäàã. Õýðýãöýýíèé ºñºëò áîëîí çàõèàëãûí õ¿ðãýæ ºãºõ ººð÷ëºëòººñ áèé áîëæ áóé áîðëóóëàëòûí àëäàãäàëä îðîõã¿éí òóëä êîìïàíèóä àþóëã¿é íü íººöòýé áàéõ ¸ñòîé 2 ¯éëäâýðò áàðàà ìàòåðèàëûã íººöëºõ õýä õýäýí øààðäëàãà ãàð÷ èðäýã áºãººä ¿¿íèéã òîãòîîõûí òóëä äàðààõü øààðäëàãà áèè áîëäîã.  ¯éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã òàñðàëòã¿é æèãä ÿâóóëàõ øààðäëàãàòàé  Ýðýëòèéí ººð÷ëºëòººñ õàìààðàõ  ͺºöèéã èõ õýìæýýãýýð àâàõàä ¿íèéí õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëäýã  ¯íèéí ºñºëòººñçàéëñõèéõ 2

“Ñàíõ¿¿ãèéí ìåíåæìåíò” Ñ. Áààòàð õóóäàñ 114

7


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

 ¯éëäâýðò øààðäëàãàòàé ò¿¿õéè ýäèéí îëäîö õîâîðòîé òîõèîëäîëä íººöëºõ øààðäëàãàòàé

Ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí òîãòîîãäñîí àæèë ¿¿ðýã

Òºðºë Õóäàëäàí àâàëò

Îíîãäñîí àæèë ¿¿ðýã Íèéë¿¿ëýã÷äèéã ñîíãîõ Õóäàëäàí àâàëòûã ÷ºëººòýé õèéõ àñóóäàë Äîòîîäûí òýýâýðëýëò

¯éëäâýðëýë

Õóâèàðëàëòûí ñèñòåìèéã áîëîâñðóóëàõ Õ¿ëýýí àâàõ ¯éëäâýðëýëèéí íººöèéã õàäãàëàõ Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé àãóóëàõ

¯éëäâýðèéí õÿíàëò

Çàõèàëãûí õóãàöààíä íü íèéë¿¿ëýëòèéã òîãòîîõ Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õÿíàëò ¯éëäâýðèéí ìàñòåð òºëºâëºãºº Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí õÿíàëò

Ò¿ãýýëò, õàíãàìæ Ò¿ãýýëòèéí òºâ äýýðõ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õÿíàëò Ãàäàãøàà ãàðàõ ò¿ãýýëò Ìàðêåòèíã

Òàìààãëàë äýâø¿¿ëýõ Èðæ áàéãàà õýðýãëýã÷äèéí çàõèàëãûí ¿éë àæèëëàãàà

Ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí òºðëèéã äîòîð íü õóäàëäàí àâàëò, ¿éëäâýðëýë, õÿíàëòûí ¿éëäâýðëýë, ò¿ãýýëò õàíãàìæ, ìàðêåòèíã ãý òàâ õóâààæ ¿çýæ áîëíî.

8


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òýö

Ñåãìåíò÷èëñýí á¿òýö

Íýãäñýí á¿òýö

Õîñîëñîí á¿òýö

• • •

Õóäàëäàí àâàëò ¯éëäâýðèéí õÿíàëò Ò¿ãýýëò áóþó õóâààðèëàëò

1.1.2 ͺºöèéí ¿ð àøãèéí óäèðäëàãà Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã ¿ð àøèãòàé óäèðäàõàä õî¸ð ç¿éëèéã àíõààðàõ õýðýãòýé 1. ͺºöºä áàéãàà ç¿éëñèéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã òîãòîîõ 2. Õýçýý õè÷íýýíèéã çàõèàëàõ âý ãýäãèéã øèéäâýðëýõèéí òóëä  Ãàð äýýð áàéãàà áîëîí çàõèàëãûí íººö õîîðîíäûí õàðüöààã õàäãàëàõ ñèñòåì  Óðüä÷èëàí òîîöñíîîñ çºðæ áîëçîøã¿é àëäààã èëð¿¿ëæ ÷àäàõóéöààð ýðãýëòèéã íàéäâàðòàé óðüä÷èëàí òîãòîîõ  Õóãàöààíû ººð÷ëºëòèéã óäèðäàõ  ͺºöèéã òºð뺺ð íü àíãèëàõ ñèñòåìòýé áàéõ ͺºöèéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåì 1. ¯å÷èëñýí ñèñòåì  Òîäîðõîé ¿åèéí òóðø òîîëëîãî õèéõ  Òýýâýðëýëòýíä õýìíýëò ãàðãàõ  Òàñàëäàõààñ ñýðãèéëýõ  Õÿíàëò øàëãàëòààð çàõèàëãûí òîîã òîäîðõîéëæ áàéõ 9


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

2. ¯ðãýëæèëñýí ñèñòåì  ͺºöèéí ìýäýýëëýýð õàíãàõ  ͺºöèéã áàãà ò¿âøèíä õ¿ðýõýýñ ºìíº òîãòìîë çàõèàëãà õèéõ  Òîãòìîë çàõèàëãààð çàõèàëãûí õýìíýëòèéã òîäîðõîéëæ, äàíñíû àðãààð õÿíàõ áîëîìæòîé  Äàíñíû àðãààð íººöºä òîîëëîãî õèéõ Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý ãýäýã æèëèéí áàðàà ìàòåðèàëûí çàðäëûã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ çîðèëãîîð òîäîðõîéëîí òîãòîîñîí íýã öàã õóãàöààíä çàõèàëàõ ¸ñòîé áàðàà ìàòåðèàëûí òîî õýìæýý þì. Õýðâýý êîìïàíè èõ õýìæýýíèé áàðàà ìàòåðèàë õóäàëäàí àâáàë ¿¿íä îðóóëàõ õºðºí㺠îðóóëàëò íü èõ õýìæýýòýé áàéõ òóë ò¿¿íèé ýçýìøëèéí íýìýãäýë çàðäàë íü ºíäºð áàéíà. Õýðâýý áàðàà ìàòåðèàëàà áàãà õýìæýýãýýð õóäàëäàí àâ÷ íººöºëâºë îëîí óäààãèéí çàõèàëãààñ áîëæ çàõèàëãûí çàðäàë èõñýíý. Èéìýýñ òîäîðõîé õóãàöààíû çàõèàëàõ õýìæýý íü íýãä, áàðàà ìàòåðèàëûí ýçýìøëéèí íýìýãäýë çàðäàë, õî¸ðò áàðàà ìàòåðèàëûã îëæ áýëòãýõ çàõèàëãûí çàðäàë ãýñýí õî¸ð õ¿÷èí ç¿éëèéí òýíöâýðýýð òîäîðõîéëäîíî. 3 Ýäãýýð õ¿÷èí ç¿éëèéã òýíö¿¿ëýõèéí òóëä áàðàà ìàòåðèàëä îðóóëàõ õºðºí㺠ðóóëàëòûã áàãà áàéëãàõ îð÷èí ¿åèéí îëîëò áîëîí ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë ÿâöûí èë¿¿ ¿ð ä¿íä õ¿ðýõòýé õîëáîãäñîí àøèãò àíõààðëàà á¿ðýí õàíäóóëàõ õýðýãòýé.

1.1.3 Áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöòýé õîëáîîòîé çàðäàë Íýã óäààãèéí çàõèàëãàä îðîõ áàðàà ìàòåðèàëûí õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýýã ýíý çàãâàðûã àøèãëàí òîãòîîíî. Çîõèñòîé òîî õýìæýýã òîãòîîõûí òóëä ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çàðäëóóäûã òîãòîîõ õýðýãòýé áîëíî.  Çàõèàëãûí çàðäàë  Õàäãàëàëòûí çàðäàë

3

“Удирдлагын бүртгэл” С. Өлзийбат хуудас 153

10


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

 Õàíãàëòòàé áàðàà ìàòåðèàë ýçýìøýýã¿éí çàðäàë áóþó àëäàãäàë: Çàõèàëãûí çàðäàë: Á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàõèàëãàòàé õîëáîîòîé ãàðàõ á¿õ çàðäàë, áðîêåð äèëåð, çóóë÷ëàëûí çàðäàë, áè÷èã áàðèìòûí çàðäàë, ¿éë÷èëãýýíèé øèìòãýë õºëñ, òýýâðèéí ãýõ ìýò÷èëýí òàòàí àâàëòûí çàðäëóóä îðíî. Ýíý çàðäëûã íýã óäààãèéí, ýñâýë íýã òºãðºãèéí çàõèàëãàä íîîãäîõ áàéäëààð òîîöíî. Õàäãàëàëòûí

çàðäàë:

Òîäîðõîé

õóãàöààíä

áàðàà

ìàòåðèàëûã

õàäãàëæ

õàìãààëàõ, àãóóëàõ äààòãàë, çàñâàðûí çàðäàë, àëäàãäñàí áîëîìæèéí çàðäàë, ìºí ñàíõ¿¿ãèéí çàðäëóóä îðíî. Õàíãàëòòàé áàðàà ìàòåðèàë ýçýìøýýã¿éí çàðäàë áóþó àëäàãäàë: Ýíý íü õýðýãëýã÷èéí õýðýãöýýã õàíãàõ õàíãàëòòàé õýìæýýíèé áàðàà ìàòåðèàëûí íººöòýé áàéæ ÷àäàõã¿éãýýñ ãàðàõ çàðäàë, àëäàãäëààñ á¿ðäýíý. Èéì çàðäàëä õýðýãëýã÷èéí áóðóóãààñ ¿¿ññýí àëäàãäàë, óðüä÷èëàí òîîöñîí òîî õýìæýýíèé õºíãºëºëò, ¿éëäâýðëýë òàñàëäàõààñ õ¿ëýýñýí àëäàãäàë, ¿éëäâýðëýëèéí ¿ð àøèãã¿é õóãàöààíû çàðäàë, íýìýãäñýí òýýâðèéí çàðäàë çýðãèéã îðóóëíà. 4 Áàðàà

ìàòåðèàëûí

õàäãàëàëòûí

çàðäëûí

õ¿÷èí

ç¿éëñèéã

áàðàà

ìàòåðèàëä îðóóëàõ äóíäàæ õºðºí㺠îðóóëàëòûí õóâèàð èëýðõèéëýí òºëºâëºæ òîîöíî. Ýäãýýð çàðäëûí õ¿÷èí ç¿éëñ íü áàðàà ìàòåðèàëûí ò¿âøèíòýé õàìààðàëòàéãàà𠺺ð÷ëºãääºã. Æèøýýëáýë. Áàðàà ìàòåðèàëûã àãóóëàõàä õàäãàëàõ íºõöºëä ýäãýýð çàðäëûí õ¿÷èí ç¿éëñò çàõèàëñàí áàðààíû òîî õýìæýýíèé ººð÷ëºëòººñ õàìààðàõ ë çàðäëûã îðóóëàí òîîöîõ õýðýãòýé. Àãóóëàõûí àæèë÷äûí öàëèí áîëîí àøèãëàæ áàéãàà òîíîã òºõººðºìæèéí çàðäàë íü åðºíõèé人 òîãòìîë çàðäàë áàéäàã áºãººä ýäãýýðèéí áàðàà ìàòåðèàëûí ýçýìøëèéí çàðäàëä îðóóëæ òîîöäîãã¿é. ¯¿íèé íýãýí àäèë, õýðâýý òóõàéí êîìïàíèéí äààòãàëûí òºëáºðèéí õýìæýý íü áàðàà ìàòåðèàëûí ºðòãèéí ººð÷ëºëòººñ õàìààðñàí áàéõ ãýðýýíèé íºõöºëä ¿íäýñëýí ñàðûí òàéëàí ãàðãàæ áàéõ ¿åä äààòãàëûí çàðäëûã ýäãýýð õ¿÷èí ç¿éëä îðóóëíà. Íýã áóþó ò¿¿íýýñ äýýø

4

“Óäèðäëàãûí á¿ðòãýë” Ñ. ªëçèéáàò õóóäàñ 153

11


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

æèëèéí äààòãàëûí ñòàíäàðò ãýðýý íü òîãòìîë ºðòºãòýé áàéõ áºãººä õàäãàëàëòûí çàðäàëä îðóóëàõã¿é áàéõ íºõöºë áèø þì. Áàðàà

ìàòåðèàëûí

äóòóó

øèíãýñýí

ýçýìøëèéí

çàðäëûí

õýìæýýã

òîäîðõîéëîõîä õ¿íäðýëòýé. ¯¿íýýñ áàñ çàõèàëãûí õýìæýý áîëîí çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí íººöèéí õýìæýýã òîäîðõîéëîõîä àâ÷ ¿çýõ åñòîé. Ýäãýýð çàðäàëä ººðò íü õîëáîãäîëã¿é áºãººä òîãòìîë áàéäàã çàõèàëãûí çàðäàë áàãòàíà. Ǻâõºí õóâüñàõ áóþó çàõèàëãà áýëòãýõòýé õîëáîãäîæ õàëààñíààñ ãàðàõ çàðäàë /öàëèí, çàð ñóðòàë÷èëãàà áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë/-ûã áàãòààíà. Çàõèàëãûí çàðäàëä áîðëóóëàëò õàíãàìæèéí àëáàíä ºãºõ áîëîí áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷èä ÿâóóëàõ çàõèàëãà áýëäýõ, à÷àà áóóëãàõ, ìàòåðèàëûí îðëîãûí õóóäàñáýëäýõ, õ¿ðãýõ, õ¿ëýýí àâñàí áàðàà ìàòåðèàëûí òîî õýìæý äóòóó, ÷àíàðûí øààðäëàãà õàíãààã¿é, õóãàöàà õîöîðñîí çýðýã àñóóäëûã áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷èä ìýäýãäýõýä ãàðñàí õîëáîî õàðèëöààíû çàðäàë, ìºí à÷ààã á¿ðòãýõ, òºëáºð õèéõòýé õîëáîãäñîí çàðäëóóäûã îðëóóíà. Áàðàà ìàòåðèàëûí äóòóó ãàðñàí áóñàä íýìýãäýë çàðäàë íü çàéëøã¿é íººöèéí õîëáîãäîõ õóâèàðëàëòûã òîîöîæ õýçýý çàõèàëãà õèéõ âý ãýñýí àñóóäëûã íýã àäèë òýýâðèéí çàðäàëä õýìíýëò ãàðãàæ ÷àäàõã¿é, òîî õýìæýý õºíãºëºëò ¿çýæ ÷àäàõã¿é áàéõ àñóóäàëòàé õîëáîîòîé. Îëîí òîîíû õ¿÷èí ç¿éëýýñ øàëòãààëæ çàõèàëãà õèéõ ¿éë àæèëëàãààíû ºðòºã èõ õýëáýëçýëòýé áàéäàã. Áàðàà ìàòåðèàëûí ýçýìøëèéí çàðäàë áîëîí çàõèàëãûí

çàðäàë

çàõèàëãûí

çàðäëûí

óðüä÷èëàí

òîãòîîñîí

õýìæýýã

áîäèòîéãîîð òîäîðõîéëîõ íºõöºë áîëîõ áºãººä ýíä èíôëÿöèéí íºëººã òóñãàñàí òóõàéí òàéëàíãèéí õóãàöààíû ºðòºãò àíõààðàë õàíäóóëíà. Ìàòåìàòèê áîëîí ñòàòèñòèê àðãà íü àøãèéã àëü áîëîõ íýìýãä¿¿ëýõ áîëîí çàðäëûã àëü áîëîõ áàãàñãàõ çîðèëãîîð òºëºâëºëò, õÿíàëòûí áîëîâñðîíãóé áîëãîõ áîëîìæ îëãîíî. Õóâüñàõ çàðäàë íü çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý áîëîí çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîîöîõîä àøèãëàõ ìàòåðàèë áîëæ ºãäºã. Ãýõäýý áàðàà ìàòåðèàëûíè õóâüñàõ çàðäàë òºäèéã¿é òîãòìîë çàðäëûã àëü áîëîõ áàãàñãàõûí ýðìýëçäýã. Áàðàà ìàòåðèàëûí õàäãàëàõ àãóóëàõûí çàðäàë çýðýã òîãòìîë çàðäëûã áàðàà ìàòåðèàëûí çºâõºí öàã õóãàöààíä íü õÿíàõ ãîðèìûí äàãóó áàãàñãàæ áîëäîã. 12


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

1.2 ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÍªªÖÈÉà ÓÄÈÐÄÀÕ ÇÀÃÂÀÐ, ÑÈÑÒÅ̯¯Ä 1. Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð /Economic Order Quantity/ 2. ßã öàãò íü ñèñòåì 3. ÀÂÑ ñèñòåì ãýñýí áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã óäèðäàõ çàãâàð ñèñòåì ͺºöèéí óäèðäëàãûã øèéäýõ ¿íäñýí õî¸ð àñóóäàë áîë 1

ͺºöèéã ÿìàð õýìæýýãýýð çàõèàëàõ âý ?

2

ͺºöèéã õýçýý çàõèàëàõ âý ?

1.2.1 ÇÀÕÈÀËÃÛÍ ÎÍÎÂ×ÒÎÉ ÕÝÌÆÝÝÍÈÉ ÇÀÃÂÀÐ /Economic Order Quantity/ /EOQ/ Õàäãàëàëò áîëîí çàõèàëãûí íèéò çàðäëûã õàìãèéí áàãà òүâøèíä

áàéëãàõ

çàõèàëãûí

îíîâ÷òîé

òîî

õýìæýýã

òîäîðõîéëäîã

áàðàà

ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí íөөöèéí çàãâàð.5 çàõèàëãûí çîõèñòîé òîî õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàðûí çîðèëãî íü íèéò çàðäëûã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ, áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí õýìæýýã òîãòîîõ ÿâäàë þì. ¯éëäâýðëýëèéí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã òàñàëäóóëàõã¿é áàéõ íººöèéí õîìñäîëîîñ ¿¿ñýí ãàðàõ õîõèðîëûã áàãàñãàõ òýð÷ëýí íººöèéã õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýýíä òîãòîîõîä ýíý çàãâàð õàìãèéí òîõèðîìæòîé. 1.1 ¯ð àøèãò çàãâàðûí ¿íäñýí çàãâàð /EOQ/ áóþó íººöèéã íýã äîð òàòàí àâàõ ¿åèéí çàãâàð 1.2 ¯éëäâýðëýëèéí çàõèàëãûí çàãâàð áóþó íººöèéã íýã äîð òàòàí àâàõ áîëîìæã¿é ¿åèéí çàõèàëãûí çàãâàð 1.3 ¯íèéí õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ ¿åèéí çàõèàëãûí çàãâàð Ýíý çàãâàðûã õýðýãëýõèéí òóëä äîîðõ íºõöºëèéã õàíãàñàí áàéõ øààðäëàãàòàé  Íýã òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýäýã áàéõ  Æèëä çàðöóóëäàã òîî õýìæýý ìýäýãääýã áàéõ 5

“Санхүүгийн нэр томъёоны лавлах” Ж. Үнэнбат

13


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

 Çàðöóóëàëò æèëéèí òóðø æèãä áàéõ áºãººä óëèðëûí çàðöóóëàëòûí ò¿âøèí òîãòìîë áàéõ  Çàõèàëãûí ¿å íü òîãòìîë áàéõ  Çàõèàëãà á¿ðèéí íýã óäààãèéí ò¿ãýýëòýýð õ¿ëýýí àâàõ  Òîî õýìæýýíèé áóþó ¿íèéí õºíãºëºëò áàéõã¿é áàéõ 1.2.1.1 Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé ãðàôèê ä¿ðñëýë6

Çàõèàëãà áîëîí ýçýìøëèéí çàðäëûí ä¿í

Õàìãèéí õÿìä öýã íèéò õóâüñàõ çàðäàë

Æèëèéí ýçýìøëèéí çàðäàë

Æèëèéí çàõèàëãûí çàðäàë Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý

Çàõèàëãûí òîî õýìæýý

Çàõèàëãûí õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýý íü çàõèàëãûí áà ýçýìøëèéí çàðäëûí íèéëáýð õàìãèéí áàãà áàéõ öýã ººðººð õýëáýë, íèéò çàðäëûí ìóðóé õàìãèéí äîîä öýã þì. Ýíý öýã íü åðºíõèé人 æèëèéí ýçýìøëèéí çàðäàë íü çàõèàëãûí çàðäàëòàéãàà òýíö¿¿ áàéõ áóþó ººðººð õýëáýë ýäãýýð õî¸ð ìóðóé îãòëîëöîëä áàéíà.

6

“Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîà á¿ðòãýë” Àñðè Õàììåð

14


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

1.2.1.2 Ìàòåìàòèê àðãà÷ëàë Çàõèàëãûí çàðäàë íü: OC=O*(S/Q) S - òóõàéí õóãàöààíä øààðäàãäàõ áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýý Î - Íýã óäààãèéí çàõèàëãûí çàðäàë Q -íýã óäààãèéí îðîõ áàðàà ìàòåðèàëûí òîî õýìæýý Õàäãàëàëòûí çàðäàë íü: CC = C*(Q/2) Íýãæèéí õàäãàëàëòûí çàðäëûã êîìïàíèé áàðàà ìàòåðèàëûí äóíäàæ íººöèéí õýìæýýãýýð ¿ðæ¿¿ëíý. Áàðàà ìàòåðèàëûí äóíäàæ íººöèéã Q/2 ãýæ îëæ áîëíî. Ñ - íýã íýãæèéí òîäîðõîé õóãàöààíä õàäãàëàõ çàðäàë Íèéò çàðäàë íü: ÒÑ = (Ñ*(S/Q))+(C*(Q/2) áîëíî. EOQ íü íèéò çàðäëûí ìèíèìóì áîëãîõ çàõèàëãûí òîî õýìæýý áóþó áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîîöîæ ãàðãàõ ¸ñòîé ó÷ðààñ EOQ = 

7

(∗ ∗ )

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýûã òîãòîîõ äýýðõ çàãâàðò õýä õýäýí íºõöºëèéã òîãòìîëîîð àâ÷ ¿çñýí áàéäàã.  Òîäîðõîé õóãàöààíä õýðýãëýõ ò¿¿õèé ýäèéí õýðýãöýý òîäîðõîé  Õýðýãëýý õóãàöààíû òóðøèä òîãòìîë  Íýã óäààãèéí çàõèàëãûí çàðäàë õýìæýýíýýñ õàìààðàõã¿é òîãòìîë  Ò¿¿õèé ýäèéí õóäàëäàí àâàõ ¿íý òîãòìîë  Ǻâõºí õî¸ð òºðëèéí çàðäàë (õàäãàëàëò, çàõèàëãà) ãàðàõ çýðýã áîëíî. Ãýâ÷ áîäèò àìüäðàëä ýäãýýð íºõöë¿¿ä ººð÷ëºãäºõ íü ò¿ãýýìýë áàéäàã. Òóõàéëáàë õóäàëäàí àâàëòûí õýìæýýòýé ãàð÷ èðäýã ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí ¿íèéí õºíãºëºëò þì.

7

”Áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà” Á. Õºõººæàðãàë

15


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

1.2.1.3 Çàõèàëãûí îíîâ÷òýé õýìæýýã òîìú¸îãîîð òîäîðõîéëîõ íü: Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã õ¿ñíýãòýýð áóþó ãðàôèêààð òîäîðõîéëîõ íü õóãàöàà èõ øààðäàõààñ ãàäíà, ÿã ¿íýí çºâ õàðèó ºã÷ ÷àäàõã¿é áàéæ áîëîõ òàëòàé. Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíä ¿íäýñëýñýí áàðàà ìàòåðèàëûí çàõèàëãûí òîîöîîã àøèãëàäàã êîìïàíèóä òîìú¸î õýðýãëýõ õýðýãòýé. Áàðàà ìàòåðèàëûí øààðäëàãàòàé õýìæýý, íýãæèéí ¿íý áàðàà ìàòåðèàëûí ýçýìøëèéí õóâü õýìæýý áîëîí çàõèàëãûí ºðòãèéí òàëààðõ ìýäýýëëèéí òóñëàìæòàéãààð äèôôåðåíöèàëü òîîöîîëîë

àøèãëàæ

çàõèàëãûí

îíîâ÷òîé

õýìæýýã

òîìú¸îãîîð

òîîöîõ

áîëîìæòîé. Ýíý õýìæýýã äàðààõü òîìïú¸îãîîð òîîöîæ áîëíî. ÇÎÕ =

2 ∗ æèëä øààðäàãäàõ õýìæýý ∗ íýã óäààãèéí çàõèàëãûí ºðòºã íýãæ ìàòåðèàëûí ºðòºã ∗ ýçýìøëèéí õóâü

Äýýð ºãºãäñºí ¿ç¿¿ëýëòèéã çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý ÆØÕ, ÍǪ, Í̪, ÝÇÕ ãýæ òýìäýãëýñýí áºãººä ýíýõ¿¿ òîìú¸î íü äàðààõü õàðüöààíä ¿íäýñëýñýí áîëíî. æèëä øààðäàãäàõ õýìæýý = æèëä õèéõ çàõèàëãûí òîî Çàõèàëãûí îíîâ ÷ òé õýìæýý

æèëä øààðäàãäàõ õýìæýý × íýã çàõèàëãûí ºðòºã = Æèëèéí çàõèàëãûí ºðòºã Çàõèàëãûí îíîâ ÷ òé õýìæýý

Çàõèàëãûí îíîâ ÷ òé õýìæýý = áàðàà ìàòåðèàëûí äóíäàæ òîî 2 Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé áóþó õàìãèéí áàãà çàðäàëòàéãààð

çàõèàëãà õèéõ òîî õýìæýýã òîîöîõ òîìú¸îíä êâàäðàò ÿçãóóð äîîð õүðòâýðò íü æèëä øààðäëàãäàõ

áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýý áîëîí çàõèàëãûí өðòãèéí

үðæâýðèéã õî¸ðîîð үçүүëñýí õýìæýý, õóâààðüò íýãæ ìàòåðèàëûí өðòөã áîëîí æèëèéí õàäãàëàëòûí çàðäëûí õóâèéí үðæâýð áàéíà. Үүíèé үð äүíä æèëèéí çàõèàëãûí íèéò өðòãèéí æèëèéí íèéò ýçýìøëèéí çàðäàëòàé òýíöүү áîëãîõ íýã çàõèàëãûí õýìæýý þì.8 8

“Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë

Àñðè Õàììåð

16


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Æèëèéí çàõèàëãûí íèéò çàðäàë áîëîí æèëèéí ýçýìøëèéí çàðäëûí íèéò õýìæýý íü áàðàà ìàòåðèàëûí ºðòãèéí ºðòãèéã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ íºõöºëä òýíö¿¿ áàéõ ¸ñòîé ó÷ðààñ æèëèéí çàõèàëãûí íèéò çàðäëûã æèëèéí ýçýìøëèéí çàðäëûí íèéò õýìæýýòýé áàãàñãàõ çîðèëãîîð ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõ ¸ñòîé. Ýíý îíöëîãî áàéäëûí ¿ð äàãàâàðò çàëðóóëãà õèéõ çîðèëãîîð äàðààõü çàëðóóëàõ êîýôôèöèåíòýýð EOQ- ã òîäîðõîéëîõ íü. 



Ý

Y- ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý Ý - ýðãýëò (õýðýãëýý)

Ýíý íü çàãâàð íü ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý ÿíç á¿ð áàéõàä ò¿¿íèé áýëòãýë àæèëëàãààíû çàðäàë òîãòìîë áàéíà ãýæ ¿çäýã. Ãýòýë ¿éëäâýðëýëèéí áýëòãýë àæèëëàãààíû çàðäàë ¿éëäâýðëýë èéí õýìæýý èõñýõ òóñàì ºñíº. ¯éëäâýðëýëèéí áýëòãýë àæèëëàãààíû çàðäàë øèã õàìààðàëòàé áºãººä ýíý çîõèñòîé õýìæýýã áóóðóóëàõàä íºëººëæ áàéäàë àâ÷ ¿çíý.

1.2.1.4 ¯íèéí õºíãºëºëò áà EOQ: Õóäàëäàí àâàëòûí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõýä ¿íèéí õºíãºëºëò ýäëýõ áîëîìæòîé áîë ýíý òîõèîëäîëä EOQ-ð òîãòîîñîí õýìæýýíä õóäàëäàí àâàëò áóþó çàõèàëãà õèéõ ¿¿ ýñâýë õýìæýýã íü íýìýãä¿¿ëýõýýä õºíãºëºëò ýäëýõ ¿¿? ãýñýí àñóóëò ãàð÷ èðäýã. ¯¿íèéã òîîöîæ ¿çýýä øèéäâýðëýõ áîëîìæòîé áà õàðèí “¯íèéí õºíãºëºëò ýäëýõ õýìæýý íü EOQ-ýýð òîãòîîñîí õýìæýýíýýñ èõ áàéãàà “ íºõöºëèéã àâ÷ ¿çíý. ¯¿íèé òóëä 1. ßìàð íýãý õºíãºëºëò àâ÷ ¿çýëã¿éãýýð EOQ çàãâàðààð çàõèàîãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîíî. ¯¿íèéã Q* ãýæ òýìäýãëüýå. 2. Õýðýâ Q* íü õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ äîîä õÿçãààðààñ (öààøèä Q’ ãýæ òýìäýãëýå) èõ áàéâàë ¿¿íèéãýý îíîâ÷òîé õýìæýý ãýæ ¿çýýä ýíý õýìæýýãýýð çàõèàëãà õèéíý. 3. Õýðýâ Q* íü õºíãºëºëò ¿ç¿¿ëýõ äîîä õÿçãààðààñ áàãà áàéâàë (Q* <Q’) çàõèàëãûí õýìæýýã Q*- ýýñ Q’ õ¿ðòýë íýìýãä¿¿ëáýë àøèãòàé ãàðàõ ººð÷ëºëòèéã òîîöîæ ãàðãàíà. 



∆ =  ×  +  × ∗ − ′ − 

¯¿íä: ∆ - Àøãèéí ººð÷ëºëò 

′ !"#$ 

∗!$ 



- Æèëèéí õýðýãöýý

17


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

 

2011

- Íýãæèéí ¿íèéí õºíãºëºëòèéí õýìæýý - Íýã óäààãèéí çàõèàëãûí çàðäàë

Q ∗ - Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý

%′

- Õºíãºëºëòèéí äîîä õÿçãààð

P

- Íýãæèéí ¿íý

C

- Íýãæèéí õàäãàëàëòûí çàðäàë

Íýãæèéí ºðòãèéã áóóðóóëæ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã ººð÷ëºäºã. Áàðàà ìàòåðèàëûã èõ õýìæýýãýýð õóäàëäàí àâàõ íü çàõèàëãûí òîîã ººð áîëãîæ çàõèàëãûí íèéò ºðòãèéã ººð÷ëºíº. 1.2.1.5 Çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà: Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîäîðõîéëîõ òîìú¸î íü áàðàà ìàòåðèàëûí òºëºâëºëòèéí òîî õýìæýýíèé òàëààðõ àñóóëòàíä õàðèóëò ºãäºã. Ãýòýë çàõèàëãà õýäèéä õèéõ âý ãýñýí àñóóäàë ¿¿íèé íýãýí àäèë ÷óõàë ç¿éë. Ýíý àñóóäàëä ãóðâàí õ¿÷èí ç¿éë õÿíàëò òàâüäàã. Íýãä¿ãýýðò:

ò¿¿õèé

ýä

ìàòåðèàëûã

áýëòãýí

íèéë¿¿ëýã÷ýýñ

íèéë¿¿ëýõ

øààðäëàãàòàé õóãàöàà Õî¸ðäóãààðò:Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí õýðýãöýýíèé ò¿âøèí Ãóðàâäóãààðò: Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí çàéëøã¿é íººöèéí õýìæýý. Çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîäîðõîéëîõîä çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé àäèë íèéòýýð õ¿ëýýí çºâøººðñºí òîìú¸î áàéäàãã¿é. Õýðâýý çàõèàëãà õ¿ëýýí õóãàöàà íü áýëòýí íèéë¿¿ëýã÷èä çàõèàëãà ºãºõººñ ýõëýýä ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã àâ÷ ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõàä áýëýí áîëîõ õ¿ðòýë õóãàöààã òîäîðõîéëäîã áºãººä ýíý õóãàöàà òîäîðõîéëîõîä õ¿íäðýëòýé áàéäàã áºãººë òèéì áèø áàéñàí áîë èõ õÿëáàð áàéõ áàéñàí. Èõýíõ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí õóâüä äýýðõ õî¸ð õ¿÷èí ç¿éë õî¸óëàà áîëîí äàíãààðàà ººð÷ëºãäºõºä äàðààõü ãóðâàí ¿ð äàãàâðûí àëü íýã áèé áîëäîã. 1. Õýðâýý çàõèàëãà õ¿ëýýí àâàõ õóãàöàà áîëîí õýðýãöýý íü çàõèàëãà ºãºõ õóãàöààíä òºëºâëºñíººñ áàãà áàéâàë õóó÷èí ìàòåðèàëàà çàðöóóëæ äóóñààã¿é áàéõàä èðæ õàäãàëàëòûí çàðäàë ºñíº.

18


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

2. Õýðâýý çàõèàëãà õ¿ëýýí àâàõ õóãàöàà áîëîí õýðýãöýý íü òºëºâëºñíººñ áàãà áàéâàë ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëã äóòàãäàëä îðîõ áºãººä àøèã îëîõ áîëîìæîî àëäàíà. 3. Õýðâýý çàõèàëãà õ¿ëýýí àâàõ õóãàöàà äóíäàæ áóþó õýâèéí õóãàöàà áîëîí õýðýãöýýã çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîäîðõîéëîõîä õýðýãëýñýí áîë íýìýëò çàõèàëãà á¿ðä ìàòåðèàëûí äóòàãäàë îðóóëíà. Ìàòåðèàëûí õýðýãöýýíèé ïðîãíîç íü öàã õóãàöàà áîëîí ìºí㺠èõ øààðäàíà. Ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí õ¿ðýýí äýõ ïðîãíîç íü áàðàà ìàòåðèàëûã îëæ áýëòãýõ çàðäàë áîëîí òýíöâýðèéã

õàíãàõàä

áàðàà ìàòåðèàëûí õàäãàëàëòûí õîîðîíäûí

òóñëàëöàà

¿ç¿¿ëýõòýé

õîëáîãäñîí

çàðäëààð

òîäîðõîéëîãäîíî. Çàéëøã¿é íººöèéí õýìæýý ãýäýã íü ìàòåðèàëûí äóòàãäëààñ áîëæ æèëä àëäàõ íèéò àøèã áîëîí çàéëøã¿é íººöèéã õàäãàëñíààñ ãàðàõ ýçýìøëèéí çàðäëûí íèéëáýð õàìãèéí áàãà õýìæýý þì. Ýíýõ¿¿ ýçýìøëèéí çàðäëûã çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîäîðõîéëîõîä òîîöîæ áàéñàíòàé àäèë àðãààð òîäîðõîéëíî. Ìàòåðèàëûí äóòàãäëààñ áîëæ æèëä àëäàõ àøèã íü ìàòåðèàëûí äóòàãäàëä áàéíãà îðæ áàéãàà ýñýõ áîëîí ìàòåðèàëûí äóòàãäàë á¿ðýýñ áîëæ áîäèòîéãîîð àëäñàí àøãààñ õàìààðíà. Õîíîãò õýðýãëýõ ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîãòìîë ãýæ ¿çýýä: Çàõèàëãà õèéõ öýã =çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà* íýã õîíîãò Øààðäàãäàõ ìàò Çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîäîðõîéëîõ òîìú¸î Çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí õýìæýý íü çàõèàëãûí áàðèìò áè÷ãèéã á¿ðä¿¿ëæ áýëýí áîëãîí ò¿¿íèéã áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷èä õ¿ðãýõ, çàéëøã¿é íººö îðîëöñîí ìàòåðèàë õ¿ëýýí àâàõòàé õîëáîãäñîí õóãàöààíû òóðøèä õýðýãëýõ õýðýãöýýíä ¿íäýñëýäýã. Áàðàà ìàòåðèàë áýëýí áàéãàà áîëîí àâàõ ¸ñòîé õýìæýý íü çàõèàëãà õ¿ëýýí àâàõ õóãàöààíû õýðýãöýýíèé òîî õýìæýý áîëîí çàéëøã¿é íººöèéí õýìæýýíèé íèéëáýðòýé òýíö¿¿ áàéõ íºõöºëä çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí õýìæýýíä õ¿ðëýý ãýæ ¿çäýã.

Çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí ìàòåðèàëûí

õýìæýýã òýíöýòãýë õýëáýðòýéãýýð äàðààõü áàéäëààð èëýðõèéëæ áîëíî. ÁÌ+ÀÌ= ÇÕÕ+ÇÍÕ 19


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ÁÌ íü áýëýí áàéãàà ìàòåðèàëûí ¿ëäýãäýë ÀÌ íü ºìíº ºãñºí çàõèàëãà, çàìä ÿâàà ìàòåðèàë áîëîí àãóóëàõàä áóöààñàí ìàòåðèàëààñ á¿ðäñýí áàéõ ¸ñòîé. ÇÕÕ íü çàõèàëãà õ¿ëýýí àâàõ õóãàöààíû õýðýãöýý ÇÍÕ íü çàéëøã¿é íººöèéí òîî õýìæýý Ìàòåðèàëûí õýðýãöýý, øààðäëàãûí òөëөâëөæ õàíãàõ ñèñòåì Ýíý ñèñòåìèéí øààðëàãäàõ ìàòåðèàëä þóã, õýçýý, ÿìàð õýìæýýãýýð çàõèàëàõ âå? Ãýäãèéí óðüä÷èëàí òөëөâëөíө. Çàõèàëãûí õýìæýýã òîãòîîõäîî EOQ-ã àøèãëàíà. Íýãæ áүòýýãäýõүүíèéø үéëäâýðëýõýä øààðäàãäàõ ìàòåðèàëûí íýð òөðөë,

õýìæýýã

òîãòîîãîîä

òóõàéí

õóãàöààíä

ÿäàãäàõ

үéëäâýðëýëèéí

õýìæýýíýýñõàìààðóóëàí òîãòîîñîí õóãàöààíä íü çàõèàëãà õèéæ áàéõààð òîîöäîã,. Ýíý ñèñòåìèéí äàâóó òàë ìàòåðèàëûí çàðäëûã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ áîëîìæòîé.

1.2.2 ßà ÖÀÃÒ ÍÜ ÑÈÑÒÅÌ/JUST-IN-TIME/ Ýíý ñèñòåìä áàðàà ìàòåðèàëûí ìàø áàãà õýìæýýíèé ýñâýë îãò íөөöãүéãýýð àæèëëàäàã. Өөðөөð õýëáýë, ýíý ñèñòåìèéí үåä êîìïàíè çөâõөí äóóñààãүé үéëäâýðëýëèéí íөөö áàéäàã. Áýëòãýí íèéëүүëýã÷, êîìïàíè, õóäàëäàí àâàã÷ õîîðîíäîî ìàø íàðèéí óÿëäàà õîëáîî, çîõèöóóëàëòòàé àæèëëàõ øààðäëàãà

ãàð÷

èðäýã.

9

JUST-IN-TIME

áóþó

ßã

öàãò

íü

ñèñòåì

á¿òýýãäýõ¿¿íèé îðö ìàòåðèàë ò¿¿õèé ýäèéí ¿éëäâýðëýëä ÿã õýðýãòýé öàãò íü èë¿¿ëýõ çàìààð ìàòåðèàëûí íººöèéí õàìãèéí áàãà áàéëãàäàã óäèðäëàãûí ñèñòåì._Ìөí ÆÈÒ ñèñòåì ÷àíàðûí ìàø өíäөð øààðäëàãà òàâèãääàã. Ó÷èð íü: èëүү íөөö áàéõãүé òóë íýã ìàòåðèàë ñîãîãòîé áàéâàë үéëäâýðëýë áүõýëäýý ñààòàëä õүðäýã. Ìàòåðèàëûã õàäãàëàõ, õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîí çàðäëûã õýìíýõ áîëîìæ îëãîíî. ÆÈÒ-èéã àìæèëòàé àæèëëóóëàõûí òóëä үéë àæèëëàãààíûõàà õîîðîíäûí óÿëäàà õîëáîîã íàðèéí çîõèöóóëàõ øààðäëàãàòàé áîëäîã.

9

“Санхүүгийн нэр томъёоны лавлах” Ж. Үнэнбат

20


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ßã öàãò íü ñèñòåìèéí ¿¿ñýë õºãæèë Áүòýýãäýõүүíèé îðö ìàòåðèàë òүүõèé ýäèéã үéëäâýðëýëä ÿã õýðýãòýé öàãò íü èðүүëýõ çàìààð áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéã õàìãèéí áàãà áàéëãàäàã óäèðäëàãûí ñèñòåìèéã “ÿã öàãò íü ñèñòåì” ãýäýã. 1980-ààä îíîîñ үéëäâýðëýë áîëîí òүүíèé çîõèîí áàéãóóëàëòàä äýýðõ øèíý õàíäëàãà áèé áîëñîí. Үéëäýâðëýëèéí ïðîöåññèéã, æèæèã áàãöààð õàðèëöàí óÿëäààòàé өíäөð ÷àíàðòàé ÿâóóëàõ çàìààð үð àøèããүé үðýëãýí ÿâäëûã àðèëãàõàä ÷èãëýãäñýí áàéíãûí ÷àðìàéëò òàâèõ ÿâäàëä òүøèãëýñýí ñèñòåìèéã ÿã öàãò íü ãýæ íýðëýæýý. ßïîíû Òî¸îòî ìîòîð êîìïàíèé Ýé÷è Үíî áîëîí òүүíèé õýñýã íөõөä ÿã öàãò íü õàíäëàãûã õөãæүүëñýí áàéíà. ßã öàãò íü ñèñòåì ÷óõàìäàà ßïîíä үүñ÷ õөãæñөí íü òîõèîëäëûí õýðýã áèø þì. Áàãà ãàçàð íóòàã, áàéãàëèéí õîìñ áàÿëàã äýýð õүí àì àñàð èõ áөөãíөðñөí ýíý óëñàä õүìүүñ үðýëãýí áàéäàë, õàÿãäàëä ìàø èõ ýìçýãëýäýã áөãөөä ýíý íü áàðàã үíäýñíèé øèíæ òөðõ áîëñîí ãýâýë ãàéõàõ õýðýããүé. Òýä ýâäðýë, ñîãîã áîë õàÿãäàëòàé àäèë, үëүүäýë íөөö íü îðîí çàé ýçýëæ áàÿëãèéã áàðüæ áàéäàã õîðòîé çүéë ãýæ үçäýã áàéíà. Áàðàà ìàòåðèàëä îðóóëàõ õөðөíãө îðóóëàëòûã àëü áîëîõ áàãàñãàõ áîëîí òүүíòýé õîëáîãäîæ ãàðñàí ýçýìøëèéí çàðäëûí äүíä ãàðàõ õýìíýëò íü ìàòåðèàëûí îíîâ÷òîé íөөöèéí ñèñòåìèéã õýðýãëýõ ñîíèðõëûã íýìýãäүүëæ áàéíà. Èéì ãîðèìûã áàðàà ìàòåðèàëûí õýðýãëýõèéí өìíө íü õүëýí àâäàã . Áàðàà ìàòåðèàëûã îëîí äàõèí, áàãà õýìæýýãýýð , ÿìàð÷ ãýìòýëãүé õүðãýäýã áýëòãýí íèéëүүëýã÷ øààðäëàãàòàé. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò íü ñèñòåìä үéëäâýðëýëèéí øóãàì äàõü ýõíèé äàìæëàãàä õèéãäýõ ýä àíãèä òàâèãäàõ øààðäëàãà íü äàðààãèéí äàìæëàãûí øààðäëàãàä үíäýñëýäýã. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò ñèñòåì үéëäâýðëýë ýðõýëæ áàéãàà öåõ, íýãæèéí õàðèëöàí үéë÷ëýë õîîðîíäûí òүүõé ýä ìàòåðèàë áîëîí äóóñààãүé үéëäâýðëýëä õàìààòàé. Òүүíèé çîðèëãî íü òүүõèé ýä ìàòåðèàë áîëîí äóóñààãүé үéëäâýðëýëèéí àëü àëèíûã íü òóéëûí õýìæýýíä áàéëãàõàä îðøèíî. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò íü ñèñòåì íü áàðàà ìàòåðèàëûí òүâøèíã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ áîëîí òîäîðõîé ìàòåðèàë áóþó үéë àæèëëàãààíààñ èëүүòýéãýýð үéëäâýðëýëèéí 21


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ïðîöåññèéí õàðèëöàí үéë÷ëýëèéã ñàéæðóóëàõàä èõýýõýí àíõààðàë õàíäóóëäàã. Ýíý íü çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý áàãà áàéõ îíöãîé òîõèîëäîë þì. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò íü ñèñòåìä үíäñýí çîðèëãî íü õýçýý, þó øààðäëàãàòàé áàéíà òүүíèéã үéëäâýðëýæ íèéëүүëýõ ÿâäàë áөãөөä үéëäâýðëýëèéí ïðîöåññèéí áүõ үå øàòàíä çàâõàí òóõàéí öàã үåä íü үéëäâýðëýæ óãñàð÷, íèéëүүëýõýä îðøèíî.

10

Õýäèéãýýð àìüäðàë äýýð íàðèéí ñàéí àæèëëàãàé òèéì үéëäâýð

áàéõãүé ÷ ìàòåðèàëûã çөâõөí öàã õóãàöààíä íü ñèñòåìèéí òóéëèéí çîðèëãî íü þì. Ýíý ñèñòåìèéí үð äүíä áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéí õýìæýý áàãàñ÷, үéëäâýðëýëèéí öèêë өíäөð à÷ààëàëòéà àæèëëàæ õөäөëìөðèéí áүòýýìæ äýýøëýí, áàðàà ìàòåðèàëûí õàäãàëàõ õàìãààëàõ үíäñýíäýý øààðäëàãàãүé áîëæ, øóóä áóñ õөäөëìөð áàãàñàí, үð àøèã íýìýãäýæ äóóñààãүé үéëäâýðëýëä íàðèéí õÿíàëò áèé áîëäîã. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò ñèñòåìèéã үð àøèãòàé àæèëëàõ үéë àæèëëàãààíä òàâèãäàõ øààðäëàãà íü ãîëîãäîë áүòýýãäýõүүíýýñ áîëæ ãàðàõ õîõèðëûã áàãàñãàæ òүүíèéã òóéëûí áàãà õýìæýýíä õүðãýõ үүäíýýñ áүòýýãäýõүүíèéã ìàø ñàéí ÷àíàðò õүðãýõ çîðèëò þì. Ìàòåðèàëûí ÿã öàãò íü ñèñòåìèéí çîðèëãî íü áàðàà ìàòåðèàëûã òýã òүâøèíä õүðòýë áóóðóóëàõàä îðøèõ áөãөөä үíäñýí ãîë ôèëîñèôè íü ýíý ñèñòåì äýõü áүõ õîõèðëûã àðèëãàõ ÿâäàë þì. Ýíý ôèëîñîôè íü áàðàà ìàòåðèàëûã íөөöëөõ èëүү çàðäàë ãàðãàäàã íü àøèããүé çүéë ãýæè үçäýãò îðøèíî. Áàðàà ìàòåðèàëûí àøèãëàãäààãүé áàéãàà íөөö ýõ үүñâýð òөäèéãүé êîìïàíèéí àøèããүé õýñãèéã áүðõñýí “өөõ òîñ” þì. 1. Үéëäâýðëýëä áýëòãýõ õóãàöàà, çàðäàë áàãà áóþó õàíãàëòãүé áàéõ. 2. Áүëýã, áөөí áàðààíû ìàòåðèàëûí õýìæýý íýãòýé òýíöүү áàéíà. 3. Çàõèàëñàí çүéëýý õүëýýí àâàõ õóãàöàà íü õàìãèéí áàãà áóþó áàðàã àãøèí çóóð үðãýæëýõ 4. Àæëûí à÷ààëàë òýíöâýðòýé áàéõ. 5. Ìàòåðèàëûí äóòàãäàë îðäîã, áүòýýãäýõүүí íü ÷àíàð ìóóòàé áàéõ, ãðàôèêààñ

ãàäóóðõ

ìàøèí

òåõíèêèéí

ñóë

çîãñîëò,

òåõíèê

òåõíîëîãûí өөð÷ëөëòòýé áàéõ çýðýã òîõèîëäîëä àøèãëàõ íü çîõèìæòîé. "

” Санхүүгийн удирдлага” Б. Бүжинлхам хуудас 449

22


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Äàðààõü үéë àæèëëàãààíû òóñëàìæòàéãààð áàðàà ìàòåðèàëûí õýìæýýã áóóðóóëíà. 1. Áàðàà ìàòåðèàëûã ÿìàð íýã çîõèìæãүé àñóóäàë ãàðàõ õүðòýë áóóðóóëäàã 2. Íýãýíò ãàðñàí çîõèñãүé àñóóäëûã èëðүүëæ ìýäìýãö ýíý öî÷èðëîîñ ãàðàõ õүðòýë áàðàà ìàòåðèàëûí òүâøèíã íýìýãäүүëæ óã ñèñòåìèéí үéë àæèëëàãààã òàñðàëòãүé ÿâóóëàõ íөõöөëèéã áүðäүүëíý. 3. Äýýð àñóóäàëä øèíæèëãýý õèéæ, үүíèéã áàãàñãàõ áóþó àðèëãàõ ïðàêòèê àðãà çàìûã òîäîðõîéëíî. 4. Íýãýíò àñóóäëûã áàãàñãàñàí áóþó àðèëãàñàí áîë өөð çîõèìæãүé àñóóäàë ãàð÷, òүүíèéã ìýäýõ õүðòýë áàðàà ìàòåðèàëûí òүâøèíã áóóðóóëíà. 5. Áàðàà ìàòåðèàëûã áîëîìæèò õàìãèéí áàãà òүâøèíä õүðýõ õүðòýë 24 äүãýýð ïðîöåññûã àõèí äàõèí äàâòàíà. Èèíõүү àõèí äàõèí äàâòàí çàìààð áàðàà ìàòåðèàëûí õóâüä òóëãàð÷ áàéãàà àñóóäëûã

èëðүүëæ

ýäãýýðèéã

øèéäâýðëýõ

ïðàêòèê

àðãà

îëîõûã

óðàìøóóëíà.Èíãýñíýýð óã ñèñìåìèéí äóòàãäëûã àðèëãàæ , үðãýëæëүүëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîæ ñàéæðóóëæ ÷àäàõ þì.

Íөөö áîëîí çàõèàëãûí õýìæýýíä íөëөөëäөã áóñàä õү÷èí çүéë 1. Íөөöèéí õîìñäîë Èðýýäүéä òîäîðõîé íýã òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí íөөö õîìñäîõ òөëөâòýé áàéõàä үéëäâýðëýëèéí õýâèéí үéë àæèëëàãààãàà àëäàãäàõãүéí òóëä өíөөäðөөñ ýõëýí õýðýãöýýíýýñ èëүү õýìæýýãýýð íөөöëөõ õýðýãòýé áîëäîã. 2. Õүëýýãäýæ áàéãàà үíèéí өөð÷ëөëò Òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí үíèéí өñөëò áà áóóðàëò íü îäîîãèéí íөөöөө õýðýãöýýòýé õýìæýýíýýñ íü өñãөõ áà áóóðóóëàõ øàëòãààí áîëäîã. Үíý өñíө ãýñýí õүëýýëò áèé áîëáîë îäîîíîîñ íөөöèéí õýìæýýã íýìýãäүүëýõ áà үíý áóóðàõ òөëөâòýé áîëîõîä íөөöèéã áóóðóóëàõ áîëíî. 23


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

3. ×àíàð àëäàãäàõ áà õýðýãöýýãүé áîëîõ ýðñäýë Õàäãàëàëò äààõ ÷àäâàð, ýñâýë õýðýãöýý õàíãàõãүé áîëîõ ìàãàäëàë íü íөөöèéí õýìæýýã òîãòîîõîä õàðãàëçàæ үçýõ ÷óõàë õү÷èí çүéë þì. 4. Çàõ çýýëèéí õү÷èí çүéë Çàõ çýýëèéí өðñөëäөөí èõòýé, õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý óðüä÷èëàí òààìàãëàõ áîëîìæ áàãàòàé òîõèîëäîëä óðüä÷èëàí òààìàãëààãүé ãýíýòèéí ýðýëò õýðýãöýýã õàíãàõûí òóëä íөөöèéã íýìýãäүүëýõ õýðýãòýé áîëäîã áàéíà.ßã öàãò íü ãýäýã íýð, үéë àæèëëàãàà íü ÿã øààðäàãäàæ áàéãàà õýìæýýíä íü өөðөөð õýëáýë, öàã õóãàöàà, үéëäâýðëýëèéí òàëáàé, ìàòåðèéë, àæèëëàõ õү÷íèé èëүүäýë íөөöãүéãýýð үéëäâýðëýëèéã ÿâóóëàõ òóõàé өãүүëæ áóé õýðýã þì. ßã öàãò íü ñèñòåìèéí үíäñýí ýëåìåíòүүä: 1.

Үéëäâýðëýëèéí òîãòâîðòîé, æèãä àæèëëàãàà

2.

Áàãà íөөö

3.

Æèæèã áàãö

4.

Òүðãýí, çàðäàë áàãàòàé òîõèðóóëãà

5.

Òåõíîëîãèéí ñõåì

6.

Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çàñâàð, үéë÷èëãýý

7.

Îëîí үүðýã ãүéöýòãýäýã àæèë÷èä

8.

×àíàðûí өíäөð òүâøèí

9.

Õàìòà÷ óóð àìüñãàë

10.

Íàéäâàðòàé íèéëүүëýã÷

11.

Õөäөëìөðèéí çүéëñèéí õөäөëãөөíèé òàòàõ ñèñòåì

12.

Áýðõøýýëòýé àñóóäëûã øèéäýõ

13.

Áàéíãûí ñàéæðóóëàëò ßã öàãò íü ñèñòåìèéí à÷ õîëáîãäîë

ßã öàãò íü ñèñòåìä óëàìæëàëò ñèñòåìýýð үéëäâýðëýëýý ÿâóóëäàã êîìïàíèóäûí àíõààðëûã òàòàõààð íèëýýä õýäýí à÷ õîáîãäîë áàéäàã áà ýäãýýðèéã òîî÷âîë: 1.

Ýöñèéí áүòýýãäýõүүí, õóäàëäàí àâñàí çүéëñ, äóóñààãүé үéëäâýðëýëèéí

õýìæýýã áàãàñãàäàã 2.

Îðîí çàéí øààðäëàãûã áàãàñãàäàã 24


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

3.

Àæëûí ÷àíàðûã äýýøëүүëæ, ãîëîãäîë, äàõèí çàñâàðëàëòûã áàãàñãàäàã

4.

Үéëäâýðëýëèéí үðãýëæëýõ õóãàöààã áàãàñãàíà

5.

Үéëäâýðëýëèéí õîëüöûã өөð÷ëөõөä íèëýýä óÿí õàòàí áàéäàã

6.

×àíàðûí àñóóäëààñ áîëæ ãàðàõ òàñàëäàë áàãàòàé, áîãèíî òîõèðóóëãûí

õóãàöààòàé, îëîí òàëûí ÷àäâàðëàã àæèë÷èä áèå áèåäýý òóñëàõ áîëîí ýçãүéä íü îðëîõ áîëîìæòîé ó÷ðààñ үéëäâýðëýëèéí ÿâö æèãä áàéäàã 7.

Òîíîã òөõөөðөìæèéí àøèãëàëòûí, áүòýýìæèéí òүâøèíã íýìýãäүүëäýã

8.

Àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä àæèë÷èä îðîëöäîã

9.

Íèéëүүëýã÷èäòýé ñàéí õàðèëöàà õîëáîîã òîãòîîäîã

10.

Øóóä áóñ õөäөëìөðèéí õýðýãöýýã áàãàñãàäàã ßã öàãò íü ñèñòåìèéã äүãíýæ õýëáýë: Ýíý ñèñòåì íü ãîëäóó áүòýýãäýõүүí áàãöààð үéëäâýðëýãäýõ ó÷èð ýíý íü

àæèë áүðèéã ÿã öàãò íü ãүéöýòãýõ үéäâýðëýëèéí ñèñòåì þì. Èéìä ñèñòåìä äýñ äàðààëñàí үéë àæèëëàãààíóóä òóí íÿãò óÿëääàã òóë ìàø áàãà íөөöèéã øààðäàíà. ßã öàãò íü ñèñòåì íü àæëûí æèãä óðñãàëä ñààä áîëîõóéö äóòàãäëûã èëðүүëýí àðèëãàõûã øààðäàíà. ×àíàðûí àñóóäàë ïðîöåññûã çîãñîîõîä õүðãýæ áîëîõ ó÷ðààñ ÷àíàðò îíöãîé à÷ õîëáîãäîë өãäөã. Òүðãýí, çàðäàë áàãàòàé òîõèðóóëãà òóñãàé òåõíîëîãèéí øóãàì òүëõýõ áóñ òàòàõ ìàÿãèéí àæëûí ñèñòåì, õàìòàð÷ àæèëëàõ үçýë ñàíàà çýðýã íü үð àøãèéã äýýøëүүëýõ, òàñàëäëûã áàãàñãàõàä ÷èãëýñýí øèéäýë, áàéíãà ñàéæðóóëàëò õèéõ àæëûí õàíäëãàà ãýõ ìýò íü үүíä õàìààðàãäàíà. Íөөöèéí òүâøèí áàãàñãàõ, ÷àíàð ñàéæðàõ, óÿí õàòàí áàéõ, үðãýëæëýõ õóãàöààã, õàÿãäëûã, àæëûí áàéðíû ýçýëõүүíèéã áàãàñãàõ íü ÿã öàãò íü ñèñòåìèéí үð äүí áîëíî. ßã öàãò íü ñèñòåì íü îëîí òàëààð êîìïàíèóäûí õýðýãëýäýã óëàìæëàëò ñèñòåìýýñ өөð þì. ßã öàãò íü ñèñòåìèéí äàâóó òàëûã àíçààðñàí ÀÍÓ-í îëîí үéëäâýðëãý÷èä, áàéãóóëëàãà, áүõèé ë òүâøèíä õàìòûí àæèëëàãààíû óóð àìüñãàëûã áèé áîëãîõ, óãñðàëò òîõèðóóëãûí õóãàöààã áàãàñãàõ, öөөí òîîíû íèéëүүëýã÷òýé ñàéí õàðèëöàà òîãòîîõ çýðýãò òóí àíõààðàëòàé õàíääàã áàéíà.

25


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

1.2.3ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ “ÀÂÑ “ ÑÈÑÒÅÌ Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí íèéò õýðýãöýýã øèíæèëæ ¿çýõýä çàðèì öººí òîîíû áàðàà ìàòåðèàëûí õýðýãëýý íü íèéò õýðýãëýýíä õàâüã¿é èõ õóâèéã ýçýëæ áàéõàä îëîíõè ìàòåðèàëûí õýðýãëýý íü íèéò õýðýãëýýíä º÷¿¿õýí áàãà õóâèéã ýçýëæ áàéõ íü ò¿ãýýìýë áàéäàã. Èéìýýñ ãîë õýðýãöýýò ìàòåðèàë áîëîõ òóñëàõ ìàòåðèàë ÷àíàðòàé õýðýãëýýíèé à÷ õîëáîãäîë áàãàòàé ìàòåðèàëóóäûí

àíãèëàí ñàëãàæ

õÿíàõ, çîõèîí áàéãóóëàõ õýðýãòýé áîëäîã. Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí ÀÂÑ ñèñòåìèéã èéì çîðèëãîîð àøèãëàäàã. Ò¿¿âýð øàëãàëòàíä çîðèóëæ ìàòåðèàëûã àíãèëàí ¿çýõèéã ÀÂÑ ñèñòåì ãýæ íýðëýõ áºãººä ýíý íü ñòàòèñòèêèéí äóíäàæ ¿ç¿¿ëòýíä ¿íäýñëýñýí ñóäàëãààíû àðãà þì. Ýíý çàãâàðûí äàãóó áàðàà ìàòåðèàëûí á¿õ íººöºº À,Â,Ñ á¿ëã¿¿äýä õóâààæ àíãèëíà. “À” á¿ëýãò ¿íý öýíý èõòýé, çàðäàë ºíäºðòýé, à÷ õîëáîãäîë èõòýé ÷óõàë áàðàà ìàòåðèàëûã, “” á¿ëýãò À á¿ëãèéíõýýñ àðàé áàãà ¿íý öýíýòýé, çàðäàë áàãàòàé áàðàà ìàòåðèàëûã àíãèëäàã. “Ñ” á¿ëýãò òîî õýìæýýíèé õóâüä èõ áîëîâ÷ ¿íý ºðòºã áàãàòàé áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã àíãèëíà. À, Â, Ñ á¿ëãèéí áàðàà ìàòåðèàëûí íººö¿¿äýä õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçì ÿëãààòàé áàéíà. “À” á¿ëýãò íýð òºð뺺𺺠íèéò õýðýãöýýò ìàòåðèàëûí 15%-25%-èéã ýçëýõ áîëîâ÷ õýðýãëýýíèé ¿íèéí ä¿íãýýð 60%-75%-èéã ýçýëæ áàéãàà ìàòåðèàëóóäûã îðóóëæ ýäãýýðò áàéíãûí, ºäºð òóòìûí õÿíàëò òàâèíà. “” á¿ëýãò íººöºä õýðýãëýýíèé íèéò òºð뺺𺺠40%-60%-èéã ìºí õýðýãëýýíèé ¿íèéí ä¿íãýýð 20%-30%-èéã ýçýëæ áàéãàà ìàòåðèàëóóäûã õàìðóóëíà.

26


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ñ” á¿ëýãò íººöºä õýðýãëýýíèé íèéò òºð뺺𺺠20%-30%-èéã ìºí õýðýãëýýíèé

¿íèéí

ä¿íãýýð

10%-15%-èéã

ýçýëæ

áàéãàà

ìàòåðèàëóóäûã

õàìðóóëàõ áà ýäãýýð õÿíàëòûí “óëààí øóãàì”-ûí àðãûã õýðýãëýíý. Åðºíõèé人 øààðäàãäàõ õýìæýýíèé íººöèéí õàíãàëòàé áàéãàà ýñýõýä õÿíàëò òàâèõ, øààðäëàãàòàé íººöºä õ¿ðýõã¿é áîë òàòàí àâàõ çýðýã àðãà õýìæýý àâíà. Èíãýñíýýð áàðàà

ìàòåðèàëûí íººöèéí çîõèñòîé õýìæýýã òîãòîîí òýäãýýðèéã

õàäãàëæ õàìãààëàõàä ãàðàõ çàðäëûã çîõèöóóëàõàä äºõºìòýé áîëîõ þì. ÀÂÑ ñèñòåìèéí äàãóó ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëóóäûã àíãèëàõäàà äàðààõü àðãà÷ëàëûã áàðèìòàëíà. 1. Ìàòåðèàëóóäûí íèéò õýðýãëýýã ¿íèéí ä¿íãýýð íü òîîöîæ ãàðãààä ýðýìáýëíý. 2. Áóóðàõ äàðààëëààð ýðýìáýëñýí ìàòåðèàëóóäûí õýðýãëýýíèé ¿çèéí ä¿íã “ºññºí õóðèìòëàãäñàí ä¿íãýýð íü” òîîöîæ íèéò õýðýãëýýíä ýçëýõ õóâèéí æèíã ãàðãàíà. 3. Ìàòåðèàëóóäûã íýð òºð뺺ð íèéò õýðýãëýýýíä ýçëýõ õóâèéí æèíã ºññºí ä¿íãýýð íü òîîöîæ ãàðãàíà. 4. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí ä¿íãýýð ýçëýõ õóâü áà íýð òºð뺺ð ýçëýõ õóâèóäûã

õàðüöóóëæ àíãèëíà. Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí ºíäºð, äóíä, áàãà ºðòºãòýé ìàòåðèàëûí ç¿éëä ¿ð àøèãòàé õÿíàëò òàâèõ òàëààðõ ñàíàëûã õàðóóëæ áàéíà. ¯¿íä ªíäºð ºðòºãòýé Äóíä õýìæýýíèé Áàãà ºðòºãòýé áàðàà ìàòåðèàë ºðòºãòýé áàðàà áàðàà ìàòåðèàë ìàòåðèàë Àãóóëàõûí àæèëòíû ÷àíàð

Õàìãèéí ñàéí

Äóíä çýðýã

Äîîãóóð

Øààðäàãäàõ òàéëàí

Èæ á¿ðýí

Ýíãèéí

Çàéëøã¿é áóñ

Çàõèàëãà ºãºõ ¿åèéí íººö

Çààâðààð áàéíãûí õÿíàëòòàé

Áàéíãûí áóñ õÿíàëòòàé

Õàòóó õýðýãëýõ

Æèëèéí çàõèàëãûí òîî

Èõýíõäýý ºíäºð

Äóíä çýðýã

áàãà

27


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Îðëóóëàõ õóãàöàà

Àëü áîëîõ áîãèíî

Õýâèéí

Óðò áàéæ áîëíî

Çàéëøã¿é íººöèéí õýìæýý

Áàãà

Äóíä çýðýã

ªíäºð

Áàðàà ìàòåðèàëûí ýðãýëò

ªíäºð

Äóíä çýðýã

Áàãà

ͺºöèéí óäèðäëàãûí ¿ð àøãèéí õýìæ¿¿ð¿¿ä Íèéò íººöèéí ýðãýëò = ÒÝÌ − ûí ýðãýëò =

ÁÁª ͺºöèéí äóíäàæ ¿ ëäýãäýë

ÒÝÌ − ûí æèëèéí õýðýãëýý ÒÝÌ − ûí äóíäàæ ¿ ëäýãäýë

į − ûí íººöèéí ýðãýëò =

¯éëäâýðëýëèéí çàðäàë į äóíäàæ ¿ ëäýãäýë

Áýëýí á¿ òýýãäýõ¿ ¿ íèé ýðãýëò =

ÁÁª Áýëýí á¿ òýýãäýõ¿ ¿ íèé äóíäàæ ¿ ëäýãäýë

ÒÝÌ − èéí äîëîî õîíîãèéí íººö = ÁÁ − èéí äîëîî õîíîãèéí íººö = ÒÝÌ − ûí äóíäàæ íàñëàëò = ÁÁ − íèé äóíäàæ íàñëàëò =

ÒÝÌ − ûí ¿ ëäýãäýë ÒÝÌ − èéí äîëîî õîíîãèéí õýðýãëýý

ÁÁ − ûí ¿ ëäýãäýë ÁÁ − èéí äîëîî õîíîãèéí áîðëóóëàëò

ÒÝÌ − ûí äóíäàæ ¿ ëäýãäýë ÒÝÌ − ûí ºäðèéí äóíäàæ õóäàëäàí àâàëò

ÁÁ − íèé äóíäàæ ¿ ëäýãäýë ÁÁª − èéí ºäðèéí äóíäàæ

28


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝÃ: “ÌÎÍѯ¯” ÕÕÊ-ÈÉ ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÍªªÖÈÉÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀÄ ÕÈÉÑÝÍ ÑÓÄÀËÃÀÀ, Ò¯¯ÍÈÉà ÁÎËÎÂÑÐÎÍÃÓÉ ÁÎËÃÎÕ ÍÜ Ìîíãîë óëñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæèí îðñîíòîé õîëáîîòîéãîîð ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä á¿ðòãýë, õÿíàëòûí òîãòîëöîîíä íýëýýä ººð÷ëºëò, øèíý÷ëýëò ãàðñàí áèëýý. 2.1 “ÌÎÍÑҮҮ” ÕÕÊ-èé ÁÀÐÀÀ ÌÀÒÅÒÈÀËÛÍ ÍӨӨÖÈÉÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ ӨÍӨӨÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË

Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ-èé õóâüä áàðàà ìàòåðèàë íü íèéò ýðãýëòèéí õºðºíãèéí 35-40%, íèéò õºðºíãèéí 15-20% ýçýëäýã. Íèéò áàðàà Áàðàà ìàòåðèàë

ìàòåðèàëûí ä¿íä ýçëýõ %

Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í

4

Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë

2

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë -

Õàíãàìæèéí ìàòåðèàë

¯íäñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë -

Òóñëàõ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë

-

Ñàâ áàãëàà áîîäîë

90 4

Íèéò áàðàà ìàòåðèàëûí ä¿íä Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í, äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë, õàíãàìæèéí ìàòåðèàëûí ãóðâàí íèéëýýä äºíãºæ 10 õóâü áàéãàà áàðàà ìàòåðèàëûí õóâüä ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë ÿìàð ÷óõàë áàéð ñóóðü ýçýëæ áàéãàà íü õàðàãäàæ áàéíà. Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õóâüä ìàðêåòèíãèéí àëáàíààñ çàõèàëñàí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýëèéí àëáà çàõèàëãûí äàãóó ¿éëäâýðëýæ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé àãóóëàõààð äàìæóóëàí ÷àíàðûí øèíæèëãýý (äýýæ àâàõ) õèéæ áîðëóóëàëòàíä øóóä ãàðãàíà.

29


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë íü íèéò áàðàà ìàòåðèàëûí 2 õ¿ðòëýõ õóâèéã ýçýëæ áàéãàà íü ¿éëäâýðëýëèéí öèêë áîãèíîòîé øóóä õîëáîîòîé. Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã ¿éëäâýðò òàâüæ îëãîñîí äàðóé ¿éëäâýðëýë ÿâàãäàæ á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýí ãàðãàíà. Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí óäèðäëàãàä õèéñýí ñóäàëãààíû àæèëä Õàíãàìæèéí ìàòåðèàëûã àâ÷ ¿çýõã¿é áàéõ äàðààõü øàëòãààíòàé. 1. Áàðàà ìàòåðèàëûí ä¿íä õàðüöàíãóé áàãà õóâèéã ýçýëäýã 2. Õàðüöàíãóé áàãà ¿íýòýé 3. Çàõèàëãûí áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàãã¿é 4. ͺºöèéí õîìñäîë ¿¿ñýõã¿é 5. ͺºöèéí óäèðäëàãàä íºëººëºõ íºëººë áàãà “Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé õóâüä äýýðõ 5 õү÷èí çүéë íü õàíãàìæèéí ìàòåðèàëûã ñóäàëãààíû îáüåêòûí áîëæ ÷àäàõãүé ÷ өäөð òóòìûí үéë àæèëëàãààã õàíãàõ çîðèëãîîð òîäîðõîé òүâøèíä óäèðäàã. Õàíãàìæèéí ìàòåðèàëûí íөөöèéí үëäýãäëèéã óëààí, õөõ, öàãààí ãýñýí ãóðâàí òүâøèíä íөөöөëäөã áөãөөä öàãààí òүâøèíä áàéâàë òàòàí àâàëò õèéãäñýí, õөõ òүâøèíä áàéâàë íөөö õýâèéí õýìæýýíä õàðèí óëààí òүâøèíä èðñýí áîë çàõèàëãà õèéõ øààðäëàãàòàé ãýæ үçäýã. Ñóäàëãààíû ãîë îáüåêò áàðàà ìàòåðèàëûí 90 îð÷èì õóâèéã äàíãààðàà ýçýëæ áàéãàà ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã ñîíãîíî àâ÷ íººöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîõ, çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý òîãòîîõ, çàõèàëãûí õóãàöàà, ÿìàð çàãâàð ñèñòåì àøèãëàõ óó, íººöèéí õÿíàëòûí ÀÂÑ ñèñòåìèéã àøèãëàí Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë òóñ á¿ðýýð à÷ õîëáîãäëîîð À,Â,Ñ àíãèëä õóâààí àâ÷ ¿çíý. “Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ-èé õóâüä áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí óäèðäëàãûã òàëààð òîãòñîí çàãâàð ñèñòåì àøèãëàõã¿é çàõèàëãûã òîãòñîí õóãàöààã¿é, çàéëøã¿é áàéõ íººöèéí ¿ëäýãäýë òîãòîîã¿é, çàõèàëãûí çºâõºí í¿äýí áàðèìæààãààð, îéðîëöîéãîîð çàõèàëäàã. Èíãýñíýýð íººöèéí õîìñäîë, ¿éëäâýðëýë òàñàëäàõ ÿâäàë èõýýð ãàðæ êîìïàíèä áàãàã¿é õýìæýýíèé õîõèðîë öººíã¿é ãàð÷ áàéñàí.

30


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

"Ìîíñүү " ÕÕÊ-èé ÒÝÌ-í æàãñààëò Үçүүëýëò

Çàõèàëãûí çàðäàë

Õàäãàëàëòûí çàðäàë

Үíäñýí ÒÝÌ 1

Òүүõèé ñүү

-

-

2

Öөöãèéí òîñ çàäãàé

-

+

3

Ñүүíèé ààðö

-

+

4

Òàðàãíû ààðö

-

+

Òóñëàõ ìàòåðèàë 1

Ñàõàð

+

+

2

Ãóðèë äýýä

+

+

3

Õөðөíãө ABY 50þ

-

-

4

Ëóóâàí

-

-

5

Øîêîëàä

+

-

6

Êàêàî

+

-

7

Òàðàãíû æèìñ

+

-

8

Âàíèëèí

+

-

9

×àöàðãàíû òîñ

-

-

10

Õóñàì

-

-

11

Õөðөíãө-çөөõèé

-

-

Ñàâ áàãëàà áîîäîë 1

Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ

+

+

2

Ñүүíèé õàëüñ

+

+

3

Øîêàëàäòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

+

-

4

Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

+

-

5

Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð ðóëîí òàã

+

-

6

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ

+

+

7

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã

+

8

Áèîòàðàãíû óóò

+

+ +

9

Áèôèäî òàðàã 300ãð PS òàã

+

+

10

Áèôèäî òàðàã 130ãð PS òàã

+

+

11

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð PS òàã

+

+

31


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

12

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð ðóëîí òàã

+

+

13

Æèìñòýé òàðàã 300ãð PS òàã

+

+

14

Æèìñòýé òàðàã 300ãð ðóëîí òàã

+

+

15

Æèìñòýé òàðàã 130ãð PS òàã

+

+

16

Æèìñòýé òàðàã 130ãð ðóëîí òàã

+

-

17

Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë 130ãð PS òàã

+

+

18

Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë ðóëîí òàã

+

-

19

Õүүõäèéí ëóóâàíò òýæýýë 130ãð PS òàã

+

-

20

Õүүõäèéí ëóóâàíò òýæýýë 130ãð ðóëîí òàã

+

-

21

Õүүõäèéí òàìèð òýæýýë 130ãð PS òàã

+

-

22

Õүүõäèéí òàìèð òýæýýë 130ãð ðóëîí òàã

+

-

23

Õүүõäèéí ýññèíöèàëüò 130ãð ðóëîí òàã

+

-

24

Ààðö 500ãð õàÿã

-

-

25

Ààðö 200ãð ðóëîí

-

-

26

Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ

+

+

27

Ààðö 50ãð ðóëîí

-

-

28

Ààðö 50ãð àÿãàòûí òàã

-

-

29

Õîðõîé ààðóóëûí 500ãð õàÿã

-

30

Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

+

+

31

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

+

+

32

Ìîíñүү ààðóóëíû 500ãð õàÿã

-

-

33

Äýýæèñ ààðóóë 500ãð õàÿã

-

-

34

Öөöãèéí òîñ 500ãð õàÿã

-

-

35

Öөöãèéí òîñ 200ãð òóãàëãàí öààñ

-

-

36

Øàð òîñ 300ãð õàÿã

-

-

37

Øàð òîñ 130ãð õàÿã

-

-

38

Ìîíãîë áÿñëàãíû õàÿã

-

-

39

Áðûíçà áÿñëàãíû õàÿã

-

-

40

Ãàóäà áÿñëàãíû õàÿã

-

-

41

Øàðñүүíèé õàÿã 1.5ë

-

-

42

Çөөõèé 300ãð PS òàã

+

+

43

Çөөõèé 300ãð ðóëîí òàã

+

-

44

Çөөõèé 130ãð PS òàã

+

-

45

Çөөõèé 130ãð 130ãð ðóëîí òàã

+

-

46

Çөөõèé 50ãð PS òàã

+

-

47

Çөөõèé 50ãð ðóëîí òàã

+

-

2011

32


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

48

Àÿãà 300 ãð

+

+

49

Àÿãà 130 ãð

+

+

50

Àÿãà 100 ãð

+

+

51

Øàðñүү 1.5 óóò

2011

Õүñíýãò 2.1.1 Ìîíñүү ÕÕÊ Áàðàà ìàòåðèàëûí òàéëàí

¯íäñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëä ãîëëîõ 4 òºðëèéí ò¿¿õèé ýäèéã îðóóëñàí. “Ìîíñ¿¿”ÕÕÊ-èé àíõäàã÷ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë íü ò¿¿õèé ñ¿¿ áºãººä ÿã öàãò íü ñèñòåìèéã àøèãëàí çàõèàëãà, õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàãã¿é îíöãîé ò¿¿õèé ýä. Ò¿¿õèé ñ¿¿íèé õóâüä æèëèéí 365 õîíîãèéí òóðø ºäºðò 5-8 óäààãèéí òàâòàìæòàé õ¿ëýýí àâ÷ äàðààãèéí øàò äàìæëàãàä

øóóä îðíî. Èíãýñíýýð õàäãàëàõ,

çàõèàëàõòàé õîëáîîòîé ÿìàð íýãýí çàðäàë ãàðàõã¿é. Öºöãèéí òîñ, ñ¿¿íèé ààðö, òàðàãíû ààðöíû õóâüä ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí äóíä ºðòºã èõòýé õàäãàëàëòûí çàðäàë ºíäºð ò¿¿õèé ýä ìàòåðèóëóóä. Òóñëàõ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí çàðèì íýã ò¿¿õèé ýä íü á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºãò

õàðèëöàí àäèëã¿é õýìæýýãýýð îðæ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íä ºðòãèéí 30

õ¿ðòëýõ õóâèéã ýçýëæ áàéõàä çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íä ºðòºãò 1-5% õîîðîíä îðíî. Èõýíõ

òóñëàõ ìàòåðèàëûí õóâüä ÿã öàãò íü ñèñòåìèéã èë¿¿ èõ àøèãëàæ

çàõèàëãà, íººöèéã óäèðääàã. Èõýíõ ñàâ áàãëàà áîîäëîî èìïîðòîîð îðóóëæ èðäýã íü çàõèàëãûí òîî õýìæýý õàðüöàíãóé èõ çàõèàëãà, õàäãàëàëòûí çàðäàë íü áóñàä ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëàà áîäâîë ºíäºð. Ñàâ áàãëàà áîîäëûã òàòàí àâàëòûí õóãàöàà íü õàðüöàíãóé óðòààñ çàõèàëãà õîöîð÷, íººö òàñàëäàõ ÿâäàë èõ òîõèîëäîã. ͺºöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîã¿é, çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà õàðèëöàí àäèëã¿é, íýã óäààãèéí çàõèàëãûí òîãòîîñîí òîîã¿é òóõàéí ¿åèéí íºõöºë áàéäëààñ õàìààðàí çàõèàëãûí òîîã òîãòîîäîã.

33


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2.2 ”ÌÎÍÑҮҮ”

ÕÕÊ-èé

ÁÀÐÀÀ

ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ

2011

ÍӨӨÖÈÉÍ

ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ ÎÍÎÂ×ÒÎÉ ÇÀÃÂÀÐ, ÑÈÑÒÅÌҮҮÄÈÉà ÒÎÃÒÎÎÆ ÀØÈÃËÀÕ ÍÜ. Çàõèàëãà áîëîí

õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàããүé

òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí

õóâüä: Ççàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàðûí үíäñýí õî¸ð ùàëãóóð үçүүëýëòèéã õàíãàæ ÷àäàõãүé òýð÷ëýí òîî õýìæýý, өðòãèéí õóâüä áàãà õàðüöàíãóé áàãà òүүõèé ýä ìàòåðèàëóóä áàéãàà áîëîâ÷ ýäãýýð ìàòåðèàëóóäûí íººöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîõ òàòàí àâàëòûã õèéõ õýìæýýã ÿìàð ¿íäýñëýëýýð òîãòîîõ âý ãýñýí àñóóëò ãàð÷ èðæ áàéíà. Äîîä õýìæýýã òóõàéí ìàòåðèàëààñ õàìààðàí äîëîî õîíîã, ñàðààð òîîöîæ õàðèí òàòàí àâàëòûã íýã òîãòñîí õýìæýýãýýð íººöëºäºã. Çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäëûí àëü íýã ãàðäàã ìàòåðèàëûí õóâüä: Çàõèàëãûí òîî õýìæýýã áàãàñãàõ áîëîìæèò äýýä õýìæýýãýýð òàòàí àâàëò õèéñýí òîõèîëäîëä çàõèàëãûí çàðäëûã ìèíèìóì ò¿âøèíä õ¿ðãýõ áîëîìæòîé. Õàðèí õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàã ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí õóâüä ÿã öàãò íü ñèñòåìèéã àøèãëàâàë çàðäëûã òîäîðõîé ò¿âøèíä õ¿ðòýë áóóðàõ áîëîìæòîé. 2.2.1 Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàð: Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëààñ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ áîëîìæòîé ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëóóäûã ñîíãîí àâ÷ íýã óäààãèéí çàõèàëãàä îðîõ áàðàà ìàòåðèàëûí õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýýã QOE çàãâàðûã àøèãëàæ òîãòîîíî. “Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ-èé á¿õ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë äýýð çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ áîëîìæã¿é ó÷ðààñ äàðààõü ¿íäýñëýëýýð ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëóóäûã ñîíãîñîí àâñàí.  Çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäëûí ãàðäàã.  Çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäàë íü ìàòåðèàëëàã  Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã çàõèàëãààð õóäàëäàí àâäàã  Ìàòåðèàëûí òîî õýìæýý áîëîí ºðòºã íü ìàòåðèàëëëàã

34


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Çàõèàëãûí çàðäàë

Үçүүëýëò Òýýâðèéí çàðäàë

Òóñëàõ ÒÝÌ

Ìýä¿¿ëýã õóðààìæ

Íèéò Çàõ çàðäàë

Õàäãàëàëòûí çàðäàë/òөã/

1

Ñàõàð

5000

5000

20

2

Ãóðèë äýýä

2000

2000

20

Ñàâ áàãëàà áîîäîë 1

Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ

178000

178000

5

2

Ñүүíèé õàëüñ

25000

25000

20

3

Øîêàëàäòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

4

Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

5

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ

178000

6500

184500

5

6

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã

50000

6500

56500

5

7

Áèôèäî òàðàã 300ãð PS òàã

78500

6500

85000

0.75

8

Áèôèäî òàðàã 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

9

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

10

Æèìñòýé òàðàã 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

11

Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë 130ãð PS òàã

74350

6500

80850

0.75

12

Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ

5000

0

5000

0.75

13

Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

5000

0

5000

0.75

14

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

5000

0

5000

0.75

15

Çөөõèé 300ãð PS òàã

78500

6500

85000

0.75

16

Àÿãà 300 ãð

4000

0

4000

0.5

17

Àÿãà 130 ãð

4000

0

4000

0.5

18

Àÿãà 100 ãð

4000

0

4000

0.5

Õүñíýãò 2.2.1 Ìîíñүү ÕÕÊ-èé 2009 îí Өðòãèéí òàéëàí

Ñàâ áàãëàà áîîäëûã èõýíõèéã ýêñïîðòîîð îðóóëæ èðäýã çàõèàëãûí çàðäëûí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ áàéãàà òóë íýã óäààãèéí çàõèàëãûí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæ ìºí çàõèàëãûí òîî áàãàñãàõ àðãà çàìûã îëæ èëð¿¿ëýõ ÿâäàë. Áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéí õýìæýýã òîãòîîõäîî øààðäàãäàõ òîî õýìæýý ìàòåðèàëûã “Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ”-èé ìàòåðèàë çàðöóóëàëòûí òàéëàíãààñ àâñàí òîîã ¿íäýñëýí çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ, æèëèéí çàõèàëãûí ºðòºã, æèëä õèéõ çàõèàëãûí òîîã òîãòîîæ ãàðãàñàí ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã õýðõýí íýâòð¿¿ëýõ, 35


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

íýâòð¿¿ëñíýýð “Ìîíñ¿¿” êîìïàíèéí õóâüä ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøãèéã íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæèéã íýýí èëð¿¿ëýõ.

Æèëä øààðäàãäàõ òîî õýìæýý

Íýã óäààãèéí çàõèàëãûí çàðäàë

Æèëèéí õàäãàëàëòûí çàðäàë

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý

Æèëèéí çàõèàëãûí ºðòºã

Æèëä õèéõ çàõèàëãûí òîî

Үçүүëýëò Òóñëàõ ÒÝÌ 1

Ñàõàð

38580

5000

20

4,392

43,920

8.78

2

Ãóðèë äýýä

9810

2000

20

1,401

14,007

7.00

Ñàâ áàãëàà áîîäîë 1

Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ

28500

178000

5

45,047

112,617

0.63

2

Ñүүíèé õàëüñ

3076

25000

20

2,773

27,731

1.11

356000

80850

0.75

277,044

103,892

1.28

493000

80850

0.75

326,023

122,259

1.51

53500

184500

5

62,835

157,089

0.85

53500

56500

5

34,772

86,930

1.54

155000

85000

0.75

187,439

70,290

0.83

506000

80850

0.75

330,293

123,860

1.53

495000

80850

0.75

326,683

122,506

1.52

456000

80850

0.75

313,550

117,581

1.45

72000

80850

0.75

124,592

46,722

0.58

468000

5000

0.75

78,994

29,623

5.92

85214

5000

0.75

33,707

12,640

2.53

398800

5000

0.75

72,920

27,345

5.47

14

Øîêàëàäòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã Áèôèäî òàðàã 300ãð PS òàã Áèôèäî òàðàã 130ãð PS òàã Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð PS òàã Æèìñòýé òàðàã 130ãð PS òàã Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë 130ãð PS òàã Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

15

Çөөõèé 300ãð PS òàã

135000

85000

0.75

174,929

65,598

0.77

16

Àÿãà 300 ãð

316640

4000

0.5

71,178

17,794

4.45

17

Àÿãà 130 ãð

2462500

4000

0.5

198,494

49,624

12.41

18

Àÿãà 100 ãð

399250

4000

0.5

79,925

19,981

5.00

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Õүñíýãò 2.2.2 Ìîíñүү ÕÕÊ-èé 2009-2010 îí Áàðàà ìàòåðèàëûí òàéëàí

“Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ íü Òóñëàõ ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí äîòîîäûí çàõ çýýëýýñ õóäàëäàí àâäàã õàðèí èõýíõ ñàâ áàãëàà áîîäëûã ýêñïîðòîîð îðóóëæ èðäýã áºãººä àëü ÷ ìàòåðèàëûí õóâüä çàõèàëãûí òîãòñîí òîî õýìæýý ãýæ áàéõã¿é 36


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

òóõàéí

¿åèéí

íºõöºë

áàéäëààñ

õàìààðàí

çàõèàëãà

õèéñíýýð

2011

çàõèàëãà

õàäãàëàëòûí çàðäëûã õÿíàõ áîëîìæã¿é áàéñàí áîë äýýðõ ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä çàõèàëãûí òîãòñîí õýìæýýòýé áîëñíîîð

ºìíº ãàð÷ çàõèàëãûí òîî õýìæýýíèé

èë¿¿äýë äóòàãäàë, çà��èàëãûí áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäëûã õÿíàõ áîëîìæòîé áîëæ òýð÷ëýí çàõèàëãàòàé õîëáîîòîé çàðäëûã óðüä÷èëàí òîîöîæ òºëºâëºõ áîëîìæòîé áîëæ áàéíà. Æèëèéí çàõèàëãûí ºðòºã áîëîí æèëä õèéõ çàõèàëãûí òîî õýìæýý íü òîäîðõîé áîëñíîîð õýçýý õýäèéä çàõèàëàõ òîäîðõîé áîëæ áàéíà. Ýêñïîðòîîð îðóóëæ èðæ áàéãàà ñàâ áàãëàà áîîäëûí õóâüä äîòîîäûí çàõ çýýëèéí àâ÷ áàéãàà çàõèàëãûí òîîíîîñ öººí õýäèé ÷ çàõèàëãûí çàðäàë õàðüöàíãóé ºíäºð ãàð÷ áàéíà.

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîñíîîð

çàðäëûã õýðõýí áóóðóóëñíûã äàðààõ ãðàôèêààñ õàðæ áîëíî. 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000 50,000 -

ÿéöýòãýëýýðõ çàõèàëãûí ºðòºã

Ãүéðöýòãýëýýð ãàðñàí çàðäàë

ÇÎÕ òîãòîîñíîîð ãàðàõ çàõèàëãûí ºðòºã

3,172,000

òөãðөã õàðèí ìèíèé òîîöñîí

îíîâ÷òîé õýìæýýãýýð ãàðàõ çàðäàë íü 1,372,000 òөãðөã ãàð÷ áàéíà. Ãүéöýòãýëýýðõ ãàðñàí çàðäëààñ òîîöîîëñîí çàðäëûã õàñààä үçâýë 1,800,000 òөãðөã õýìíýõ áîëîìæèéã àëäñàí áàéíà. Õàäãàëàëòûí çàðäàë õàðüöàíãóé áàãà íü òàòàí àâàëòûí õýìæýý èõñýõ òóñàì çàõèàëãûí çàðäàë áàãàñàæ áàéãàà áөãөөä 37


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

çàõèàëãûí çàðäëûã áóóðóóëàõ ãýýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûã íýìýãäүүëýõ íü íөãөө òàëààð êîìïàíèé àëäàãäñàí áîëîìæèéí өðòãèéí íýìýãäүүëäýã.

2.2.1.2 Үнийн хөнгөлөлт: Õóäàëäàí àâàëòûí õýìæýýã íýìýãäүүëýõýä үíèéí õөíãөëөëò ýäëýõ áîëîìæòîé áàéäàã. Ìàíàé ñóäàëãààíû îáüåêòûí õóâüä äîòîîäûí çàõ çýýëýýñ òàòàí àâñàí ìàòåðèàëûí õóâüä үíèéí õөíãөëөëò ýäëýõ áîëîìæòîé áàéäàã. Ìàíàé îáüÿêòûí õóâüä õөíãөëөëòèéã òýð áîëãîí ýäëýýä áàéäàããүé. Ìýäýýæ үíèéí õөíãөëөëòèéã ýäëýõ òóëä óðüä÷èëàí òîîöñîíû үíäñýí äýýð øèéäâýð ãàðãàõ õýðýãòýé. Үíèéí õөíãөëөëòèéã ýäëýõ áîëîìæòîé òàâàí ìàòåðèàëûí õóâüä

Àøãèéí өөð÷ëөëò

Õàäãàëàëòûí çàðäàë

Íýã óäààãèéí çàõèàëãûí çàðäàë

Õºíãºëºëò ýäëýõ õýìæýý äîîä õÿçãààð

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý

¯íèéí õºíãºëºëòèéí õýìæýý

Íýãæèéí ¿íý

Үçүүëýëò

Æèëä øààðäàãäàõ òîî õýìæýý

àøèãòàé үãүéã äàðààõü òîîöîîëëîîð õàðóóëëàà.

Òóñëàõ ÒÝÌ 1 2

Ñàõàð

38580

1450

50

4,392

5,000

5,000

20.00

Ãóðèë äýýä

9810

770

30

1,401

1,500

2,000

20.00

(4,381,10 5) (19,274)

Ñàâ áàãëàà áîîäîë 1

Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ

468000

16

2

78,994

85,000

5000

0.75

965,805

2

Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

85214

86

5

33,707

35,000

5000

0.75

450,474

3

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

398800

17

1

72,920

100,000

5000

0.75

271,070

Õүñíýãò 2.2.3 Ìîíñүү ÕÕÊ-èé 2009-2010 áàðàà ìàòåðèàëûí òàéëàí Äýýðõ òîîöîîëëîîñ õàðàõàä òóñëàõ ìàòåðèàëûí õóâüä àøãèéí õàñàõ óòãàòàé ãàð÷ áàéãàà íü õөíãөëөëò ýäëýõ äîîä õÿçãààðò çàõèàëãà õèéõ þì áîë àëäàãäàëòàé áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã өөð÷ëөõ øààðäëàãàãүé õàðóóëæ áàéíà. Õàðèí ýñðýãýýð ñàâ áàãëàà áîîäëûí õóâüä ýåðýã 38


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

óòãàòàé áàéãàà íü àøãèéã íýìýãäүүëæ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã øèíý÷ëýí õөíãөëөëò ýäëýõ äîîä õÿçãààðààð òîãòîîõ áîëîìæòîé õàðóóëæ áàéíà. Áóñàä ìàòåðèàëûí õóâüä õөíãөëөëò ýäëýõ áîëîìæòîé áàéñàí ÷ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíýýñ áàãà áàéãàà òóë òîîöîîëîë õèéõ øààðäëàãàãүé ãýæ үçñýí 2.2.1.3

Зайлшгүй нөөцийн доод хэмжээг тогтоох:

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîñîí òóëä òүүíòýé õîëáîîòîéãîîð çàõèàëãà õèéõ õóãàöààã òîîöîæ үçýõ çàéëøãүé þì. Çàõèàëãà õèéõ öýãèéã òîîöîõûí ìàòåðèàëûã õүëýýí àâàõ õóãàöàà, õîíîãò õýðýãëýõ ìàòåðèàëûí õýìæýýã òîîöñîí áàéõ øààðäëàãàòàé. Ìàòåðèàëûã õүëýýí àâàõ õóãàöàà, õîíîãò õýðýãëýõ ìàòåðèàëûí õýìæýýã ñîíãîñîí õîðèí áàðàà ìàòåðèàëûíè õóâüä àæèãëàëò òóðøèëò õèéñíèé үð äүíä äóíäæààð ãàðãàñàí.

Үçүүëýëò

Ìàòåðèàëûí õ¿ëýýí àâàõ õóãàöàà

Õîíîãò õýðýãëýõ ìàòåðèàëûí õýìæýý

Çàéëøã¿é íººöèéí äîîä õýìæýý

Íýìýëò íөөö

Òóñëàõ ÒÝÌ 1

Ñàõàð

2

150

300

189

2

Ãóðèë äýýä

1

25

25

23

Ñàâ áàãëàà áîîäîë 1

Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ

30

200

6000

5,158

2

Ñүүíèé õàëüñ

15

16

240

189

Øîêàëàäòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã

14

2600

36400

49,345

14

2600

36400

48,290

30

220

6600

4,603

30

220

6600

4,603

7

Áèôèäî òàðàã 300ãð PS òàã

14

400

5600

1,055

8

Áèôèäî òàðàã 130ãð PS òàã

14

2500

35000

43,592

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð PS òàã Æèìñòýé òàðàã 130ãð PS òàã Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë 130ãð PS òàã

14

2500

35000

44,014

14

2500

35000

38,510

14

165

2310

38

12

Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ

5

1460

7300

3,589

13

Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

5

300

1500

1,083

3 4 5 6

9 10 11

39


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

14,537

14

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

5

2000

10000

15

Çөөõèé 300ãð PS òàã

5

400

2000

401

16

Àÿãà 300 ãð

2

1200

2400

1,265

17

Àÿãà 130 ãð

2

12000

24000

16,507

18

Àÿãà 100 ãð

2

1500

3000

4,812

Õүñíýãò 2.2.4 Ìîíñүү ÕÕÊ Áàðàà ìàòåðèàëûí òàéëàí

Çàéëøãүé íөөöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîñíîîð үéëäâýðëýë òàñàëäàõãүé õýâèéí үéë àæèëëàãààãàà ÿâóóëàõàä õàìãèéí ãîë õү÷èí çүéë þì. Íөөöèéí äîîä õýìæýýã үíýí çөâ òîîöñîíîîð äàðààãèéí çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà òîãòîîí үéëäâýðëýëèéí õýâèéí үéë àæèëëàãààã õàíãàõ үíäñýí ãîë à÷ õîëáîãäîë íü îðøèæ áàéíà. Үéëäâýðëýëèéí áàéãóóëëàãûí õóâüä өäөð áүð òîãòìîë үéëäâýðëýë ÿâóóëàõãүé òóë: Íýìýëò íөөöèéí õýìæýý ÿìàð áàéõ âý ? ãýñýí àñóóëò ãàð÷ èðäýã. Өäðèéí õýðýãëýý çàõèàëãà өөð÷ëөãäөæ áàéãàà òîõèîëäîëä íýìýëò íөөöèéã òîîöîæ íөөöèéí äóòàãäëààñ áèé áîëîõ ñөðөã үð äàãàâðààñ çàéëñõèéõèéí òóëä áàðèõ íөөöèéã òîîöíî. Ñóäàëãààíû îáüÿêò ìààíü ñүү, ñүүí áүòýýãäýõүүíèé îíöãîé ñàëáàð òóë áýëýí áүòýýãäýõүүíèéã íөөöëөõ õàäãàëàõ ãýñýí îéëãîëò áàéõãүé ÿìàð íýãýí ãýíýòèéí çàõèàëãà îðæ èðýõýä òýð äàðóé үéëäâýðëýë ÿâàãäàã òóë íөөöèéã õàìãèéí çîõèñòîé áàðüæ áàéõ øààðäëàãà çүé ¸ñîîð ãàð÷ èðäýã. Èíãýõèéí òóëä íýìýëò íөөöèéã үíýí çөâ òîîöîõ íü èõýýõýí à÷ õîëáîãäîëòîé. Ñóäàëãààíû

үð

äүíãýýñ

õàðàõàä

ýêñïîðòîîð

îðóóëæ

èðæ

áàéãàà

ìàòåðèàëûí õóâüä íөөöèéí õýìæýý õàðüöàíãóé èõ áàéãàà çàõèàëãà õèéõ õóãàöààòàé øóóë õîëáîîòîé íü õàðàãäàæ áàéíà. Êîìïàíèé õóâüä ýðãýëòèéí õөðөíãèéí òîìîîõîí áүðýëäýõүүí õýñýã áîëîõ òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí õóâüä íөөöèéã èõ õýìæýýãýýð õàäãàëàõ íü òөëáөðèéí ÷àäâàðò ìóóãààð íөëөөëíө. Íөөöèéí óäèðäëûã õóâüä íөөöèéã õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýýíä áàðüæ íөөöèéí óäèðäëàãààð äàìæóóëàí áүòýýãäýõүүíéè өðòөãèéã áàãàñãàõ үéëäâýðëýëèéã õýüèéí үéë àæèëëàãààã õàíãàõ àøãèéã íýìýãäүүëýõ ýöñèéí çîðèëãîòîé.

40


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

“Ìîíñүү” ÕÕÊ- èé õóâüä çàõèàëãûí îíîâ÷òîé çàãâàðûã àøèãëàñíû à÷ õîëáîãäîë íü:  Çàõèàëãûí çàðäëûã óðüä÷èëàí òîîöîæ òөëөâëөæ áîëîìæòîé áîëñíîîð çàðäëûã õÿíàõ àæèëëàõ áîëîìæ íýýëòòýé áîëæ áàéíà.  Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýãýýð ìàòåðèàëàà òàòàí àâáàë çàõèàëãûí çàðäëûã òîäîðõîé òүâøèíä áàãàñãàõ áîëîìæòîé.  Íөөöèéí äîîä õýìæýýã òîãòîîñíîîð үéëäâýðëýëèéí õýâèéí үéë àæèëëàãààã õàíãàæ íөөöèéí äóòàãäëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîìæòîé  Íýìýëò íөөöèéã îíîâ÷òîé òүâøèíä òîãòîîñíîîð өäðèéí õýðýãëýý áîëîí çàõèàëãà õèéãýýä òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí õүëýýí àâàõ õóãàöàà õүðòýë õýëáýëçýæ áàéñàí ÷ үүíýýñ ãàðàõ àëäàãäëûã áàãàñãàõ áîëîìæ áүðäýíý.  Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàðûã àøèãëàñíààð áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéã õàìãèéí îíîâ÷òîé õýìæýýíä îéðòóóëàõ íөõöөëèéã áүðäүүëæ áàéíà.

41


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

2.2.2 ßã öàãò íü ñèñòåì Ýíý ñèñòåì ÿïîíîîñ ãàðàëòàé ãýæ ¿çäýã áºãººä ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëýõýä íýëýýä õ¿íäðýë áýðõøýýë¿¿ä òóëãàð÷ áàéñàí. JUST-IN-TIME áóþó ßã öàãò íü ñèñòåì á¿òýýãäýõ¿¿íèé îðö ìàòåðèàë ò¿¿õèé ýäèéí ¿éëäâýðëýëä ÿã õýðýãòýé öàãò íü èë¿¿ëýõ çàìààð ìàòåðèàëûí íººöèéí õàìãèéí áàãà áàéëãàäàã óäèðäëàãûí ñèñòåì þì. ßïîí÷óóä ýðòíýýñ ë á¿õ ç¿éëèéã ÿã öàãò òºëºâ㺺íèé äàãóó ÷àíä íàðèéí äýã æóðìûã áàðèìòëàí àæèëäàã áàéñíààñ ýíý ñèñòåì óðãàí ãàðñàí. Ìýäýýæ ÿïîí÷óóäûí õóâüä öàã áîë àëò ãýñýí ¿íäñýí çàð÷èìûã áàðèìòëàí àæèëäàã àðä ò¿ìýí. ßã öàãò ñèñòåìèéã àøèãëàõûí òóëä íýëýýä õýä õýäýí áýðõøýýë òóëãàðàõ õýäèé÷ òîõèðñîí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã ñîíãîí àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõ íü ìàíàé ñóäàëãààíû îáüåêò äýýð óðüä ºìíº ýíý ñèñòåìèéã àøèãëàæ áàéãààã¿é áîëîâ÷ ¿éë àæèëëàãààà ñàëáàðûí îíöëîãîîñ õàìààðàí ýíý ñèñòåìèéã á¿ðýí óòãààð íü áèø ÷ ãýñýí òîäîðõîé õýñýã á¿òýýãäýõ¿¿í ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë äýýð õýðýãëýäýæ áàéíà. Ãîë ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë áîëîõ Ò¿¿õèé ñ¿¿íèé õóâüä ýíý ñèñòåì á¿ðýí óòãààð õýðýãæèæ áàéãóóëëàãûí õóâüä ¿íäñýí ýëåìåíò¿¿ä õýðýãæèæ áàéíà. ßã öàãò ñèñòåìä “Ìîíñүү”-íèé òóñëàõ ìàòåðèàëûí õóâüä õýðýãëýõ áîëîìæòîé

áөãөөä

çàõ

çýýëä

íèéëүүëýëò

õàíãàëòòàé

çàõèàëãà

áîëîí

õàäãàëàëòûí çàðäëûã õàìãèéí áàãà õýìæýýíä áóþó 00 òүâøèíä õүðãýõ áîëîìæòîé ãýæ үçýæ áàéíà. “Ìîíñ¿¿”-èé ºäºðò äóíäàæààð 5òí ñ¿¿ã ïåðìåì¿¿äýýñ ãýðýýíèé äàãóó óðüä÷èëàí òîãòñîí ¿íýýð öàã òóõàéí á¿ðò õóäàëäàæ àâ÷ ¿éëäâýðëýë ¿éë àæèëëàãààã ÿâóóëäàã. Ñ¿¿ áîë õàäãàëàõ õóãàöàà áîãèíî íººöëºõ áîëîìæã¿é ìàòåðèàëûí õóâüä äàðààõ ñºðºã ¿ð äàãàâàð áàéíãà ãàð÷ áàéäàã. Çàõ çýýëèéí өðñөëäөөí èõòýé, õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýýã óðüä÷èëàí òààìàãëàõ áîëîìæ áàãàòàé òîõèîëäîëä óðüä÷èëàí òààìàãëààãүé ãýíýòèéí õýðýãöýýã õàíãàõûí òóëä íөөöèéã íýìýãäүүëýõãүé õàðèí òóõàéí үåèéí òàòàí àâàëòûí íýìýãäүүëäýã. 42


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Íýìýëò çàõèàëãà, õýðýãöýýíä øààðäëàãàòàé òүүõèé ñүүã ãýðýýò ãàçðóóäààñ íөөöèéã íөõөæ îëãîäîã. ͺºöèéí õîìñäîë: Ò¿¿õèé ñ¿¿íèé íèéë¿¿ëýëòýýñ õàìàààðàí íººöèéí õîìñäîë ãàð÷ òîäîðõîé õýìæýýíèé àëäàãäëûã õ¿ëýýæ áàéäàã. “Ìîíñ¿¿”-èé 2009 îíä ò¿¿õèé ñ¿¿íèé íººöèéí õîìñäîëä îðæ ¿éë àæèëëàãààí òîäîðõîé õóãàöààãààð òàñàëäàëäàæáàéñàí. ¯¿íýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, îðóóëàõ áîëîìæèéã êîìïàíèé óäèðäëàãóóä àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýýã¿é. ¯¿íýýñ ãàðàõ äàðààõü áîëîìæ áàéñàí.  Õóóðàé ñ¿¿ õýðýãëýõ: Óëààíáààòàð õîòîä ãàíö öýâýð ñ¿¿ ¿éëäâýðëýäýã áàéãóóëëàã õóâüä ¿¿íèéã õ¿ëýýí çºâøººðºõ áîëîìæã¿é áàéâ.  Õîìñäîëä îðîõã¿éí òóëä íººöëºõ áîëîìæ áàéñàí. Ñ¿¿ã íººöëºõèéí òóëä òîãòâîðæóóëàã÷ õýðýã øààðäëàãàòàé ýñâýë õóóðàé ñ¿¿ áîëãîí íººöëºõ ãýñýí ñîíãîëò áàéñàí õýäèé÷ íèéãìèéí ºìíº õ¿ëýýñýí õàðèóöëàãàà áèåë¿¿ëñýí. Õ¿ëýýãäýæ áóé ¿íèéí ººð÷ëºëò: ¯íèéí ººð÷ëºëòèéã õàìãèéí ñîðãîãîîð õ¿ëýýí àâäàã ÷

¿íèéí ºñºëò áóóðàëòààñ õàìààðàí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã íººöëºõ

áîëîìæ áàéõã¿é. ßã öàãò íü ñèñòåìèéí àøèãëàñíû à÷ õîëáîãäîë

-

Äóóñààãүé үéëäâýð äàíñ äýýð òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí үëäýãäýë áàãà

-

Àæëûí ÷àíàð ñàéæèð÷ òүүíòýé óÿëäàí áүòýýãäýõүүíèé ÷àíàð ñàéæèðñàí

-

Үéëäâýðëýëèéí öèêë áîãèíî

-

Òîíîã òөõөөðөìæèéí àøèãëàëò ñàéí

-

Øóóä áóñ õөäөëìөðèéí áàãàñãàäàã.

43


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

2.2.3 Áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûí “ÀÂÑ “ ñèñòåìèéã àøèãëàõ íü: Òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí íөөöèéã õÿíàëòûí ñàéæðóóëàõûí òóëä óäèðäëàãà àëü òүүõèé ýä ìàòåðèàë үð өðòөã өíäөðòýé, àëü èëүү à÷ õîëáîãäîëòîé áîëîõûã òîîöîæ үçýõ õýðýãòýé. Òүүâýð øàëãàëòàíä çîðèóëæ ìàòåðèàëûíûã àíãèëàí үçýõèéã ÀÂÑ ñèñòåì ãýæ íýðëýäýã. Áүõ íөөöөө үíäñýí ãóðâàí àíãèëàëä àâ÷ үçäýã. Ìàòåìàòèê , ñòàòèñòèêèéí äóíäàæ үçүүëýëòèéã àøèãëàí à÷ õîëáîãäëîîð ÿëãàí õàðóóëäàã. “Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã à÷ õîëáîãäîëîîð ýðýìáýëæ үçýæ áàéãààãүé áîëîâ÷ үíäñýí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã õàìãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé ãýæ үçýæ áàéíà. Ñүү ñүүí áүòýýãäýõүүí àëü ÷ øàò äàìæëàãà äóóñààãүé үéëäâýðëýëä òàâèõ õÿíàëò, áýëýí áүòýýãäýõүүíä òàâèõ õÿíàëò, õýðýãöýýíýýñ ãàðñàí áîëîí èëүүäýë áүòýýãäýõүүíä õÿíàëò òàâèõ, áàðàà ìàòåðèàëûí òàéëàíä òàâèð õÿíàëò ãýæ àâ÷ үçäýã. Áàðàà ìàòåðèàëûí õÿíàëòûí ÀÂÑ àðãûã “Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé áүõ òүүõèé ýä ìàòåðèàë äýýð à÷ õîëáîãäîëîîð àíãèëàí ñàëãàæ õÿíàõ, çîõèîí áàéãóóëàí À, Â, Ñ ãýñýí ãóðâàí áүëýãò àâ÷ үçíý. Íèéò 66 òөðëèéí ìàòåðèàëûã 25 òөðөë áîëãîí áàãö àâ÷ ÀÂÑ àðãààð ñóäàëãààãàà ÿâóóëíà. Õýìæèõ íýãæ èæèë, íýãæèéí үíý àäèëõàí, çàãâàð õýìæýýãýýð îéðîëöîî èæ òөðëèéí ìàòåðèàëûã íýã áàãöàä îðóóëñàí. ÀÂÑ ñèñòåìèéí äàãóó òүүõèé ýä ìàòåðèàëóóäûã àíãèëàõäàà äàðààõü àðãà÷ëàëûã áàðèìòëàñàí. 1.

Ìàòåðèàëóóäûí íèéò õýðýãëýýã ¿íèéí ä¿íãýýð íü òîîöîæ ãàðãààä ýðýìáýëíý.

2.

Áóóðàõ äàðààëëààð ýðýìáýëñýí ìàòåðèàëóóäûí õýðýãëýýíèé ¿çèéí ä¿íã “ºññºí õóðèìòëàãäñàí ä¿íãýýð íü” òîîöîæ íèéò õýðýãëýýíä ýçëýõ õóâèéí æèíã ãàðãàíà.

3.

Ìàòåðèàëóóäûã íýð òºð뺺ð íèéò õýðýãëýýýíä ýçëýõ õóâèéí æèíã ºññºí ä¿íãýýð íü òîîöîæ ãàðãàíà.

4.

Õýðýãëýýíèé ¿íèéí ä¿íãýýð ýçëýõ õóâü áà íýð òºð뺺ð ýçëýõ õóâèóäûã õàðüöóóëæ àíãèëíà 44


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

“Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé õóâüä îëîí öåõ äàìæëàãà èõòýé íýã öåõèéí áýëýí áүòýýãäýõүүí äàðààãèéí öåõ äàìæëàãûí îðö òүүõèé ýä ìàòåðèàë áîëäîã. Ýíý öèêë 2-3 óäàà òàââòàãäàæ áàéæ ýöñèéí áýëýí áүòýýãäýõүүí áîëíî.

Үçүүëýëò

Õýðýãëýý

Íýãæèéí ¿íý

Íèéò õýðýãëýý /ìÿíãààð/

Õýðýãëýýíä ýçëýõ õóâèéí æèí Òóñäàà ªññºí

Íýð òºðëèéí õóâèéí æèí Òóñäàà ªññºí

2,058,794

720

1,482,331.68

67.8%

67.8%

4%

4%

125,781

2800

352,187.08

16.1%

83.9%

4%

8%

Öөöãèéí òîñ çàäãàé

12,696

6000

76,176.00

3.5%

87.4%

4%

12%

4

Ñàõàð

38,580

1450

55,941.00

2.6%

90.0%

4%

16%

5

130ãð PS òàã

2,306,000

23

53,038.00

2.4%

92.4%

4%

20%

6

Àÿãà 130 ãð

2,462,500

21

51,712.50

2.4%

94.8%

4%

24%

7

3,076

5200

15,995.20

0.7%

95.5%

4%

28%

8

Ñүүíèé õàëüñ Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ

53,500

262

14,017.00

0.6%

96.2%

4%

32%

9

Àÿãà 300 ãð

316,640

42

13,298.88

0.6%

96.8%

4%

36%

10

Àÿãà 100 ãð

399,250

21

8,384.25

0.4%

97.2%

4%

40%

11

Ãóðèë äýýä Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

9,810

770

7,553.70

0.3%

97.5%

4%

44%

468,000

16

7,488.00

0.3%

97.8%

4%

48%

28,500

262

7,467.00

0.3%

98.2%

4%

52%

85,214

84

7,157.98

0.3%

98.5%

4%

56%

290,000

24

6,960.00

0.3%

98.8%

4%

60%

398,800

17

6,779.60

0.3%

99.1%

4%

64%

1 2 3

12 13 14 15

Òүүõèé ñүү Ñүүíèé ààðö

16

300ãð PS òàã Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

17

Ààðöíû ðóëîí òàã

455

8000

3,640.00

0.2%

99.3%

4%

68%

18

300ãð ðóëîí òàã

450

8000

3,600.00

0.2%

99.5%

4%

72%

19

130ãð ðóëîí òàã

350

8000

2,800.00

0.1%

99.6%

4%

76%

345,800

6.6

2,282.28

0.1%

99.7%

4%

80%

60,000

38

2,280.00

0.1%

99.8%

4%

84%

65,440

28

1,832.32

0.1%

99.9%

4%

88%

53,500

31

1,658.50

0.1%

100.0%

4%

92%

6.6

425.70

0.0%

100.0%

4%

96%

6.6

333.30

0.0%

100.0%

4%

100%

20

Ààðöíû õàÿã

21

Áèîòàðàãíû óóò Öөöãèéí òîñ 200ãð òóãàëãàí öààñ Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã

22 23 24

Õîðõîé ààðóóëûí õàÿã

64,500

25

Öөöãèéí òîñ 500ãð õàÿã

50,500

Ä¿í

2,185,339.97

100.0%

100%

Õүñíýãò 2.2.3.1 Ñóäëàà÷èéí òîãòîîñíîîð

45

Àíãè ëàë

À

Â

Ñ


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ÀÂÑ àíãèëàëä ÿëãàí үçâýë: çâýë: Õýðýãëýýã à÷ õîëáîãäëîîð íü àíãèëæ үçâýë íýð òөðëèéí ðëèéí õóâüä 12%, õýðýãëýýíèé үíèéí äүíãèéí íãèéí õóâüä 87,4% ýçýëæ áàéãàà Ò Òүүõèé ñүү,, Ñүүíèé Ñ ààðö, öөöãèéí öãèéí òîñ ìàòåðèàëóóäûí õóâüä À á áүëýãò, íýð òөðëèéí 36%-èéã èéã õýðýãëýýíèé үíèéí äүíãýýðýý 10.8% ýçýëæ áàéãàà ìàòåðèà ìàòåðèàëóóä ñàõàð, 130ãð PS òàã, òàã àÿãà 130 ãð, ñүүíèé õàëüñ, áèîòàðàã èîòàðàã 1ëèòð purepack ñàâ ñàâ, àÿãà 300 ãð, àÿãà 100 ã,ð ã ãóðèë äýýä, ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ öààñ, ñүү 1ëèòð ðurepack ñàâ ìàòåðèàëóóä  áүëýãò, á íýð òºðëèéí 52%-èéã õýðýãëýýíèé үíèéí äүíãèéí 1.8%-èéã ¿ëäñýí ò¿¿õèé ò¿ ýä ìàòåðèàëóóä ýçýëæ Ñ á¿ëýãò òóñ òóñ àíãèëàãäàæ áàéíà. À, Â, Ñ ãóðâàí àíãèëëûã íýð òòөðөë áîëîí үíèéí äүíãýýð íãýýð äàðààõü ãðàôèêààð õàðóóëëàà.

87% 90% 80% 70%

52%

60% 50%

36%

40% 30% 20%

12%

11% 2%

10% 0% А ангилал

В ангилал

Õýðýãëýýíä ýçëýõ õóâèéí æèí

С ангилал Íýð òºðөлд эзлэх õóâèéí æèí

“A” á¿ëýãò àâ÷ ¿çñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëóóäûí õóâüä “Ìîíñ¿¿” ÕÕÊ ÕÕÊ-èéí õóâüä ¿íý öýíý èõòýé, ºðòºã ºíäºðòýé à÷ õîëáîãäëûí ò¿âøèíãýýð õàì õàìãèéí ÷óõàë ìàòåðèóëóóä áөãөөä ä ìàòåðèàëûí õóâüä õîðîãäîëûí õýìæýý õàìãèéí өíäөðòýé òóë ÀÂÑ ñèñòåìèéã àøèãëàí õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áèé á áîëãîæ îëãîæ àæèëëàñíààð òүүõèé ñүүíèé íèé õóâüä òîîëóóð òàâèõ ààðö, ö öөöãèéí öãèéí òîñûã õàäãàëàõ íөõöөëèéã í 46


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

òîãòîîõ çýðãýýð õÿíàëò òàâèõ áîëîìæòîé þì. ÀÂÑ ñèñòåìèéí ¿íäñýí òºñººëºë íü

“À” àíãèëàëä ºðòºã ºíäºð, òîî õýìæýý áàãàòàé áàéõ ¸ñòîé ÷

ìèíèé

ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íä “À” çýðýãëýëä òîî õýìæýý áîëîí ºðòºã õî¸ð õî¸óëàà ºíäºð áàéãàà íü îíîëòîé çºð÷èëäºæ áàéíà. Ìàòåðèàëûí íөөöèéí үëäýãäýë õàíãàëòòàé áîëîí òàòàí àâàëòûã òîãòîîñîí õóãàöààíä ÷àíàðûí өíäөð òүâøèíä õèéæ áàéãàà çýðýã õÿíàëòûí òîãòîëöîîã óäèðäëûí òүâøèíä àâ÷ õýðýãæүүëýõ øààðäëàãàòàé ìàòåðèàëóóä þì. “” áүëýãò àâ÷ үçñýí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã áàãà үíýòýé, çàðäàë õàðüöàíãóé áàãà, à÷ õîëáîãäëûí òүâøèí äóíä çýðýã 9 òөðëèéí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã àâ÷ үçñýí. Òîî õýìæýý áîëîí өðòãèéí õóâüä äóíä çýðýã õÿíàëòûã өäөð òóòàì, äóíä òүâøèíãèéí óäèðäëàãóóä õÿíàõ áîëîìæòîé. “Ñ” á¿ëýãò àâ÷ ¿çñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã òîî õýìæýý õóâüä èõ, ºðòºã áàãà à÷ õîëáîãäëûí ò¿âøèí áàãà 12 òºðëèéí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã àâ÷ ¿çñýí. Õÿíàëòûí òîãòîëöîî íü äîîä ò¿âøèíèé áóþó àæèë÷èä õÿíäàã.

47


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2.3

2011

ÇÀÃÂÀÐ ÑÈÑÒÅÌҮҮÄÈÉÃ ÍÝÂÒÐҮҮËÝÕ ÍÜ

Çàõ çýýëèéí өðñөëäөөí èõòýé өíөө үåä àæ àõóé íýãæ áàéãóóëëàãóóä өөðèéí ãýñýí îíöëîãî øèíæýýð ÿëãàðàí óðò óäààí õóãàöààíû òóðø òîãòâîðòîé үéë àæèëëàãààãàà áîäëîãî òөëөөâëөãөөòýé áàéäàã.”Ìîíñүү” ÕÕÊ íü өөðèéí ãýñýí îíöëîã øèíæýýð áóñàä ñүү, ñүүí áүòýýãäýõүүí үéëäâýðëýã÷ áóñàä êîìïàíèóäààñ öýâýð ñүүãýýð ÿëãàðàí үéë àæèëëàãààã ÿâóóëäàã. Îíöëîã øèíæýý õàäãàëæ үëäýõèéí òóëä Үíäñýí òүүõèé ýä Ñүүã îíöãîé àíõààðàõ õýðýãòýé. Òүүõèé ýä òóñ áүð äýýð òîõèðñîí çàãâàð ñèñòåì ñîíãîõ õýðýãöýý øààðäëàãûí óëìààñ áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéí óäèðäëûí çàãâàð,

ñèñòåìүүäèéã àøèãëàí ñóäàëãàà

øèíæèëãýý õèéñíèé үð äүíä òîõèðîõ çàãâàð, ñèñòåìèéã ñîíãîí íýâòðүүëýëòèéí õî¸ð үå øàòûã äàìæèí õýðýãæèíý.

48


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Íýãäүãýýð үå øàòàíä òîõèðîõ çàãâàð, ñèñòåì¿¿äèéã ñîíãîõ: Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí îíöëîãî øèíæ ÷àíàð, ¿ð ºãººæ, çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäàë çýðýã îíöëîãîîñ íü õàìààðóóëàí òîõèðîõ çàãâàð ñèñòåìèéã òîãòîîñîí.

"Ìîíñүү"ÕÕÊ-èé òүүõèé ýä ìàòåðèàëóóä äýýð òîãòîîñîí çàãâàð, ñèñòåì Үçүүëýëò

Çàãâàð, ñèñòåì

1

Òүүõèé ñүү

ßã öàãò íü ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåì

2

Öөöãèéí òîñ çàäãàé

ßã öàãò íü ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåì

3

Ñүүíèé ààðö

ßã öàãò íü ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåì

4

Òàðàãíû ààðö

5

Ñàõàð

ßã öàãò íü ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåì Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

6

Ãóðèë äýýä

7

Õөðөíãө ABY 50þ

ßã öàãò íü ñèñòåì

8

Ëóóâàí

ßã öàãò íü ñèñòåì

9

Øîêîëàä

ßã öàãò íü ñèñòåì

10

Êàêàî

ßã öàãò íü ñèñòåì

11

Òàðàãíû æèìñ

ßã öàãò íü ñèñòåì

12

Âàíèëèí

ßã öàãò íü ñèñòåì

13

×àöàðãàíû òîñ

ßã öàãò íü ñèñòåì

14

Õóñàì

ßã öàãò íü ñèñòåì

15

Õөðөíãө-çөөõèé

ßã öàãò íü ñèñòåì

16

Ñүү 1ëèòð Purepack ñàâ

17

Ñүүíèé õàëüñ

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

18

Øîêàëàäòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

19

Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð PS òàã

20

Çөãèéí áàëòòàé ñүүíèé 130ãð ðóëîí òàã

21

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâ

22

Áèîòàðàã 1ëèòð Purepack ñàâíû òàã

23

Áèîòàðàãíû óóò

24

Áèôèäî òàðàã 300ãð PS òàã

25

Áèôèäî òàðàã 130ãð PS òàã

26

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð PS òàã

27

Òýæýýëëýã òàðàã 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

28

Æèìñòýé òàðàã 300ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

29

Æèìñòýé òàðàã 300ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

30

Æèìñòýé òàðàã 130ãð PS òàã

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð ßã öàãò íü ñèñòåì Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

49


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

31

Æèìñòýé òàðàã 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñè��òåì

32

Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë 130ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

33

Õүүõäèéí èë÷ëýã òýæýýë ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

34

Õүүõäèéí ëóóâàíò òýæýýë 130ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

35

Õүүõäèéí ëóóâàíò òýæýýë 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

36

Õүүõäèéí òàìèð òýæýýë 130ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

37

Õүүõäèéí òàìèð òýæýýë 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

38

Õүүõäèéí ýññèíöèàëüò òýæýýë 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

39

Ààðö 500ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

40

Ààðö 200ãð ðóëîí

ßã öàãò íü ñèñòåì

41

Ààðö 100ãð òóíàëãàí öààñ

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

42

Ààðö 50ãð ðóëîí

ßã öàãò íü ñèñòåì

43

Ààðö 50ãð àÿãàòûí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

44

Õîðõîé ààðóóëûí 500ãð õàÿã

45

Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã

ßã öàãò íü ñèñòåì Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

46

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò

47

Ìîíñүү ààðóóëíû 500ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

48

Äýýæèñ ààðóóë 500ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

49

Öөöãèéí òîñ 500ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

50

Öөöãèéí òîñ 200ãð òóãàëãàí öààñ

ßã öàãò íü ñèñòåì

51

Øàð òîñ 300ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

52

Øàð òîñ 130ãð õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

53

Ìîíãîë áÿñëàãíû õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

54

Áðûíçà áÿñëàãíû õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

55

Ãàóäà áÿñëàãíû õàÿã

ßã öàãò íü ñèñòåì

56

Øàðñүүíèé õàÿã 1.5ë

ßã öàãò íü ñèñòåì

57

Çөөõèé 300ãð PS òàã

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

58

Çөөõèé 300ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

59

Çөөõèé 130ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

60

Çөөõèé 130ãð 130ãð ðóëîí òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

61

Çөөõèé 50ãð PS òàã

ßã öàãò íü ñèñòåì

62

Çөөõèé 50ãð ðóëîí òàã

63

Àÿãà 300 ãð

ßã öàãò íü ñèñòåì Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

64

Àÿãà 130 ãð

65

Àÿãà 100 ãð

66

Øàðñүү 1.5 óóò

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð ßã öàãò íü ñèñòåì

Õүñíýãò 2.3.1 Ñóäëàà÷èéí òîãòîîñíîîð

50


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Õî¸ðäóãààð үå øàòàíä: Çàãâàð ñèñòåìүүäèéã àøèãëàñíààð ãàðàõ өөð÷ëөëò, õүíäðýëèéã àðãèëãàõ àðãà çàìûã àâ÷ õýðýãæүүëýõ. ÀÂÑ ñèñòåìýýð À àíãèëàëä áàãòñàí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûã ÿã öàãò ñèñòåìèéã àøèãëàí ìàø áàãà õýìæýýíèé íөөöòýéãýýð үéë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ñèñòåìèéã íýâòðүүëýí àæèëëàæ áàéõ үåä ñүүíèé ààðö, öөöãèéí òîñ õî¸ð áүòýýãäýõүүíä үéë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ õàìààðàí íөөö çàéëøãүé áàéõ õýðýãòýé áîëñîí. Ñүүíèé ààðö, öөöãèéí òîñ íü óëèðëààñ õàìààðàí òүүõèé үíý õÿìä áàéõ үåä 6-9 ñàðûí õîîðîíä èõ õýìæýýãýýð үéëäâýðëýæ íөөöëөäөã îíöëîãîòîé. Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàðûã àøèãëàí íөөöèéã òîîöîæ үçýõ ãýòýë çàõèàëãûí çàðäàë ãàðäàããүé òóë òîîöîõ áîëæ áàéõãүé áàéâ.Ñүүíèé ààðöíû æèëèéí õýðýãöýýã òîäîðõîéëîí çóíû ãóðâàí ñàðä íөөöëөõäөө äàðààõü òîîöîîëëîîð íөөöëөõ áîëîìæòîé. ÀÂÑ ñèñòåìýýð  àíãèëàëä áàãòñàí èõýíõ òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí õóâüä çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàðûí òîãòîîí àøèãëàæ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýý, çàéëøãүé íөөöèéí äîîä õýìæýý, æèëä õèéõ çàõèàëãûí õýìæýý çýðýã øààðäëàãàòàé òîîöîîëëûã õèéæ õýðýãæүүëýõ ÿâöàä ÿìàð íýã õүíäðýë áýðõøýýë òóëãàðààãүé. ÀÂÑ ñèñòåìýýð Ñ àíãèëàëä áàãòñàí òүүõèé ýä ìàòåðèàëûí çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàããүé ìàòåðèàëûí õóâüä íýã óäààãèéí òàòàí àâàëòààð øààðäëàãàòàé íөөöèéã òàòàí àâäàã. Õàðèí õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàã òүүõèé ýäèéí õóâüä ìàòåðèàëûã íөөöèéã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ çàð÷ìûã áàðèìòëàí àìæèëòàé íýâòðүүëýí àøèãëàæ áàéíà.

51


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

ÄҮÃÍÝËÒ

Áàðàà ìàòåðèàëûí íөөöèéí óäèðäëàãûí ìàãèñòðûí àæëûí õүðýýíä “Ìîíñүү” ÕÕÊ-èé áàðàà ìàòåðèàëûí ñóäàëãààíû îáüåêò áîëãîí àâ÷ çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýíèé çàãâàð, ÿã öàãò ñèñòåì, ÀÂÑ ñèñòåìүүäèéã ãîëëîí àâ÷ үçýí ñóäàëãààãàà ÿâóóëñàí. “Ìîíñүү “ ÕÕÊ íü áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûã õýðýãæүүëýõ òàëààð òîäîðõîé òîãòñîí àðãà çàì áàéõãүéãýýñ íөөöèéí õîìñäîë, èëүүäýë áàéíãà ãàð÷ үéëäâýðëýëèéí õýâèéí үéë àæèëëàãàà òàñàëäàõ öөөíãүé òîõèîëääîã áөãөөä òýð áîëãîí àëäàãäàë õүëýýæ áàéñàí. Ìàãàäã¿é áàðàà ìàòåðèàëûí íººöèéã óäèðäàõ àðãà àðãà÷ëàëûã àøèãëàæ áàéñàí áîë ýíý ¿éë ÿâäàë ãàðàõã¿é áàéõ áîëîìæ áàéñàí. Ýäèéí çàñãèéí ñóäàëãààíä өðãөí õýðýãëýãäýã ýäèéí çàñàã ìàòåìàòèê, ñòàòèñòèêèéí àðãà, àæèãëàëò, òóðøèëò, àíàëèç ñèíòåçèéí àðãà èíäóêö, äåäóêöèéí àðãà, ñàíõүүãèéí øèíæèëãýýíèé àðãóóä áîëîí áàðàà ìàòåðèàë íөөöèéí óäèðäëàãûí çàãâàð ñèñòåìèéã ñóäàëæ àøèãëàñíààð äàðààõü ¿ð ä¿íã¿¿ä õ¿ðýýä áàéíà 1.

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàë òóñ á¿ð äýýð òîõèðîõ çàãâàð ñèñòåìèéã

òîãòîîñíû ¿ð ä¿íä

ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí

õîìñäîë, èë¿¿äëèéã àðèëãàæ

çàéëøã¿é íººöèéí õýìæýýã òîãòîîí íººöèéí õîìñäîëîîñ ¿¿ñýõ ¿éëäâýðëýëèéí õýâèéí ¿éë àæèëëàãààã òàñàëäàõààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ ãàðàõ ¿ð äàãàâðûã áàãàñãàõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëæ , íººöèéí èë¿¿äëýýñ ¿¿ñýõ õàäãàëàëòûí çàðäëûã áàãàñãàõ òýð÷ëýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí ýðãýëòèéí õóðäàñãàæ ÷àäñàí. 2.

Çàõèàëãûí

îíîâ÷òîé

õýìæýýã

òîãòîîõ

çàãâàðûã

íýâòð¿¿ëñýýð

çàõèàëãûí õàìãèéí îíîâ÷òîé òîî õýìæýýã òîãòîîæ çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäëûã õàìãèéí áàãà áàéëãàõ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëñýí. Ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí õóãàöààíû ã¿éöýòãýëýýðõ çàðäëûã çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîñîîð ãàðàõ çàõèàëãûí çàðäàë õî¸ðûã õàðüöóóëñàíû ¿ð ä¿íä 1,800,000 òºãðºã õýìíýõ áîëîìæòîé áàéñíûã òîîöîîëëîîð áàòàëñàí. 3.

¯íèéí õºíãºëòòýé ¿åèéí çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ

çàãâàðûã àøèãëàí ¿íèéí õºíãºëºëò ýäëýõ áîëîìæòîé 5 òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í äýýð òîîöîîëîë õèéñíèé ¿ð ä¿íä ñàõàð, ýëñýí ÷èõðèéí õóâüä õºíãºëºëò ýäëýõ áîëîìæã¿é õàðèí Ààðö100ãð òóíàëãàí öààñ, Õîðõîé ààðóóëûí 100ãð õàéðöàã, 52


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Õîðõîé ààðóóëûí 30ãð óóò çýðýã ãóðâàí òºðëèéí ìàòåðèàëûí õóâüä õºíãºëºëò ýäëýõ áîëîìæòîé õºíãºëºëò ýäëýñíýýð 1,686,000 òºãðºãººð ºðòãèéã áóóðóóëàõ áîëîìæòîé áàéñíûã õàðóóëñàí. 4.

Çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäàë ãàðäàãã¿é ºðòºã áàãàòàé ò¿¿õèé

ýä ìàòåðèàëóóä äýýð ÿã öàãò ñèñòåìèéã àøèãëàí àãóóëàõàä áàéãàà íººöèéí õýìæýýã ãóðâàí ºí㺺ð ÿëãàí õàðóóëñíû ¿ð ä¿íä íººöèéí õýìæýýã õàðààä çàõèàëãà õèéõ õóãàöàà áîëæ áàéãàà ýñýõ, íººöèéí үëäýãäëèéã õýìæýýã òîãòîîõ áîëîìæîé áîëñîí. 5.

Áàðàà ìàòåðèàëûí õÿíàëòûí ÀÂÑ ñèñòåìèéã àøèãëàñíàààð ò¿¿õèé

ýä ìàòåðèàëàà à÷ õîëáîãäîëîîð õÿíàëòûí äýýä, äóíä, äîîä ò¿âøèíèéã õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîñîí. Ñóäàëãààíû àæëûí ¿íäýñëýí äàðààõü ñàíàëûã äýâø¿¿ëæ áàéíà 1.

Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ çàãâàðûã àøèãëàí æèëèéí

òóðø ãàðàõ çàõèàëãà áîëîí õàäãàëàëòûí çàðäëûã óðüä÷èëàí òîîöîí òөëөâëөæ àæèëëàõ 2.

Èæèë òºðëèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí

õóâüä ìèíèé ñóäàëãààíû àæëûã ººðèéí áàéãóóëëàãàä 3.

Èìïîðòîîð îðóóëæ èðæ áàéãàà ñàâ áàãëàà áîîäîë, òóñëàõ

ìàòåðèàëûã äîòîîäûí çàõ çýýëýýñ õóäàëäàí àâàõ áîëîìæèéã ñóäëàõ. 4.

Үíäñýí òүүõèé ýä ìàòåðèàë áîëîõ òүүõèé ñүүã ÿã öàãò ñèñòåìèéã

àøèãëàñàíòàé õîëáîãäîæ áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷ õóâü õ¿í, ïåðìåð¿¿äòýé ìàø íàðèéí óÿëäàà õîëáîîòîé àæèëëàõ

53


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Íîì çүé 1. Á. Áүæèíëõàì “Ñàíõүүãèéí óäèðäëàãà” 2007 îí 2. Ñ. ªëçèéáàò “Óäèðäëàãûí á¿ðòãýë” 2002 îí 3. Á. Õºõººíàìæèë “Áèçíåñèéí áàéãóóëëàãûí ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà” 2003 îí 4. Àñðè Õàììåð “Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” 2000 îí 5. Ñ. Áààòàð “Ñàíõ¿¿ãèéí ìåíåæìåíò” 1999 îíä 6. Äîíàëä Å. Êèåñî “Äóíä øàòíû íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” 2000 îí 7. Í. Øèíý- ªëçèé “Ñàíõ¿¿ãèéí àõèñàí øàòíû íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë” 2002 îí 8. Ä. Ýíõòóÿà, Ò. Òºìºð-Î÷èð “Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí óäèðäëàãà” 2003 9. Óäèðäëàãûí

àêàäåìè

“¯éëäâýðëýëèéí

¿éë

àæèëëàãààíû

óäèðäëàãûí

á¿ðòãýë”2006îí 10. Æ. 11. Үíýíáàò “Ñàíõүүãèéí íýð òîìú¸îíû ëàâëàõ” 12. Í. Òóíãàëàã “Óäèðäëàãûí á¿ðòãýëèéã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ çàðèì àñóóäàë” 1999 îí 13. Ä. ªëçèéöýöýã “Áàðàà ìàòåðèàëûí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàðèì àñóóäàë” 2010 îí 14. www.slideshare.net 15. www.asuu.mn

54


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Harley Davidson êîìïàíè “ßã öàãò íü” ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëýõýä ãàðñàí áýðõøýýëýý èíãýæ òàéëáàðëàæ áàéíà. ßïîíû “ßã öàãò íü” ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëýõ îðîëäëîãî õèéæ áàéãàà Àìåðèêèéí îëîíõ ìåíåæåð¿¿ä óðüä íü òºëººëæ áàéñíààñ õàâüã¿é èë¿¿ õ¿íäðýëòýé

òóõàé

ÿðüæ

áàéâ.

Òóõàéëáàë

Harley

Davidson

êîìïàíèéí

ìîòîöèêëèéí ¿éëäâýðëýë çîãñîëòîíä îðîâ. Òóñ êîìïàíèé ºðñºëäºã÷ ÿïîíû êîìïàíèóäûí òýäíèé çàõ çýýëä ìîòîöèêëîî õàìààã¿é õÿìä ¿íýýð çàðæ áàéãààã íîòëîõ ãýæ äýìèé îðîëäñîîð ë áàéâ. Ãýòýë ø¿¿õýýð øèéäâýðëýñýí ìàðãààíû ÿâöàä ÿïîíû êîìïàíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ººðèéí ºðòºã íü Harley Davidson êîìïàíèàñ äàðóé 30%-èàð õÿìä áàéãààã õºäºëøã¿é íîòëîâ. Үүíèé íýã ãîë øàëòãààí íü ÿïîíû êîìïàíèóä “ßã öàãò íü“ ñèñòåìèéã íýâòðүүëñýíòýé õîëáîîòîé àæýý Harley Davidson êîìïàíè өөðөө ýíý ñèñòåìèéã íýâòðүүëýõýýð øèéäýâ. Òóñ êîìïàíè өөðèéí õàíãàí íèéëүүëýã÷èä, áóñàä õàìòðàí àæèëëàõûã õүññýí êîìïàíèóäèéã óðüæ óã ñèñòåìèéã íýâòðүүëýõ àæèëä øóóðõàéëàí îðîâ. Ãýòýë èõýíõ õàíãàí íèéëүүëýã÷èä íü ýíý ñèñòåì үð äүí өãíө ãýæ èòãýõãүé áàéñàí ó÷ðààñ èäýâõòýé

äýìæèæ

өãөõãүé

áàéëàà.

Òóñ

êîìïàíèéí õàìãèéí òîì

õàíãàí

íèéëүүëýã÷äèéí íýã íü: Harley Davidson áîë ìàíàé õàìãèéí íýð õүíä ìóóòàé çàõèàëàã÷äûí íýã áөãөөä äóòàãäàæ áàéãàà ýä àíãèéí òàëààð öàãèéã íü òóëãàæ ìýäýýëýõ ìөðòëөө áүõ áóðóóã áèäýíä òîõîõ ãýæ ó÷èðãүé ÷àðìàéäàã“ ãýæ øóëóóõàí ìýäýãäýæ áàéâ. Harley Davidson êîìïàíè ýõëýýä 35 õóóäàñ áүõèé ãýðýýíä ãàðûí үñýã çóðàõûã ñàíàë áîëãîâ. Òýðõүү ãýðýýíèé òөñөëä õàíãàí íèéëүүëýã÷èä þó þó õèéõ ¸ñòîéã íýãáүð÷ëýí òóëãàí çààñàí áàéëàà. Ýöñèéí ýöýñò óã ãýðýýã õýäõýí íèéëүүëýã÷ õүëýýí çөâøөөð÷ ãàðûí ��ñãýý çóðñàí áàéíà. Ãýòýë õýäõýí ñàðûí äàðàà Harley Davidson êîìïàíè өөðèéí ñàíàëàà ýñðýãýýð өөð÷ëөâ. Ãýõäýý ýíý өөð÷ëөëò çөâ áîëñíûã ñàéøààí òýìäýãëýõ õýðýãòýé. Үүíèé òóëä òýä þó õèéñýí áý? 1. Õàíãàí íèéëүүëýã÷èäòýé áàéãóóëàõ ãýðýýã ýíãèéí àæèë õýðýã÷ áîëãîâ. 2. Àæèë õýðýã÷ õүìүүñ, өíäөð ìýðãýæëèéí èíæåíåðүүäýýñ áүðäñýí áàãèéã 55


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

õàíãàí íèéëүүëýã÷èä ðүү èëãýýæ àñóóäëûã ãàçàð äýýð íü ñóäàëæ àæèëëàæ ýõëýâ. 3. Ìîòîöèêëèéí çóðàã òөñëèéã ýíãèéí áөãөөä íàéäâàðòàé áîëãîæ өөð÷èëñөí íü ìàø ÷óõàë çүéë áàéëàà 4. Ýä àíãèéã õÿëáàð ýíãèéí áîëãîñíîîð õàíãàí íèéëүүëýã÷äèéí àæëûã õөíãөâ÷èëæ, öàã õýìíýõ, áүòýýãäýõүүíèé òîîã îëøðóóëàõ áîëîëöîî îëãîâ 5. Õàíãàí íèéëүүëýã÷èäòýé õàìòàð÷ áүòýýãäýõүүíèé ÷àíàðò õÿíàëò òàâèõ áîëîâ. 6. Harley Davidson êîìïàíèòýé çýðãýëäýý îðøèõ îëîí æèæèã õàíãàí íèéëүүëýã÷èäòýé óðüäààñ èëүү íÿãò òүíøëýí àæèëëàõ áîëñîí çýðãèéã äóðüäàæ áîëíî. Ýäãýýð àðãà õýìæýý òýð äîðîî үð äүíãýý өã÷ ýõëýâ. Ýíý íü Harley Davidson êîìïàíè ÿïîíû òóðøëàãûã íýâòðүүëýõ òàëààð íèëýýä àìæèëò îëæ áàéãààã èëòãýí õàðóóëæ áàéëàà. Ãýñýí õýäèé ÷ Harley Davidson êîìïàíèéí ìåíåæåðүүä îëîí àñóóäëûã öàã àëäàëãүé øèéäâýðëýõ õýðýãòýé áàéäàã òóõàé ìýäýãäýæ áàéñàí þì. Íөãөө òàëààð òýäãýýð ìýðãýæèëòíүүä “өíөөäðèéí áàéäëûã 5 æèëèéí өìíөõòýé õàðüöóóëàõ ÷ àðãàãүé, áèä áàãàãүé àìæèëòàíä õүðýýä áàéíà“ ãýæ ñýòãýë áàõäàì ÿðüæ

áàéëàà.

56


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал

2011

Ñóäàëãààíû îáüåêòîî ßïîíû Harley Davidson êîìïàíèòýé çýðýãöүүëýí õàðüöóóëáàë. 1. Harley Davidson êîìïàíèé õóâüä Áýëòãýí íèéëүүëýã÷òýé õèéñýí ãýðýý íü ýíãèéí àæèë õýðý÷ áîë “Ìîíñүү” êîìïàíèé õóâüä ãýðýýíèé õóâüä ýíãèéí õýäèé ÷ õàðèëöàí èòãýëöýë äýýð òîãòäîã. 2. Àñóóäëûã òóõàéí үåä áóþó ãàçàð äýýð øèéäñýí àäèëõàí òàëòàé 3. Áýëòãýí íèéëүүëýã÷äèéí àæëûã õөíãөâ÷ëөõ òàëààð õî¸ð òàë àäèëõàí àíõààðàë õàíäóóëæ áàéíà. 4. “Ìîíñүү”ÕÕÊ-èé õóâüä áýëòãýí íèéëүүëýã÷èéí õóâüä áүòýýãäýõүүíèé ÷àíàðò õàðèëöàí õàðèóöëàãà õүëýýõ áîë Harley Davidson êîìïàíèé õóâüä áýëòãýí íèéëүүëýã÷ íü õÿíàëò òàâüäàã íü àëü àëü êîìïàíèé õóâüä áýëòãýí íèéëүүëýã÷òýé òààòàé õàðèëöàà үүñ÷ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà.

57


Бараа материалын удирдлагын зарим асуудал