Page 1

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

ÃÀÐ×Èà ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË 391.

Òîãòîîëûí õàâñðàëòàä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé

Äóãààð 327

1717

392.

Æóðàì áàòëàõ òóõàé

Äóãààð 341

1726

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ¯ÍÄÑÝÍ ÕÓÓËÈÉÍ ÖÝÖÈÉÍ Ä¯ÃÍÝËÒ 393.

Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí çàðèì çààëò ¯íäñýí õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòûã çºð÷ñºí ýñýõ òóõàé ìàðãààíûã õÿíàí øèéäâýðëýñýí òóõàé Äóãààð 04

1729

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË 2013 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðûí 21-íèé ºäºð

Óëààíáààòàð õîò

Äóãààð 327 Òîãòîîëûí õàâñðàëòàä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé

Óñíû òóõàé õóóëèéí 9.1.3-ò çààñíûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕ íü: Çàñãèéí ãàçðûí 2011 îíû 10 äóãààð ñàðûí 26-íû ºäðèéí 302 äóãààð òîãòîîëûí 2 äóãààð õàâñðàëòààð áàòàëñàí “Àøèãëàëòûí çîðèóëàëòûã òîîöîõ èòãýëö¿¿ð”-èéã õàâñðàëò ¸ñîî𠺺ð÷ëºí áàòàëñóãàé. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ ÑÀÉÄ

Í.ÀËÒÀÍÕÓßÃ

ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÈÍ, ÍÎÃÎÎÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÑÀÉÄ

Ñ.ÎÞÓÍ

1717


1718 0.8

0.6

0.8

Ñýëýíãý ìºðíèé ñàâ ãàçàð

Õºâñãºë íóóð, Ýãèéí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Øèøõýä ãîëûí ñàâ ãàçàð

2

3

Ìîíãîë îðíû óñíû ñàâ ãàçàð

Ãàäàðãûí óñ

1

¹

1.

Õ¿í àìûí óíä, àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.8

0.6

0.8

0.7

0.5

0.7

0.7

0.5

0.7

0.5

0.3

0.5

0.8

0.6

0.9

0.8

0.6

0.9

1

0.8

1

Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

1.2

1

1.2

1.2

1

1.2

0.5

0.3

0.5

1.1

0.9

1.1

Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.9

0.7

0.9

0.4

0.2

0.4

1

0.8

1

1

0.8

1

0.7

0.5

0.7

0.5

0.3

0.5

Çàñãèéí ãàçðûí 2013 îíû 327 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò

ÀØÈÃËÀËÒÛÍ ÇÎÐÈÓËÀËÒÛà ÒÎÎÖÎÕ ÈÒÃÝËÖ¯¯Ð

Õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Áàðèëãà, áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Àâòî çàì, çàñâàðò àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Õºíãºí ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Àðõè, ïèâî, ñîãòóóðóóëàõ óíäàà Óíäàà, öýâýð óñ Òàëõ, ÷èõýð, íàðèéí áîîâ, áóñàä Àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîõ, áàÿæóóëàõ Çýñèéí áàÿæìàë, õàéëóóð æîíø áàÿæóóëàõ Äîòîîäûí õýðýãöýýíä íèéë¿¿ëæ áóé í¿¿ðñíèé îëáîðëîëòûí øàâõàí çàéëóóëàëò Ýðýë, õàéãóóëûí ºðºìäëºã õèéõ Óñ øàâõàí çàéëóóëàõ Ýð÷èì õ¿÷íèé ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Íîãîîí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Ìàë àæ àõóéí àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä Áóñàä, àøèã îëîõ çîðèóëàëòààð àõóéí ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý ýðõýëäýã àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíèé àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

2013 îí ¹45/810/

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË


0.4

0.5

0.7

0.7

Òóóë ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õàðàà ãîëûí ñàâ ãàçàð

Å𺺠ãîëûí ñàâ ãàçàð

Îíîí ãîëûí ñàâ ãàçàð

9

10

11

12

0.8

Õàíóé ãîëûí ñàâ ãàçàð

7

0.4

0.9

×óëóóò ãîëûí ñàâ ãàçàð

6

Îðõîí ãîëûí ñàâ ãàçàð

0.9

Èäýð ãîëûí ñàâ ãàçàð

5

8

0.8

Äýëãýðìºðºíãèéí ñàâ ãàçàð

4

1719 0.6

0.6

0.4

0.3

0.3

0.6

0.9

0.9

0.8

0.5

0.5

0.3

0.3

0.3

0.5

0.8

0.8

0.7

0.5

0.5

0.3

0.3

0.3

0.5

0.8

0.8

0.7

0.4

0.4

0.2

0.2

0.2

0.4

0.6

0.6

0.5

0.7

0.6

0.4

0.4

0.4

0.8

0.8

0.8

0.8

0.7

0.6

0.4

0.4

0.4

0.8

0.8

0.8

0.8

0.9

0.9

0.7

0.7

0.7

1

1.1

1.1

1

1.1

1.1

0.9

0.9

0.9

1.2

1.3

1.3

1.2

1.1

1.1

0.9

0.9

0.9

1.2

1.3

1.3

1.2

0.4

0.4

0.2

0.2

0.2

0.5

0.6

0.6

0.5

1

1

0.8

0.8

0.8

1.1

1.2

1.2

1.1

0.8

0.8

0.6

0.6

0.6

0.9

1

1

0.9

0.3

0.3

0.2

0.2

0.2

0.4

0.5

0.5

0.4

0.9

0.9

0.7

0.7

0.7

1

1.1

1.1

1

0.9

0.9

0.7

0.7

0.7

1

1.1

1.1

1

0.6

0.6

0.4

0.4

0.4

0.7

0.8

0.8

0.7

0.4

0.4

0.2

0.2

0.2

0.4

0.6

0.6

0.5

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË

2013 îí ¹45/810/


0.7

0.5

0.5

0.8

0.6

0.6

0.4

0.7

0.7

Óëç ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õýðëýí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Áóéð íóóð, Õàëõ ãîëûí ñàâ ãàçàð

Ìýíýíãèéí òàëûí ñàâ ãàçàð

Óìàðä ãîâèéí ã¿âýýò-Õàëõûí äóíäàä òàëûí ñàâ ãàçàð

Ãàëáà-ªºø Äîëîîäûí ãîâèéí ñàâ ãàçàð

Îíãè ãîëûí ñàâ ãàçàð

Àëòàéí ºâºð ãîâèéí ñàâ ãàçàð

Òààö ãîëûí ñàâ ãàçàð

13

14

15

16

17

18

1720

19

20

21

0.7

0.7

0.4

0.6

0.6

0.8

0.4

0.5

0.6

0.6

0.6

0.4

0.5

0.5

0.7

0.3

0.4

0.5

0.6

0.6

0.4

0.5

0.5

0.7

0.3

0.4

0.5

0.5

0.5

0.3

0.4

0.4

0.5

0.2

0.3

0.4

0.7

0.7

0.5

0.7

0.7

0.8

0.4

0.5

0.6

0.7

0.7

0.5

0.7

0.7

0.8

0.4

0.5

0.6

0.9

0.9

0.7

0.8

0.8

1

0.7

0.7

0.9

1.2

1.2

1.2

1.2

1.2

1.2

0.9

0.9

1.1

1.2

1.2

1.2

1.2

1.2

1.2

0.9

0.9

1.1

0.4

0.4

0.2

0.3

0.3

0.5

0.2

0.2

0.4

1

1

0.8

0.9

0.9

1.1

0.8

0.8

1

0.8

0.8

0.6

0.7

0.7

0.9

0.6

0.6

0.8

0.3

0.3

0.1

0.2

0.2

0.4

0.2

0.3

0.3

0.9

0.9

0.7

0.8

0.8

1

0.7

0.7

0.9

0.9

0.9

0.7

0.8

0.8

1

0.7

0.7

0.9

0.6

0.6

0.4

0.5

0.5

0.7

0.4

0.4

0.6

0.5

0.5

0.3

0.4

0.4

0.5

0.2

0.3

0.4

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/


1

0.5

0.7

Áóëãàí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õàð íóóð, Õîâä ãîëûí ñàâ ãàçàð

Óâñ íóóð, Òýñ ãîëûí ñàâ ãàçàð

27

28

29

0.7

Õ¿éñèéí ãîâü, Öýöýã íóóðûí ñàâ ãàçàð

25

1

0.6

Õÿðãàñ íóóð, Çàâõàí ãîëûí ñàâ ãàçàð

24

¯åí÷ Áîäîí÷ ãîëûí ñàâ ãàçàð

0.7

Áººíöàãààí íóóð, Áàéäðàã ãîëûí ñàâ ãàçàð

23

26

0.7

Îðîã íóóð, Ò¿éí ãîëûí ñàâ ãàçàð

22

1721

0.7

0.5

1

1

0.7

0.5

0.6

0.6

0.6

0.4

1

1

0.6

0.5

0.5

0.5

0.6

0.4

1

1

0.6

0.5

0.5

0.5

0.4

0.3

0.7

0.7

0.4

0.3

0.4

0.4

0.8

0.5

0.9

0.9

0.7

0.7

0.7

0.7

0.8

0.5

0.9

0.9

0.7

0.7

0.7

0.7

1

0.8

1.4

1.4

0.9

0.9

0.9

0.9

0.9

0.9

1.2

1.2

1.2

1

1.1

1.2

0.9

0.9

1.2

1.2

1.2

1

1.1

1.2

0.5

0.3

0.9

0.9

0.4

0.4

0.4

0.4

1.1

0.9

1.5

1.5

1

1

1

1

0.9

0.7

1.3

1.3

0.8

0.7

0.8

0.8

0.3

0.2

0.4

0.4

0.3

0.3

0.3

0.3

1

0.8

1.4

1.4

0.9

0.9

0.9

0.9

1

0.8

1.4

1.4

0.9

0.9

0.9

0.9

0.7

0.5

1.1

1.1

0.6

0.6

0.6

0.6

0.4

0.3

0.7

0.7

0.4

0.3

0.4

0.4

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË

2013 îí ¹45/810/


1722 0.2

0.6

0.6

Ñýëýíãý ìºðíèé ñàâ ãàçàð

Õºâñãºë íóóð, Ýãèéí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Øèøõýä ãîëûí ñàâ ãàçàð

1

2

3

¹

2.

Ìîíãîë îðíû óñíû ñàâ ãàçàð

Ãàçðûí äîîðõ óñ

Õ¿í àìûí óíä, àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

Õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

Áàðèëãà, áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

Àâòî çàì, çàñâàðò àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

Õºíãºí ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

0.6

0.6

0.2

2.4

2.2

1.1

Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

Àðõè, ïèâî, ñîãòóóðóóëàõ óíäàà

Óíäàà, öýâýð óñ Òàëõ, ÷èõýð, íàðèéí áîîâ, áóñàä

2.4

2.2

1.2

2.2

2

1.2

0.5

0.5

0.3

2.9

2.7

1.3

Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

Àøèãò ìàëòìàë îëáîðëîõ, áàÿæóóëàõ Çýñèéí áàÿæìàë, õàéëóóð æîíø áàÿæóóëàõ Äîòîîäûí õýðýãöýýíä íèéë¿¿ëæ áóé í¿¿ðñíèé îëáîðëîëòûí øàâõàí çàéëóóëàëò Ýðýë, õàéãóóëûí ºðºìäëºã õèéõ

2.2

2

1.2

Óñ øàâõàí çàéëóóëàõ

0.3

0.3

0.1

Ýð÷èì õ¿÷íèé ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.6

0.6

0.2

Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëä àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.5

0.5

0.18

Íîãîîí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.9

0.9

0.7

Ìàë àæ àõóéí àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

0.4

0.4

0.13

Áóñàä, àøèã îëîõ çîðèóëàëòààð àõóéí ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý ýðõýëäýã àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãà, èðãýíèé àøèãëàñàí óñíû øîîìåòð òóòàìä

2013 îí ¹45/810/

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË


0.6

0.6

0.6

0.4

0.2

0.1

0.3

0.3

0.5

Äýëãýðìºðºíãèéí ñàâ ãàçàð

Èäýð ãîëûí ñàâ ãàçàð

×óëóóò ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õàíóé ãîëûí ñàâ ãàçàð

Îðõîí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Òóóë ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õàðàà ãîëûí ñàâ ãàçàð

Å𺺠ãîëûí ñàâ ãàçàð

Îíîí ãîëûí ñàâ ãàçàð

4

5

6

7

8

9

1723

10

11

12

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

1.8

1.4

1.4

0.6

1

1.6

2.2

2.2

2.2

2.2

1.4

1.4

0.8

1.2

1.6

2.2

2.2

2.2

2.2

1.4

1.4

0.7

1

1.4

2

2

2

0.5

0.4

0.4

0.15

0.25

0.5

0.5

0.5

0.5

2.3

1.5

1.5

0.8

1.2

1.9

2.7

2.7

2.7

2.2

1.4

1.4

0.7

1

1.4

2

2

2

0.2

0.15

0.15

0.05

0.1

0.2

0.3

0.3

0.3

0.5

0.3

0.3

0.1

0.2

0.4

0.6

0.6

0.6

0.4

0.25

0.25

0.08

0.15

0.3

0.5

0.5

0.5

0.7

0.7

0.7

0.4

0.7

0.8

0.9

0.9

0.9

0.3

0.2

0.2

0.07

0.13

0.25

0.4

0.4

0.4

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË

2013 îí ¹45/810/


0.3

0.3

0.4

0.25

0.25

0.25

0.3

0.2

0.5

Óëç ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õýðëýí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Áóéð íóóð, Õàëõ ãîëûí ñàâ ãàçàð

Ìýíýíãèéí òàëûí ñàâ ãàçàð

Óìàðä ãîâèéí ã¿âýýò-Õàëõûí äóíäàä òàëûí ñàâ ãàçàð

Ãàëáà-ªºø Äîëîîäûí ãîâèéí ñàâ ãàçàð

Îíãè ãîëûí ñàâ ãàçàð

Àëòàéí ºâºð ãîâèéí ñàâ ãàçàð

Òààö ãîëûí ñàâ ãàçàð

13

14

15

16

17

18

1724

19

20

21

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

2

1.2

1.3

1.3

1.3

1.3

1.9

1.4

1.3

2.4

1.4

1.8

1.2

1.8

1.6

1.6

1.4

1.4

2.2

1.2

1.6

1.2

1.6

1.4

1.4

1.2

1.2

0.5

0.3

0.3

0.3

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

2.1

1.3

1.5

1.7

1.5

1.5

2.1

1.5

1.4

2.2

1.2

1.6

1.2

1.6

1.4

1.4

1.2

1.2

0.2

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

0.2

0.15

0.15

0.5

0.2

0.3

0.25

0.25

0.25

0.4

0.3

0.3

0.35

0.16

0.22

0.18

0.2

0.2

0.35

0.25

0.25

0.7

0.7

0.6

0.6

0.6

0.6

0.6

0.6

0.7

0.3

0.15

0.2

0.16

0.16

0.16

0.25

0.2

0.2

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/


1725

0.4

0.3

0.4

0.3

0.5

0.3

0.3

Áººíöàãààí íóóð, Áàéäðàã ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õÿðãàñ íóóð, Çàâõàí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õ¿éñèéí ãîâü, Öýöýã íóóðûí ñàâ ãàçàð

¯åí÷ Áîäîí÷ ãîëûí ñàâ ãàçàð

Áóëãàí ãîëûí ñàâ ãàçàð

Õàð íóóð, Õîâä ãîëûí ñàâ ãàçàð

Óâñ íóóð, Òýñ ãîëûí ñàâ ãàçàð

23

24

25

26

27

28

29

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

1.6

1.6

2

1.6

1.6

1.6

1.8

2

1.6

1.6

2.2

1.4

1.8

1.8

2

2.4

1.4

1.4

2

1.2

1.8

1.8

2

2.2

0.5

0.5

0.5

0.5

0.5

0.5

0.5

0.5

1.7

1.7

2.1

1.7

1.7

1.7

1.9

2.1

1.4

1.4

2

1.2

1.8

1.8

2

2.2

0.15

0.15

0.2

0.15

0.15

0.15

0.15

0.2

0.3

0.3

0.5

0.3

0.4

0.3

0.4

0.5

0.3

0.3

0.4

0.3

0.3

0.25

0.3

0.35

0.7

0.7

0.7

0.7

0.7

0.7

0.7

0.7

0.2

0.2

0.3

0.2

0.25

0.2

0.2

0.3

Òàéëáàð: Àøèãëàëòûã òîîöîõ èòãýëö¿¿ðã¿é òîõèîëäîëä ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ñóóðü ¿íýëãýýãýýð, Óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòàãò óñ àøèãëàñàí òîõèîëäîëä ýêîëîãèéí èòãýëö¿¿ðèéã 2 äàõèí ºñãºæ òîîöíî.

0.5

Îðîã íóóð, Ò¿éí ãîëûí ñàâ ãàçàð

22

ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË

2013 îí ¹45/810/


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÎÃÒÎÎË 2013 îíû 10 äóãààð ñàðûí 12-íû ºäºð

Äóãààð 341

Óëààíáààòàð õîò

Æóðàì áàòëàõ òóõàé Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ òóõàé õóóëèéí 13.8 äàõü çààëòûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ ÒÎÃÒÎÎÕ íü: 1. Çýýë òóñëàìæààð àâàõ áîëîí ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿í èìïîðòëîõîä à÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëò õèéõ æóðìûã õàâñðàëò ¸ñîîð áàòàëñóãàé. 2. Æóðìûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëæ àæèëëàõûã Ìýðãýæëèéí õÿíàëòûí åðºíõèé ãàçàð (Ä.ÿíüáàçàð)-ò äààëãàñóãàé. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ ÑÀÉÄ

Í.ÀËÒÀÍÕÓßÃ

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ØÀÄÀÐ ÑÀÉÄ

Ä.ÒÝÐÁÈØÄÀÃÂÀ Çàñãèéí ãàçðûí 2013 îíû 341 ä¿ãýýð òîãòîîëûí õàâñðàëò

ÇÝÝË ÒÓÑËÀÌÆÀÀÐ ÀÂÀÕ ÁÎËÎÍ ªÍĪРÝÐÑÄÝËÒÝÉ Õ¯ÍÑÍÈÉ Ò¯¯ÕÈÉ ÝÄ, Á¯ÒÝÝÃÄÝÕ¯¯Í ÈÌÏÎÐÒËÎÕÎÄ À×ÈËÒÛÍ ªÌÍªÕ ÕßÍÀËÒ, ØÀËÃÀËÒ ÕÈÉÕ ÆÓÐÀÌ Íýã. Íèéòëýã ¿íäýñëýë 1.1. Ìîíãîë Óëñàä ãàäààäûí çýýë òóñëàìæààð àâàõ áîëîí Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ òóõàé õóóëèéí 6.5-ä çààñàí ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿í èìïîðòëîõ (öààøèä “ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿í” ãýõ) òîõèîëäîëä à÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëò õèéõòýé õîëáîãäîí ¿¿ñýõ õàðèëöààã ýíýõ¿¿ æóðìààð çîõèöóóëíà. 1.2. ªíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã Ìîíãîë Óëñàä èìïîðòëîõîä Äýëõèéí õóäàëäààíû áàéãóóëëàãûí “Ýð¿¿ë àõóé, óðãàìëûí ýð¿¿ë àõóéí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ òóõàé õýëýëöýýð” (SPS Agreement)-èéí çàð÷èì áîëîí ýêñïîðòëîã÷ îðîíòîé õàðèëöàí òîõèðîëöñîí àðèóí öýâýð, õîðèî öýýðèéí íºõöºëèéã áàðèìòàëíà.

1726


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

Õî¸ð. ªíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèé èìïîðò õèéõýä òàâèãäàõ øààðäëàãà 2.1. Èìïîðòëîã÷ õóóëèéí ýòãýýä íü Äýëõèéí õóäàëäààíû áàéãóóëëàãûí ãèø¿¿í ýñõ¿ë Ìîíãîë Óëñòàé àðèóí öýâýð, õîðèî öýýðèéí íºõöºë óðüä÷èëàí òîõèðñîí ýêñïîðòëîã÷ óëñààñ ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã èìïîðòëîíî. 2.2. Ìîíãîë Óëñàä èìïîðòëîõ ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèé áèîëîãè, õèìè, ôèçèêèéí áîõèðäëûí çºâøººðºãäºõ äýýä õýìæýý íü îëîí óëñûí áîëîí Ìîíãîë Óëñûí ñòàíäàðòûí ¿ç¿¿ëýëòýýñ õýòðýýã¿é áàéíà. Ãóðàâ. Ìýäýýëýë ñîëèëöîõ, ýðñäýëèéí ¿íýëãýý õèéõ 3.1. Õÿíàëòûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã èìïîðòëîõòîé õîëáîîòîé Ìîíãîë Óëñûí õóóëü òîãòîîìæ, ñòàíäàðò áîëîí òýäãýýðò îðñîí ººð÷ëºëòèéí òàëààðõè ìýäýýëëèéã ýêñïîðòëîã÷ óëñàä òóõàé á¿ð íü õ¿ðã¿¿ëýí ìýäýýëæ áàéíà. 3.2. Õÿíàëòûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà íü Ìîíãîë Óëñàä ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿í ýêñïîðòëîã÷ îðîí, á¿ñ íóòàã áîëîí òóõàéí óëñûí õóóëèéí ýòãýýäèéí ¿éë àæèëëàãààíä èìïîðòûí ºìíºõ ýðñäýëèéí øèíæèëãýý õèéæ, ¿íýëãýýã ãàðãàíà. 3.3. Ýêñïîðòëîã÷ óëñàä ìàë, àìüòíû ãîö õàëäâàðò ºâ÷èí ãàðñàí, óðãàìëûí õîðèî öýýðòýé ç¿éë èëýðñýí, õ¿ðýýëýí áóé îð÷èíä õèìè, ôèçèêèéí áîõèðäîë ¿¿ññýí áàéæ áîëçîøã¿é òîõèîëäîëä ýêñïîðòëîã÷ óëñûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ äàðààõ íýìýëò ìýäýýëëèéã àâñíû ¿íäñýí äýýð ýðñäýëèéí ¿íýëãýý õèéíý: 3.3.1. ýêñïîðòëîã÷ óëñûí ìàë, àìüòàí, óðãàìëûí ºâ÷èí, õîðòîí, õºðñ, õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû áîõèðäëûí òàëààðõè ìýäýýëýë, òýäãýýðèéí ¿íýí çºâ, áàòàëãààò áàéäàë; 3.3.2. òóõàéí óëñûí ýêñïîðòûí õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ ¿¿ñ÷ áîëçîøã¿é áèîëîãè, õèìè, ôèçèêèéí áîõèðäëîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí ýðñäýë ¿¿ññýí ¿åä ÿàðàëòàé àâàõ àðãà õýìæýýíèé òîãòîëöîî, èìïîðòëîã÷ òàëä ìýäýýëýõ ¿íäýñíèé ñ¿ëæýýíèé òàëààðõè ìýäýýëýë; 3.3.3. òóõàéí óëñûí àæ àõóéí íýãæèä ýêñïîðòëîõ ýðõ îëãîõ øàëãóóð, á¿ðòãýõ, õÿíàõ æóðàì;

1727


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

3.3.4. òóõàéí óëñûí ýðñäýëèéí ¿íýëãýýíä õàìðàãäàæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéí ¿éëäâýðëýëèéí ýð¿¿ë àõóé, àðèóí öýâðèéí íºõöºë, øààðäëàãà õàíãàæ áàéãàà áàéäàë, áèîëîãè, õèìè, ôèçèêèéí áîõèðäîë ¿¿ñ÷ áîëçîøã¿é íºõöºëèéí òàëààðõè á¿ðòãýë, ìýäýýëýë, ò¿¿í÷ëýí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóäàä ìýäýýëýë õ¿ðã¿¿ëæ áàéãàà áàéäàë; 3.3.5. ¿éëäâýð íü àþóëûí ä¿í øèíæèëãýý áîëîí ýãçýãòýé öýãèéí õÿíàëòûí òîãòîëöîî (HACCP) íýâòð¿¿ëñýí òóõàé ýðõ á¿õèé îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí áàòëàìæòàé ýñýõ. 3.4. Ýðñäýëèéí ¿íýëãýýíèé ä¿íã õÿíàëòûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãûí òîìèëñîí øèíæýý÷äèéí áàãààð õýëýëö¿¿ëæ ä¿ãíýëò ãàðãàíà. ĺðºâ. ªíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèé èìïîðòûí à÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëò 4.1. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ òóõàé õóóëèéí 6.5, 13.7-ä çààñàí ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íä øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä à÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëò õèéæ áîëíî. 4.2. Õÿíàëòûí áàéãóóëëàãûí õèéñýí ýðñäýëèéí ¿íýëãýýíèé ä¿íã Õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¯íäýñíèé çºâëºëèéí õóðëààð õýëýëöýæ, à÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëò õèéõ ýñýõ òóõàé øèéäâýðèéã ãàðãàíà. 4.3. À÷èëòûí ºìíºõ õÿíàëò, øàëãàëòûã ýêñïîðòëîã÷ óëñûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä õ¿ñýëò òàâüñíû ¿íäñýí äýýð õàìòðàí õèéõ ýñõ¿ë ýêñïîðòëîã÷ óëñûí ýðõ á¿õèé õºíäëºíãèéí áàéãóóëëàãààð õèéëã¿¿ëíý. Òàâ. Èìïîðòëîã÷ õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõ, ¿¿ðýã 5.1. Èìïîðòëîã÷ õóóëèéí ýòãýýä íü ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã îëîí óëñûí ãýðýý, õýëýëöýýð, íºõöºëèéí äàãóó òýýâýðë¿¿ëíý. 5.2. Ýêñïîðòëîã÷ òàëûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íä îëãîñîí õîëáîãäîõ áàðèìò áè÷ãèéã òýýâðèéí õýðýãñýë íýã á¿ðò ýõ õóâèàð íü äàãàëäóóëæ èð¿¿ëíý. 5.3. ªíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿í èìïîðòëîõ ÿâöàä ÿìàð íýã ýðñäýë ¿¿ññýí áîë õóóëèéí ýòãýýä íü ýíý òóõàé õÿíàëòûí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãàä íýí äàðóé ìýäýãäýíý.

1728


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

Çóðãàà. Îëîí óëñûí òýýâýð çóó÷, òýýâðèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ, ¿¿ðýã 6.1. Îëîí óëñûí òýýâýð çóó÷, òýýâðèéí áàéãóóëëàãà íü ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã îëîí óëñûí òýýâðèéí ãýðýý, õýëýëöýýð, àðèóí öýâðèéí íºõöºë, øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâýðëýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëíà. 6.2. Òýýâðèéí áàéãóóëëàãà íü òóõàéí ºíäºð ýðñäýëòýé õ¿íñíèé ò¿¿õèé ýä, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òýýâýðëýõäýý òåìïåðàòóðûí ãîðèì, áèò¿¿ìæëýëèéí øààðäëàãà õàíãàñàí òóñãàé òîíîãëîë á¿õèé òýýâðèéí õýðýãñýë, ÷èíãýëýã àøèãëàíà. 6.3. Ìîíãîë Óëñûí òýýâýð çóó÷èéí áàéãóóëëàãà íü ýêñïîðòëîã÷ òàëààñ îëîí óëñûí ãýðýý, õýëýëöýýð, àðèóí öýâýð, õîðèî öýýðèéí íºõöºë áîëîí Ìîíãîë Óëñûí òýýâýðëýëòèéí ñòàíäàðòûã ìºðäºõèéã øààðäàíà. Äîëîî. Õàðèóöëàãà 7.1. Ýíýõ¿¿ æóðìûã çºð÷ñºí òîõèîëäîëä õîëáîãäîõ õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý.

ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ¯ÍÄÑÝÍ ÕÓÓËÈÉÍ ÖÝÖÈÉÍ Ä¯ÃÍÝËÒ 2013 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 13-íû ºäºð

Äóãààð 04

Óëààíáààòàð õîò

Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí çàðèì çààëò ¯íäñýí õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòûã çºð÷ñºí ýñýõ òóõàé ìàðãààíûã õÿíàí øèéäâýðëýñýí òóõàé ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí õóðàëäààíû òàíõèì 14.00 öàã

Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí äóíä ñóóäëûí õóðàëäààíûã Öýöèéí ãèø¿¿í Ä.Íàðàí÷èìýã äàðãàëæ, ãèø¿¿í Ï.Î÷èðáàò, Ä.Ñóãàð, Ö.Ñàðàíòóÿà, Á.Ï¿ðýâíÿì /èëòãýã÷/ íàðûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé, õóðàëäààíû íàðèéí áè÷ãèéí äàðãààð Í.Áîëîðòóíãàëàãèéã îðîëöóóëàí ¯íäñýí õóóëèéí öýöèéí õóðàëäààíû òàíõèìä íýýëòòýé õèéâ.

1729


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

Õóðàëäààíä ºðãºäºë ãàðãàã÷ Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 14 ä¿ãýýð õîðîîíä îðøèí ñóóã÷, èðãýí Î.Áàÿñãàëàí, Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí èòãýìæëýãäñýí òºëººëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿í Õ.Òýì¿¿æèí íàð îðîëöëîî. Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.3.1, 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñãèéí çàðèì çààëò íü ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí çààëòûã çºð÷ñºí ýñýõ òóõàé ìàðãààíûã õÿíàí õýëýëöýâ. Õóðàëäààíû ÿâöàä ìýäýýëýë ãàðãàã÷ èðãýí Î.Áàÿñãàëàí Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.1 äýõ õýñãèéí çààëò ¯íäñýí õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòûã çºð÷ñºí ýñýõèéã òîãòîîëãîõ òóõàé øààðäëàãààñàà òàòãàëçñàí áîëíî. Íýã. Íèéñëýëèéí Áàÿíç¿ðõ ä¿¿ðãèéí 14 ä¿ãýýð õîðîîíä îðøèí ñóóã÷, èðãýí Î.Áàÿñãàëàí ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä ãàðãàñàí ìýäýýëýëäýý: “... Óëñûí Èõ Õóðàë íü 2012 îíû 5 äóãààð ñàðûí 22-íû ºäºð Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéã áàòëàí ãàðãàñàí áàéõ áºãººä ýíý õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.1 äýõ õýñýãò “Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñíààð àíõàí øàòíû ø¿¿õ ýð¿¿ãèéí õýðýã, ýðõ ç¿éí ìàðãààí /öààøèä “õýðýã, ìàðãààí” ãýõ/-ûã àíõàí øàòíû æóðìààð, õàìòûí çàð÷ìààð õÿíàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷èéã îðîëöóóëíà.” ìºí ç¿éëèéí 3.3.1 äýõ çààëò “ìàðãààíûã õÿíàí øèéäâýðëýõ ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöîõ;” ìºí õóóëèéí 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñýãò “Õýðýã, ìàðãààíûã àíõàí øàòíû æóðìààð ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íòýéãýýð õÿíàí øèéäâýðëýõ ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä íýã èðãýäèéí òºëººëºã÷ îðîëöóóëíà.” ãýñýí çààëòóóä íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Åðºíõèéëºã÷, Åðºíõèé ñàéä, Óëñûí Èõ Õóðëûí áà Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õýí áîëîâ÷ ø¿¿ã÷ýýñ ø¿¿í òàñëàõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõýä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîæ áîëîõã¿é.” ãýñýí çààëòûã çºð÷ñºí áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Àíõàí øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó îðîëöóóëíà.” ãýæ çààñàí áîëîõîîñ èðãýäèéí òºëººëºã÷ººð õýðãèéã õÿíàí øèéäâýðë¿¿ëýí

1730


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

¯íäñýí õóóëüä çààñàí ø¿¿õ ýðõ ìýäýëä õàëäàõ, ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûã ¿ã¿éñãýõ òóõàé çîõèöóóëàëò áèø þì. Ìîíãîë õýëíèé “îðîëöîã÷” ãýäýã íü àëèâàà íýãýí ¿éë àæèëëàãààíä “îðîëöîæ áàéãàà ýòãýýä” ãýõ óòãà èëýðõèéëýõ áîëîâ÷ ýðõ ìýäýëòýé ãýñýí ¿ã áèø áºãººä “õÿíàí øèéäâýðëýõ” ýðõ á¿õèé ýòãýýä ãýñýí óòãà èëýðõèéëýõã¿é áèëýý. Àëèâàà õýðýã ìàðãààíû àæèëëàãààíä îðîëöîã÷äûí òóõàé îéëãîëò íü Èðãýíèé õýðýã ø¿¿õýä õÿíàí øèéäâýðëýõ òóõàé õóóëèéí 22 äóãààð ç¿éëä çààñàí õýðãèéí îðîëöîã÷äûí á¿ðýëäýõ¿¿íèé òóõàé, Ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ õóóëèéí ãóðàâäóãààð á¿ëãèéí 2 äàõü õýñýãò òîäîðõîéëîí çààñàí ýòãýýä¿¿äèéã õýëýõ áèëýý. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Åðºíõèéëºã÷, Åðºíõèé ñàéä, Óëñûí Èõ Õóðëûí áà Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õýí áîëîâ÷ ø¿¿ã÷ýýñ ø¿¿í òàñëàõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõýä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîæ áîëîõã¿é þì.” ãýýä Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí äýýðõ çààëòóóä Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéã “Åðºíõèéëºã÷, Åðºíõèé ñàéä, Óëñûí Èõ Õóðëûí áà Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õýí áîëîâ÷ ø¿¿ã÷ýýñ ø¿¿í òàñëàõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõýä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîæ áîëîõã¿é.” ãýñýí çààëòûã çºð÷ñºí ýñýõ òàëààð ä¿ãíýëò ãàðãàæ ºãíº ¿¿.” ãýñýí áàéíà. Õî¸ð. Óëñûí Èõ Õóðëûí èòãýìæëýãäñýí òºëººëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðëûí ãèø¿¿í Õ.Òýì¿¿æèí 2013 îíû 8 äóãààð ñàðûí 28-íû ºäºð ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä ãàðãàñàí òàéëáàðòàà: “... Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëüä õóóëèéí çàñàãëàë áîëîí ¿íäñýí õóóëüò àðä÷èëëûí ñóóðü çàð÷ìóóä òóñãàëàà îëñîí áèëýý. Ýíý õî¸ð çàð÷èì õîîðîíäîî çºð÷èëäºõã¿éãýýð îðøèõ áîëîìæòîé. ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Àíõàí øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó îðîëöóóëíà.” ãýæýý. Ýíäýýñ áèä ¯íäñýí õóóëü èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õýðõýí îðîëöóóëàõûã òîãòîîõûã

1731


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

õóóëü òîãòîîã÷äîä ¿ëäýýæýý ãýäãèéã õàðæ áîëíî. Ãýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí îðîëöîîíû õýì õýìæýý, õýëáýðèéã õóóëü òîãòîîã÷èä ÿìàð áàéäëààð òîãòîîõ íü ýíýõ¿¿ ìàðãààíû àñóóäàë áîëæ áàéíà. Èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ õýìæýý, õîëáîãäîõ áóñàä õàðèëöààã Ø¿¿õèéí òóõàé, Èðãýíèé õýðýã ø¿¿õýä õÿíàí øèéäâýðëýõ òóõàé, Ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ, Çàõèðãààíû õýðýã õÿíàí øèéäâýðëýõ òóõàé õóóëèàð òóñ òóñ çîõèöóóëñàí áàéäàã. Ãýñýí õýäèé ÷ ïðàêòèê ñóäàëãààãààð ýíý íü õýëáýðèéí òºäèé áîëîõ íü áàòëàãäñàí. ¯íäñýí õóóëü ìýäýýæ èéì õýëáýðèéí òºäèé îðîëöîõ à÷ õîëáîãäîëã¿é îðîëöîîã çàð÷èì áîëãîæ ñóóëãààã¿é. Ýíý íü çºâõºí ºìíºõ õóóëü õýðýãæ¿¿ëýëòèéí àëäàà òºäèé áèø, àíõíààñàà ýíý íü ¿ð íºëººã¿é õýëáýðèéí çîõèöóóëàëò áàéíà ãýäãèéã õàðóóëæ áàéãàà þì. Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèàð èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ õýìæýý, îðîëöîõ ìåõàíèçì, çîõèîí áàéãóóëàëòûã íàðèéâ÷ëàí çîõèöóóëñàí íü èðãýäèéí îðîëöîîã áàòàëãààæóóëæ, ¯íäñýí õóóëèéí ¿çýë ñàíààã áîäèò óòãààð õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé ç¿éë áèëýý. Ìýäýýæ ýíý õóóëü íü ¯íäñýí õóóëüòàé òýð äóíäàà ºðãºäºë ãàðãàã÷èéí äóðäñàí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãòýé çºð÷èëäºõ ¸ñã¿é. Äàðààõ øàëòãààíû óëìààñ Ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûã çºð÷ººã¿é ãýæ ¿çýæ áàéíà. Õàðüöóóëñàí ýðõ ç¿é ñóäëàë áóñàä óëñ îðîíä íèéòëýãýýð ø¿¿õ àæèëëàãààí äàõü èðãýäèéí îðîëöîîíû “jury” áóþó òàíãàðàãòíû ø¿¿ã÷èä, “lay judge” áóþó ìýðãýæëèéí áóñ ø¿¿ã÷ ãýñýí õî¸ð çàãâàð áàéãàà ãýæ ¿çäýã. Òàíãàðàãòíû ø¿¿õ íü òîäîðõîé òîîíû èðãýä ø¿¿ã÷èéí îðîëöîîã¿é õýðãèéã ¿éë áàðèìò áóþó ãýì áóðóóãèéí õóâüä øèéäâýðëýäýã áîë ìýðãýæëèéí áóñ ø¿¿ã÷ íü ìýðãýæëèéí ø¿¿ã÷ íàðòàé õàìòðàí ãýì áóðóóãèéí áîëîí áóñàä àñóóäëààð øèéäâýð ãàðãàõàä îðîëöäîã ÿëãààòàé. Èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí îðîëöîî ìºí ìýðãýæëèéí áîëîâñðîëã¿é ýíãèéí èðãýä ÷ òóõàéí íèéãýìäýý çºâ áóðóó, øóäàðãà, øóäàðãà áóñûã òàíüæ îéëãîõ ÷àäàâõòàé áîëîõûã èëýðõèéëäýã. Èéíõ¿¿ èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíä øèéäâýð ãàðãàõ á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöóóëäàã íü ýäãýýð óëñóóäûí ¿íäñýí

1732


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

õóóëèéí çàð÷ìóóä áîëîõ ø¿¿ã÷èéí áèå äààñàí áàéäàë, ø¿¿õèéí õàðààò áóñ áàéäàëòàé çºð÷èë人ã¿é ãýæ ¿çñýí áàéäãèéã èëýðõèéëæ áàéíà. 1990-ýýä îíîîñ ºìíº ìàíàé óëñàä á¿õ øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã àíõàí øàòíû æóðìààð øèéäâýðëýõäýý íýã ø¿¿ã÷, õî¸ð àðäûí òºëººëºã÷äèéí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé øèéäâýðëýæ áàéâ. ªºðººð õýëáýë, àðäûí òºëººëºã÷ íü ìýðãýæëèéí ø¿¿ã÷èéí àäèë “òàñëàõ ýðõ” ýäýëæ áàéñàí áîëíî. ͺ㺺 òàëààð ø¿¿õèéí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷ìóóä íü Ìîíãîë Óëñûí èðãýíèé ¿íäñýí ýðõ áîëîõ øóäàðãà ø¿¿õýýð õýðýã ìàðãààíàà øèéäâýðë¿¿ëýõ ýðõèéã õàíãàõ ¿íäñýí çîðèëãîòîé ó÷èð áèä ¯íäñýí õóóëèéí äýýðõ õî¸ð çàð÷ìûã ýíý ýðõèéã èë¿¿ õàíãàõ òàëààñ íü òàéëáàðëàõ íü çîõèñòîé. Õóóëü ¸ñíû (õóóëèàð áàéãóóëàãäñàí, ãàãöõ¿¿ õóóëüä çàõèðàãääàã), øóäàðãà ø¿¿õýýð (èðãýíä îéëãîìæòîé, òºâèéã ñàõèñàí, èë òîä ¿éë àæèëëàãààòàé) ø¿¿ëãýõ èðãýíèé ¿íäñýí ýðõèéã õàíãàõûí òóëä ø¿¿õèéí áèå äààñàí, ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ çàð÷èì ÿðèãääàã. ¯íäñýí õóóëèéí îíîëîîð ø¿¿õ, ø¿¿ã÷ íü ººðºº àíõäàã÷ ýõ ¿¿ñâýð áèø áºãººä õ¿íèé æàì ¸ñíû ýðõòýé ºðñºëäºõ ç¿éë áèø. Òèéìýýñ ø¿¿ã÷èéã æàì ¸ñíû ìýò ¿íýëæ, ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûã èðãýíèé øóäàðãà ø¿¿õýýð ø¿¿ëãýõ ýðõòýé ñºðãºëä¿¿ëýõ áîëîí äàâóóëæ ¿íýëýõ áîëîìæã¿é. Òèéìýýñ ø¿¿õèéí ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëààð õàìãààëàãäñàí ø¿¿ã÷èä ãàãöõ¿¿ õóóëüä çàõèðàãäàí èðãýäèéí ýðõ, õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõëûã õàíãàí àæèëëàæ áóéã èë òîä õàðóóëàí èðãýäèéí èòãýëèéã áýõæ¿¿ëýõ, íºãºº òàëààð ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààã õàðèóöëàãàæóóëàõàä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé øóäàðãà ¸ñîíä íèéöñýí ìåõàíèçì áîë èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿í äýõ îðîëöîî þì. ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñàí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí îðîëöîîã ýíý ò¿âøèíä îéëãîæ áàéæ ¯íäñýí õóóëèéí ñóóðü çàð÷èì, çîðèëãî áîëîõ èðãýíèé øóäàðãà ø¿¿õýýð ø¿¿ëãýõ ýðõèéã õàíãàõ áºãººä ýíý íü ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûí çàð÷èìòàé çºð÷èëäºõã¿é þì. Èíãýñíýýð ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ, ø¿¿õèéí áèå äààñàí áàéäàëä íºëººë¿¿ëýõ ãýñýí áèø õàðèí èðãýäýä ýíý ýðõ ìýäëèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä îðîëöîõ áîëîìæ áóþó ¯íäñýí õóóëüò àðä÷èëëûí çàð÷èì õóóëèéí çàñàãëàëûí çàð÷èìòàé õîñëîí õýðýãæèæ áóéí èëðýë áîëíî.

1733


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

Èéìä Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.1 äýõ õýñãèéí, ìºí ç¿éëèéí 3.3.1 äýõ çààëò, 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñýã íü ¯íäñýí õóóëèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷ îðîëöóóëàõ áîëîí øóäàðãà ø¿¿õýýð ø¿¿ëãýõ ýðõòýé íèéöýæ áàéãàà áºãººä ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûí çàð÷èìòàé çºð÷èëäºõã¿é ãýæ ¿çýæ áàéíà.” ãýæýý. Ãóðàâ. Ìîíãîë Óëñûí Äýýä ø¿¿õ ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä èð¿¿ëñýí òàéëáàðòàà: “Òóõàéí àñóóäëûã Ìîíãîë Óëñûí Äýýä ø¿¿õèéí ø¿¿ã÷äèéí á¿ðýëäýõ¿¿íýýð õÿíàí õýëýëöýýã¿é, õýðýã õÿíàí øèéäâýðëýõ òóõàé õóóëèóä øèíý÷ëýãäýí ãàðààã¿é íºõöºëä ìàðãààíòàé õîëáîîòîé îéëãîëòîä Óëñûí Äýýä ø¿¿õèéí òàéëáàð, áàéð ñóóðèéã òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é þì. Èéìýýñ ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿í, ò¿¿íä èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã îðîëöóóëàõ òóõàé àñóóäëààð Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ¿çýë áàðèìòëàë, ¿íäñýí õóóëèéí ýðõ ç¿éí îíîë, ¿íäñýí çàð÷èì õóóëü õýðýãëýýíèé àðãà ç¿éí òàëààñ õÿíàí ¿çýæ ìàðãààíûã õÿíàí øèéäâýðëýõ áîëîìæòîé ãýæ ¿çíý.” ãýæýý. ĺðºâ. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèé ïðîêóðîð, Òºðèéí õóóëü öààçûí òýðã¿¿í çºâëºõ Ä.Äîðëèãæàâ ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä èð¿¿ëñýí òàéëáàðòàà: “... Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Åðºíõèéëºã÷, Åðºíõèé ñàéä, Óëñûí Èõ Õóðëûí áà Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õýí áîëîâ÷ ø¿¿ã÷ýýñ ø¿¿í òàñëàõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõýä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîæ áîëîõã¿é.” ãýæ, õàðèí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Àíõàí øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó îðîëöóóëíà.” ãýæ òóñ òóñ çààñàí. Áèäíèé ¿çýæ áóéãààð Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí àãóóëãà íü ø¿¿ã÷èéí õàðààò áóñ áàéäëûã òóíõàãëàí õàìãààëñàí õýì õýìæýý áºãººä õóóëüä çààñàí ¿íäýñëýë æóðìûí äàãóó ø¿¿í òàñëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîæ áàéãàà èðãýäèéí òºëººëºã÷èéã ø¿¿ã÷èä õºíäëºí㺺ñ íºëººëæ áàéãàà èðãýí ãýæ ¿çýõ áîëîìæã¿é, ø¿¿ã÷òýé õàìòðàí ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîã÷ èðãýí ãýæ ¿çýõ

1734


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

¿íäýñòýé þì. Èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýíý ýðõ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëä “Àíõàí øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó îðîëöóóëíà.” ãýæ çààñíààð ¿¿ñýõ áºãººä ¯íäñýí õóóëèéí õýì õýìæýýíýýñ ¿çâýë èðãýäèéí òºëººëºã÷ íü õýðýã, ìàðãààíûã õÿíàí õýëýëöýõ, øèéäâýðëýõ á¿õ øàòàíä îðîëöîõîîð çààñàí áàéãàà íü óã ç¿éëèéí “õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý” ãýæ çààñíààñ òîäîðõîé õàðàãäàæ áàéíà.” ãýñýí áàéíà. ¯ÍÄÝÑËÝË 1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí äîëäóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò “Ìîíãîë Óëñàä ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéã ãàãöõ¿¿ ø¿¿õ õýðýãæ¿¿ëíý.”, Ìîíãîë Óëñûí ø¿¿õèéí òóõàé õóóëèéí 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñýãò “Á¿õ øàòíû ø¿¿õ íü Åðºíõèé ø¿¿ã÷, ø¿¿ã÷äýýñ á¿ðäýíý.” ãýæ çààñíààñ ¿çýõýä ø¿¿õèéã çºâõºí ø¿¿ã÷ á¿ðä¿¿ëýõýýð áàéíà. 2. ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýãò “Á¿õ øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòûí çàð÷ìààð õÿíàí õýëýëöýæ øèéäâýðëýíý.” ãýñýí íü ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä õàìààðàëòàé áàéíà. 3. ¯íäñýí õóóëèéí Òàâèí õî¸ðäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Àíõàí øàòíû ø¿¿õ õýðýã, ìàðãààíûã õàìòðàí øèéäâýðëýõäýý èðãýäèéí òºëººëºã÷äèéã õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó îðîëöóóëíà.” ãýñíèéã èðãýäèéí òºëººëºã÷èéã ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöóóëàõààð çààñàí ãýæ ¿çýõýýðã¿é áàéíà. Èéìä Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.3.1, 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñãèéí õîëáîãäîõ çààëò Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéã çºð÷ñºí ãýõ ¿íäýñëýëòýé áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Æàðàí äºðºâä¿ãýýð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñýã, Æàðàí çóðãàäóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñãèéí 1 äýõ çààëò, ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä ìàðãààí õÿíàí øèéäâýðëýõ òóõàé õóóëèéí 31, 32 äóãààð ç¿éëèéã óäèðäëàãà áîëãîí ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ¯ÍÄÑÝÍ ÕÓÓËÈÉÍ ÍÝÐÈÉÍ ªÌͪªÑ įÃÍÝËÒ ÃÀÐÃÀÕ ÍÜ: 1.Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.3.1 äýõ çààëòàä “ìàðãààíûã õÿíàí øèéäâýðëýõ

1735


ÒªÐÈÉÍ ÌÝÄÝÝËÝË 2013 îí ¹45/810/

ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöîõ;”, ìºí õóóëèéí 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñýãò “Õýðýã, ìàðãààíûã àíõàí øàòíû æóðìààð ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íòýéãýýð õÿíàí øèéäâýðëýõ ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä íýã èðãýäèéí òºëººëºã÷ îðîëöóóëíà.” ãýæ òóñ òóñ çààñíû “...ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä...” ãýñýí íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí åñä¿ãýýð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò “Åðºíõèéëºã÷, Åðºíõèé ñàéä, Óëñûí Èõ Õóðëûí áà Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í, òºð, íàì, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãûí àëáàí òóøààëòàí, èðãýí õýí áîëîâ÷ ø¿¿ã÷ýýñ ø¿¿í òàñëàõ ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõýä õºíäëºí㺺ñ îðîëöîæ áîëîõã¿é.” ãýñýí çààëòûã çºð÷ñºí áàéíà. 2.Ø¿¿õèéí èðãýäèéí òºëººëºã÷èéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 3 äóãààð ç¿éëèéí 3.3.1 äýõ çààëòûí “... ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä ...”, ìºí õóóëèéí 12 äóãààð ç¿éëèéí 12.1 äýõ õýñãèéí “...ø¿¿õ á¿ðýëäýõ¿¿íä...” ãýñýí çààëòûã ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä ìàðãààí õÿíàí øèéäâýðëýõ àæèëëàãààíû òóõàé õóóëèéí 32 äóãààð ç¿éëèéí 4 äýõ õýñýãò çààñíû äàãóó 2013 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 13-íû ºäðººñ ýõëýí ò¿äãýëç¿¿ëñ¿ãýé. 3.Ýíýõ¿¿ ä¿ãíýëòèéã ¯íäñýí õóóëèéí öýöýä ìàðãààí õÿíàí øèéäâýðëýõ àæèëëàãààíû òóõàé õóóëèéí 36 äóãààð ç¿éëèéí 2 äàõü õýñýãò çààñíû äàãóó õ¿ëýýí àâñàíààñ õîéø 15 õîíîãèéí äîòîð õýëýëöýæ, õàðèó èð¿¿ëýõèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä óëàìæèëñóãàé. ÄÀÐÃÀËÀÃ×:

Ä.ÍÀÐÀÍ×ÈÌÝÃ

ÃÈد¯Ä:

Ï.Î×ÈÐÁÀÒ Ä.ÑÓÃÀÐ Ö.ÑÀÐÀÍÒÓßÀ Á.ϯÐÝÂÍßÌ

Õàÿã: “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõýòãýëèéí ðåäàêöè. Óëààíáààòàð-14201, Òºðèéí îðäîí 124 òîîò È-ìýéë: turiin_medeelel@parliament.mn Óòàñ: 262420 Õýâëýëèéí õóóäàñ: 1.25 Èíäåêñ: 14003

1736

2013 45(1)