Issuu on Google+


หนองสาหร่าย เรื่องและภาพ โดย ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว


Healthy Planet สุขคดีท่องเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู้ หนองสาหร่าย เรื่องและภาพ ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว ออกแบบปกและรูปเล่ม น้ำฝน อุดมเลิศลักษณ์ เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ

978-616-7374-57-4 บรรณาธิการอำนวยการ

ดวงพร เฮงบุณยพันธ์ กองบรรณาธิการ

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดย สำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สน.3) จัดพิมพ์และเผยแพร่โดย

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) 979/116-120 ชั้น 34 อาคารเอส. เอ็ม. ทาวเวอร์ ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน พญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท์ 0 2298 0500 โทรสาร 0 2298 0230 www.thaihealth.or.th และ www.punsook.org พิมพ์ครั้งที่ 1

ม ถิ นุ ายน 2555


ดำเนินการผลิตโดย

เปนไท พับลิชชิ่ง Penthai Publishing โทรศัพท์ 0 2736 9918 โทรสาร 0 2736 8891 waymagazine@yahoo.com


คำนำ ท่ า มกลาง​ก ระแส​วิ ก ฤติ ​เ ศรษฐกิ จ ​โ ลก​ค รั้ ง ​ใ หญ่ ​เ ป็ น​ ประวัติการณ์​ใน​รอบ​หลาย​สิบ​ปี ทำให้​เกิด​การ​ตั้ง​คำถาม​ ว่าว​ กิ ฤติน​ จ​ี้ ะ​ใหญ่ข​ นึ้ อ​ กี เ​พียง​ใด จะ​ยดื เ​ยือ้ ข​ นาด​ไหน และ​ วิกฤติ​นี้​จะ​ส่ง​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​สังคม​ไทย​ชุมชน​หมู่บ้าน​ไทย​ มาก​น้อย​เพียง​ใด ความ​วิตก​ดัง​กล่าว​อาจ​จะ​ไม่​เกิด​ขึ้น​ เลย​หาก​ปัจจุบัน​ชุมชน​หมู่บ้าน​ไทย​ไม่​ถูก​ลาก​เข้า​สู่​ระบบ​ การ​ผลิตเ​พื่อ​ขาย นัก​วิชา​การ​หลายๆ ท่าน ได้​วิเคราะห์​ถึง​ระบบ​ เศรษฐกิจ​ของ​ประเทศไทย​ว่า​ใน​ระบบ​ทุนนิยม​ยัง​คง​มี​อีก​ ระบบ​ดำรง​อยู่​ใน​ลักษณะ​คู่​ขนาน นั่น​คือ​ระบบ​เศรษฐกิจ​ ชุมชน​หรือ​อาจ​จะ​กล่าว​เป็น​ศัพท์​สมัย​ใหม่​ได้​ว่า​ระบบ​ เศรษฐกิจ​แบบ​พอ​เพียง ใน​อดีต​ชุมชน​หมู่บ้าน​จะ​มี​วิถี​ชีวิต​ที่​เรียบ​ง่าย​เน้น​ ความ​พอ​เพียง มี​ครอบครัว​เป็น​หน่วย​การ​ผลิต การ​ช่วย​ เหลือซ​ งึ่ ก​ นั แ​ ละ​กนั ม​ น​ี ำ้ ใจ​เป็นพ​ นื้ ฐ​ าน​ของ​ชวี ติ มีพ​ ธิ กี รรม​ ต่างๆ เป็น​ระบบ​การ​จัดการ​ใน​ชุมชน​และ​ให้​ความ​สำคัญ​ ของ​บรรพบุรุษ ผูเ้​ฒ่า​ผู้​แก่ ครอบครัว ต่อ​มา​หลัง​จาก​รัฐ​และ​ระบบ​ทุนนิยม​ได้​เข้าไป​มี​ อิทธิพล​ต่อช​ ุมชน การ​ผลิต​เชิงเดี่ยว​และ​ลัทธิ​บริโภค​นิยม​ ทำให้ช​ าว​บา้ น​มร​ี าย​จา่ ย​ทเ​ี่ ป็นต​ วั เ​งินม​ าก​ขนึ้ เพียง​เท่านัน้ ​


ยัง​ไม่​พอ​สิ่ง​ที่​ทำลาย​ความ​เข้ม​แข็ง​ของ​ชุมชน​ที่​มาก​ที่สุด คือ รัฐ​และ​ทุน​เข้าไป​ถ่าย​โอน​ทรัพยากร​จาก​ระบบ​ชุมชน​ หมู่บ้าน ยิ่ง​รัฐ​และ​ทุน​เข้าไป​กอบโกย​มาก​เท่าไร ชุมชน​ หมู่บ้าน​ไทย​ยิ่ง​ประสบ​ความ​อ่อนแอ คำ​พูด​ดังก​ ล่าว​ไม่ใช่​ คำ​พูด​ลอยๆ ทีไ่​ม่มี​หลักฐ​ าน​รองรับ หาก​แต่​เมื่อ​กวาดตา​ ไป​ทวั่ แ​ ผ่นด​ นิ ไ​ทย หลังก​ าร​ประกาศ​แผน​พฒ ั นา​เศรษฐกิจ​ และ​สังคม​มากว่า 40 ปี จะ​มี​สัก​กี่​ชุมชน​ที่​คนใน​ชุมชน​ไม่​ ประสบ​ปญ ั หา​ความ​ยากจน ไม่ป​ ระสบ​ปญ ั หา​สงิ่ แ​ วดล้อม หรือไ​ม่​ประสบ​ปัญหา​สุขภาพ จาก​สถานการณ์​ดัง​กล่าว​ถึง​เวลา​แล้ว​หรือ​ยัง​ที่​ สังคม​ไทย​ควร​กลับ​มา​เน้น​การ​พัฒนา​ที่​ไม่​มอง​แต่​มิติ​ ประสิทธิภาพ การ​สร้าง​มูลค่า​และ​กำไร​หรือ​การ​ตลาด​ ด้าน​เดียว แต่​ควร​จะ​เป็น​เพื่อ​ประโยชน์​ของ​ชุมชน​และ​ สังคม เรา​ไม่​ควร​ลด​ทอน​ผู้คน​ลง​ไป​เป็น​เพียง​ตัวเลข หาก​ ควร​เป็น​เพื่อ​ส่ง​เสริม​ศักยภาพ​และ​ศักดิ์ศรี ​ความ​เป็น​ มนุษย์ คำ​ตอบ​สำหรับค​ ำถาม​ข้าง​ต้น​นี้ คงจะ​ต้อง​ช่วย​กัน​ ค้นหา ไม่​ว่า​จะ​ใช้ร​ ะยะ​เวลา​นาน​เท่าไร คณะ​ผู้​จัด​ทำ


10 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

01 หนองสาหร่าย แดนยุทธหัตถี 1 จำ​ได้​คลับ​คล้าย​คลับ​คลา​ว่า​สมัย​ที่​ยัง​ผม​เกรียน นุ่ง​กางเกง​ขา​สั้น เคย​มี​อาจารย์​ท่าน​หนึ่ง​ตอน​ที่​เรียน​วิชา​ ประวัติศาสตร์​พูด​ถึง​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​ขึ้น​มา​ว่า เกิด​ มา​เป็น​คน​ไทย​แล้ว​ชาติ​หนึ่ง​ต้อง​ไป​กราบ​ไหว้​บูชา​บรรพ​ กษัตริย์​ที่​นั่น​สัก​ครั้ง​หนึ่ง​ถึง​จะ​ไม่​เสีย​ชาติเ​กิด ด้วย​ความ​เป็นเ​ด็กแ​ ละ​ยงั ไ​ม่ใ​ส่ใจ​อะไร​มากมาย​นกั ​ จึง​คิด​ไป​ว่า อะไร​จะ​ขนาด​นั้น​ถึง​กับ​เสีย​ชาติ​เกิด​เลย​ เห​รอ​ครับ​อาจารย์ จวบ​จน​โชค​ชะตา​พาห​มุ​นว​นมา​เป็น​ นักศึกษา​ประวัติศาสตร์​จึง​ได้​ค้น​พบ​ความ​จริง​ว่า ‘หนอง​ สาหร่าย’ เป็น​อะไร​มากกว่า​ที่​เรา​คิด​และ​เข้าใจ​เมื่อ​สมัย​ เด็กๆ มากมาย​นัก ตำบล​หนอง​สาหร่าย​เป็นต​ ำบล​ทม​ี่ ป​ี ระวัตเ​ิ ชือ่ ม​โยง​ กับ​ประวัติศาสตร์​ชาติ โดย​บริเวณ​พื้นที่​มี​หนอง​น้ำ​ชื่อ​ว่า ‘หนอง​สาหร่าย’ ซึ่งเ​ป็น​แหล่ง​พัก​ทัพ​ของ​องค์​สมเด็จ​พระ​ นเรศวร​มหาราช เมื่อ​คราว​สงคราม​ยุทธหัตถี​ใน​สมัย​กรุง​ ศรีอยุธยา โดย​การนำ​ทัพ​ของ​พระองค์​เข้า​ต่อตี​กับ​พม่า และ​ใช้​หนอง​น้ำ​แห่ง​นี้​เป็น​ยุทธภูมิ​ตั้ง​ค่าย​เพื่อ​ตั้ง​รับ​ทัพ​ พม่า จน​กระทั่ง​กระทำ​ยุทธหัตถีช​ นะ​​พม่า

11


12 หนองสาหร่าย

ยิ่ง​ได้​อ่าน​บันทึก​เรื่อง​เจดีย์​ยุทธหัตถี ของ​สมเด็จ​ กรม​พระยา​ดำรง​ราชา​นุ​ภาพ ซึ่ง​ทรง​นิพนธ์​ไว้​ใน​หนังสือ​ นิทาน​โบราณคดี ยิง่ ข​ นลุกโ​ดย​เฉพาะ​ประโยค​ทว​ี่ า่ “เจ้าพ​ ​ี่ จะ​ยนื ช​ า้ ง​อยูใ​่ น​ทร​ี่ ม่ ไ​ม้ท​ ำไม เชิญเ​สด็จม​ า​ทำ​ยทุ ธหัตถีก​ นั ​ ให้เ​ป็นเ​กียรติยศ​เถิด กษัตริยใ​์ นภาย​หน้า ทีจ​่ ะ​ทำ​ยทุ ธหัตถี​ ได้​อย่าง​เรา จะ​ไม่มแี​ ล้ว” ยัง​อด​คิด​ไม่​ได้​เลย​ว่า​ถ้า​ศึก​ครั้ง​นั้น​พระองค์​ดำ​ เพลี่ยง​พล้ำ ป่าน​นี้​ประเทศไทย​จะ​เป็น​อย่างไร นึก​แล้ว​ เสียว​จริงๆ


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

2 ประเทศ​ชาติย​ ่อม​มี​โชค​ชะตา​ของ​ตนเอง พม่า​อาจ​ จะ​กำลัง​ชดใช้​กรรม เมือง​ไทย​ก็​อาจ​จะ​กำลัง​ใช้​บุญ​เก่า​ หมด แต่​ประวัติศาสตร์​ก็​คือ​ประวัติศาสตร์ เรื่อง​ราว​ของ​ คน​รนุ่ ก​ อ่ น​กค​็ อื เ​รือ่ ง​ราว​ของ​คน​ยคุ น​ นั้ คน​ยคุ เ​รา​คง​ได้แ​ ต่​ เฝ้า​เรียน​รู้​และ​เข้าใจ​มัน มีอ​ ยูป​่ ห​ี นึง่ ม​ โ​ี อกาส​ไป​งาน​อนุสรณ์ส​ ถาน​ดอนเจดีย์ ภาพ​มวล​มนุษย์ท​ ต​ี่ า่ ง​หลัง่ ไ​หล​มา​จาก​ทกุ ส​ ารทิศย​ งั ค​ ง​ตดิ ​ อยู่​ใน​ห้วง​ความ​คิด ณ วันน​ ั้น​คิด​แต่​เพียง​ว่าก​ ็​ดี​นะ​จะ​ได้​มี​ เงิน​หมุนเวียน​ใน​ระบบ​เศรษฐกิจ​ท้อง​ถิ่น คนใน​พื้นที่​จะ​

13


14 หนองสาหร่าย

ได้​มี​งาน​เพิ่ม ณ วัน​นี้ คิด​ไป​คิด​มา​ใน​อีก​แง่​หนึ่ง คน​ที่มา​งาน​ รู้จัก​ความ​เป็น​มา รู้จัก​ความ​สำคัญ รู้จัก​ราก​เหง้า​ของ​ ดอนเจดียม์​ าก​นอ้ ย​เพียง​ไร ไม่ไ​ด้อ​ ยาก​ปลุกป​ นั่ ใ​ห้ค​ น​ไทย ​กลับ​มา​จง​เกลียด​จง​ชัง​คน​พม่า เพียง​แต่​ไม่​อยาก​ให้​เรา​ มอง​แต่​เพียง​เปลือก​นอก เรา​ควร​ใช้​โอกาส​นี้​เพื่อ​เรียน​รู้ ตัว​ตน​ของ​เรา 3 พูด​แต่​เรื่อง​หนักๆ เดี๋ยว​จะ​หมด​อารมณ์​เที่ยว​กัน​ เสีย​ก่อน ปัจจุบัน​ใคร​จะ​มา​หนอง​สาหร่าย​หรือ​จะ​มา​ ดอนเจดีย์​ไม่ใช่​เรื่อง​ยาก​อย่าง​ใน​สมัย​ก่อน เส้น​ทาง​ที่​จะ​ มา​ก็​มี​หลาก​หลาย​แต่​ที่​คน​นิยม​ใช้​บริการ​มาก​สุด​คือ​เส้น​ ทางหลวง​สาย 340 เริ่ม​จาก​บางใหญ่ ตรง​มา​ตาม​ถนน​ วงแหวน​ตะวันต​ ก ผ่าน​หา้ ง​ บิก๊ ค​ งิ ส​ ์ คาร์ฟ​ รู -์ ทาง​เข้าอ​ ำเภอ​ ไทรน้อย​ให้​เตรียม​ชิด​ซ้าย คอย​มอง​ป้าย​ทาง​ไป​จังหวัด​ สุพรรณบุรี ตาม​ป้าย​แยก​ซ้าย​มือ แล้ว​ขับ​ตรง​ตลอด​ไป​ อีกร​ าว 50 ก.ม. จะ​เห็นถ​ นน​เลีย่ ง​เมือง​เพือ่ แ​ ยก​ไป​อำเภอ​ อู่ทอง ให้เ​ลี้ยว​ไป​ทาง​นั้น​แล้ว​ขับต​ ่อ​ไป​เรื่อยๆ ประมาณ 20 ก.ม. จะ​มที​ าง​แยก​ไป​อีก​ประมาณ 10 ก.ม. ก็จ​ ะ​ถึง​ อำเภอ​ดอนเจดีย์ หรือ​หาก​ใคร​ไม่​สะดวก​ขับ​รถ​มา​เอง​ก็​อาจ​จะ​อาศัย​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

การ​เดิน​ทาง​โดย​อาศัย​รถ​ประจำ​ทาง​มา​ก็ได้​ไม่​ว่า​กัน ที่​ เห็นจะ​สะดวก​ที่สุด​ก็ได้​แก่ บริการ​รถ​ตู้​สาย​กรุงเทพฯ สุพรรณ - ดอนเจดีย์ - หนอง​หญ้าไ​ซ - ด่านช้าง ระหว่าง​ทาง​อด​ทจ​ี่ ะ​อจิ ฉา​คน​สพ​ุ ร​รณฯ​ไม่ไ​ด้ทถ​ี่ นน​ เข้า​จังหวัด​ถือว่า​เป็น​เส้น​ทาง​ที่​ปลอดภัย​และ​ดี​ที่สุด​เส้น​ ทาง​หนึ่ง​ของ​ประเทศไทย​เลย​ที​เดียว แล้ว​เมื่อ​ไหร่​หนอ บ้าน​เรา​จะ​เป็น​อย่าง​นี้​บ้าง นัง่ ร​ ถ​ออก​จาก​กรุงเทพฯ​มา​แรกๆ ส่วน​ตวั ย​ งั ไ​ม่รส​ู้ กึ ​ ว่า​ได้​ออก​ไป​ท่อง​เที่ยว​เท่า​ไหร่​นัก เพราะ​ว่า​เส้น​ทาง​ช่วง​ แรกๆ ยัง​ต้อง​ผ่าน​ชุม​ชน​ใหญ่ๆ หลาย​ชุมชน แต่​ผ่าน​ อำเภอ​ไ ทรน้ อ ย​ม า​แ ล้ ว ​จ ะ​เริ่ ม ​เห็ น ​ค วาม​เขี ยว​ข จี ​ข อง​ เรือก​สวน​ไร่​นา ความ​อุดม​สมบูรณ์​ของ​ภาค​การเกษตร และ​ความ​เงียบ​สงบ​ของ​ชุมชน​ชนบท 2 ชัว่ โมง​กว่าบ​ น​รถ​ต​ู้ เย็ น ​ฉ่ ำ มี ​เ วลา​ท บทวน​ ว่ า ​แ ท้ จ ริ ง ​แ ล้ ว ​เ สน่ ห์ ​ ของ​เมือง​ไทย​ไม่​ได้​อยู่​ที่​ สิง่ ก​ อ่ สร้าง​ใหญ่โ​ต​หรือค​ วาม​ ไฮเทค​ข อง​เ ทคโนโลยี ​ ต่ า งๆ หาก​แ ต่ ​ค วาม​มี ​ น้ ำ ​จิ ต​น้ ำ ใจ ความ​อุ ด ม​ สมบู ร ณ์ ​ข อง​ธ รรมชาติ ​

15


16 หนองสาหร่าย

และ​วฒ ั นธรรม​มากกว่า ทีเ​่ ป็นจ​ ดุ เ​ด่นข​ อง​การ​ทอ่ ง​เทีย่ ว​ไทย ​อย่าง​แท้จริง 4 รถ​เทียบ​ท่า​ที่​ตัว​อำเภอ​ดอนเจดีย์ ออก​มา​ยืน​บิด​ ขี้​เกียจ​เพื่อ​คลาย​ความ​เมื่อ​ยล้า​ได้​ไม่​นาน เสียง​ตาม​สาย​ ของ พี่​สวัสดิ์ กัน​จรัตน์ ปลัด อบต.หนอง​สาหร่าย ดังข​ ึ้น​ มา​ทันที​ทันใด “ขับ​รถ​หลง​ทาง​หรือ​เปล่า ทำไม​ยัง​ไม่​ถึง​หนอง​ สาหร่าย​อีก” “อ๋อ ไม่ไ​ด้​เอา​รถ​มา​ครับ อยาก​จะ​สัมผัส​ชีวิต​แบบ​ นัก​เดินท​ าง​มากกว่า เลย​ใช้​เวลา​นาน​หน่อย ว่าแ​ ต่ผ​ ม​จะ​ เข้าไป​ที่ อบต. ได้​อย่างไร​ครับ” แม้ว่า​การ​เดิน​ทาง​โดย​รถยนต์​ส่วน​ตัว​จะ​สะดวก​ กว่า​การ​นั่ง​รถ​ประจำ​ทาง​เป็น​ไหนๆ แต่​พูด​ตาม​ตรง​เอา​ แบบ​อุดมคติ​เลย การ​เดิน​ทาง​แบบ​นั้น​มัน​เหมือน​ปิด​กั้น​ ตัว​เอง​ให้​อยูใ่​น​โลก​แคบๆ เกิน​ไป ​ถ้าข​ ับร​ ถ​มา​เอง​เรา​จะ​มี​ โอกาส​ได้​ถ่าย​รูป​สอง​ข้าง​ทา​งมั้ย เรา​จะ​มี​โอกาส​ได้​พูด​คุย​ กับ​ผู้คน​ใน​ท้อง​ถิ่น​มั้ย เรา​จะ​มี​โอกาส​แกล้ง​หลับแ​ ล้ว​แอบ​ ฟัง​ว่า​ใคร​นิ​นทา​คุณ​มั้ย ไม่มที​ าง​แน่นอน ยืนร​ อ​พป่ี ลัดพักห​ นึง่ ​พีแ​่ ก​จดั บริการ​เต็มท​ ช​่ี น้ั ผ​ บ​ู้ ริหาร เ​ลย​ทเ​ี ดียว​ดว้ ย​การ​สง่ ร​ าช​รถ​พร้อม​คน​ขบั ม​ า​รบั ถ​ งึ ทีท​่ า่ ร​ ถ


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

17


18 หนองสาหร่าย

นั่ง​ต่อ​ไป​อีก​เพียง​อึดใจ​หรือ​ประมาณ 5 ก.ม. เห็นจะ​ได้ ก็ถ​ ึงที่​ทำการ อบต. อัน​เป็น​จุดห​ มาย​ปลาย​ทาง พูด​คุย​แลก​เปลี่ยน​ข้อมูล​เบื้อง​ต้น​กัน​พัก​ใหญ่​จึง​ ทำให้​ทราบ​ว่า​เดิม ‘ตำบล​หนอง​สาหร่าย’ เป็น​ตำบล​ที่​อยู่​ ใน​การ​ปกครอง​ของ​ตำบล​ดอนเจดีย์ อำเภอ​ศรีประจันต์ เมือ่ อ​ งค์พ​ ระ​สถูปเ​จดียไ​์ ด้ร​ บั ก​ าร​บรู ณะ​ขนึ้ เ​ป็นท​ เ​ี่ รียบร้อย​ แล้ว ชุมชน​ตำบล​หนอง​สาหร่าย เติบโต​ขึ้น​ตาม​ลำดับ จน​กระทั่ง พ.ศ. 2505 จึงไ​ด้ย​ ก​ฐานะ เป็น​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​และ​แยก​ออก​มา​เป็นอ​ ำเภอ​ดอนเจดีย์ แต่เ​ดิมน​ นั้ ​ ตำบล​หนอง​สาหร่าย ประกอบ​ด้วย 12 หมู่บ้าน แต่​ เนื่องจาก​ถูก​แบ่ง​แยก​ไป​เป็น​ตำบล​ทะเล​บก​บาง​ส่วน​จึง​ ทำให้​ตำบล​หนอง​สาหร่าย คง​เหลือ 10 หมู่บ้าน และ​ต่อ​ มา​ใน​ปี พ.ศ. 2539 ได้ร​ บั ก​ าร​ยก​ฐานะ​จาก​สภา​ตำบล​เป็น​ องค์การ​บริหาร​สว่ น​ตำบล ปัจจุบนั ม​ พ​ี นื้ ทีท​่ งั้ หมด 63.80 ตาราง​กิโลเมตร ปัจจุบัน​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​แบ่ง​เขต​การ​ปกครอง​ เป็น 10 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่​ที่ 1 บ้าน​ดอน​มะเกลือ หมูท่​ ี่ 2 บ้าน​โคก​หม้อ 1 หมูท่​ ี่ 3 บ้าน​หนอง​ขุม หมูท่​ ี่ 4 บ้าน​ห้วย​ม้าล​ อย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

หมู่​ที่ 5 บ้าน​สระ​ด่าน หมู่​ที่ 6 บ้าน​ท่าก​ ุ่ม หมู่​ที่ 7 บ้าน​หนอง​สาหร่าย หมู่​ที่ 8 บ้านกรวด หมู่​ที่ 9 บ้าน​โคก​หม้อ หมู่​ที่ 10 บ้าน​หนอง​กะ​หนา​ก

อาณาเขต​ติดต่อ ทิศ​เหนือ ติดต่อ​กับ​ตำบล​หนอง​ราช​วัตร อำเภอ​ หนอง​หญ้า​ไซและ​ตำบล​บ้าน​สระ อำเภอ​สามชุก จังหวัด​ สุพรรณบุรี ทิศ​ใต้ ติดต่อ​กับ​ตำบล​ดอนเจดีย์ อำเภอ​ดอนเจดีย์ จังหวัด​สุพรรณบุรี ทิศ​ตะวัน​ออก ติดต่อ​กับ​ตำบล​วัง​หว้า อำเภอ​ ศรีประจันต์ จังหวัด​สุพรรณบุรี (ลำน้ำ​ท่า​คอย กั้น​เขต​ ติดต่อ) ทิศ​ตะวัน​ตก ติดต่อ​กับ​ตำบล​ทะเล​บก อำเภอ​ ดอนเจดีย์ จังหวัด​สุพรรณบุรี ประชากร จำนวน​ประชากร รวม​ทั้ง​สิ้น 7,672 คน แยก​ เป็น​ชาย 3,775 คน หญิง 3,897 คน เฉลี่ย​แล้ว​ความ​

19


20 หนองสาหร่าย

หนา​แน่น​ของ​ประชากร​โดย​เฉลี่ย 120.25 คน / ตาราง​ กิโลเมตร

ภูมิประเทศ ลักษณะ​ทาง​กายภาพ​ของ​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​จะ​ มี​คลอง​ชลประทาน (คลอง​มะขาม​เฒ่า-อู่ทอง) แบ่ง​ฝั่ง​ ตะวัน​ตก-ฝั่ง​ตะวัน​ออก โดย​ฝั่ง​ตะวัน​ออก​จะ​อยู่​ใน​ฝั่ง​ที่​ มี​การ​ทำ​ชลประทาน​มี​น้ำ​ใช้​ตลอด​ทั้ง​ปี ส่วน​ฝั่ง​ตะวัน​ตก​ จะ​เป็น​ฝั่ง​ที่​อยู่​บน​ที่​ดอน​ไม่มี​ระบบ​ชลประทาน ชุมชน​ จะ​อยู่​ใน​ลักษณะ​แห้ง​แล้ง​ทำ​นา​ได้​ปี​ละ​ครั้ง ที่​เหลือ​จึง​ ต้อง​ทำ​อาชีพ​เสริม​ตาม​ฤดูกาล ที่​เป็น​ที่​ดอน​จะ​มี​อยู่ 3 หมู่บ้าน​ได้แก่ หมู่​ที่ 1, 4 และ 9 อีก 7 หมู่บ้าน​จะ​อยูใ่​น​ เขต​ปฏิรูป​ที่ดิน​เพื่อ​การเกษตร อาชีพ​หลัก​ของ​คน​ที่​นี่​จะ​ ทำ​เกษตร​เป็น​พื้น ปศุสัตว์​​มี​ไม่​มาก​นัก ซึ่ง​แต่เ​ดิม​การ​ทำ​ เกษตรกรรม​ของ​คน​ที่​นี่​ก็​จะ​เป็น​เกษตร​เชิงเดี่ยว ลักษณะ​ความ​สัมพันธ์​ของ​คนใน​ชุมชน ประชาชน​ชาว​หนอง​สาหร่าย​มี​ความ​เกี่ยว​พัน​กัน​ เป็น​ระบบ​เครือ​ญาติ มีป​ ระเพณี และ​วัฒนธรรม​ต่างๆ ที่​ ส่งเ​สริมใ​ห้ม​ ก​ี าร​รวม​ตวั ก​ นั เ​ข้าว​ ดั ท​ ำบุญ มีก​ าร​ละ​เล่นต​ าม​ ประเพณีน​ ยิ ม​แบบ​โบราณ​อยูเ​่ สมอ ทัง้ ใ​น​งาน​เทศกาล​และ​ งาน​ประเพณี เช่น ทำบุญ ณ แหล่ง​ประวัติศาสตร์ห​ นอง​-


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

สาหร่าย ทุก​วัน​ที่ 23 มกราคม เพื่อ​บำเพ็ญ​พระ​ราช​กุศล​ แด่​องค์ส​ มเด็จ​พระ​นเรศวร​มหาราช การ​ละ​เล่น​ประเพณี​ สงกรานต์ การ​ทำบุญต​ กั บาตร​เข้าพ​ รรษา แห่เ​ทียน​พรรษา ประเพณีล​ อย​กระทง และ​มศ​ี ลิ ป​วฒ ั นธรรม​ทถ​ี่ กู ถ​ า่ ยทอด​ จาก​บรรพบุรุษ​หลาย​ชั่ว​อายุ​คนจน​ถึง​ปัจจุบัน​ได้​รับ​การ​ อนุรักษ์​ไว้ เช่น กระบี่​กระบอง เพลง​ฉ่อย เพลง​อี​แซว รำวง​ย้อน​ยุค ดนตรี​ไทย เป็นต้น ส่วน​ที่มา​ของ​ชื่อ​หนอง​สาหร่าย​ตาม​ความ​เชื่อ​ของ​ คนใน​พนื้ ทีเ​่ ชือ่ ก​ นั ว​ า่ บ​ ริเวณ​นใ​ี้ น​สมัยก​ อ่ น​เมือ่ ห​ ลาย​รอ้ ย​ป​ี มา​แล้วเ​ป็นบ​ งึ น​ ำ้ ข​ นาด​ใหญ่ ใน​ชว่ ง​หน้าแ​ ล้งน​ ำ้ ใ​น​บงึ ไ​ม่ไ​ด้​ รับก​ าร​ถา่ ยเท จึงม​ ส​ี าหร่าย​เกิดข​ นึ้ จ​ ำนวน​มาก คน​โบราณ​ จึง​เรียก​บริเวณ​นี้​ว่า​หนอง​สาหร่าย จริง​เท็จ​ประการ​ใด ​ผู้​เขียน​ก็​เกิด​ไม่ทัน​ใน​สมัย​นั้น​เสีย​ด้วย ก็​คง​ต้อง​แล้ว​แต่​ วิจารณญาณ

21


22 หนองสาหร่าย

15 14

13

11


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

12

7

9

5 10 2 4 8 1

6 3

23


24 หนองสาหร่าย

02 เกษตร​เชิงเดี่ยว ต้นตอ​ ของ​ปัญหา​ทั้ง​หลาย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

25


26 หนองสาหร่าย

ขณะ​ที่​นั่ง​พัก​เหนื่อย​บน​ที่ทำการ อบต. มี​คุณ​ลุง​ท่าน​หนึ่ง​ ท่าทาง​ใจดี เดินเ​ข้าม​ า​ถาม​วา่ เ​ดินท​ าง​เป็นยังไ​ง​บา้ ง หลง​ทาง ​หรือ​ถึง​ได้​มา​ช้า ก็​อด​สงสัย​ไม่​ได้​ว่า​​ลุง​นี่​เป็น​ใคร​ถึง​ได้​มา​ ถาม​ซอกแซก​อะไร​นักหนา จน​พี่​ปลัด​เดิน​มา​แนะนำ​ให้​ รู้จัก​ว่า​​ลุงค​ น​นี้​แหละ​ที่​เป็น​นายก อบต. อด​คิด​ใน​ใจ​ไม่​ได้​ว่า โอ้ ลุง​แก่​ขนาด​นี้​แล้ว​จะ​มา​ ทำงาน​เพื่อป​ ระชาชน​ไหว​เห​รอ แต่​พอได้​พูด​คุย​เท่านั้น ลุง​ได้​แสดง​วิสัย​ทัศน์​ของ ​ผู้​บริหาร​สมัย​ใหม่​ทันที คือ​แทบ​ไม่​น่า​เชื่อ​ว่า​คน​อายุ​รุ่นนี้​ จะ​ไฟ​แรง​ขนาด​นั้น คุณ​ลุง​สม​นึก วัฒน​ชีว​โน​ปกรณ์ นายก อบต. หนองสาหร่ า ย​บ่ น ​ดั ง ๆ ให้​ฟัง​ว่า “ ค น ​บ้ า น ​นี้ ​ก็ ​ เหมือน​กับ​ที่​อื่นๆ จาก​ที่​ เมื่อ​ก่อน​ก็​ทำ​เกษตร​เพื่อ​ ดำรง​ชี พ พอ​ยุ ค ​ป ฏิ วั ติ ​ เขี ย ว​รั ฐ ​ก็ ​ม า​ส่ ง ​เ สริ ม ​ใ ห้ ​ ผลิ ต ​เ พื่ อ ​ก าร​ค้ า การ​ พาณิชย์ ไอ้​การ​ทำ​เกษตร​ แบบ​นั้ น ​ต้ อ ง​ใ ช้ ​ทุ น ใช้ ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เทคโนโลยี ชาว​บ้ า น​ก็ ​ต้ อ ง​ไ ป​ห า​ทุ น กู้ ​ห นี้ ​ยื ม ​สิ น ​ม า ไม่ ​ว่ า ​จ าก​ใ น​ร ะบบ​ห รื อ ​น อก​ร ะบบ ท้ า ย​สุ ด ​หั ก ​ล บ​ กลบ​หนี้​ชาว​บ้าน​แล้ว​ชาว​บ้าน​ตก​อยู่​ใน​สภาวะ​หนี้​สิน​ ล้นพ้น จน​มค​ี ำ​กล่าว​วา่ ‘ทำ​นาปีม​ แ​ี ต่ห​ นีก​้ บั ซ​ งั ทำ​นาปรัง​ มี​แต่​ซัง​กับ​หนี้’ ” ฟัง​ดู​ก็​เหมือน​กับ​ว่า​เกษตร​เชิงเดี่ยว​จะ​เป็น​จำเลย​ ใหญ่​ของ​สังคม​ไทย เพราะ​ว่า​หาก​พิจารณา​ดีๆ ก็​จะ​พบ​ ว่า​สังคม​เกษตร​ใน​หลาย​พื้นที่​ก็​ประสบ​ปัญหา​จาก​การ​ ทำการ​เกษตร​เชิง​เดี่ยว​คล้ายๆ กัน ไม่​ว่า​จะ​เป็น​ปัญหา​ หนี้​สิน ปัญหา​สุขภาพ ปัญหา​ทรัพยากรธรรมชาติ​และ​ สิ่ง​แวดล้อม​โดย​รวม ก็ได้​แต่​อด​สงสัย​ไม่​ได้​ว่า ใน​เมื่อ​เกษตร​เชิงเดี่ยว​ เป็นต้น​เหตุ​แห่ง​ปัญหา แล้วท​ ำไม​ภาค​รฐั ​ถงึ ​ได้​ตะ​บ​ต้ี ะบัน​ ส่ง​เสริมม​ ากว่า 4 ทศวรรษ แปลก​แต่​จริง ไ ป ๆ ม า ๆ เ ห มื อ น ​ชี วิ ต ​เ ก ษ ต ร ก ร ​ไ ท ย​ ช่ า ง​มื ด มน​เ หลื อ ​เ กิ น ก็ ไ ด้ ​แ ต่ ​ถ อน​ห ายใจ​อ ด​ส งสาร คน​ไทย​ร่วม​ชาติ​ไม่​ได้ ยิ่ง​คุย หน้า​ผู้​เขียน​ยิ่ง​ห่อ​เหี่ยว​ลง​ เรื่อยๆ จน​ลุง​สม​นึก​ถาม​ว่า​หนุ่ม​จะ​หน้า​เสีย​ไป​ทำไม ที่​เล่า​ให้​ฟัง​มัน​เรื่อง​ของ​สมัย​ก่อน แต่​ว่า​ตอน​นี้​ชาว​บ้าน​ เริ่มล​ ืมตา​อ้า​ปาก​กัน​ได้แ​ ล้ว อัน​เนื่องจาก​น้อมนำ​แนวคิด​ เกษตร​ทฤษฎี​ใหม่​ของ​พระบาท​สมเด็จ​พระเจ้าอยู่หัว​ มา​ปรับ​ใช้

27


28 หนองสาหร่าย

แหม ก็ค​ ณ ุ ล​ งุ เ​ล่นเ​ล่าไ​ม่ห​ มด​นน​ี่ า ก็เ​ลย​พาน​นกึ ไ​ป​ ว่า​ชาว​หนอง​สาหร่าย​ยัง​คง​อยู่​ใน​วังวน​นั้น​อยู่ จะ​วา่ เ​ชือ่ เ​ต็มร​ อ้ ย​กค​็ ง​ไม่ใช่เ​สียท​ งั้ หมด จึงเ​อ่ยป​ าก​ ถาม​ว่ า ​พ อ​จ ะ​มี ​ตั ว อย่ า ง​ก ลุ่ ม ​เ กษตรกร​ที่ ​ท ำ​เ กษตร​ แผน​ใหม่แ​ ล้ว​ประสบ​ความ​สำเร็จใ​ห้​ดู​บ้าง​หรือ​ไม่ หรือ​จะ​ เป็น​แค่​ราคา​คุย

เชิงเดีย่ ว​ม​ปี ญั หา​มาก​นกั ถ้าง​น้ั ก​​ล็ อง​ปลูก​ทกุ ​อย่าง​ด​เู ผือ่ จ​ะ​ได้ผ​ ล ไม่รว​ู้ า่ ท​ า่ น​นา​ยกฯ​คดิ ว​ า่ ถ​ กู ห​ ยาม​หรือเ​ปล่า รีบเ​ดิน​ ไป​สั่ง​การ​ให้​คน​รถ​เอา​รถ​ออก​พา​ไป​ดู​หมู่บ้าน​เศรษฐกิจ​ พอ​เพียง​ทันที ตกลง​ไป​กระตุก​หนวด​เสือ​หรือ​เปล่า​นี่ ณ หมู่บ้าน​เศรษฐกิจ​พอ​เพียง หมู่​ที่ 7 ผู้ใหญ่​ ประจักษ์ บาน​ไม่รู้​โรย เดิน​ออก​มา​ต้อนรับ​ด้วย​ใบหน้าท​ ี่​ ยิ้ม​เยาะ​อยู่​ใน​ที​ว่า ‘หึ พวก​ลอง​ของ​มา​อีก​แล้ว’ ก็​ไม่​ได้​คิด​อยาก​จะ​ลอง​ของ​หรือ​มา​จับผิด​อะไร​ ชาว​บ้าน​หรอก​นะ แค่​สงสัย​เท่านั้น​ว่าเ​ป็น​​ไป​ได้​หรือ ทีแ่​ ค่​ ปรับ​เปลี่ยน​แนวคิด​ใน​เวลา​ไม่ก​ ี่​ปี​ชาว​บ้าน​จะ​มี​ชีวิตด​ ขี​ ึ้น “ปี พ.ศ. 2550 เป็นป​ ี​ที่​หมู่ 7 บ้าน​หนอง​สาหร่าย ได้​รับ​การ​คัด​เลือก​เป็น​หมู่บ้าน​นำร่อง​เศรษฐกิจ​พอ​เพียง​ จาก​พัฒนา​ชุมชน​อำเภอ​ดอนเจดีย์ การ​ทำงาน​ใน​ระยะ​ เริ่ม​ต้น​ก็​ไม่​ค่อย​มี​ปัญหา เพราะ​ที่​นี่ แต่​ดั้งเดิมช​ าว​บ้าน​ก็​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ทำ​ไร่​นาสวน​ผสม​อยู่​แล้ว เพียง​แต่​ไม่รู้​ตัว พอ​เรา​เห็น​ว่า​ใน​ชุมชน​มี​ทุน​อยู่​แล้ว มัน​ง่าย​ที่​จะ​ ทำให้​ประสบ​ความ​สำเร็จ ก็​เลย​ไป​หา​งบ​ประมาณ​ที่​ จะ​มาส​นับ​สนุน เรา​จะ​เน้น​ความ​ร่วม​มือ​กัน​ของ​คนใน​ หมูบ่ า้ น เช่น พอ​ทำ​บา้ น​ไหน​เสร็จก​ จ​็ ะ​เฮโล​ไป​ชว่ ย​อกี บ​ า้ น​ ทำ ไม่​ได้ต​ ่าง​คน​ต่าง​ทำ​บ้าน​ใคร​บ้าน​มัน” จาก​ใจ​จริง​ฟัง​แค่​นี้​จะ​ไป​หาย​ข้องใจ​ได้​อย่างไร ช่วง​ ที่​พี่​ประจักษ์​ขอตัว​ไป​คุย​กับ​ลูก​บ้าน ตนเอง​ได้​ถือ​วิสาสะ​ เดิน​ไป​ดู​แปลง​สาธิต ตาม​สัตย์​จริง​เห็น​แปลง​สาธิต​ก็​ยังไ​ม่​ ปักใจ​เชื่อเ​พราะ​ว่าแ​ ปลง​สาธิตใ​ครๆ ก็ท​ ำได้ ไอ้เ​รื่อง​ปลูก​ ผัก ปลูก​ข้าว เลี้ยง​หมู เลี้ยง​ปลา​ใน​พื้นที่​เดียว​กัน​ใครๆ ก็​ สร้าง​ภาพ​กัน​ได้

29


30 หนองสาหร่าย

จ้อง​จับผิด​ได้​พัก​หนึ่ง เหมือน​พี่​ผู้ใหญ่​จะ​รู้ตัว​เลย​ เดิน​มา​จับ​ไหล่​เบาๆ แล้ว​พูด​ว่า “คง​คิดว​ ่าทีน่​ ี่​สร้าง​แปลง​ สาธิตไ​ว้ใ​ห้ค​ นนอก​เข้าม​ า​ดเ​ู ท่าน​ นั้ ใ​ช่ม​ ยั้ งัน้ เ​ดีย๋ ว​พพ​ี่ า​ออก​ ไป​ดู​พวก​ผัก​สวน​ครัว​ที่​ปลูก​ตาม​คันนา​หรือ​สอง​ข้าง​ทาง​ แล้ว​กัน น้อง​จะ​ได้​เชื่อ​ว่า​คน​บ้าน​นี้​ทำ​อะไร​ทำ​จริง” เจ้า​ถิ่น​เปิดโ​อกาส​แล้ว​มี​หรือ​ที่​จะ​ทิ้ง​โอกาส “เอา​สิ​ พี่ ผม​กอ​็ ยาก​เห็นเ​หมือน​กนั ว​ า่ มันจ​ ะ​จริงเ​หมือน​ทพ​ี่ บ​ี่ อ​ก มั้ย” เหมือน​ท้า​กัน​ไป​ท้า​กัน​มา ดีท​ ี่​พี่​เขา​เป็น​คน​ไม่มอี​ ะไร ถ้า​เป็น​คน​เอา​เรื่อง​แก​คง​คิด​ว่าเ​รา​ไป​กวน​บา​ทา​แน่ๆ พูด​เสร็จ หนึ่ง​หนุ่ม​น้อย​กับ​หนึ่ง​หนุ่ม​ใหญ่​พา​กัน​ขี่​ มอเตอร์ไซค์อ​ อก​ไป​สำรวจ​ตาม​แปลง​นา​และ​สอง​ขา้ ง​ทาง​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

รอบ​หมูบ่ า้ น ก็ต​ อ้ ง​ยอมรับว​ า่ ทีพ​่ แ​ี่ ก​พดู ไ​ว้ไ​ม่เ​กินเ​ลย​จริงๆ ทั้ง​คันนา ทั้งสองข้าง​ทาง หรือแ​ ม้แต่ใ​น​ตัว​ผืน​นา (ที่​เก็บ​ เกี่ยว​แล้ว) ล้วน​แล้วแ​ ต่​เต็ม​ไป​ด้วย​พืช​ผัก​ทำ​เงิน ไม่​ว่า​จะ​ เป็น​ผัก​สวน​ครัว ไม้​ดอก ไม้ป​ ระดับ เห็นแ​ ล้วก​ ็​อด​ชื่น​ใจ​ แทน​คน​บ้าน​นี้​ไม่​ได้

ปรับ​ทฤษฎี ​ให้​เข้าก​ ับ​ชุมชน ไม่ ใช่​ปรับ​ชุมชน​ให้​เข้าก​ ับ​ทฤษฎี กลับ​มา​นั่งค​ ุย​ต่อ​ที่​บ้าน​พี่​ประจักษ์ พอดีอ​ าบุญ​ศรี มณี​วงษ์ ประธาน​ศูนย์​ถ่ายทอด​เทคโนโลยี​การเกษตร​ ประจำ​ตำบล ผ่าน​เข้า​มา​พอดี จึง​ได้​สอบถาม​ว่า​ได้​มี​ การนำ​องค์ค​ วาม​รด​ู้ งั ก​ ล่าว​ไป​เผย​แพร่แ​ ก่ค​ น​หมูอ​่ นื่ ห​ รือว​ า่ ​มี​การ​ต่อย​อด​อย่างไร​บ้าง ได้ ​ค วาม​ม า​ว่ า ​ปั จ จุ บั น ​มี ​ก าร​ข ยาย​ก าร​ด ำเนิ น​ โครงการ​ไป​ทวั่ ท​ งั้ ต​ ำบล แต่ย​ งั ค​ ง​ตอ้ ง​ใช้เ​ว���า​อกี พ​ อ​สม​ควร เนื่องจาก​เรื่อง​นี้​ยังเ​ป็น​เรื่อง​ใหม่ คน​ที่​ต่อ​ต้าน​ยัง​มี​ ไม่ใช่​ ทุก​คน​จะ​เห็นดี​เห็น​งาม​ไป​เสีย​ทั้งหมด แต่​แนวคิด​ที่​พี่​บุญ​ศรี​กล่าว​ถึง เรื่อง​เกษตร​ทฤษฎี​ ใหม่​นี่​ล่ะ​ถือ​ว่า​เป็น​ไฮไลท์ท​ ี​เดียว “ถึงช​ มุ ชน​เรา​จะ​ประสบ​ความ​สำเร็จ คนใน​ชมุ ชน​ม​ี คุณภาพ​ชีวิต​ที่​ดี​ขึ้น สามารถ​พึ่งพา​ตนเอง​ใน​ด้าน​อาหาร​ การ​กิน​ได้​มากกว่า​เดิม แต่เ​วลา​หน่วย​งาน​ราชการ​เข้าม​ า​ ประเมิน​เขา​ก็​มัก​จะ​ไม่​เข้าใจ​และ​คิด​ว่า​ชุมชน​เรา​ยัง​พึ่งพา​

31


32 หนองสาหร่าย

ตนเอง​ไม่​ได้ คือ​กระทรวง​เกษตร​กำหนด​ไว้​ว่า​เกษตร​ แผน​ใหม่ต​ อ้ ง​มก​ี าร​แบ่งพ​ นื้ ที่ 30-30-40 นะ ตาม​รปู แ​ บบ ​ที่ ​พ ระองค์​ท่ า น​ใ ห้ ​เป็ น ​แ นวทาง แต่​ร าชการ​ลื ม ​ไ ป​ว่า ที่ ​พ ระองค์ ​ท่ า น​ย ก​ตั ว อย่ า ง​มั น ​เ ป็ น ​พื้ น ที่ ​แ ห้ ง ​แ ล้ ง ​ใ น​ ภาค​อีสาน แต่​ของ​พวก​เรา​ตีความ​หลัก​การ​ของ​พระองค์​ตาม​ ความ​เข้าใจ​วา่ การ​เกษตร​แผน​ใหม่-คุณต​ อ้ ง​มน​ี ำ้ คุณต​ อ้ ง​ม​ี ความ​หลาก​หลาย​ของ​เรือ่ ง​พนั ธุไ​์ ม้ คุณต​ อ้ ง​มค​ี วาม​หลาก​ หลาย​ของ​เรื่อง​อาหาร และ​ก็​ต้อง​มี​ความ​พอ​เพียง​ใน​เรื่อง​ ที่​อยู่​อาศัย ก็​จะ​ครบ​องค์ 4 ที่​พระองค์​ท่าน​ตรัส​ไว้ แต่​ ส่วน​ใหญ่​คน​จะ​ไป​ตใี​น​เชิง​ปริมาณ โดย​เฉพาะ​ราชการ​จะ​ ตีความ​วา่ ถ​ า้ ค​ ณ ุ ไ​ม่มส​ี ระ​นำ้ 30 เปอร์เซ็น ตาม​ทฤษฎีข​ อง​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

พระองค์ท่าน​ ก็​จะ​ไม่​ได้​เข้า​โครงการ​ที่​ราชการ​สนับสนุน แต่ใ​น​ความ​เป็นจ​ ริงเ​มือ่ เ​รา​มค​ี วาม​อดุ ม​สมบูรณ์ข​ อง​นำ้ พ​ อ มัน​ก็​ไม่​จำเป็น​ที่​เรา​ต้อง​ขุด​สระ​น้ำ​ไว้ใ​น​พื้นที่ ผม​จะ​ใช้ท​ ฤษฎีเ​ป็นต​ วั ต​ งั้ แ​ ละ​เอา​กระบวนการ​สอด​ เข้าไป คือช​ มุ ชน​จะ​ไม่ไ​ด้เ​อา​แบบ​ฟอร์มส​ ำเร็จรูปท​ ร​ี่ าช​การ​ เซ็ต​ มา​ใช้ท​ งั้ ด​ นุ้ แต่เ​รา​จะ​ใช้ห​ ลักก​ าร​ของ​พระองค์ท​ า่ น​มา​ ประยุกต์​ใช้​ให้​เข้า​กับช​ ุมชน​เรา​เอง” ถ้าเ​ป็นผ​ รู้ บั ผ​ ดิ ช​ อบ​มา​นง่ั ฟ​ งั เ​อง​คง​คดิ ว​ า่ ถ​ กู ช​ าว​บา้ น ​สอน​มวย​เอา​อย่าง​ไม่​ต้อง​สงสัย ก็​ถือว่า​เป็น​โชค​ดี​ของ ​เรา​ไป​ท​ไ่ี ม่​ได้​มหี น้า​ท​ร่ี บั ​ผดิ ​ชอบ​เรื่อง​นี้

หลัก​การ​จัดการ​ศัตรู​พืชแ​บบ​ผสม​ผสาน 1. ปลูก​พืช​ให้​แข็ง​แรง​สมบูรณ์ 2. คง​สัตว์​หรือ​แมลง​ทีเ่​ป็น​ศัตรู​ตาม​ธรรม​ชาติ​ ของ​ศัตรู​พืช 3. สำรวจ​แปลง​อย่าง​สม่ำเสมอ 4. เกษตรกร​เป็น​ผู้​เชี่ยวชาญ​ใน​การ​จัดการ​พืช นีออน​พิฆาต ภูมิปัญญา​คน​หมู่ 7 ตอน​ที่ ​ก ำลั ง ​จ ะ​อ อก​จ าก​ศู น ย์ ​เ รี ย น​รู้ ​ห มู่ บ้ า น​ เศรษฐกิจ​พอ​เพียง หมู่ 7 สิน​ชัย หอม​สะอาด ผู้​ช่วย​ ผู้ใหญ่​บ้าน​ฝ่าย​ปกครอง ได้ต​ ะโกน​เรียก​เอา​ไว้ว​ ่าอ​ ย่า​เพิ่ง​

33


34 หนองสาหร่าย

ไป ยังม​ อ​ี กี เ​รือ่ ง​ทอ​ี่ ยาก​เล่าใ​ห้ฟ​ งั ผูเ​้ ขียน​จงึ ไ​ด้ต​ ะโกน​กลับ​ ไป​ว่า “โอ๊ย​พี่ ที่​นี่​​มี​อะไร​โชว์​เยอะ​แยะ​จัง เก็บ​ไว้​ให้​ศูนย์​ อื่น​เขา​โชว์​บ้าง” แต่​พี่​สิน​ชัย​บอก​ว่า​เรื่อง​นี้​เป็น​เรื่อง​ความ ​ภาค​ภูมิใจ​ของ​คน​บ้าน​นี้​เลย ไม่​เล่า​ไม่​ได้ เอ๊า ไหน​ไหน​ก็​ไหน​ไหน​แล้ว มี​อะไร​โชว์​ออก​มา​ ให้​หมด พี่​สิน​ชัย​เดิน​มา​หา​พร้อม​กับ​ชุด​ไฟ​นีออน แวบ​แรก​ ก็ ​คิ ด ​น ะ มั น ​แ ปลก​ต รง​ไ หน​พี่ ไอ้ ​ชุ ด ​ไ ฟ​ล่ อ ​แ มงดา ล่อ​ตั๊กแตน​แบบ​นี้​ที่​อยุธยา​บ้าน​ผม​ก็​มี แต่​ก็​ไม่​กล้า​ถาม​ อะไร​มาก​อย่าง​ที่​บอก มา​เยือน​ถิ่น​เขา​ก็​ต้อง​รู้จัก​เกรงใจ ​เจ้า​บ้าน​บ้าง ถามไถ่​จน​ได้ที่​จึง​เข้าใจ​ว่า​ชุด​นีออน​ที่​พี่​เขา​เอา​มา​ โชว์​นั้น​มี​ไว้​จัดการ​เพลี้ย​กระโดด ตอน​นั้น​ก็​ยัง​มึนๆ อยู่​ ว่า​เพลี้ยก​ ระโดด​นี่​ใช้​ไฟ​ล่อ​ได้​ด้วย​หรือ “เรื่อง​นี้​เรา​ภูมิใจ​มาก​เพราะ​ว่าห​ มู่ 7 เป็น​ที่​แรก​ใน​ สุพ​ ร​รณฯ​ทม​ี่ นี ว​ ตั ก​ รรม​จาก​ภมู ปิ ญ ั ญา​ใน​การ​จดั การ​เพลีย้ ​ กระโดด โดย​การ​ร่วม​กัน​ใช้​ไฟ​ล่อ​แมลง คือ​ปัญหา​จริงๆ ของ​ชุมชน​นี้​ส่วน​ใหญ่​จะ​เป็น​ปัญหา​ศัตรู​พืช อย่าง​เมื่อ​ปี 2552 มี​ปัญหา​เรื่อง​เพลี้ย​กระโดด​มาก เรียก​ว่า​แทบ​จะ​ หมดตัว ใช้​ยา​ฉีด​ก็​เอา​ไม่​อยู่ ยิ่ง​ใช้​เหมือน​เพลี้ย​ยิ่ง​ดื้อยา ที นี้ ​น าน​เ ข้ า ๆ มี ​ช าว​บ้ า น​สั ง เกต​จ าก​ห ลอด​ไ ฟ​ สาธารณะ​ว่า​เวลา​เพลี้ย​กระโดด​มัน​จะ​ชอบ​ไป​เล่น​ไฟ อีก​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

อย่าง​ใน​สมัยท​ ม​ี่ ป​ี ญ ั หา​ตกั๊ แตน​ระ​บา​ดมากๆ เรา​กเ​็ คย​ลอง​ ใช้​วิธี​นี้​แล้ว​ได้​ผล จึง​ได้​มี​การนำ​วิธี​นี้​มาท​ดล​อง​ใช้​อีก​ครั้ง​ หนึ่ง ทดลอง​ไป​ทดลอง​มา​ได้​ผล​ดี​กว่า​ที่​คิด จึง​ได้​มี​การ​ ส่ง​เสริม​และ​ขยาย​ไป​สู่​พื้นที่​อื่น” ดู​จาก​ชุด​ไฟ​ที่​พี่​สิน​ชัย​นำ​มา​โชว์​แล้ว​ก็​ไม่​ได้​ใช้​วัสดุ​ อุปกรณ์ท​ ม​ี่ ร​ี าคา​คา่ ง​ วด​แพง​หรือต​ อ้ ง​ใช้ค​ วาม​รเ​ู้ ชิงเ​ทคนิค​ อะไร​พิสดาร​มาก​นัก ชุม​ชน​อื่นๆ ก็​น่า​จะ​ปรับไ​ป​ใช้ได้​ไม่​ ยาก โดย​วัส​ดหุ​ ลักๆ ที่​ใช้​จะ​มี 4 อย่าง ได้แก่ 1) ผ้ายาง 2) ต้น​กล้วย​ตัด 4 ท่อน 3) ไฟ​นีออน 4) น้ำมัน ส่วน​วิธี​การ​ก็​ง่ายๆ เปิด​ไฟ​ให้​เพลี้ย​มา​เล่น พอ​ เพลี้ย​บิน​เล่น​จน​หมด​แรง​ก็​จะ​ตกลง​มา​ใน​ผ้ายาง​ที่​ใส่​ น้ำมัน​ไว้ ส่วน​ใน​ปัจจุบันม​ ี​การ​พัฒนา​ไป​เป็น​ชุด​ล่อ​แมลง​ โดย​มี​การ​เพิ่ม​พัดลม​และ​ถุง​ผ้า​ดัก​แมลง ทีนี้​พอ​เพลี้ย​มา​ เล่นไ​ฟ​พดั ลม​กจ​็ ะ​ดดู แ​ มลง​ลง​ไป​ใน​ถงุ ด​ กั ซึง่ ป​ ระสิทธิภาพ​ ก็ด​ ข​ี นึ้ อย่าง​สมัยก​ อ่ น​ทไ​ี่ ม่มพ​ี ดั ลม​ดดู แมลง​ตวั ใ​หญ่ก​ ย​็ งั ม​ ​ี แรง​พอทีจ​่ ะ​บนิ ห​ นีไ​ป​ได้ แต่พ​ อ​มพ​ี ดั ลม​คราว​นแ​ี้ มลง​เกือบ​ จะ 100 เปอร์เซ็นต์​เลย​ทจี่​ ะ​ตกลง​ไป​ใน​ถุง​ดัก ก่อน​กลับ ผู้ใหญ่​ประจักษ์​ฝาก​แนวทาง​ใน​การ​ทำ​ หมูบ่ า้ น​เศรษฐกิจพ​ อ​พย​ี ง​ให้ส​ ำเร็จ ปัจจัยแ​ รก​ทต​ี่ อ้ ง​คำนึง​ คือ ผู้นำ​ต้อง​เอา​จริง​เอา​จัง ออก​มา​ลุย​ทำให้​ชาว​บ้าน​เห็น ทั้ง​ยัง​ควร​ทำงาน​ใน​รูป​แบบ​เครือ​ข่าย​กับ​แกน​นำ​ใน​ชุมชน​ ไม่ใช่​ฉาย​เดี่ยว​ไม่​ฟัง​ใคร อย่าง​ใน​ชุมชน​จะ​มี​การ​ประชุม​

35


36 หนองสาหร่าย

คณะ​กรรมการ​หมู่บ้าน​ทุก​เดือน อีก​ปัจจัย​คือ​โครงการ​ที่​ จะ​นำ​มา​ส่ง​เสริม​ชาว​บ้าน​ควร​เป็น​โครงการ​ที่​ไม่​ยุ่ง​ยาก​ ซับซ​ อ้ น ชาว​บา้ น​สามารถ​ใช้ภ​ มู ปิ ญ ั ญา​ดงั้ เดิมม​ า​ปรับใ​ช้ได้ รวม​ทั้ง​ควร​จะ​ต้อง​เน้น​การ​ใช้​วัตถุดิบ​ที่​มี​อยู่​ใน​ชุมชน​เอง เพียง​เท่า​นี้​หมู่บ้าน​เศรษฐกิจ​พอ​เพียง​ก็​ไม่ใช่​เรื่อง​ยาก​ที่​ ใคร​จะ​ทำอีกต่อไป


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

37


38 หนองสาหร่าย

03 โรงงานอาหารดิน คลังเสบียงชุมชน


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ออก​จาก​บ้าน​ผู้ใหญ่​ประจักษ์​มา​ด้วย​ความ​อิ่ม​เอม เห็น​ ผืน​นา​เขียว​ชอุ่ม​ไป​ตลอด​สอง​ข้าง​ทาง ความ​สงสัย​เข้า​มา​ เยือน​อีก​คำรบ​หนึ่ง ตกลง​ความ​เขียว​สดชื่น​ที่​เห็น​มา​จาก​ ปุ๋ย​ธรรมชาติ​หรือ​ปุ๋ย​เคมี หัน​รี​หัน​ขวาง ทั้งพ​ ี่​ปลัดแ​ ละ​ลุง​ นา​ยกฯ คง​คิด​​สงสัย​ใน​ใจ​ว่าไอ้น​ ี่​จะ​เล่น​เรา​อี​กมั้ยน​ ี่ และ​ก็​เป็น​อย่าง​ที่​คาด “���ลูก​พืช​เชิงเดี่ยว​มา​เป็น​ สิบๆ ปี ดิน​มัน​ไม่​เสื่อม​เห​รอ​ครับ ทำไม​นา​แถว​นี้​ถึง​ได้​ เขียว​สด​อย่าง​นี้” ทั้ง​พี่​ปลัด​และ​ลุง​นา​ยกฯ บอก​ว่า​ให้​ใจ​ เย็นๆ เดี๋ยว​พอ​ไป​ถึง​โรง​งานอาหาร​ดิน​จะ​ให้​วิทยากร​ ประจำ​ศูนย์​เป็น​คน​อธิบาย​ให้​ฟัง เท่านั้น​เอง​ความ​เงียบ​ ถึง​บังเกิดขึ้น โรงงาน​อาหาร​ดนิ ตัง้ อ​ ยูท​่ ห​ี่ มู่ 3 บ้าน​หนอง​ขมุ โดย​ เป็นศ​ นู ย์ป​ ฏิบตั ก​ิ าร​ทแ​ี่ สดง​ให้เ​ห็นว​ ธิ ล​ี ด​ปญ ั หา​การ​ใช้ส​ าร​ เคมี​และ​การ​ทำ​เกษตร​แบบ​ผิด​วิธี​ของ​เกษตรกร โดย​การ​ สร้าง​อาหาร​ให้​แก่​ดิน ด้วย​การ​ทำ​ปุ๋ย​หมัก​ชีวภาพ​จาก​ การนำ​มลู ส​ ตั ว์ เศษ​ฟาง ใบไม้แ​ ละ​วตั ถุดบิ ท​ ม​ี่ อ​ี ยูใ​่ น​ตำบล นำ​มา​ใช้​ให้​เกิด​ประโยชน์​สูงสุด ไป​ถึงที่​หมาย​เครื่อง​ยัง​ไม่ทัน​เย็น พี่​ก้าน​ร่ม ภูฆัง พี่​สาว​หน้าตา​ใจดี​เดินต​ รง​เข้า​มา​หา​พร้อม​กับ​อธิบาย​ที่มา​ ของ​โรงงาน​อาหาร​ดิน​ให้ฟ​ ัง​ทันที “บ้าน​เรา​เมื่อ​สมัย 10 กว่า​ปี​ที่​แล้ว​ดิน​มัน​แย่​ปลูก​ อะไร​ก็​ไม่​งาม เรา​ก็​ไม่รู้​จะ​แก้​ยัง​ไง ไป​ปรึกษา​รัฐ​ให้​มา​

39


40 หนองสาหร่าย

ตรวจ​สอบ​คุณภาพ​ดิน เขา​ก็​บอก​ว่าที่​ดิน​ของ​ตำบล​นี้​มัน​ แย่​ก็​เนื่อง​มา​จาก​การ​เร่ง​ผลผลิต​โดย​การ​ใช้​สาร​เคมี โดย​ เฉพาะ​ปุ๋ย​เคมี ยา​ฆ่า​แมลง และ​ยา​ปราบ​ศัตรู​พืช ซึ่ง​ ทำลาย​ระบบ​นิเวศ​และ​การ​ทำลาย​ดิน​ที่​มี​ธาตุ​อาหาร​จน​ กระทั่ง​ไม่มี​ธาตุ​อาหาร​อยู่​ใน​พื้น​ดิน ตอน​นั้น​เรา​ก็​เถียง​ อยู่​เหมือน​กัน​นะ อ้าว! ​ที่​ผ่าน​มาก​รม​ส่ง​เสริม​การเกษตร​ เป็น​คน​แนะนำ​ให้​เรา​ใช้​ปุ๋ย ใช้ย​ า​เอง พอ​ดิน​เสีย​จะ​ว่าเ​รา​ ได้​อย่างไร” เห็น​พี่​ก้าน​ร่ม​เริ่ม​มี​อารมณ์​จึง​รีบ​ ดึง​กลับ​มา​คุย​ต่อว่า​แล้ว​เป็น​ไง​มา​ไง ชาว​บ้าน​ถึง​ค้น​พบ​วิธี​การ​ปรับปรุง​ ดิน​ให้ม​ ี​สภาพ​ดขี​ ึ้น​มา​ได้ “หลังจ​ าก​ทร​ี่ ส​ู้ าเหตุข​ อง​ดนิ ​ เสือ่ ม ชุมชน​กไ็ ด้ม​ า​นงั่ ค​ ยุ ก​ นั แ​ ล้ว​ ว่า​จะ​เอา​อย่างไร​ต่อ​ดี จะ​ลอง​ ไป​หา​หมอ​ดี​มา​ให้​คำ​ปรึกษา​ หรือ​จะ​เอา​รัฐ​เป็น​ที่​พึ่ง​อีก​ สักค​ รัง้ จังหวะ​นนั้ ป​ ระมาณ​ ปี 2548 เป็น​ช่วง​เดียว​กับ​ ที่​เกษตร​จังหวัด​และ​กรม​ ควบคุ ม ​ม ลพิ ษ ​คั ด ​เ ลื อ ก​ หมู่ บ้ า น​เ รา​เ ป็ น ​ห มู่ บ้ า น​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

นำร่อง​ใน​โครงการ​ไถกลบ​ตอ​ซัง แต่​ก็​ไม่​ได้​ผล​เนื่องจาก​ การ​ไถกลบ​ตอ​ซัง​ไม่​ได้เ​พิ่ม​อาหาร​ดิน​สัก​เท่าไ​หร่ พอ​วิธี​นั้นไ​ม่​ได้​ผล​ทั้งพ​ ี่​ทั้งแ​ ฟน​เริ่ม​คิดแ​ ล้ว​ว่า ตาย​ ล่ะ เรา​ไป​ชวน​ชาว​บ้าน​มา​รวม​กลุ่ม​แล้ว​ทดลอง​ทำ​ตาม​ วิธข​ี อง​รฐั ด​ ู พอ​ไม่ไ​ด้ผ​ ล​จะ​เกิดว​ กิ ฤติศ​ รัทธา​หรือเ​ปล่า คุย​ ไป​คยุ ม​ า​เห็นข​ า่ ว​วา่ ทีช​่ ยั นาท​มค​ี นใช้พ​ วก​ปยุ๋ ห​ มัก น้ำห​ มัก กาก​นำ้ ตาล แล้วไ​ด้ผ​ ล จึงไ​ด้ข​ อ​งบ อบต. ไป​ดง​ู าน กลับม​ า​ ก็ม​ าท​ดล​อง​ทำ​ทแ​ี่ ปลง​สาธิตซ​ งึ่ ไ​ด้ผ​ ล​ดม​ี าก เรา​จงึ ต​ ดั สินใ​จ​ ว่า เอา​ล่ะ เรา​เจอ​วิธี​การ​ที่​เหมาะ​สม​แล้ว”

สาร​อาหาร​จาก​ธรรมชาติ ของดีด​ ี​ทั้ง​นั้น ถามไถ่ต​ อ่ ไ​ป​วา่ แ​ ล้วพ​ ร​่ี ไ​ู้ ด้อ​ ย่างไร​วา่ ต​ วั ไ​หน​เหมาะ​สม ​ต่อ​สภาพ​ดิน​แบบ​ไหน ใส่​เท่าไร​ถึง​จะ​ พอดี แล้ว​จะ​รับ​ประกัน​ได้​หรือ​ไม่​ว่า​ จะ​ไม่​ล้ม​เหลว​เหมือน​เมื่อ​ครั้ง​ไถกลบ​ ตอ​ซัง​อีก “ก็​เสียวๆ อยู่​ว่าถ​ ้า​ชาว​บ้าน​เอา​ ไป​ใช้​จริงแ​ ล้ว​ไม่​ได้​ผล​จะ​ทำ​อย่างไร ดี​ ว่า​ใน​กลุ่ม 31 คน​ที่​ร่วม​กับ​เรา​ตั้งแต่​ ครั้ง​แรก​เขา​เอา​ด้วย ก็​เหมือน​กับ​ว่า​ มี​พวก​แล้ว เรา​ก็​ลอง​ผิด​ลอง​ถูก ปรับ​ แก้​ไป​เรื่อย​ทดลอง​ตาม​ปัญหา​ของ​นา​

41


42 หนองสาหร่าย

แต่ละ​คน มี​ทั้ง​ใช้​มูล​สัตว์ ใช้​หน่อ​กล้วย​หมัก มี​การ​ให้​ สมาชิก​นำ​สูตร​น้ำ​หมัก สูตร​ปุ๋ย​ต่างๆ กลับไ​ป​ทดลอง​ใน​ ทีน่​ า​ตนเอง เรียก​ว่า​กลุ่ม​ของ​เรา​ลงมือ​ปฏิบัตทิ​ ดลอง​จริง​ ใน​พื้นที่​จริง เรา​ทดลอง​อยูป​่ กี ว​ า่ ก​ เ​็ ห็นผ​ ล​แล้ว คิดง​ า่ ยๆ ทดลอง​ ประมาณ​สอง​นา นา​แรก​ยงั ไ​ม่เ​ห็นผ​ ล​เท่าไ​หร่ พอ​นา​ทส​ี่ อง​ เปรียบ​เทียบ​กนั พบ​วา่ แ​ ม้วา่ น​ า​ทใ​ี่ ส่ป​ ยุ๋ ห​ มักจ​ ะ​ใบ​ไม่เ​ขียว​ งาม​เท่าท​ ใ​ี่ ส่ป​ ยุ๋ เ​คมี แต่ว​ า่ จ​ ะ​ทน​แมลง ทน​นำ้ ไ​ด้ด​ ก​ี ว่า ส่วน​ ทีเ​่ ห็นไ​ด้ช​ ดั คือน​ า​ทใ​ี่ ส่ป​ ยุ๋ ส​ ตู ร​ของ​กลุม่ ด​ นิ จ​ ะ​นมิ่ เวลา​ดงึ ​ ต้นข​ า้ ว​ขนึ้ ม​ า​ราก​จะ​ขาว ส่วน​นา​ทใ​ี่ ส่ป​ ยุ๋ เ​คมีเ​วลา​ดงึ ต​ น้ ข​ า้ ว​ ขึ้น​มา​ราก​มัน​จะ​ดำ แค่​นี้​เรา​ก็​พอ​จะ​รู้​แล้ว​ว่า​ดิน​เริ่ม​มี​ สาร​อาหาร​เพิ่ม​ขึ้น​แล้ว หลัก​การ​ง่ายๆ คือ ดินม​ ัน​ขาด​อาหาร วิธแี​ ก้​ก็​คือ​ เติมธ​ าตุอ​ าหาร​ให้ด​ นิ ก​ ลับม​ า​อดุ ม​สมบูรณ์เ​หมือน​เดิม คือ​ ทีผ่​ ่าน​มา​ธาตุ​ทั้ง 4 ดิน น้ำ ลม ไฟ มัน​ไม่มคี​ วาม​สมดุล ดินก​ เ​็ สีย น้ำก​ เ​็ สีย อย่าง​ลม เวลา​คนใน​ชมุ ชน​หายใจ​กจ​็ ะ​ม​ี กลิน่ เ​คมี ทัง้ อ​ ณ ุ หภูมอ​ิ ากาศ​กร​็ อ้ น​กว่าแ​ ต่ก​ อ่ น แต่พ​ อ​เรา​ ทำ​ตรง​นก​ี้ ส​็ ามารถ​เรียก​ความ​อดุ ม​สมบูรณ์ท​ เ​ี่ คย​มกี ล​ บั ม​ า​ ได้ จะ​บอก​ว่า​เป็น​ความ​ภาค​ภูมิใจ​ส่วน​ตัวด​ ้วย​ก็​ว่าไ​ด้” ถึง​ขั้น​นี้​แล้ว สิ่ง​ทยี่​ าก​ที่สุด​ไม่ใช่เ​รื่อง​องค์​ความ​รู้ พี่​ ก้าน​ร่มบ​ อก​ผม​ว่า ทีย่​ าก​ที่สุดค​ ือก​ าร​โน้มน​ ้าว​ให้ช​ าว​บ้าน​ เชื่อ แต่​พี่​เขา​จะ​มี​หลัก​การ​แปลกๆ อยู่​อย่าง​หนึ่ง​แทนที่​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

จะ​ไป​ชกั ชวน​คน​ทห​ี่ วั อ​ อ่ น​กอ่ น พีแ่​ ก​กลับเ​ล่นพ​ งุ่ ไ​ป​หา​คน​ หัว​รั้นเ​ป็น​อันดับ​แรก โดย​แก​พูดไ​ว้​สั้นๆ ว่า “กับ​คน​หัว​รั้น​นี่​เรา​ชอบ ยิ่ง​ต้อง​เข้าหา ยิ่ง​ต้อง​ไป​ ตี​ซี้ ถ้า​ทำให้​คน​พวก​นี้​หัน​มา​ใช้​ปุ๋ย​ของ​เรา​ได้​มัน​ก็​จะ​จุด​ ประกาย​ให้​คน​อื่นๆ ใน​ชุมชน​เอา​อย่าง” ได้​มี​โอกาส​ตาม​พี่​ก้าน​ร่ม​เข้าไป​ใน​โรงงาน เมื่อ​ เปรียบ​เทียบ​กับ​โรงงาน​ที่​เห็น​ใน​ภาพถ่าย​เมื่อ​ครั้ง​เริ่ม​ ทำการ​กับ​ตอน​นี้​มัน​ช่าง​แตก​ต่าง​กัน​มาก​เหลือ​เกิน จาก​ ที่​เป็น​เพียง​อาคาร​หลัง​เล็กๆ ผลิต​ปุ๋ย​ได้​วัน​ละ​ไม่​เท่า​ไหร่ แค่​เพียง​พอ​ความ​ต้องการ​ของ​สมาชิก แต่​ใน​ปัจจุบัน​คง​ ไม่เ​กินเ​ลย​ไป​ทเ​ี ดียว​หาก​จะ​บอก​วา่ จ​ ดั เ​ป็นว​ สิ าหกิจข​ นาด​ ย่อม​ได้​เลย เกือบ​ลืมท​ ี่​จะ​ถาม​ว่า ถ้าช​ าว​บ้าน​หันม​ า​ใช้​ปุ๋ย​หมัก​ ชีวภาพ​กัน​หมด​แล้ว เรื่อง​ของ​วัตถุดิบ​ที่​จะ​นำ​มา​ผลิต​ จะ​เพียง​พอ​หรือ ซึ่ง​ก็ได้​คำ​ตอบ​ว่า ใน​ชุมชน​เอง​มี​วัสดุ​ เหลือเฟือ​ไม่​ต้อง​ไป​หา​ซื้อ​จาก​ชุมชน​อื่น ส่วน​ตัว​คิด​ว่า​ เรือ่ ง​นก​ี้ น​็ บั เ​ป็นอ​ กี เ​รือ่ ง​ทไ​ี่ ม่ส​ ามารถ​มอง​ขา้ ม​ได้ เพราะ​ไม่​ ว่า​จะ​ใช้​ปุ๋ย​เคมีห​ รือ​ปุ๋ย​หมัก แต่ห​ าก​เรา​ไม่​สามารถ​พึ่งพา​ วัตถุดิบ​ภายใน​ชุมชน​ตนเอง​ได้ ชุมช​ น​นั้นๆ ก็​ยัง​ไม่​ถือว่า​ พึ่งพา​ตัว​เอง​ได้​อย่าง​แท้จริง ชัดเจน จริงใจ เคล็ด​ลับ​ความ​สำเร็จ เฝ้าถ​ าม​วา่ พ​ ม​ี่ เ​ี คล็ดล​ บั อ​ ะไร​บา้ ง​ทท​ี่ ำให้โ​รงงาน​ดนิ ​

43


44 หนองสาหร่าย

ของ​พี่​���ระสบ​ความ​สำเร็จ จะ​ว่า​ด้วย​คู่​ชีวิต​เป็น​แรง​ใจ​ทดี่​ ี จะ​ว่า​หน่วย​งาน​ให้การ​สนับสนุน​เต็ม​ที่ หรือ​จะ​ว่า​โชค​ดี สิ่ง​ต่างๆ เหล่า​นั้น​คง​ไม่ใช่​เหตุผล​หลัก​ใน​การ​ทำงาน​ให้​ ประสบ​ความ​สำเร็จ​แน่ๆ “ความ​จริงใจ” คำ​เดียว​สั้นๆ จริงใจ​แล้ว​ไม่ไ​ด้​ผล คน​เขา​จะ​เชื่อ​หรือ​พี่ “เรา​ทำ​อะไร​เรา​จริงใจ โปร่งใส ทำงาน​ด้วย​ความ​ จริงใจ ตรวจ​สอบ​ได้​ทุก​เรื่อง ยิ่ง​ใน​ตัว ​ผลิตภัณฑ์​ด้วย​ แล้ว รับป​ ระกัน​ได้​เลย​ว่าป​ ุ๋ย​ที่​เรา​ผลิต​ก็​มี​คุณภาพ​จริง มี​ ไม่​ถึง 10 เปอร์เซ็นต์​ที่​ใช้​ไม่​ได้​ผล ยิ่ง​เรื่อง​เงิน เรา​ไม่​ได้​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ทำ​คน​เดียว แต่​มี​การ​ทำงาน​ใน​รูป​แบบ​คณะ​ กรรมการ ทั้ง​ยัง​เปิด​โอกาส​ให้​สมาชิก​มี​ส่วน​ ร่วม มี​เวที​พูดค​ ุย เพื่อ​แลก​เปลี่ยน​ปัญหา​และ​ หา​ทางออก​ร่วม​กัน” ใช้​ปุ๋ย​ของ​พี่​แล้ว​ได้​อะไร โอเค นาดี​ขึ้น ดิน​ดี​ขึ้น ราย​จ่าย​ลด​ลง แล้ว​ยัง​มี​อะไร​อีก​ที่​ จะ​ได้​รับ ยิง​คำถาม​แบบ​ชวน​หา​เรื่อง​ใส่​ไป ที​แรก​นึก​ว่า​จะ​มอง​หน้า​กัน​ไม่​ติด​ใน​ข้อหา​ที่​ จ้อง​จับผิดเ​สีย​ทุกเ​รื่อง “จริง​ที่​เปลี่ยน​มา​ใช้​วัสดุ​ทาง​ธรรมชาติ​ อะไร​นี่ เรา​ก็​ไม่​ได้​คิด​ลึก​ไป​ไกล​ว่า​จะ​ลด​ทุน​ ได้​เท่า​ไหร่ หรือ​จะ​เพิ่ม​ผลผลิต​ได้​เท่า​ไหร่ ที่​ เรา​ทำ​ก็​เพราะ​ว่า​เกิด​จาก​วิกฤติ​สิ่ง​แวดล้อม​ ใน​ชุมชน คือ ชุมชน​ใช้​สาร​เคมี​มาก​มัน​ก็​ไม่ไ​ด้​ หาย​ไป​ไหน มัน​ก็​อยู่​ใน​นา ใน​น้ำ ใน​ดิน ใน​ชุมชน​ของ​เรา​ เอง สุขภาพ​ของ​คนใน​ชุมชน​ก็​ย่ำแย่ พวก​ที่​น็อค​คา​นา​ก็​ มีใ​ห้​เห็น​กัน​ไม่​น้อย เรา​จึง​คิด​ว่าถ​ ้า​จะ​มี​อะไร​ที่​จะ​ช่วย​ลด​ ปริมาณ​สาร​เคมีใ​น​ชุมชน​ได้บ​ ้าง​เรา​ก็​เต็มใจ​และ​ยินดี​ทำ ฟังค​ วาม​คดิ ข​ อง​สาว​บา้ น​นอก​แล้วอ​ ยาก​จะ​ดา่ ต​ วั เ​อง​ กลับ​บ้าง​จัง​ว่า ชีวิต​นี้​ได้​ทำ​อะไร​เพื่อ​สังคม​อย่าง​จริงจัง​ แล้ว​บ้าง​หรือย​ ัง

ขั้น​ตอน​การ​ทำ​ปุ๋ย​หมัก​แบ่ง​เป็น 5 ขั้นต​ อน ดังนี้

45


46 หนองสาหร่าย

1. การ​ผสม​ปยุ๋ ​อนิ ทรีย์​และ​การ​หมัก​เลี้ยง​จลุ ินทรีย์​ ชีวภาพ โดย​การ​หมัก​วัตถุดิบ​ทุก​อย่าง​รวม​กัน​เสร็จ​แล้ว​ ตั้ง​กอง​ปุ๋ย​หมัก​เป็น​รูป​สี่เหลี่ยม​ผืน ​ผ้า​สูง 1 ฟุต นาน​ ประมาณ 8 วัน ข้อ​ระวัง​คือ​ต้อง​หมั่น​กลับ​กอง​ปุ๋ย​หมัก​ ทุก​วัน 2. การ​ผึ่ง​ปุ๋ย​หมัก หลัง​จาก​ที่​มี​การก​ลับ​กอง​ปุ๋ย​ หมักค​ รบ 8 วัน นำ​กอง​ปยุ๋ ห​ มักม​ า​เก​ลย​ี่ บ​ างๆ ผึง่ ใ​ห้เ​กือบ​ แห้ง​ประมาณ 2-3 วัน 3. การ​ตี​ป่น เมื่อ​ปุ๋ย​หมัก​ผึ่ง​จน​เกือบ​แห้ง​แล้ว จึง​ นำ​เข้าเ​ครือ่ ง​บด ข้อค​ วร​ระวัง คือ หาก​ปยุ๋ ห​ มักย​ งั เ​ปียก​อยู​่ หรือ​มี​ความชื้น​มาก ควร​ค่อยๆ ใส่​จะ​ช่วย​ให้​เครื่อง​บด​ ทำงาน​ได้ ใน​กรณีท​ ี่​ปุ๋ย​หมักแ​ ห้ง​เกิน​ไป​ให้​ใส่​น้ำ​หมัก​สูตร​ ผล​ไม้​พรม​ให้​พอ​ชื้น​เพื่อ​ลด​ฝุ่น 4. การ​ปั้น​เม็ด โดย​การ​ใช้​ปุ๋ย​หมัก​ผสม​น้ำ​หมัก​ ชีวภาพ​แล้ว​จึง​นำ​เข้า​เครื่อง​อัด ข้อดี​ของ​การ​อัด​เม็ด คือ ลด​การ​เป็น​ฝุ่น ใช้​งาน​ได้ส​ ะดวก และ​เพิ่ม​มูลค่า​ทางการ​ ตลาด 5. การ​ผึ่ง​ให้​แห้ง​และ​บรรจุ หลัง​จาก​ปั้น​เป็น​เม็ด​ ได้​ตาม​ขนาด​ที่​ต้องการ​แล้ว นำ​มา​ผึ่ง​ให้​แห้ง ใช้​เวลา​ ประมาณ 4 ชั่วโมง ข้อดี คือ ทำให้​สามารถ​เก็บ​ปุ๋ย​ได้​ นาน​ขึ้น


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

47


48 หนองสาหร่าย

04 ศูนย์พยากรณ์ศัตรูพืช โหรหลวงแห่งหนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

หลัง​จาก​พูด​คุย​เรื่อง​การ​ตั้งใจ​ลด​ปริมาณ​สาร​เคมี​ของ​ ชุมชน​ได้​อรรถรส พลาง​นึก​ขึ้น​ได้​ว่า​ตัวการ​ใหญ่​ที่​ทำให้​ ชุมชน​การ​เกษตร​หลายๆ ทีต​่ อ้ ง​ประสบ​ปญ ั หา​สงิ่ แ​ วดล้อม คือ ปัญหา​การ​ใช้ย​ า​ฆา่ แ​ มลง​และ​ยา​ปราบ​ศตั รูพ​ ชื จึงถ​ าม​ ผู้นำ​ทาง​ใจดี​ทั้ง​สอง​ว่า ดู​เรื่อง​ปุ๋ย​ไป​แล้ว ตอน​นี้​อยาก​ดู​ บ้าง​ว่า​ถ้า​คน​ที่​หนอง​สาหร่าย​ใส่ใจ​เรื่อง​สิ่ง​แวดล้อม ใส่ใจ​ เรื่อง​สุขภาพ และ​เรื่อง​การ​พึ่งพา​ตนเอง​จริง แล้วใ​น​เรื่อง​ การ​จัดการ​แมลง​หรือ​ศัตรู​พืช คน​ที่​นี่​จะ​มี​การ​จัดการ​โดย​ ไม่ใ​ช้​สาร​เคมีอ​ ย่างไร คือ​ถาม​จาก​ใจ​จริง​ก็​กลัว​อยู่​เหมือน​กัน​ที่​ชุมชน​ที่​ อุตส่าห์​สร้าง​ความ​รู้สึก​ดีๆ ใน​เรื่อง​การ​ใส่ใจ​สิ่ง​แวดล้อม​ จะ​มา​ตก​ม้า​ตาย​ใน​เรื่อง​ใช้​สาร​เคมี​จัดการ​ศัตรู​พืช แล้ว​ก็​ไม่​ทำให้​ผิด​หวัง พูดไ​ป​เหมือน​รใู้​จ เห็น​ป้า​ย ลิบๆ มา​แต่​ไกล ‘ศูนย์​พยากรณ์​ศัตรู​พืช โหร​หลวง​แห่ง​ หนอง​สาหร่าย’ ตั้ง​เด่น​เป็น​สง่าร​ อ​ต้อนรับ​แขก​ผู้​มา​เยือน​ ผู้​จ้อง​มา​คุ้ย​แคะ​ความ​จริงอ​ ย่าง​ไม่ส​ ะทก​สะท้าน พอ​เ ข้ า ไป​ถึ ง ​อ าคาร​ที่ ท ำการ​จึ ง ​ท ำให้ ​ท ราบ​ว่ า แท้จริง​แล้ว​ศูนย์​พยากรณ์​ศัตรู​พืช​เป็น​ศูนย์​ที่​อยู่​ภาย​ใต้​ ศูนย์​ถ่ายทอด​เทคโนโลยี​การเกษตร​ประจำ​ตำบล​อีก​ต่อ​ หนึ่ง แต่​ว่าการ​ทำงาน​ของ​คณะ​ทำงาน​ของ​ศูนย์​แห่ง​นี้​ ไม่​ได้​แยก​ส่วน​ว่า​ใคร​จะ​ดูแล​ส่วน​ไหน ใคร​จะ​เน้น​เรื่อง​ เทคโนโลยี ใคร​จะ​เน้น​เรื่อง​ศัตรู​พืช อัน​นี้​ไม่ใช่ แต่ท​ ุก​คน​

49


50 หนองสาหร่าย

ต้อง​สามารถ​อธิบาย​และ​ทำงาน​ ใน​ส่วน​ของ​เรื่อง​การเกษตร​ได้​ อย่าง​ครบ​ถ้วน ส่วน​ใคร​จะ​เก่ง​ กว่า​ใคร ชำนาญ​กว่า​ใคร ศูนย์​นี้​ ไม่​ได้​เน้น​เรื่อง​ที่​ว่า​เป็น​หลัก อ า ​บุ ญ ​ศ รี ม ณี ​ว ง ษ์ ประธาน​ศนู ย์ฯ ทีพ​่ บ​ทบ​ี่ า้ น​ผใู้ หญ่​ ประจักษ์​มา​แล้ว เดิน​มา​ทักทาย​ พร้อม​กับ​บอก​ว่า​กิน​น้ำ​กิน​ท่า​ให้​หาย​เหนื่อย ดู​ท่า​เรา​นี้​ สงสัยเ​รือ่ ง​ศตั รูพ​ ชื ม​ าก​เลย​นะ​เห็นเ​มือ่ เ​ช้าค​ ยุ ก​ บั เ​จ้าส​ นิ ช​ ยั ​ เรื่อง​ใช้​หลอด​นีออน​ล่อ​เพลี้ย​เลย​นี่ “ที่​มา​จริงๆ ของ​กลุ่ม​นี้​เริ่ม​ต้น​เมื่อ​ปี 2531 ชุมชน​ มี​ปัญหา​หนู​นา​แพร่ร​ ะบาด ต่าง​คน​ก็​ใช้​วิธี​จัดการ​ที่​หลาก​ หลาย ไม่​ว่า​จะ​ใช้​ยา​เบื่อ​บ้าง ใช้​ไฟฟ้า​บ้าง ใช้​วิธี​ดัก​จับ​ บ้าง แต่​ทำ​อย่างไร​ปัญหา​ก็​ไม่​หมด​สัก​ที อาศัย​ที่​เรา​เป็น​ สมาชิกส​ ภา​ชมุ ชน​กพ​็ อ​รจู้ กั ค​ น​อยูบ​่ า้ ง เลย​นดั ร​ วม​กลุม่ ม​ า​ นัง่ ล​ อ้ มวง​คยุ ก​ นั ว​ า่ จ​ ะ​เอายังไ​ง​ดี ลอง​ใช้ว​ ธิ น​ี ดั ห​ มาย​กำจัด​ หนู​นา​พร้อม​กัน​ทั้ง​ตำบล​ดสู​ ัก​ตั้ง​มั้ย เอา​แบบ​ที​เดียว​หมด​ ไป​เลย ซึ่ง​ผล​ทอี่​ อก​มา​ก็​เป็น​ที่​พอใจ​ของ​คนใน​ชุมชน ที่​นี้​พอ​ชาว​บ้าน​เห็น​ว่า​ทำงาน​เป็นก​ลุ่ม​มัน​ประสบ​ ความ​ส ำเร็ จ ​กว่ า ​ท ำ​เ ดี่ ยวๆ จึ ง ​ไ ด้ ​มี ​ก าร​ร วม​ก ลุ่ ม ​ท ำ​ กิจกรรม​ด้าน​ต่างๆ โดย​เฉพาะ​ใน​ด้าน​การ​พัฒนา​อาชีพ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

อย่าง​ต่อ​เนื่อง โดย​ยึด​เรื่อง​ของ​การ​พึ่งพา​ตนเอง​และ​ใช้​ ทรัพยากร​ของ​ชุมชน​ให้ค​ ุ้ม​ที่สุด” ฟังไ​ป จิบน​ ำ้ เ​ย็นไ​ป แต่ก​ ย​็ งั ไ​ม่เ​ห็นอ​ ยูด่ ว​ี า่ จ​ ะ​มว​ี ธิ ก​ี าร อ​ ะไร​ทจ​ี่ ะ​ถา่ ยทอด​ให้ค​ นใน​ชมุ ชน​ไป​ใช้ใ​น​การ​จดั การ​ศตั รู​ พืช​ได้​เลย อา​บุญศ​ รี ได้​แต่​ส่าย​หน้า แล้วบ​ อก​ว่าใ​จ​เย็นๆ ยัง​ไม่​ถึง​จุด​ไคลแมกซ์

เมื่อโ​หร​ใหญ่​ถือ​กำ���นิด “นับ​จาก​จุด​นั้น​เรา​ก็​ทำงาน​เรื่อง​พัฒนา​อาชีพ​ให้​ คนใน​ชมุ ชน​เรือ่ ย​มา​ตลอด จุดเ​ปลีย่ น​สำคัญท​ ท​ี่ ำให้ก​ ลาย​ มา​เป็น​ศูนย์​พยากรณ์​ศัตรู​พืช คือ​ช่วง​ปี 2552 เหมือน​ อย่าง​ที่​น้อง​รู้​มา​จาก​เมื่อ​เช้า​ว่าที่​นี่​ประสบ​ปัญหา​เพลี้ย​ กระโดด​อย่าง​รนุ แรง ก็ใ​ช้ฐ​ าน​จาก​กลุม่ เ​ดิมเ​ป็นท​ ต​ี่ งั้ จริงๆ ก็​ต้อง​ขอบคุณ​สำนักงาน​เกษตร​และ​สำนักงาน​พัฒนา​ ชุมชน​ทส​ี่ นับสนุนเ​รือ่ ง​งบ​ประมาณ และ​กเ​็ รือ่ ง​องค์ค​ วาม​ร​ู้ ใน​การ​จัดการ​ศัตรู​พืช​ต่างๆ และ​ที่​จะ​ลืม​กล่าว​ถึง​ไม่​ได้ คือ พ่อ​เฉลา-แม่​พัน มณีว​ งษ์ ผูใ้ หญ่ใ​จดีส​ อง​ทา่ น​ทบ​ี่ ริจาค​ทดี่ นิ ใ​น​การ​จดั ส​ ร้าง​ อาคาร​ศูนย์​เรียน​รู้​และ​พัฒนา​อาชีพ ซึ่ง​ทสี่​ ำนักงาน​มี​การ​ จัด​ตั้ง​ศูนย์​ถ่ายทอด​เทคโนโลยี​ประจำ​ตำบล​และ​มี​การ​ให้​ ความ​รู้​เรื่อง​การ​ป้องกัน​และ​กำจัด​แมลง​ศัตรู​พืช​อยู่​ใน​นั้น​ อย่าง​ครบ​วงจร”

51


52 หนองสาหร่าย

ก็ได้แ​ ต่พ​ ลาง​คดิ ไ​ป​วา่ แ​ ล้วอ​ ย่าง​นก​ี้ าร​ทำงาน​จะ​เป็น​ อิสระ​หรือ รับ​เงิน รับ​ทุน รับ​ที่ คน​อื่น​มา​ใช้​จัด​ตั้ง​ศูนย์​ อย่าง​นี้ แต่อ​ า​บญ ุ ศ​ รีก​ ย​็ งั ย​ นื ยันอ​ ยูด่ ว​ี า่ เ​จ้าของ​ทนุ เจ้าของ​ท​ี่ ไม่ไ​ด้เ​ข้าม​ า​ยมุ่ ย่าม​การ​ทำงาน​ของ​คนใน​กลุม่ มีแ​ ต่จ​ ะ​ชว่ ย​ สนับสนุนด​ ้วย​ซ้ำ​ไป ถ้า​อย่าง​นั้น​ก็​แล้วไป ไม่ใช่​ชาว​บ้าน​อุตส่าห์​มี​ความ​ ตั้งใจ​ดี​แต่​มา​โดน​เตะ​สกัด​จาก​เจ้าของ​ทุน ที่​พูด​อย่าง​นี้​ เพราะ​ว่า​เห็น​มา​นัก​ต่อ​นัก​แล้ว​ที่​เมื่อ​เวลา​ชาว​บ้าน​ได้​ทุน​ หน่วย​งาน​ภาค​รัฐ​จะ​มา​พร้อม​กับ​ข้อ​กำหนด​ว่า​ต้อง​ทำ​ อย่าง​โน้น ทำ​อย่าง​นี้ ต้อง​ซื้อข​ อง​กับเ​จ้า​โน้น ต้อง​ว่าจ​ ้าง​ ผู้รับ​เหมา​เจ้า​นี้

สาร​ชีว​ภัณฑ์ สรรพ​าวุธ​ใน​การ​สู้​ศึก ถึงต​ อน​ไคลแมกซ์แ​ ล้ว เรา​จะ​ได้ร​ ก​ู้ นั เ​สียทีว​ า่ ช​ มุ ชน​น​ี้ ใช้​วิธี​การ​ใด​ใน​การ​ทำนาย​ทาย​ทัก​การ​​มา​เยือน​ของ​เหล่า​ อริ​ศัตรู (พืช) “การ​ป้องกัน​ศัตรู​พืช​ของ​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​จะ​ ทำงาน​เป็นเ​ครือข​ า่ ย​ทกุ ห​ มูบ่ า้ น​โดย​มต​ี วั แทน​แปลง​อาสา​ ที่​จะ​มี​อาสา​สมัคร​ทำการ​สำรวจ​ตรวจ​นับ​ว่า​อะไร​คือ​ศัตรู​ พืช และ​มี​ความ​จำเป็น​มาก​น้อย​เพียง​ใด​ที่​ต้อง​จัดการ ถ้า​ จำเป็น​วิธี​การ​อะไร​ที่​ควร​นำ​มา​ใช้ จาก​นั้น​ใน​ช่วง​ประชุม​ ตำบล​ใน​แต่ละ​ครั้ง​ก็​เอา​ผล​มา​นั่ง​คุย​กัน​ว่า​สถานการณ์​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

จะ​ไป​ใน​ทิศทาง​ใด เรา​จะ​เตรียม​อะไร​ไว้​ให้​เหมาะ​สม​กับ​ ปัญหา​ใน​ช่วง​นั้นๆ” โชค​ดท​ี ม​ี่ ค​ี วาม​รท​ู้ างการ​เกษตร​อยูบ​่ า้ ง​จงึ พ​ อ​รว​ู้ า่ ว​ ธิ ​ี ดังก​ ล่าว​เป็นว​ ธิ ก​ี าร​ของ​ระบบ Integrated Pest Management (IPM) หรือ​แปล​เป็น​ไทย​ได้​ว่าการ​จัดการ​ศัตรู​พืช​ แบบ​ผสม​ผสาน ทีนม​ี้ า​ถงึ อ​ าวุธห​ นักท​ ใ​ี่ ช้ต​ อ่ กร​กบั บ​ รรดา​วาย​รา้ ย ไม่​ ว่าจ​ ะ​เป็น เชือ้ ร​ า​ไตร​โค​เด​อร์ม​ า เชือ้ ร​ า​บวิ เวอเรีย และ​เชือ้ ​ แบคทีเรีย​ควบคุมห​ นอน​และ​โรค​พืช (บีท​ ี​และ​บี​เอส) ต่าง​ ถูก​งัด​มา​ใช้​ให้​เข้า​กับ​สถานการณ์ใ​น​แต่ละ​ช่วง “เรา​มป​ี ระสบการณ์จ​ าก​เมือ่ 5-6 ปีท​ แ​ี่ ล้ว ซึง่ ช​ มุ ชน​ ประสบ​ปญ ั หา​เพลีย้ ร​ ะบาด ปรากฏ​วา่ ม​ ก​ี าร​ใช้ย​ า​ฆา่ แ​ มลง​ จำนวน​มาก​ทำให้เ​กิดส​ าร​พิษต​ กค้าง สิ่งแ​ วดล้อม​เป็นพ​ ิษ ทีส​่ ำคัญต​ วั เ​รา​เอง​กจ​็ ะ​ไม่ร​ อด​เอา​เสียเ​อง​ดว้ ย ทีน​่ อ็ ค​คา​นา​ ก็​มี​อยู่​พอ​สมควร แล้วเ​รื่อง​ของ​เรื่อง​มัน​ไม่​ได้​น็อค​เฉพาะ​

53


54 หนองสาหร่าย

คน​ที่​ใช้​เสีย​ด้วย คนใน​หมู่บ้าน​ที่​ไม่​ได้​ยุ่ง​เกี่ยว​อะไร​เลย​ กับ​ยา​ฆ่า​เพลี้ย​ก็​พลอย​ได้​รับ​หางเลข​ไป​ด้วย เรา​ถือว่า​ ครั้ง​นั้น​เป็น​บท​เรียน​สอน​ใจ​เลย​ว่า สาร​เคมี​นี่​ไป​ล้อ​เล่น​ กับ​มัน​ไม่​ได้​เลย” ได้ยนิ เ​รือ่ ง​ราว​แล้วข​ น​หวั ล​ กุ เ​ลย ไม่น​ า่ เ​ชือ่ ว​ า่ การ​ทำ​ เกษตรกรรม​ของ​ชาวนา​ไทย ช่วง 4 ทศวรรษ​ที่​ผ่าน​มา​ใน​ ยุคแ​ ห่งก​ าร​พฒ ั นา​ประเทศ​นช​ี่ า่ ง​นา่ ก​ ลัวจ​ ริงๆ ทำ​นาทีน​ กึ ​ ว่าไ​ป​รบ ไหน​จะ​ตอ้ ง​เจอ​ทงั้ ย​ า เจอ​ทงั้ ภ​ ยั พ​ บิ ตั ิ เจอ​ทงั้ ก​ าร​ กด​ราคา​จาก​พอ่ ค้า ใคร​ทต​ี่ า​สว่าง​แล้วก​ ร​็ อด​ไป ส่วน​ใคร​ท​ี่ ยังห​ ลง​มวั เมา​อยูใ​่ น​วงั วน​ของ​การ​ผลิตเ​พือ่ ข​ าย​อย่าง​เข้มข​ น้ ก็​ไม่รู้​ว่า​วัน​ไหน​จะ​เจอ​แจ๊คพ็อต​เข้าก​ ับ​ตัวเ​อง ยั ง ​ไ ม่ ​ไ ด้ ​เ ล่ า ​ผ ลพลอยได้ ​อี ก ​อ ย่ า ง​ข อง​ก าร​ใ ช้ ​ กระบวนการ IPM คือ​การ​ใช้​กระบวนการ​ตรวจ​นับ​ยัง​ ทำให้​ทราบ​ว่าน​อก​จาก​แมลง​ที่​เป็น​ศัตรู​แล้ว​ก็​ยัง​มี​แมลง​ ทีเ่​ป็น​เพื่อน​ของ​ชาวนา​ด้วย เช่น แมลงปอ แมงมุม​ชนิด​ ต่างๆ ที่​คอย​มา​กิน​พวก​แมลง​ศัตรู​พืช ซึ่งใ​คร​สามารถ​ใช้​ ประโยชน์​จาก​องค์​ความ​รู้​นี้​ได้ ก็​จะ​ถือ​เป็นการ​ลด​การ​ใช้​ สาร​เคมี​ด้วย​ไป​อีก​ทาง​หนึ่ง

กร​อก​บิวเวอเรีย​ ลง​ขวด กิจกรรม​สร้าง​ความ​สัมพันธ์​ยาม​เย็น คุย​กับ​อา​บุญ​ศรี​จนถึง​ยาม​แดด​ร่ม​ลม​ตก เอ๊ะ จะ​มี ​การ​ประ​ชุ​มก​ลุ่มฯ​วัน​นี้​ด้วย​หรือ ถ้า​อย่าง​นั้น​ขอตัว​กลับ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เลย​ดก​ี ว่า แต่ด​ ไ​ู ป​ดม​ู า​ทำไม​สมาชิกก​ ลุม่ พ​ ยากรณ์ศ​ ตั รูพ​ ชื ​ มี​แต่​เด็ก​วัย​รุ่นท​ ั้ง​นั้น ปรากฏ​ว่า​หน้าแ​ ตก​เข้าใจ​ผิด​อย่าง​แรง ไม่มปี​ ระชุม หรือน​ ดั ค​ ยุ อ​ ะไร​เป็นพ​ เิ ศษ​ทงั้ ส​ นิ้ ใน​ยาม​เย็นท​ เ​ี่ ด็กใ​น​เมือง​ บาง​คน​ยงั ค​ ง​เทีย่ ว​เตร่ต​ าม​หา้ ง​สรรพ​สนิ ค้า ลูกห​ ลาน​บา้ น​ หนอง​สาหร่าย​เลือก​ทจ​ี่ ะ​ใช้เ​วลา​รว่ ม​กนั ก​ บั ค​ รอบครัว บ้าง​ ก็​เตรียม​สาร​ชีว​ภัณฑ์ต่างๆ บ้าง​ก็​กรอก​สาร​ที่​ผลิต​สำเร็จ​ ลง​ขวด​เพื่อส​ ะดวก​ใน​การ​ใช้ “ผม​ว่ า ​กิ จ กรรม​นี้ ​เ หมื อ น​ใ ห้ ​เ ด็ ก ​ไ ด้ ​เ รี ย น​วิ ช า​ วิทยาศาสตร์​ไป​ใน​ตัว เพราะ​เด็ก​จะ​ต้อง​รู้​ว่า​เชื้อ​ตัว​นั้น ตัวน​ ม​ี้ ค​ี ณ ุ สมบัตอ​ิ ย่างไร มีว​ ธิ ก​ี าร​เพาะ​พนั ธุอ​์ ย่างไร ยิงป​ นื ​ นัดเ​ดียว​ได้น​ ก​หลาย​ตวั ทัง้ ก​ ระชับค​ วาม​สมั พันธ์ข​ อง​คนใน​ ครอบครัว ทัง้ ป​ ลูกฝ​ งั ค​ า่ น​ ยิ ม​การ​ไม่ใ​ช้ส​ าร​เคมี ทัง้ ป​ ลูกฝ​ งั ​แนวคิด​แบบ​วิทยาศาสตร์ ทั้ง​ให้​เด็ก​ใช้​เวลา​ว่าง​ให้​เป็น ​ประ​โยชน์ ถ้า​เป็น​มวย​ก็​เรียก​ว่าค​ รบ​เครื่อง​เลย​ที​เดียว” แน่ น อน​ว่ า ​ทุ ก​อ ย่ า ง​ต้ อ ง​มี ​ด ำ มี​ข าว เมื่ อ ​มี ​ค น​ ชื่น​ชอบ​ก็​ต้อง​มี​คน​ที่​ไม่​เห็น​ด้วย​เป็น​ธรรมดา​ของ​โลก “การ​ที่​จะ​โน้ม​น้าว​คน​ที่​ไม่​เห็น​ด้วย​ต้อง​พยายาม​ แสดง​ให้​เห็น ​ผล​ดี ผล​เสีย เปรียบ​เทียบ​กัน อย่าง​เป็น ​รูป​ธรรม​โดย​เฉพาะ​เรื่อง​การ​ลด​ต้นทุน ไม่​ว่า​จะ​เป็นการ​ ทำ​ปุ๋ย​ใช้​เอง ทำ​พวก​เชื้อ​รา บีท​ แี​ ละ​บี​เอส​ใช้​เอง ซึ่ง​ตอน​ นีก​้ ไ็ ด้ร​ บั ก​ าร​ยอมรับแ​ ละ​เข้าใจ​จาก​ชมุ ชน​มาก​ขนึ้ อย่างไร​

55


56 หนองสาหร่าย

ก็​ดี​กลุ่ม​เรา​ไม่มี​การ​ต่อ​ต้าน​บริษัท​ขาย​ยา​กำจัด​ศัตรู​พืช ใคร​จะ​ใช้​อะไร​เรา​ปล่อย​ให้​ชุมชน​ตัดสิน​ใจ​เอง”

วิธี​การ​ป้องกัน กำจัดศ​ ัตรู​พืช​แบบ​ผสม​ผสาน 1.เริ่ม​ต้นต​ ั้งแต่​การเต​รยี​ ม​ดิน การ​เลือก​พันธุ์ การ​ กำหนด​ระยะ​การ​ปลูก การ​ให้น​ ้ำ การ​ให้​ปุ๋ย​ทเี่​หมาะ​สม 2.การ​ติ ด ตาม​ส ถานการณ์ ​ศั ต รู ​พื ช ​แ ละ​ศั ต รู ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ธรรมชาติ โดย​สำรวจ​แปลง​ปลูก​พืช​เป็น​ประจำ พร้อม​ บันทึก​ข้อมูล 3.วิเคราะห์​ข้อมูล​ศัตรู​พืช ศัตรู​ธรรมชาติ (ตัว​ห้ำ ตัว​เบียน) ที่​ได้​จาก​การ​สำรวจ​แปลง​ปลูก​พืช 4.ตัดสิน​ใจ​ว่า​จะ​ทำการ​กำจัด​ศัตรู​พืช​หรือ​ไม่ ถ้า​ จำเป็น​ต้อง​ทำการ​กำจัด จะ​เลือก​วิธี​ใด คุ้ม​ค่า​กับ​การ​ ลงทุน​และ​เป็น​อันตราย​ต่อ​สิ่ง​แวดล้อม​หรือไ​ม่

57


58 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

05 กลุ่มแกล้งจนคนหนองสาหร่าย

กำลังจ​ ะ​กลับท​ พี่ กั อา​บญ ุ ศ​ รีช​ วน​กนิ ข​ า้ ว​เย็นต​ อ่ พ​ ร้อม​กบั ​ บอก​วา่ อ​ ย่าง​เพิง่ ก​ ลับย​ งั ม​ ข​ี องดีอ​ กี อ​ ย่าง​ของ​กลุม่ ท​ อ​ี่ ยาก​ อวด เรา​ก็​ไม่​อยาก​ให้​เสีย​น้ำใจ แถม​อา​แก​มี​เรื่อง​ราว​ดีๆ เล่า​ให้​ฟังอ​ ีก ก็​เลย​ถือ​โอกาส​ฝาก​ท้อง​กับ​อาหาร​พื้น​บ้าน​ ของ​คน​สพุ​ ร​รณฯ​เสีย​เลย “ที่​เคย​เล่า​ให้​ฟัง​ว่า​ชุน​ชน​เรา​เอา​ทฤษฎี​มา​ปรับ​เข้า​ กับ​ชุมชน ไม่​ได้​เอา​ชุมชน​ปรับ​เข้า​กับ​ทฤษฎี​น่ะ เมื่อ​เช้า​ ไม่มเ​ี วลา​เล่าเ​รือ่ ง​การ​จดั การ​ออม​ทรัพย์ข​ อง​กลุม่ เ​รา​ให้ฟ​ งั อย่าง​นี้​นะ กลุ่ม​ของ​เรา​มีชื่อ​ว่า​กลุ่ม​แกล้ง​จน อัน​นี้​ไม่​ได้ ​หมายความ​ว่า​มี​เงิน​แล้ว​แกล้ง​จน วิธี​คิด​คือ​เอา​ทฤษฎี​ แกล้งด​ นิ ข​ อง​พระองค์ท​ า่ น​มา​จบั คือ พระองค์ท​ า่ น​ตรัสไ​ว้​ ว่า​ดิน​พรุ​มันเ​ป็น​ดิน​ไม่​ดี ไม่ส​ ามารถ​ปลูก​พืช​ได้ พระองค์​ ท่าน​แกล้ง​ด้วย​การ​เอา​น้ำ​เข้า เอา​น้ำ​ออก เอา​ปูน​ใส่ จน​ ใน​ที่สุด​ก็​กลาย​เป็น​ดิน​ดไี​ด้ ก็​มา​คิด​ว่า​พวก​เรา​จน​เพราะ​อะไร จน​เพราะ​เรื่อง​ เงินใ​ช่ม​ ยั้ ถ้าอ​ ย่าง​นนั้ ล​ อง​เอา​เงินเ​ข้า เงินอ​ อก​ตาม​ทฤษฎี​ ของ​พระองค์​ท่าน​ดู คือ​เอา​เงิน​เข้า​ให้​เป็น​ทุน​แล้ว​ก็​แปลง​

59


60 หนองสาหร่าย

ออก​ไป​ให้เ​กิดป​ ระโยชน์แ​ ก่ช​ มุ ชน ใน​ทสี่ ดุ เ​งินก​ จ​็ ะ​เริม่ เ​ป็น​ ประโยชน์ ครั้ง​แรก​กลุ่ม​เรา​มี​เงิน​อยู่​เพียง​แค่ 1,200 บาท​ เอง ลงทุน​คนละ 30 บาท พอ​ใคร​ไม่มที​ ุน​ก็​เข้า​มา​เอา​เงิน​ จาก​ตรง​นี้​ไป​ใช้ จาก​การ​เก็บ​เล็ก​ผสม​น้อย ภายใน​เวลา 5 ปี กลุ่ม​เรา​มเี​งิน​เกือบ​ล้าน” จะ​ไม่​เชื่อ​ก็​ไม่​ได้​เพราะ​ที่​กระดาน​แสดง​เงิน​ฝาก เงิน​กู้ ของ​กลุ่ม​เขียน​ไว้​อย่าง​ชัดเจน แต่​มี​เรื่อง​ที่​สงสัย​อยู่​ เรื่อง​หนึ่ง เพราะ​ว่า​เหมือน​คลับ​คล้าย​คลับ​คลา​ว่า ตอน​ที่​ อา​แกเล่า​เหมือน​จะ​ได้ยิน​ว่า​ใน​ช่วง​ทำ​กลุ่ม​ออม​ทรัพย์ มีเ​จ้าห​ น้าที่ ธกส. เข้าม​ า​เสนอ​ทนุ ท​ จ​ี่ ะ​จดั ต​ งั้ ธ​ นาคาร​ชมุ ชน แต่​ชุมชน​เลือก​ที่​จะ​ตอบ​ปฏิเสธ​เงิน​ก้อน​นั้น​ไป มี​คน​เขา​มา​เสนอ​เงิน​ให้​แท้ๆ แต่​ไม่มี​ใคร​เอา ก็​ แปลก​อยู่​ไม่​น้อย “ถ้าไ​ป​เอา​เงินเ​ขา​มา​นน่ั แ​ ปล​วา่ เรา​กต​็ อ้ ง​เอา​เครือ่ ง​มอื ​เขา เอา​กฎ​ระเบียบ​ของ​เขา​มา​ใช้​ด้วย แถม​ดอก​ผล​ต่างๆ ก็​ต้อง​ส่ง​กลับ​ให้ ธกส. ชุมชน​ก็​เลย​คิด​ว่า​ทำ​เท่า​ที่​ทำได้​ และ​ใช้เ​งินข​ อง​ชมุ ชน​เอง​เพือ่ ท​ ผ​ี่ ล​ตอบแทน​จะ​ไม่ไ​หล​ออก​ นอก​ชุมชน​น่า​จะ​เหมาะ​กว่า อีก​อย่าง​คนใน​ชุมชน​จะ​ได้​ มี​ส่วน​ร่วม​ใน​การ​เป็น​เจ้าของ​ซึ่ง​ชุมชน​สามารถ​ออกแบบ​ กฎ-กติกา​ทเี่​น้นค​ วาม​เอือ้ อ​ าทร​ได้​ตาม​ทตี่​ ้องการ​ได้ เวลา​ ใคร​มา​กเ​ู้ รา​จะ​ปล่อย​ให้เ​ขา​เป็นค​ น​วางแผน​การ​ใช้เ​งิน และ​ การ​คนื เ​งินด​ ว้ ย​ตนเอง​วา่ ค​ ณ ุ จ​ ะ​นำ​เงินม​ า​คนื ก​ ลุม่ อ​ ย่างไร


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ต้อง​ให้​เขา​คิด​ว่า​ตอน​นี้​มี​เพื่อน​ที่​รอ​คุณ​อยู่ เมื่อ​เพื่อน​ช่วย​ คุณ​แล้ว​คุณ​จะ​ช่วย​เพื่อน​อย่างไร แต่ว​ ่าภ​ ายใน 10 เดือน​ ก็​ต้อง​ส่ง​คืนให้ห​ มด” นับ​ว่า​เป็น​อีก​หนึ่ง​ช่อง​ทาง​ที่​น่า​สนใจ​ที่​ชุมชน​อื่น​ จะ​นำ​ไป​ปรับ​ใช้​ตาม โดย​เฉพาะ​ใน​แง่​การ​บริหาร​จัดการ​ ทรัพยากร​ให้​เกิด​ความ​คุ้ม​ทุน​และ​ไม่​รั่ว​ไหล​ออก​นอก​ ชุมชน ปัจจัยอ​ กี ห​ นึง่ อ​ ย่าง​ทท​ี่ ำให้ก​ าร​ทำงาน​ของ​อา​บญ ุ ศ​ รี​ ประสบ​ความ​สำเร็จแ​ ม้จ​ ะ​ถูก​ต่อต​ ้าน​จาก​คนใน​ชุมชน คือ คุณอ​ าจ​จะ​ยดึ ห​ ลักเ​ดียว​กบั พ​ ระ​นเรศวร ถ้าร​ ะเบิดจ​ าก​ใน​ ชุมชน​ไม่​ได้ เรา​ต้อง​ใช้​หลัก​ตี​ล้อม​จาก​ภายนอก ต้อง​ไป​ สร้าง​เครือข​ า่ ย สร้าง​เพือ่ น หา​แรง​กำลังใ​จ​จาก​นอก​ชมุ ชน​ แล้ว​ตี​กลับ​มาส​ร้าง​ความ​เข้าใจ​แก่ช​ ุมชน ก่อน​จะ​กลับ​คุณ​อา​ยัง​ทิ้ง​ท้าย​เท่​ให้​ฟัง​อีก​ว่า “สิง่ ท​ จ​ี่ ะ​ฝาก​ถงึ ช​ มุ ช​ น​อนื่ ๆ ทีอ​่ ยาก​จะ​พงึ่ พา​ตนเอง​ ได้ ชุมชน​ตอ้ ง​อย่าไ​ป​วงิ่ ต​ าม​เงิน เหมือน​อย่าไ​ป​วงิ่ ต​ าม​เงา ยิง่ ต​ าม​กไ​็ ม่เ​จอ หลักเ​ศรษฐกิจพ​ อ​เพียง​ถา้ เ​รา​จบั ท​ ฤษฎีไ​ด้ คนรวย​คนจน​ใช้ได้ห​ มด”

61


62 หนองสาหร่าย

06 การจัดการขยะในครัวเรือน การจัดการเพื่อสุขภาพ หลังจ​ าก​นอน​พกั ม​ า​หนึง่ ค​ นื ใน​ใจ​เฝ้าค​ ดิ ต​ ลอด​เวลา นาย​ แพทย์​กับ​การ​จัดการ​ขยะ​มัน​จะ​เข้า​กัน​ตรง​ไหน ไม่​ใคร​ก็​ ใคร​คง​เบลอๆ แน่ท​ ี่​จับ​คู่​การ​ทำงาน​ที่​ผิด​ฝั่ง ผิดฝ​ า​เช่น​นี้ เช้า​วัน​รุ่ง​ขึ้น​วัน​นี้​พี่​ปลัด​ฉาย​เดี่ยว บอก​ว่า​นา​ยกฯ​ มี​ประชุม​ใน​จังหวัด​อาจ​จะ​ตาม​มา​สมทบ​ตอน​เที่ยงๆ เรา​ นัง่ ร​ ถ​ลดั เ​ลาะ​ไป​ตาม​คลอง​ชลประทาน​มะขาม​เฒ่า-อูท่ อง ข้าม​ไป​ทาง​ฝั่ง​ตะวัน​ตก​ของ​ตำบล​เพื่อ​ไป​ที่​โรง​พยาบาล​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ส่ง​เสริมสุขภ​ าพ​ชุมชน​บ้าน​ห้วย​ม้า​ลอย ระหว่าง​ทาง​พปี่ ลัดก็เ​ล่าใ​ห้ฟ​ งั ไ​ป​เรือ่ ย​วา่ ฝ​ งั่ ท​ เ​ี่ รา​จะ​ ไป​ถือว่า​เป็น​ฝั่ง​ที่​แห้ง​แล้ง​กันดาร​ไม่มี​ระบบ​ชลประทาน ชุมชน​ทำ​นา​ได้​แค่​ปี​ละ​ครั้ง ที่​เหลือ​จึง​ต้อง​ทำ​อาชีพ​เสริม​ ตาม​ฤดูกาล ถ้า​จะ​เทียบ​แล้ว​คน​ฝั่ง​นี้​เศรษฐกิจ​สู้​ฝั่งต​ ะวัน​ ออก​ไม่ไ​ด้ ขณะ​ตำบล​เดียวกัน​ยัง​มี​ความ​เหลื่อม​ล้ำ​เลย แล้ว​ นับป​ ระสา​อะไร​กบั ใ​น​ระดับป​ ระเทศ คิดแ​ ล้วก​ ต​็ อ้ ง​ยอมรับ​ ความ​จริง​อันแ​ สน​โหด​ร้าย รอย​ยิ้ม​อันแ​ สน​จะ​มี​ไมตรีจิต​ของ​ชาย​หนุ่ม​ร่าง​อวบ คุ ณ หมอสม​นึ ก พล​เสน ถื อ ​เป็ น ​เครื่ อ ง​ชู ​ก ำลั ง ​ชั้ น ​ดี ​ หลัง​จาก​เดิน​ทาง​ฝ่า​คลื่น​ความ​ร้อน​ของ​ฝั่ง​ตะวัน​ตก​มา ระ​ยะ​หนึ่ง

ไข้​เลือด​ออก​กับ​การ​จัดการ​ขยะ คู่หู​ที่มา​เจอ​กัน​โดย​บังเอิญ ที่ ​บ อก​ว่ า ​ผิ ด ​ฝ า ผิ ด ​ฝั่ ง​ ตัง้ แต่แ​ รก คง​เป็นเ​พราะ​ตวั เ​รา​เอง​ มากกว่ า ​ที่ ​ม อง​อ ะไร​แ ยก​ส่ ว น​ แบบ​ค น​ที่ ​ยึ ด ​ติ ด ​กั บ ​รู ป ​แ บบ​ การ​เรียนการ​สอน​ใน​มหาวิทยาลัย​ท่​ี สอน​ให้ค​ น​รนุ่ ใ​หม่ค​ ดิ อ​ ะไร​เป็นส​ ว่ นๆ

63


64 หนองสาหร่าย

ไม่ม​ อง​วา่ ส​ งั คม​แต่ละ​สว่ น ปัญหา​แต่ละ​อย่าง​ลว้ น​แล้วแ​ ต่​ เลี้ยว​ลด​เกี่ยวข้อง​กัน​ไม่ท​ าง​ใด​ก็​ทาง​หนึ่ง อย่าง​เรื่อง​การ​บริการ​ด้าน​สุขภาพ​กับ​การ​จัดการ​ ขยะ คน​ที่​เรียน​อย่าง​แยก​ส่วน​คณะ​ใคร​คณะ​มัน​อย่าง ​ผู้​เขียน���ก็ได้​แต่​นึก​ว่า คน​ของ​แต่ละ​สาขา​ไม่มี​ทาง​ที่​จะ​เข้า​ มา​จัด​ระบบ​บริหาร​จัดการ​ให้​ทั้ง​สอง​อย่าง​ทำงาน​ได้ตาม​ กลไก​​ที่​มี​ประสิทธิภาพ​เท่า​ที่​คน​สา​ขา​นั้นๆ จะ​จัดการ​ เอง “มัน​เหมือน​เป็น​เรื่อง​บังเอิญ​นะ แรกๆ หมอ​ตั้งใจ​ ว่าที่​เข้าไป​จัดการ​ขยะ​ก็​เพื่อ​แค่​ต้องการ​กำจัด​แหล่ง​เพาะ​ พันธุ์​ยุง​ลาย ตั้งแต่​ที่​ย้าย​มา​ทำงาน​ที่​นี่ คน​หมู่ 4 บ้าน​ ห้วย​มา้ ล​ อย​มป​ี ญ ั หา​เป็นโ​รค​ไข้เ​ลือด​ออก​กนั ม​ าก รณรงค์​ ป้องกัน​อย่างไร​ก็​ไม่​ได้​ผล เพราะ​ว่า​ประชาชน​ส่วน​ใหญ่​ ยัง​คิด​ว่า​เป็นห​ น้าที่​ของ​เจ้า​หน้าที่​สาธารณสุข อสม. และ​ ผู้นำ​ชุมชน หมอ​จึง​คิด​แก้​ปัญหา​นี้​ด้วย​การ​ให้​ชาว​บ้าน​มี​ส่วน​ ร่วม​ใน​การ​ดูแล​และ​ป้องกัน​ตนเอง โดย​การ​จัดการ​ขยะ​ อัน​เป็น​แหล่ง​เพาะ​พันธุ์​ยุง​ลาย​ชั้น​ดี ซึ่ง​ขอบ​อก​เลย​ว่า แรกๆ ชาว​บา้ น​ให้ค​ วาม​รว่ ม​มอื ใ​น​การ​มา​ประชุมน​ อ้ ย​มาก ตอน​นั้น​ก็​ท้อ​แต่​เรา​รู้สึก​ว่าเ​พื่อ​ชาว​บ้าน​จะ​ถอย​ไม่​ได้” บท​เรียน​ครั้ง​นั้น​ทำให้​หมอ​หนุ่ม​กลับ​มาท​บท​วน​ ความ​ผิด​พลาด​ว่า​ตนเอง​ผิด​พลาด​ตรง​ไหน เรา​ตั้งใจ​ทำ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เพื่อ​ชุมชน​แท้ๆ แต่​ทำไม​ชาว​บ้าน​ถึง​ไม่​เห็น​ค่า ทำไม​ ชาว​บ้าน​ถึง​ไม่​ให้​ความ​ร่วม​มือ เหมือน​เส้นผม​บงั ภ​ เู ขา นัง่ ข​ บคิดแ​ ล้วข​ บคิดอ​ กี ก็ย​ งั ​ ไม่เ​ข้าใจ​สกั ท​ ี ภารโรง​ของ​โรง​พยาบาล​คง​อด​รน​ทน​ไม่ไ​หว ​เดิน​มาบ​อก​คุณ​หมอ​หนุ่ม​ว่า “โอ๊ย หมอ ใคร​เขา​จะ​มา​ ประชุม​ด้วย เวลา​กลาง​วัน​ชาว​บ้าน​ชาว​ช่องเขา​ก็​ต้อง ​ทำ​มา​หากิน ลอง​ให้​ชุมชน​เขา​จัดสรร​เวลา​กัน​เอ​งมั้ย เผื่อ​ อะไร​จะ​ดี​ขึ้น”

รื้อฟื้น​คุ้ม​ทั้ง 8 กระบวนการ​ทาง​สังคม​แต่​ดั้งเดิม หลัง​จาก​ถึง​บางอ้อ เมื่อ​รู้​ปัญหา​ก็​ต้องหา​ทาง​ แก้ไข หมอ​สม​นึก​ได้​ทำการ​ศึกษา​บริบท​ใน​พื้นที่​หมู่​ที่ 4 ว่า​มี​ความ​เป็น​อยู่​อย่างไร จน​พบ​ว่า​แต่​เดิม​การ​จัดการ​ บริหาร​ชุมชน​จะ​มี​ระบบ​คุ้ม​ซึ่ง​แต่ละ​คุ้ม​มี​คณะ​กรรมการ​ การ​ทำงาน​ของ​เขาอยู่​แล้ว เพียง​แต่​หลังๆ พอ​มี​การ​จัด​ ระเบียบ​การ​ปกครอง​ทอ้ ง​ถนิ่ ข​ นึ้ ม​ า​ใหม่ค​ วาม​ตอ่ เ​นือ่ ง​ของ​ ระบบ​คุ้มจ​ ึง​ลด​น้อย​ลง “พอ​ทราบ​ว่า​มี​ระบบ​ที่​ว่า​อยู่ หมอ​จึง​ได้​ไป​ค้นหา​ ราย​ชื่อ​คุ้ม สำรวจ​ราย​ชื่อ​คณะ​กรรมการ​ประจำ​แต่ละ​คุ้ม แล้ว​เรียก​ประชุม​ให้​แต่ละ​คุ้ม​ทราบ เรา​ก็​ชี้แจง​ถึง​ความ​ จำเป็น​ต่างๆ ที่​ชุมชน​ต้อง​จัดการ​ขยะ ซึ่ง​กว่า​จะ​ทำให้​ แต่ละ​ส่วน​เห็น​ด้วย​ก็​เล่น​เอา​เหนื่อย​ที​เดียว

65


66 หนองสาหร่าย

ใน​ช่วง​ที่​พูด​คุย​เรา​ก็​ต้อง​ปรับ​การ​ทำงาน​ให้​เข้า​กับ​ ชุมชน เรื่อง​ที่​จะ​ทำงาน​ตาม​เวลา​ราชการ สีโ่​มง​เย็น​กลับ​ บ้าน​นี่​เลิก​พูด​ไป​ได้​เลย เพราะ​ว่าช​ าว​บ้าน​มี​ข้อ​จำกัด​ทาง​ ด้าน​เวลา แต่ละ​คุ้ม​จะ​มี​เวลา​ที่​หมอ​จะ​ลง​ไป​แตก​ต่าง​กัน​ ออก​ไป เพราะ​วา่ การ​ประกอบ​อาชีพข​ อง​ชาว​บา้ น​ใน​แต่ละ​ คุ้ม​ก็​ไม่​ได้​เหมือน​กัน​ทั้ง​หมู่บ้าน ที่​สำคัญ​เวลา​ออก​ไป​ประชุม​ที่​คุ้ม​เรา​จะ​ทำงาน​ใน​ ลักษณะ​พดู ค​ ยุ ม​ ากกว่า เพราะ​บรรยากาศ​การ​พดู ค​ ยุ ท​ ค​ี่ มุ้ ​ จะ​มี​การ​แลก​เปลี่ยน​ความ​คิด​เห็น​และ​ชาว​บ้าน​กล้า​ที่​จะ​ เสนอ​ความ​คิด​เห็น มากกว่าเ​วลา​ที่​จัดป​ ระชุมท​ ี่​อนามัย” ฟัง​ที่​หมอ​เล่า​แล้วเ​ห็น​ภาพ​เลย เวลา​ทตี่​ ้อง​กระเตง​ เอกสาร​ไป​คุ้ม​นั้น​ทีคุ้ม​นี้​ที​จนกว่า​จะ​ครบ​ทั้ง 8 คุ้ม นี่​ ถ้า​ไม่​เสีย​สละ​จริงๆ คง​ทำ​ไม่​ได้ เพราะ​จะ​ว่า​เป็น​หน้าที่​ โดยตรง​ก็​ไม่ใช่

มาตรการ​ทาง​สังคม แนวทาง​ที่​จำเป็น​ต้อง​ใช้ “แรกๆ หลัง​จาก​ที่​มี​การ​ตกลง​เรื่อง​รูป​แบบ​การ​ ทำงาน​กับ​ชาว​บ้าน เรา​ตกลง​กัน​ว่า​จะ​เริ่ม​จาก​ขยะ​ที่​อยู่​ ใน​บ้าน​ใคร​บ้าน​มัน​ก่อน แค่​นี้​ก็​เหนื่อย​แล้ว​เพราะ​ว่า​มัน​ จะ​มี​ที่​บาง​บ้าน​ทำ บาง​บ้าน​ไม่​ทำ​ซึ่ง​ถ้า​ไม่​ทำ​ทุก​บ้าน​ การ​ระบาด​ของ​โรค​ไข้​เลือด​ออก​ก็​ยัง​เท่า​เดิม ก็​ต้อง​ทำให้​ เข้าใจ อธิบาย​เขา​ว่า​เศษ​ขยะ​ภายใน​บ้าน​หรือ​นอก​บ้าน​นี่​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เป็น​แหล่ง​เพาะ​พันธุ์​ยุง​ลาย​ชั้น​ดี​นะ ถ้า​ไม่​ทำลาย​ปล่อย​ ไว้​วัน​หนึ่ง​ลูก​เมีย​พี่ อาจ​จะ​โชค​ร้าย​เป็น​ผู้​ป่วย​โรค​ไข้​เลือด​ ออก​เสียเ​อง” เห​มอื น​ ๆ กับส​ งั คม​หลายๆ สังคม เมือ่ ม​ ค​ี น​หมูม​่ าก ป​ ญ ั หา​กจ​็ ะ​มาก​ตาม ปรากฏ​วา่ การ​รณรงค์เ​พียง​อย่าง​เดียว ​ไม่​เพียง​พอที่​จะ​กระตุ้น​ให้​ชาว​บ้าน​มา​เข้า​ร่วม​โครงการ หมอ​หนุม่ แ​ ละ​ทมี ง​ าน​จงึ ไ​ด้เ​สนอ​เรือ่ ง​การ​จดั ต​ งั้ ‘มาตรการ​ ทาง​สังคม​ขึ้น​มา’ เพื่อ​เป็น​ตัว​บังคับ​ให้​ทุก​บ้าน​ได้​ตื่น​ตัว​ ใน​การ​ปฏิบัติ “หลัง​จาก​ทำงาน​ไป​พัก​หนึ่ง ผม​และ​ทีม​งาน​เห็น​ ปัญหา​ที่​เกิด​ขึ้น จึง​ได้​เข้าไป​พูด​คุย​กับ​กรรมการ​คุ้ม​แต่ละ​ คุ้ม​จน​สรุป​ไป​ว่า​จะ​สร้าง​กฎ กติกา​ทาง​สังคม มี​การ​ร่วม​ กัน​จัด​ตั้ง​มาตรการ​ทาง​สังคม​ที่​มี​การ​เก็บ​ค่า​ปรับ และ​ให้​

67


68 หนองสาหร่าย

เงิน​รางวัล​ตาม​ความ​เหมาะ​สม โดย​จะ​กำหนด​ลักษณะ​การ​ทำงาน​ไว้​ว่า​จะ​กำจัด​ ขยะ​และ​ทำความ​สะอาด​บ้าน​เรือน​ทุก​วัน​ศุกร์ แล้ว​เรา​จะ​ ให้ อสม. ออก​สำรวจ​ลูกน้ำ​ยุง​ลาย​ทุก​วัน​ที่ 20 ของ​เดือน หาก​พบ​ลกู น้ำย​ งุ ล​ าย​จะ​มค​ี า่ ป​ รับด​ งั นี้ บ้าน​ชาว​บา้ น​ทวั่ ไป​ หลังคา​เรือน​ละ 10 บาท​ต่อ​ครั้ง บ้าน​ผู้ใหญ่​บ้าน ผู้​ช่วย​ ผูใ้ หญ่บ​ า้ น สมาชิก อบต. ประธาน​คมุ้ อสม. สถานีอ​ นามัย โรงเรียนนี่​แพง​หน่อย​แห่งล​ ะ 100 บาท​ต่อ​ครั้ง เพราะ​ว่า​ เป็นค​ น​ที่​มีหน้าท​ ี่​รณรงค์​แต่​กลับ​ไม่​ใส่ใจ​เสีย​เอง ส่วน​เงิน​ ที่​ได้​จะ​นำ​ไป​จัด​ตั้ง​กองทุน​เพื่อ​สนับสนุน​การ​ดำเนิน​งาน​ กิจกรรม​ป้องกัน​และ​ควบคุม​โรค​ไข้​เลือด​ออก​ต่อ​ไป” ถึง​ตอน​นี้​ถาม​พี่​หมอ​ไป​ว่า ถ้า​บ้าน​ไหน​ไม่​ทำ​ตาม​ มติ​ของ​ชุมชน​แล้ว​เขา​จะ​ยอม​ให้​ปรับแ​ ต่โ​ดย​ดหี​ รือ “เรื่อง​นี้​ผู้ใหญ่​ใน​คุ้ม​เขา​เอา​อยู่ เรา​ไม่​ต้อง​กลัว” โอ​เค​ครับ ฟัง​เท่า​นี้​ก็​หาย​สงสัย​ใน​ทันที

ทอด​ผ้าป่า​ขยะ งาน​บุญเ​พื่อส​าธารณประโยชน์ อย่างไร​ก็​ดี​การ​ทำงาน​ใน​ช่วง​แรกๆ นั้น​ชาว​บ้าน​มี​ การ​กำจัด​ขยะ​โดย​การ​ทิ้ง​ไป​โดย​เปล่า​ประโยชน์ ไม่มกี​ าร​ คัด​แยก​ขยะ​ใดๆ ทั้ง​สิ้น คุณห​ มอ​สม​นึก​จึงเ​สนอ​ว่าไ​หนๆ จะ​ทำ​แล้ว​ก็​น่า​จะ​ทำให้​เกิด​ประโยชน์​ใน​แง่​การ​หา​ราย​ได้​ ให้​แก่​ชุมชน​ด้วย​อีกท​ าง​หนึ่ง “เห็น​ชาว​บ้าน​ทิ้ง​ขยะ​กัน​แบบ​ไม่มี​การ​จัดการ​ก็​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เสียดาย แทนที่​เขา​จะ​มี​ราย​ได้​เพิ่ม​จาก​งาน​ที่​อุตส่าห์​ ลงแรง​ไป ทีม​งาน​ของ​เรา​จึง​ส่ง อสม. ไป​ให้​คำ​แนะนำ ​ชาว​บ้าน​เรื่อง​การ ‘คัด​แยก​ขยะ’ มี 5 ประเภท ได้แก่ 1 ขยะ​เปียก 2 ขยะ​แห้ง 3 ขยะ​อนั ตราย 4 ขยะ​ทส​ี่ ามารถ​ เพิ่ม​มูลค่าไ​ด้ และ 5 ขยะ​ที่​ไม่​สามารถ​เพิ่ม​มูลค่า​ได้ เพื่อ​ ชา���​บา้ น​รจู้ กั ก​ าร​คดั แ​ ยก​ขยะ​เพือ่ ส​ ะดวก​ตอ่ ก​ าร​ทงิ้ การนำ​ ไป​ขาย ส่วน​ที่มา​ของ​การ​ทอด​ผ้าป่า​ขยะ​มา​จาก​สมัย​ก่อน​ เวลา​ชุมชน​จะ​ทำ​อะไร​ที​ก็​ต้อง​เรี่ย​ไร​เงิน​จาก​ชาว​บ้าน​ที​ หนึ่ง ทีนี้ อบต.เตียง ชมชื่น เห็น​ว่า​แทนที่​ชาว​บ้าน​จะ​ ต่าง​คน​ต่าง​ทำ ต่าง​คน​ต่าง​ไป​ขาย​ซึ่ง​มัน​จะ​ได้​ค่า​ขยะ​ไม่​ คุ้ม​ค่า​ขนส่ง แถม​เงิน​ที่​ได้​ก็​ยัง​ไม่​เกิด​ประ​โยช์​แก่​ชุมชน​ อย่าง​เป็น​รูป​ธรรม แก​เลย​เสนอ​ว่า​ถ้า​งั้น​เรา​มา​ทำ​ผ้าป่า​ ขยะ​กัน​ดี​กว่า ชุมชน​จะ​ได้​มี​เงิน​ทุน​ใน​การนำ​ไป​พัฒนา​ สาธารณประโยชน์​ด้าน​ต่างๆ” จะ​ว่า​ไป​แนวทาง​ดัง​กล่าว​ก็​น่า​สนใจ​ไม่​น้อย ชาว​ บ้าน​มี​ส่วน​ร่วม​ใน​การ​พัฒนา​หมู่บ้าน วิธี​การ​เท่า​ที่​ฟัง​ จาก​พี่​หมอ​ก็​ไม่​ได้​ยุ่ง​ยาก เพียง​แค่​ชาว​บ้าน​นำ​ขยะ​ที่​คัด​ แยก​ไว้​แล้ว​มา​รวม​กัน​ที่​วัด เสร็จ​แล้ว​ก็​ขาย​เพื่อ​นำ​เงิน​มา​ รวม​กัน​เพื่อ​ไป​ใช้​ใน​เรื่อง​ที่​เป็น​สาธารณประโยชน์ หรือ​ คนใน​หมู่บ้าน​ลง​ความ​เห็น​กัน​ว่า​เหมาะ​สม เห็น​มั้ย​ครับ​ ไม่​เห็นจะ​ยงุ่ ​ยาก​อะไร​เลย ใครๆ ก็​นา่ ​จะ​ทำได้​ถา้ ​ตง้ั ใจ​จริง

69


70 หนองสาหร่าย

07 นวัตกรรมชุมชนกลุ่มขนมไทย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

นัง่ ร​ ถ​ตะลอน​ไป ตะลอน​มา เกือบ​จะ 2 วัน ไม่เ​ห็นพ​ ป​ี่ ลัด​ จะ​พา​ไป​ชิม​ของ​เด็ดเ​มือง​หนอง​สาหร่าย อด​รน​ทน​ไม่ไ​หว​ เลย​เอ่ยป​ าก​ออก​มา​เอง​กอ่ น “พีป​่ ลัด พีพ​่ า​ผม​ไป​ทโ​ี่ น่นท​ น​ี่ ี่ ไป​ดแ​ู ต่เ​รือ่ ง​หนักๆ สาระ​เยอะ ไม่เ​ห็นพ​ า​ไป​กนิ ข​ นม​อะไร​ บ้าง​เลย ไม่ไ​ด้​แล้ว ขอ​อะไร​ที่​เบาๆ หัวบ​ ้าง​นะ​พี่” ได้ฟ​ ัง​ดัง​นั้น พี่​แก​จึง​ร้อง​บอก​ว่า “ไม่​ต้อง​ห่วง​พี่​คิด​ ไว้แ​ ล้วว​ า่ เ​ดีย๋ ว​นอ้ ง​ตอ้ ง​อยาก​ชมิ ข​ อง​เด็ดข​ อง​ทน​ี่ บ​ี่ า้ ง พีโ​่ ทร​ ไป​บอก​คน​ทก​ี่ ลุม่ ข​ นม​ไทย​ไว้แ​ ล้ว อีก 15 นาทีไ​ม่เ​กินก​ ว่าน​ ​ี้ เรา​ก็​น่า​จะ​ไป​ถึง” “ ป้าส​ มบูรณ์ น้อง​ทจ​ี่ ะ​มา​ดก​ู ลุม่ ข​ นม​ไทย​มา​ถงึ แ​ ล้ว ขนม​ที่​สั่งไ​ว้​ป้า​ทำ​เสร็จ​หรือ​ยัง” ยัง​ไม่ทัน​ได้​พูด​คุย​ทำความ​รู้จัก​อะไร​เลย พี่ปลัด​ แก​เ ล่ น ​ทั ก ​ป้ า ​แ บบ​นั้ น ​ท ำเอา​เ รา​ดู ​เ ป็ น ​ค น​เ ห็ น ​แ ก่ ​กิ น​ ไป​ถนัด​ตา​เลย​ที​เดียว ป้า​สมบูรณ์ สวัสดี เดิน​ยิ้ม​แฉ่ง​ออก​มา​พร้อม​กับ​ ทอง​หยอด​สี​ทอง​นวล​ดู​น่า​กิน​เป็น​อย่าง​ยิ่ง เพียง​เท่าน​ ี้​เรา​ ก็​รู้​แล้ว​ว่า​มา​ถูก​ที่​ กลุ่ม​ขนม​ไทย หมูท่​ ี่ 8 บ้านกรวด ได้ร​ ับ​การ​จัด​ตั้ง​ ขึ้น​เมื่อป​ ระมาณ ปี 2533-2535 โดย​มี​ป้าส​ มบูรณ์ คน​ดี​ ที่​ยืน​อยู่​เบื้อง​หน้า​เป็น​ผู้​ริเริ่ม​จัดต​ ั้ง​ขึ้น​มา ไหน​ลอง​ดู​หน่อย​ซิ ทำ​ขนม​เก่ง​แล้ว​จะ​เล่า​เรื่อง​เก่ง​ ด้วย​หรือเ​ปล่า ผูเ​้ ขียน​เลย​ทำ​ตม​ี นึ ช​ มิ ข​ นม​เพียง​อย่าง​เดียว

71


72 หนองสาหร่าย

ไม่​ถาม​อะไร​เลย​สัก​อย่าง จน​ป้าแ​ ก​คง​คิด​ว่าไ​อ้​นี่​มัน​ใช่​คน​ ทีจ่​ ะ​มา​ทำ​สารคดีจ​ ริง​หรือ​เปล่า หรือ​ว่าแ​ ค่​คน​ที่มา​หลอก​ หา​ของกิน​ฟรี​กลาง​ทาง “จุด​เริ่ม​ต้น​เกิด​จาก​ที่​ตัว​เอง​เป็น​คน​ชอบ​ทำ​กับข้าว ทำ​ขนม​หวาน สมัย​เด็กๆ เวลา​ไป​งาน​วัด งาน​บุญ​ต่างๆ นีอ​่ ยูน​่ งิ่ ไ​ม่ไ​ด้เ​ลย ใจ​มนั ค​ อย​แต่จ​ ะ​ไป​วนุ่ วาย​ชว่ ย​ทำ​นนู่ ทำ​ นี่ ช่วง​นั้น​ผู้ใหญ่​ก็​ให้​แค่​ช่วย​ขูด​มะพร้าว​บ้าง ช่วย​เตรียม​ เครื่อง​บ้าง พอ​โต​เป็น​สาว​ขึ้น​มา​หน่อย​มี​โอกาส​ไป​ เยี่ยม​ญาติ​ที่​ราชบุรี ไป​เห็น​ที่​บ้าน​เขา​ทำ​ ขนม​ขาย เรา​นี่​ตาลุก​วาว​เลย ไม่ใช่​ ว่า​อยาก​จะ​ไป​ทำ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ขาย​อะไร​หรอก​นะ เพียง​แต่ใ​จ​มนั ช​ อบ​ทาง​ดา้ น​นี้ ตอน​นนั้ ​อาศัย​ครู​พัก​ลักจ​ ำ​เอา ฝึก​ไป ฝึก​ไป จน​ชำนาญ​ก็​เริ่ม​ต้น​ เอา​ออก​ไป​ขาย​ที่​ตลาด​ใน​อำเภอ ยิง่ ช​ ว่ ง​ประมาณ​เดือน​กมุ ภาพันธ์ มีนาคม เมษายน งาน​บวช งาน​บุญ​จะ​ชุก​มาก ช่วง​นี้​จะ​เป็น​ช่วง​ที่​สมาชิก​ใน​ กลุ่ม​เข้า​มา​ทำงาน​พร้อม​เพรียง​กัน​มาก​ที่สุด บาง​ครั้ง​หัก​ ค่า​ใช้​จ่าย​แล้ว​มี​ราย​ได้ถ​ ึง​วัน​ละ 3-4 พัน​บาท” เมื่อ​เห็น​อีก ​ฝ่าย​เงียบ แก​จึง​ตัด​รำคาญ​เล่า​เอง​ เสียเลย

ใครๆ ก็เ​รียน​ได้​ถ้า​ตั้งใจ​จริง มีอ​ กี เ​รือ่ ง​ทเ​ี่ รา​อด​ชนื่ ชม​ปา้ ส​ มบูรณ์ไ​ม่ไ​ด้ คือแ​ ก​เล่า​ ให้ฟ​ งั ว​ า่ ป​ กติแ​ ล้วค​ น​ทำ​ขนม​ไทย​มกั จ​ ะ​หวง​สตู ร เปรียบ​ได้​ กับจ​ งอาง​หวง​ไข่เ​ลย​ทเ​ี ดียว ถ้าไ​ม่ใช่ล​ กู ใ​ช่ห​ ลาน​อย่าไ​ป​คดิ ​ เชียว​ว่า​จะ​ได้​สูตร​มา อย่าง​ตอน​ที่​ป้า​ไป​เรียน​ที่​ราชบุรี​ถ้า​ ไม่ใช่ล​ ูก​หลาน​ป้า​แก​บอก​ว่าค​ น​ที่​นั่น​ก็​คง​ไม่​สอน​ให้ “ขนาด​เป็น​ลูก​เป็น​หลาน ญาติ​ทรี่​ าชบุรี​ยังห​ วง​วิชา​ เลย ไม่รู้​กลัว​เรา​จะ​ไป​ทำ​ขาย​แข่ง​หรือ​เปล่า ยิ่ง​ตอน​ที่​ สหกรณ์อ​ อม​ทรัพย์ด​ อนเจดียส​์ ง่ ไ​ป​ฝกึ อ​ บรม​เพิม่ ท​ โ​ี่ รงแรม​ อัม​ริ​นทร์ จังหวัด​ตรัง ด้วย​แล้ว ไม่รคู้​ น​สอน​กั๊ก​วิชา​หรือ​ เปล่า เหมือน​สอ​นครึ่​งๆ กลางๆ กลับ​มา​เรา​จึง​ตั้งใจ​ว่า เรา​โชค​ดี​มี​ทั้ง​โอกาส​และ​มี​

73


74 หนองสาหร่าย

ทั้งคน​สนับสนุน ดัง​นั้น​ต้อง​ไม่​เป็น​คน​หวง​วิชา มีเ​ท่าไ​หร่ ใคร​เรียน​ได้​จะ​สอน​เต็ม​ที่​ไม่มี​หมก​เม็ด เพราะ​ใจ​จริง​ก็​ อยาก​จะ​อนุรกั ษ์ใ​ห้ค​ น​รนุ่ ต​ อ่ ไ​ป​ได้ร​ ว​ู้ า่ ข​ นม​ไทย​เรา​มอ​ี ะไร​ บ้าง มี​วิธี​การ​ทำ​อย่างไร ตอน​นี้​ป้า​จะ​คิดถึงเ​รื่อง​ความ​สุข​ ทาง​จิตใจ​มากกว่า” สืบ​ทราบ​มา​อีก​อย่าง​ว่า นอกจาก​ทำ​นา ทำ​ขนม​ ขาย​แล้ว ตอน​นปี้​ ้า​สมบูรณ์ไ​ด้​รับ​การ​แต่ง​ตั้ง​อย่าง​ไม่​เป็น​ ทางการ​ให้​เป็น​หัวหน้า​วิชา​คหกรรม แห่ง​โรงเรียน​วัด​ บ้านกรวด เท็จ​จริง​ประการ​ใด​ให้​เจ้า​ตัว​เล่า​ให้​ฟัง​น่า​จะ​ ดี​กว่า “บทบาท​อีก​อย่าง​ที่​ป้า​ได้​รับ​จาก​ชุมชน คือ เรา​มี​ ส่วน​ร่วม​ใน​การ​เรียน​การ​สอน​ใน​วิชา​คหกรรม​ของ​คนใน​ ชุมชน ซึง่ ใ​ช้พ​ นื้ ทีโ​่ รงเรียน​บา้ นกรวด​เป็นส​ ถาน​ทท​ี่ จ​ี่ ดั ใ​ห้ม​ ​ี การ​เรียน​รู้​สำหรับ​นักเรียน และ​ผู้​สนใจ ซึ่ง​ใน​ทุกข​ ั้น​ตอน​ จะ​ไม่มก​ี าร​คดิ ค​ า่ ใ​ช้จ​ า่ ย​ใดๆ ทัง้ ส​ นิ้ หาก​จะ​มบ​ี า้ ง​กค​็ ง​เป็น​ ใน​ส่วน​ของ​วัตถุดิบ​ที่​จะ​นำ​มา​ใช้​ทำ​ขนม” ไม่​เชื่อ​ก็​ต้อง​เชื่อ คุณ​ป้า​ที่​ปกติ​เป็น​ชาวนา ชาวไร่ ธร​รม​ดาๆ จะ​มจ​ี ติ สำนึกท​ อ​ี่ าจ​จะ​เรียก​วา่ ม​ ากกว่าค​ น​เมือง ​หลายๆ คน​เสีย​อีก ใน​ขณะ​ที่​คุณ​ป้า​ต้องการ​สืบทอด​ ภูมิปัญญา​แก่​ลูกแก่​หลาน​โดย​ไม่​คิด​มูลค่า คน​บาง​คน​ที่​ มีหน้า​มี​ตา​ใน​สังคม​กลับ​ใช้​ภูมิปัญญา​ของ​ไทย​มา​หากิน​ กัน​อย่าง​ไม่​คำนึง​ถึง​จิต​สาธารณะ


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ยัง​ไง​ก็​ลูก​ชาวนา จะ​ทิ้ง​นา ทิ้งไ​ร่ เป็น​อัน​ไม่มี​แน่ ถาม​ต่อ​ไป​ว่าป​ ้าไ​ม่​เสียดาย​โอกาส​บ้าง​หรือ เพราะ​ เท่า​ที่​ฟัง​ไม่​ว่า​จะ​ทำ​ขนม​ขาย​หรือ​เปิด​โรงเรียน​สอน​การ​ ทำ​ขนม​ไทย​ราย​ได้​น่า​จะ​มากกว่า​การ​ทำ​นา​ซึ่ง​เป็น​อาชีพ​ หลัก “นา​นเ​ี่ ลิกท​ ำ​ไม่ไ​ด้เ​ลย ห้าม​เชียว นา​เหล่าน​ เ​ี้ ป็นส​ งิ่ ท​ ​ี่ พ่อเ​ร��� แม่เ​รา บรรพบุรษุ ข​ อง​เรา​ตรากตรำ​บกุ เบิกม​ า​ถงึ ร​ นุ่ ​ เรา แล้ว​จะ​ให้​เลิก​ก็​เหมือน​เป็น​คน​อกตัญญู ส่วน​ทำ​ขนม​ ขาย​เรา​ถือว่า​เป็น​อาชีพ​เสริม​พอ​กิน พอใช้​จ่าย ถ้า​ชาวนา​ทุก​คน​คิด​ได้​อย่าง​ป้า​สมบูรณ์​ก็​คงจะ​ดี ปัญหา​เรือ่ ง​ชาวนา​ขาย​ทดี่ นิ ท​ ำ​กนิ เ​พือ่ ต​ าม​กระแส​บริโภค​นิยม​ก็​คงจะ​มี​ไม่​มาก​เหมือน​ดั่ง​เช่น​ใน​ปัจจุบัน ก็​คง​ได้​ แต่​บ่น​ดังๆ ชีวิต​ใคร​ชีวิต​มัน ทุก​คน​ต่าง​ต้อง​ยอมรับ​ ผล​กรรม​ใน​สง่ิ ท​ ต​่ี นเอง​กระทำ และ​กค​็ ง​ตอ้ ง​ดำรง​ชวี ติ ต​ อ่ ไ​ป ท่ามกลาง​โลก​ที่​โหด​ร้าย

75


76 หนองสาหร่าย

08 ศิลปะพื้นบ้านเพลงอีแซว


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

กิน​ขนม​ไป​แล้ว จะ​ให้​ครบ​เครื่อง​มัน​ต้อง​มี​ดนตรี​ให้​ฟัง​ เสีย​หน่อย เอ้​า พี่​ปลัด​ขอ​ความ​บันเทิง​ให้​น้อง​หน่อย มา​สุ​พร​รณฯ​เมือง​ครู​เพลง​อี​แซว​ทั้งที​ถ้า​พลาด​ไป​คง​ เหมือน​มา​ไม่​ถึง​สุ​พร​รณฯ​แน่ “อยาก​ไป​ดก​ู ลุม่ เ​พลง​พนื้ บ​ า้ น​กอ่ น​กไ็ ด้ จริงๆ แล้ว​ พี่​อยาก​พา​ไป​ที่​ศูนย์​คน​ดี​ศรีสุพรรณ​ก่อน เพราะ​กลุ่ม​นี้​ แสดง​ตวั ต​ น​ของ​คน​สพ​ุ ร​รณฯ​ได้ช​ ดั เจน​มาก​ทสี่ ดุ แต่ป​ ลูก​ เรือน​ตอ้ ง​ตามใจ​ผอ​ู้ ยูใ​่ น​เมือ่ แ​ ขก​อยาก​ไป​ฟงั เ​พลง​พนื้ บ​ า้ น​ ก่อน พี่​ก็​ไม่มี​ปัญหา” รถ อบต. พา​เลี้ยว​เลาะ​ไป​ตาม​เส้น​ที่​ถ้า​นำ​ผู้​เขียน​ มา​ปล่อย​ไว้ค​ ง​บอก​ได้ค​ ำ​เดียว​ว่า “ผม​อยูท่​ ี่ไหน​ครับพ​ ี่” ก็​ ขนาด​พป​ี่ ลัดซ​ งึ่ ท​ ำงาน​ใน​พนื้ ทีย​่ งั บ​ อก​เลย​วา่ โ​รงเรียน​บา้ น​ หนอง​ขุม​ที่​เรา​กำลัง​จะ​ไป​นั้น​มี​เส้น​ทาง​ที่​สลับ​ซับ​ซ้อน ​อ ยู่ ​สั ก ​ห น่ อ ย ก็ ไ ด้ ​แ ต่ ​ภ าวนา​ว่ า ​เมื่ อ ​ไ ป​ถึ ง ​แ ล้ ว ​จ ะ​ไ ม่ ​เสียเ​ที่ยว เอา​เข้า​จริงๆ ตัวผูเ้​ขียน​เอง​ยัง​มี​ความ​เข้าใจ​คลาด​ เคลือ่ น​วา่ เ​พลง​อแ​ี ซว​เป็นเ​พลง​ทอ้ ง​ถนิ่ ป​ ระจำ​ภาค​กลาง​ท​ี่ มี​มา​ตั้งแต่​สมัยโ​บราณ​นา​นกาเล แต่​เมื่อ​ได้​มา​พบ​คุณครู​ มนัส และ​คุณครู​วงษ์​ศิริ แก้ว​เขียว แล้ว​จึง​ได้​ทราบ​ว่า เพลง​อแ​ี ซว​เป็นเ​พลง​ทม​ี่ ว​ี วิ ฒ ั นาการ​มา​พร้อมๆ กับร​ ะบบ​ ประชาธิปไตย​ใน​ประเทศไทย คือเพิง่ ถ​ อื ก​ ำเนิดเ​อา​ใน​ชว่ ง 2475 มา​นี่เอง

77


78 หนองสาหร่าย

จะ​จริง​เท็จ​ประการ​ใด ขอม​อบ​หน้าที่​ให้​คุณครู​ทั้ง​ สอง​เป็น​ผู้​เล่า​แล้ว​กัน

ร้อง​แซว​กัน​ไป​แซว​กัน​มา จาก​เพลง​ฉ่อย​สู่​เพลง​อี​แซว “ที่มา​ของ​เพลง​อี​แซว​จริงๆ แล้ว​เกิด​จาก​การ​หา​ อะไร​ท ำ​แ ก้ ​เ บื่ อ ​ข อง​ค ณะ​ที่ ​เ ดิ น ​ท าง​ม า​ท ำบุ ญ ​ใ น​ง าน​ เทศกาล​หลวง​พอ่ โ​ต วัดป​ า่ เ​ล​ไลย​ก์ ทีส​่ มัยก​ อ่ น​การ​เดินท​ าง ​ไม่​สะดวก​ เวลา​งาน​เลิก​ต้อง​รอ​จนถึง​เช้า​ถึง​จะ​เดิน​ทาง​ กลับ​ภูมิลำเนา​ได้ ระหว่าง​นั้น​ตอน​กลาง​คืน​ไม่มี​อะไร​ทำ​คณะ​ที่มา​ จาก​ทาง​เหนือ (อ่างทอง สิงห์บรุ ี กาญจนบุร)ี ซึง่ ช​ อบ​เล่น​ เพลง​ฉ่อย และ​คณะ​ที่มา​จาก​ทาง​ใต้ (ลาว ไทย​ทรง​ดำ) ซึ่ง​มี​วัฒนธรรม​การ​เป่า​แคน จะ​แข่งขัน​ประชัน​เพื่อ​ความ สนุกสนาน ร้อง​แซว​ไป​แซว​มา​เลย​เปลีย่ น​มา​เป็นการ​ละ​เล่น เพลง​อี​แซว มี​การ​พัฒนา​ทาง​ด้าน​เครื่อง​ดนตรี​เพราะ​ เพลง​ฉ่อย​มี​จังหวะ​ช้า และ​ได้​มี​การ​ปรับ​ให้​มี​ช่วง​จังหวะ​ ทีส่​ นุกสนาน​ขึ้น ต่อม​ า​นัก​เพลง​แคน 3 คน ได้แก่ นาย​โปรย เสร็จ​ กิจ นาย​เฉลียว บ้าน​ปู่เจ้า และ​นายก​ร่าย จันทร์แ​ ดง ซึ่ง​ เป็นก​ลุ่มบ​ ุคคล​ที่​มี​ความ​เชี่ยวชาญ สามารถ​ด้น​กลอน​สด​ เพลง​อแ​ี ซว​ได้ด​ เ​ี ป็นพ​ เิ ศษ จึงไ​ด้ถ​ า่ ยทอด​เพลง​อแ​ี ซว​ให้แ​ ก่ นาง​บัว​ผัน และ​นาง​ขวัญ​จิต ศรีประจันต์ นำ​ไป​เผย​แพร่​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ทาง​วง​ดนตรี​เพลง​ลูก​ทุ่ง วิทยุ และ​โทรทัศน์ จน​คน​ดู​ เริ่ม​รู้จัก​และ​เกิด​ความ​นิยม” ฟังก​ นั ค​ ร่าวๆ พอ​เป็นน​ ำ้ จ​ มิ้ ใ​ห้ร​ ท​ู้ มี่ า​ทไ​ี่ ป​ของ​เพลง​ อี​แซว​แล้ว​กัน​นะ​ครับ ขืน​ไป​ร่าย​ยาว​แบบ​รายงาน​ทาง​ ประวัติศาสตร์ เกรง​ว่า​จาก​หนังสือ​อ่าน​เล่น​สบายๆ จะ​ กลาย​เป็น​ที่​ปิด​ตา​สำหรับ​นอน​กลาง​วัน​เข้า

ไม่มี​การ​บังคับ ทุกอ​ ย่าง​มา​จาก​ใจ​ล้วนๆ ระหว่ า ง​ที่ ​นั่ ง ​ฟั ง ​ทั้ ง ​ค รู ​ม นั ส ​แ ละ​ค รู ​ว งษ์ ​ศิ ริ ​เ ล่ า​ ประวัติ​ความ​เป็น​มา​ของ​เพลง​อี​แซว น้องๆ ตัว​น้อย​ก็​เริ่ม​ เดิน​เข้า​มา​ใน​ห้อง​ซ้อม​ที​ละ​คน​สอง​คน แต่ละ​คน​นี่​มอง​ไป​ แล้ว​ได้​แต่​ถอน​ใจ เฮ้อ มันจ​ ะ​เป็น​ไป​ได้​อย่างไร​กัน เด็กๆ ตัวน​ อ้ ย​ตวั น​ ดิ ท​ โ​ี่ ต​มา​กบั ว​ ฒ ั น​ธร​รม​ปอ​๊ บ โต​มา​กบั โ​ลก​สมัย​ ใหม่ โต​มา​กบั ด​ นตรีท​ ค​ี่ น​รนุ่ ค​ ณ ุ ครูไ​ม่มว​ี นั เ​ข้าใจ จะ​มา​เป็น​ ผู้​สืบทอด​เพลง​พื้น​บ้าน​ได้อ​ ย่างไร “ถาม​จริง​เถอะ​น้อง คุณครู​เขา​บังคับ​ให้​เข้า​กลุ่ม​ หรือ​เปล่า พี่​ดู​จาก​หน้า​แล้ว​เหมือน​น้อง​ไม่​ค่อย​อยาก​มา​ ซ้อม​เท่า​ไหร่​เลย​นะ” ขณะ​ที่​คุณครู​ทั้ง​สอง​มัว​แต่​เตรียม​ เครื่อง​ดนตรี ผู้​เขียน​ถือ​โอกาส​แอบ​ถาม​สมาชิก​วง​ดนตรี​ แห่ง​โรงเรียน​บ้าน​หนอง​ขุม​เป็นการ​หยั่ง​เชิง เห็น​คน​ตะล่อม​สมาชิก​รุ่น​น้อง​เช่น​นั้น รุ่น​พี่​ย่อม​ ยอม​ไม่ไ​ด้ ศนิส​ า ทันน​ ก​ิ า ศิษย์เ​ก่าผ​ เ​ู้ คารพ​อาจารย์ท​ งั้ ส​ อง

79


80 หนองสาหร่าย

เ​ยี่ยง​พ่อ แม่ คน​ที่​สอง ได้อ​ อก​มา​ตอบโต้​ผู้​ที่​จ้อง​จับผิดว​ ง​ อัน​เป็น​ที่รัก​ของ​เธอว่า “ทีพ​่ พ​ี่ ยายาม​ถาม​รนุ่ น​ อ้ ง​หนูแ​ บบ​นนั้ หนูต​ อบแทน​ เลย​ว่าที่​นี่​ไม่มี​การ​บังคับ​จิตใจ​ใคร พี่​จะ​เชื่อ​หรือไ​ม่​ก็ตาม แต่​การ​ร่วม​กิจกรรม​ทุก​อย่าง​มา​จาก​ใจ​ทั้ง​นั้น สิ่ง​ที่​หนู​ได้​ มาก​ที่สุด​จาก​วง​นี้​คือเ​รื่อง​ของ​ความ​รัก ความ​อบอุ่น ใคร​ จะ​ว่า​วง​หนู​แบบ​นี้​หนู​ไม่​ยอม” เห็น​ท่า​ไม่​ดี​กลัว​ว่า​น้อง​จะ​เข้าใจ​ผิด​ไป​ใหญ่​โต จึง​ อธิบาย​การ​ทำงาน​ของ​คน​เขียน​หนังสือ​ให้​ฟัง​ว่า จริงๆ แล้ว​ไม่​ได้​จ้อง​จับผิด​อะไร แค่​ต้องการ​ค้นหา​ราย​ละเอียด​ และ​ขอ้ มูล เพือ่ จ​ ะ​นำ​มา​เขียน​งาน​ให้ต​ รง​กบั ค​ วาม​เป็นจ​ ริง ​ให้​ได้​มาก​ที่สุด “ครู​ว่า เด็กๆ เขา​คง​ยัง​ไม่​เข้าใจ​วิธี​ของ​น้อง​มาก​ นัก เดี๋ยว​ครู​ขอ​อธิบาย​เรื่อง​การ​ดำเนิน​งาน​ของ​วง​ต่อ​เอง​ แล้ว​กัน” ครู​วงษ์​ศิริ​เดิน​มา​เห็น​เหตุการณ์​พร้อม​กับ​เป็น​ กรรมการ​แยก​ศึกไ​ป​ด้วย​ใน​ตัว “การ​รับ​สมัคร​สมาชิก​จะ​บังคับ​ไม่​ได้​เพราะ​ว่า​จะ​ ซ้อม​นอก​เวลา​เรียน ฉะนั้น ​ผู้​ปกครอง​จะ​ต้อง​มี​ส่วน​ร่วม ต้อง​รับ​รู้​และ​เต็มใจ ก็​มี​บาง​ส่วน​ที่​อยาก​ร่วม​กับ​เรา แต่​ พ่อ​แม่​ไม่​อนุญาต พูด​ตรงๆ เรา​ก็​เข้าใจ​เพราะ​ว่า​หลัง​ จาก​เลิก​เรียน​แล้ว พ่อ​แม่​ก็​อยาก​ให้​ลูก​ของ​ตน​กลับ​ไป​ ช่วย​งาน​ทบี่​ ้าน”


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ไม่​ต้อง​มี​พื้น ขอ​มี​แค่ ​ใจมา​ก่อน ทีเ่​หลือ​ครู​จัด​ให้ สิง่ ท​ น​ี่ า่ ท​ งึ่ ท​ สี่ ดุ เ​ท่าท​ ส​ี่ มั ผัสด​ ว้ ย​ตนเอง ซึง่ ก​ ไ​็ ม่แ​ น่ใจ​ เหมือน​กนั ว​ า่ ผ​ อ​ู้ นื่ จ​ ะ​ซาบซึง้ ด​ ว้ ย​หรือไ​ม่ก​ ค​็ อื เด็กท​ มี่ า​เข้า​ ร่วม​กิจกรรม​ส่วน​ใหญ่​เป็น​เด็ก​ที่​ไม่มี​พื้น​ฐาน​ความ​รู้​ทาง​ ด้าน​ดนตรีห​ รือท​ าง​ดา้ น​การ​แสดง​เลย​แม้เ​ต่น​ อ้ ย ส่วน​ใหญ่​ จะ​มา​เป็น​ก็​เมื่อต​ อน​ที่​เข้า​วง​นี้​แล้วท​ ั้ง​นั้น ครู​มนัส​ก็​อธิบาย​ให้​ฟัง​ว่า เรื่อง​แบบ​นี้​มัน​ไม่​ต้อง​ สอน​อะไร​กัน​มาก ถ้าเ​ด็ก​เขา​มี​ใจ​แค่​มา​นั่ง​ฟัง นั่ง​ดู รุ่น​พี่​ ซ้อม​รำ ซ้อม​เต้น ซ้อม​รอ้ ง เด็กก​ จ​็ ะ​เป็นด​ ว้ ย​ตวั ข​ อง​เด็กเ​อง พร้อม​กัน​นี้​ครู​มนัส​ได้​ยก​ตัวอย่าง​ของ​มือก​ ลอง​ให้ฟ​ ัง “อย่าง​เจ้า​นี่​เมื่อ​ก่อน​ไม่​เป็น​อะไร​เลย มา​นั่ง​ฟัง นั่ง​ ร้อง ตั้งแต่​สมัย ป.1 พอ ป.4 ซึ่ง​เป็น​เกณฑ์​ทเี่​รา​รับ​เข้าว​ ง

81


82 หนองสาหร่าย

เข้า​มา​แป๊บ​เดียว​ก็​เป็น​แล้ว​ เพราะ​เ ขา​เ ห็ น เขา​ฟั ง ​ม า​ ตั้งแต่​เด็ก จะ​มี​ก็​เรื่อง​ของ​ โน้ต​เพลง เรื่อง​องค์​ความ​รู้​ ทาง​ด้าน​ดนตรี​ที่​เพิ่ม​ไป​ใน​ ช่วง​หลัง” พู ด ​ถึ ง ​เ รื่ อ ง​ค วาม​รู้ ​ ด้าน​ดนตรี เลย​ถาม​ต่อ​ไป​ ว่ า แล้ ว ​อ ย่ า ง​นี้ ​คุ ณ ครู ​ไ ป​ เอา​ใคร​มา​สอน​เรื่อง​ทฤษฎี​ดนตรี เพราะ​ว่า​เท่า​ที่​ดู​จาก​ ขนาด​ของ​โรงเรียน​แล้วไ​ม่น​ า่ จ​ ะ​มค​ี รูท​ ส​ี่ อน​ทาง​ดา้ น​ดนตรี​ เฉพาะ​ทาง ไหน​จะ​เรือ่ ง​รำ เรือ่ ง​วธิ กี​ าร​แสดง​อกี คุณครูท​ งั้ ส​ อง​ ท่าน​จะ​ไป​หา​วิทยากร​มา​จาก​ไหน ครูว​ งศ์​ศิริ​ตอบ​ทันที​ว่า “ดิฉันเ​ป็น​คน​ดูแล​เรื่อง​การ​ เต้น การ​รำ การ​แสดง​เอง​ค่ะ ส่วน​ครู​มนัส​จะ​ดูแล​เรื่อง​ การ​ร้อง การ​ดนตรี” ซัก​ถาม​ประวัติ​คุณครู​ทั้ง​สอง​ได้​ความ​ว่า ฝ่าย​ครู​ มนัส ​ครอบครัว​มี​พื้น​ฐาน​ทาง​เพลง​ลูก​ทุ่ง เพลง​ฉ่อย​ ตั้งแต่​รุ่น​ปู่ ย่า ตา ทวด ฝ่าย​ครู​วงศ์​ศิริ​หรือก​ ็​เคย​ร่ำเรียน​ ใน​วิทยาลัย​นาฏศิลป์ ทั้ง​เรื่อง​ร้อง​เรื่อง​รำ​ไม่​ต้อง​กลัว​ว่า​ จะ​ผิด​เพี้ยน


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

เรื่อง​การ​ฝึกสอน​นี่​ครู​มนัส​ฝาก​ไว้​ว่า “เคล็ด​ลับ​ ที่​ทำให้​เด็ก​เรา​เป็น​ที่​ยอมรับ คือ​ร้อง​ให้​สุด​คำ รำ​ให้​สุด​ แขน” ถึง​ตอน​นั้น​เอง​ที่​น้องๆ มา​กัน​จน​เกือบ​จะ​ครบ​วง จึง​ได้​ถือ​โอกาส​ขอ​ให้​น้องๆ ทำการ​แสดง​คอนเสิร์ต​รอบ​ พิเศษ อันม​ ผ​ี เ​ู้ ขียน​และ​ปลัดส​ วัสดิ์ นัง่ เ​ป็นแ​ ขก​กติ ติมศักดิ์​ อยู่​สอง​คน ยอมรับ​ว่า​ถึง​จะ​เป็นการ​แสดง​ที่​เกิด​จาก​เด็กๆ ที่​อยู่​เพียง​แค่​ชั้น ป.4-6 แต่​การ​แสดง​ก็​ไม่​ได้​มี​อะไร​ ขาด​ตก​บกพร่อง อาจ​จะ​มี​ใน​เรื่อง​ความ​ชำนิ​ชำนาญ พลั ง ​ใ น​ก าร​ร้ อ ง การ​เ ต้ น ​ที่ ​สู้ ​ มืออ​ าชีพไ​ม่ไ​ด้ แต่ใ​น​ภาพ​รวม​ตอ้ ง​ ขอ​ค ารวะ​ใ ห้ ​แ ก่ ​ผู้ ​ฝึ ก สอน​ทั้ ง​ สอง​ท่าน​จาก​ใจ​จริง

83


84 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

09 คนดีศรีสุพรรณ แนวคิดเพื่อเติมเต็มสังคม

85


86 หนองสาหร่าย

ช่วง 2 วันท​ อ​ี่ ยูใ​่ น​หนอง​สาหร่าย​มกั จ​ ะ​ได้ยนิ มักจ​ ะ​พบเห็น แนวคิดเ​รือ่ ง​คน​ดศ​ี รีสพุ รรณ ไม่ว​ า่ จ​ ะ​ไป​ศนู ย์เ​รียน​รท​ู้ ไี่ หน ก็​ไม่​พ้น​ที่​จะ​มี​การ​พูด​ถึงว่า​ที่​ศูนย์​ของ​เขา​ส่วน​หนึ่ง​ที่​ ประสบ​ความ​สำเร็จ​ได้​มา​จาก​ระบบ​คน​ดี​ศรีสุพรรณ ต่อเ​รือ่ ง​นก​ี้ ไ็ ด้แ​ ต่ถ​ าม​ตวั เ​อง​วา่ มันม​ ด​ี ว้ ย​หรือร​ ะบบ​ การ​บริหาร​สังคม​ที่​คน​ทั้ง​ชุมชน​ยึดถือ​เป็น​แม่​แบบ​ใน​การ​ พัฒนา​ชุมชน ถาม​พี่​สวัสดิ์ แก​ก็​บอก​ว่า​ตั้งแต่​มา​บรรจุ​เป็น​ปลัด อบต. ที่​นี่​ก็ได้​ยิน​ระบบ​นี้​ตั้งแต่​แรก​แล้ว นั่น​สิ​ถ้า​ระบบ​นี้​ มี​มา​ตั้ง​นาน​แล้ว ทำไม​คน​บ้าน​ใกล้​เรือน​เคียง​อย่าง​คน​ อยุธยา​เช่นผ​ ม​ถงึ ไ​ม่เ​คย​รบั ร​ เ​ู้ ลย​วา่ ค​ น​สพ​ุ ร​รณฯ​เขา​มร​ี ะบบ​ แบบ​นี้​ไว้​ดูแล​จัดการ​สังคม​กัน​นะ แล้ว​คน​ดี​ศรีอยุธยา​ล่ะ หมด​ไป​ตั้งแต่​สมัย​เสีย​กรุง​ ครั้ง​ที่ 2 หรือ อัน​นี้​กค็​ ง​ไม่ใช่ อย่าง​ท่าน​ปรีดี พนม​ยงค์ ท่าน​ก็​เป็น​คน​ดี​ศรีอยุธยา​นี่ คิด​ไป​ความ​คิด​เริ่ม​ฟุ้ง​ไป​กัน​ ใหญ่ ระบบ​คน​ดศ​ี รีสพุ รรณ​คง​ไม่ใช่ร​ ะบบ​ทค​ี่ ดิ ข​ นึ้ ม​ า​เพือ่ ​ ไป​ดูถูก​คน​จังหวัด​อื่น​ว่าเ​ป็น​คน​ไม่​ดี​หรอก​นะ

น้ำใจ​ที่​เหือด​หาย ที่มา​ของ​ระบบ​คน​ดี คิด​ง่ายๆ ใน​เชิง​ภาวะ​วิสัย ส่วน​ตัว​คิดว​ ่าจ​ ุด​กำเนิด​ หรือ​ความ​จำเป็น​ต้อง​มี​ระบบ​คน​ดี​ศรีสุพรรณ​น่า​จะ​เนื่อง​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

มา​จาก​เมือ่ ว​ ถิ ช​ี มุ ชน​เปลีย่ น​ไป ความ​เอือ้ อ​ าทร ความ​เห็น​ อก​เห็นใจ​ตอ่ ก​ นั เ​หมือน​อย่าง​ใน​อดีตล​ ด​นอ้ ย​ถอย​ลง ความ​ เห็นแ​ ก่​ตัว​เริ่มเ​พิ่มข​ ึ้น ปัจจัยเ​หล่าน​ ี้​คง​เป็นต​ ัวเ​ร่งใ​ห้​คนใน​ พื้นที่​เริ่มก​ ลับ​มา​มอง​แล้ว​ว่าท​ ำ​อย่างไร สังคม​โดย​รวม​ถึง​ จะ​กลับ​ไป​ดี​งาม​เหมือน​เช่น​แต่​ก่อน​ได้ ฟัง​ดู​ช่าง​โร​แมน​ติก​เหลือ​เกิน​กับ​แนว​ความ​คิด​แบบ​ นี้ แต่​อย่าง​นี้​ถ้า​จะ​มี​อะไร​ที่​เหนี่ยว​รั้ง​สังคม​ไม่​ให้​แย่​ไป​ มากกว่า​นกี้​ ็​คงจะ​ดี​ไม่น​ ้อย พี่​บรรจง แหยง​กระ​โทก ครู​ชำนาญ​การ​พิเศษ โรงเรียน​วดั บ​ า้ นกรวด เล่าใ​ห้ท​ งั้ ผ​ เ​ู้ ขียน​และ​ทงั้ ป​ ลัดผ​ ไ​ู้ ม่ใช่​ คนใน​พื้นทีฟ่​ ัง​ว่า “ใน​ปี 2540 สมัย​ ที่ ​ท่ า น​บ รรหาร ได้ ​เ ป็ น​ นายก​สมัยท​ ี่ 2 เป็นช​ ว่ ง​ทม​ี่ ​ี การ​ประกาศ​ใช้แ​ ผน​พฒ ั นา​ เศรษฐกิ จ ​ฉ บั บ ​ที่ 8 ซึ่ ง​ เน้น​การ​พัฒนา และ​ท่าน​ ได้​คัด​เลือก​จังหวัด​ สุ พ รรณบุ รี ​เ ป็ น​ จั ง หวั ด ​น ำร่ อ ง ใน​โครงการ​เพื่อ​ สร้าง​กระแส​และ​

87


88 หนองสาหร่าย

จุด​ประกาย​การ​พัฒนา​คน​และ​สังคม โดย​ใช้​ชื่อ​โครงการ​ ว่า โครงการ​เยาวชน​คน​ดี​ศรีสุพรรณ แรกๆ ก็​ไม่​ได้​มี​การ​ ประกาศ​ใช้​ทั้ง​จังหวัด จะ​มี​ก็​แค่ 19 โรงเรียน​ใน​อำเภอ​ เมือง ต่อ​มา​ประมาณ​ปี 2543 จึงไ​ด้​มี​การ​ขยาย​ออก​ไป​ ทั่ว​ทั้ง​จังหวัด​สุพรรณบุรี พอ​ประมาณ​ปี 2544 ก็​ขยาย​ ลง​ไป​ที่​ระดับห​ มู่บ้าน โดย​โ ครงการ​นี้ ​มี ​เ ป้ า ประสงค์ ​อ ยู่ ​ที่ ​ก าร​ใ ห้ ​เ ด็ ก​ ปรับปรุงเ​ปลี่ยนแปลง​พัฒนา​ตนเอง​ใน​ด้าน​ต่างๆ ทั้ง 11 ประการ เช่น ด้าน​การ​พดู ด้าน​การ​แต่งก​ าย ด้าน​มารยาท ด้าน​ความ​สะอาด ด้าน​การ​ออม เป็นต้น” อด​ทจ​ี่ ะ​ควิ้ ข​ มวด​ไม่ไ​ด้ว​ า่ ทำไม​โครงการ​ดๆ ี แบบ​น​ี้ ถึง​ไป​ไม่​ถึง​บ้าน​เรา​บ้าง ก็​คง​ต้อง​ทำความ​เข้าใจ​นโยบาย​ การ​บริหาร​ประเทศ​ของ​เมือง​ไทย​ที่​เปลี่ยน​ไป​ตาม​รัฐบาล​ ทีเ​่ ข้าม​ า รัฐบาล​ทเ​ี่ ข้าม​ า​ใหม่ห​ ลังส​ มัยท​ า่ น​บรรหาร​อาจ​จะ​ ไม่​ได้​สนับสนุน​เรื่อง​นี้​ก็​เป็น​ได้ โครงการ​ดีๆ แบบ​นี้​ถึง​ ไม่​ขยาย​ไป​สจู่​ ัง​หวัด​อื่นๆ

ให้​เขา​ได้​รู้ ได้เ​ห็น ได้ท​ ำ​บ่อยๆ จิตสำนึกถ​ึง​จะ​เปลี่ยน​ได้ “พี่ ​ท ำ​โ ครงการ​เยาวชน​ค น​ดี ​ศ รี สุ พ รรณ​ม ากว่ า 10 ปี บอก​ได้​เลย​ว่า​กับเ​ด็ก​ต้อง​เน้น​สร้าง​แรง​บันดาล​ใจ มา​กก​ว่าที่​จะ​ไป​บังคับ เช่น เรา​จะ​เล่า​ให้​ฟัง​ว่า​ลูก​เป็น​ คนสุพรรณฯ​นะ ตอน​นม​ี้ โ​ี ครงการ​คน​ดฯี หนูเ​ป็นเ​ด็กก​ ลุม่ ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

แรก​ของ​ประเทศ​ทไ​ี่ ด้ม​ โ​ี อกาส​รว่ ม​โครงการ​ดๆ ี อย่าง​นี้ คือ​ เรา​จะ​ค่อยๆ ตะล่อม​สอน​แบบ​ไหน​ดี​แบบ​ไหน​ไม่​ดี พอ​ ทำๆ ​ไป เด็ก​ก็​จะ​เรียน​รู้​ไป​เอง ที่​สำคัญ​คือ ​เรา​ต้อง​ย้ำ​บ่อยๆ เวลา​เด็ก​ทำ​ดี​​จะ​ คอย​อธิบาย​ว่า​หนู​ได้���ทำความ​ดี​ตาม​เป้า​หมาย​ทั้ง 11 ประการ​แล้วน​ ะ อ​ ย่าง​เวลา​เด็กท​ ำการ​บา้ น​มา​สง่ ต​ าม​เวลา​ เรา​กจ​็ ะ​ชม​วา่ ห​ นูท​ ำความ​ดต​ี รง​ตาม​เรือ่ ง​ตรง​ตอ่ เ​วลา หรือ​ เวลา​ไป​ซื้อ​ของ​ที่​สหกรณ์​ถ้า​มี​การ​เข้า​แถว​เป็น​ระเบียบ​ เรียบร้อย​ก็​จะ​ทำ​ดี​ตรง​ตาม​เรื่อง​การ​ปฏิบัติ​ตน​ใน​การ​เข้า​ แถว​เรียง​ลำดับ​ก่อน-หลัง ใน​การ​รับ​บริการ​ต่างๆ ถ้าเ​ป็น​ ไป​ได้​เรา​จะ​พยายาม​ปลูก​ฝัง​เด็ก​ใน​ทุก​โอกาส​ที่​มี” หาก​จะ​ถาม​ว่า​คิด​อย่างไร​กับ​เรื่อง​นี้ บอก​ได้​เต็ม​ ปาก​เต็มค​ ำ​วา่ เ​ห็นด​ ว้ ย​กบั โ​ครงการ​นี้ 100 เปอร์เซ็นต์ แต่​

89


90 หนองสาหร่าย

ยังพ​ อ​จะ​มข​ี อ้ ส​ งสัยอ​ ยูท​่ ก​ี่ าร​ชม​เด็กใ​น​ทกุ ๆ โอกาส​มนั จ​ ะ​ เหมือน​กา​รส​ปอ​ยล์​เด็ก​จน​เกิน​ไป​หรือไ​ม่ แต่อ​ ย่างไร​ก็​ดี พี่​บรรจง​ได้​เล่า​ให้ฟ​ ัง​ว่า เรื่อง​ที่​เด็ก​ ทุกค​ น​จะ​ดี​ทุก​คน​คง​เป็น​ไป​ไม่​ได้ ส่วน​เรื่องที่​มี​พฤติกรรม​ เบีย่ ง​เบน​ไป​จาก​ศลี ธ​ รรม​อนั ด​ ข​ี อง​สงั คม​ไทย​มนั ก​ ม​็ บ​ี า้ ง แต่​ ใน​เรื่อง​ยา​เสพ​ติด​นี่​ถือว่าย​ ัง​โชค​ดที​ ี่​เรา​ยัง​พอ​ควบคุมได้ ตัวผู้​เขียน​คิด​ว่า​โครงการ​นี้​ทำได้​เท่า​นี้​ก็​ถือ​ว่า​โอเค​ แล้ว ก็เ​ปรียบ​เสมือน​การ​เลีย้ ง​ลกู เ​รา​เลีย้ ง​ได้แ​ ต่ต​ วั ความ​คดิ ​ เลี้ยง​ไม่​ได้ แต่​อย่าง​ใน​กรณี​นี้​ชุมชน​ปู​พื้น​ปลูก​ฝัง​ค่า​นิยม​ เรื่อง​คุณ​งาม​ความ​ดี​ให้​แก่​เด็ก​ใน​ชุมชน​ไป​แล้ว ส่วน​ใน​ ภาย​ภาค​หน้า​เมื่อ​เด็ก​เติบ​ใหญ่​จะ​นำ​ไป​ปรับ​ใช้ได้​เพียง​ใด​ ก็ข​ นึ้ อ​ ยูก​่ บั เ​ด็กค​ น​นนั้ ๆ ว่าเ​มือ่ ไ​ด้ร​ บั ค​ า่ น​ ย​ิ ม​ใหม่ๆ ไป​แล้ว​ จะ​เปลี่ยน​ไป​มาก​น้อย​เพียง​ใด

เด็กโ​ดน​ไป​แล้ว ถึง​ที​ผู้ ใหญ่​บ้าง เรา​กล่าว​ถงึ โ​ครงการ​คน​ดใ​ี น​สว่ น​ของ​เด็กก​ นั ไ​ป​แล้ว คราว​นี้​ถึง​ตา​ของ​ผู้ใหญ่​บ้าง เรื่อง​นี้​ล่ะ​เป็น​เรื่อง​ที่​สร้าง​ ความ​สนเท่ห์​ให้​แก่​ผู้​เขียน​ยิ่ง​นัก กับ​เด็ก​นี่​มัน​ไม่มี​ปัญหา​ อะไร​นัก​หรอก หาก​จะ​มี​ผู้ใหญ่​ไป​คอย​จ้อง​จับผิด คอย​ เตือน หรือ​คอย​สั่ง คอย​สอน แต่​กับ​ผู้ใหญ่​อย่าง​เราๆ ท่านๆ ยิ่ง​โดย​เฉพาะ​ใน​ วัย​ที่​หัว​หงอก​แล้ว​ด้วย ยังส​ งสัย​อยู่​ว่าใ​คร​จะ​ไป​สอน​เรื่อง​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

คน​ดี​ได้ ดี​ไม่​ดี​เวลา​ไป​สอน​จะ​พาน​โดน​ด่า​เอา​เสีย​ด้วย​ซ้ำ​ ว่า “เอ็งเ​ป็นใ​คร​มา​สอน​ขา้ เ​รือ่ ง​ความ​ดี ข้าน​ โ​้ี ต​จน​หวั ห​ งอก​แล้ว​ ไม่ต​ ้อง​ให้​ใคร​มา​สอน​หรอก​ว่าอ​ ะไร​ดี ไม่ด​ ี” “ที่มา​ของ​โครงการ​ใน​ระดับ​ผู้ใหญ่​มา​จาก​ครั้ง​หนึ่ง ท่าน​บรรหาร​ไป​ประเมินโ​รงเรียน​แล้วเ​จอ​เด็กถ​ าม​กลับม​ า​ ว่า ให้เ​ด็กเ​ป็นค​ น​ดแี ล้วผ​ ใู้ หญ่ล​ ะ่ จะ​ไม่เ​ป็นค​ น​ดเ​ี ห​รอ จาก​ ประโยค​นนั้ เ​อง​จงึ ไ​ด้จ​ ดุ ป​ ระกาย​ให้โ​ครงการ​นข​ี้ ยาย​ตวั ล​ ง​ ใน​ระดับ​หมู่บ้าน โดย​คัด​จาก​หมูท่​ ี่​มี​ความ​พร้อม​ก่อน สมมุติ​ว่า​ใน​ตำบล​ก็​ไป​เลือก​หมู่​ที่​มี​ความ​พร้อม​มา​ ทำ​เป็น​หมู่​ต้นแบบ​ก่อน เหมือน​ประกวด​หมู่บ้าน​ต้นแบบ​ ก่อน พอก​ระ​จาย​เต็มพ​ นื้ ทีใ​่ น​ระดับต​ ำบล​แล้วจ​ งึ ป​ ระกวด​

91


92 หนองสาหร่าย

กัน​ใน​ระดับ​ตำบล พอดี​ทั้ง​ตำบล​แล้ว​จึง​แข่ง​กัน​ระหว่าง​ ตำบล โดย​ประกาศ​เป็น​นโยบาย​สร้าง​พัฒนา​คนใน​ระดับ​ จังหวัด” ถึง​ตอน​นี้​เรา​คุย​เรื่อง​การ​ทำงาน ทำให้​เข้าใจ​ทันที​ เลย​ว่ า ​ร ะบบ​คุ้ ม ​ที่ ​รื้ อ ฟื้ น ​ขึ้ น ​ม า​มั น ​มี ​ข้ อดี ​ห ลาย​อ ย่ า ง อย่าง​ใน​การ​รณรงค์​โครงการ​คน​ดีฯ​ของ​ระดับ​ผู้ใหญ่​จะ​ใช้​ รูป​แบบ​การ​จัดการ​ทาง​สังคม​คล้ายๆ กับ​ใน​การ​จัดการ​ ขยะ​ที่​กล่าว​ถึง​ไป​แล้ว จะ​บอก​ว่า​คณะ​กรรมการ​ชุด​เดียวกัน​ยัง​ได้​เลย เพียง​แต่​เปลี่ยน​หัวข้อ​ใน​การ​รณรงค์ ส่วน​ตัว​คิด​ว่าการ​ คง​คณะ​กรรมการ​ไว้​เป็น​ชุด​เดียวกัน​มี​ทั้ง​ข้อดี​ข้อ​เสีย ข้อดี คือ มีก​ าร​ทำงาน​ทต​ี่ อ่ เ​นือ่ ง​และ​สามารถ​เชือ่ ม​ การ​ทำงาน​กับ​โครง​กา​รอื่นๆ ใน​ลักษณะ​บูรณ​า​การ​ได้​ อย่าง​ไม่​ติดขัด ส่วน​ข้อ​เสีย​ก็​อาจ​จะ​เป็น​ที่​อำนาจ​ใน​การ​ ตัดสิน​กระจุก​อยู่​ที่​คณะ​กรรมการ​ชุด​เดียว จุด​นี้​ก็​ต้อง​มี​การ​จัดการ​ให้​ดี ไม่​เช่น​นั้น​อาจ​เกิด​ ปัญหา​ได้ สุดท้าย​เรื่อง​ของ​ความ​ดี ความ​เลว เป็น​เรื่อง​ที่​ต้อง​ ใช้เ​วลา การ​จะ​ปรับพ​ ฤติกรรม​คน หรือส​ ร้าง​จติ สำนึกอ​ ะไร ก​ ต็ าม​ทไ​ี ม่ใช่ส​ ง่ิ ท​ จ​่ี ะ​ทำ​กนั ไ​ด้ภ​ ายใน​วนั เ​ดียว ขอ​เป็นก​ ำลังใ​จ ใ​ห้ค​ ณะ​ทำงาน​ทกุ ค​ น อย่าเ​พิง่ ท​ อ้ ถอย​ไป​เสียก​ อ่ น ส่วน​ตวั ​มี​ความ​เชื่อ​ว่า​งาน​ของ​ท่าน​ไม่​วัน​ใด​วัน​หนึ่ง​ต้อง​สัมฤทธิ์​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

ผลอ​ย่าง​แน่นอน

11 เป้า​หมาย​ใน​การ​พัฒนา มีด​ ังนี้ 1 รักษา​ความ​สะอาด​ร่างกาย บ้าน​เรือน และ​ ชุมชน 2 มี​จิตสำนึก​ร่วม​กัน​อนุรักษ์​สิ่ง​แวดล้อม 3 มี​วิถี​ประชาธิปไตย 4 เป็น​ผู้​ประหยัดอ​ ดออม และ​นิยม​ไทย 5 ปฏิบัติ​ตาม​หลัก​เบญจศีล เบญจธรรม หรือห​ ลัก​ ธรรม​ของ​ศาสนา​อื่น​ที่​เด็ก​และ​เยาวชน​นับถือ 6 เป็น​ผู้​มี​มารยาท​แบบ​ไทย 7 มี​วินัย​จราจร 8 เป็น​คน​ตรง​ต่อ​เวลา 9 ปฏิบัติ​ตน​ใน​การ​เข้า​แถว​เรียง​ลำดับ​ก่อน-หลัง ใน​การ​รับ​บริการ​ต่างๆ 10 ปฏิบัติ​ตาม​กฎ​ระเบียบ และ​ข้อ​บังคับ​ของ​ โรงเรียน และ​กลุ่ม​โดย​เคร่งครัด 11 ไม่​พัวพัน​ยา​เสพ​ติด

93


94 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

95


96 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

10 แหล่งประวัติศาสตร์หนองสาหร่าย แหล่งเรียนรู้ตัวตน

97


98 หนองสาหร่าย

หาก​ไม่​ไป​เยือน​โบราณ​สถาน​บึง​หนอง​สาหร่าย​ก่อน​กลับ​ จาก​แดน​ยทุ ธหัตถี คง​ไป​เล่าใ​ห้ใ​คร​ฟงั เ​ต็มป​ าก​ไม่ไ​ด้ว​ า่ ไ​ป​ เยือน​ดิน​แดน​แห่ง​นี้​มา​แล้ว ด้ ว ย​ค วาม​ที่ ​ต รา​ห น้ า ​ว่ า ​ต นเอง​เ ป็ น ​นั ก เรี ย น​ ประวัตศิ าสตร์ต​ าม​ความ​หมาย​ของ​อาจารย์น​ ธิ ิ เอียว​ศรีว​ งศ์ ทีถ​่ อื ป​ ระวัตศิ าสตร์เ​ป็นเ​รือ่ ง​ทต​ี่ อ้ ง​เรียน​รก​ู้ นั ต​ ลอด​ทงั้ ช​ วี ติ การ​ไ ด้ ​ม า​เ ยื อ น มาเรี ย น​รู้ มา​สั ม ผั ส สถาน​ที่ ท าง​ ประวัตศิ าสตร์เ​ช่นน​ ช​ี้ า่ ง​สร้าง​สภาวะ​ทเ​ี่ รียก​วา่ ‘สิง่ ท​ ท​ี่ ำให้​ หัว​ใจ​เต้นแ​ รง’ ขอ​ย้ ำ ​ใ น​ที่ ​นี้ ​ว่ า ​ค วาม​ห ลงใหล​ใ น​ส ถาน​ที่ ท าง​ ประวั ติ ศ าสตร์ ​ข องตนเอง​ไ ม่ ใ ช่ ​ห ลงใหล​ไ ด้ ​ป ลื้ ม ​แ บบ​ นัก​ชาตินิยม​ทาง​ทหาร​ที่​มี​ความ​คิด​คับ​แค้น​ใน​เรื่อง​อดีต​ที่​ ผ่าน​มา และ​เที่ยว​ไป​หา​เรื่อง​ชาติ​เพื่อน​บ้าน​เพื่อ​ให้​ได้​มา​ แต่​เพียง​เศษ​อิฐเ​ศษ​ปูน​ของ​คน​รุ่น​ก่อนๆ ถาม​วา่ ม​ นั ค​ มุ้ ก​ นั ห​ รือไ​ม่ กับค​ วาม​เสีย่ ง​ทจ​ี่ ะ​สญ ู เ​สีย​ เพื่อน​ใน​โลก​ยุค​ปัจจุบัน พูด​เช่น​นี้​อาจ​ถูก​กล่าว​หา​เอา​ง่ายๆ ว่าเ​ป็น​คน​ไทย​ ขาย​ชาติ ไม่​หวงแหน​ดิน​แดน​อัน​เป็น​สิ่ง​ที่​บรรพบุรุษ​เสีย​ เลือด​เสียเ​นื้อแ​ ลก​ไว้​ซึ่ง​อิสรภาพ ออก​นอก​เรื่อง​ไป​เสีย​ไกล กลับ​มา​พูด​ถึง​แหล่ง​ ประวัติศาสตร์​หนอง​สาหร่าย​ดี​กว่า เรื่อง​ที่​บอก​ไป​ว่าที่​ แห่งน​ ส​ี้ ร้าง​แรง​กระเพือ่ ม​ตอ่ ห​ วั ใจ​กเ​��� นือ่ ง​มา​จาก ท่าน​ลอง​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว

หลับตา​คดิ ต​ าม ขณะ​ทเ​ี่ รา​เดินไ​ป​รอบๆ บึงห​ นอง​สาหร่าย ขณะ​ที่​เรา​ขึ้น​ไป​กราบ​ไหว้​บูชา​พระบรม​ราชานุสาว​รีย์​ สมเด็จ​พระ​นเรศวร​มหาราช เรา​ไม่มี​ทาง​รู้​เลย​ว่า​แต่ละ​ ย่าง​ก้าว เรา​เดิน​ไป​ตาม​เส้น​ทางการ​ต่อสู้​ของ​พระองค์​ ท่าน​แค่​ไหน ที่​ที่​เรา​ยืน​อยู่​อาจ​จะ​เป็น​ที่​ที่​ครั้ง​หนึ่ง​มี​คน​นับ​แสน นับ​หมื่น มา​ชุมนุม​เพื่อ​เรียก​ร้อง​เอกราช หรือใ​น​อกี ม​ มุ ห​ นึง่ ท​ ท​่ี เ​่ี รา​ยนื อ​ ยูอ​่ าจ​จะ​เป็นท​ ท​่ี ค​่ี รัง้ ห​ นึง่

99


100 หนองสาหร่าย

ม​ ี​คน​นับ​แสน​นับ​หมื่น มา​ชุมนุม​เพื่อ​เรียก​ร้อง​ความ​จงรัก​ ภักดี​ของ​ประเทศราช ไม่​ทาง​ใด​ทาง​หนึ่ง ปัจจุบัน ณ สถาน​ที่​แห่ง​นี้​เป็น​ ที่​ที่​เรา​ไม่​อาจ​คิด​ได้​ว่า​มัน​คือ​หนอง​น้ำ​ธรรมดา​หนอง​ หนึง่ แต่ม​ นั ค​ อื ห​ นอง​นำ้ ท​ เ​ี่ คย​เป็นส​ ถาน​ทต​ี่ อ่ สูข​้ อง​คน​ทม​ี่ ​ี อุดมการณ์​แตก​ต่าง​กัน ฝั่ง​หนึ่ง​อยาก​ได้​อิสรภาพ ฝั่งห​ นึ่ง​ ร้อง​หาความ​จงรัก​ภักดี สิง่ เ​หล่าน​ ค​ี้ อื ส​ งิ่ ท​ เ​ี่ รา​ตอ้ ง​พงึ ต​ ระหนักอ​ ยูท​่ กุ เ​มือ่ เ​ชือ่ ​ วัน​ว่า ณ ที่​แห่ง​นี้ ณ ประวัติศาสตร์ช​ ่วง​หนึ่ง ประเทศ​ของ​ เราได้​สร้าง​ตัว​ตน​ขึ้น​มา

เมื่อค​ วาม​โลภ​บังตา ความ​ศักดิ์สิทธิ์​ก็​เอา​ไม่​อยู่ ขณะ​ทเ​ี่ ดินร​ อบ​แหล่งป​ ระวัตศิ าสตร์ห​ นอง​สาหร่าย มีค​ วาม​รสู้ กึ ว​ า่ ท​ ำไม​หนอง​นำ้ น​ ม​ี้ ข​ี นาด​เล็กจ​ งั ไม่เ​ห็นส​ ม​กบั ​ ทีบ​่ นั ทึกไ​ว้ใ​น​พระ​ราช​พงศาวดาร​เลย​วา่ ทีน​่ เ​ี่ ป็นห​ นอง​นำ้ ​ ขนาด​ใหญ่​สามารถ​เลี้ยง​ผู้คน ช้าง ม้า ได้เ​ป็น​แสนๆ “เท่า​ที่​มี​ผู้ใหญ่เ​ล่า​ให้​พี่​ฟัง รู้สึก​ว่าส​ มัยก​ ่อน​หนอง-​ สาหร่าย​มี​ขนาด​ใหญ่​กว่า​ใน​ปัจจุบัน​มาก แต่​คนใน​อดีต​ ไม่​ค่อย​ให้​ความ​สำคัญ​เท่าไร​จึง​มี​การ​​รุก​ล้ำ​พื้น​ที่​รอบๆ แหล่ง​ประวัติศาสตร์​เพื่อ​ทำ​เป็น​พื้นที่​เกษตรกรรม​และ​ เป็น​พื้นที่​อยู่​อาศัยเ​รื่อย​มา พี่​ก็​ยัง​สงสัย​อยู่​ว่าถ​ ้า​ปี 2517 รัฐไ​ม่มน​ี โยบาย​จดั ร​ ปู ท​ ดี่ นิ จ​ าก​กรมชลประทาน​และ​มก​ี าร​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 101

สร้าง​คัน​ล้อม​รอบ​ขึ้น​มา ทุก​วัน​นี้​ จะ​ยั ง ​มี ​ห นอง​ส าหร่ า ย​ใ ห้ ​เรา​เห็ น​ หรือ​ไม่” ชะโงก​ห น้ า ​อ อก​ไ ป​ดู ​ที่ ​แ นว​ นอก​รั้ว​พบ​ว่า​พื้นที่​ภายนอก​กลาย​ สภาพ​เป็นเ​รือก​สวน ไร่น​ า ไป​ตาม​ คำ​บอก​เล่า​ของ​พี่​ปลัด พบ​ว่า​สิ่ง​ที่​ แก​เล่า​ก็​มี​ความ​เป็น​ไป​ได้​จริง จะ​ว่า​คน​ยุค​สมัย​ก่อน​ก็​ไม่​ได้ เพราะ​ว่า​ค่า​นิยม​ของ​ยุค​สมัย​แตก​ ต่าง​กัน จะ​เอา​ความ​คิด​ของ​คน​ยุค​นี้​ไป​ตัดสิน​คน​ยุค​ก่อน​ ก็​ไม่​ได้ เพราะ​หาก​จะ​ต้อง​ว่า​คน​ยุค​ก่อน​ใน​เรื่อง​ไม่มี​จิต​ อนุรักษ์​จริง คง​ต้อง​ไป​รื้อ​ค้น​มา​ว่า​กัน​เกือบ​ทั้ง​ประเทศ ยิ่ง​บ้าน​ผู้​เขียน​ที่​อยุธยา​ด้วย​แล้ว โบราณ​สถาน​ที่​เรา​เห็น​ กัน​อยู่​มี​ถึง​ครึ่ง​ของ​สมัย​ก่อน​หรือ​เปล่า​ก็​ไม่รู้ กอปร​กบั ก​ ต​็ อ้ ง​ยอมรับว​ า่ ย​ คุ ท​ ม​ี่ ก​ี าร​จบั จอง​ทดี่ นิ ก​ นั ​ อย่าง​กว้าง​ขวาง​นั้น ประชาชน​ก็​ทำตา​มน​โย​บาย​รัฐ​ที่​เปิด​ พืน้ ทีท​่ างการ​เกษตร​ใหม่จ​ ำนวน​มาก​เพือ่ เ​ร่งผ​ ลิตใ​ห้เ​พียง​พอ ​ตาม​ความ​ต้องการ​ของ​ตลาด​โลก ณ วัน​นี้​เรา​คง​ได้​แต่​ช่วย​กัน​อนุรักษ์​สิ่ง​ที่​ยัง​หลง​ เหลืออ​ ยู่​ไม่ใ​ห้​สูญหาย​ไป​มากกว่าน​ ี้


102 หนองสาหร่าย

ให้​ชุมชน​เข้าม​ า​ใช้​ประโยชน์ หนึ่ง​ใน​วิธี​การ​อนุรักษ์ ถาม​พี่​ปลัด​สวัสดิ์​ไป​ว่า เดี๋ยว​นี้​ยัง​คง​มี​คน​มา​รุก​ล้ำ​ พื้นที่​หนอง​สาหร่าย​เพิ่ม​เติม​อีก​หรือ​เปล่า ก็ได้​คำ​ตอบ​ เป็น​ที่​น่า​ชื่น​ใจมา​พอ​สมควร คือ​หลัง​ปี 2517 มี​บุคคล​ ท่าน​หนึ่ง​เดิน​ทาง​มา​เพื่อ​สร้าง​พระ​ตำหนัก​ถวาย​องค์​ สมเด็จ​พระ​นเรศวร​เนื่องจาก​ฝัน​เห็น​สมเด็จ​พระ​นเรศวร​ ทรง​ประทับ ณ บริเวณ​แหล่ง​ประวัติศาสตร์ แม้ว่า​จะ​เป็น​ เรือ่ ง​อทิ ธิป​ าฏิหาริยม​์ าก​ไป​เสียห​ น่อย แต่อ​ ย่าง​นอ้ ย​กย​็ งั ด​ ​ี ที่​ทำให้​การ​บุกรุก​พื้นที่​หนอง​น้ำ​ลด​น้อย​ลง ตอน​ที่ ​พี่ ​ป ลั ด เล่ า ​ใ ห้ ​ฟั ง​ เป็ น ​เ วลา​เ ดี ยว​กั บ ​ที่​ ผู้ ​เ ขี ย น​เ ดิ น ​ขึ้ น ​ไ ป​ ก ร า บ ​สั ก ​ก า ​ร ะ​ พระบรม​ราชา​นุ​สาว​รีย์​ สมเด็ จ ​พ ระ​น เรศวร​ พอดี ​เ หลื อ บ​ไ ป​เ ห็ น​ เครื่ อ ง​อ อก​ก ำลั ง ​ก าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 103

พร้อม​กัน​นั้น​พแี่​ ก​ก็​เล่า​ให้​ฟัง​โดยที่​ไม่​ต้อง​ถาม​เลย “เครื่อง​ออก​กำลัง​กาย​พวก​นั้น​เป็น​ของ​กลุ่ม​คน​รัก​ สุขภาพ ซึ่ง​ทุกๆ เย็น​จะ​มี​กิจกรรม​ร่วม​กัน​เพื่อ​การ​ออก​ กำลังก​ าย มีก​ าร​รเิ ริม่ ก​ าร​เต้นแ​ อ​โร​บกิ ทีล่ าน​กฬี า​ใน​แหล่ง​ ประวัติศาสตร์ เพื่อ​สร้าง​ให้​แหล่ง​ประวัติศาสตร์​มี​ชีวิต​ ชีวา สร้าง​ให้​แหล่ง​ประวัติศาสตร์​เป็น​แหล่ง​สันทนาการ​ ใน​ชุมชน พูดถ​ งึ เ​รือ่ ง​การ​มส​ี ว่ น​รว่ ม​ของ​ชมุ ชน อีกเ​รือ่ ง​หนึง่ ท​ ​ี่ น่า​ชื่นชม คือ ชาว​บ้าน​ไป​ศึกษา​พงศาวดาร​มา​แล้ว​มา​จัด​


104 หนองสาหร่าย

กิจกรรม​ร่วม​กัน​ใน​วัน​ที่ 23 มกราคม ของ​ทุกป​ ี ซึ่งเ​ป็น​ วัน​ทสี่​ มเด็จ​พระ​นเรศวร​มา​พัก​ทัพท​ ี่​หนอง​น้ำ กิจกรรม​ต่างๆ ภาค​ประชาชน​เอา​มา​ลง​ที่​แหล่ง​ เรียน​รู้​นี้ พีว่​ ่า​เป็น​สิ่งท​ ี่​ดมี​ ากๆ เลย​นะ​ชาว​บ้าน​จะ​ได้​ช่วย​ กันด​ แู ล บำรุงร​ กั ษา ไม่ใช่ป​ ล่อย​หน้าทีด​่ งั ก​ ล่าว​ให้เ​ป็นข​ อง​ ภาค​รัฐแ​ ต่​เพียง​ฝ่าย​เดียว” หาก​จะ​พูด​กัน​จริงๆ แบบ​ไม่มี​ปิดบัง เรื่อง​การ​ ดูแล​รักษา​โบราณ​สถาน โบราณ​วัตถุ รัฐ​ไม่​สามารถ​ทำ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 105

โดย​ลำพัง​ได้ ถึง​ทำได้​ก็​ไม่​ยั่งยืน​และ​ก็​อาจ​จะ​ทำ​อย่าง​ ไม่​ถูก​วิธี การ​จัดการ​แบบ​มี​ส่วน​ร่วม​ทั้ง​จาก​ส่วน​กลาง ส่ ว น​ท้ อ ง​ถิ่ น ส่ ว น​ป ระชาชน น่ า ​จ ะ​เ ป็ น ​ช่ อ ง​ท าง​ที่ ​ เหมาะ​สม​ที่สุด​ใน​การ​ปลูก​ฝัง​ให้​เรา​ได้​ซึมซับ​ถึง​มรดก​ ทาง​ป ระวั ติ ศ าสตร์ ​แ ละ​วั ฒนธรรม ท่ า มกลาง​ค วาม​ เปลี่ยนแปลง​ของ​โลก​ใน​ทุก​วันน​ ี้


106 หนองสาหร่าย

11 ลาแล้วไม่ลาลับ มีโอกาสจะกลับมาเยือนใหม่


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 107


108 หนองสาหร่าย

หาก​จะ​คิด​แบบ​นัก​ท่อง​เที่ยว​กระแส​หลัก​ทั่วไป คง​ต้อง​ บอก​กล่าว​ดว้ ย​ความ​สตั ย์ซ​ อื่ ว​ า่ ความ​สะดวก​สบาย ความ​ ใหญ่​โต​อลังการ​ของ​สถาน​ที่​ท่อง​เที่ยว หรือ​แม้แต่​ความ​ ครบ​ครัน​ของ​แหล่ง​ช็อป​ปิ้งค​ ง​ไม่มี​ให้ท่า​นอ​ย่าง​แน่นอน แต่ห​ าก​ทา่ น​คอื นักเ​ดินท​ าง​ผแ​ู้ สวงหา​ชวี ติ แสวงหา​ ความ​หลาก​หลาย​ของ​วัฒนธรรม​ท้อง​ถิ่น หนอง​สาหร่าย​ นับ​เป็น​อีก​สถาน​ที่​หนึ่ง​ซึ่ง​ท่าน​ไม่​อาจม​อง​ข้าม​ได้ ไม่​ว่า​จะ​ด้วย​ความ​สำคัญ​ทาง​ประวัติศาสตร์ หรือ​ ความ​หลาก​หลาย​ทาง​พันธุ์​พืช พันธุ์​สัตว์ ทีน่​ ี่​มี​ให้​ท่าน​ได้​ เรียน​รู้​อย่าง​ไม่รจู้​ ัก​เบื่อ​เลย​ที​เดียว สังคม​ไทย​พยายาม​ที่​จะ​พัฒนา​และ​สร้าง​รูป​แบบ​ กิจกรรม​การ​ท่อง​เที่ยว​ชุมชน​ให้​เป็น​ทาง​เลือก​หนึ่ง​ใน​ หลายๆ ทาง​เลือก​ให้​แก่​นัก​ท่อง​เที่ยว​ทั���ง​ชาว​ไทย​และ​ ชาว​ตา่ ง​ประเทศ โดย​มก​ี าร​ตงั้ ช​ อื่ ผ​ ลิตภัณฑ์ก​ าร​ทอ่ ง​เทีย่ ว ​ที่ ​แ ตก​ต่ า ง​กั น ไม่ ​ว่ า ​จ ะ​เ ป็ น การ​ท่ อ ง​เ ที่ ยว​เ ชิ ง ​สั ม ผั ส​ วัฒนธรรม​ชนบท​ทเ​ี่ รียก​วา่ ‘Home Stay Village’ หมูบ่ า้ น​ ท่อง​เที่ยว​โอ​ท็อป​หรือ​หมู่บ้าน​ท่อง​เที่ยว​เชิง​หัตถกรรม การ​ท่อง​เที่ยว​เชิง​ประวัติศาสตร์ ​วัฒนธรรม หรือ ​การ​ ท่อง​เที่ยว​เชิง​นิเวศ ใน​บรรดา​แบ​รนด์เน​มอัน​หลาก​หลาย​มี​จุด​ร่วม​กัน​ อยู่​จุด​หนึ่ง​ที่​ผู้​ชื่น​ชอบ​การ​ท่อง​เที่ยว​แนว​นี้​ต้อง​พึง​ระลึก​ อยู่​เสมอ ท่าน​ต้อง​ยอมรับ​วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 109

ประเพณี และ​ความ​เป็น​อยู่ อย่าง​ที่​ชุมชน​เป็น​อยู่ ไม่ว​ ่า​ จะ​มบี​ าง​สิ่ง​ที่​ขัดใจ​ท่าน​หรือ​ไม่​ก็ตาม ที่​สำคัญ คือ ท่าน​ต้อง​ไม่​ทำตัว​เป็น​ตุลาการ​ตัด​สิน​ ว่า​อะไร​ผิด​อะไร​ถูก หาก​ยัง​ไม่ไ​ด้​รับ​รู้ รับฟ​ ัง ถึงที่​มา​ที่​ไป​ ของ​สิ่ง​ที่​ท่าน​กำลัง​เผชิญ​อยู่ ยอมรับว​ า่ 2-3 วันท​ ต​ี่ ะลอน​ไป​ตะลอน​มา เข้าอ​ อก บ​ า้ น​นท​ี้ ี บ้าน​นนั้ ท​ ี เทีย่ ว​ไป​จอ้ ง​จบั ผิดเ​รือ่ ง​นนั้ บ​ า้ ง เรือ่ ง​นี้ ​บ้ า ง จน​เ กื อ บ​โ ดน​เ จ้ า ของ​บ้ า น​เ ขา​ไ ล่ ​แ ทบ​ไ ม่ ทั น ​นั้ น บาง​ครั้ง​ก็​ทำ​ไป​ด้วย​ยังต​ ิด​ค่า​นิยม​แบบ​สังคม​เมือง​อยู่ แต่​ใจ​จริง​ไม่​ได้​มี​เจตนา​เลว​ร้าย​อะไร​แอบแฝง​อยู่​ แม้แต่น​ อ้ ย ทีบ​่ าง​ครัง้ ย​ กึ ย​ กั ไ​ปยึก​ ย​ กั ม​ า​กแ​็ ค่ล​ ลี า​ทต​ี่ อ้ งการ​ จะ​เค้น​สิ่ง​ที่​เจ้า​ถิ่น​อยาก​เล่า​ให้​ออก​มา​ให้​ได้​มาก​ที่สุด ที่​ สำคัญค​ ือ ตนเอง​ยังร​ ู้สึก​ว่าย​ ังร​ ู้​ไม่ห​ มด สงสัยอ​ ะไร​ก็​ต้อง​


110 หนองสาหร่าย

ถาม แม้ว่า​บาง​ครั้ง​จะ​มาก​เสีย​จน​เจ้า​ถิ่น​รำคาญ​ไป​บ้าง การ​ทจ​่ี ะ​สร้าง​สงั คม​ไทย​ให้เ​ป็นส​ งั คม​แห่งก​ าร​เรียน​ร​ู้ หรือ​สังคม​ฐาน​ความ​รู้​นั้น​มี​ความ​จำเป็น​อย่าง​ยิ่ง​ที่​สังคม​ จะ​ต้อง​สร้าง​ลักษณะ​นิสัย​รัก​การ​เรียน​รู้ ผู้คน​ใน​สังคม​ ต้อง​ตระหนัก​ว่า การ​เรียน​รู้​สามารถ​เกิด​ขึ้น​ได้​ทุก​เวลา ทุกส​ ถาน​ที่ และ​สามารถ​เรียน​รู้​ได้​ตลอด​ชีวิต การ​เรียน​รู้​ ใน​สถาน​ศกึ ษา​เป็นเ​พียง​ชว่ ง​เวลา​ชว่ ง​หนึง่ ข​ อง​ชวี ติ เ​ท่านัน้ ความ​รู้​ที่​ได้​จาก​สถาน​ศึกษา​ไม่ใช่​องค์​ความ​รู้​ที่​ให้​คำ​ตอบ​ หรือ​ให้​ความ​กระจ่าง​กับ​ชีวิต​ได้​ทั้งหมด และ​หาก​ใคร​เป็น ​ผู้​ที่​ยึด​เรื่อง​การ​เรียน​รู้​เป็น​กิจ​ ประจำ​ดว้ ย​แล้ว การ​มา​เยือน​หนอง​สาหร่าย​นนั้ พร้อม​ทจ​ี่ ะ​ เปิด​กว้าง และจะ​ไม่​ทำให้​ท่าน​ผิดห​ วังอ​ ย่าง​แน่นอน


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 111


112 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 113


114 หนองสาหร่าย

ภาค​ผนวก ข้อมูล​ทั่วไป ตำบล​หนอง​สาหร่าย เป็น​ตำบล​ที่​มี​ประวัติ​เชื่อม​ โยง​กับ​ประวัติศาสตร์​ชาติ โดย​บริเวณ​พื้นที่​มี​หนอง​น้ำ​ ชื่อ​ว่า ‘หนอง​สาหร่าย’ เป็น​แหล่ง​พัก​ทัพ​ของ​องค์​สมเด็จ​ พระ​นเรศวร​มหาราช เมื่อ​คราว​สงคราม​ยุทธหัตถี ใน​ สมัย​กรุง​ศรีอยุธยา โดย​การนำ​ทัพ​ของ​พระองค์​เข้า​ต่อตี​ กับ​พม่า และ​ใช้​หนอง​น้ำ​แห่งน​ ี้​เป็น​ยุทธภูมิ​ตั้ง​ค่าย เพื่อ​ ตั้ง​รับ​ทัพ​พม่า จน​กระทั่ง​กระทำ​ยุทธหัตถี​ชนะ​ต่อ​พม่า ตาม​บันทึก​ใน​พงศาวดาร​ชาติ​ไทย​เรา หนอง​สาหร่าย​ ถือ​เป็น​ยุทธภูมิ​ที่​เหมาะ​สม​กับ​การ​รบ​ทำให้​ไทย​ได้​รับ​ ชัยชนะ​ต่อ​พม่า ด้วย​พระ​ปรีชา​สามารถ​ของ​องค์​สมเด็จ​ พระ​นเรศวร​มหาราช เดิม ‘ตำบล​หนอง​สาหร่าย’ เป็นต​ ำบล​ทอี่​ ยู่​ใน​การ​ ปกครอง​ของ​ตำบล​ดอนเจดีย์ อำเภอ​ศรีประจันต์ อยูห​่ า่ ง​ จาก​ทว​ี่ า่ การ​อำเภอ​ศรีประจันต์ ข้าม​ฝงั่ แ​ ม่นำ้ ส​ พุ รรณบุรี (ท่า​จีน) ไป​ทิศ​ตะวัน​ตก ประมาณ 16 กิโลเมตร เมื่อ​ องค์​พระ​สถูป​เจดีย์​ได้​รับ​การ​บูรณะ​ขึ้น​เป็น​ที่​เรียบร้อย​ แล้ว ชุมชน​ตำบล​หนอง​สาหร่าย เติบโต​ขึ้น​ตาม​ลำดับ จน​กระทั่ง พ.ศ. 2505 จึง​ได้ย​ ก​ฐานะ เป็น​ตำบล​หนอง-​ สาหร่าย และ​แยก​ออก​มา​เป็นอ​ ำเภอ​ดอนเจดีย์ แต่เ​ดิมน​ นั้


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 115

ตำบล​หนอง​สาหร่าย ประกอบ​ด้วย 12 หมู่บ้าน แต่​ เนื่องจาก​ถูก​แบ่ง​แยก​ไป​เป็น​ตำบล​ทะเล​บก​บาง​ส่วน​จึง​ ทำให้ต​ ำบล​หนอง​สาหร่าย คง​เหลือ 10 หมูบ่ า้ น และ​ตอ่ ม​ า​ ใน​ปี 2539 ได้ร​ บั ก​ าร​ยก​ฐานะ​จาก​สภา​ตำบล​เป็นอ​ งค์การ​ บริหาร​ส่วน​ตำบล จำนวน หมู่บ้าน 10 หมู่บ้าน​ได้แก่ 1.หมู่​ที่ 1 บ้าน​ดอน​มะเกลือ 2.หมู่​ที่ 2 บ้าน​โคก​หม้อ 1 3.หมู่​ที่ 3 บ้าน​หนอง​ขุม 4.หมู่​ที่ 4 บ้าน​ห้วย​ม้า​ลอย 5.หมู่​ที่ 5 บ้าน​สระ​ด่าน 6.หมู่​ที่ 6 บ้าน​ท่าก​ ุ่ม 7.หมู่​ที่ 7 บ้าน​หนอง​สาหร่าย 8.หมู่​ที่ 8 บ้านกรวด 9.หมู่​ที่ 9 บ้าน​โคก​หม้อ 10.หมู่​ที่ 10 บ้าน​หนอง​กะ​หนา​ก

อาณาเขต​ติดต่อ ทิศ​เหนือ ติดต่อ​กับ​ตำบล​หนอง​ราช​วัตร อำเภอ​ หนอง​หญ้า​ไซ และ​ตำบล​บ้าน​สระ อำเภอ​สามชุก จังหวัด​ สุพรรณบุรี


116 หนองสาหร่าย

ทิศ​ใต้ ติดต่อก​ ับ​ตำบล​ดอนเจดีย์ อำเภอ​ดอนเจดีย์ จังหวัด​สุพรรณบุรี ทิ ศ ​ต ะวั น ​อ อก ติ ด ​กั บ ​ต ำบล​วั ง ​ห ว้ า อำเภอ​ ศรีประจันต์ จังหวัด​สุพรรณบุรี (ลำน้ำ​ท่า​คอย กั้น​เขต​ ติดต่อ) ทิศ​ตะวัน​ตก ติดต่อ​กับ​ตำบล​ทะเล​บก อำเภอ​ ดอนเจดีย์ จังหวัด​สุพรรณบุรี

ลักษณะ​ทาง​กายภาพ ลักษณะ​พื้นที่​โดย​ทั่วไป​เป็น​พื้นที่​ราบ​ลุ่ม ลักษณะ​ ดิน บริเวณ​หนอง​สาหร่าย​เป็น​พื้นที่​ดิน​เหนียว เหมาะ​ สำหรับก​ าร​เพาะ​ปลูก ข้าว ผล​ไม้ และ​พชื ผ​ กั ต​ า่ งๆ มีล​ ำน้ำ​ ไหล​ผา่ น​หนึง่ ส​ าย​คอื ลำน้ำท​ า่ ค​ อย มีร​ ะบบ​ชลประทาน​ท​ี่ ไหล​มา​จาก​ปาก​คลอง​มะขาม​เฒ่าจ​ งั หวัดช​ ยั นาท และ​จาก​ เขื่อน​กระ​เสียว จังหวัด​สุพรรณบุรี อยู่​ใน​เขต​การ​บริหาร​ จัดการ​ของ​กลุ่ม​ลุ่ม​น้ำท่า​จีน การ​คมนาคม​มี​ถนน​เข้า​ถึง​ ทุกค​ รัว​เรือน ใน​หมู่บ้าน​เชื่อม​โยง​ทุก​ตำบล ประชากร จำนวน​ประชากร รวม​ทั้ง​สิ้น 7,672 คน แยก​เป็น​ ชาย 3,775 คน หญิง 3,897 คน ความ​หนา​แน่น​ของ​ประชากร​โดย​เฉลี่ย 120.25


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 117


118 หนองสาหร่าย


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 119

คน / ตาราง​กิโลเมตร

อาชีพห​ ลัก การ​ท ำ​น า รอง​ล ง​ม า​ไ ด้ แ ก่ การ​ท ำ​ส วน​ผ ล​ไ ม้ ปลูก​ผัก การ​เลี้ยง​สัตว์ รับจ้าง และ​​ค้าขาย มี​ราย​ได้​โดย​ เฉลี่ย​ประมาณ​ปี​ละ 50,000 บาท / ครัวเ​รือน การ​ผลิต​ที่​สำคัญ​ของ​ตำบล 1. การ​ประกอบ​อาชีพ​เกษตรกรรม - การก​สิ​กรรม ได้แก่ การ​ทำ​นา การ​เพาะ​ปลูก มะม่วง ลำไย มะพร้าว แตงโม ถั่วฝักยาว เป็นต้น - การ​ปศุสัตว์ ได้แก่ โค สุกร ไก่ เป็ด เป็นต้น - การ​ประมง ได้แก่ การ​เพาะ​เลี้ยง​ปลา กุ้ง กบ เป็นต้น 2. การ​ประกอบ​อุตสาหกรรม จะ​มี​ความ​สัมพันธ์​ กั บ ​ก าร​ผ ลิ ต ​ท างการ​เ กษตร​ใ น​ต ำบล โดย​มี ​โ รงงาน​ อุตสาหกรรม ได้แก่ - โรง​สี​ข้าว 2 แห่ง


120 หนองสาหร่าย

สภาพ​ทาง​สังคม​ประกอบ​ด้วย การ​ศึกษา - โรงเรียน​ประถม​ศึกษา 5 แห่ง - โรงเรียน​ประถม​ศึกษา​และ​มัธยมศึกษา​ตอน​ต้น 1 แห่ง - ศูนย์​พัฒนา​เด็ก​เล็ก 2 แห่ง สถาบัน​และ​องค์กร​ทาง​ศาสนา - วัด 8 แห่ง สาธารณสุข - สถานี​อนามัย 2 แห่ง ความ​ปลอดภัย​ใน​ชีวิต​และ​ทรัพย์สิน - สถานี​ตำรวจ​สาย​ตรวจ​ประจำ​ตำบล 1 แห่ง แหล่ง​น้ำธ​ รรมชาติ - หนอง​สาหร่าย 1 แห่ง - แม่น้ำท​ ่า​คอย 1 สาย การ​บริการ​พื้น​ฐาน การ​คมนาคม การ​คมนาคม​ทาง​บก​โดย​รถยนต์ มี​ความ​สะดวก​ รวดเร็ว เนือ่ งจาก​ได้ม​ โ​ี ครงการ​ปรับปรุงถ​ นน​ใน​เขต​ตำบล​ อย่าง​ต่อ​เนื่อง โดย​มี​เส้น​ทาง​ทสี่​ ำคัญ​ภายใน​ตำบล ดังนี้ -ถนน​ทางหลวง​แผ่นดิน หมายเลข 3496 แยก​ดอนเจดีย์-ด่านช้าง บรรจบ​สาย 3350


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 121

ท่าช้าง สระ​บัวก​ ล่ำ ระยะ​ทาง 27 กม. -ถนน​กรมชลประทาน ริมค​ ลอง​ส่ง​น้ำ 2 ขวา ระยะ​ทาง 49 กม. -ถนน​กรม​โยธา​ธกิ​ าร หมายเลข สพ 2092 บ้าน​สวน​สกั -บ้าน​หนอง​สาหร่าย ระยะ​ทาง 4.9 กม. ถนน​สำนักงาน​เร่งรัดพ​ ัฒนา​ชนบท หมายเลข สพ 3162 บ้าน​ดอนเจดีย์-บ้านหนองกระ​ทุ่ม ระยะ​ทาง 9.8 กม. -ถนน​สำนักงาน​เร่งรัดพ​ ัฒนา​ชนบท (คสล.) หมายเลข สพ 5229 บ้าน​ท่า​กุ่ม ระยะ​ทาง 2.2 กม. ถนน​สำนักงาน​เร่งรัด​พัฒนา​ชนบท โครงการ​ถนน​คอนกรีต​ใน​หมู่บ้าน บ้านกรวด

ข้อมูล​อื่น ๆ มวลชน​จัด​ตั้ง -ลูก​เสือช​ าว​บ้าน 3 รุ่น -อป​พร. 1 รุ่น -หนึ่ง​ตำบล​หนึ่ง​หน่วย​กู้ภัย 1 รุ่น -ประชาคม​หมู่บ้าน 10 หมู่บ้าน -วิสาหกิจ​ชุมชน​หมูท่​ ี่ 3 1 แห่ง


122 หนองสาหร่าย

ระบบ​การ​จัดการ​สุข​ภาวะ​ชุมชน​โดย​ชุมชน​ของ​ ตำบล​หนอง​สาหร่าย ประกอบ​ด้วย​ระบบ​ย่อย​ที่​เกี่ยวข้อง​ ใน​เบื้อง​ต้น ดังนี้ 1) ระบบ​การ​บริหาร​จดั การ​แบบ​มส​ี ว่ น​รว่ ม องค์การ​ บริหาร​สว่ น​ตำบล​หนอง​สาหร่าย บริหาร​จดั การ​ตำบล​ดว้ ย​ แนวคิด​แบบ​หนุน​เสริม​เป็น​หลัก โดย อบต. หนุน​เสริม​ การ​ทำงาน​ของ​องค์กร​ชุมชน​ตาม​ความ​ต้องการ​ของ​ภาค​ ประชาชน​ใน​เรื่อง​งบ​ประมาณ และ​ประสาน​งาน​กับภ​ าคี​ เครือ​ข่าย​หน่วย​งาน​ภายนอก​เพื่อ​หนุน​เสริม​ด้าน​วิชาการ องค์​ความ​รู้ และ​งบ​ประมาณ​เพิ่ม​เติม 2) ระบบ​เกษตร​ปลอดภัย มีแ​ นวคิด ‘ลด​การ​ใช้​สาร​ เคมี อยู่​อย่าง​พอ​เพียง ลด​ต้นทุน​การ​ผลิต เพิ่ม​ราย​ได้’ ซึ่ง​ ส่ง​ผล​ดี​ต่อ​สิ่ง​แวดล้อม​และ​สุขภาพ​ทำให้​หนอง​สาหร่าย ประกอบ​อาชีพ​หลัก​อย่าง​มี​ความ​สุข​มาก​ขึ้น 3) ระบบ​จดั การ​สงิ่ แ​ วดล้อม การ​จดั การ​สงิ่ แ​ วดล้อม​ ของ​ตำบล​หนอง​สาหร่าย​เน้นก​ าร​สร้าง​การ​มส​ี ว่ น​รว่ ม​และ​ สร้าง​จิตสำนึก​ให้​ประชาชน​ใน​ตำบล​จัดการ​สิ่ง​แวดล้อม​ ด้วย​ตนเอง สร้าง​ระบบ​นิเวศ​ให้​กลับ​คืน​มา โดย​การ​ ออกแบบ​กิจกรรม​ให้​ทุก​ครัว​เรือน​มี​การ​จัดการ​ขยะ​ระดับ​ ครัว​เรือน 4) ระบบ​เศรษฐกิจแ​ ละ​สวัสดิการ เน้นเ​พือ่ ใ​ห้ค​ นใน​ ชุมชน​มค​ี วาม​เอือ้ อ​ าทร​ตอ่ ก​ นั ช่วย​เหลือเ​กือ้ กูลซ​ งึ่ ก​ นั แ​ ละ​


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 123

กัน ส่ง​เสริม​การ​มี​หลัก​ประกัน​ชีวิต​ตั้งแต่​เกิด​จน​เสีย​ชีวิต​ สามารถ​พงึ่ พา​ตนเอง ลด​ราย​จา่ ย เพิม่ ร​ าย​ได้ และ​แบ่งป​ นั ​ กำไร​กลับค​ นื ส​ ช​ู่ มุ ชน โดย​ให้ป​ ระชาชน​ใน​ตำบล​มก​ี าร​รวม​ กลุม่ ท​ ำ​อาชีพเ​สริมต​ าม​ภมู ปิ ญ ั ญา​ดงั้ เดิม การ​เชือ่ ม​โยง​กบั ​ คนใน​ชมุ ชน​จะ​อยูใ​่ น​ลกั ษณะ​ของ​การ​ได้ร​ บั ป​ ระโยชน์ร​ ว่ ม​ กัน 5) ระบบ​พัฒนา​คุณภาพ​เด็ก​และ​เยาวชน ตำบล​ หนอง​สาหร่าย​มี​การ​พัฒนา​คุณภาพ​เด็ก​และ​เยาวชน โดย​อาศัย​การ​ถ่ายทอด​ความ​รู้​จาก​ผู้​รู้​ใน​ชุมชน​และ​การ​ จัด​กระบวนการ​ศึกษา​ที่​เน้น​การ​เรียน​รู้​จาก​การ​ร่วม​ทำ​ กิจกรรม​ต่างๆ ของ​เด็ก​และ​เยาวชน เพื่อ​ให้​เด็ก​และ​ เยาวชน​สามารถ​นำ​มา​ปรับใ​ช้ใ​น​การ​ดำเนินช​ วี ติ ป​ ระจำ​วนั ​และ​มี​ส่วน​ร่วม​ใน​การ​พัฒนา​ท้อง​ถิ่น​ต่อ​ไป​ได้ 6) ระบบ​สุขภาพ​ชุมชน มี​แนวคิด​การ​สร้าง​การ​ มี​ส่วน​ร่วม​จาก​ภาค​ประชาชน ผู้นำ​ชุมชน ภาค​ท้อง​ถิ่น ภาค​ท้อง​ที่ แล้ว​ประสาน​งาน​กับ​หน่วย​บริการ​สุขภาพ​ ระดับป​ ฐม​ภมู ใ​ิ น​การ​ให้บ​ ริการ​รว่ ม​กบั อ​ งค์การ​บริหาร​สว่ น​ ตำบล​หนอง​สาหร่าย​ทำตา​มน​โย​บาย​หลักป​ ระกันส​ ขุ ภาพ​ ถ้วน​หน้า​และ​ส่ง​เสริม​คุณภาพ​ชีวิต​ครอบคลุม​ทุก​กลุ่ม​ เป้า​หมาย เพื่อ​ต้องการ​ให้ป​ ระชาชน​ใน​ตำบล เกิดค​ วาม​ เสมอ​ภ าค เท่ า ​เ ที ย ม​กั น ​แ ละ​เ ข้ า ​ถึ ง ​บ ริ ก าร​ท าง​ด้ า น​ สุขภาพ


124 หนองสาหร่าย

7) ระบบ​คน​ดี​ศรีสุพรรณ เป็น​แนวคิด​ที่​เน้น​การ​ พัฒนา​คน​เป็น​ศูนย์กลาง ทั้งท​ าง​ด้าน​การ​ศึกษา คน​และ​ สังคม ด้วย​กระบวนการ​พัฒนา​ด้วย​คุณลักษณะ​อัน​พึง​ ประสงค์ 11 ประการ ตาม​ยุทธศาสตร์​การ​พัฒนา​ของ​ จังหวัด​สุพรรณบุรโี​ดย​เริ่ม​ต้น​จาก ‘โครงการ​เยาวชน​คน​ดี​ ศรีสุพรรณ’ ใน​สถาน​ศึกษา และ​ขยาย​ออก​ไป​ยัง​หมู่บ้าน​ และ​ชุมชน​ทุก​แห่ง​ใน​จังหวัด​สุพรรณบุรี โดย​ใช้​ชื่อ​ว่า ‘โครงการ​หมู่บ้าน​คน​ดี​ศรีสุพรรณ’ และ ‘โครงการ​ตำบล​ คน​ดี​ศรีสุพรรณ’


ศรีศักดิ์ พิกุลแก้ว 125


เพลง​ศักยภาพ​ชุมชน คำร้อง-ทำนอง เรียบ​เรียง​ดนตรี ขับ​ร้อง​โดย

วสุ ห้าวหาญ ศราวุช ทุ่งข​ ี้​เหล็ก ฟาง​แก้ว พิชญา​ภา, ศราวุธ ทุ่งข​ ี้​เหล็ก, สมชาย ตรุพ​ ิมาย

หนึ่ง​สมอง​สอง​มือ​ที่​มี รวม​เป็น​หลาย​ความ​คิด​ดีๆ ออก​มา​ยืน​ตรง​นี้ ทำ​เพื่อ​เมือง​ไทย​ด้วย​กัน ไม่ว​ า่ จ​ ะ​อยูท​่ ไ่ี หน เรา​เป็นค​ น​ไทย​เปีย่ ม​ความ​สามารถ เป็น​กำลัง​ของ​ประเทศ​ชาติ พัฒนา​บ้าน​เมือง​ก้าว​ไกล เป็น​คน​เหนือ อีสาน กลาง​ใต้ ก็ร​ กั ​เมือง​ไทย​ดว้ ย​กนั ท​ ง้ั ​นน้ั (สร้อย)  หาก​เรา​ร่วม​มือ​ร่วมใจ ทำ​สิ่ง​ไหน​ก็​ไม่​เกิน​แรง โครงสร้าง​ชุมชน​แข็งแกร่ง เพราะ​เรา​ร่วม​แรง​ร่วม​มือ​ สร้างสรรค์ จัดการ​ทรัพยากร​ช่วย​กัน ด้วย​มุมม​ อง​ที่​เรา​ แบ่ง​ปัน ใช้​ความ​คิด​สร้างสรรค์​ให้​เต็ม​ศักยภาพ อยู่​ชนบท​ห่าง​ไกล ทำ​นา​ทำ​ไร่ พอ​เพียง​เลี้ยง​ตัว ใช้ช​ มุ ชน​ดแู ล​ครอบครัว  ใช้ค​ รอบครัวด​ แู ล​ชมุ ชน ปูพ​ นื้ ฐ​ าน​ จาก​หมู่บ้าน​ตำบล สร้าง​แปลง​เมือง​ไทย​ให้น​ ่า​อยู่​ดัง​ฝัน


เข้าไปฟังและดาวน์โหลดเพลงศักยภาพชุมชนได้ที่ www.punsook.org

ชุมชน​ทอ้ ง​ถนิ่ บ​ า้ น​เรา เรียน​รร​ู้ ว่ ม​กนั เ​พือ่ ก​ าร​พฒ ั นา ชุมชน​ท้อง​ถิ่น​บ้าน​เรา เรียน​รู้​ร่วม​กัน​ช่วย​กัน​พัฒนา อยู่​ตาม​เมือง​ใหญ่​เมือง​หลวง หัวใจ​ทุกด​ วง​ซ่อน​ไฟ​ มุ่ง​มั่น ก้าว​ออก​มา​จาก​รั้ว​ที่​กั้น​จับ​มือ​กัน​ทำ​เพื่อเ​มือง​ไทย คนละ​มือ​สอง​มือค​ ือ​น้ำใจ โอบ​กอด​ชุมชน​ไว้​ด้วย​ความ​สุข​ ยืนนาน หนึ่ง​สมอง​สอง​มือ​ที่​มี รวม​เป็น​หลาย​ความ​คิด​ดีๆ ออก​มา​ยืน​ตรง​นี้ ทำ​เพื่อ​เมือง​ไทย​ด้วย​กัน หาก​เรา​ร่วม​มือ​ร่วมใจ ทำ​สิ่ง​ไหน​ก็​ไม่​เกิน​แรง โครงสร้าง​ชุมชน​แข็งแกร่ง เพราะ​เรา​ร่วม​แรง​ร่วม​มือ​ สร้างสรรค์ จัดการ​ทรัพยากร​ช่วย​กัน ด้วย​มุม​มอง​ที่​เรา​ แบ่ง​ปัน ใช้​ความ​คิด​สร้างสรรค์​ให้​เต็ม​ศักยภาพ ด้วย​ มุม​มอง​ที่​เรา​แบ่ง​ปัน ใช้​ความ​คิด​สร้างสรรค์​ให้​เต็ม​ ศักยภาพ..



หนองสาหร่าย