Page 1


ªÒ¡ä·Â เรื่องและภาพ โดย สันติสุข กาญจนประกร


Healthy Planet สุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู ชากไทย เรื่องและภาพ โดย สันติสุข กาญจนประกร ออกแบบปกและรูปเลม น้ำฝน อุดมเลิศลักษณ เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ

978-616-7374--55-0 บรรณาธิการอำนวยการ

ดวงพร เฮงบุณยพันธ กองบรรณาธิการ

สำนักสนับสนุนการสรางสุขภาวะในพื้นที่และชุมชน จัดพิมพและเผยแพรโดย

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ (สสส.) 979/116-120 ชั้น 34 อาคารเอส. เอ็ม. ทาวเวอร ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน พญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท 0 2298 0500 ตอ 1707 โทรสาร 0 2298 0230 www.thaihealth.or.th และ www.punsook.org พิมพครั้งที่ 1

พฤษภาคม 2555


ดำเนินการผลิตโดย

เปนไท พับลิชชิ่ง Penthai Publishing โทรศัพท 0 2736 9918 โทรสาร 0 2736 8891 waymagazine@yahoo.com


6

ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

7


¤Ó¹Ó

ทามกลางกระแสวิกฤติเศรษฐกิจโลกครัง้ ใหญเปน ประวัติการณในรอบหลายสิบป ทำใหเกิดการตั้งคำถาม วาวิกฤตินีจะ ้ ใหญขึน้ อีกเพียงใด จะยืดเยือ้ ขนาดไหน และ วิกฤตินี้จะสงผลกระทบตอสังคมไทยชุมชนหมูบานไทย มากนอยเพียงใด ความวิตกดังกลาวอาจจะไมเกิดขึ้น เลยหากปจจุบันชุมชนหมูบานไทยไมถูกลากเขาสูระบบ การผลิตเพื่อขาย นัก วิชา การ หลายๆ ทาน ได วิเคราะห ถึง ระบบ เศรษฐกิจของประเทศไทยวาในระบบทุนนิยมยังคงมีอีก ระบบดำรงอยูใน  ลักษณะคูขนาน นั่นคือระบบเศรษฐกิจ ชุมชน หรือ อาจ จะ กลาว เปน ศัพท สมัย ใหม ได วา ระบบ เศรษฐกิจแบบพอเพียง ใน อดี ต ชุ ม ชน หมู บ า น จะ มี วิ ถี ชี วิ ต ที่ เรี ย บ ง า ย เน น ความ พอ เพี ย ง มี ครอบครั ว เป น หน ว ย การ ผลิ ต การชวยเหลือซึ่งกันและกันมีน้ำใจเปนพื้นฐานของชีวิต มีพิธีกรรมตางๆ เปนระบบการจัดการในชุมชนและให ความสำคัญของบรรพบุรุษ ผูเฒ  าผูแก ครอบครัว ตอ มา หลัง จาก รัฐ และ ระบบ ทุนนิยม ได เขาไป มี อิทธิพลตอชุมชน การผลิตเชิงเดี่ยวและลัทธิบริโภคนิยม ทำใหชาวบานมีรายจายทีเป ่ นตัวเงินมากขึน้ เพียงเทานัน้


ยังไมพอ สิ่งทีทำลาย ่ ความเขมแข็งของชุมชนที่มากที่สุด คือ รัฐและทุนเขาไปถายโอนทรัพยากรจากระบบชุมชน หมูบาน ยิ่ง รัฐ และ ทุน เขาไป กอบโกย มาก เทาไร ชุมชน หมูบานไทยยิ่งประสบความออนแอ คำพูดดังกลาวไมใช คำพูดลอยๆ ที่ไมมีหลักฐานรองรับ หากแตเมื่อกวาดตา ไปทัง้ แผนดินไทย หลังการประกาศแผนพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคมมากวา 40 ป จะมีสักกี่ชุมชนที่คนในชุมชนไม ประสบปญหาความยากจน ไมประสบปญหาสิง่ แวดลอม หรือไมประสบปญหาสุขภาพ จาก ส ถา นการณ ดัง กลาว ถึง เวลา แลว หรือ ยัง ที่ สังคม ไทย ควร กลับ มา เนน การ พัฒนา ที่ ไม มอง แต มิติ ประสิทธิภาพ การสรางมูลคาและกำไรหรือการตลาด ดาน เดียว แต ควร จะ เปน เพื่อประโยชน ของ ชุมชน และ สังคม เราไมควรลดทอนผูคนลงไปเปนเพียงตัวเลข หาก ควร เปน เพื่อ สง เสริม ศักยภาพ และ ศักดิ์ศรี ความ เปน มนุษย คำตอบสำหรับคำถามขางตนนี้ คงจะตองชวยกัน คนหา ไมวาจะใชระยะเวลานานเทาไร

คณะผูจัดทำ


10 ªÒ¡ä·Â

ยำไขปลาเรียวเซียวรสจัดจาน ตมยำกุงตัวโต ฉูฉี่ปลา สีแดงเผ็ดรอนวางอยูบนโตะไมริมทะเล ไกลๆ โนน อาทิตย สีห มาก สุก ดวง ใหญ รีบ ลับ เหลีย่ มเขา ราวพอบานรีบกลับไปหาลูกเมีย กอนหนา เรา เพิ่งขามสะพานสวยๆ ที่ทอดตัวเหนือทะเลชวงหาดเจา หลาว หนุมสาวหลายคูยกโทรศัพทขึ้นเก็บภาพ คนขาย หมึกบดกำลังทำหนาที่ สงกลิ่นหอมๆ ฟุงไปทั่ว ชวนให นึกถึงคำเคี้ยวหนึบๆ จิ้มน้ำจิ้มถั่วลิสง ธรรมชาติสวยๆ กับมุมใสๆ ดูยังไงก็ไมเบื่อ เผื่อคนที่ยังไมทราบ จันทบุรีเปนจังหวัดนาเที่ยว ตัวเมืองเล็กๆ ริมแมน้ำสไตลตลาดเกาหองแถวไม เก ตามสมัยนิยม หางจากนั้นราว 30 กิโลเมตร ทะเลเงียบ คลายหญิงสาวยังไมมีจริต สงบ สงวนทาที และมีเสนห


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ชวนใหนั่งมองไดนานเปนวัน จันทบุรมีี สวนผลไม วากันวาดินทีนี่ ปลู ่ กอะไรก็ขึน้ ถึงไดมีทุเรียนหอมอรอย เงาะกรอบๆ ลองกองหวานๆ รวมไปถึงราชินอย ี างมังคุดสงออกไปสูคน  ตางถิน่ นียั่ งไม นับรวมพลอยซึ่งเปนของขึ้นชื่อ แดคนทีเบื ่ อ่ การทองเทีย่ วกระแสหลัก ไมไดบอกวา นั่งดูทะเล หรือเดินเลนริมแมน้ำจันทบุรเป ี นเรื่องนาเบื่อ แตที่นี่ตำบลชากไทย อำเภอเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี มีมากกวาสิ่งศักดิ์สิทธิ์บนเขายอดฮิตใหเคารพสักการะ เปนการทองเที่ยวแบบชาๆ ที่ตองละเลียดอานแบบชาๆ ถึงจะไดอรรถรส โลกหมุนเร็วเหลือเกิน ถายังมีเวลา ผอนลมหายใจ ให ชา ลง นิด แลว มา รับ รู เรื่อง ราว ดีๆ ซึ่ง คน ที่ นี่ ทำ กัน ดีกวา

11


12 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

01 ªÒ¼ٌàÅÕ駼Öé§ÃÒÇËÞÔ§ÊÒÇ ยืนยัน เปน มั่น เปน เหมาะ วา ไม ได มี คาถา อาคม ขนาด ครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งขอมาใหเห็นกับตา ผูชายคนนี้ทำ อยางไรถึงอยูกั บผึง้ ได ไมใชแคตัวสองตัวแบบทีบิ่ นเขามา ในออฟฟศแลวคนเมืองรองกรี๊ดกราด แตนี่มาเปนรัง “บอก ทาน ไป วา ให นิ่งๆ ผม ไม ได มี คาถา อาคม อะไร” อรุณ วิเศษฤกษิ์ ชายวัยหกสิบกวาๆ อธิบายให เขาใจวาทำไมเขาถึงเลี้ยง และคลุกคลีกับสัตวมีเหล็กใน ไดอยางสบายๆ ไอโดนตอยนะมันของธรรมดา แตที่ไม ธรรมดา คือเขาบอกวา มันก็หลักการงายๆ เหมือนคุณ จีบสาวนัน่ แหละ จูๆ  จะไปถึงเนือ้ ถึงตัวไดไหม...ก็ไม ของ อยางนี้มันตองคอยๆ โอโลม นุมนวลเขาไว แลวผลผลิต หวานๆ ก็รออยูปลาย  ทาง...ไดไมยาก ที่ ตำบล ชาก ไทย มี กลุม เลี้ยง ผึ้ง ที่ กอ ตั้ง ขึ้น บน พื้นฐานงายๆ คืออยากใหผึ้งมาชวยผสมเกสร เพื่อเพิ่ม ผลผลิต ทางการ เกษตร อยาง ผล ไม นานา ชนิด รวม ถึง มีกิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ ระบบ เศรษฐกิจชุมชน โดย แกนนำกลุมเห็นภาพปญหาคนใชสารเคมีเยอะ ศัตรูพืช ตาย แตผึ้งซึ่งมีประโยชนก็ตายตาม จึงไปรับการอบรม เลี้ยงผึ้งจากศูนยอนุรักษและขยายพันธุผึ้ง “ผึ้งมีหนาที่ชวยผสมเกสรตัวผูกับตัวเมีย” อรุณวา

13


14 ªÒ¡ä·Â

พลางเดินนำเขาไปในสวนปาหลังบาน ที่ดารดาษไปดวย ตนไมนานาพันธุ ทั้งทีกิ่ นได และนำมารักษาโรคภัยได “เราจะเลี้ยงตามปาที่มีดอกไมเบงบานในปา ซึ่ง บางครั้งเราก็มีเพื่อนตามที่ตางๆ คอยสงขาวให ดอกไม ทีจะ ่ ใหน้ำผึง้ มากๆ ก็พวกทานตะวัน ใครอยากใชงาน จะ โทรมาบอกเรา เชน...ลุง สวนผม ลิ้นจี่บานแลว ตองการ ผึ้งสักยี่สิบถึงสามสิบลัง ผมก็จะถามวา คุณมีลิ้นจี่กี่ไร ลิ้นจี่กี่ป พันธุอะไร  บาง ถาบอกมีคอมอยางเดียว ผมไม ไป เพราะมันไมผสม พันธุนี้มันเปนกะเทย ถามีพันธุ อื่นๆ ตางสายพันธุ อยางนี้ไปได เราก็ยกเปนกลองเลี้ยง ผึ้งไปเลย “ถาม เรื่อง น้ำ ผึ้ง หนา ฝน มัก ไม เก็บ กัน เพราะ ความชื้ น สู ง และ น้ ำ หวาน ใน ดอกไม ก็ ไม มี ฝน ล า ง หมด มี ที่ พอ เลี้ ย ง ผึ้ ง ได หน า นั้ น คื อ ดอก งา เอา ดี สุ ด ใน การ เก็ บ คื อ ปลาย ฝน ต น หนาว พฤศจิกายนธันวาคม สวนวงจร ผึ้ ง เกิ ด โดยฟ ก ตั ว สาม วัน เกิด มา สาม


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

วันแรกไดกินนมผึง้ สีวั่ นกินเกสร ฟกตัวอีกสิบเจ็ดวัน อายุ ยี่สิบเอ็ดวัน ออกมาเปนตัวเต็มวัย เสร็จแลวมาทำงาน ในรังอีกยี่สิบเอ็ดวัน ถึงออกบิน อายุการตายคือไมเกิน เกาสิบวัน” อรุณ ยก ถาด ผึ้ง ออก จาก กลอง สี่เหลี่ยม น้ำ ผึ้ง ฉ่ำๆ เยิ้มอยูดานใน ควันที่ใชรมเพื่อไลผึ้งจากรังโรยตัว หมคลุมสวนปา ใหภาพกึ่งจริงกึ่งฝน ราวหลุดไปอยูใน โลกนิทาน “ความรูเรื  อ่ งเลีย้ งผึง้ นัน้ ไมมเลย ี แตสมัยวัยรุน เปน นักลารังผึ้งมากอน ตีผึ้งในปา พออายุเยอะหนอย มาคิด วา ทำอยางไรถึงจะดูแลเขาไดบาง อีกอยาง ทีนี่ สมั ่ ยกอน ปายังสมบูรณ เหลาแมลงและสัตวมีมากมาย พอผลไม ออกดอก ก็ มีแมลง คอย ผสมเกสร ให ติดผล แต สมัยนี้ ดวย วงจร การ ผลิต ที่ ผิด เพี้ยน เรา ก็ ไป เอา ยา ฆา แมลง มาใช ซึ่งจริงๆ มันใชฆาศัตรูพืช แตแมลงที่มีประโยชน พลอยตายไปดวย “แตกอนทำสวน ทำสารพัด ทุกวิธีเพื่อผสมเกสร ติด บาง ไม ติด บาง เสีย เงิน ไป มาก เอา ยา ฉีด เขา ชวย ผลผลิตก็ออกมาไมสวย กระทัง่ ผมไดยนิ จากรายการวิทยุ อาจารยจากศูนยอนุรกั ษและขยายพันธุผึ ง้ ทานหนึง่ บอก วา คนทำสวน โดยเฉพาะสวนเงาะ ถาไมติดผล ใหลองมา ปรึกษากับทางศูนยฯ ทางนัน้ บอกวา ถาผมไมเชือ่ จะลอง

15


16 ªÒ¡ä·Â

ใหยืมผึ้งไป ปรากฏวา ติดทั้งสวน คราวนี้เราเลยเชื่อ “เลยโทรไปถามวา ผึ้งสี่ลังนี่ ขอซื้อไดไหม ราคา เทาไหร ทางนั้นบอกวา ผึ้งมันเปนของหลวง ขายใหไม ได ผมตองไปศึกษาถึงวิธีการเลี้ยงใหเปนเสียกอน เลย เขาไป อบรม แต การ อบรม มัน ก็ได แค ทฤษฎี ตอง มา สะสม ประสบการณ เอา เอง ใน สนาม จริง หลาย คน ซื้อ ผึ้ง มา เลี้ยง ตาย หมด ครั้ง แรก ผม ซื้อ มา หา ลัง ลัง ละ หนึ่งพันแปดรอยบาท” คลายๆ อรุณตองการบอกวา ของอยางนีต้ องคอย เปนคอยไป คอยๆ เดินตามผูรู อยาทำเปน ผูดีตีนแดง รักจะ เลี้ยงผึ้ง ตองลุยใหถึงรัง ไมอยางนั้นกลับไปเถอะ เสียเวลาเปลา “มันขึ้นอยูกับแตละบุคคล ถามาถึง นั่งในรถ มอง อยางเดียว ก็กลับไปเลย มันตอง ลงมาคลุก ไมตองกลัว จะตอย เตะอยางไรชางมัน” คำสุดทาย นี่เขาพูดเนนๆ ชางมัน อันที่จริง ดวยสไตลนักเลงลูกทุง ระหวาง คำวาชางกับมันมีอีกคำแทรกอยู (ชาง...มัน) แต เซ็นเซอร ไว กอน ดีกวา “ตอน ผม ฝ ก แรกๆ เจ า


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

หนาที่ศูนยยังงง บอกใหระวัง เพราะมันตอยเจ็บ ผมเดิน ดุมๆ เลย ความที่เคยโดนผึ้งหลวงตอยมามากแลว” รังผึง้ ถูกทยอยนำไปทีเครื ่ อ่ งสลัดน้ำผึง้ อีกเดีย๋ ว ผล ผลิตหวานๆ จากเจาตัวเล็กตัวนอย จะไดรับการบรรจุลง ขวด เราแอบกลืนน้ำลาย หวังไดชิมรสชาติ “เดี๋ยวเอาไปกินสักขวด จะไดรูว า น้ำผึ้งสดๆ มัน รสดีแคไหน” อรุณวา บอกใหลูกชายทำตามทีสั่ ง่ หมดรุน เขาแลว ก็มีรุนลูกนี่แหละ ทีจะ ่ มาชวยทำตอ ที่บอกวาผึ้งชวย ผสมเกสร ถามวาแลว ผลผลิต ผลไมมันเพิ่มขึ้นจริงแคไหน เรื่องนี้ อรุณยืนยันดวยเสียง หนักแนน วาเพิ่มเปนเทาตัว “เพิ่ม ชัดเจน มาก ผลผลิต ของ ผล ไม เพิ่ม ขึ้น รอย

17


18 ªÒ¡ä·Â

เปอรเซ็นต ผลไมถาไมมีแมลงผสมมันจะไมติด เหมือน สุภาพสตรีไมมีสามี ไมเคยมีเพศสัมพันธ มันก็ไมมีลูก มันอยางเดียวกัน (หัวเราะ) อีกอยาง ผึ้งมีสวนทำให ความเปนธรรมชาติกลับคืนมา จากที่เคยแหงแลง จะ เขียว ชุม ผล ไม ติด ผล ไม วา ไม เมือง หรือ ไม ปา ทำให ฝน ตก ตาม ฤดู เปนวงจร กัน ไป หมด เจาของ สวน บาง สวน ไมไมเคยติดผล เคยพึ่งรายขายยา เหมือนที่ผม เคย ทำ เมื่อ ป 35-38 ซึ่ง ราน ยา ก็ได แต แนะนำ ให ใช ยา ตัว โนนตัว นี้ เปนการ ทำลาย ธรรมชาติ เรา เอง ไมมี


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ความรู ผมมีที่อยูแถวเขา เอาผึ้งไปไว เงาะติดแดงไป หมด อากาศก็ดี “เพื่อนผมมีสวนเงาะอยูจังหวัดตราด บางคนตอง ขายหมด เพราะเงาะไมติด แตอีกคน เอาผึ้งไปลง ที่ดิน ยังอยู เงาะก็ไดเก็บเกี่ยว อีกอยางนะ เรื่องยาฆาแมลง เมื่อกอนเคยเจาะเลือด มีสารพิษตกคาง แตเดี๋ยวนี้ไมมี แลว คนแถวนี้เมื่อกอนหนาเหลือง ตัวเหลือง ยิ่งทำเกง ยิ่งตายเร็ว สมัยใชสารเคมี ขนาดใสหนากาก ปองกันทุก อยาง ยังตกคางในเลือด บางคนพนไมใสอะไรเลย ยัง มาคอนขอดผม บอกวาเราออนแอ ไอคนนั้น ไมนานป ตามองไมเห็นแลว” เราลองชิมน้ำผึ้งสดๆ หวานชื่นใจดีจริงๆ คุมคา การรอคอย “ตอนนีเรา ้ สงผึ้งไปตราด ระยอง แตสรางกติกาไว นะ เชน คุณจะเอาผึ้งเราไป ตองมั่นใจดวยวา รอบสวน คุณ ภายในอาณาเขตหนึ่งกิโลเมตร ตองไมใชยา ถาทำ ของเราตายเกินที่กำหนด คุณก็ตองชดใช ทำผึ้งสูญหาย คุณ ตอง เปนคน ตาม กลับมา ให เรา เรื่อง พวก นี้ ที่ ทำ ไป เพราะผมรักผึ้งของผม ใมใชเห็นแคมันเปนตัวสรางเงิน คือเอาผึง้ ของเราไป ก็ตองดูแลดวย ทำเปนหนังสือสัญญา เลย จริงๆ เรายังไมเคยเจอนะ แตทุกอยาง มันตองมี การเตรียมพรอม

19


20 ªÒ¡ä·Â

“เหมือนมีคนจะมาขอลูกสาวเรานั่นแหละ ตองมา ศึกษากันกอน ถามไถกันสักนิด เคยเลี้ยงหรือยัง เลี้ยง แลวทำไมตาย ถาไมเคยเลย ก็ตองมาชวยกันแบกรังผึ้ง กอน มาฝก มารูศัตรูผึ้ง แคอานตำราอยางเดียว แลว เลี้ยงได ปานนี้ผมตอยมวยไดแชมปโลกไปแลว เพราะ อาน นิตยสาร มวย อยู บอยๆ ของ อยาง นี้ มัน ตอง ซอม (หัวเราะ)” เขาใจเปรียบเทียบ เจาคารม ถามเรื่องรายไดจาก การขายน้ำผึ้งดีกวา “เฉลี่ย แลว ได น้ำ ผึ้ง ประมาณ สอง พัน ถึง หา พัน ขวด ราคาสงรอยหาสิบบาท ขายปลีกสองรอย เราขาย ไดทุกวัน เงินที่ไดมา เราก็เอามารวม แลวแบงใหคนใน กลุม ตอนนี้สมาชิกทั้งหมดยี่สิบหกคน และมีการเอาลูก หลานมาเรียนรูด วย”


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

21


16

22 ªÒ¡ä·Â

1

15 2

3

4

5


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

11 6

9

10

7

8 12

13

14

23


24 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

02 ÊÕ¢ŒÒÇàͧ áŌǢÒÂã¹ÃŒÒ¹¤ŒÒμÑÇàͧ

25


26 ªÒ¡ä·Â

ภาพ ขาว เปลือก สี ทอง ตอง แสงแดด สวย เหลือ เกิน เรา อดใจไมไหวตองกมตัวลงกดเก็บภาพไวในกลอง นี่ถา มีโทรศัพททันสมัยแบบคนอื่น คงอัพโหลดอวดภาพให ชาวบานชาวชองดูบนเว็บโซเชียล เน็ตเวิรค แตไมมีก็ไม เปนไร ของแบบนี้ มาเห็นดวยตา อาจดีกวามองภาพ แหงๆ ในจอคอมพิวเตอร คนชากไทยตั้งรานคาชุมชนเอง ขายของอุปโภค บริโภค และยังมีการขายขาวที่สีกันเอง มีกิจกรรมการ เชือ่ มโยงกับระบบสวัสดิการชุมชน เพือ่ ชุมชนจะไดบริโภค ขาวสารปลอดสารและราคาถูก รวมถึงชุมชนจะไดรับ เงินปนผลจากกำไรที่เกิดจากการบริหารงานของชุมชน สุทิน ครุฑทอง และรุง นภา แกวคล้ำ สองผูบุ กเบิก


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เรื่องนี้ ชวยกันเลาถึงที่มาที่ไปวาไดงบเอสเอ็มแอลมา 250,000 บาท จึงประชุมกันคิดสรางอาคาร ซื้อเครื่อง สีขา วเล็ก เพือ่ สีขายในหมูบ า น พอชาวบานมาซือ้ ก็บนวา มีขาวใหซื้อแคอยางเดียว ไมมีสินคาอุปโภคบริโภคอยาง อื่นเลย สรุปวา โรงสีเกิดป 2549 รานคาเกิดป 2551 “เลยประชุมกันอีกวาจะสรางรานคา เรียกหุน กอน มีโรงสี ชาวบานซื้อขาวตามตลาดนัด มันก็ดีนะ แตถามา ซื้อที่นี่ จะมีการปนผลคืน คนซื้อคนขาย ไดมีการพูดคุย กัน ขาวเราก็ไมไดขายแพง อีกอยาง ขาวตามตลาดมีการ ผสม เปนขาวที่เรียกวาจับฉาย แตของเรานี่สั่งตรงจาก ชาวนาเลย เราสีเอง เราก็เห็นวามันดีอยางไร” เรวัต นิยมวงศ รองนายกเทศมนตรี ตำเทศบาล ตำบลชากไทย หนึ่งใน ผูรวมขับเคลื่อนทองถิ่นสูตำบล สุขภาวะนั่งฟงอยูขางๆ เขาอธิบายเพิ่มเติมวา “เมื่อกอนชุมชนชากไทยทำนานะ แตวันนี้ เราโดน การปลูกพืชเชิงเดีย่ วทำลายหมด พอดีมีพรรคพวกรูจ กั กัน ซึ่ ง มี ก ารรวมกลุ ม เพื่ อ รั บ ซื้ อ ข า ว จาก คน ทำ นา ที่ เป น สมาชิก แลวขาวมันลน เราตกลงกัน วามาเปนเครือขาย กัน ซื้อขาวมาสีในราคาทุน สิ่งที่เราไดคือขาวในราคาที่ เปนธรรมกับชาวบาน และขาวทีสี่ สดๆ ปลอดสารเคมี ณ

27


28 ªÒ¡ä·Â

วันนี้ การสีขาวทั่วๆ ไป บางครั้งก็มีการใสสารกันมอด “ขาวทีเ่ รารับซือ้ ใชกระบวนการปลูกแบบทีใช ่ คำวา ปลอดสาร คือใชสารเคมีนอยมาก เพราะเราใสใจเรื่อง สุขภาพของผูบริโภคดวย ชากไทยเองไมไดมีความรูเรื  ่อง ของขาวมากนัก จึงอาศัยความรูจากกลุมทีเรา ่ ไปซื้อขาว มา เมื่อกอนเราเคยคิดจะหาขาวจากกลุมอื่นๆ ที่ทำมา หากินลวนๆ ไมมีความผูกพันกันแบบเพื่อน ปรากฏวา สีแลวขาวหักหมด” “ขาดทุนมาก หนึง่ ตัน ไดเปนขาวแคสีร่ อยกิโลกรัม ขาดทุนอยูสอง  รอบ การทีเรา ่ ไมมเครื ี อขาย ไมมเพื ี อ่ น จะ ลำบาก ขาวนี่ดูยากกวาทุเรียนอีกนะ” สุทินเสริม รองเรวัตวาตอ “อีกสวนทีได ่ คือเรือ่ งของแกลบ ของ รำ ไปเชื่อมโยงกับกลุมทำปุยอินทรีย เปนสวนผสมหนึ่ง และเอาสวนหนึง่ ไปใหโรงเรียน เพือ่ ใหเด็กนักเรียนใชปลูก ผัก หรือใหชาวบานเลี้ยงปลา เลี้ยงหมูหลุม เหลานี้คือ สวนทีเรา ่ ไดทางออม ซึง่ เกิดจากหลักคิดงายๆ วา คนเรา ตองกินขาว และมองการทำงานทีเป ่ นเครือขาย เราไมได ดูวาตัวเองทำแลวไดอะไร แตดูวา ทำแลว คนอื่นที่อยูใน พืน้ ที่ ทีเป ่ นเพือ่ นเราไดอะไรดวย อยางทีอื่ น่ น้ำทวม ทำไม เราตองไปชวย เพราะเราตองอยูแบบเปนเครือขายกัน”


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ผล ประกอบ การ ตอ เดือน คิด เปน เม็ดเงินกวาหาหมื่นบาทสำหรับการขาย ขาว “ทั้งคน ใน ตำ บาล และ ตำบล ขาง เคียงที่มาซื้อ ผานไปผานมาก็มาซื้อ อีก อยางคือตรงนี้เปนศูนยเรียนรู ขาจรที่มา ซื้อ มี เหตุผล อยู ดวย กัน สอง สาม อยาง คืออยากสนับสนุนกิจการของชุมชนดวย รวมถึงเคยซือ้ ไปกินแลวมันโอเค อีกอยาง กระบวนการทีทำให ่ ชาวบานรูส กึ ถึงความเปนเจาของรวม ซึง่ จริงๆ ในชุมชนมันมีรานคา แตเราตองทำใหรูส กึ วา ไม ไปแยงลูกคาของเขา ไมไดตัดราคากัน “ของ บาง อยาง เรา ขาย ถูก กวา ราน คา นั้นๆ จริง เพราะเราตองการดูแลคนสวนใหญ เพื่อคานราคาสินคา ไมใหขายสูงเกินไป เชน น้ำมันพืชตอนที่ขาดตลาด ขาย กันราคาสูงๆ เราก็ใชทีนี่ ่แหละ เปนตัวคาน เขาก็มาซื้อที่ นีกั่ น เปนเหมือนสวัสดิการชุมชนทีดู่ แลภาพรวม แตของที่ เราขาย บางอยางขายไมดี เราก็ตองเอามาลง เพือ่ ทำการ เฉลี่ยใหบางอยางสูงกวารานคาบาง เพราะไมอยางนั้น รานคาอื่นๆ จะคิดวาเราเปนศัตรู ซึ่งเราไมไดขายต่ำกวา

29


30 ªÒ¡ä·Â

คุณไปทุกอยาง บางอยางเราขายเทากัน บางอยางขายสูง กวาคุณเยอะ นีคื่ อเรื่องของเทคนิค” สินคาตางๆ มีทีม่ า 3 ทาง สวนหนึง่ มีรถวิง่ สง เชน น้ำอัดลม เครื่องดื่มตางๆ สวนที่ 2 ตัวกรรมการรานคา เปนคนวิ่งไปซื้อจาก 2 แหลง คือรานคาขายสง ทั้งใน พื้นที่และในเมือง “แตเราไมมีการจางตายตัว วาตองจายคาน้ำมัน เทาไหร เพราะนี่คือรานคาชุมชน เราใชวิธีแบงสัดสวน ถาคุณซื้อครั้งนี้ หนึ่งรอยบาท เราใหคาน้ำมันสองบาท ซื้อมากไดมาก ซื้อนอยไดนอย เปนการเฉลี่ย เพราะไม อยางนัน้ วันไหนซือ้ นอย กำไรของรานมันจะไปอยูที ค่ าน้ำ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

มันหมด นี่คือการสรางจิตอาสาโดยทางออมดวย “เรามีทำเปนคูปองสินคา คนที่เปนสมาชิกมาซื้อ จะเขียนในคูปองไว ปลายปก็จะมารวมตัวเลข วาทั้งป คุณซือ้ ไปเทาไหร แลวเฉลีย่ คืนตามเปอรเซ็นตปนผล คน เปนสมาชิกไดสองสวน ทั้งหุนและซื้อของ” ถามถึงคุณภาพขาว เรวัตยอมรับวา ถาเปนพันธุ หอมมะลิสูขาวทางแถบอีสานไมได “ของ จันทบุรี เปน ขาว ขาว มะลิ อยาง วัน นี้ ก็ มี มา สง เราสูดวยขาวซอมมือ ที่ทำตลาดเอง เปน ขาวแบบ ชาวบานๆ เพื่อดูแลสุขภาพ เรื่องของราคา ถาเปนที่เรา สีเอง จะถูกกวาทองตลาดประมาณหาบาท ตอถัง”

31


32 ªÒ¡ä·Â

“คิดปลูกขาวเองไหม” เราถาม “นั่งคุยกันตลอด มีพื้นที่อยู หนึ่งรอยเกาสิบไร คิด กันวาจะทำเปนขาวไร ปลูกแลวใหคนในชุมชนดูกันเอง ขาวไรไมตองการน้ำมาก แตตองตีอีกตลาด เปนเรือ่ งของ ขาวซอมมือ ขาวปลอดสาร จุดขายอีกแบบ” เขาเลาวา จริงๆ ในชากไทยเคยปลูกขาวมากอน “ดวยเรือ่ งของเศรษฐกิจ ก็เปลีย่ นเปนทำสวนผลไม กันหมด แตจริงๆ เพราะราคาขาวมันถูกดวย ในขณะ ราคาผลไมแพง ไดเงินเปนกอบเปนกำ ประกอบกับมี การโปรโมตจากภาครัฐวา ใชสารเคมีอยางนี้ ปุยอยางนี้ จะไดผลผลิตอยางที่ตองการ คนเลยเปลี่ยนความคิดกัน หมด พอเปนสวนผลไม จะกลับไปทำนา ลำบากแลว แต พยายามฟนฟูอยู เริ่มมีคนหันมาปลูกเพื่อเอาไวกินเอง และยังนำมาสีที่โรงสีของเราไดดวย” หลายๆ ที่ หลายๆ กิจกรรม พอเริม่ ตนก็ดูสวยงาม ไปหมด ครั้นเวลาผานไป หยากไยเกาะ ใชงานไมไดจริง “โรงสี รานคาของเราอยูไดดวยตัวเอง สวนหนึ่งได กำไรคืนดวย รานคาหาหมื่นบาท ขาวอยางที่บอกไปอยู ที่หาหมื่นบาท รายไดประมาณหนึ่งแสนตอเดือน คนที่ อยูเฝ  ารานก็ทำดวยจิตอาสา เดือนหนึง่ ไดคาจางสามพัน


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

บาทเทานั้น คนที่ทำงานตรงนี้ ตองมีจิตอาสาดวย คนที่ เปนกรรมการตองซื่อสัตย สุจริต เพราะเวลาคนมาซื้อ ของ ไขหาสิบบาท ถาจะเอา ถามวาเรารูไหม ไมหรอก ของมันเต็มราน “อีกสวน สมาชิกตองมีความรูสึกเปนเจาของรวม จริงๆ ชวยดูแลราน อุดหนุนราน หรือเรื่องของขอมูล ที่ ผานการแนะนำจากสมาชิกตางๆ เชน ใหปรับปรุงราน อยางไร อยากไดสินคาแบบไหนมาขาย ไมใชกรรมการ อยาก ขาย อะไร ก็ ขาย ทุก สิ่ง อยาง มัน จะ อยู ได หรือ ไม ขึ้นอยูกับทุกฝายมีสวนรวม นี่คือคำตอบหนึ่งของความ ยั่งยืน” จิตอาสา คำนี้ดูดี แตถาจะใหดียิ่งขึ้น คนที่มีจิต อาสา ก็สมควรไดรับสิ่งตอบแทนจนสามารถดูแลตัวเอง ได หาก ตัว เอง ยัง ดูแล ไม ได จะ ไป เทค แคร คน อื่น ได อยางไร...จริงไหม เห็น ทำ เรื่อง ราน คา ชุมชน อด ไม ไดที่ จะ ถาม ถึง เรื่องหางคาปลีก-สงใหญๆ วาทำรายรานตลาดของชาว บานไหม “ถา ใน เมือง กระทบ พอ สมควร แต บาน นอก มี กระทบบางสวน เนือ่ งดวยเปนคาปลีกทีใหญ ่ แตบางแหง

33


34 ªÒ¡ä·Â

เราก็สามารถซื้อสินคาในราคาสง สรุป มีทั้งทำลายและ สงเสริม อยางที่เลาไป วามันเปนเทคนิคของการซื้อมา ขายไป สวนของการทำลาย คือคนจะแหกันไปซื้อของ ตามหางใหญๆ แตมันตองขึน้ อยูกั บการบริการของเรา ที่ ชาวบานไมเอาหางคาสงใหญๆ ตองดูตัวเองดวย วาเรา บริการสูในดานไหนไดบาง “บาง ร า น สิ น ค า จะ เลื อ ก ก็ ไม ได อยาก ได ปลากระปอง คน ขาย ก็ จะ หยิบ ให บุบ บาง อะไร บาง บางทีก็เปลี่ยนไมได แตรานเรา มีแมกระทั่งซื้อยาฉีดยุง ไปแลว ทำจุกหายเอง กลับมาเปลี่ยน เรายังยอม สังคม แบบนี้ มันก็มีความอบอุน ไมมาซื้อของ ก็ยังมานั่งคุยกัน ได การจะเดินขบวนประทวงหางรานใหญๆ ตองคำนึง ดวยวาเราตองอยูร วมกัน สิง่ สำคัญคือ มันตองหาจุดรวม ใหได เราในฐานะผูบริ  โภค สามารถหลอเลีย้ งใหสองสวน อยูด วยกันได” ขางๆ โรงสีและรานคาชุมชน ไมไกลนัก บึงน้ำ สีมรกตตั้งอยู เย็นๆ ชาวบานคงไดใชพักผอนหยอนใจ นาอิจฉาจริงๆ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

35


36 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

03 ዧ¹éÓ á‹§ªÕÇÔμ ¨Ñ´¡ÒÃ´Õ ªÕÇÔμÃÍ´ ริมบึงน้ำ ใตรมไม ผูชายสองคนกำลังตกปลา แมไมชอบ แมรูวามันบาป แตภาพผูชายกับคัน เบ็ด ก็ดึงความสนใจเราไดทุกที “บอ นี้ ไม คอย มี ปลา หรอก พอ หนุม อีก บอทางโนนสิ ชุมกวา” ประวิทย หนูเชื้อเรียง อดีตกำนันมาดลูกทุงตะโกนบอก กอนกลับมา สูเนื  ้อหาทีเรา ่ ตองการ ใน ชาก ไทย มี กิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ กลุมระบบการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่ ง แวดล อ ม โดย เจ า ของ สวน มี ส ว น ร ว ม รั บ ผิดชอบคาใชจายการจัดการน้ำระดับหมูบาน เปนการรวมใชน้ำจากบอน้ำธรรมชาติที่มีอยูใน  ตำบล ทำทอสงน้ำไปตามสวนของสมาชิก และ ไดมีการกำหนดขอตกลงการใชน้ำรวมกัน ทำให ชาวบานในชุมชนมีน้ำใชในสวนตลอดทั้งป ตาง จาก เมื่อ กอน ที่ มี แต การ แกงแยง ไมใชชิงดีชิงเดน แตชิงดีชิงน้ำ ประมาณ มือใคร ยาว สูบไดสูบเอา “เมื่ อ ก อ น ชาว บ า น ต า ง คน ก็ ต า ง เอา

37


38 ªÒ¡ä·Â

เครื่องสูบน้ำมาดูดน้ำจากบอไป” ประวิทยกลาว “ตางคนตางแยง จากมีบอเดียว ขุดเพิ่มสองบอก็ ยังไมพอ สามบอก็ยังไมไหว คนที่ใกลหนอยก็สบาย มือ ใครยาว สาวไดสาวเอา คนไกลๆ ก็แย ผมมานั่งคิดวา จะทำอยางไรดี พอดีมีเงินเอสเอ็มแอลมา จากการพูดคุย ของชาวบานในเวทีประชาคมก็คิดวา อยางนั้นใชเครื่อง สูบน้ำเครื่องเดียวไดไหม แลวจัดสรรปนสวนกันใหดี จัด เปนคณะกรรมการขึ้นมา มีระบบกฎเกณฑ ไมใชมาดูด ทั้งวันทั้งคืนจนน้ำแหงเหมือนเมื่อกอน “คนเรามันเห็นเกตัว ก็สูบไปกักตุนไวกอน หลังๆ เปนระบบบริหารจัดการแลว ก็ตองยอมรับ เพราะเรามี กติกา มีคณะบริหาร มีการประชุม เสมอภาคกันหมด จะไดไมทะเลาะกัน เมษายนน้ำแหงจริงๆ คอยมาสูบกัน คาไฟก็เดือนละรอยกวาบาท หารกัน” เรา กวาดตา มอง ไป รอบๆ ลม พลิก ใบไม ไหว ริก รา งดงามนานอน ตอนนี้คนชากไทยมีน้ำใชทั้งหมดสาม บอ แบงเปน บอเกษตร บอประปาอุปโภคบริโภค และ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

บอเลี้ยงสัตว (ตก ปลาดวย) “เมื่ อ ก อ น เถียงกัน บางคน สูบ มาก บาง คน สูบ นอย บาง คน จะ สู บ ทั้ ง วั น ทั้ ง คื น ต า ง คน ต า ง คิ ด ว า เกิ ด ความ ลำเอี ย ง เรา มา คุยกันเลย ประชุม กั น เอา ป ญ หา วางในวง ผสานกับ งบประมาณ ใชเงินไปสามแสนบาท ซื้อทอไป สองแสน แปดหมื่นบาท พอชุมชนแกปญหารวมกัน มีสวนรวม มันคือสิ่งที่ดี สมัยกอนแลงๆ นี่น้ำแหงหมด เดี๋ยวนี้น้ำ ยุบไปไมมากเลย

39


40 ªÒ¡ä·Â

“น้ำสำคัญมากตอการเกษตร พอแหลงน้ำบริบูรณ เรา ก็ มา สนใจ เรื่อง ปุ ยอิ นท รีย ตอ สมัย กอน คิด อยาง เดียววาทำอยางไรผลผลิตจะเยอะ คิดกันแคนั้น ไมหวง สภาพแวดลอม ผมก็เปนมะเร็ง เพิ่งทำคีโมมา เกิดจาก การสะสมของสารเคมี กิน ผักผลไมที่ฉีดสารเคมีเขาไป มันมีผล “เมื่อกอนปาเสื่อมโทรมมาก ตัดตนไมกัน ตอนนี้ ชาวบานเห็นความสำคัญเรื่องสิ่งแวดลอมมากขึ้น ชวงนี้ ดินชุมน้ำมากขึ้น เห็ด ของปา มีใหเราเก็บกิน นี่คือการ แกไขปญหาภัยแลงในพื้นที่หมูบาน ปญหาแลงหมดไป แลว แตถาระดับใหญขนาดตำบล มันใหญกวา เพราะ ชากไทยไมมน้ี ำไหลผาน สมัยกอนแยมาก แลงมาก ตอไป ในอนาคต เราคาดวาอาจมีปญหาแลงเกิดขึ้นอีก จึงมี โครงการขุดบอเพิม่ ขยายออกไปอีก เพราะคนเริม่ ใชมาก ขึ้น สมัยกอนงบมันไมพอ” แสดงวามีการวางแผนไวหมด เราแอบคิด “แรกเริม่ คือการเชือ่ มัน่ ในผูน ำ ผมเปนคนริเริม่ จริง


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

แตหนาทีต่ างๆ มันก็ถูกจัดสรรกันไป ไมอยางนัน้ ผมเปน อะไรไป มันจะเปนอัมพาตหมด ถาไปเอาคนนอกมาพูด ใครจะเชื่อ เพราะปญหามันก็เกิดในหมูบานของเราเอง เดี๋ยวนี้ไมมีการแอบมาสูบน้ำแลว ถาเห็นก็ตองเตือนกัน กอน อยาเอาเปรียบกันนะ ตองกติกาเดียวกัน ทั้งนี้ แม ผมบอกวาไมมีปญหา แตเราก็ยังตองมีคณะกรรมการ คุมอยู ตัวอยางคือ มันไดทำงานตอ อยางแผนงานขยาย บอน้ำ คือการที่เราคิดตอ “มีคนมาดูงานเยอะ คือถามีแหลงน้ำ แลวตกลงกัน ได ที่ไหนก็ทำได วางทอไปเลย บางที่มีแหลงน้ำ แตคนที่ ครองที่ดิน ไมยอมใหผานที่ของตัว คนขางในก็เดือดรอน สำคัญ ทุกคนตองมีสวนรวม ความรวมมือ รวมกลุมกัน ใหได จะหวังใหราชการมาชวยอยางเดียวไมได ตองรวม กลุมกันใหติดกอน” เปาหมายตอไปของทุกคน คือทำแหลงน้ำแหงนี้ ใหเปนแหลงทองเที่ยวเชิงนิเวศน

41


42 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

43


44 ªÒ¡ä·Â

04 ¹éÓ´Õ ´Ô¹´Õ ¼Ñ¡ÁÕ ªÕÇÔμÍÔèÁ¾Åѹ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

45


46 ªÒ¡ä·Â

ในสวนแหงนั้นมีสมุนไพรปลูกไวมากมาย ทั้งชื่อแปลกๆ และทีคุ่ น หู มาจันทบุรี เปนตองนึกถึงแกงหมูชะมวงรสมือ ชาวบานทุกครัง้ ใบรสฝาดๆ กินกับหมูสามชัน้ นุม ๆ ตาย กี่ชาติก็ยอม คนชากไทยบอกวา หมูชะมวงมันๆ นี่แหละ มี สรรพคุณ ทาง ยา อยาง ดี ปฐ ยาว ดี แจง เชื้อ หนึ่ง ใน ผูบุกเบิก คิด รวบรวม อาหาร สมุนไพร พื้น บาน ให เปน ที่ เปนทางบอกวา “ชะมวงเปนผักพื้นบานของจันทบุรี เดิมเปนไมปา หลังๆ คนปลูก ถือเปนสมุนไพรนะ มีนักวิทยาศาสตร ดานโภชนาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร เอาไป วิเคราะห เพื่อ หาความ สามารถ ใน การ ตานทาน อนุมูล อิสระ อยางหมูชะมวง พบวา จากที่มองวาเปนอาหาร ที่มัน ไมนาเปนอาหารเพื่อสุขภาพได แตผลออกมา มี ความสามารถในการตานทานอนุมูลอิสระไดกวาเจ็ดสิบ เปอรเซ็นต คือมันเกี่ยวกับเครื่องปรุงทั้งหมด “ถามวาทำไมถึงเปนเชนนั้น ตองมา ดู องค ประกอบ ทั้ ง หมด เมนู หมู ชะมวง ประกอบดวยอะไรบาง ขา ตะไคร กระเทียม คอนขางมาก สวนใบชะมวงเอง เชื่อวา เปน สมุนไพรที่มีความตานทานอนุมูลอิสระสูง เนื่องจากมีรสฝาด มีสรรพคุณทางยา ซ้ำยังอยูตระกู  ล


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เดียวกับมังคุด ซึ่งไดชื่อวา เปนผลไมที่มีสรรพคุณในการ ตานทานอนุมูลอิสระสูงสุด” ป 2552 เหตุการณ สำคัญ คือ ได เขา รวม ออก นิทรรศการ มหกรรม สมุนไพร ไทย ณ เมืองทองธานี กรุงเทพมหานคร โดยนำอาหารทีประกอบ ่ ดวยสมุนไพร ที่พบไดในทองถิ่นไปขาย เชน หมูชะมวง กวยเตี๋ยวผัด ปู ปลาพลา แกงดอกบอน ไดรับความสนใจเปนอยาง มาก เนื่องจากเปนเรื่องที่เกี่ยวของกับสุขภาพและเปน พืชสมุนไพรทีคน ่ ชุมชนเมืองไมคอยไดพบเจอ สรางความ ภาคภูมใิ จใหแกสมาชิกกลุม เปนแรงกระตุน ใหสมาชิกใน

47


48 ªÒ¡ä·Â

กลุมเห็นความสำคัญของกิจกรรมกลุมมากยิ่งขึ้น ป 2553 ไดรับทุนสนับสนุนจากนักวิจัยทองถิ่น จำนวน 15,000 บาท และสำนักแพทยทองถิน่ 100,000 บาท ทีม นัก วิจัย หมอ พื้น บาน และ เจา หนาที่ จาก โรง พยาบาล เขา คิชฌ กูฏจัด อบรม ให ความ รู แก ประชากร ใน ชุมชน เกี่ยว กับ ประโยชน ของ สมุนไพร ที่ มี ใน ทอง ถิ่น ประชากร ใน ตำบล ชาก ไทย มี ความ ตระหนัก และ เห็น คุณคาของผักพืน้ บาน ชวยลดคาใชจายในการซือ้ วัตถุดบิ ประกอบอาหาร ลดการเกิดโรคในชุมชนประชากร ใน ชุมชน มีการแลกเปลีย่ นความรูเกี  ย่ วกับสมุนไพรพืน้ บาน และมีการวางแผนเพื่อที่จะพัฒนากลุมเพื่อใหเกิดความ เขมแข็ง สมาชิกกลุมสามารถนำความรูและประโยชนที่ ไดรับไปประยุกตใชในวิถชีี วิตเดิมไดอยางกลมกลืน ปฐยาวดีบอกวา เธอเห็นคุณคาของพืชผักขางบาน ที่คนมักมองขาม “เรามีกลุมแมบานที่ทำอาหารเปนประจำอยูแลว เวลามีงานแตง งานบวช จะมารวมกันประกอบอาหาร พื้นบาน ในเมื่อเรามีองคความรูและทรัพยากรทั้งที่เปน คนและวัตถุดบิ เราก็นาจะอนุรกั ษ สืบคน บันทึกเรือ่ งราว เหลานี้ไว และสงตอใหลูกหลานนำมาใช “เรามองเห็นปญหาวา การใชชีวิตยุคปจจุบันมัน เรงรีบ คนมักกินแตอาหารสำเร็จรูป ถูกปรุงแตงโดยใช


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

วัตถุดิบที่ผานการดัดแปลงมากมาย เรงการเจริญเติบโต ใชยา ใชฮอรโมน ใชเคมี มันตกคางนาน ไมสามารถเวน ระยะการเก็บเกี่ยวทีปลอดภั ่ ยได ผูบริโภคก็จะไดรับสาร พิษไป” เธอบอกวา ปลูกเอง กินเอง คุณคามันตางกันเยอะ นี่ไมใชเรื่องความเชื่อ แตพิสูจนกันทางวิทยาศาสตรได “ผักที่เราปลูกกินเอง กับผักที่ปลูกแบบคำนึงถึง ธุรกิจ คุณคามันแตกตางกัน ทั้งเรื่องของความปลอดภัย และเรื่องโภชนาการ ผักปลูกเอง ไมมุงเนนเรื่องความ สวยงาม มาก เพราะ ยิ่ง สวย มันตอง ผานการปรุง แตง มาเยอะ แคปลูกใหมันเติบโตตามธรรมชาติ แลวก็เก็บ มากิน “ถ า เรา คิ ด ถึ ง อาหาร เชิ ง พาณิ ช ย นี่ แหละ คื อ ตัวการที่ทำใหเราเจ็บปวย ดูไดจากสถิติในสถานบริการ สาธารณสุข สามารถ ตรวจ สอบ ได วาคน ของ เรา มีสาร พิษตกคางในระดับที่ไมปลอดภัย เรียกวาการตรวจหา สารเคมีตกคางในเลือด เรามีการตรวจทุกป บางที่สูงถึง เจ็ดสิบถึงแปดสิบเปอรเซ็นต” พูดถึงระดับประเทศ อัตราการปวยลักษณะนี้ กับ อัตราการนำเขาสารเคมี มันไปในทิศทางเดียวกันดวย “เรากำลังจดบันทึก ทำเปนเอกสารไว เพื่อรอการ ตีพิมพ มีการตัง้ เปนกรรมการกลุม มีการจัดกิจกรรมรวม

49


50 ªÒ¡ä·Â

กัน เพิ่มเติมความรูใหสมาชิก เมื่อกอนจริงๆ แลวอาจรู ไมลึกมาก รูแบบปากตอปาก วาผักพืชพื้นบานมีอะไร บางที่บริโภคได วิธีปรุงอยางไร แตยังไมรูถึงประโยชน ดานสุขภาพ วามีอะไรบาง เราก็ตองเพิ่มเติมให เสริมให หรือมีการแลกเปลี่ยนระหวางหมอพื้นบาน พอชาวบาน ไดรู มันก็คือการสรางคุณคาใหองคความรูเดิ  มๆ มีความ ตระหนักมากขึ้น วาควรบริโภคอะไร รวมถึงเกิดความ ภาคภูมิใจในเมนูอาหารที่ตัวเองปรุงขึ้น” เราสงสัย วาอาหารพื้นบานทีนี่ ่มีทั้งหมดกี่เมนู “ประมาณสองรอยเจ็ดสิบเมนู” ปฐยาวดีพูดเหมือน รูความ  ในใจเรา “ผักพื้นบานเองก็มีเจ็ดสิบกวาชนิด นี่ไมรวมของ งายๆ อยางพวก ขา ตะไคร เราก็มาคิดวาสามารถทำ เปนอาหารอะไรบาง แกงเลียง แกงสม แกงกะทิ อะไร ประมาณ นี้ ผัก แตละ ชนิด ก็ ทำได หลาย อยาง ตม จิ้ม น้ำพริกก็ได เอามาผัด แกง ซึ่งมันไปไดหมด “องคความรูพื้นบานพวกนี้ มันถูกสืบทอดมาใน ชุมชนอยูแลว เปนเรื่องของชีวิตประจำวัน ประกอบกับ ทีเรี ่ ยนดานสาธารณสุขมา จึงรูดี พอสมควร มีความสนใจ เรื่องสมุนไพร ประสบการณที่ผานมา ไดรูวา สมุนไพร ตางๆ มันรักษาโรคได จึงอยากรูใหลึกซึ้งลงไป รูใน  เชิง วิทยาศาสตรดวย เพราะนั่นเราจะสามารถหาขอมูลที่มี


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เหตุมีผลมายืนยันได “เชน หมอพื้นบานบอกวา กินฟกขาวแลว ลดการ เปนมะเร็งตอมลูกหมากได แลวเหตุผลดานวิทยาศาสตร ละ เราก็ไปดูวาทำไม พบวาในฟกขาวมีเบตาแคโรทีน ไลโคปนมาก สูงทีส่ ดุ ในบรรดาผักทัง้ หลาย แลวคุณสมบัติ ของเบตาแคโรทีนทีพบ ่ มันสามารถตานทานอนุมลู อิสระ โดยเฉพาะการยับยั้งการกอกลายพันธุของเซลลมะเร็ง มันจึงใชอธิบายความเชื่อพื้นบานไดอยางมีเหตุมีผล” เรื่องตลกคือ เดิมฟกขาวที่ออกลูกอยูริมถนนเต็ม ไปหมด ไรคนสนใจ พอรูเขา ทีนี้ไมตองเดา...เกลี้ยง! ในชีวิตประจำวันละ เราบริโภคอาหารพื้นบานได จริงไหม ก็รูๆ ชีวิตนะ มันรีบ (ไมรูจะรีบไปไหน เดี๋ยว ก็ได...อยูแลว) “ไดคะ อยางตัวเองเมื่อกอนทำงานราชการ ก็ใช ชีวิตเหมือนคนทั่วไป ไมไดสนใจเรื่องอาหารอะไร มาก นัก รีบเรงไปทำงาน ซื้ออาหารสำเร็จ วันหนึ่งเจอปญหา วาแกงกะทิทีคิ่ ดวาเราทิง้ ขามคืนมันตองบูด แตมันกลับไม เสีย เราจึงมาคิดวา มันคงใสสารกันบูดเยอะแนๆ “ที นี้ มั น ขึ้ น อยู กั บ การ จั ด การ ของ เรา อย า ง ตำน้ำพริก เราก็ดูวาจะบริโภคตอมือ้ หรือสองมือ้ ใชสวน ผสมเทาไหร แบงเปนถุงเล็กๆ แชตูเย็  นไว...จะใช ก็เอามา ตำกันสดๆ หรือแกง อาจแกงหมอใหญๆ แลวแบงใสถุง

51


52 ªÒ¡ä·Â

แชตูเย็  นไว เชือ่ วาแตละคนตองมีวิธจัี ดการในแบบของตัว เองมาปรับ มาประยุกตใหเขากับวิถชีี วติ สมัยใหมได เวลา ไปเลาใหใครฟง ก็นึกภาพออก วามันทำไดไมยาก ที่สุด แลวตองชวยๆ กันเผยแพรตามโอกาส” ปญหาคือ เรื่องสมุนไพร ผักพื้นบาน มันไมเราใจ ไมทันสมัย ใครจะเดินตาม “องคความรูตรงนี้ เราตองรวบรวม บันทึก จด ลิขสิทธิ์ไว เปนภูมิปญญาของชนชาติเรา จริงๆ ของเราก็ มีคนคิดทำ แตไมสำเร็จ เพราะมัวแตขัดกันไปขัดกันมา มันตองคนทีมี่ ใจมาชวยกัน เราไปหวังพึง่ รัฐไมได มันตอง เริ่มจากคนตัวเล็กๆ อยางเราๆ นี่แหละ ระดับชุมชนนี่ แหละ สำคัญคือตองมีใจไวกอน ยิง่ มีคนทีมี่ ความถนัดใน การถายทอด สื่อสารมาชวย มันก็จะไปไดดี”


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เรื่องนี้ รองเรวัตเสริมวา “คนในชุมชนเองตอง เห็นความสำคัญเสียกอน เอาเฉพาะในชากไทย คนที่ เปนปราชญ เริ่มหันมาสนใจการถายทอดใหคนรุนหลัง ซึ่งแตกตางจากสมัยกอน ที่เรื่องเหลานี้ มักถูกเก็บเปน ความลับ เชน เรื่องหมอพื้นบาน เราทำอยางนี้ มันสงผล ไปสูสิ ง่ อืน่ ดวย อัตราการเจ็บปวยก็ลดลง คนดูแลสุขภาพ มากขึ้น “ในสวนของความยั่งยืน มันขึ้นอยูกับกิจกรรมที่ เราออกแบบ ทำใหคนมีสวนรวมใหได ในแตละหมูบาน ของเรา มันก็มีกลุมของเขา จังหวะที่มีงานกิจกรรม ไม ผูกขาด วาหมูบานไหนทำอะไร วนไปเรื่อยๆ ทำใหทุก กลุมไดรวมกัน ถาคิดเชิงเศรษฐกิจ มันคือการกระจาย รายได และกอใหเกิดการทำงานรวมกัน มีความเปนกลุม เปนกอนมากขึ้น” กอ นที่ ปฐ ยาว ดี ปด ทาย “เรื่อง อาหาร ยิ่ง ทำให คน ตาง ถิ่น กิน ยิ่ง ทำ กัน สุด ฝมือ เพราะ กลัว ไม อรอย (หัวเราะ) ที่สุดแลว เราอยากใหสังคมกลับมามองคุณคา ของ อาหาร พื้น บาน ใช ชีวิต ดวย ความ ละเอียด มาก ขึ้น ความเปนชนบทของเราคนเมืองควรอิจฉานะ”

53


54 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

05 äÁ‹ÁÕ»†Ò äÁ‹ÁÕËÁ;×鹺ŒÒ¹ หลังการพูดคุย พยงค ยิม้ โสภา สาธิตวิธการนำ ี วันเดือนป มาดูวาใครปวย-รักษาไดไหม ลายเซ็นแบบใดรุง แบบ ใดควรปรับ รวมถึง เลาใหเราฟงถึงศาสตรเหลือเชื่อที่ คนรุนใหมคงสายหัววางมงาย แตหากเรามองขามกระพี้ เหลานี้ไป แกนแทๆ ของการอนุรักษหมอชาวบานเอา ไว คือการอนุรกั ษปาไมใหคงอยู เพราะไมมหมอ ี พืน้ บาน แสดงวาวันนัน้ ปาถูกตัดจนเหีย้ นเตียนแลว ก็สิง่ ทีหมอ ่ ใช รักษาคนปวย มันอยูในปาทั้งนั้น “ถามวาหมอพืน้ บานรักษาโรคไหนไดบาง เราตอง ดูกอนวา รักษาไดหรือเปลา...ถาได เราก็ทำ ถาไมได เรา ก็บอกตรงๆ อยางกระดูกหักนี่ทำไมได เริม กระดูกทับ เสน ความดัน ริดสีดวง เบาหวาน โรคปอด โรคไต หัวใจ ฯลฯ พวกนี้รักษาได สวนใหญชาวบานแถวนี้ที่มาหาคือ โรคอัมพฤกษ มะเร็งก็มี แตไมมาก “มะเร็ ง รั ก ษา ได แต ต อ ง ดู วั น เดื อ น ป เกิ ด ก อ น เพราะที่นี่มีศาสตร ไมเหมือนที่อื่น ถาดูแลวไดก็รักษา ให แตถาดูแลวไมก็ใหไปรักษาที่โรงพยาบาล แตกรณีที่ ไปโรงพยาบาลมากอน แลวทางนั้นบอกวา อีก 6 เดือน ตาย แลวเราเอาวันเดือนปเกิดมาดู ปรากฏวารักษาได เรารับรักษานะ

55


56 ªÒ¡ä·Â

“เปรียบเทียบกัน ก็เหมือนกับที่โรงพยาบาลมีการ เอกซเรย วัดความดัน ของโบราณเราก็มี มีการจับเสน การดูวันเดือนปเกิด ก็คลายกับการโดนเอกซเรย ศาสตร อยางนี้เรามิไดถายทอดใหใคร เพราะวาตกทอดกันมาสี่ รุนแลว ถาไมใชเครือญาติ นี่ไมไดเลย ตางจากที่อื่น ซึ่ง เรียนจากตำราได” พยงคชงชาสีแปลกๆ ใหเราดื่ม บอกวากินแลวไม แก หญิงสาวบางคนแถวๆ นั้นหูผึ่ง จนเจาของชาเฉลย วา มันคือชาตะไคร จิบแลวดีตอสุขภาพ “สาเหตุของการตั้งชมรมหมอพื้นบาน เพราะคน โบราณหวงวิชา การถายทอดจะมีการแชงไปตลอด เรา มาคิดวา ทำอยางไรใหศาสตรหมอพื้นบานคงไว ผมมี ลูกผูหญิงดวย มันจะตอเนื่องยาก เวลาเราไปสอนที่ไหน พยายามใหลูกตามไปดวยตลอดสิบกวาปแลว คำโบราณ ทีแช ่ งไว จริงไมจริงไมรู แตเราก็หาวิธการ ี ของเรา ไมอยาก ใหมันหมดไป พอรุน ลูกมีการจดบันทึก ถายรูป คราวนีมั้ น ก็มีระบบแลว ตอไปถายทอดได ทั้งนี้ ทีนี่ ่ครูแรงมากนะ ถาเราไมอยูใน  ศีลในธรรม โดนเลนงานแน จัดการแนนอน เราตองมีธรรมะประจำใจ “เวลามีคนมาเชิญไปพูด ไปที่ไหน ก็แลวแตคน เชิญ วา ตองการ อะไร มี เวลา ให เรา มากไหม ตอง บอก กันกอน ไมใชอยูๆ มาเอาตัวไป ผมเองตองบอกกลาว พอแกดวย วิชาประจำตระกูล ถาจะขอ ตองทำใหถูก


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

วิธี ตอง มา มอบตัว ศิษย กอน มีขอหามตางๆ แลวแตทองที่ ด ว ย ว า จะ เป น ลั ก ษณะ ไหน เรา รวบรวม หมอ พื้น บาน เอา ไว เพราะตองการแบงดวย พอ สอน ว า เสื อ ไม กิ น เหนื อ เสื อ ต อ ง แยก การ รั ก ษา ให ชั ด เจน ตอนนีมี้ รวมทัง้ หมดยีส่ บิ เกาคน คิดตลอดวา ทำอยางไรใหเกาะ กันติด แตกอนเราไมเคยทำในพื้นทีเรา ่ มัวแตไปพูดที่อื่น ตอนนีมาก ้ วาดบานตัวเองแลว” บนโตะหนาวงสนทนา มีตะกราใสสมุนไพรหนาตา แปลกๆ มากมาย นี่แหละ คือภูมิปญญาของชาวบาน อยางแทจริง “คน โบราณ ไม สนใจ วา จะ อนุรักษ แบบ ไหน เรา พยายามทำเรื่องนี้กับเด็กๆ ดวย มีมาสนใจเยอะนะ แต เรียนไมปะติดปะตอ” ในวงพูดคุย ลำใย ยิ้มโสภา คอยใหความรูแบบ คนรุนใหมแทรกอยู “บางคนตองการความโลง เขาปา ฟนตนไมเล็กไม นอยทิง้ หมด เราขึน้ ไปสำรวจ มีตนใหมๆ ทีไม ่ เคยเห็นเกิด ขั้นบอย จากที่เรารู พอมารวมตัวกัน ก็ไดรูมากขึ้น เราก็ เถียงกับพอมาตัง้ แตเล็ก เรือ่ งสรรพคุณนูน นี้ สมัยใหมเอา

57


58 ªÒ¡ä·Â

สมุนไพรไปวิจัย บอกใชไมได จริงแลว เขาเอาตัวเดียวไป วิจัย ซึ่งหมอพื้นบาน มันตองผสมสมุนไพรหลายอยาง” พืชชนิดเดียวเรียกวา ‘สมุนไพร’ 3 ตนเรียก ‘ยา’ 5 ตนเรียก ‘ยาตำรับ’ ถามเธอวา จริงไหม ที่ยาแผนโบราณ รักษาหาย ชากวา “เพราะยาแผนปจจุบันมันรักษาที่ปลายเหตุ แต สมุนไพร รักษาที่สาเหตุของการเปนเลย” เธอตอบ ยกถวยชาขึ้นจิบ พยงคเลาตอวา “ที่จันทบุรีนี่มีสมุนไพรเยอะกวาทองที่อื่นๆ หญา บางตัวเปนสมุนไพร ชาวสวนไมรู พนยาหมด เราพยายาม แกไข เราดีใจลึกๆ วา สามารถลดสารเคมีได ไมใชใหเลิก นะ แตหนึ่งรอยใหใชยี่สิบเปอรเซ็นต พูดไปเรื่อยๆ ใคร จะฟงไมฟง ไมทราบ พวกเราหมอพื้นบาน รวมตัวกัน อยางนอยปละสองครั้ง ถามวาคิดอยางไร ปาแถวบาน ผม ไมมเงาะ ี ทุเรียน มีแตสมุนไพร เราเกิดเปนคนไทย จะตอบแทนแผนดินไทยไมไดหรือ เงินทองไมคอยได แต ใจมันได อีกอยาง ก็ทำไวใหลูกหลานดวย “เวลานี้เราคุยกับโรงเรียนตางๆ เขาก็เริ่มอยาก เรียนกับเรา อยากอนุรักษ เราดึงหมออนามัยมาอยูกับ เรา ถาเราไมอยูแลว อนามัยก็ทำได ถายทอดตอจากเรา ได เราตาย จะไดมีคนดู เวลาคนมาดูงาน เด็กพูดแทน ้ ยกวาอะไร ใชรักษาอะไร เราได บอกแทนเราไดวา ใบนีเรี


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ใหเด็กๆ ทำ “บนเขาเปนทีอุ่ ทยานฯ มันเก็บไมได เราก็ตองนำ มาปลูกแถวๆ บานเรา ที่ไหนมีตนไม นั่นคือสมุนไพรทั้ง นั้น แตละพื้นที่ ก็จะมีสมุนไพรทีเหมาะ ่ สมกับตัว ที่ไหน ไมมบาง ี ชนิด เราก็ตองไปหามาปลูกเสริม นี่ปลูกไวหาไร ไมมปี า ก็ไมมีหมอพื้นบาน” อีกเรือ่ งทีน่ าหวง ภาครัฐบอกปาวๆ วาสมุนไพรไทย ควรอนุรักษ แตในทางปฏิบัติ มันก็แคลมปาก “ใบรับ รอง ก็ ไมมี คือ การ สืบทอด ลวนๆ แต เรา ถือวารักษาอยูใน  บาน ไมเคยไปรักษาขางนอก ไปแลวผิด ภาครัฐก็ไมไดสงเสริมจริงจัง บางทีมีเชิญไปบรรยายตาม กระทรวง บอกจะออกใบให แตก็ไมมี ไมได ไปอยูครึ่ง คอนวัน บางทีจะขอ บอกตองใหตำรับยาพืน้ บานทัง้ หมด เราโดนมาหลายรอบแลว “ผมเคยทำยางออกกำลังกายไวเปนของตำบล ให ราชการไวสามอัน แตเวลานี้ คนอื่นเอาไปจดลิขสิทธ แลว ทำขนมจีนหลากสีสมุนไพร ผลสุดทายคนอื่นก็มา จด ตอนนี้มาทำกับขาวสมุนไพร ก็ไมรูใครจะจดอีกไหม จะทำ ก็จะเอาเงินอยางเดียว ทั้งๆ ที่เราทำก็เพื่อใหคน กินงายๆ”

59


60 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

61


62 ªÒ¡ä·Â

06 àÃ×èͧ¢Í§ÃÒªÔ¹Õª×èÍ ‘Áѧ¤Ø´’


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

กลุม เครือ ขาย ผู ผลิต มังคุด ใน ตำบล ชาก ไทย มี จุด เริ่ม ตนมาตั้งแตป 2549 เปนตนมา อยางที่รูกัน จังหวัด จันทบุรีไดชื่อวาเปนเมืองแหงผลไม เปนแหลงผลิตผลไม ที่มีชื่อเสียงนานา อาทิ ทุเรียน เงาะ มังคุด โดยเฉพาะ มังคุด ไดชือ่ วาเปน ราชินแห ี งผลไม ซึง่ เปนทีต่ องการของ ผูสงออกทั้งในประเทศและตางประเทศ ป จ จุ บั น มี ปริ ม าณ มั ง คุ ด ที่ มี คุ ณ ภาพ สามารถ สงออกไดเพียง 10-20 เปอรเซ็นต สาเหตุคือ เกษตรกร ยังตางคนตางผลิต ตางคนตางขาย ทำใหคุณภาพมังคุดใน ทองตลาดเปนไปในลักษณะหลากหลายคุณภาพ ไมเปน ที่ประทับใจและไมเปนที่ตองการของผูบริโภค ในขณะที่ มังคุดทีมี่ คุณภาพ ก็มีปริมาณไมเพียงพอสำหรับผูส งออก ทำใหเกิดแนวคิดที่จะพัฒนากอตั้งกลุมผูผลิตมังคุดขึ้น ป 2549 กระทรวงพาณิชย ศูนยสงเสริมการสง ออก โดยทีมงานอาจารยคณะเกษตรศาสตร ภาควิชา เศรษฐศาสตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร ซึ่งไดเขามา ทำการ วิจัย เรื่อง ความ เปน ไป ได ใน การ สราง เครือ ขาย ผูผลิตมังคุด ในพื้นที่เทศบาลตำบลชากไทย โดย วิชัย ประกอบทรัพย เปนบุคคลหนึ่งที่ไดเขารวมทำการวิจัย

63


64 ªÒ¡ä·Â

ในโครงการดังกลาว ทำใหมีแนวความคิดตองการพัฒนา ศักยภาพของผูผลิตมังคุด ป 2550 วิชัยไดนำแนวความคิดจากการทำวิจัย เรื่อง ความเปนไปไดในการสรางเครือขายผูผลิตมังคุด มาสูการ  ลงมือปฏิบตั เป ิ นตัวอยางใหคนในชุมชน และตอ มา ไดชักชวนผูปลูกรวมกลุมกัน ทำใหเกิดกลุมเครือขาย ผูผลิ  ตมังคุดขึ้น มีสมาชิกทั้งหมดจำนวน 9 คน จากนั้นทางกลุมตองการที่จะนำผลผลิตมังคุดสง ขายไปยังตางประเทศ จึงไดนำตัวอยางผลผลิตมังคุดไป ตรวจสอบทีศู่ นยวจิ ยั พืช ทำใหทางกลุม ไดรับรองคุณภาพ ผลผลิต และมีความตองการเพิ่มศักยภาพองคความรูให แกสมาชิกกลุม ในดานการตลาด จึงไดเขารวมเดินทางไป ศึกษาดูงานที่กรมสงเสริมการสงออก กระทรวงพาณิชย ทำใหสมาชิกกลุมมีความรูความเขาใจในเรื่องการตลาด มากยิ่งขึ้น และในทุกๆ เดือน กลุมเครือขายผูผลิ  ตมังคุด จะมีการประชุม เพือ่ ไดทราบขอมูลการผลิต การจำหนาย ของสมาชิกแตละคนในกลุม ป 2551 ทางกลุมเครือขายผูผลิตมังคุดมีสมาชิก


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เพิ่มขึ้นอีก 4 คน รวมเปน 13 คน ป 2554 ทางกลุม ไดไปศึกษาดูงานทีดอย ่ อินทนนท ดอยอางขาง จังหวัดเชียงใหม เพื่อพัฒนาศักยภาพองค ความรูใหแกสมาชิก ตอมาองคกรปกครองสวนทองถิ่น เทศบาลตำบลชากไทย มีการสงเสริมกลุม อาชีพตางๆ ให แกประชาชนภายในเทศบาลตำบล กลุมเครือขาย-ผูผลิต มังคุด จึงเปนแหลงเรียนรูที่สำคัญอีกแหงของตำบล นอกจากนี้ ทางกลุม ยังมีการเปดตลาดตางประเทศ เพิ่มมากขึ้น นอกจากตลาดประเทศจีนแลว คือ ตลาดใน ประเทศญี่ปุน ทำใหกลุมเครือขาย-ผูผลิตมังคุดมีความ มั่นคงและมีศักยภาพมากยิ่งขึ้น ปาดเหงือ่ ดืม่ น้ำ กอนถอดหมวกปกกวางออก วิชยั เพิ่งเดินออกมาจากสวนผลไมของเขา ณ วันนี้ การเปน ชาวสวนถูกถายทอดมายังรุนที่ 3 แลว จากรุนพอ สูรุน วิชัย และกำลังสงตอสูรุนลูก “รุนพอสามสิบป รุนผมสามสิบป สงทอดสูรุนลูก ตอไป งานก็ปรับไปเรื่อย” เขาวา “ที่คุณถาม แนวคิดเรื่องผลไมชนิดไหนแพง ก็แห

65


66 ªÒ¡ä·Â

กันปลูกวาผิดไหม มันไมผิดหรอก ไปโทษวาใครโลภไม ได ผมเคยถามนักธุรกิจที่ทำธุรกิจผลไม ซึ่งตอนนี้ขาย กิจการทั้งหมดทิ้ง ขายไปสามรอยกวาลาน มาทำซื้อขาย ยาง ถามวาตอนยังทำอยู ภายในสามป หาป ผลไมอะไร นาปลูก เขาบอกไมรู “นี่ไง ขนาดนักธุรกิจทีจำเป ่ นตองมีขอมูลมากกวา ชาวสวน ยังไมรู ดังนั้น ที่ถามวา อะไรดีก็ปลูกอยางนั้น นะ จริงๆ แลว เราไมมีความรูกั นเลย อินเทอรเน็ตก็ใช ไมเปน เห็นเพื่อนสวนขางๆ ทำไอนั่นดี ไอนี่ดี ก็ทำตาม กรมสงเสริมการเกษตรเองก็ใหความรูแค  การผลิตพืชเปน อยางไร ปุยเคมีใสยังไง แตไอเรื่องการทำเปนระบบเปน แผน ควรทำอยางไร ไมเคยพูดกัน บอกแคปลูกปาลมสิ แลววันนี้ราคาเปนอยางไร ถูกลงแลว ราคาไมคุมทุน นี่ก็ ดวยนโยบายรัฐ ถาใครแข็งแรงไมพอ มวนเสื่อไปเลย” ถามวาปลูกผลไมอยางไรใหไดคุณภาพ วิชัยบอก อยาเอาแคสูตร แคทางลัดเลย มันไมมีหรอก “วิชาการ มัน เรียน รู ได จาก ตำรา ก็ได จาก การ ปฏิบัติของเราก็ได แตจะถามแบบเอาสูตรไปใชเลย มัน


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ไมได ตั้งแตผมใหความรูคน  มา เห็นเลยวา ทุกคนจับแต เปลือกของมัน ยิงไปที่วิธีการหมด ซึ่งมันมีเปนรอยวิธี คุณตองจับหลักมันใหได อยางนัน้ ถามผมไมเกินสามครัง้ ก็ไมตองถามแลว ที่เหลือ เวลาเจอกัน ก็มาแลกเปลี่ยน กัน อยามัวแตถามถึงวิธี วิธี วิธี เหมือนบะหมี่สำเร็จ รูปนะ ไมมหรอก ี “อีกอยาง ทุกวันนี้ ปญหาของคนปลูกมังคุด ไมได มีแคคนปลูกดวย การคัดแยกมังคุดก็ไมดี ผูบริโภคก็ไมรู วาเลือกยังไง บีบมังคุดกันหมด บีบมาสิบคน คนทีสิ่ บเอ็ด ไมไดกินกันแลว คนสงก็ไมดี ของเราทำใสกลอง บอกไม ตองบีบ ซือ้ ไปเลย รับรองวาพอใจ ระดับเกาสิบเปอรเซ็นต ราคาสูงกวาตลาดทัว่ ไปนิดนึงเทานัน้ ดังนัน้ เรือ่ งของการ ทำตลาดก็มีสวน การขนสงก็มีสวน ผูบริโภคก็มีสวน” วิชัยยืนยันวา การรวมกลุมกัน เปนเรื่องจำเปน “สำคัญในแงของการแลกเปลี่ยนความรู และเรื่อง ของการทำตลาด เพราะสุดทายแลว ตลาดก็วิง่ หาผลผลิต ที่มีคุณภาพ แตยังไมสามารถหา ณ จุดใดจุดหนึ่งได จริง อยู การรวมตัวกันไมงาย แตพอมันรวมไดแลว เราจะ

67


68 ªÒ¡ä·Â

สามารถพัฒนาเรื่องการผลิตได คือพึ่งพาตัวเอง และ แบงปน เปนแบบระบบสหกรณ ความรูเราจะเพิ่มพูนขึ้น อยูคน  เดียวเราก็เหมือนเอาอะไรมาครอบหัวไว นึกวาเกง เราตองทำใหคนของเราเปลีย่ นความคิดจากอยากไดเปน อยากให ไมเอาออก มันก็ไมมีเขา” “ชาวสวน เพาะปลูกเกงไมพอหรือ ตองรูเรื  อ่ งการ ตลาดดวย?” เราสงสัย “จำเปน ไมใชเราผลิตเกง แลวการตลาดไมได เปน ชาวสวนมันตองเหนือคน ถาจะเอาใหสำเร็จนะ อากาศ ตองรู สิ่งแวดลอมก็ตองรู แมลงก็ตองรู โรคพืชก็ตองรู นโยบายรัฐก็ตองรู เกี่ยวพันกันหมด ยิ่งในระบบตลาด ของสังคมเราทีมี่ ความเปนธรรมนอย ไมเอือ้ แกเกษตรกร โดนกดอยูตลอด  อยางนี้ ตองทำ “ถามวาจะเรียนรูอยางไร แนวคิดที่ทำกันมา คือ ตองรวมคิด รวมขาย หาความรู ศึกษา หาชองทางอยู ตลอดเวลา เอาตลาดนำการผลิต เราจึงรูวาจะผลิตสู ตลาดแบบไหนเปนเปา เขาตองการผลผลิตอยางไร เราก็ มาวางแผนกัน ของเราเองแยกเปนสวนๆ มีฝายการตลาด


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

แยกชัดเจน เรามีคนทีชอบ ่ เดินทางอยู เขาก็ไปเรียนรู เก็บ ขอมูลมาแบงปนกัน ญีป่ นุ นีไป ่ มาสองรอบแลว เวียดนาม ก็ไปดูเรื่องการตลาด เอามาวางแผน คนที่ถนัดในเรื่อง การผลิตก็มีอยู” ตอนนี้กลุมมังคุดของชากไทยผลิตสงตางประเทศ โดยมีญี่ปุนเปนหลัก “จีนนีตลาด ่ ทัว่ ไป มีอยูแล  ว ผมคุยกับเกษตรกรสอง รอยกวาทาน ทุกคนมองจีนทั้งนั้น ไปออกันตรงนั้นหมด ทีอื่ น่ เราไมไดคิดกันเลย ถามวาผิดไหม ก็ไมหรอก แคคน เรามองไดแคนัน้ สังคมมันเปนอยางนัน้ ชองทีจะ ่ ไปยุโรป ยังมี ญี่ปุน เกาหลี อยาไปตามกันหมดสิ เราตองมองให ตาง มีสวนไหนจะแยกไปได ควรไป เวลาจีนมีปญหาขึ้น มา ก็หมดทางเลือก “อยางญีป่ นุ เราไมไดทำตลาดเองโดยตรง สวนของ ทีเป ่ นคูค า มัน่ ใจในสินคาเรา จึงมีการพูดคุยกัน เสนอชอง ทางใหเรา เปาหลักทีนี่ ต่ องการคุณภาพเนือ้ ปลอดภัยจาก แมลง สารเคมี ซึ่งความคิดฝงหัวเดิมของเกษตรกรคือ ตองผิวมัน หูเขียวทาเดียว เราก็ทำตามนั้นกันหมด”

69


70 ªÒ¡ä·Â

เราไดเห็นภาพเกษตกรนำผลผลิตของตัวเองไปเท ทิ้งเพื่อประทวงอยูบอยครั้ง เสียดายก็เสียดาย สงสาร ในชะตากรรมก็สงสาร วิชัยเลาใหฟงวา เคยไปเจอยาย แกๆ เอามังคุดจากสวนมาขายในโครงการประกันราคา 12 บาท ซึ่งสวนวิชัยขายหมดไปแลวในราคา 14 บาท ซ้ำรายยายคนนั้นไดคิวที่ 170 จาก 400 “ถาม วา คน ที่ แข็ง แรง และ พรอม จะ พึ่งพา ตัว เอง แบบเราจริงๆ ในสังคมมันมีไมมาก งบประมาณจากปที่ แลว ซึ่งเอามาซื้อผลผลิตเกษตร นาจะมีถึงสี่สิบกวาลาน บาท ซึ่งเราไมไดไปแตะตรงนั้นเลย พึ่งพาตนเอง พึ่งพา กลุม ดวยแนวคิดของเรา คุณยายคนนัน้ ปนีคง ้ ไมอยูแล  ว สุดทายก็ตองเลิก ไมขายสวน ก็ตองเชา หลายๆ สวนเปน แบบนี้ การผลิตก็เปนไปทางธุรกิจไป เปาของเราคือการ พัฒนาคน ความคิดคน นี่คือเปาแรก พัฒนารุนคน” อืม...ผลิตคน วิชยั ยังคุยใหฟงอีกวา นอกจากพัฒนา คนเกาๆ ยังสรางคนใหมๆ “เรามีเกษตรกร ซึ่งเปนลูกชายมารับชวงตอ เขา ไมไดเรียนเกษตรเลย แตเราปลูกฝงใหเห็นวาจริงๆ แลว


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

อาชีพนี้มันอิสระ ตอนนี้เขาออกมาพูดกับสังคมแลววา พอใจ และดีใจ พรอมเปนตนแบบตอไปดวย นีกลุ ่ ม กำลัง ทำเรื่องนี้เขาไปสูสหกรณ เปนประเด็นทายาทเกษตรกร ผม วา คน รุน ใหม ถา ได รวม กัน ดวย ระดับ ความ รู ที่ มี วิชาการสมัยใหม เทคโนโลยี มันนาขับเคลือ่ นนำพาสังคม ไดเร็วกวาคนยุคกอน เมือ่ ใสอุดมการณเขาไป จะแข็งแรง และเปนคนรุนใหมที่เราอยากเห็น ซึ่งสามารถนำพาตัว เองใหอยูรอดไดดวย” “พวกเราแชทก็แชทไมเปน (หัวเราะ)” วิชยั วา พลาง หัวเราะรวน

71


72 ªÒ¡ä·Â

07 äÁ‹ 㪋ᤋ«‹ÍÁÍØ»¡Ã³ áμ‹«‹ÍÁ㨼ٌ 㪌ºÃÔ¡ÒôŒÇ จากรูปทรง มวลสาร อาชีพที่ คำนวณ หนองริมบาน เหมาะ ยิ่ง ที่ จะ ประกอบ ไม นา พน 1.มือปน 2.คน คุม บอน กระทั่งมือขวาเจาพอ พอ เอาเถอะ ให ใหซอฟต ซอฟตลงหนอย หนอย หลายคนคงปรานีใหเปปนชาวสวนชาวไรได โอเค-หนาเขาเหีหี้ยม แตขอเถอะ หากโลกเรายังมี ความเมตตากรุณาไมตัดสินคนทีี่เปลื ป ือก บอกไดตรงนี้ เลยวา ผูช ายคนนีจิ้ ตใจดีมาก แถมฝไมลายมือในการซอม เครื่องใชไฟฟายังดีอีกดวย จากการพูดคุย ไมใชเพียงซอมวัตถุ เขายังซอม หัวใจช้ำๆ ของใครตอใคร คำนวณเปนหนึ่งในหัวแรงหลัก ของการตั้งแผนก Fix It ขึ้นในเทศบาลตำบลชากไทย เพื่อซอมเครื่องใช ไฟฟา อุปกรณอิเล็กทรอนิกส รวมไปถึงยวดยานพาหนะ ตางๆ ใหคนในชุมชนแบบฟรีๆ ขอย้ำวาฟรี ไมคิดคาแรงแตประการใด “เกิ ด มา จาก พวก เรา ทำงาน ด า น ป อ งกั น สาธารณภัยกันอยู ผานไป ผานมา เห็นคนแบกเครื่อง ไฟฟา เพื่อ เอา ไป ซอม เรา มา คุย กัน เห็นวา บุคลากร ของเรามีความสามารถในดานนี้อยู เลยอาสาชวยซอม


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เอาเครื่องมือมาจากที่บาน พื้ น ฐาน ผม ชอบ ด า น นี้ อยู แลว พวกเครือ่ งจักรกล เปน ผูรับเหมามากอนไง ที่บาน เปนสวน ใชเครื่องอะไรตอ มิ อะไร ก็ ซ อ ม เอง ไม เคย จางใคร ประสบการณมันก็ สั่งสมมา “งานปองกันฯ ผมพูด เลยวา ไมไดมากมาย ไมไดไฟ ไหม น้ำทวมกันตลอดเวลา มีวันวาง เลยหาเวลาตรงนีมา ้ ชวย ทำประโยชนใหชาวบาน มัวนัง่ กินเงินเดือนเฉยๆ มัน อายตัวเอง พวกเราตองการใหตำบลเจริญ แมไมมากมาย แตเราก็มีสวนรวมบาง คน ผานไป ผานมาก็ไดเห็น วา เทศบาลของเรา มีสวนงานนี้อยู ผมกลาพูด ไมวางาน ขาราชการ หรืองานอะไร มันมีเวลาวางอยูแลว” “ชื่อกลุมเกนาดู” เราแซว “คำวา Fix It มาทีหลัง เปนโครงการของวิทยาลัย สารพัดชาง แรกๆ ก็เปนเรือ่ งของการอยากชวยคนเฉยๆ ไมไดมีปายมีอะไรเปนงานเปนการ เครือ่ งเชือ่ ม เครือ่ งตัด ก็ขนจากบานมา เราไดทำใหเพื่อนฝูง พี่ปานาอา “อีกอยางที่นาหวง สมมติวามอเตอรไซคคุณเสีย

73


774 ªÒ¡ä·Â ä

ไปจาง ชาง ซอม เรา ไมรูเลยวาเขาซอม อะไรให พอ ถึง เวลาเรียกเก็บเงิน เทาไหรก็ตองเทานั้น เราไมรเรื ู ่อง จะ มีความรูส กึ ตลอดเวลา วาโดนชางหลอก แตพวกเราบอก ชัดเจน เสียแคคาอะไหล คาแรงไมตองจาย นีคื่ อเรือ่ งของ จรรยาบรรณที่เราพยายามสรางขึ้นมา” กลุมนี้ไมมประธาน ี ไมมีกรรมการ “เปนก ลุม เสมอ ภาค ไม ได จัด ตั้ง เปน องคกร มี ประธาน มีลูกนอง นี่เราแบบผมไมอยู คุณทำแทน มา ชวงหลัง มีจาตำรวจยายมาใหม เปนชางกองทัพเรือมา กอน เลยบูมใหญเลย พวกคอมพิวเตอรก็สามารถซอม ได โทรทัศน เครื่องเสียง กองกันพะเนิน “รายรั บ ของ ช า ง ไมมี...ฟรี แต บาง คน ก็ มี น้ ำ ใจ บอก ให เรา ไป ซื้ อ อะไหล ใหเงินเกินมาบาง เรา ก็ เอา ไป ใส ไว ใน สวน เงินกองกลาง เพราะเรา คิ ด ว า มี เงิ น เดื อ น แล ว พอ อยู พอ กิน มี สวน ผล ไม รองรั บ ไม ได คิ ด ว า มี ห น า ที่ ทำงาน อะไร ก็ ตองทำแคนัน้ จุดประสงค


ÊÑѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà »

เวลาเราหาคนมาชวย อยากไดแบบนี้ มันจะเกิดความ ยั่งยืน คนที่ตองเลี้ยงลูกเมีย มันควรเปนอีกลักษณะหนึ่ง ชื่อของ Fix It จะไดอยูยั้งยืนยง” พูดถึงเรื่องเงิน เขาแอบเมาทแบบแสบๆ คันๆ ให ฟงวา “เคยเปนผูชวยผูใหญบาน ทางอำเภอพยายามหา คนไปฝกอบรมอะไรตางๆ ทานผูนำทั้งหลาย ชอบใชคำ วาไมวาง มีสวน มีไร ตองทำ แลววิสัยของคนอยากได หนา มีหลายกรณีทีชอบ ่ จางคนไปอบรม พวกรับจางไป ก็ ไมไดอะไร จางเพื่อใหคนเต็มเทานั้น เสียเงินไปสี่หาแสน บาท โครงการใหญๆ หมดเปนลาน ไมไดอะไรเลย พวก เราทำกันสี่หาคน ไดเนนๆ” ไมมีรอยยิ้มหลังประโยคสุดทาย แสดงวาเขาพูด จริง ซีเรียส “ถาเราเก็บเงิน อยางนั้นคำวาฟรี ก็ใชไมได อยาง ที่บอก พวกเราไดเงินเดือนจากเทศบาลอยูแลว อุปกรณ ตอนนี้ก็ไดรับการสนับสนุน เวลาก็ใชตอนทีว่ างจากงาน หลัก สำคัญคือ เราอยากไดรอยยิ้มมากกวา เกษตรกร บางคนหาเชากินค่ำ เสียเงินคาซอมเครือ่ งมือ สีถึ่ งหารอย บาท ไหวไหมละ มาซอมกับเรา แครอยเดียว “เด็กมาขอฝกก็มี เราใหมาสนุกกับเรามากกวา ให ถอดประกอบอะไหลเลย นีคื่ อภาคปฏิบตั อย ิ างแทจริง ไม ตองทองตำรา มันแกรงกวาเยอะ นีพู่ ดในแงวาไมตองเอา

7755


76 ªÒ¡ä·Â

ปริญญาไปการันตีอะไรนะ ผมไมเห็นนะ พวกจบปริญญา แลวมาเปดรานซอมเครื่องยนต ไมคอยมี” ถามวาในละแวกชากไทยมีรานแบบนี้ไหม เขา บอกไมมีอะไรเสียที ตองหอบหิ้วไปซอมตางที่ “มีในตำบลติดๆ กัน อีกอยาง ถาเราไมคิดซอม อะไรเลย ทุกอยางจะเปนขยะ อยางโทรทัศนสมัยนีเครื ้ อ่ ง ละสองพันบาท เสียก็ซื้อใหม แตการซอม บางครั้งหมด แค หาถึงสิบบาท ที่บอกกันวา ซื้อใหมคุมกวา มันตองดู เปนอยางๆ ไป เชน โทรทัศนจอเสีย เออ มันไมนาซอม เราตองอานงานใหลูกคาดวย แตถามหนอยเถอะ อะไร มันซอมไมไดบาง จอเสีย จริงๆ มันก็เปลี่ยนได นอกจาก ไฟไหมเสียหายหมด บางคนไมรหรอก ู วา อะไหลบางชิ้น มันถูกจริงๆ” ที่ Fix It ซอมไดมีตั้งแต คอมพิวเตอร เครื่องใช ไฟฟา เครื่องใชอิเล็กทรอนิกส รถมอเตอรไซค “ผมก็ไปซื้อยางจากรานซอมอื่นๆ ซึ่งจะขายใหใน ราคาถูก แลวเรามาทำฟรี ไมคิดคาแรง เหมือนอุดหนุน เขาดวย ก็สงเสริมกันไป ไมถือวารานเราไปตัดราคา หรือ แยงลูกคา ถาผมไปตางจังหวัด เกิดรถเสีย ยางแตก เดือด รอน มีอยางนี้มาชวย ผมคงรูสึกดีมากๆ สบายใจ แตถา พึ่งใครไม ไดเลยในประเทศนี้ โทรหาใครก็ไมได แยแน ดังนั้น ทุกเทศบาลนาจะมีแบบนี้”


ÊѹμμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ถามตอวาเคยคิดเปดอบรมอาชีพจริงจังเลยไหม เขามีเหตุผล “อยางนั้นเราปลอยใหหนาทีของ ่ สารพัดชาง ที่ผม ทำอยูจริงๆ จังๆ คือคุยเรื่องความเปนมา ทำอยางไรให ยัง่ ยืน ไมอยากแคเปนสถานทีป่ กปาย ถายรูป ภาคปฏิบตั ิ จริงๆ ก็อยางที่เลาไป ใชวิธีใครอยากทำ มาเรียนรูเลย อีกอยาง เราไมมใบ ี การันตีอะไรรับรองใหดวย “ถามวาเด็กรุนหลังจะมีจิตอาสาแบบเราไหม มัน ตองปลูกฝง บางคนทำงานแคเอาหัวโขนมาสวม ฉันคือ ขาราชการ ทำแคในตำแหนงหนาที่ อาทิตยหนึง่ ทำงานหา วัน แตในเนื้องาน แคสองวันก็เสร็จแลว สามถึงสี่ชั่วโมง ตอวัน คุณนัง่ เลนเกมแทๆ ก็เบียดเวลาเลนเกมสักครึง่ มา ทำเพื่อสังคมบางไดไหม “อยางผม ถึงไมไดทำงานในเทศบาลชากไทย ยังไง ผมก็ตองอาศัยอยูท่ นีี ่ ผมจึงอยากเห็นสิง่ ดีๆ เกิดขึน้ ถาม วาที่ทำอยูนี่ใครไดชื่อเสียง ก็เทศบาล ไมใชผม ใครจะ ไปจำชื่อผมได ใครจะมารำพึงรำพันถึงชื่อผม ถึงเปลี่ยน หัวหนานายกฯกีคน ่ ถาทำดี ใครๆ ก็ตองเล็งเห็นความดี งานที่ทำ ไมยุบหรอก เพราะชื่อเสียงมันตกแกเทศบาล สุดทาย คุณทำใหมันรูสึกสนุกเถอะ” ทำใหสนุก งายๆ แตคม

777


78 ªÒ¡ä·Â

08 ÍÍÁÇѹ¹Õé ÁÕÊѨ¨Ð


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

79


80 ªÒ¡ä·Â

กลุม สัจจะสะสมทรัพยในชากไทย มีกิจกรรมการเชือ่ มโยง กับระบบสวัสดิการชุมชน โดยมีเปาหมายทีจะ ่ ใหชุมชนพึง่ ตนเองและรูจักการออมโดยใชหลักธรรมพัฒนาสมาชิก สัจจะใหเกิดคุณธรรม ใชการออมเงินเปนเครื่องมือใน การรวมกลุมเพื่อการจัดการ การเงินและสวัสดิการให แกสมาชิก ผูใหญพิพัฒน อินทรเจริญ ผูใหญบานมาดเท และอมรา ภั ก คิ นี รวม ถึ ง อดิ ศั ก ดิ์ คี รี ชล มีรายละเอียด “ที่อิงอยูกับวัด เพราะเริ่มตนจากแนวคิดของพระ อยากชวยชาวบาน ทานไปคุยสวนกลาง เอาพระแตละวัด มาคุยกัน จริงๆ ไมเกี่ยวกับวัดก็ได แตการอยูกับวัด มัน


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ก็มีสวนชวยใหคนเราซื่อสัตย ใครโกง ขอใหฉิบหาย ตาย แลวมันก็เปนอยางนั้นจริงๆ สามคนที่ไมจายเงินตาม กำหนด อาจยังไมตาย แตอยูบนโลกนี้ไมได อยูใน  บาน เกิดไมได ก็เหมือนตกนรกแลว “หลั ก การ ทำงาน แรกๆ พระ เป น คน กำหนด ระเบียบการตางๆ ทุกเดือนคุณตองออมหนึ่งรอยบาท ดอกเบีย้ เมือ่ กอนสองบาท แตเราเห็นวาเยอะไป ก็ประชุม กับชาวบานวา จะเหลือไดกีบาท ่ เหลือหนึง่ บาท เห็นดวย ไหม ถาเห็นดวย ก็โอเค สวนใหญก็เกิดจากขอเสนอของ สมาชิกนีแหละ ่ “ประโยชนทีได ่ แนนอนคือการออม ทุกวันนี้ เงิน หมืน่ ของชาวบานไมเคยคิดออมนะ จะใหไปออมธนาคาร เหรอ วันละหนึ่งรอยบาท คงไมเอา บางคนจน ก็ยังมีเงิน ออม บางคนมีหมื่นเจ็ดพันบาทแลว ถาครอบครัวเขามี สมุดสองสามเลม ฉุกเฉินสามารถกูเงินได ตอนนี้ก็ให วงเงินถึงหกหมื่นบาท กูไปทำอะไรก็ได อยางนอยคุณ ตองเอาเงินมาคืน เงินตนหารอยบาท พรอมดอกเบีย้ รอย ละบาทตอเดือน “สวั ส ดิ ก าร เรา มี ป น ผล ตอน สิ้ น ป สามสิ บ สตางค ต อ หุ น ราวๆ หกถึงเจ็ดพันบาท เราหัก สี่รอยบาทเพื่อเอามาเปนคาทำศพ

81


82 ªÒ¡ä·Â

ถาตาย ลูกหลานไดสีหมื ่ น่ ปวยเขาโรงพยาบาล หนึง่ รอย หาสิบบาทตอคืน ติดตอกันสิบวัน ทุนการศึกษาเด็กทุน ละหารอยบาท สิบทุนตอป ทุนคนแกหารอยบาท มีจับ สลากแจกขาวสารทุกป แจกหมอหุงขาว “ทุกวันที่ 16 ตองมาจายเงินออม เงินกู ถาใคร ตองการกู ก็มาวันนั้น มาบอกกลาวกัน หาคนค้ำสอง คน จะซื้อมอเตอรไซคก็ได ถาคุณมีเงินสง เราไมไปถาม คุณหรอกวา เอาไปทำอะไร คุณออมครบไหมละ ไมขาด คุณก็ไดสิทธิใน ์ การกูเต็  มเม็ดเต็มหนวย คุณไมสงทุกเดือน การกูคุ ณก็ไดลดลง ถางีเง ่ าจริงๆ เราก็ขอซือ้ สมุดฝากคุณ คืน เพราะเราถือวา ทำใหคุณเต็มทีแล ่ ว “ถามวาสวนใหญกูทำอะไร มีทุกอยาง แตขอดีคือ เงินกูเราสงคืนในระยะยาว หารอยบาทตอเดือน คุณกู ไปเปนป กวาคุณจะใชหมด อยากกูเพิ่ม ก็มาตัดไปกอน มาขอกูไดเลย แตเราเชื่อวา ดวยกระบวนการหลอหลอม ของสมาชิก มันทำใหคนมีเหตุมีผลในการตัดสินใจทำ อะไรมากขึ้น มากกวาคนที่กูจากธนาคารแลวเอาไปซื้อ มอเตอรไซค คนที่ฝากกูสัจจะแลวซื้อมอเตอรไซค ก็จะ มีเหตุผลที่ดี บางคนบานไกล ตองใชจริงๆ ก็ตองซื้อ ไม อยางนั้นไปลำบาก “ถามวามีคนไดประโยชนแบบเห็นๆ ไหม มันขึน้ อยู กับบุคคล การใชชีวติ เราตางกัน ใชชีวติ ดีงาม ถึงไมมาฝาก


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

กับเรา แตถาไมมเรา ี ก็ตองไปหากูที อื่ น่ เราถือเปนชองทาง หนึ่ง วันนี้คุณพนยาใหปุย เงินหมด คุณมากูได ไมตองกู นอกระบบ คุณมีที่สิบไร ขาดปุย ขาดยาพนพืช อยากได เงินสองหมื่น ตองไปถึงธนาคารเลยเหรอ มันก็เปนหลัก ประกันได ไมตองเอารถเอาบานไปจำนอง ไมไดบอกวา ถาไมมีกลุมสัจจะแลวทุกอยางจะลมสลาย “ตอนนีมี้ สมาชิกหารอยกวาคน มากูพร  อมๆ กันได เอาเทาทีหมด ่ เงิน ซึง่ เงินกลับมาเดือนละสีถึ่ งหาแสนบาท เมื่อพนหนาผลไม เงินจะเหลือ เวลามันโตมันโตมาก ไม เหมือนแรกๆ ที่ชาหนอย คนที่มาทำงานกับเรา ทุกปมา เลือกกันเลย ไมพอใจคนไหนบอก หลังๆ เรื่องกรรมการ มันอยูตั ว เปลี่ยนมาเปนสรรหา ชาวบานเลือกมา “เราใชวัดเปนสำนักงาน ถึงเวลาก็เอาโตะมาตั้ง ตรงนี้เก็บเงินออม ตรงนี้กู ผมคิดไววาจะสรางที่ทำการ เหมือนธนาคารหมูบาน แตรอใหวงเงินเลยสิบลานบาท กอน คอยๆ ทำไป มันตองมีการพัฒนา กลุม ทุกกลุม ทีตั่ ง้ ขึ้นมา ไมใชพอมีแลวจะไปบังคับสมาชิกวาจะใหทำ หรือ ไมทำอะไร อยางนัน้ ก็ไมไดเกิดการเรียนรูอะไร  อยางกลุม สัจจะ พอเกิดขึ้น เราคอยๆ เอากระบวนการตางๆ มา หลอหลอม เพื่อใหคนมีสัจจะในการคืนเงิน การมีวินัย และกูไปแลว ตองมีเงินมาจาย “เวลาพื้นที่อื่นมาเรียนรูกับเรา สวนใหญสงสัยวา

83


84 ªÒ¡ä·Â

ทำอยางไร คนถึงไดรวมมือกัน เปนคำถามเสมอมาวา พื้นที่อื่นๆ กวาคนจะออม ตองประกาศแลว ประกาศ อีก ตองบังคับ เราตอบวา คือเรื่องของกฎระเบียบตอง เขมแข็ง ไดก็ได ไมไดก็ตองบอกไมได ของเราก็ไมใชราบ เรียบ เถียงกันออกจะตายไป “ชาวบานจะมัน่ ใจคณะกรรมการ ตองทำใหเขาเห็น เรือ่ งนีสำคั ้ ญ ถาคุณผิดพลาดไปหนอยเดียว ยากเลยคราว นี้ อีกเรื่องคือตองตรงไปตรงมา อยาลำเอียง ไมใชคนนี้ สนิท ใหกูเยอะกวาคนนั้น อยางนี้ไมได “กลุมสัจจะ จำเปนตองมีในพื้นที่อื่นๆ ไหม จะดี มาก ไมใชวาคนที่นี่ปลูกผลไม รวย ถึงออมได ที่นี่เมื่อ สิบกวาปที่แลว ถามธนาคาร ทั้งหมดของแถวนี้เกาสิบ เปอรเซ็นตเปนหนี้ คนตองกู จะรวยไดไง “รูป แบบ ตางๆ ก็ ปรับ กัน ไป แตละ พื้นที่ จะ ใส กระบอกไมไผ ทำใหหวือหวา อยากทำ เหมาะสมก็ทำไป โดยหลักๆ มันก็คือการออมเหมือนกัน การพึ่งตนเองใน หมูบ า น ควรมีทัว่ ประเทศ มีเยอะนะ กูสาม  สีแสน ่ บาท ไป ตอเติมบาน เรือ่ งแบบนีก็้ สำคัญกับคนในชุมชน ไมตองไป ธนาคาร เวลาชาวบานไปธนาคาร แตงตัวมอซอไป เราเอง ก็รูส กึ ไมดีกับการตอนรับดวย นีคื่ อความรูส กึ ของชาวบาน นะ แตกลุมสัจจะ มันสบายใจกวากัน “คนที่ฝากสัจจะแลวไมตองการกู นั่นก็คือการได


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เอาเงินของตัวไปชวยเพื่อนบานที่เดือดรอน มั่นใจวาเงิน ไมสูญหาย เพราะเราก็เอาเงินไปฝากไวที่ธนาคาร ถา ชาวบานจะมาดู เรามีเอกสารใหดูหมด”

85


86 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

09 àÃ×èͧËÁÙæ ·Õè¨ÐÇ‹Ò仡çËÁÙ

87


88 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

กอนไปคุยกับ สุนันต เชื้อตระกูล ใครๆ ก็บอกวาเขา เพี้ยน บางวาบา บางก็วาจริงๆ แลวเกงพอตัว สมัยกอน ชาวบานปลูกทุเรียน แตหมอฟนทิง้ เรียบ แลวปลูกกลวยไข นัน่ นับเปนคนแรกๆ ของชากไทยทีปลู ่ ก ผลไมชนิดนี้ และทำใหรวยเรื่อยมา สุนัขก็เคยเลี้ยง เลี้ยงแขงเสียดวย ทั้งๆ ที่ความรู ไมมีเลยในตอนแรก แตอาศัยลูกมั่นใจและศึกษา ตอนนี้ สุนันต มีที่ดินหลายไร ปลูกพืชผักผลไม นานา และขอบอก บานเขาสวยมากๆ แถมมีหองน้ำงาม หยดไวรับรองแขกที่มาดูงาน งานดานความคิด และพลังงานทดแทนจากขีหมู ้ กลุ ม ต น แบบ พลั ง งาน ชุ ม ชน มี กิ จ กรรม การ เชื่อมโยงกับระบบพลังงานทดแทน โดยเปลี่ยนการทำ สวนผลไมอยางเดียวมาเปนเกษตรแบบผสมผสาน เนน การประหยัดตนทุนการผลิต ใชวัสดุและสิ่งเหลือใช นำ มูลสุกร มาทำปุย น้ำมูลสุกรใชในสวนแทนปุยเคมีเพื่อ เปนการลดตนทุนทางการเกษตร ศูนยเรียนรูพลั  งงานชุมชน มีกิจกรรมการเชือ่ มโยง กับ ระบบ พลังงาน ทดแทน โดย รัฐบาล มีน โย บาย ปรับ เปลีย่ นพฤติกรรมประชาชนเพือ่ ลดการใชพลังงาน ไดรวม

89


90 ªÒ¡ä·Â

กันทำกิจกรรมลดการใชพลังงาน จัดหาพลังงานทดแทน ซึ่งในป 2550 ไดมีการตั้งศูนยเรียนรูพลั  งงานชุมชน ขณะนีสิ้ ง่ ทีได ่ รับการพัฒนาและมีแนวทางการผลิต เพื่อจำหนาย ไดแก ถานประหยัดพลังงานและเตายาง ประหยัดพลังงาน ความสำเร็จของการดำเนินงานทำให คนในชุมชนใหความสนใจและเขามามีสวนรวม “ทีใน ่ ไรผม ปลูกเอง รดน้ำเอง ไมจางใคร” สุนันตวา ใครไดมาฟงสำเนียงเขาพูด ตองรูสึกได กวน...จริงๆ “จะไปยากอะไรเลา ตื่นเชามา เราก็แบงหนาที่กัน สิ ใครรดน้ำสวน ใครทำอะไร เห็นบานสวยๆ ไมคอยได เขาไปอยูหรอก ทำงานอยูแตในเลาหมู ทำบานไว ถือ เปนกำไรชีวิต” หลังกวาดตามองรอบๆ สวน “ปลูกอะไรบาง” “พวก พืช ลมลุก เปน ไม ยืนตน อยาง เมื่อ กอน ไม ไหว รายจายเยอะกวา คาปุย คายาก็เยอะ สมัยกอนขับ รถเจอหมา ก็ทำฟารมหมา แนวคิดการทำอาชีพของเรา มันตองมองใหดี ตอนนั้นอยากเลี้ยงวัว จะไดไมตองตัด หญา แตไปเจอหมาพันธุร็อตไวเลอร สมัยนั้นเริ่มจะดัง เลี้ยงประกวด รายไดมันนาจะดีกวา ก็เลยลองเลี้ยง คือ ผมคิดอะไร ตองเปนเงินเปนทองหมด”


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

เปนเงินเปนทองกับเจง เราวามันก้ำกึ่งทีเดียว “เวลาทำอะไรใหมๆ เราตองดูหนาดูหลัง ทำฟารม หมู ปหนึง่ ไดหาแสนบาท ถาเราทำสองฟารม ไดหนึง่ ลาน บาท หารเปนจำนวนเดือนเลย ผมรอบคอบนะ บวกลบ ทุกอยางแลวคุมหรือไม นี่ทำงานอยูกับบาน เสื้อเกาๆ กางเกงขาสั้น คุมแนนอน ดีกวาไปทำไกลๆ “คือเราตองคิดตลอดเวลา อนาคตทำอยางไรจะ มีรายได ทั้งรายไดเปนเดือน รายไดเปนป อยางผมตัด กลวยไขวันนี้ ผมไดเงินเลย ไมตองไปรอใคร กลวยนี่ผม ทำสัญลักษณไวเลย ตนไหน ตัดวันไหนได ไมตองไปนั่ง เปดถุงกระดาษที่หอกันแมลงดู อีกสองสามวัน ผมตัด ขนุน ผมก็ไดเงิน “เมือ่ กอน เงินหายไปไหน ผมก็ไมรู เพราะไมเคยมี การทำบัญชี เดี๋ยวนีผม ้ ทำไวหมด จดรายได รายจาย เงิน ขาดสวนไหน คาปุย คายา แกตัวไป ทำเองไมไหว ผมก็ ตองเตรียมการไวใหดี วาจะทำอยางไรตอไป” มาเรื่องพลังงานทดแทนจากขี้หมูกันบาง “แกสจากขีหมู ้ คือผลของการคิดวา ทำอยางไร ถึง จะลดตนทุนการผลิต ใสแทนปุย ปหนึง่ หาถึงหกแสนบาท อยางปลูกเงาะ มีสูตร เรงลูก เรงใบ ขายลูก ยืดชอ อะไร

91


92 ªÒ¡ä·Â

อีกมากมาย แตใสแบบชีวภาพอยางนี้ ตนไมไมมีเบื่อ ซึ่ง เราก็ตองลองผิดลองถูกกันมา “แกสที่เราใชก็เอาไปใชในครัว ตมขาวหมา ปนไฟ ได คาใชจายขุดหลุม ทำบอ รุนใหมๆ เดี๋ยวนี้เปนผาใบ คลายๆ แคปซูล สะดวกขึน้ ผมทำก็แสนกวาบาท นีผม ่ ทำ แคเลาหมู จะเอาครบวงจร เปนฟารม ตองหกหลัง แตหมู ผมทำเปนรายไดเสริมเทานั้นเอง น้ำขี้หมู ผมก็ทำปุย” ระหวางเดินดู มีคนมาขอน้ำจากขี้หมูไปใสสวน ผลไม สุนันตก็ใหแบบฟรีๆ บอกวาชวยๆ กันไป “ตอนแรกผมอยากเลี้ยงปลา ก็ศึกษา แตขี้ปลามัน ใสอะไรไมได ผมก็ไมเอา ศึกษาไขไก ไกก็ตกใจงาย ตาย ไว หมูดีกวา ขี้หมูใชไดดวย ก็ลองไปดูงานที่สอยดาว แลวมีคนมาชวยทำ รับเหมาคาแรง คาของไป ผมขาย รถทำเลย คิดวาถาเรายังมีแรงทำอยู เดี๋ยวมันก็ไดคืนมา ถือวาลงทุนทำกิน “มีคนมาเรียนตลอด คนเงินนอยๆ ผมก็แนะนำ เลี้ยงไก แลวเอาขี้มาใสก็ได ไมจำเปนตองทำเหมือนผม ทุกอยางมันประยุกตได แคคุณจับหลักการของมันถูก แค ใชความพยายาม คนแถวนียั้ งใชแกสแบบนีกั้ นนอย แตละ บานมันก็หางกัน ไมสามารถรวมๆ กันใชเพื่อประหยัด


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

คาใชจายเหมือนพื้นทีอื่ ่นๆ ได” เขามองเรื่องพลังงานทางเลือกในชุมชนอยางไร “เรื่อง สำคัญ เรื่อง หนึ่ง คือ เรื่อง ของ ตนทุน ที่ ยัง สูง แต สิ่ง ที่ ชุมชน สามารถ จัดการ เอง ได หนึ่ง คือ เรื่อง การ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใชไฟ เปดแบบสวางโรเหมือน สังคมเมืองอยางนี้ไมเอา เห็นในเมืองติดไฟตามรั้ว ก็เอา บาง หลอดก็เปลีย่ นเปนแบบประหยัดไฟ เราสามารถเผา ถานเองไดก็ทำ ไมตองไปใชแอลพีจีมาก บางบานตมขาว หมาใชแกส ถามวามันเขาทาไหม ก็แครักสบาย “สวนเรื่องการลงทุนทีเป ่ นพลังงานชุมชน ตองเช็ค ศักยภาพของชุมชนนัน้ ๆ พลังงานลมโอเคไหม โซลาเซลล มีพื้นที่ติดตั้งไหม พลังงานน้ำมีพอไหม พลังงานชีวภาพ ละ ภาครัฐเองตองสงเสริมอยางจริงจังดวย ทำราคาใหถูก ใชหลายๆ อยางประกอบกันในหนึ่งชุมชน บอกเปนสูตร ตายตัวไมได รัฐมักคิดเปนสูตร สองปทีแล ่ ว ทีเน ่ นเรือ่ งน้ำ อุปโภคบริโภค ใหงบประมาณมา แตใชประปานครหลวง ซึ่งมันตองใชกับสังคมเมือง สวนภูมิภาคซึ่งพื้นที่สูงต่ำ ไมเทากัน มันก็ใชไมได” กอนกลับ ไดกลวยไขติดมือมาคนละหวีสองหวี

93


94 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

10 ÀÒáԨ Core Team

95


96 ªÒ¡ä·Â

นั่งคุยกับรองเรวัตแบบจริงๆ จังๆ เรื่องการทำงานแบบ มีสวนรวม หรือที่เรียกวา Core Team “การ ที่ ชุมชน จะ สามารถ จัดการ ตนเอง ได ไม ได เปน หนาที่ ของ คน ใด คน หนึ่ง ไมใช ของ นา ยกฯ กำนัน หรือผูใหญบาน แตการพัฒนาแบบองครวม ทุกคนตอง เขามามีสวนรวม อีกสวนเรามองวา การพัฒนาตำบล จริงๆ ตองใชตนทุนทุกอยางที่มีอยูในพื้นที่ ทั้งเรื่องคน ภูมิปญญา ตัวปราชญชาวบาน เรื่องทรัพยากรธรรมชาติ รวมถึงเม็ดเงิน” ชากไทยก็คลายพื้นที่อื่นๆ เมื่อสังคมทุนนิยมเขา ครอบครอง ตางคนก็ตางอยู ตางทำ “สมัยกอน แทบทุกพื้นที่ยังไมมีหลักคิด ตางคน ตางทำ กลุมโนนทำไอนี่ กลุมนี้ทำไอนั่น ชากไทยเลย มองวา ถาเอาทุกภาคสวนมาเสริมพลังกัน จะเปนการ พัฒนา ให ถึง จุด หมาย ได เร็ว ขึ้น จึง เปน ที่มา ของ กลุม Core Team” Core Team มีที่มาจาก 4 ภาคสวน คือ 1.สวน ทองถิน่ เอง 2.สวนทองที่ กำนันผูใ หญบาน 3.ตัวชาวบาน 4.สวนของราชการตางๆ “มีภารกิจหลักๆ อยูสามสี่อยาง หนึ่ง เปน ฝาย เชื่อมประสานการทำงานระหวางกลุมตางๆ คนตางๆ ใหเขากันใหได เชน กลุมรานคา-โรงสีชุมชน กับ กลุม


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

ออมทรัพย ซึ่งอยูในพื้นที่เดียวกัน แตกำเนิด ตางระยะ เวลากัน เมื่อโรงสีรานคาเกิดทีหลัง สิ่งที่ขาดคือเรื่องของ งบประมาณ ตามหลักทั่วไป แบบเกาๆ ก็จะไปกูเงิน เสียดอกเบี้ย แลวเรามาออกแบบการทำงานใหเชื่อมโยง กันไดไหม “เปลีย่ นเปน ตัวออมทรัพยเขามาถือหุน กับรานคา เลยดีกวาไหม มันจะเกิดความผูกพันทางใจขึ้นดวย ได สมาชิกทางออมดวย สมาชิกออมทรัพยก็จะมาซื้อของ ที่ ราน คา เกื้อ หนุน กัน กลุม ออม ทรัพย ก็ได เงินปน ผล คืน มากกวาในอัตราดอกเบี้ยปกติ รานคาเปนเรื่องของ การซื้อมาขายไป หากดูแลจัดการดีๆ เรื่องขาดทุนไมมี อยูแล  ว “หรืออยางกลุม หมอพืน้ บาน เวลาผสมยาลูกกลอน

97


98 ªÒ¡ä·Â

มันตองมีสวนผสมของน้ำผึ้ง ซึ่งตองไปหาจากนอกพื้นที่ กลุม Core Team ก็เขาไปเชื่อม บอกวาทำไมไมใชน้ำผึ้ง ในพืน้ ทีล่ ะ เราเองก็มีกลุม ตรงนีอยู ้  นีคื่ อการออกแบบให กลไกตางๆ มันทำงานรวมกันได “อีกสวนคือการลดขอขัดแยง เราตองยอมรับวา ใน ทุกชุมชนมีความขัดแยงดวยกันทั้งนั้น มากบางนอยบาง เชน ในชากไทยสมัยกอน มีภาครัฐเขามาสงเสริมเรือ่ งปุย อินทรีย มันก็เกิดขึน้ หลายกลุม มีการแขงขันกัน ของกลุม นี้ใชวัสดุดีกวา กลุมโนนก็อางวาของตัวเองดีกวา ผลเสีย คือตัวชาวบานสับสนกับขาวสารทีได ่ รับ เราก็เขามาเชือ่ ม โดยเสนอวา กลุมทุกกลุมทำมันถูกทั้งนั้น เพียงแตวาตัว ผลิตภัณฑมันอาจตองแบงเปนเกรดๆ ทุกกลุมรูอยูแลว วาของตัวนั้น ยืนอยูตรงจุดไหน “และขอขัดแยงในเรื่องของคน อยางการจัดเวที ประชุมอะไรสักอยาง ซึ่งมีขึ้นบอยๆ ตามทองถิ่นทั่วไป มันไมมหรอก ี ทีเห็ ่ นดวยกับมติในทีประชุ ่ มไปเสียทัง้ หมด คน ที่ คิด นอก กร อบ เยอะๆ จะ มี มุม มอง แตก ตาง จาก ชาวบาน คนที่คิดในกรอบก็จะมองวาแบบนั้นขวางโลก อยางนี้ เวลาประชุมครั้งตอไป คนคิดนอกกรอบซึ่งเปน สวนนอย ก็มักไมไดรับการเชิญ เพราะกลัววงแตก “เปรียบ เทียบ กับ คน เมา ซึ่ง เวลา ปกติ เงียบมาก พอเมาแลวพูด ถามองแงลบ คือเมาแลวพูดไมรูเรื่อง


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСÃ

แตถามองในแงบวก เมาแลวพูด แสดงวาตองมีอะไรอยู ในใจ ตอนไมเมาไมกลาพูด เชนเดียวกัน ถามีคนแบบ นี้ เราตองจับใหไดวา มีมุมมองที่แทจริงอยางไร เขาไป คุย หาคนที่คุยได เขาไปพูดคุยวาสิ่งที่เขาคิด กับที่เราคิด เปนเรือ่ งเดียวกัน เปาหมายของเราเหมือนกันไหม สมมุติ วา เรากำลังจะไปเชียงใหม เขาเองก็บอกวาอยากจะไป ที่เดียวกัน แตวิธีไป มันไปไดหลายทาง สุดทายมันก็เปา หมายเดียวกัน ไมจำเปนตองนั่งรถคันเดียวกัน” ทีน่ าสนใจคือ ลักษณะของ Core Team ไมไดเปน คณะ หรือเปนองคกรใหญๆ “ในยุคแรกๆ มีคนแคสี่ถึงหาคน เปนตัวแทนกลุม ละคน เปนคนที่จิตอาสาจริงๆ มันไมมีโครงสรางวาใคร เปนประธาน เปนรองประธาน แคมีใจเดียวกัน คือการ มีจิตอาสา มีใจมุงมั่นแนวแนที่จะพัฒนาชุมชน ดังนั้น ตองถอดหมวกของตัวเองออก เวลานั่งคุย ใสความเห็น กันไดเต็มที่ ไมมีมาประเภท ผมเปนรองนายกฯ คุณตอง ฟงผม...ไมมี “ไมมีวาระการพูดคุยทีกำหนด ่ ตายตัว ยกตัวอยาง กลุ ม การ จั ด การ น้ ำ มี ป ญ หา แกนนำ Core Team มีโอกาสเจอกันตามงานในชุมชน ก็มานั่งคุยกันได ขยาย ผลกันตอไป เปรียบแลวเราเหมือนคอนดักเตอรที่คอยดู ภาพรวม ใชคนใหถูกกับงาน ปญหารายแรงจริงๆ ยังไมเจอ

99


100 ªÒ¡ä·Â

เพราะ กอน มา ใช ชื่อ Core Team เรา ก็ ทำงาน ดวย ลักษณะคลายๆ แบบนี้อยูนานแลว เปนความสัมพันธ สวน ตัว ซึ่ง เรา เอา มา ใช ใน แง ดี แต พอ ตอง มี การ ถอด องคความรู เราตั้งชื่อขึ้น เพื่อใหพื้นที่อื่นเรียนรูได  งายขึ้น สวนเรื่องความเห็นไมตรงกันใน Core Team ก็มีบาง แตสรุปคือ ในองครวมแลว มุมมองไหนที่ไดประโยชน มากที่สุด” งานการเมือง ใครๆ ก็หวั่น แคหาเสียงหรือเปลา “ถาคิดแบบระบบราชการเดิมๆ ทำใหเกิดผลผลิต ใหชาวบานเห็นเฉยๆ แตของเราทำ อยางนอยสุด มัน ตองมีการเกิดกิจกกรรมตอเนื่อง ใชหลักการมีสวนรวม ตั้งแตกอนเกิดกิจกรรม อยางกลุมออมทรัพย เบื้องตน ตัง้ ขึน้ โดยนโยบายของพัฒนาชุมชน แรกๆ ก็มีแคฝากกับ กู เราตองออกแบบใหได วามันจะไปเชื่อมกับกลุมไหน เราก็ใชตัวเงิน มาเปนเครื่องมือในการพัฒนาคน สราง ระเบียบวินัย กูแลวตองสงใหตรงเวลา มีการทำกิจกรรม ตางๆ กำไรสวนหนึ่งก็เอาไปไวกองกลาง เพื่อสรางสิ่งที่ เปนสาธารณะ ทุกอยางมันคือการสรางใหเกิดความรูสึก มีสวนรวม” รองเรวัตชางเปรียบ “ปลูกเงาะตนหนึ่ง เมื่อกอน เราก็คิดวา ไดแคลูกเงาะ แตเดี๋ยวนี้ มันตองเปนองครวม ปลูกเงาะ 1 ตน มันมีสวนไหนบาง ที่ไดประโยชน สวน


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 101

ไหนไดพึ่งพิง และกระทบกับสวนไหน” ถามถึงความพอใจ รองบอกวา อยูในระดับ 8090 เปอรเซ็นต “ใน ยุ ค แรกๆ ของ การ ทำงาน กั บ สสส. การออกเเบบกระบวนการ Core Team เขาไปมีบทบาท เยอะ พอมันผานไป ชาวบานไดเห็น วาทำแลวไดอะไร เพื่อนขางๆ ไดอะไร ชาวบานก็เปลี่ยนเปนทีมของเรา โดย ปริยาย เปน ไป โดย ธรรมชาติ บทบาท ของ ผูนำ ใน ยุคแรกๆ ก็จะเริม่ นอยลง ชุมชนสามารถจัดการตัวเองได มากขึ้น เหมือนทำธนาคารขยะ วันหนึ่ง ถามันเจง แสดง วาประสบความสำเร็จ เพราะชาวบาน สามารถจัดการกับ ขยะไดดวยตนเอง” แลวยั่งยืนไหม “โดยกระบวนการ เราไมไดเปนคนสัง่ การใหทำโนน ทำนี่ แตเราคอยๆ เปลี่ยนวิธีคิดอยางไมเรงรอน ซึ่งเชื่อ วา เมือ่ คนหนึง่ คน ปรับวิธคิี ดแลว จะกลับมาเปนเหมือน เดิมมันยากมาก เวลามีเยาวชน มีคนรุนใหมที่เราเห็นวา มีศักยภาพ ก็จะพาไปเรียนรูตามที่ตางๆ พัฒนาไปเรื่อย ทำดีใหคำชมเชย ขาดตรงไหน ตองเติม มันจะคอยๆ หลอ หลอม คนแบบนี้ ก็จะไปขยายตอใหคนในชุมชน ถามวา คนในชากไทย เปลี่ยนวิธีคิดไดหมดไหม ไมหรอก แค ณ วันนี้ เปนยุคของการปรับเปลี่ยน


102 ªÒ¡ä·Â

“ถามเรื่องเวทีประชาคมของชากไทย โดยเทศบาล จัด ประมาณเดือนมีนาคม เพื่อเอาความตองการของ ชาวบานมาทำแผน ซึ่งเราจะบูรณาการจัดทำพรอมกับ พัฒนาชุมชน เพื่อไมใหชาวบานเกิดความสับสน เดี๋ยว เทศบาลก็มาถาม เดี๋ยวพัฒนาชุมชนก็ถามเรื่องเดิมอีก จึงเกิดความเบือ่ หนาย ประชุมคราวหนา ก็ไมมใคร ี อยาก มาแลว “หรื อ บาง ครั้ ง มี การ กำหนด ให มี การ ประชุ ม เฉพาะเรื่องที่ทางรัฐกำหนดใหจัดประชุม เชน พิจารณา งบ เอส เอ็ม แอล หรือ กองทุน หมูบาน ก็ มี การ พูด คุย กัน ใน เรื่อง อื่นๆ ที่ เกี่ยวของ กับ ชีวิต ความ เปน อยู ของ ชาวบานดวย “อีกสวนที่เราทำเปนกลุมยอยๆ ตรงนี้สำคัญ ยก ตัวอยาง ถากลุมใดกลุมหนึ่งประชุมกัน เปนทีมเดียวกัน ความรูสึกรวมเหมือนกัน ภาพมันจะชัด วาตองการดูใน เรื่องใด อยางกลุมมังคุดตองการดูเรื่องการตลาด เขาจะ พูดกันรูเรื  อ่ ง แลวมาบอกเราวา ชวยดูเรือ่ งตลาดภายนอก ใหหนอยไดไหม “ดังนั้นการประชุมประชาคม มันขึ้นอยูกับหลาย ปจจัย ชองทางการไดมาซึ่งขอมูลเพื่อใชในการวางแผน พัฒนาตำบล มันสามารถไดมาจากสองทางดวยกัน คือ หนึ่ง จากเวทีระดับหมูบานหรือตำบลซึ่งเราเรียกวาเวที


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 103

ประชาคม สอง จากการประชุมกลุม ตางๆ ของชาวบาน” อดไมไดทจะ ี่ ถามเรื่องความยากจน “ใน ชาก ไทย อาจ ไม ถึง กับ ยากจน แต ถา เอา โดย รวม สวนหนึ่งเกิดจากการติดหนี้เพราะทำการเกษตร ขายผลไมได ก็เอาเงินไปคืนธนาคาร ถามันไมได ก็ตอง ติดหนี้อีก ผอน ผันกันไป สวนหนึ่งมันคือการไมรูจักตัว เอง บางคนใชจายเกินตัว เห็นคนอื่นมีอะไร ก็อยากมี อีกสวนคือเรื่องของโอกาส ในการเขาถึงขอมูลขาวสาร โดนหลอก “ยกตัวอยาง ในชากไทย สมัยกอนเราประกอบ อาชีพโดยใชวิถเดิ ี มๆ ใชปุย เคมีนอยมาก จนมามีนโยบาย ของภาครัฐ วาถาเราตองการทำผลิตเพื่อขายเยอะๆ สง ออก ผลไมตองสวย ตองใชยาฆาแมลงเยอะๆ โยนเงินมา ใหกอน ชาวสวนทีเคย ่ ทำงานดวยสติปญญาของตัวเอง ก็ งงสิ มีสูตรสำเร็จจากสลากขางขวด “นักวิชาการคิดในเชิงงานวิชาการ วาทำผลไมให สวย ตองใสตัวโนนตัวนี้ มันไดอยู อยูในหองแล็บ ไมได มีสภาวะแวดลอมธรรมชาติที่เปนวิถีชีวิตจริงๆ พอใชแต ยา แตปุยเคมี มันฆาไปหมดทุกสิ่ง รวมถึงชีวิต วิถีของ ชาวบาน”


104 ªÒ¡ä·Â

11 ¤Ø¡Ѻ¹Ò¡à·ÈÁ¹μÃÕ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 105


106 ªÒ¡ä·Â

ชยุตมเทพ ปอกตัง นายกเทศมนตรี ฉายภาพรวมของ งานในชากไทยใหฟงวา จากทีเรา ่ ไดเขารวมกิจกรรมตางๆ เพือ่ เคลือ่ นไปสู ตำบลสุขภาวะ ไดรับการมีสวนรวมจากประชาชนมากขึน้ พอคนมีสวนรวม ก็จะเกิดความเขาใจ จากที่ตางคนตาง อยู ตางคนตางทำ ไมเชื่อมโยง นั่นคือ การนำลักษณะ ของชนบทโบราณกลับมา หลักการทำงานกับคนเยอะๆ คือ ความยุติธรรม เสมอภาคเทาเทียมนี่สำคัญ เราตองเขาใจเรื่องเสียงขาง มาก แตคนไมเห็นดวยเราก็ไมทอดทิง้ ใชหลักธรรมาภิบาล มาจับ สมัยกอน เจาหนาทีชอบ ่ หาผลประโยชน เพราะเรือ่ ง ของระเบียบ มันไมเขมแข็ง จึงมีการแสวงหาผลประโยชน ไดงาย เราอาสาเขามาทำงานแลว คุณจะเปนคนคิดเล็ก คิดนอยไมได เราปลูกฝงแนวคิดตรงนี้มาก ถามวาทองถิ่นโกงกันงายไหม ก็มีสวนที่เอา แต สวนใหญ ผมเชือ่ วา เริม่ มีคนทีมี่ วิสยั ทัศน เสียสละเขามา เยอะ เมื่อกอนอาจเยอะจริง แตการฟองรองตางๆ อาจ เปนเรื่องการใสความทางการเมือง เราตองแยกแยะใหดี ทางเทศบาล สนับสนุนและสงเสริมกระบวนการ ทำงานเปนกลุม ตองรวมตัวกันใหได ไมวาจะเปนโอท็อป เกษตรปลอด สารพิษ หรือ อะไร ก็ตาม แต สามารถมา


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 107

ขอรับการสนับสนุนได แตทัง้ นี้ คุณตองพึง่ พาตัวเองกอน ไมใชไมทำอะไรเลย จะมาใหเทศบาลชวยอยางเดียว ยัง ไมเริ่มอะไรสักอยาง สวนเรื่องความยากจน มันเปนเรื่องวิถีที่เปลี่ยน ไป นั่นเปนสาเหตุหนึ่ง แตผมวา เราผลิตกินเองอยาง เดียวก็ไมพอแลว ยังไปสงออก ถาพลาดเมื่อไหร คือหนี้ สินทันที ปญหา ภาพ รวม องคกร ปกครอง สวน ทอง ถิ่น ทุก แหง คือเรื่องการพัฒนา ไปมองเรื่องโครงสรางพื้นฐาน เอาเรื่องงบประมาณมาเปนตัวตั้ง จริงๆ เราตองพัฒนา คนกอน บางครั้งไมจำเปนตองลาดยางถนนทุกเสน ตอง ดูเปนเรื่องๆ วาคุณภาพชีวิตของที่นั้นๆ เปนอยางไร เรา ตองทำใหทุกคนมีความสุข 4 มิติ คือ กาย ใจ สังคม และปญญา อยางของเรา มีคนถามวา ทำไมไมสรางเทศบาล ใหดูดีๆ ใหญๆ โตๆ ผมบอกเลยวา ‘ยังไมถึงเวลา เอาเรื่องคนใหไดกอน’


108 ªÒ¡ä·Â

12 ¡‹Í¹¨º ÃÙŒ¨Ñ¡ªÒ¡ä·ÂãËŒÁÒ¡¢Öé¹


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 109

เทศบาลตำบล ชาก ไทย มี วิสัย ทัศน ใน การ พัฒนา ตำบล ภายใต แนวคิด การบริหารทองถิ่น แบบมี สวนรวม โดย ยึดหลักธรรมาภิบาล นิติธรรม การใชทุนทางสังคมที่มี อยูในการขับเคลื่อนงานตำบล โดยมีกลไกการทำงาน แบบ Core Team ที่มาจาก ทองถิ่น ทองที่ ภาครัฐ ภาค เอกชน แนวคิดนีเริ ้ ่มขึน้ ตั้งแตป 2538 จากความคิดทีจะ ่ เปลีย่ นมุมมองทีว่ า เจาหนาทีบริ ่ หารงานทองถิน่ เปนกลุม ที่แสวงหาผลประโยชนจากการทำงานใหแกตัวเอง และ มีความตองการที่จะพัฒนาคน เพื่อใหชวยเหลือตนเอง ไดอยางยั่งยืน โดยเริม่ จากการเรียนรูและ  เก็บขอมูลการทำงานกับ องคกรตางๆ ในฐานะเลขาประธานสภาองคการบริหาร สวน ตำบล ชาก ไทย ดวย ความ มุง มั่น ตั้ง เปา หมาย เพื่อ พัฒนาตนเองใหมีศักยภาพมากพอ สามารถดูแลพื้นที่ ของตนเองได ป 2540 ไดรับการเลือกตั้งใหเปนนายกองคกร บริหารสวนตำบลครัง้ แรก จึงดำเนินนโยบายเรงปรับปรุง การ ทำงาน โครงสร า ง พื้ น ฐาน เช น ถนน ใน หมู บ า น มีนโยบายใหประชาชน ผูมีสวนไดสวนเสีย เขามามีสวน รวมกับทองถิ่น ทองที่ และหนวยราชการภาครัฐ เอกชน เพื่อรับผิดชอบรวมกันในการดำเนินการตางๆ ซึง่ แนวคิดทีเกิ ่ ดขึน้ ทำใหประชาชนเกิดความเชือ่ มัน่


110 ªÒ¡ä·Â

และ ให ความ ร ว ม มื อ ใน การ ทำ กิ จ กรรม ของ องค ก าร โครงสราง พื้น ฐาน ใน ชุมชน ได รับ การ พัฒนา อยาง เปน ธรรม ประชาชนใหการยอมรับและเชื่อมั่น ตอมามีนโยบายทีจะ ่ พัฒนาการศึกษาของเยาวชน ได มี การ ประสาน งาน กับ ทาง โรงเรียน ใน พื้นที่ จัด ให มี อาหารกลางวันแกนักเรียนในโรงเรียนอยางตอเนื่อง จัด ให มี ทุน การ ศึกษา สำหรับ เด็ก ดอย โอกาส ที่ มี ผล การ เรียนดี มีเกรดเฉลี่ย 2.5 ขึ้นไป และจัดพิจารณาเปน พิเศษสำหรับนักเรียนทีมี่ ปญหาดานครอบครัว จนสำเร็จ การศึกษาในระดับปริญญาตรีโดยไมตองใชคืน ซึ่งทาง โรงเรียนและชุมชนเปนผูคัดเลือก นอกจากนี้ยังมีการสงเสริมความเปนเลิศทางดาน กีฬาโดยจัดสรางสนามกีฬา สนับสนุนดานอุปกรณการ กีฬา เปดโอกาสใหมีการแขงขันกีฬาในโอกาสตางๆ เพือ่ สรางทักษะใหแกเยาวชนอยางตอเนื่อง เชน ทีมฟุตบอล ชากไทย FC เปนตน วิถีการผลิตของชาวบานสวนใหญประกอบอาชีพ เกษตรกรรม มัก ประสบ ปญหา เกี่ยว กับ ราคา ผลผลิต ทางการเกษตรตกต่ำ ทางเทศบาลตำบลจึงมีการประกัน คุณภาพราคาผลผลิต โดยประสานงานดานราคาสินคา กับ พอคา ตาง ถิ่น ใน ราคา ที่ ยอมรับ ได ทั้ง 2 ฝาย เพื่อ กระตุน ให ผลผลิต ออก จาก พื้นที่ ทำให ประชาชน ขาย


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 111

ผลไม ได ราคา ที่ เปน ธรรม และ ได นำ ผลผลิต ออก สู ตาง พื้นที่ไดมากขึ้น ป 2545 มี การ ดำเนิน การ พัฒนา และ สง เสริม กลุมองคกรตางๆ ในชุมชนมาอยางตอเนื่อง โดยเลือก กลุมที่ประสบปญหา ในขณะนั้นพบวากลุมสตรีมีความ ตองการพัฒนาผลิตภัณฑพื้นบาน (น้ำสำรอง) ใหเปน ผลิตภัณฑ OTOP แตไมสามารถเก็บรักษาไวไดนานและ ตองการ ให เขา สู ระบบ การ แข ง ขั น ทางการ ตลาด จึงดำเนินการจัด เวทีพูดคุยลงประชามติการ ใช เงิ น กองทุ น เงิ น ลานเพื่อสงเสริมพัฒนา กลุ ม สตรี ประสาน หนวย งาน สถาบัน การ ศึกษา เพื่อนำวิทยาการ ทาง ดาน การ ผลิต มา ใช ในการผลิตน้ำสำรองให มีคุณภาพ และประสาน งาน องค ก ร ทาง ด า น สาธารณสุ ข (อย.)เพื่ อ รับประกันคุณภาพของ


112 ªÒ¡ä·Â

ผลิตภัณฑ ซึ่งไดรับการยอมรับจากตลาดเปนอยางดี จึง ได รวม มือ กับ รัฐวิสาหกิจ ชุมชน เพื่อ เพิ่ม กำลัง การ ผลิต ใหสูงขึ้น โดยจัดซื้ออุปกรณทางดานการผลิต ซึ่งการจัด กิจกรรมเหลานี้กอใหเกิดความสามัคคีและใชเวลาวาง ใหเกิดประโยชน ทำใหผลิตภัณฑของกลุมสตรีนำรายได สูทองถิ่นเพิ่มมากขึ้น นอกจาก นี้ ยั ง มี ป ญ หา น้ ำ ทางการ เกษตร ไม เพียงพอ ซึ่งเปนปญหาที่ไมสามารถแกไขได กอใหเกิด ความขัด แยง ภายในชุมชน จึงได มี การรวมมือ ระหวาง หนวยงานทองที่และประชาชนจัดตั้งกลุมบริหารจัดการ น้ำ ภายในชุมชน โดยแบงเปน 2 สวน คือการจัดการ น้ำ ระดับ ตำบล และ หมูบาน ทำให เกษตรกร ได รับ น้ำ สำหรับ ใช ใน การเกษตร อยาง เพียง พอ และ ลด ปญหา ความขัดแยงในชุมชนทำใหประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี ขึ้น ไดมีการยกฐานะจากองคการบริหารสวนตำบลเปน เทศบาลตำบล ตอมาในชวงป 2550-2552 มีการเปลี่ยนแปลง การ ทำงาน จาก เดิม เชน มี นัก วิชาการ จาก ชมรม นัก พั ฒนา ภาค ตะวั น ออก (องค ก ร ภาค ประชาชน) จั ด แกนนำชุมชนไปศึกษาดูงานการ บริหารงานจากตำบล ตนแบบ จึงนำขอมูลที่ไดมาปรึกษากัน จึงเกิดการรวม กลุมของ Core Team ที่มาจากทองถิ่น ทองที่ ภาครัฐ


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 113

และประชาชน เพื่อพัฒนาชุมชนของตนใหยั่งยืน มีการ เชื่อมสัมพันธ ประสานความรวมมือ ลดการขัดแยงและ กระตุนใหแกนนำกลุมตางๆ เขารวมกิจกรรม โดยอาศัย บทบาทของความเชื่อถือ ความคุนเคย ความไววางใจ ระหวางตัวบุคคลเอง ในการเล็งเห็นแนวทางและปญหา ของกลุมตน จากนั้นทีมงานจะสรุปรวบรวมขอมูลนำเสนอตอ ประชาชนโดยจัดทำเปนเปนวารสาร กระจายขาว วิทยุ ชุมชน และจัดการประชาคม กอใหเกิดแนวคิดการพัฒนา ชุมชนของตนเองอยางยั่งยืนโดยยึดหลัก ความซื่อสัตย เสมอ ภาค โปรงใส ตรวจ สอบ ได และ การ มี สวน รวม ทำใหประชาชนเกิดความเชือ่ มัน่ กับการทำงานขององคกร และใหความรวมมือกับกิจกรรมตางๆ ของชุมชนเกิดเปน ชุมชนที่ชวยเหลือซึ่งกันและกัน ในป 2553 ถึงปจจุบัน มีการพัฒนามาอยางตอ เนื่อง โดยสนับสนุนใหแกนนำ Core Team เขารวม โครงการตำบลสุขภาวะ สามารถเชื่อมสัมพันธกับกลุม ตางๆ ใหพรอมที่จะเปนแหลงเรียนรูตำบลแมแบบ สง เสริม ให ประชาชน เขา มา มี สวน รวม ใน การ พัฒนา และ ตัดสินใจแกปญหาตางๆ ในชุมชน ทำใหประชาชนเกิด การเรียนรู เขาใจบทบาทหนาที่ เห็นคุณคาของการเปน ชุมชนตนแบบมากขึ้น


114 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 115

¡Ô¨¡ÃÃÁ¹‹Òà·ÕèÂǪÁÍ×è¹æ 㹪ҡä·Â


116 ªÒ¡ä·Â

¡Í§·Ø¹ËÅÑ¡»ÃСѹÊØ¢ÀÒ¾ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับกลุม แนวคิดการจัดการ ทอง ถิ่น แบบ มี สวน รวม โดยที่ เทศบาล เขา เปน ตำบล นำรองของกองทุนหลักประกันสุขภาพในป 2549 และ มีการแตงตัง้ คณะกรรมการกองทุนและไดดำเนินการดูแล สุขภาพของประชาชนครอบคลุมทุกกลุมวัย Èٹ¾Ñ²¹Ò¤Ãͺ¤ÃÑÇ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับกลุม แนวคิดการจัดการ ทองถิ่นแบบมีสวนรวม โดยที่เทศบาลมีการจัดตั้งศูนย พัฒนา ครอบครัว ใน ป 2548 มี การ ตั้ง คณะ กรรมการ ที่มาจากตัวแทนหมูบานและไดเนนในเรื่องการปองกัน การแกไขปญหาเยาวชนและปญหาครอบครัว Èٹ¾Ñ²¹Òà´ç¡àÅç¡ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับกลุม แนวคิดการจัดการ ทอง ถิ่น แบบ มี สวน รวม โดย ศูนย พัฒนา เด็ก เล็ก ของ เทศบาลไดเนนกิจกรรมในเรื่องของการสงเสริมสุข ภาพเด็ก นอกจากนีเทศบาล ้ ยังไดจัดใหมีรถรับ สงเด็กในตำบลเพื่อลดภาระของผูปกครอง


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 117

ËÍ¡ÃШÒ¢‹ÒÇáÅÐàÊÕ§μÒÁÊÒ¢ͧμӺŠ- มีกิจกรรมการเชื่อมโยงกับกลุม แนวคิด การ จัดการ ทอง ถิ่น แบบ มีสวนรวม โดยที่เทศบาลตองการ ใหประชาชนเขาถึงขอมูลขาวสาร ตางๆ ไดอยางทั่วถึง ¡ÅØ‹ÁÃѡɏ´Ô¹ - มีกิจกรรมการเชื่อมโยงกับกลุมระบบการจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติ และ สิ่ง แวดลอม โดย มี เปา หมาย เพื่อ ให ชุมชน ได มี สวน รวม ใน การ ดูแล และ ปองกัน การ เสื่ อ มโทรม ของ ดิ น โดย เฉพาะ ที่ เกิ ด จาก การ ใช สาร เคมีทางการเกษตร โดยมีการทำงานของกลุมหมอดิน ประกอบไปดวย การเชื่อมโยงประสานงานกับสำนักงาน พั ฒนาที่ ดิ น ใน เรื่ อ ง ของความรู การตรวจ วิ เ คราะห ดิ น การ ฟนฟู สภาพ ดิน การ รณรงค และจัดตั้งจุด เรี ย น รู ใน การ ผลิ ต ปุย อินทรีย เพื่อ ใช ใน การเกษตร


118 ªÒ¡ä·Â

¡ÅØ‹Á¼ÅÔμ»Ø‰ÂÍÔ¹·ÃՏ - มี กิ จ กรรมการ เ ชื่ อ ม โ ย ง กั บ ก ลุ ม ร ะ บ บ ก า ร จั ด ก า ร ทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่ง แวดลอม ให ชาว บาน สามารถ นำ ปุ ย อิ น ทรี ย ไปใช ใน การเกษตร เพื่อ ลด ต น ทุ น ใน การ ผลิ ต และ ทำให ได ผลผลิต ที่ ดี ขึ้น ปราศจาก สาร เคมี ตกคาง ในผลไม ÍÒÊÒÊÁѤÃÊÒ¸ÒóÊØ¢ - มี กิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ ระบบ อาสา สมัคร ชุ ม ชน โดย กระทรวง สาธารณสุ ข มี การ จั ด สรร ให ทุ ก หมูบ า นนำไปดำเนินการดูแลสุขภาพของประชาชน ทำให เกิดมีอาสาสมัครสาธารณสุขทีมี่ จิตอาสาเขามาชวยเหลือ ชุมชนซึง่ มีการทำงานประสานกับสถานีอนามัยในหมูบ า น เพื่อใหความรู ประชาสัมพันธ ปองกัน และดูแลสุขภาพ ของประชาชน


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 119

˹‹Ç¡ٌªÕ¾©Ø¡à©Ô¹ - มี กิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ ระบบ อาสา สมัคร ชุมชน โดยรัฐบาลไดสนับสนุนงบประมาณ อุปกรณในการ ชวยชีวิตพรอมกับจัดกิจกรรมการอบรม การชวยเหลือ ผูปวยกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน ซึ่งผูที่มีจิตอาสาที่ไดรับการ คัดเลือกจากกำนัน ผูใหญบานไดเขาอบรม จึงนำความรู ทีได ่ รับมาทำงานเชือ่ มกับเครือขาย อปพร. สถานีอนามัย อีกทั้งมีการอบรมฝกทบทวนรวมกันทั้งจังหวัดปละครั้ง ÍÒÊÒÊÁѤû‡Í§¡Ñ¹Àѽ†Ò¾ÅàÃ×͹ (Í»¾Ã.) - มี กิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ ระบบ อาสา สมัคร ชุมชน โดย มี ศูนย อป พร. มี การ จัด ตั้ ง คณะ กรรมการ ในการ ทำงาน ที่ ชัดเจน พรอม กับมี การ ประชุม ใน ระดับ ตำบลเดือนละ 1 ครั้ง และไดรับการสนับสนุน จาก กรม ป อ งกั น และ บรรเทา สาธารณภัย ทางดานการใหความ รูดานการชวยเหลืออุทกภัยพรอม กับ สนับสนุนทุกๆดานที่ อปพร. ตองการความชวยเหลือ μÓÃǨÍÒÊÒ - มีกิจกรรมการเชื่อมโยงกับระบบอาสา


120 ªÒ¡ä·Â

สมัคร ชุมชน โดย สำนักงาน ตำรวจ แหงชาติ ได จัด โครงการ ตำรวจ อาสา ขึ้น พรอมกับ สนั บ สนุ น ให คนใน ชุ ม ชน เข า ร ว ม โครงการ ซึ่งผูใหญบาน ไดคัดเลือก ตัวแทนที่มีจิตอาสาเขาไปอบรม และ มี เจ า หน า ที่ เทศบาล เข า มา ทำงาน รวม กัน และ ออก ไป ตรวจ พื้นที่ พรอม กับ อปพร. ¡ÅØ‹ÁÊμÃÕμӺŪҡä·Â - มี กิจกรรม การ เชื่อม โยง กับ ระบบ อาสา สมัคร ชุมชน มีการรวมกลุม ของสตรีใหมีการทำงานสาธารณสุข ของตำบลโดยมีการคัดเลือกจากสตรีที่มีสวนรวมในการ ทำงานของตำบล ¡ÅØ‹Áà¡Éμá÷ÓÊǹ - มีกิจกรรมการเชื่อมโยงกับระบบเศรษฐกิจชุมชน โดยระดมทุนดวยการขายหุนใหกับคนในชุมชน เพื่อใช เปนกองทุนใหสมาชิกไดกูยืมประกอบอาชีพ นอกจากนี้ ทางกลุมไดใชหลักทรัพยของกลุมสำหรับกูยืมเงินจาก กรมสงเสริมสหกรณการเกษตร และสหกรณการเกษตร มาเปนทุนในการชวยเหลือเกษตรกร


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 121

¡ÅØ‹ÁÍÍÁ·ÃѾà¾×èÍ¡ÒüÅÔμ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับระบบสวัสดิการชุมชน มีการจัดตัง้ กลุม ออมทรัพยเพือ่ ใหชุมชนไดมีการออมและ กูยืมเมื่อเดือดรอน โดยสมาชิกในชุมชนสามารถจัดการ กันเองได ªÁÃÁ¼ÙŒÊÙ§ÍÒÂØ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับระบบสวัสดิการชุมชน มี การ ประชาสัมพันธ เผย แพร ขอมูล อยาง ตอ เนื่อง ผาน ชองทางหอกระจายขาว มีการจัดทำกิจกรรมอยางตอ เนื่องสม่ำเสมอ สงเสริมอาชีพ สวัสดิการและเทศบาล หนุนเสริมงบประมาณ จัดใหมีอาสาสมัครดูแลผูสูงอายุ ของแตละหมูบาน ¡Í§·Ø¹Ê‹§àÊÃÔÁ¡ÒÃŧ·Ø¹ - มีกิจกรรมการเชือ่ มโยงกับระบบสวัสดิการชุมชน โดยมีมติของผูเขารวมประชุมใหรวมตัวเปนแหลง ทุนของตำบลโดยมีวัตถุประสงคเพื่อใหมีการ ชวยเหลือซึ่งกันและกันในดานการเงินและ เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรูซึ่งกันและกันของกลุม ที่เปนเครือขายรวมกัน


122 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 123


124 ªÒ¡ä·Â

äËÇŒ¾ÃÐ àÊÃÔÁÊÔÃÔÁ§¤Å¡‹Í¹¡ÅѺºŒÒ¹


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 125

นอกจากมีโฮมสเตยนานอนแลว ในชากไทย ยังมี วัดและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่นาไปเคารพสักการะกอนกลับบาน เพื่อเปนสิริมงคลของชาวพุทธ 1.ศาลาสักทอง 9 หลัง วัดวังทอง 2.วัดชากไทย หลวงพอเพชร 3.วัดเนินมะหาด หลวงพอใหญ


126 ªÒ¡ä·Â


ÊѹμÔÊØ¢ ¡ÒÞ¨¹»ÃСà 127


ชากไทย  

สุขคดีท่องเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู้

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you