Page 1

МАНДАХ БҮРТГЭЛ ДЭЭД СУРГУУЛЬ DDC 657 Ө-741

Бүртгэл Санхүүгийн Тэнхим

Бараа материалын удирдлагыг боловсронгуй болгох зарим асуудал (Миний дэлгүүр сүлжээний хувьд бараа материалын нөөцийг оновчлох нь)

Удирдагч:

....................

докторант Д.Нацагдорж

Шүүмжпэгч: .................. Гүйцэтгэсэн: . ,

.

магистрант Д .Өлзийцэцэг

Улаанбаатар хот 2010


1

МАНДАХ БҮРТГЭЛ ДЭЭД СУРГУУЛЬ

Дүвжирийн Өлзийцэцэг

Бараа материалын удирдлагыг боловсронгуй болгох зарим асуудал (Миний дэлгүүр сүлжээний хувьд бараа материалын нөөцийг оновчлох нь)

Мэргэжил:

Бизнесийн удирдлага

Индекс:

Е

Нягтлан бодох бүртгэлээр мэргэшсэн бизнесийн удирдлагын магистрын зэрэг горилсон бүтээл

Улаанбаатар хо т 2010


Бауаа матеталын удиудлагыг боловсуонгш болгох зашм acvvOai

АГУУЛГА

УДИРТГАЛ

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. БАРАА МАТЕРИАЛЫН УДИРДЛАГЫН ОНОЛ АРГА ЗҮЙ 1.1 Бараа материалын менежментийн тухай 1.2 Бараа материалын удирдлагын систем 1.2.1 Бараа материалын нөөцийн удирдлагын А,В,С систем 1.2.2 Яг цагт нь систем ( ЛТ ) ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. БАРАА МАТЕРИАЛЫН УДИРДЛАГЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ ЗАРИМ АСУУДАЛ 2.1 “Миний дэлгуүр“ сүлжээнийний бараа материал татан авалтын хэрэгжиж байгаа систем 2.2 “Миний дэлгүүр11сүлжээний зарим бараа материалын эралтийн үнэлгээ 2.3 “Миний дэлгүүр" сүлжээний зарим бараа материалын оновчтой тоо хэмжээг тогтоох нь

ДҮГНЭЛТ, САНАЛ НОМ ЗҮЙ ХАВСРАЛТ

Мааистрант Д. Өлзийцэцэг

0


Бауаа матеуиалын удирдлагыг боловсронгуй болгох зауим асуудал

УДИРТГАЛ Сэдвийн үндэслэл: Аливаа аж ахуйн нэгж байгууллагын бизнесийн эцсийн зорилго болох ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх, үйл ажиллагаагаа тасралтгүй жигд явуулахын тулд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй ухаалаг шийдвэр гаргах,

аж ахуйгаа зөв удирдах,

үйл

ажиллагаагаа төлөвлөхөд бараа материалын менежментийг зөв оновчтой зохион байгуулах хэрэгтэй. Бараа материал нь байгууллагын эргэлтийн хөрөнгийн ихэнхи хувийг эзэлдэг өөрөөр хэлбэл бизнесийн ашиг орлогын гол үзуүлэлт болдог учраас удирдлагын зүгээс онцгой анхаарах хэрэгтэй. Бараа материал борлогдохгүйгээс учрах гарзаас сэргийлэх, худалдан авалтын захиалга эргэлтэнд нийцсэн тоо хэмжээний мөн өөрийн үйлдвэрлэлтэд шаардлагатай хэмжээнд тохирсон чанартай бараа

материалын

нөөцийг

бүрдүүлэхэд

оновчтой,

сайн

бараа

материалын

менежмент чухал. Оновчтой зөв зохион байгуулсан бараа материалын менежмент нь мөнгөн хөрөнгийн төсөв зохиох, төлбөрийн чадвараа тодорхойлох, дүн шинжилгээ хийхэд чухал хэрэгтэй. Ингэснээр аж ахуйн нэгж байгууллага цаашдаа тасралтгүй жигд ажиллаж жигд ашиг олох, цаашдаа өсөн дэвжих эх суурь нь болох боломжтой. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний газрын хувьд бараа материалыг цагт нь зардал багатайгаар, оновчтой хэмжээгээр татан авах асуудал нь чухал ач холбогдолтой байдаг билээ. EOQ (Economic order quantity) буюу бара материалын оновчтой татан авалтын загвар нь орчин үеийн пүүс компаниудын өргөнөөр хэрэглэж буй загвар юм. Үүний хамгийн том жишээ нь “Wall-Mart” хэмээх Америкийн хамгийн том сүлжээ дэлгүүр юм. Иймээс Монголын нөхцөлд “Миний дэлгүүр” сүлжээнд үүссэн нөхцөл байдлыг тодорхойлж, хэрвээ тулгамдсан асуудал үүссэн бол түүнийг шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлохыг зорилоо.

Судалгааны ажлын үндсэн таамаглал: “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд бараа материалын нөөцийн оновчтой татан авалтын загварын тусламжтайгаар автомат системд шилжих нь зардал өндөртэй нүсэр тогтолцооноос салан, хэрэглэгчдийн хэрэгцээ шаардлагад илүү нийцсэн, үр ашигтай үйлчилгээ бий болгох боломжтой. “Миний дэлгүүр” сүлжээнд бараа материалын нөөцтэй холбоотой асуудал үүссэн эсэхийг тодорхойлох нь: Маеистрант Д. Өлзийцэцэе

1


Бстаа матеталын удирдлагыг боловспонгуй болгох запим астдал

___________

Үүнийг хэрэглэгчид болон “Миний дэлгүүр” сүлжээнийхэн өөрсдөө баталж байна. 1. “Миний дэлгүүр” сүлжээнийхэнээс тодруулахад: “Миний дэлгүүр” сүлжээнийхэн 15000 гаруй нэр төрлийн бараа худалдаалдаг бөгөөд зөвхөн бараа материалын татан авалт хариуцсан 100 гаруй менежер байдаг. Жишээ нь: Архиний асуудал хариуцсан менежер гэх мэт Энэ тогтолцоо нь хэт нүсэр бөгөөд маш их зардал гардаг байна. Нэг менежер ойролцоогоор 500,000 орчим төгрөгний цалинтай бөгөөд 1сард л гэхэд 500,000*100=5,000,000 төгрөгийн зардал гаргадаг байна. Түүнчлэн 1 менежер ажлаасаа гарахад тэр хүний хариуцсан барааны татан авалтын хэмжээ тодорхойгүй болдог бөгөөд үүнээс шалтгаалан

бараа

материал

тасалдах

эсвэл

их хэмжээгээр

татан

авснаар

хадгалалтын зардал хэт их гарч байгаа юм. 2. Бараа

материалын

хангалттай

байдлын

талаар

хэрэглэгчдээс

тодруулахад: Үүний тулд “Миний дэлгүүр” нь хэрэглэгчдийн хүссэн барааг хэр хангаж байгаа эсэх, бараа материалын доголдол хэр зэрэг байдаг болохыг үүнээс болж хэрэглэгчээ болон зах зээлээ алддаг эсэхийг түүвэр судалгааны аргаар судлахыг зорилоо. Түүврээ “Миний дэлгүүр” сүлжээний 102-р дэлгүүрүүдээр үйлчлүүлж байсан 205 хэрэглэгчдээс авсан болно. Судалгааны үр дүнгээс харахад “Миний дэлгүүр” харцангуй үйлчилүүлэгч ихтэй, үйлчилүүлэгчид барааны сонголтод сэтгэл хангалуун байдаг нь харагдаж байна. Гэвч хэрэглэгчдийн хүссэн бараа дууссан байх тохиолдол их гардаг байна. Эндээс “Миний дэлгүүр” сүлжээ дэлгүүрийн хувьд бараа материалын нөөцийн татан авалт тулгамдаад байгаа асуудал мөн бөгөөд үүнийг шийдвэрлэх арга зам шаардлагатай байна гэсэн дүгнэлтэнд хурлээ. Судалгааны зорилго: Юуны өмнө дээр дурдсан хэт олон менежерүүдийн тоог багасгах, улмаар бараа материалын нөөцийн оновчтой татан авалтын загвараар/EOQ/ хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээнд

нийцсэн,

байгууллагын

зардалыг

үр

ашигтай

хувиарлах

автоматжуулалтын систем нэвтрүүлэх арга замыг судлахыг зорьсон билээ.

Мааистрант Д. Өлзийцэцэг

2


Eavaa матетшалын удиудлагыг боловсуонгуй болгох запим асуудал

Судалгааны ажлын зорилт: > “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд бараа материалын нөөцийн татан авалт нь асуудалтай байгаа эсэхийг тооцох - “Миний дэлгүүр” сүлжээнийхэнтэй уулзах болон хэрэглэгчдийн судалгаа авах > Онол арга зүйгээ сонгох - EOQ model буюу эдийн засгийн оновчтой тоо хэмжээний загвар > Сонгосон аргаар нөхцөл байдлыг урьдчилан таамаглах -Бараа материалын нөөц асуудалтай болохыг баталж, бараа материалын эргэлтийн талаар урьдчилан таамаглал дэвшүүлэх > Сонгон авсан бараа материал дээр загвараа ажиллуулах, борлуулалтын орлого дотор зонхилох байр суурь эзэлдэг барааны эрэлтийг таамаглаж, хэзээ хичнээн хэмжээний бараа материал татан авбал оновчтой болохыг тогтоох > Шийдвэр гаргахад туслах Судалгааны практик ач холбогдол: Аж ахуйн нэгж байгууллага өөрийн онцлогт тохирсон бараа материалын менежментийг үйл ажиллагаандаа ашиглаж, дүн шинжилгээ хийснээр -

Бараа материалын төсөв зохиох, бараа материалын нөөцийн зохистой үлдэгдлийг тодорхойлж хадгалалт, тээвэрлэлт, хамгаалалтын зардал гэх мэт илүүдэл зардлуудыг хэмнэх, мөн үйл ажиллагаа нь тасралтгүй хэвийн явагдах боломжтой болно.

-

Бүтээгдэхүүн тус бүрээр хэсэгчилсэн орлогын тайлан гаргаснаар ямар бараа материалыг их хэмжээгээр үйлдвэрлэх, ямар барааг үйлдвэрлэхгүй байх вэ гэдгийг тодорхойлох боломжтой. Ингэснээр удирдлага өмнө тулгарсан үйл ажиллагаатай

холбоотой

асуудал,

бэрхшээлийг

хэрхэн

оновчтой

шийдвэрлэхтэй холбоотой мэдээллээр хангана.

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

3


......................

Бауаа матепиалын удгюдлагыг боловспопгуи болгох зспмм acwdcui

......-

Судалгааны онол ба арга зүй: Судалгааны ажлын онол арга зүйн үндэс нь гадаадын болон монгол орны олон эрдэмтдийн бүтээлүүд юм. Эдийн засгийн судалгаанд өргөн хэрэглэгддэг эдийн засаг математик, статистикийн арга, ажиглалтын арга, хийсвэрлэлийн арга, санхүүгийн шинжилгээний аргуудыг ашиглалаа. Судалгааны ажлын бүтэц: Дипломын ажил нь удиртгал, хрёр бүлэг, дүгнэлт,

how

зүй, хавсралт гэсэн хэсгүүдээс

бүрдэнэ.

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. БАРАА МАТЕРИАЛЫН УДИРДЛАГЫН ОНОЛ АРГА ЗҮЙ

1.1 Бараа материалын менежментийн тухай Бараа материал гэдэг нь эргэлтийн хөрөнгийн 40 орчим хувь, нийт хөрөнгийн 18 орчим хувийг эзэлж байдаг өөрөөр хэлбэл бизнесийн байгууллагын ашигт ажиллагааны гол үзүүлэлт болж байдаг учраас удирдлагын зүгээс оновчтой зохион байгуулахад онцгой анхаарах хэрэгтэй. Бараа материал нь борлуулалт хийх үндэс болдог, борлуулалтын үйл ажиллагаа нь ашиг олох үндэс болдог бөгөөд өөрөөр хэлбэл бараа материалыг нэгэн төрлийн хөрөнгө оруулалт гэж хэлж болно. Бараа материалаар оруулах хөрөнгө оруулалтыг удирдана гэдэг нь бөглөөгүй усны банн дахь усны түвшинг тогтоон барихтай адил юм. Хэрэв усны хүчийг удаан болговол банн хоосороход хүрнэ харин усны хүчийг хэт их болговол түвшингээс давж, бүр халихад хүрнэ. Банн дахь устай адил бараа материалын хадгалалтын байдал нь тасралтгүй өөрчлөгдөж байдаг боловч түвшин хэвээр байх шаардлагатай. Тийм учраас бараа материал борлогдохгүйгээс учрах гарзаас сэргийлэх, худалдан авалтын захиалга эргэлтэнд нийцсэн тоо хэмжээний мөн өөрийн үйлдвэрлэлд шаардлагатай тоо хэмжээний чанартай бараа материалын нөөцийг бүрдүүлэхэд оновчтой сайн бараа материалын менежмент чухал. Бараа материалыг санхүүгийн менежер

шууд

хянадаггүй

бөгөөд

үйлдвэрлэл

эрхэлдэг

компанид

бол

үйлдвэрлэлийн хэлтсийнхэн, жижиглэн худалдаа эрхэлдэг компанид бол худалдаа хариуцсан албан тушаалтангууд бүх бараа материалын хяналтыг хариуцна. Бараа Мазистрант Д. Өлзийцэцэг

4


Барсш матеталын удирдлагыг боловспонгуй болгох запим асуудал

материалын удирдлага нь мөнгөн хөрөнгийн шилжилтийн мөчлөгт нөлөөлдөг бөгөөд түүхий эд материалыг эцсийн бүтээгдэхүүн болгож, түүнийг борлуулах ажиллагаа хир удаан үргэлжлэхийг харуулдаг. Өөрөөр хэлбэл бараа материалын шилжилтийн хугацаа нь мөнгөн хөрөнгийн шилжилтийн мөчлөгийн үндсэн тодотгогч болдог. ААН байгууллага нь ямар үйл ажиллагаа эрхэлдэгээс хамаарч өртгийн шилжилтийн мөчлөг нь өөр өөр байна. 1. Худалдааны байгууллагын хувьд дараах үе шатуудыг дамжина: Барааг ол>^ авч нөөцлөх Олж бэлтгэсэн бараагаа борлуулалтанд бэлтгэх Бараагаа борлуулах 2. Үйлдвэрийн байгууллагын хувьд дараах үе шатуудыг дамжина: ТЭМ-ымэлж бэлтгэх Үйлдвэрлэлд о|>уулж боловсруулах Бэлэн бүтээгдэхүүн болгох Бэлэн бүтээгдэхүүнээ борлуулах Эндээс харвал худалдаа эрхэлдэг байгууллагын хувьд өртгийн хөрвөлтийн үе шат богино байна. Өөрөөр хэлбэл худалдаа эрхэлдэг байгууллагын хувьд бараа материал нь хурдан мөнгө болж хувирч байна. Харин үйлдвэрлэл эрхэлдэг байгууллагын хувьд бараа материал нь бэлэн бүтээгдэхүүн болохоосоо өмнө үйлдвэрлэлд орж, хагас боловсруулсан зүйл мөн дуусаагүй үйлдвэрлэл, үйлдвэрлэж дуусаад бэлэн бүтээгдэхүүн болох дамжлагыг дамжина. Үүнээс харахад үйлдвэрлэл эрхэлсэн байгууллагын хувьд өртгийн хөрвөлт хийх хугацаа харьцангуй урт байна. Ийм учраас шинээр бизнес эрхлэгчид үйлдвэрлэл биш худалдаа хийж хуримтлалтай болохыг сонирхдог нь үүнтэй холбоотой байх. Бараа материалд оруулах хөрөнгө оруулалтын түвшин эрхэлж байгаа бизнес нь аль салбарт хамаарч байгаагаас ихээхэн хамаарна. Бизнес нь аль салбарт харьяалагдаж байгаагаас хамаарахгүйгээр бараа материалын хувьд:

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

5


Бсюаа матеталын удирдлагыг боловсюонгш болгох заоим асуудал

Нэгдүгээрт: бараа материалыг олж авахад зардал зайлшгүй гарна Хоёрдугаарт: бараа материалыг хадгалах үед зардал зайлшгүй гарна гэсэн нийтлэг хоёр шинж хадгалагдаж байдаг. Бараа материалын удирдлагыг оновчтой зөв явуулахын тулд бараа материалын удирдлагын үндсэн ойлголтыг мэдэх шаардлагатай юм. Бараа материалын удирдлага нь дөрвөн үндсэн асуудалд тулгуурладаг. Үүнд: •

Тухайн үед хэдэн ширхэг бүтзэгдэхүүн үйлдвэрлэсэн байх ёстой вэ?

Бүтээгдэхүүн яг хэзээ бэлэн байх ёстой вэ?

Ямар төрлийн бүтээгдэхүүн байх ёстой вэ?

Бүтээгдэхүүний зардлын өөрчлөлтийг хийж болох эсэх?

Дээрх асуудалд хариулт өгөхийн тулд бараа материалын өртгийн талаар авч үзэх ёстой юм. Үйл ажиллагааг тасралтгүй явуулахад шаардагдах чанартай бараа материалыг аль болох

бага

зардлаар олж

нийлүүлэхэд

бараа

материалын

удирдлагын гол үүрэг оршино. Бараа материалын худалдан авалт, хадгалалт, ашиглалтай холбогдон гарах зардлыг тодорхойлох асуудал юм. Ийм зардлыг гурван бүлэгт ангилдаг. > Шилжин нэмэгдэх зардал - энэ нь бараа материалын шилжилттэй холбогдон гарах хадгалалт, капитал, элэгдлийн зардлыг багтаасан зардал бөгөөд эдгээр зардал нь бараа материалын дундаж хэмжээтэй шууд хамааралтай өснө. > Захиалгын зардал - энэ нь захиалга хүлээн авч хувиарлалт хийхтэй холбогдон гарах зардал бөгөөд захиалгын хэмжээнээс үл хамаарах тогтмол зардал юм. > Нөхөн төлөгдөхгүй урсгал зардал - энэ нь борлуулалтын алдагдал, худалдан авагчийн нэр хүндээс гарах алдагдал, үйлдвэрлэлийн хуваарийн зөрчил

зэрэгтэй

холбогдон

гарах

зардлууд

бөгөөд

эргэж

нөхөн

төлөгдөхгүйгээр онцлог юм.

-Яагаад заавал бараа материалыг нөөцлөх шаардлазатай вэ? Нөөц гэдэг нь хадгалагдаж байгаа бараа материал юм. Нөөцийн удирдлага гэдэг нь байгууллагын өдөр тутмын үйл ажиллагаанд ч нөлөөлж байдаг. Өөрөөр хэлбэл байгууллагын үйл ажиллагааг амжилтанд хүргэх гол чухал асуудал нь нөөцийн удирдлага билээ. Бараа материалын нөөц дутагдалтай бол компанийн ашигт ажиллагаанд муугаар нөлөөлөх нь гарцаагүй бөгөөд бараа материалын удирдлага хяналтгүй Магистрант Д. Өлзийцэцэа

6


Бсюаа матешстын удирдлагыг боловспонгуй бопгох запим acwdait

байвал барааны илүүдэлийг бий болгож, эргэцийг нь удаашруулснаар оруулсан капиталын өгөөжийг бууруулахад хүргэдэг. Бараа материалын үлдэгдэл их байна гэдэг нь бараа материалын шилжилтийн хугацаа урт мөнгөн хөрөнгийн шилжилтийн мөчлөг удаан үргэлжлэхийг харуулдаг. Борлуулалтын хэмжээ өөрчлөгдөх, үйлдвэрлэл ба тээвэрлэлт нь хугацаандаа амжихгүй хоцрох, эрэлтийн тогтворгүй байдал, тухайлбал эрэлтийн түр зуурын эрс өсөлт нь төлөвлөснөөс эрт хугацаанд нөөцийг багасгаж, нийлүүлэлтийн хугацаа сунжирсанаас нөөц тэр үед хэрэгцээг хангаж чадахгуй болох зэргээс шалтгаалан бизнесийн үйл ажиллагаанд доголдол гарч болох бөгөөд компани ийм байдлаас урьдчилан сэргийлж нэмэгдэл бараа материал буюу аюулгүйн нөөцтэй байх шаардлагатай болдог. Ийнхүү гэнэтийн хэрэгцээнд зориулсан нөөц төлөвлөсөн, хүлээгдэж байгаа эрэлтээс илүү хэмжээтэй байна. Өөрөөр хэлбэл аюулгүйн нөөц нь даатгалын нэг хэлбэр юм. Аюулгүйн нөөцийн оновчтой байх хэмжээ янз бүрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөрчлөгдөж болно.Үүнд: ■ Эрэлтэд гарах өөрчлөлтийн тодорхой бус байдал ■ Бараа материалын борлуулалтын хомсдолоос гарах зардал (борлуулалтын боломж алдах, компанийн нэр хүнд унах зэрэг нөхцөл) ■ Нийлүүлэлт хугацаандаа хийгдэхгүй байх магадлал Хэрэв нэмэгдэл бараа материалын шилжин нэмэгдэх зардал өсөх хандлагатай бол аюулгүй нөхцөл буурна. Бараа материалын нөөц гэсэн ойлголтод: 1- ТЭМ ба худалдан авсан эд анги 2- Дусаагүй үйлдвэрлэл 3- Бэлэн бүтээгдэхүүн 4- Сэлбэг, эд анги, багаж, бусад зүйлсүүд ТЭМ-ын зохистой удирдлагын үүрэг A. Хүлээгдэж байгаа эрэлтийг олж авах Б. Үйлдвэрлэлийн жигд ажиллагааг хангахад B. Улирлын чанартай эрэлтийн бөөгнөрлийг хангах Г. Нөөцгүйдлээс хамгаалах Д. Үнийн өсөлтөөс хамгаалах зэрэг үүргүүд байна. Аливаа үйлдвэрлэл эрхэлдэг бизнесийн нэгжийн хувьд хэрэглэгчийн эрэлт хэрэгцээг бүрэн хангаж, ашигтай ажиллах явдал нь туйлын зорилго болдог. Хүчтэй өрсөлдөөн,

технологийн

шинэчлэл,

инфляци,

дэлхий

нийтийн

эдийн

засгийн

глобалчлал, дотоодын эдийн засгийн тогтворгүй байдал, байгалийн гамшиг, тэр ч бүү хэл ёс зүйн үзэл баримтлал ч гэсэн байгууллагын үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг байна. Магистрант Д. Өлзийцэцэз

7


Барсш матетталын удипдлагыг боловспонгуй болгох затш acwdan

Иймд энэ бүхнийг нарийн мэдэрч түүнд зохицсон шийдвэр гаргаж байгууллагаа амжилтанд хүргэхийн тулд нэн тэргүүнд шаардагддаг түүхий эд материал, дуусаагүй үйлдвэрлэл, бараа материалыг зохистой удирдах нь санхүүгийн менежер хүний ажлын амжилтын эхлэл болдог. ТЭМ-ыг зөв зохистой удирдахын ач холбогдол нь: •

Бараа материалтай холбоотой бүхий л зардалд хяналт тавьж, зардлыг аль болох бага байлгах боломжийг олгоно.

Үйлдвэрлэлд

шаардлагатай

нөөц,

аюулгүйн

нөөцийг хэрэгтэй үед бага

зардалтай бэлэн байлгадаг. •

Материалын зарцуулалт, орц нормативт хяналт тавих

Дотоодын хэрэглэгчийг мэдээллээр хангадаг

Бараа материалын зохистой удирдлагын үед зардлыг бага байлгах зорилгоор багаар нөөцлөх эсвэл бүр нөөцгүй ажилладаг тул түүхий эд материалын хадгалалтын горимыг чанд барих, жижиг хулгай, замбараагүй байдал, ажлын байрны эмх цэгцтэй байдлыг хангахад оршино.

Бэлтгэн

нийлүүлэгчтэйгзэ

нягт хамтран

ажиллаж,

тэднийг

өөрийн

үйл

ажиллагаатайгаа уялдуулсанаар нөөцгүйдлээс сэргийлж чадна. Мөн бараа материалын нөөцийг үндсэн хэрэгцээний ба зохион байгуулалтын нөөц гэж 2 ангилна. Үндсэн хэрэгцээний нөөцөд: Үйлдвэрлэлийн хэвийн үйл ажиллагааны явцад шаардагдаж байгаа нөөцийг оруулна. Зохион байгуулалтын нөөцөд: Үр ашигтай үйл ажиллагаа явуулахын тулд шаардлагатай хэмжээнээс илүү хэмжээгээр нөөцөлж байгаа хэсгийг оруулна. Бараа материал ба түүний зардал 2 шууд хамааралтай байдаг. Эндээс: - Нөөц ямар үүрэгтэй вэ? - Үйлдвэрлэлд нөөц яагаад заавал байх ёсггой вэ? гэсэн асуудал гарч ирнэ. Нөөц нь дараах үүргийг хүлээнэ. 1. Хүлээгдэж буй эрэлтийг олж авах 2. Үйлдвэрлэлийн жигд ажиллагааг хангах - Хэрвээ эрэлт улирлын чанартай бол компаниуд тэр үед бий болох хэт их хэрэгцээг хангах зорилгоор хэрэгцээ багатай үед нөөцийг хуримтлуулан хадгална. Энэ нөөцийг улирлын нөөц гэнэ. 3. Үйлдвэрлэл хувиарлалтын системийн бүрэлдэхүүн хэсгийг хооронд нь холбохҮйлдвэрлэл болон хувиарлалтын системийн үргэлжилсэн үе шатуудыг холбосон завсрын нөөц байхгүй бол нэг системд гарсан доголдол бүх системд нөлөөлдөг. Мөн нэгнийх нь үйл ажиллагаа зогсвол бүгд зогсоход хүрдэг. Иймд нөөц нь Магистрант Д. Өлзийцэцэг

8


Бстаа матешалын удипдлагыг боловспонгуй болгох зстим acwdaii

гэнэтийн хүндрэлээс хамгаалахаас гадна үйлдвэрлэлийг тасралгүй явуулах гол хэрэгсэл болдог. 4. Нөөцгүйдлээс хамгаалах- Нөөцийн удирдлага нь нийлүүлэлт ойртох, тасалдах болон эрэлт ихсэх үед хомсдолын эрсдэлээс хамгаална. 5. Захиалгын циклийн давуу талыг ашиглах - Худалдан авалтын болон нөөцийн зардлыг багасгахын тулд тухайн үеийн хэрэгцээнээс ихийг худалдан авах шаардлага гардаг. Энэ үед худалдан авсан нөөцийг хадгалах хэрэгцээ гарах нь мэдээж. Үүнтэй зэрэгцэн багаар үйлдвэрлэснээс их хэмжээгээр үйлдвэрлэсэн нь эдийн засгийн хувьд ач холбогдолтой юу? гэсэн асуудал гарч ирнэ. Энэхүү илүү үйлдвэрлэлийг дараа

хэрэглэхзэр хадгалах хэрэгтэй болно. Иймд таваарын

нөөцийг богино хугацаанд худалдан авах эсвэл үйлдвэрлэлийг зохицуулахын оронд аж ахуйн нэгж эдийн засгийн зохистой хэмжээний барааг худалдан авах буюу үйлдвэрлэх бололцоотой. Энэ нь тодорхой хугацаанд захиалгыг эсвэл захиалгын циклийг үүсгэдэг. Ийм нөөцийг циклийн нөөц гэнэ. Захиалгын цикл нь эдийн засгийн хувьд зохистой захиалгын хэмжээнээс үргэлж хамаарч байх албагүй. Зарим нөхцөлд захиалгыг хэсэг бүлгээр эсвэл тодорхой хугацаанд үечлэн хийдэг. 6. Үнийн өсөлтөөс хамгаалах - Заримдаа аж ахуйн нэгжүүд үнэ нэмэгдэж буйг мэдэрч алдагдлаас сэргийлж жирийн үеийнхээс их хэмжээгээр нөөцөлдөг. 7. Үйл ажиллагааг явуулах нөөц - Үйлдвэрлэлийн процесс нь тодорхой цаг хугацааг шаарддаг бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэлийн процессд байгаа нөөц юм. Мөн яаралтай нөөц, түүхий эд анги, хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүн, агуулахад байгаа бэлэн бүтээгдэхүүн, түүхий эд материал, үйлдвэрийн талбар дээр байгаа бүтээгдэхүүн зэрэг олон төрлийн нөөцүүд үйлдвэрлэл, борлуулалтын бүхий л системд байдаг. Нөөцийн хяналтын зорилго; Нөөцөд зохих ёсоор хяналт тавиагүйгээс үйлдвэрлэл тасалдах, борлуулалт алдагдах, хэрэгцээг хангахгүй байх, үйлдвэрлэл тасалдсанаас өөр газарт илүү өгөөж өгч болох мөнгөн эх үүсвэрийг ихээхэн хэмжээгээр түгжигдмэл байдалд оруулдаг. Нөөцийг хянах 2 гол зорилго байдаг: Нэгдүгээрт: Хэрэглэгчийн хэрэглээний түвшинг дээшлүүлэх /хэрэгтэй газар чанартай бүтээгдэхүүнээр хангах/ Хоёрдугаарт: Хэрэглэгчийн үйлчилгээний тодорхой түвшинг бага зардлаар хангах Өөрөөр хэлбэл нөөцийн тухай олонхи шийдвэрүүд нь зардал ба хэрэглэгчийн үйлчилгээний түвшингийн хоорондохи оновчтой зохицлыг олоход чиглэгддэг гэж хэлж Мааистрант Д. Өлзийцэцэг

9


Бараа матешалын удипдлагыг боловсуонгуй болгох зситм acwdcm

болно. Магадгүй практикт эсрэгээр нь хэрэглэгчийн үйлчилгээний хамгийн дээд боломжтой түвшинд гарах зардлын янз бүрийн түвшингүүдээс сонголт хийх явдал байж болно. Нөөцийн хяналтын гол зорилго нь нөөцийн илүүдэл, дутагдлыг арилган нөөцийн зохистой тэнцвэрийг тогтооход оршино. Үр ашигтай нөөцийн удирдлагад холбоо бүхий удирдлагын хоёр үндсэн функц байдаг. Нэгдүгээрт: Нөөцөд байгаа зүйлсийн бүртгэлийн системийг тоггоох Хоёрдугаарт: Хэзээ хичнээнийг захиалах вэ? гэдгийг шийдэх явдал юм. Үүний тулд: ■ Гар дээр байгаа болон захиалсан нөөцийн хоорондын харьцааг хадгалах систем - Урьдчилан тооцоолсноос зөрж болзошгүй алдааг илрүүлж чадахуйцаар эрэлтийг найдвартай урьдчилан тодорхойлох - Цаг хугацааны өөрчлөлтүүдийг удирдах мэдлэг - Нөөцийг хадгалах, захиалах ба нөөцөөр тасалдах үеийн зардлын шалтгааныг үнэлэх - Нөөцийг төрлөөр нь ангилах систем байх ёстой.

1.2 Бараа материалын удирдлагын систем Нөөцийн бүртгэлийн систем нь үечилсэн эсвэл үргэлжилсэн байж болно. Үечилсэн системд тодорхой үеийн туршид (долоо хоногийн, сарын) нөөцийн төрөл бүрийн хувьд тооллого хийж, хичнээнийг хэзээ захиалж болохыг тодорхойлох асуудлыг авч үзнэ. Давуу тал нь: захиалгын процесс тээвэрлэлтэнд хэмнэлт гаргах боломжгой явдал юм. Нөгөө талаас хяналт хийх үеүдийн хооронд нөөцийн дутагдал гарах учир нэмэлт нөөц тээвэрлэх үеүдийн хоорондох тасалдлаас сэргийлэх хэрэгтэй болдог. Мөн хяналт шалгалт бүрд захиалгын тоог топгоож байх хэрэгтэй. Үргэлжилсэн систем. Энэ системийн агуулга нь нөөцийн хэвийн хэмжээг тогтвортой байлгаж нөөцийн төрөл зүйл бүрээр тухайн түвшиний мэдээлэлээр хангах явдал бөгөөд нөөц хамгийн бага түвшинд хүрэхээс өмнө тогтмол тооны нөөцийг захиалдаг. Давуу тал нь тогтмол хэмжээний захиалгаар хэмнэлтгэй захиалгын тоог тодорхойлж чадах ба нөөцийг дансны аргаар хянах боломжтой байдагт оршино. Гэвч бүртгэл тооцооны ажлын зардал өндөртэй байдгаараа дутагдалтай. Түүнчлэн нөөцийн тооллого тогтоогдсон хугацаанд хийгдэх ба энэ нь тайлангын алдааг тодруулах зорилготой. Нөөц янз бүрийн шалтгаанаар хорогдож болох юм гэдгийг байнга анхаарч байх хэрэгтэй. Үргэлжилсэн системийг маш энгийнээс авахуулаад нарийн түвэгтэйд хүртэл зэрэглэж болно. Үргэлжилеэн систем нь хэсэгчилсэн эсвэл байнгын хэлбэрээр хийгддэг. Байнгын бүртгэлийн давуу тал нь систем үргэлж тухайн мэдээллээр хангагдаж шинэчлэгдэж байдаг явдал юм. Хэсэгчилсэн багцын системийн үед гэнэтийн их Магистрант Д. Өлзийцэцэг

10


Бараа матетшалын удипдларыг боловсюонгуй болгох зсапш acwdan

хэмжээний эрэлт гаргахад дараагийн үеүдийн хооронд дахин захиалга хийх хүртэл нөөц зөвшөөрөгдөх доод хэмжээнээсээ багасгах явдал гардаг. Тухайлбал

дэлгүүрүүдэд

жилүүдэд

"Бүтээгдэхүүний

үечилсэн түгээмэл

захиалгын код

системийг

(БТК)"-ыг

хэрэглэдэг.

лазераар

унших

Сүүлийн шалгах

төхөөрөмжийг нөөцийн тооллогонд ашиглаж байна. Бүтээгдэхүүний түгээмэл кодыг бүтээгдэхүүний хаяг, шошго дээр эсвэл сав баглаан дээр хэвлэдэг. Хүнсний бүтээгдэхүүний кодыг дор үзүүллээ.

0

14800V3208 Зүүн талд байгаа 0 гэсэн тоо нь хүнсний зүйлийнх, эхний таван дугаар нь үйлдвэрийн, дараахь таван дугаар нь тухайн бүтээгдэхүүний кодыг илэрхийлдэг. БТК-ийн шинжээч дэлгүүрийн нөөцийн системийн томоохон өөрчлөлтийг үзүүлж, үечилсэн

тооллогын

хэрэгцээг

багасгаж,

захиалгын

хэмжээг

тодорхойлон,

хэрэглэгчийн худалдан авч байгаа бүтээгдэхүүний чанар, үнийн талаар байнгын мэдээллээр

менежерүүдийг

хангаснаар

хэрэглэгчдийн

үйлчилгээний

түвшинг

сайжруулах боломжийг бүрдүүлдэг. Үйлдвэрлэл үйлчилгээний байгууллагад мөн дээрхи систем хэрэглэгдэж үр өгөөжөө өгч байна. Үйлдвэрлэлийн хувьд энэ кодыг деталь хэсэг, эсвэл угсрагдаж буй болон эцсийн бүтээгдэхүүнд хэрэглэснээр нөөцийн хяналтыг амжилттай хэрэгжүүлэхэд тусладаг болно. Дээрх хоёр системээс гадна “Хоёр сав"-ны систем бол хамгийн энгийн нь юм. Энд нэг дэх савны доод ёроолд захиалгын картыг хийж, хоёр дахь саванд хангалттай нөөц байх ба нэг дэх савнаас нөөцийг зарцуулж дуусахад дахин захиалгаа хийнэ. Үүний дутагдалтай тал нь карт зохих газраа байрлаагүй, эсвэл алга болох зэрэг бэрхшээл гардаг. Эрэлтийг урьдчилан тодорхойлох ба цаг хугацааны мэдээллийг ашиглах: Э рэлт үүсэх цаг хугацаа, эрэлтийн тоо хэмжээг, нөөцийн захиалга түүний түгээлтэд хир ээрэг урт хугацаа шаардагдахыг урьдчилан тодорхойлсноор нөөцийн дутагдлаас зайлсхийх бололцоог олгоно. Иймд нөөцийн удирдлага, таамаглал хоёрын хооронд чухал холбоо оршиж байдаг юм. Магистрант Д. Өлзийцэцэа

11


Бараа материтын удирдлагыг боловсронгуй болгох заргш асуудал

Зардлын мэдээлэл Бараа материалын нөөцийн удирдлагын загвараар нийт зардлыг тооцоолохдоо дараах 3 зардлыг авч үзнэ. Үүнд: хадгалалтын зардал, захиалгын эардал, нөөцийн тасалдлаас үүдэн гарах зардал юм. Хадгалалтын заодал. Үүнд агуулахад бараа материал хадгалах болон түүний хэвийн байдлыг хангахтай холбоотой зардлууд болон хүү, даатгал, татвар (зарим улсад байдаг), элэгдэл, хуучралт, эвдрэл, гэмтэл, агуулахын зардлууд (дулаан, цахилгаан, түрээс аюулгүй байдлын) хамаарагдах бөгөөд хадгалалтын зардал нь нөөцийг хаа нэгэн

газарт хэрэглэж

болох

алдагдсан

боломжийн

өртгийг

агуулж байдаг.

Хадгалалтын зардлыг нийт зардалд хоёр арга замаар, тухайлбал, нэгжийн үнийн хувиар, эсвэл нэг төгрөгт ноогдох хэмжээгээр шингээж болох юм. Нийт үнийн 20— 40 буюу бүтээгдэхүүний үнийн 1 төгрөгт 20-40 мөнгө нь хадгалалтын зардал байх жишээтэй. Захиалгын

заодал.

Энэ

нь

захиалга

хийх

ба

хүлээн

авахтай

холбогдсон

нэхэмжлэлийн зардлууд орно. Эдгээрт хичнээн хэмжээтэй нөөц шаардлагатай байгааг тодорхойлохоос эхлээд хүлээн авсан нөөцийн чанар, тоог шалгах, завсарын агуулах руу зөөх гэх мэтэд зарцуулагдах зардлууд тооцогдоно. Захиалгын хэмжээнээс шалтгаалахгүйгээр захиалга бүрийн зардал ерөнхийдөө тогтмол хэмжээтэй. Фирмийн өөрийн үйлдвэрлэдэг нөөцийн хувьд захиалгын зардалд нөөцийн үйлдвэрлэлд хэрэглэгдэх машин төхөөрөмжийг ажилд бэлтгэх, тохируулга хийх зардлуудыг багтаана. Тасалдлаас уудэн гаосан заодал. Бэлэн нөөцийн хэмжээнээс эрэлт давсан үед үүссэн зардал нь худалдан авагчдад худалдаж болох бүтээгдэхүүний борлуулалтын орлогын алдагдсан боломжийн өртөг юм. -Хичнээнийг захиалах вэ? Энэ асуултад Захиалгын оновчтой тоо хэмжээг тогтоох загварыг ашиглан

хариулт

өгч

болох

бөгөөд

захиалгын

тооны

янз

бүрийн

хувилбаруудаас хамгийн бага зардалтайг нь сонгон авч хэрэгжүүлнэ. Энэ загвар нь нэг удаагийн захиалгад орох бараа материалын хамгийн оновчтой хэмжээг энэ загварыг ашиглан тогтооно. Зохистой тоо хэмжээг тогтоохын тулд үйл ажиллагааны болон санхүүгийн зардлуудыг тооцох хэрэгтэй болно. Үүнд: - захиалгын зардал - хадгалалтын зардал - нийт зардал Бүтээгдэхүүнийг

захиалахтай

гэх мэт. холбоотой

гарах

зардлууд

нь

брокер,

дилер,

зуучлагчийн зардал, бичиг баримтын зардал, төлбөрийн үйлчилгээний зардал гэх зэрэг. Энэ зардлыг нэг удаагийн, эсвэл нэг төгрөгийн захиалгад ноогдох байдлаар нь Магистрант Д. Өлзийцэцэа

12


Бараа матепиалын удиудлагыг боловспонгш болгох заоим acwdan

тооцно. Захиалгын зардал нь захиалга хүлээн авч хувиарлалт хийхтэй холбогдон гарах зардал юм. Энэ зардал нь захиалгын тоо хэмжээнээс үл хамаарах тогтмол зардал. Хэрвээ бараа материалын захиалгатай уялдан гарах тогтмол зардал /F/, жилийн захиалгын

too

/N/ мэдэгдэж байвал захиалгын нийт зардлыг дараах байдлаар

олно. TOC = F *N TOC - захиалгын нийт зардал , F-

нэг захиалгын тогтмол зардал,

N-

нэг жилийн захиалгын тоо.

“Захиалгын оновчтой хэмжээ”-г тогтоох дээрх загварт хэд хэдэн нөхцлийг тогтмолоор авч үзсэн байдаг нь: •

Тодорхой хугацаанд хэрэглэх түүхий эдийн хэрэгцээ тодорхой

Хэрэглээ хугацааны туршид тогтмол

Нэг удаагийн захиалгын зардал нь хэмжээнээс хамаагүй тогтмол

Нэг нэгжийн хадгалалтын зардал тогтмол

Түүхий эдийн худалдан авах үнэ тогтмол

Зөвхөн хадгалалтын зардал, захиалгын зардал гарна

Гэвч бодит амьдралд эдгээр нөхцлүүд өөрчлөгдөх нь түгээмэл байдаг. Тухайлбал, худалдан авалтын хэмжээтэй холбоотойгоор гарч ирдэг түүхий эдийн үнийн хөнгөлөлтийн асуудал юм. Захиалгын оновчтой хэмжээг топгоох загвар нь дараах гурван төрөлтэй байна. 1. ЗОТХТ загвар (Захиалгын оновчтой тоо хэмжээг тодорхойлох) 2. Агшин зуурын бус дүүргэлттэй ЗОТХТ 3. Үнийн хөнгөлөлттэй загвар ЗОТХТ загвар нь: зардлыг багасгах энгийн загвар юм. Уг загварыг авч үзэхийн тулд нилээд хэдэн хийсвэрлэлтийг оруулъя. Үүнд: -Зөвхөн нэг төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байх. -Жилд зарцуулах хэмжээ мэдэгдэж байх -Зарцуулалт жилийн турш жигд бөгөөд улирлын зарцуулалтын түвшин тогтмол -Захиалгын үө нь тогтмол -Захиалга бүрийг нэг түгээлтээр хүлээн авна. -Тооны хорогдол байхгүй. Эдгээр хийсвэрлэлтээс зарим нь хэтэрхий хийсвэр юм шиг санагдаж болох ба зарим хийсвэрлэлтийг оролцуулан нөөцийн эргэлтийг диаграмаар дүрсэлье.

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

13


Вараа матетшлын удиудлагыг боловсуонгш болгох зстим асуудал

Ф захиалгыг хүлээн авсанаар захиалгын эргэлт эхэлж, нөөц цаг хугацааны туршид тогтмол хэмжээгээр зарцуулагдана. Захиалгыг хүлээн авах болон захиалга хийх хугацааны завсар дээр байгаа нөөцийн эргэлтийг хангаж байх О нэгж нөөцийн захиалгыг нийлүүлэгч рүү шилжүүлнэ. Учир нь зарцуулалтын түвшин, захиалгын үе тогтмол учир захиалга хүлээн авах үед нөөц байхгүй болно. Ингэснээр бэлэн нөөцийн илүүдлийг арилгаж чадна гэсэн үг юм, Захиалгын хэмжээ өөрчлөгдөхөд нэг төрлийн зардал өсч нөгөө нь буурч байдаг тул оновчтой захиалгын тоо нь хадгалах зардал ба захиалгын зардал хоёрын хоорондох оновчтой зохицлыг тусгаж байдаг. Жишээлбэл: захиалгын хэмжээ харьцангуй бага нөөцийн дундаж хэмжээ доод түвшинд байхад хадгалах зардал бага байна, Гэтэл захиалгыг бага багаар хийснээр олон дахин захиалах шаардлага гарч захиалгын зардал өсөх болдог. Мөн үүний эсрэгээр нь нөөц их байхад хадгалах зардал ихэсч, захиалгын зардал багасна. Дээрх 2 байдлыг дараах зурагг дүрсэллээ. Зурог »j

•'

Н в « | ^ 4й н п » ч м « l y m

...............

•*

.1*- ' .ч .«i-nv4 *b

•- »— —■

u o |

Хэдийгээр тухайн ямар ч нөөц жилийн туршид хадгалагддаггүй ч гэсэн жилийн хадгалах зардал нь жилийн туршид бэлэн байсан нөөцийн дундаж хэмжээг, нэгжийн хадгалалтын өртгөөр үржүүлсэнээр тодорхойлогдоно.

Бэлэн нөөц Q-0 болтол

аажмаар буурна. Тэгэхээр дундаж нөөц нь захиалгын тооны хагастай тэнцүү буюу Фю2 болно. Нэгжийн жилийн хадгалалтын дундаж зардыг С гэж тэмдэглэвэл: Q Жилийн хадгалалтын зардал = -----------* С Магистрант Д. Өлзийцэцэг

14


Бапаа матеуиалын удипдлагыг боловсуонгш болгох зашм acwdan

2 А

Захиалгын хэмжээ нь xa^ianax эардалтай шуудхамааралтай

Ж ипиин зардал

Q /2*C

Хадгалалтын зардал нь Q гээс шууд хамааралтай өсөж жилийн захиалгын зардал нь захиалгын хэмжээнээс хамаарч өсөж буурна. Тухайлбал жилийн эрэлт 12000 нэгж, эахиалгын хэмжээ 1000 нэгж тэгвэл жилд 12 удаа захиалга хийнэ. Гэвч Q = 2000 нэгж бол зөвхөн зургаан удаа захиалга, Q = 3000 бол 4 удаа захиалга хийх хэрэгтэй болно. Ерөнхийдөө жилийн захиалгын тоо нь ТС ба энд S нь жилийн эрэлт, Q нь захиалгын хэмжээ болно. Жилийн захиалгын зардал = S/CT0 Энд О = захиалгын зардал (1 удаагийн ) Жилийн захиалгын тоо буурвал Q захиалгын хэмжээ өснө. Тэгэхээр Q нэгж захиалагдсан үед хадгалалтын болон захиалгын зардлыг нэмэхэд жилийн нийт зардал гарна гэвэл: Нийт зардал = жилийн хадгалах зардал + жилийн захиалгын зардал TC=Q/2*C+S/Q*0

(1-1)

S-Жилийн эрэлт Q- Захиалгын зардал С- Хадгалах зардал (жилд нэгжийн) Нийт зардал Г хэлбэрийн муруйгаар дүрслэгдэх ба уг зардлын хамгийн бага түвшинд, хадгалалт, захиалгын зардал тэнцэх ба үүгээр нөөцийн захиалгын оновчтой хэмжээ тодорхойлогдоно. Иймд эахиалгын хэмжээг дараах томьёогоор илэрхийлбэл Qo = 2 0S/C Магистрант Д. Өлзийцэцэг

(1-2) 15


Бстаа материалын удирдлагыг боловсоонгуй болгох затш acvvdcui

Иймд тухайн жилийн эрэлт, нэгжийн захиалгын зардал, нэгжид ноогдох жилийн хадгалалтын зардал, хамгийн бага эахиалгын тоогоор нийт зардлыг тооцож болно. Хамгийн бага нийт зардал нь Qo

S

TCmin= ------*С + ------- *0 2

(1-3) Qo

Дахин захиалга хийх хугацаа (ДЗХХ) ЗОТХТ загвараар хичнээнийг захиалахыг тодорхойлдог харин захиалга хийх хугацааг тодорхойлдоггүй. Захиалга хийх хугацааг нөөцийн тоогоор тодорхойлно.

Бэлэн

байгаа барааны нөөц нь урьдчилан тодорхойлсон хэмжээнд хүртэл буурснаар дахин захиалга хийх шаардлага гарна. Энэ үеийн нөөцийн хэмжээнд эахиалгын үеийн эрэлт, мөн түүнчлэн энэ хугацаанд нөөц дуусахаас урьдчилан сэргийлэх нэмэлт нөөц барааг оруулан тооцсон байх ёстой.

Дахин захиалга хийх хугацааг тодорхойлогчууд нь: 1. Эрэлтийн түвшин (ихэнхдээ прогноз дээр үндэслэнэ) 2. Захиалгын үе 3. Эрэлтийн ба захиалгын үеийн өөрчлөлт 4. Нөөц шавхагдах рискийн хүлээн эөвшөөрч болох хэмжээ зэрэг болно. Дахин захиалга хийх хугацааны загварыг дараах тохиолдлуудад авч үздэг. 1. Эрэлтийн түвшин ба захиалгын үе тогтмол 2. Эрэлтийн түвшин хувьсах, захиалгын үе тогтмол 3. Эрэлтийн түвшин тогтмол, захиалгын үе хувьсах 4. Эрэлтийн түвшин ба эахиалгын үе нь хоёул хувьсах Эдгээр загваруудад доорхи тэмдэглэгээнүүд хэрэглэгдэнэ. Үүнд: Эрэлт

Захиалгын үе

d = тогтмол эрэлтийн түвшин

LT = тогтмол эахиалгын үе

d = дундаж эрэлтийн түвшин

L = дундаж захиалгын үе

Эб = эрэлтийн түвшингийн стандарт

апэс= захиалгын үеийн стандарт

хэлбэлзэл зсвэл таамагласан алдаа

хэлбэлзэл

Эрэлтийн тувшин ба захиалгын уе тогтмол Загвар ерөнхийдөе эрэлтийн түвшин, захиалгын үеийн аль алиныг хэвийн тархалттай гэж авч үздэг. Гэхдээ энэ нь зайлшгүй зүйл биш бөгөөд хувиарлалт ердийнхөөс эрс гажсан үед ч дахин захиалга хийх хугацааг ойролцоогоор тодорхойлно. Захиалга хийх Мааистрант Д. Өлзийцэцэа

1S


Бапаа матетлалын v диодлагыг боловспонглт болгох зстим acwdcui

хугацааг эрэлтийн түвшин, захиалгын үе аль аль нь тогтмол ба хувьсах тохиолдолд тодорхойльё. Э рэлтийн тувшин ба захиалгын уе хувьсах уед

ЗОТХТ хугацааг эрэлтийн түвшин, захиалгын үе тогтмол үед тооцоход хялбар байсан. Гэтэл эдгээр нь хувьсах тохиолдолд бид зарим нэмэлт ойлголтуудыг тухайлбал: аюулгүйн нөөц, үйлчилгээний түвшин зэргүүдийг тодруулах хэрэгтэй. А юулгуйн нөөа

Загварын дээрхи 2 хувьсагч нь захиалгын тогтмол бус үед нөөц тасалдах, ховордох асуудалтай холбоотойгоор гарч ирнэ. Захиалгын үеийн турш эрэлтийг хангахад яг хэдий хэмжээний нөөц хэрэгтэй нь урьдах тохиолдол шиг тодорхой бус. Эрэлтийн тогтворгүй байдал, түр зуурын эрс өсөлт нь төлөвлөснөөс эрт нөөцийг багасгадаг. Нийлүүлэлтийн хугацаа сунжирсанаас нөөц тэр үед хэрэгцээг хангаж чадахгүй болно. Ийм тодорхой бус байдалд тасалдлаас хамгаалах, захиалгын үеийн туршид барааны нөөцгүй болох рискийг багасгах үүднээс нэмэлт нөөц хадгалах хэрэгтэй болно. Энэхүү гэнэтийн хэрэгцээнд зориулсан нөөц төлөвлөсөн, хүлээгдэж буй эрэлтээс илүү хэмжээтэй байна. Доорхи графикт захиалгын үеийн туршид нөөцгүйдэх рискийг аюулгүйн нөөцөөр хэрхэн хамгаалж болохыг үзүүллээ.

7 0-0

t Злхиалгыи у«ийн i урш

XOMfUvtMMX

ilA-fl***-*

мй эрэят

Зохиз.пгын Ү9ИЙН Typist ПЪХЬя д зх х

Зйхиаяг а т >пьх}

Захиялга хүлззн

Нөөцгүйдэхээс сэргийлэх асуудал нь зөвхөн захиалгын үеийн туршид л тохиолдож байна. Циклийн дурын нэг агшинд эрэлт гэнэт ихэсвэл энэ нь яаралтай захиалга хийхэд хүрнэ. Захиалга нэгэнт хийчихсэн бол нөөцгүйдэх аюул тулгарна. Ерөнхийдөө

Мазистрант Д. Өлзийцэцэг

17


Бстаа матегталын удиудпагыг боловсоонгуй болгох заоим acwdan

эрэлт, захиалгын үе аль аль нь тогтмол бус үед дахин захиалга хийх хугацааг тодорхойлно. Захиалгын үеийн туршид ДЗХХ=

хүлээгдэж буй эрэлт

+ Аюулгуйн нөөц

ҮЙ Л Ч И Л ГЭ Э Н И Й ТУВ Ш И Н

Гэнэтийн хэрэгцээнд зориулсан нөөцийг хадгалахад зардал гарах бөгөөд энэхүү зардлыг нөөцийг хадгалсанаар багасах рисктэй нь харьцуулан жигнэж үзнэ. Нөөц шавхагдах риск багасах тусам үйлчилгээний түвшин өснө. Захиалгын

циклийн үйлчилгээний түвшин

гэдэг нь захиалгын үед эрэлт нь

нийлүүлэлтээс давахг/й байх магадлал юм. Өөрөөр хэлбэл эрэлтийг хангахуйц хэмжээний нөөц байна гэсэн үг юм. Жишээ нь: 95%-н үйлчилгээний түвшин гэдэг нь захиалгын үеийн туршид эрэлт нь нийлүүлэлтээс давахгүй байх 95%-н магадлалтай гэсэн үг юм. Үйлчилгээний түвшин нь 95% байвал риск нь 5% байна. Энэ нь үйлчилгээний түвшин= 100% нөөц дутагдах риск гэсэн үг юм. Тухайн нөхцөлд аюулгүйн нөөцийн зхоистой хэмжээ доорх хүчин зүйлээс шалтгаална. 1. Эрэлтийн дундаж түвшин ба дундаж захиалгын үе 2. Эрэлт ба захиалгын үеийн өөрчлөлт 3. Хүсэж буй үйлчилгээний түвшин Захиалгын цикл дэх өгөгдсөн үйлчилгээний түвшний хувьд эрэлтийн түвшин ба захиалгын үе хэдий чинээ тогтворгүй байна төдий чинээ аюулгүйн нөөц хэрэгтэй болно. Үүний адил эрэлтийн түвшин, захиалгын үеийн өгөгдсөн өөрчлөлтийн тухайд үйлчилгээний

түвшинг

өндөрегөхийн

тулд

нөөцийн

хэмжээг

өсгөх

хэрэпгэй.

Үйлчилгээний түвшинг тогтооход нөөцийн зардал (борлуулалтын алдагдсан боломж, таашаалд нийцэхгүй байх) эсвэл бодлогын асуудал (тодорхой барааны хувьд тодорхой үйлчилгээний түвшинд хүрэхийг хүсч болох юм) нөлөөлнө.

1.2.1

Бараа материалын нөөцийн удирдлагын ABC систем

Аж ахуйн нэгжийн түүхий эд материалын нийт хэрэгцээг шинжилж үзэхэд зарим материалын хэрэглээ нь нийт хэрэглээнд хавьгүй их хувийг эзэлдэг. Гэхдээ олонхи материалын хэрэглээ нь нийт хэрэглээнд өчүүхэн бага хувийг эзэлж байх нь элбэг байдаг. Иймээс гол хэрэгцээт материал болон туслах чанартай хэрэглээний ач холбогдол багатай материалуудыг ангилан салгаж хянах, зохион байгуулах хэрэгтэй. Бараа материалын нөөцийн ABC системийг ийм зорилгоор ашигладаг. Энэ загварын дагуу бараа материалын бүх нөөцөө ABC бүлгүүдэд хувааж ангилна. A - бүлэгт үнэ цэнэтэй өндөр зардалтай чухал бараа материалыг Мазистрант Д. Өлзийцэцэг

18


Еапаа матегталын хдиодпагыг боловспонгvii болгох загтм acwdan

В - бүлэг А бүлгийнхээс арай бага үнэтэй, бага зардалтай бараа материалыг С - бүлэгт тоо хэмжээний хувьд их боловч үнэ өртөг багатай бараа материалын нөөцийг ангилна. ABC бүлгийн бараа материалын нөөцүүдэд тавих хяналт ялгаатай байна. •

А бүлэгт нэр төрлөөрөө нийт хэрэгцээт материалын 15%-25%-ийг эзэлдэг боловч хэрэглээний үнийн дүнгээр 60%-75%-ийг эзэлж байгаа материалуудыг ордог учир байнгын, өдөр тутмын хяналт тавина.

В бүлгийн нөөцөд нэр төрлөөрөө хэрэглээний 20%-30%-ийг хангадаг үнийн дүнгээрээ 20%-30%-ийг эзэлж байгаа материалуудыг хамааруулна.

С бүлгийн нөөцөд нэр төрлөөрөө 40%-60%-ийг эзлэх боловч хэрэглээний үнийн дүнгээр 10%-15%-ийг эзэлж байгаа материалуудыг хамааруулна.

□ Нийт зардалд А-ийн эзлэх хувь ■ Нийт зардалд В-ийн эзлэх хувь □ Нийт зардалд С-ийн эзлэх хувь

A

B

C

Эдгээрт хяналтын “улаан шугам”-ын аргыг хэрэглэнэ. Ерөнхийдөө шаардагдах хэмжээний нөөц хангалттай байгаа эсэхэд хяналт тавих, шаардлагатай нөөцөд хүрэхгүй бол татан авах зэрэг арга хэмжээг авна. Ингэснээр бараа материалыг нөөцийн зохистой хэмжээг тогтоон тэдгээрийг хадгалж хамгаалахад гарах зардлыг зохицуулахад дөхөмтөй болох юм. ABC системийн дагуу түүхий эд материалуудыг ангилахдаа дараах аргачлалыг баримтална. 1. Материалуудын нийт хэрэглээг үнийн дүнгээр нь тооцож гаргаад эрэмбэлнэ. 2. Буурах дарааллаар эрэмбэлсэн материалуудын хэрэглээний үнийн дүнг “өссөн (хуримтлагдсан) дүнгээр нь“ тооцож нийт хэрэглээнд эзлэх хувийн жинг гаргана. 3. Материалуудыг нэр төрлөөрөө нийт хэрэглээнд эзлэх хувийн жинг өссөн дүнгээр нь тооцож гаргана. 4. Хэрэглээний үнийн дүнгээр нь эзлэх хувь ба нэр төрлөөр эзлэх хувиудыг харьцуулж ангилна.

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

19


Бараа матетшлын удирдлагыг боловсронгуй болгох зсашм acwdan

Мөн үйлдвэрлэлийн систем дэх үр ашиггүй, үрэлгэн явдлыг арилгах замаар зардлыг бууруулсанаар өндөр үр бүтээлтэй ажиллах зорилготой "Яг цагт нь” систем сүүлийн үед ихээхэн хэрэглэгдэх болсон. 1.2.2 Яг Цагг нь систем ( Л Т ) Энэ систем нь бараа материалын хамгийн сүүлд бий болсон харьцангуй систем юм. Энэ системийг анх Япон улсын пүүсүүд гаргасан бөгөөд одоо дэлхийд нилээд түгээмэл

болжээ.

Уг

системийн

гол

онцлог

нь

үйлдвэрлэгч

нь

бэлтгэн

нийлүүлэгчийнхээ яг төвд нь оршдог бөгөөд байршил нь тохиромжтой болохоор угсрах үйлдвэрлэлийн шугам ажилд орохоос хэдэн цагийн өмнө эд ангиуд нь бэлтгэн нийлүүлэгчдээс нэг нь ч хоцрохгүй бүгд ирж амжсан байдаг. Яг цагг нь системийг нэвтрүүлснээр шаардагдах хэмжээнээс илүү ачаа тээвэрлэх зардлыг бууруулна. Үйлдвэрлэгч, бэлтгэн нийлүүлэгчийн хооронд хийх цагийн зохицуулалт нь маш нарийн, өндөр үүрэг хариуцлага шаардах бөгөөд яг хугацаанд нь нийлүүлэлт хийх нь чанарын өндөр үзүүлэлт шаарддаг. Гаднаас хийх хангамж: Практик ажиллагаанаас үүдэн үйлдвэрийн байрандаа багтаан хийж чадахгүй том буюу олон компонентуудыг худалдан авах асуудал гарч ирнэ. Жишээ нь, машин үйлдвэрлэгч компани радиатор болон бусад том эд ангиудыг байрандаа багтааж чадахааргүй ихээр худалдан авах тохиолдол олонтой бөгөөд ийм үед гаднаас хийх хангамжийг яг цагт нь системтэй холбон уялдуулдаг.Үйл ажиллагаа нь нэг загварт хэвшсэн томоохон компаниуд нь хоорондоо уялдаатай хэсэг хэсгээс бүрдсэн эд ангиудыг жижиг компаниудаас харьцангуй хямд үнээр худалдан авдаг. Ийм тохиолдолд гаднаас хийх хангамжид онцгой анхаарах нь чухал юм. Үйлдвэрийн хуваарь ба бараа материалын хоорондын уялдаа: Бараа материалын хэмжээтэй холбогдох эцсийн асуудал нь үйлдвэрийн хуваарь ба бараа материалын хоорондын уялдаа байдаг. Улирлын шинж чанартай үйлдвэрлэл эрхэлдэг компаниуд нь борлуулалтын хэмжээтэй уялдуулан үйлдвэрлэлээ өсгөх, эсвэл бууруулж чаддаг байх

шаардлагатай.

Үйлдвэрлэлийн

хуваариа

сайн

компаниуд нь борлуулалтын оргил үед бууруулдаг.

зохион

байгуулж чадсан

Ингэснээр үйлдвэрлэлийн

өсөлтийн үед ч, борлуулалтын үед ч бараа материалын дундаж хэмжээ нь харьцангуй өндөр байна. Яг цагт нь систем, гаднаас хийх хангамж, үйлдвэрлэлийн хуваарь энэ гурав бүгд бараа материалын бодлого, үйлдвэрлэл, хангамжийн бодлогын уялдааг зохион байгуулахад онцгой чухал юм. Компани үйлдвэрлэлийн ба хувиарлалтын нийт зардлаа бууруулахад их анхаарал тавьдаг. Бараа материалын зардал нь нийт холбогдох зардлын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Магистрант Д. Өлзийцэцэг

20


Бауаа матеуиалын удирдлагыг боповспонгт болгох запим acwdan

Эдгээр зардал нь бүгд анхаарал татах асуудал учир санхүүгийн менежер нь бараа материалын зардлыг тодорхойлж, тэдгээрийг бууруулах арга замыг байнга эрж хайх ёстой байдаг.

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. БАРАА МАТЕРИАЛЫН УДИРДЛАГЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ

2.1 “Миний дэлгүүр“ сүлжээний бараа материал татан авалтын хэрэгжиж байгаа систем Оновчтой тоо хэмжээг тогтоохос өмнө “Миний дэлгүүр” сүлжээ бараа материалаа хэрхэн татан авдагийг харъя. Зураг1

“Миний дэлгүүр” сүлжээ нь бараа материалаа дээрх байдлаар татдаг бөгөөд үүнээс харахад: > Бэлтгэн нийлүүлэгчээс агуулах > Агуулахаас дэлгүүр гэсэн 2 шаттайгаар бараа материалаа татдаг байна.

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

21


Бстаа матеюиалын удипдлагыг боловазонгхй болгох зашм acwdcm

Бараа материалаас сонголт хийе. Үүний тулд борлуулалын орлого дотор зонхилох байр эзэлдэг барааг сонгож авъя. Өгөгдлөө “Хараа” архиар сонгон авсан. Өгөгдлийн хувьд “Хараа 0,5л” архийг сонгон авсан бөгөөд энэ нь дараах шалтгаантай. ❖

Архи нь “Миний дэлгүүр” сүлжээний орлогын ихэнх хэсгийг бүрдүүлдэг. Үүний дотор “Хараа” архи нь зонхилох хувь эзлэж байсан учраас

Архи нь харьцангуй хадгалалтын хугацаа урт, муудах гэсэн ойлголт бага гардаг учраас

Энэ шалтгааныг үндэслэн “Хараа” архийг сонгон сард хэдэн удаа татах, нэг удаагийн татан авалт хэдий хэмжээтэй байхыг гаргаж ирсэн.

2.2 “Миний дэлгүүр” сүлжээний зарим бараа материалын эрэлтийн үнэлгээ 2.2.1 “Хараа” архины эрэлтийн үнэлгээ “ Миний дэлгүүр” сүлжээний 102, 108, 112, 117, болон 118-р дэлгүүрийн 2007 оны 02 сарын 01-нээс 2007 оны 09 сарын 30-н хүртэлх өгөгдлийг авч ашиглалаа. “Хараа” архины эргэлтийг таамаглахын тулд өнгөрсөн үеийн өгөгдөлд үндэслэн “time series” үнэлгээ хийвэл дараах үр дүнгүүд гарч байна. Хүснэгт 2.2.1.1 102-р дэлгүүр Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

42,19

10,75

0

Баасан

49,27

12,55

0

Бямба

49,21

12,6

0

Ням

42,79

11,21

0

Даваа

40,56

10,58

0

Мягмар

43,39

11,27

0

Лхагва

41,36

10,49

0

120,26

7,8

0

Наадмын 1 өдөр

85,26

5,52

0

Наадмын 2 өдөр

63,46

4,11

0,0001

Наадмын

өмнөх

өдөр

Магистрант Д. Өлзийцэцэг


:

Наадмын 3 өдөр

41,38

2,68

0,0079

Cap шинэ-4

29,64

1,92

0,0567

Cap шинэ-3

60,81

3,93

0,00001

Cap шинэ-2

234,73

15,18

0

Cap шинэ-1

284,79

18

0

3-р cap

-8,83

42

0,0313

4-р cap

-13,98

-2,17

0,00008

5-р cap

-15,48

-3,41

0,00002

6-р cap

-22,12

-5,39

0

7-р cap

-9,65

"2,3

0,0225

8-р cap

-17,29

-4,24

0

9-р cap

-14,73

-3,59

0,0004

Тайлбарлах чадвар

затм acwdcui

0,801

DW stat

1,71

“Миний дэлгүүр”-ийн 102-р дэлгүүрийн хувьд жирийн 7 хоногийн даваа гаригаас пүрэв гаригийн хооронд харьцангуй тогтвортой ойролцоогоор 41-42 ширхэгээр борлогддог ба баасан болон бямба гаригуудад их ойролцоогоор 48-49 ширхэг зарагддаг. Энэ нь хүмүүс нь амралтын өдрүүдэд архийг илүү хэрэглэдэг болохыг харуулж байна. Онцгой өдрүүд болох наадам болон цагаан сарын баярын өдрүүдэд жирийн өдрүүдтэй харыдуулахад 3-7 дахин их борлогддог нь ажиглагдаж байна. Гэхдээ цагаан сараар наадамтай харьцуулахад 2 дахин буюу 60-284 зарагддаг, харин наадмаар 85-120 ширхэгээр борлогддог болох нь харагдаж байна. 102-р дэлгүүрийн архины борлуулалт 2-р сартай харьцуулахад бууурдаг 4-9 саруудад буурдаг ба 6-р сард хамгийн их өдөрт 22 ширхэгээр бага борлогддог гэсэн үр дүн ажмглагдаж байна. Эдгээр үр дүнд итгэж болох магадлала нь 80% юм. Хүснэгт 2.2.1.2

108-р дэлгүүр Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

61,45

5,92

0

Баасан

64,1

6,17

0

Бямба

85,98

8,32

0

Ням

68,35

6,76

0

Даваа

60,71

5,98

0

Мягмар

65,39

6,42

0

Лхагва

62,87

6,02

0

Наадмын өмнөх өдөр

102,14

2,5

0,0132

Наадмын 1 өдөр

172,61

4,23

0

Мазистрант Д. Өлзийцзцэг


Бараа матеталын удиод.чагыг боловсуонгш болгох зстим асумдал

Наадмын 2 өдөр

111,55

2,73

0,0069

Наадмын 3 өдөр

79,9

1,95

0,0519

Cap шинэ-4

88,13

2,15

0,0325

Cap шинэ-3

43,55

1,06

0,2886

Cap шинэ-2

502,9

12,28

0

Cap шинэ-1

411,02

10,04

0

3-р cap

-33,22

-3,08

0,0023

4-р cap

-34,88

-3,22

0,0015

5-р cap

-33,46

-3,1

0,0022

6-р cap

-33,88

-3,12

0,0021

7-р cap

-34

-3,06

0,0025

8-р cap

-28,87

-2,68

0,008

9-р cap

-32,79

-3,02

0,0028

Тайлбарлах чадвар

0,63

DW stat

1,82

“Миний дэлгүүр”-ийн 108-р салбарын хувьд жирийн 7 хоногийн даваагаас пүрэв гаригийн хооронд 61-62 ширхэгээр борлогддог ба баасан болон амралтын 2 өдөрт 6485 ширхэг борлогддог. Наадам болон цагаан сараар жирийн өдрүүдтэй харьцуулахад 2-8 дахин илүү борлогддог ба цагаан сараар наадмын өдрүүдтэй харьцуулахад илүү ихээр борлогддог нь ажиглагдаж байна. Бусад саруудыг 2 сартай харьцуулахад борлогддог өдрийн дундаж нь 2-р сарын дунджаас бага ба дунджаар 31 ширхэгээр борлогддог гэдэгт 63% итгэж болно гэсэн үр дүн гарсан байна. Хүснэгт 2.2.1.3

112-р дэлгүүр Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

180,65

5,4

0

Баасан

159,9

4,78

0

Бямба

199,37

5,99

0

Ням

126,44

3,88

0,0001

Даваа

156,92

7,8

0

Мягмар

136,97

4,17

0

Лхагва

136,98

4,07

0,0001

Наадмын өмнөх өдэр

133,27

1,01

0,3127

Наадмын 1 өдөр

284,28

2,16

0,0317

Наадмын 2 өдөр

187,6

1,42

0,1556

Наадмын 3 өдөр

189,35

1,44

0,1518

Cap шинэ-4

-67,98

-0,52

0,6069

Cap шинэ-3

176,35

1,34

0,1826

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

24


Бауаа матетшлын удиудлагыг боловсуонгш болгох запим астдал

Cap шинэ-2

547,63

4,15

0

Cap шинэ-1

570,63

4,33

0

3-р cap

-48,19

-1,39

0,1668

4-р cap

-57,98

-1,66

0,0985

5-р cap

-28,95

-0,83

0,4053

6-р cap

*76,24

-2,18

0,0304

7-р cap

-41,25

-1,15

0,2505

8-р cap

-38,69

-1,11

0,2666

9-р cap

-57,19

-1,64

0,1033

Тайлбарлах чадвар

0,25

DW stat

1,97

“Миний дэлгүүр”-ийн 112-р салбар нь судалгаанд хамрагдсан үлдсэн 4 салбартайгаа харьцуулахад борлуулалт нь харьцангуй илүү. Баасан болон амралтын өдрүүдэд бусад өдрүүдтэй харьцуулахад илүү борлогддог зүй тогтол байгаа ба цагаан сараар наадмын өдрүүдээс 3 дахин илүү борлогддог нь харагдаж байна. Хүснэгт 2.2.1.4 117-р дэлгүүр Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

21,93

8,45

0

Баасан

25,76

9,93

0

Бямба

26,5

10,27

0

Ням

17,29

6,85

0

Даваа

20,51

8,09

0

Мягмар

20,7

8,13

0

Лхагва

23,82

9,13

0

Наадмын өмнөх өдөр

-3,43

-0,34

0,7369

Наадмын 1 өдөр

64,69

6,34

0

Наадмын 2 өдөр

5,45

0,53

0,5936

Наадмын 3 өдөр

23,62

2,31

0,0216

Cap шинэ-4

21,18

2,07

0,0395

Cap шинэ-3

52,07

5,09

0

Cap шинэ-2

125,24

12,25

0

Cap шинэ-1

172,5

16,88

0

3-р cap

6,51

2,42

0,0165

4-р cap

5,54

2,04

0,0421

5-р cap

6,44

2,39

0,0176

6-р cap

3,96

4,46

0,1459

7-р cap

10,62

3,86

0,0002

8-р cap

10,44

3,87

0,0001

9-р cap

4,91

1,81

0,0716

Магистрант Д. Өлзийцэцэг


Бапаа матеталын удиудлагыг боповсуонгт болгох запим астдал

Тайлбарлах чадвар

0,72

DW stat

1,78

Хүснэгт 2.2.1.5 118-р дэлгүүр Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

11,09

4,3

0

Баасан

15,44

5,99

0

Бямба

19,71

7,69

0

Ням

15,02

5,99

0

Даваа

11,76

4,67

0

Мягмар

14,12

5,59

0

Лхагва

18,22

7,03

0

Наадмын өмнөх өдөр

62,26

6,15

0

Наадмын 1 өдөр

123,17

12,14

0

Наадмын 2 өдөр

18,3

1,8

0,0725

Наадмын 3 өдөр

31,95

3,15

0,0019

Cap шинэ-4

36,78

3,62

0,0004

Cap шинэ-3

52,91

5,21

0

Cap шинэ-2

154,56

15,22

0

Cap шинэ-1

148,29

14,61

0

3-р cap

3,11

1,16

0,2469

4-р cap

-3,81

-1,42

0,1585

5-р cap

0,62

0,23

0,818

6-р cap

-3,92

-1,46

0,147

7-р cap

8,61

3,12

0,002

8-р cap

4,64

1,73

0,0844

9-р cap

1,33

0,49

0,6226

Тайлбарлах чадвар

0,78

DW stat

1,68

Магистрант Д. Өлзийцэцэг


Бсюаа матетшлын удирдпагыг боловсронгуй болгох запим acwdan

“Миний дэлгүүр^ийн 117 болон 118-р салбарын хувьд бусад 3 салбартайгаа харьцуулахад харьцангуй бага тоогоор өдөрт борлогддог ба цагаан cap болон наадмын баяраар өдрийн борлуулалтын тоо нь 112-р салбарын жирийн өдрийн дундажтай ойролцоо байна. Харин энэ 2 салбар дэлгуүрүүдтэй харьцуулахад 2-р артай харьцуулсан бусад сарын өдрийн дундаж борлуулалт нь нэмэгддэг гэсэн үр дүн гарч байна, Энэ бүгдээс дүгнэхэд “Миний дэлгүүр”-ийн архины борлуулалт нь ажлын эхний 4 өдөрт харьцангуй жигд ба баасан болон амралтын өдрүүдэд бусад өдрийн дундаас илүү их байдаг байна. Онцгой баяр болох наадам болон цагаан cap шинийн баяраар жирийн өдрийн дунджаас 2-8 дахин их борлогддог ба цагаан сараар наадмын өдрүүдтэй харьцуулахад 2-3 дахин их борлогддог байна, Харин саруудын өдрийн дундаж борлуулалт нь 2-р сартай харьцуулахад бага гэсэн үр дүн гарч байна. Хүснэгт 2.2.1.6 "Миний дэлгүүр" сүлжээ Параметр

Коэф

Т-стат

Prob

Пүрэв

317,31

7,52

0

Баасан

314,47

7,45

0

Бямба

380,77

9,07

0

Ням

269,89

6,57

0

Даваа

290,46

7,04

0

Мягмар

280,56

6,77

0

Лхагва

283,24

6,68

0

өдөр

704,11

4,24

0

Наадмын 1 өдөр

440,43

2,65

0,0086

Наадмын 2 өдөр

386,36

2,33

0,0209

Наадмын 3 өдөр

366,2

2,21

0,0285

Cap шинэ-4

107,76

0,65

0,518

Cap шинэ-3

385,69

2,32

0,0213

Cap шинэ-2

1564,53

9,4

0

Cap шинэ-1

1587,23

9,54

0

3-р cap

-80,62

-1,84

0,0672

4-р cap

-105,1

-2,38

0,018

Наадмын

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

өмнөх

27


;

5-р cap

-70,84

-1,62

0,1073

6-р cap

г132,2

-3

0,0031

7-р cap

-65,67

-1,45

0,1473

8-р cap

-69,77

-1,59

0,1128

9-р cap

-98,48

-2,23

0,0266

Тайлбарлах чадвар

0,56

DW stat

1,85

заттм acwdan

“Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд Хараа архи нь наадмын 4 хоног, cap шинийн өмнөх 4 хоногг эрэлт нь нэмэгддэг бөгөөд 2-р сард харьцангуй эрэлт өндөртэй байдаг байна. Дээрх үнэлгээнүүдээс харахад баярын үеэр архины хэрэглээ жирийн үеэс нэмэгддэг бөгөөд баасан, бямба гаригуудад хэрэглээ нь бусад өдрөө бодвол өндөр байдаг. Энэ мэтчилэн бусад дэлгүүрийн хувьд “time series” үнэлгээний үр дүнг харуулбал Хүснэгт 2.2.1.7

Дэлгүүрийн

Тайлбарлах

дугаар

чадвар

Дэлгүүр 102

0,80

Дэлгүүр 108

0,63

Дэлгүүр 112

0,25

Дэлгүүр 117

0,72

Дэлгүүр 118

0,78

Дээрх шинжилгээнд ямар нэг трэнд нөлөө байгаагүй бөгөөд энэ нь өгөгдлийн тоо багадсанаас болсон гэж үзэж байна. “Миний дэлгүүр” Сүлжээний “Хараа” архины өгөгдөл нь нэг жилийн өгөгдөл байсан учир дээрх өгөгдөл борлуулалтын өсөлт мэдэгдэхгүй байна. Ийм учраас дээрх үр дүнг илүү бодитой болгохын тулд архины үйлдвэрлэлрийн өсөлт жилд дундажаар 20 орчим хувьтай байгаа учраас архины борлуулалтаа 20% өснө гэж үзье. Дээрх “time series” болон ирээдүйд 20% өодөг гэсэн таамаглалаас ирээдүйн борлуулалтын хэмжээг таамаглаж ирээдүйд хэдэн удаа, хэмжээгээр татвал зүгээр болохыг доорх үр дүн гарна.

2.2.2 “Tide” угаалгын нунтагны эрэлтийн үнэлгээ Одоо “Tide” угаалгын нунтагны хувьд дээрх загварыг хэрэгжүүлж үзье. Магистрант Д. Өлзийцэцэг

28


Бсюаа матешалын удиодлагыг боловспонгуы болгох зстим асуудал

..................

Угаалгын нунтаг сонгон авсан шалтгаан нь: •

Өмнө нь хүнсний бараан дээр уг загвараа хэрэглэж үзсэн учраас

Жилийн турш тэмдэглэлт ойн баярын эрэлт нь харьцангуй тогтвортой байдаг учраас “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд 02 сарын 01-нээс 12 сарын 3 хүртэлх

өгөгдлийг авч ашиглалаа. Дээрх өнгөрсөн үеийн өгөгдөлд үндэслэн “time series” үнэлгээ хийвэл дараах үр дүнгүүд гарч байна. Хүснэгт2.2.2,1 "Миний дэлгүүр" сүлжээ Параметр

Коэф

С хагас сайн Бүтэн Тайлбарлах чадвар DW stat

Т-стат

99,6583 19,2285 30,343

Prob

364,62 27,6213 32,4558

0 0 0 0,85 1.9

“Tide” угаалгын нунтаг нь “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд ажлын өдрүүдэд дунджаар 100 орчим борлогддог. Харин хагас сайн өдөр 119, бүтэн сайн өдөр 129 орчим борлогддог байна.

2.3 “Миний дэлгүүр” сүлжээний зарим бараа материалын оновчтой тоо хэмжээг тодорхойлох асуудал 2.3.1 “Хараа” архины оновчтой тоо хэмжээг тодорхойлох асуудал

1. Cap бүрийн борлуулалтын хэмжээг дэлгүүрүүдээр гаргаж тэдгээрийн нийлбэрээр тухайн сарын эрэлт тооцъё. Хүснэгт 2.3.1.1 Огноо он cap

102

Борлуулалт / ширхэгээ р/ 108 112 117 118 Агуулах

2009

2

1845

1787

5615

997

814

11058

2009

3

1102

1057

3435

902

564

7060

2009 2009

4 5

899 882

958 1028

2933 3946

334 484

5954 7232

2009

6

670

1009

2461

830 892 797

339

5249

2009

7

1373

1482

4325

1104

965

9249

2009

8

832

1169

3667

1021

610

7299

2009

9

885

1046

2999

817

496

6243

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

29


Бауаа матеталын удирдлагыг боловсронгуй болгох зарим асуудал

2. Агуулах болон хадгалалтын зардал Энэ зардлыг тооцохдоо агуулахтай холбоотой гарч байгаа дараах зардлуудыг тооцох шаардлагатай. Үүнд: •

Цалингийн зардал /манаач, ачигч, нярав, удирдлагын хүмүүс/

Түрээс

Цахилгаан, дулаан, уур ус

Үндсэн хөрөнгийн элэгдэл

Даатгал

Үндсэн хөрөнгийн татвар

Нийгмийн даатгалын татвар

Сүлжээний хувьд агуулахтай холбоотой гарсан дээрх зардлуудын дүнг нийт борлуулалтын дүнд харьцуулж хувь тодорхойлоод, энэ барааны үнээр хувилж агуулахын зардлыг гаргана. Өөрөөр хэлбэл агуулахын нийт зардал борлуулалтын нийт орлогын 3%-г эзэлдэг бол барааны үнийн 3%-тай тэнцүү байдлаар агуулахын зардлыг тооцно. Энэ зардал нь “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд со=р*0,036 байна. Энд р-г нэгжийн үнэ р=2900 тул захиалгын зардал нь 2900*0,036=104,34

3.

Одоо захиалгын зардлыг авч үзье. Нэг удаад захиалга биелүүлэхэд гарах

зардлыг со гэе. Захиалгын зардалд захиалга өгөхтэй холбоотой утас, факс, бичиг хэрэг, цаасны зардал болон нэг удаагын тээвэрлэлтийн зардал багтана. a. Агуулахын хувьд захиалгын зардал нь ch=29000 b. Дэлгүүрийн хувьд захиалгын зардал нь ch=5000 байна. 4. Нэг сарын доторх эдийн засгийн захиалгат тоо хэмжээг \lD* со

V ch гэж тооцвол Хүснэгт 2.3.1.2 Огноо

Борлуулапт/ ширхэгээр/

он

cap

102

2009

2

420,39 413,73

733,37 309,03 279,23 2478,57

2009

3

324,89 318,19

573,61

2009

4

293,45 302,92 530,04 281,96

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

108

112

117

118

293,94 232,43 178,86

Агуулах

1980,46 1818,73 30


2009

5

290,63

2009

6

2009

313,8

614,79 292,3

215,31

2004,44

253,33 310,88 485,52 276,3

180,2

1712,05

7

362,65 376,77 643,64 325,19

304,03 2266,79

2009

8

282,3

334,62

592,66 312,73 241,72 2013,7

2009

9

291,15

316,53

535,97 279,74 217,97

Дундаж

314,85 335,93 588,7

296,4

1862,35

231,22 2017,14

Тухайн cap болгонд “Хараа” архийг дээрх байдлаар татан авбал оновчтой.

5. Эдийн засгийн захиалгат тоо хэмжээг тооцсоны үндсэн дээр сард тухайн барааг татан авах тоог n=D/Q* гэж тооцвол

Хүснэгт 2.3.1.3 Огноо он cap

102

Борлуулалт / ширхэгээр/ 108 112 117 118 Агуулах

2009

2

4,39

4,32

7,66

3,23

2,92

4,46

2009

3

3,39

3,32

5,99

3,07

2,43

3,56

2009 2009

4 5

3,06 3,03

3,16 3,28

5,53 6,42

2,94 3,05

1,87 2,25

3,27 3,61

2009

6

2,64

3,25

5,07

2,88

1,88

3,08

2009

7

3,79

3,93

6,72

3,39

3,17

4,08

2009

8

2,95

3,49

6,19

3,26

2,52

3,62

2009

9

3,04

3,3

5,6

2,92

2,28

3,35

3,29

3,51

6,15

3,09

2,41

3,63

Дундаж

Дээрх хүснэгтээс үзэхэд “Хараа” архийг сард 16 орчим удаа татан авбал оновчтой.

6. Нэг захиалгын үргэлжлэх хугацааг тооцохдоо сарын хоногийн тоо N-ийг бараа татан авах тоо n-д хувааж x=N/n гэж олбол Хүснэгт 2.3.1.4 Огноо он cap 2009 Магистрант Д. Өлзийцзцэ a

2

102 6,84

Борлуулалт / ширхэгээр/ 108 112 117 118 Агуулах 6,95

3,92

9,3

10,29

6,72 31


Mum u y y y u u ji

2009

3

8,84

9,03

5,01

9,78

12,36

8,42

2009 2009

4 5

9,79 9,89

9,49 9,16

5,42 4,67

10,19 9,83

16,07 13,35

9,16 8,31

2009

6

11,34

9,24

5,92

10,4

15,95

9,73

2009

7

7,92

7,63

4,46

8,84

9,45

7,35

2009

8

10,18

8,59

4,85

9,19

11,89

8,28

2009

9

9,87

9,08

5,36

10,27

13,18

8,95

9,33

8,64

4,95

9,72

12,82

8,37

Дундаж

2.3.2 “Tide” угаалгын нунтагны оновчтой

too

хэм ж ээг

тодорхойлох асуудал

Cap бүрийн борлуулалтын хэмжээг гаргаж тэдгээрийн нийлбэрээр тухайн сарын эрэлтийг тооцъё. Хүснэгт 2.3.2.1 Огноо он cap

102

Борлуулалт / ширхэгээр/ 108 112 117 118 Агуулах

2009

2

428

619

1574

212

139

2973

2009

3

428

619

1574

212

139

2973

2009 2009

4 5

448 469

647 677

1645 1722

222 232

145 152

3106 3252

2009

6

449

649

1649

222

145

3114

2009

7

470

680

1728

233

152

3263

2009

8

476

688

1749

236

154

3302

2009

9

457

661

1681

227

148

3174

Одоо “Хараа” архины адилаар эдийн засгийн захиалгат тоо хэмжээг тооцвол Хүснэгт 2.3.2.2 Огноо Магистрант Д. Өлзийцэцэг

Дэлгүүр бүрийн

О НО ВЧТО Й TOO

хэмжээ 32


Бащш матеуиалынудирдлагыг боловспонгуй болгох зстим астдал

он

cap

102

108

112

117

118

Агуулах

2009

2 328,91

395,41

630,49 213,52

187,11

2086,59

2009

3 328,91

395,41

630,49 231,52

187,11

2086,59

2009 2009

191,27 195,71

2132,98 2182,45

191,52

2135,78

2009

4 336,23 404,2 644,5 236,67 5 344,03 413,58 659,45 242,16 6 336,67 404,73 645,35 236,98 7 344,6 414,27 66,56 242,57

196,04

2186,11

2009

8 346,66 416,74

197,2

2199,18

2009

9 339,89

239,25

193,35

2156,18

338,24 406,62 648,36 238,09

192,41

2145,73

2009

Дундаж

664,5 244,01

408,6 651,51

Эдийн засгийн захиалгат тоо хэмжээг тооцсоны үндсэн дээр сард “Tide” угаалгын нунтагийг сард татан авах тоог тооцвол

Хүснэгт 2.3.2.3

Огноо он cap

102

Дэлгүүр бүрийн сард татан авах тоо 108 112 117 118 Агуулах

2009

2

1,3

1,57

2,5

0,92

0,74

1,42

2009

3

1,57

2,5

0,92

0,74

1,42

2009 2009

4 5

1,3 1,33 1,36

1,6 1,64

2,55 2,61

0,94 0,96

0,76 0,78

1,46 1,49

2009

6

1,33

1,6

2,56

0,94

0,76

1,46

2009

7

1,36

1,64

2,62

0,96

0,78

1,49

2009

8

1,37

1,65

2,63

0,97

0,78

1,5

2009

9

1,35

1,62

2,58

0,95

0,77

1,47

1,34

1,61

2,57

0,94

0,76

1,47

Дундаж

Эндээс харахад “Tide” угаалгын нунтгийг сард 1 орчим удаа татан авбал оновчтой. Нэг захиалгын үргэлжлэх хугацааг тооцохдоо сарын хоногийн тоо N-ийг бараа татан авах тоо n-д хувааж Магистрант Д. Өлзийцэцэг

33


Бауаа матетапын удиодлагыг боловспонгш болгох затш acwdaii

.................................

Хуснэгт 2.3.2.4_________________________________________ Дэлгүүр бүрийн нэг захиалгын үргэлжлэх Огноо хугацаа он 2009

cap 2

102 23,03

108 19,16

112 12,02

117 32,72

118 40,49

Агуулах 21,06

2009 2009 2009

3 4 5

23,03 22,53 22,02

19,16 18,74 18,32

12,02 11,75 11,49

32,72 32,01 31,28

40,49 39,61 38,71

21,06 20,6 20,13

2009 2009

6 7

22,5 21,98

18,72 18,29

11,74 11,47

31,97 31,23

39,56 38,64

20,57 20,1

2009

8

21,85

18,18

11,4

31,05

38,42

19,98

2009

9

22,29

18,54

11,63

31,67

39,18

20,38

22,41

18,64

11,69

31,83

39,39

20,49

Дундаж

Дүгнэлт •

“Миний дэлгүүр” сүлжээ дараах байдлаар “Хараа” архины татан авалтыг хийвэл оновчтой. I.

102-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 315 ширхэгийг 9-10 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

II.

108-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 336 ширхэгийг 8-9 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

III.

112-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 589 ширхэгийг 5 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

IV.

117-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 296 ширхэгийг 9-10 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

V.

118-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 231 ширхэгийг 9-10 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

VI.

Агуулахын хувьд дунджаар нэг удаад 2018 ширхэгийг 8-9 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл зохимжтой.

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

34


Бауаа материалын удирдлагыг боловсронгш болгох зсюим асуудал

“Миний дэлг/үр” сүлжээ дараах байдлаар “Tide” архины татан авалтыг хийвэл оновчтой. 1.

102-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 338 ширхэгийг 22-23 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

II.

108-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 407 ширхэгийг 18-19 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

III.

112-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 648 ширхэгийг 11-12 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

IV.

117-р дэлгуүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 238 ширхэгийг 31-32 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

V.

118-р дэлгүүрийн хувьд дунджаар нэг удаад 192 ширхэгийг 39-40 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл оновчтой.

VI.

Агуулахын хувьд дунджаар нэг удаад 2145 ширхэгийг 20-21 хоногийн зайтай татан авалт хийвэл зохимжтой.

Санал

“Миний дэлгүүр” сүлжээ нь дээрх загварыг хэрэгжүүлэн бараа материалын татан авалтаа автоматжуулснаар одоогийнхоос илүү үр ашигтай ажиллах боломжтой.

“Миний дэлгүүр” сүлжээ нь дээрх загварыг хэрэгжүүлэхийн тулд аюулгүйн нөөц, хэрэглэгчдийн

сонирхлыг сайн

бүртгэж авч

байвал

хойшид

үр ашгаа

нэмэгдүүлэх боломжтой. •

“Миний дэлгүүр” сүлжээ нь бусад уг загварыг хэрэгжүүлсэн байгууллагуудын туршлагыг сайн судалж цаашид агуулахын доторх явалтын зардлыг тооцох, ингэснээр аль барааг агуулахын хаана байрлуулахыг хүртэл автоматжуулах хэрэгтэй. Ингэснээр бүр илүү ашигтай ажиллах боломжтой.

Мазистрант Д. Өлзийцэцэг

35


Бараа матеталын удиудлагыг боловсронгш болгох зстим астдал

Хавсралт Хараа архины борлуулалтын үнэлгээ “Миний дэлгүүр” сүлжээний 102-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Dependent Variable: D102 Method: Least Squares Sample: 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 Variable H1 H2 H3 H4 H5 H6 H7 NDM3 NDM2 NDM4 NDM5 TSS2 Мазистрант Д. Өлзийцэцэа

Coefficient 42,18931 49,26913 49,20530 42,79041 40,55678 43,38739 41,35683 85,29326 120,26270 63,46078 41,38096 29,64317

Std. Error 3,92445 3,92476 3,90487 3,81799 3,83437 3,85050 3,94433 15,44436 15,42245 15,43911 15,43917 15,47090

t-Statistic 10,75037 12,55340 12,60102 11,20757 10,57717 11,26797 10,48514 5,52262 7,79790 4,11039 2,69026 1,91606

Prob. 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0001 0,0079 0,0567 36


Бсюаа матегтапын удирдлагыг боловсронгуй болгох запим асуудал

TSS3 TSS4 TSS5 SAR3 SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8 SAR9 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

60,81069 234,79090 284,79470 -8,82853 -13,97893 -15,48239 -22,11650 -9,65009 -17,28503 -14,73388 0,801226

15,46584 3,93194 15,46592 15,17730 15,46089 18,42034 4,07416 -2,16696 4,09802 -3,41114 4,07197 -3,80219 4,10253 -5,39094 4,19852 -2,29845 4,07423 -4,24252 4,10026 -3,59340 Mean dependent var

0,0001 0,0000 0,0000 0,0313 0,0008 0,0002 0,0000 0,0225 0,0000 0,0004 35,07438

0,782252

S.D. dependent var

32,05860

14,95965

Akaika info criterion

8,33510

49234,02 -986,5468

Schwarz criterion Durbin- Watson star

8,65227 1,71025

“Миний дэлгүүр” сүлжээний 108-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Dependent Variable: D2 Method: Least Squares Date: 06/12/09 Time: 03:53 Sample (adjusted): 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 after adjusting end points Variable NDM3 NDM2 NDM4 NDM5 SAR2 SAR3 SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8

Coefficient 170,74070 97,74074 105,74070 76,74074 62,52174 32,36667 31,93333 33,16129 33,63333 33,25926 37,70968

Магистрант Д. Өлзийцэцэг

Std. Error 40,14388 40,14388 40,14388 40,14388 8,219745 7,197168 7,197168 7,080133 7,197168 7,586481 7,080133

t-Statistic 4,253219 2,434760 2,634044 1,911642 7,606287 4,497139 4,436931 4,683710 4,673135 4,384017 5,326126

Prob. 0,0000 0,0157 0,0090 0,0572 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 37


Бсюаа матетталын удипдлагыг боловспонгуй болгох загтм acwdcm

SAR9 TSER TSS1 TSS2 TSS3 TSS4 TSS5 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

34,86667 53,63333 100.47830 88.47826 42.47826 504.47830 434.47830 0,627511

7,197168 4,844498 40,07213 1,338420 40.26836 2,495216 40.26836 2,197215 40.26836 1,054879 40.26836 12,527910 40.26836 10,789570 Mean dependent var

0,0000 0,1821 0,0133 0,0290 0,2926 0,0000 0,0000 44,09091

0,599242

S.D. dependent var

62,27032

39,42051

Akaika info criterion

10,25792

348090,8 -1223,208

Schwarz criterion Durbin- Watson star

10,51743 1,781528

“Миний дэлгүүр” сүлжээний 112-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Dependent Variable: D112 Method: Least Squares Sample: 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 Variable Coefficient H1 180,65220 H2 159,90340 H3 199,36940 H4 126,43870 H5 156,91660 H6 136,96650 H7 136,97920 NDM3 134,96980 NDM2 284,28260 NDM4 187,59680 NDM5 189,34570 Магистрант Д. Өлзийцэцэа

Std. Error 33,46570 33,46836 33,28670 32,55787 32,6975 32,8351 33,6352 131,7016 131,5147 131,6568 131,6573

t-Statistic 5,398131 4,777747 5,987303 3,883508 4,799036 4,171341 4,072497 1,011908 2,161604 1,424893 1,438171

Prob. 0,0000 0,0000 0,0000 0,0001 0,0000 0,0000 0,0001 0,3127 0,0317 0,1556 0,1518 38


Бсюаа матеииалын удиодлагыг боловспонгуй болгох заоим асуудал

TSS2 TSS3 TSS4 TSS5 SAR3 SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8 SAR9 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

-67,97927 176,34780 547,09260 570,63060 -48,18804 -57,97532 -28,95168 -76,23923 -41,24907 -38,69158 -57,19041 0,254991

131,9278 -0,515276 131,8847 1,337136 131,8854 4,148273 131,8425 4,428125 34,74233 -1,387012 34,94580 -1,659007 34,72367 -0,833774 34,98429 -2,179242 35,80278 -1,152119 34,74296 -1,113653 34,96492 -1,635651 Mean dependent var

0,6069 0,1826 0,0000 0,0000 0,1668 0,0985 0,4053 0,0304 0,2505 0,2666 0,1033 121,4091

0,183876

S.D. dependent var

141,2096

127,5681

Akaika info criterion

12,62169

3580198 -1505,224

Schwarz criterion Durbin- Watson star

12,93886 1,973241

“Миний дэлгүүр” сүлжээний 117-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Dependent Variable: D112 Method: Least Squares Sample: 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 Variable Coefficient H1 21,92774 H2 25,76046 H3 26,50015 H4 17,29470 H5 20,50651 H6 20,69522 H7 23,81642 NDM3 -3,434889 NDM2 64,68631 Мааистрант Д. Өлзийцэцэг

Std. Error 2,594406 2,594612 2,581459 2,524027 2,534854 2,545520 2,607545 10,21007 10,19559

t-Statistic 8,451933 9,928441 10,26557 6,852027 8,089817 8,130054 9,133653 -0,336422 6,344540

Prob. 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,7369 0,0000 39


Бапаа матеюиалын удиудлагыг боловспонгуй болгох чапим асуудал

NDM4 NDM5 TSS2 TSS3 TSS4 TSS5 SAR3 SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8 SAR9 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

5,453787 23,62108 21,18358 52,07296 125,2395 172,4999 6,509899 5,539801 6,437825 3,957821 10,61847 10,43518 4,906679 0,720879

10,20660 0,534639 10,20664 2,314625 10,22762 2,071214 10,22427 5,093002 10,22433 12,24917 10,22100 16,87701 2,693375 2,417004 2,709150 2,044848 2,691929 2,391328 2,712133 1,459302 2,775586 3,825667 2,639424 3,874318 2,710632 1,810161 Mean dependent var

0,5936 0,0216 0,0395 0,0000 0,0000 0,0000 0,0165 0,0421 0,0176 0,1459 0,0002 0,0001 0,0716 30,41322

0,694236

S.D. dependent var

17,88491

9,889634

Akaika info criterion

7,507359

21517,07 -886,3905

Schwarz criterion Durbin-'Watson star

7,824535 1,783118

“Миний дэлгүүр” сүлжээний 118-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Dependent Variable: D2 Method: Least Squares Date: 06/12/09 Time: 14:55 Sample (adjusted): 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 after adjusting end points Variable Coefficient Std. Error t-Statistic NDM2 61,44444 10,25596 5,991097 NDM3 126,4444 10,25596 12,32888 NDM4 14,44444 10,25596 1,408395 NDM5 32,44445 10,25596 3,163472 SAR2 14,00000 2,099980 6,666729 SAR3 17,93333 1,838732 9,753096 Магистрант Д. Өлзийцэцэз

Prob. 0,0000 0,0000 0,1604 0,0018 0,0000 0,0000 40


Бараа матепиалын удирдпагыг боловспонгт болгох зстим acwdan

SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8 SAR9 TSER TSS1 TSS2 TSS3 TSS4 TSS5 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

11,13333 15,612900 11,30000 23,555560 19,67742 16,53333 8,066667 21,00000 41,00000 50,00000 156,0000 154,0000 0,772691

1,838732 6,305490 1,808832 8,631482 1,838732 6,145538 1,938194 12,15335 1,808832 10,87852 1,838732 8,991702 10,23763 0,787943 10,28776 2,041261 10,28776 3,985318 10,28776 4,860144 10,28776 15,16365 10,28776 14,96924 Mean dependent var

0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,4316 0,0424 0,0001 0,0000 0,0000 0,0000 19,03306

0,755440

S.D. dependent var

20,36510

10,07115

Akaika info criterion

7,528696

22719,90 -892,9722

Schwarz criterion Durbin- Watson star

7,788204 1,743832

“Миний дэлгүүр” сүлжээний борлуулалтын сүлжээ Dependent Variable: AGUULAH Method: Least Squares Date: 06/12/09 Time: 06:37 Sample (adjusted): 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 242 after adjusting end points Variable Coefficient Std. Error t-Statistic NDM2 681,2593 166,4013 4,094075 NDM3 420,2593 166,4013 2,525577 NDM4 400,2593 166,4013 2,405386 NDM5 377,2593 166,4013 2,267166 Мазистрант Д. Өлзийцэцэа

Prob. 0,0001 0,0122 0,0170 0,0243 41


Бауаа матеталын удирдлагыг боловспонгш болгох запим асуудал

SAR2 SAR3 SAR4 SAR5 SAR6 SAR7 SAR8 SAR9 TSER TSS1 TSS2 TSS3 TSS4 TSS5 R-Squared Adjusted Rsquared S.E. of regression Sum squared resid Log likelihood

300,1739 226,8333 198,4667 233,2903 175,8667 237,7407 235,4516 208,1000 28,16667 46,82609 90,82609 402,1261 1578,826 1667,826 0,543751

34,07184 8,810030 29,83313 7,603403 29,83313 6,652559 29,34801 7,949102 29,83313 5,895012 31,44688 7,560073 29,34801 8,022746 29,83313 6,975466 166,1039 0,169573 166,9172 0,280535 166,9172 0,534138 166,9172 2,413328 166,9172 9,458736 166,9172 9,991934 Mean dependent var

0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,0000 0,8655 0,7793 0,5869 0,0166 0,0000 0,0000 250,0207

0,509125

S.D. dependent var

233,2245

163,4028

Akaika info criterion

13,10178

5980906 -1567,316

Schwarz criterion Durbin-'Watson star

13,36129 1,866460

“Tide” угаалгын нунтагны эрэлт Dependent Variable: “Tide” эрэлт Method: Least Squares Sample: 2/01/2009 9/30/2009 Included observatios: 273 Variable Coefficient Std. Error t-Statistic C 99,65829 0,273321 364,6202 Хагас сайн 19,22850 0,696146 27,62134 Бүтэн сайн 30,34298 0,934901 32,45582 R-Squared 0,858046 Mean dependent var Adjusted Rsquared 0,856994 S.D. dependent var S.E. of regression 3,998338 Akaika info criterion Sum squared resid 4316,412 Schwarz criterion Log likelihood -764,2068 F-Statistic Durbin-Watson stat 1,904433 Prob (F-Statistic)

Prob. 0,0000 0,0000 0,0000 104,6281 10,57311 5,620563 5,660228 816,0103 0,000000

Ном зүйн жагсаалт 1. Ж. Бат-Өлзий “Санхүүгийн менежмент” 2. Б. Бүжинлхам “Санхүүгийн удирдлага” 3. Б. Жадамба “ Судалгааны арга зүй” 2008 Магистрант Д. Өлзийцэцэг

42


__

Eavaa материалын удипдлагыг боловспонгуй болгох заоим acwdcui

4. Г.Нанжид “ Бараа материалын бүртгэл” 5. Сангийн яам “Нягтлан бодох бүртгэлийн, санхүүгийн холбогдолтой заавар зөвлөмжүүд 2006 6. Akella, Ram, end Anupindi, Ravi, Diversification under supply Uncertainty "Management science” 7. Altrom, Paul. “Numerical Computation of Inventory Policies, Based on EOQ/q*Value for OrderPoint systems.” International Journal of Production Economics 8. Bilington Corey, and Lee, Hau L., “Material Management in Desentralized Supply Chains.” Operations Research 9. Blank, Steven C., Carter, Colin, A., and Schmingent, Brian H., Futures and Options Markets Trading in Financials and Commodities. 1991 10. Brennan, M.J., “The Pricing of Contingent Cliams in Discrete Time Models” The journal of Finance. 53-68 хуудас 11. Canadian Wheat Board. “Data on Dustribution of amber Durum Grades.” Canadian Chung, Kee H., “Inventory Decision under Demand Uncertainary: A Contingent Claims Approavh.” The Financail Review 12. Chung, Kee Ho, and Kim, Young H., “Inventory management under Uncertainty: A Financial Theory of the Transactions Motive.” Managrial and Decision Economics 13. Milling nad Baking News. “Ingredient Week” Milling and Baking news 14. Minneapolis Grain Exchange, “Historical Cash Oats No. 2 Heavy”

Minneapolis, MN:

Minneapolis Grain Exchange.. 15. North Dakota Agriculture experiment Station. Department of Cereal Chemistry and Technology. “The quality of regional” 16. Үйлдвэрлэл үйл ажиллагааны менежмент - Ш. Эрдэнэбуян

Хүснэггүүд Хүснэгт. 5 “Миний дэлгүүр” сүлжээний 102-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт. 6 “Миний дэлгүүр” сүлжээний 108-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт. 7 “Миний дэлгүүр” сүлжээний 112-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Маеистрант Д. Өлзийцэцэг

43


Бапаа матепиаиын удипдлагыг боловсронгуй болгох зсатм астдал

Хүснэгт. 8 “Миний дэлгүүр” сүлжээний 117-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт. 9 “Миний дэлгүүр” сүлжээний 118-р дэлгүүрийн борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт.10 “Миний дэлгүүр” сүлжээний борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт.11 Борлуулалтыг тайлбарлах чадвар /дэлгүүр бүрээр/ Хүснэгт.12 “Хараа” архины cap бүрийн борлуулалтын хэмжээ /дэлгүүрүүдээр/ Хүснэгт.13 “Хараа” архины 1 сарын доторх эдийн засгийн захилгат тоо хэмжээ /дэлгүүрүүдээр/ Хүснэгт.14 “Хараа” архины дэлгүүр бүрийн сард татан авах тоо хэмжээ Хүсиэгт.15 “Хараа” архины хувьд дэлгүүр бүрийн 1 захиалгын үргэлжлэх хугацаа /хоногоор/ Хүснэгт.16 “Tide” угаалгын нунтагын хувьд “Миний дэлгүүр” сүлжээний хувьд борлуулалтын үнэлгээ Хүснэгт.17 “Tide” угаалгын нунтагын cap бүрийн борлуулалтын хэмжээ /дэлгүүрүүдээр/ Хүснэгт.18 “Tide” угаалгын нунтагын 1 сарын доторх эдийн засгийн захиалгат тоо хэмжээ /дэлгүүрүүдээр/ Хүснэгт.19 “Tide” угаалгын нунтагын хувьд дэлгүүр бүрийн сард татан авах тоо хэмжээ Хүснэгт.20 “Tide” угаалгын нунтагын хувьд дэлгүүр бүрийн1 захиалгын үргэлжлэх хугацаа /хоногоор/

Зурагнууд Зураг.1 - MRP2 буюу үйлдвэрлэлийн нөөцийн төлөвлөлтийн дүрслэл Зураг.2 - Хадгалалтын зардлын график Зураг.З - Захиалгын зардлын график Зураг.4 - Оновчтой сонголтын график Зураг.5 - “Миний дэлгүүр” сүлжээний бараа материалаа татан авалтын дамжлагын дүрслэл

Хавсралтууд 1. “Хараа”

архины

хувьд

“Миний

дэлгүүр”

сүлжээний

102-р

дэлгүүрийн

борлуулалтын үнэлгээ

Магистрант Д. Өлзийцэцэа

44

Бараа материалын удирдлагыг боловсронгуй болгох зарим асуудал  
Бараа материалын удирдлагыг боловсронгуй болгох зарим асуудал  
Advertisement