Page 1

МАНДАХ БҮРТГЭЛ ДЭЭД СУРГУУЛЬ

Эрдэнэбат овогтой Сарантуяа

БАРИЛГЫН КАРКАЗ ЦУТГАЛТЫН АЖЛЫН ӨРТӨГ ЗАРДЛЫГ ТООЦООЛОХ

Индекс: 341400

Нягтлан бодох бүртгэлээр мэргэшсэн бизнесийн удирлагын магистрын зэрэг горилсон бүтээл

Улаанбаатар хот 2011 он

1


Агуулга Оршил Онолын хэсэг: Өртөг тооцоолох түүнийг хямдруулах онол арга зүйн үндэслэл 1.1 1.2 1.3

Бүтээгдэхүүний өртөг тооцоолох арга зүй Өртөг, зардлыг бууруулах онол, арга зүйн асуудал Барилгын салбарт өртөг зардлыг тооцоолох, хямдруулахад анхаарах асуудлууд

Судалгааны хэсэг: Барилгын караказ цутгалтын ажлын өртгийн тооцоолол ба өртөг зардлыг бууруулах, хямдруулах зарим асуудал .1 .2

2.3

Барилгын караказ цутгалтын ажлын өртгийн тооцоолол, түүнийг бууруулах талаар хийж байгаа ажлууд Барилгын салбарын караказ цутгалтын ажлын өртгийн тооцоололыг боловсронгуй болгох нь Барилгын караказын өртөг, зардлыг бууруулах, хямдруулах зарим асуудал

Дүгнэлт: Хавсралт: Ном зүй буюу ашигласан материал:

2


Оршил 1. Ñýäâèéí ¿íäýñëýë Аж ахуй нэгж байгууллагын гàäààä, äîòîîä ìýäýýëýë õýðýãëýã÷èä íü çàðäëûí á¿ðòãýëèéí ìýäýýëëèéã àøèãëàí ãàðñàí çàðäëûí ä¿íä õÿíàëò òàâèõ, îðëîãî ¿ð àøãèéã òîäîðõîéëîõ ò¿¿íäýý òóëãóóðëàí òºñºâ òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëæ èðýýä¿éí ÷èã õàíäëàãûã òîäîðõîéëîõ çýðýã ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëäýã. Èéì ÷ ó÷ðààñ áàðèëãûí ñàëáàðààñ òºëººëºë áîëãîí Ýêî êîíñòðàêøèí ÕÕÊ-ийн çàðäëûí ìýäýýëëèéã àøèãëàí ºðòºã, çàðäëûã çºâ òîîöîí, çàðäëûí õÿíàëò òàâüñàíààð ºðòºã, çàðäëûã õýðõýí õÿìäðóóëæ áîëîõ çàðèì ä¿ãíýëò ãàðãàõ áîëîìæòîé ãýæ ¿çэж сэдвийг сонгон авсан юм. Нөгөө талаар аливаа бизнесийн байгууллага ашгийн төлөө ажилладаг бөгөөд олонх нь бага зардлаар их хэмжээний ашиг олохыг илүүд эрмэлздэг. Гэхдээ энэ нь бүхий л салбарын хувьд ижил байх албагүй юм. Монгол улсын Үндсэн хуулинд заасанаар хүн бүр эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй гэсэн заалт байдаг. Энэ ёсоор хүний эрүүл, аюулгүй амьдрах эрхийг хэзээ ч зөрчих эрхгүй салбар бол барилгын салбар мөн. Барилгын салбарын хувьд ЧАНАР-ыг уриа болгон дээдлэх ёстой. Хэн ч дулаахан, тохилог, цэвэр цэмцгэр, саруулхан... хамгийн гол нь чанарлаг бас санхүүгийн тал дээр боломжийн үнэ ханштай орон сууцанд халуун ам бүлээрээ тайван сайхан амьдрахыг хүсдэг. Ойрын хэдхэн жилээр харьцуулж үзэхэд Монгол óëñàä барилгын үнэ асар их буюу маш огцом өссөн. Ийм учраас барилгын зардал, өртгийн түвшинг өнөөгийн байдлаар судлан үзэж түүнийгээ бууруулах ямар боломж байгааг тодорхойлоход судалгааны ажлаа чиглүүлсэн. 2. Ñóäëàãäñàí áàéäàë Æèë èðýõ á¿ð îëîí ìÿíãàí äîêòоðàíт, ìàãèñòðàíòуудын çàðäëûí á¿ðòãýëä õàìààðàõ ñýäâ¿¿äýýð òîäîðõîé àæ àõóé íýãæ¿¿äýä ñóäàëãàà õèéñýí àæëóóä ìàø îëîí áàéäàã. Òóõàéëáàë: Ò. Æààâàà “Çàðäëûí á¿ðòãýë” ñýäâýýð 1994 îíä, Í. Òóíãàëàã “Çàðäëûí á¿ðòãýëèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ” ñýäâýýð 1999 îíä òóñ òóñ ýðäìèéí çýðýã ãîðèëñîí áàéíà. Çàðäëûí á¿òöèéí øèíæèëãýýíèé àðãóóä, çàðäëûí á¿òöèéí îíîë, ºðòºã, çàðäàë òîîöîõ àðãà ç¿éí òàëààð ñóäëàà÷äûí õýâë¿¿ëýí ãàðãàñàí àëäàðòàé ýðäýì øèíæèëãýýíèé òóóðâèëóóä îëîí áàéäàã.

3


Òóõàéëáàë: Энд Ä. Ìîëîìæàìö, Ñ. ªëçèéáàò, Í. Òóíãàëàã, Ñ. Æàìüÿíñ¿ðýí íàðûí á¿òýýë¿¿ä áàãòàíà. 3. Ñóäàëãààíû àæëûí çîðèëãî, çîðèëò Ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíû àæëààðàà “Ýêî êîíñòðàêøí” ÕÕÊ-í çàðäëûí á¿òöèéí îíöëîã, ò¿¿íèé ºðòºã, çàðäëûã îíîâ÷òîé çºâ òîîöñîíîîð ºðòºã, çàðäëûã áóóðóóëàõ àðãà çàì áàéãàà ýñýõèéã судалж ìýäýõ, çàðäëûí ìýäýýëëèéã àøèãëàí çàðäëûí ã¿éöýòãýëä õýðõýí õÿíàëò òàâüæ, ингэснээр түүнийг бууруулах арга зам байгааг òîäîðõîéëîõ çýðýã ¿íäñýí çîðèëãî òàâüæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ çîðèëãóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òóëä äàðààõ çîрèëòóóäûã äýâø¿¿ëýí òàâüñàí áîëíî. 

“Ýêî êîíñòðàêøí” ÕÕÊ-í çàðäëûí á¿òöèéí ºíººãèéí áàéäëûã ñóäëàí ä¿ãíýëò ºãºõ

Çàðäëûí

ã¿éöýòãýëä

õÿíàëò

òàâüæ

õýìíýëò

áóþó

àøãèéã

íýìýãä¿¿ëýí çàðäëûã áóóðóóëàõ òàëààð ñóäëàí ä¿ãíýëò ºãºõ 

Çàðèì íýã ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí õîðîãäëûã áàãàñãàõ áîëîí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã áàðèëãûí ÷àíàðò ñºð㺺ð íºëººëºõã¿éãýýð îðëóóëàí àøèãëàõ çàìààð çàðäëûã áóóðóóëàõ

Ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûí îðîí çàéã îéðòóóëàõ áóþó áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷èéã õèë äàìíàõã¿éãýýð äîòîîäîîñîî ñîíãîõ

4. Ñóäàëãààíû îáüåêò ¯éë àæèëëàãààíû õ¿ðýý ºðãºæèõèéí õýðýýð çàðäëûí ºñºëò íýìýãäýí ò¿¿íä òàâèõ õÿíàëò áîëîí ºðòºã, çàðäëûã õÿìäðóóëàõ àðãà çàìûã òîäîðõîéëîõ íü ç¿éí õýðýã þì. Èéìä ñóäàëãààíû îáüåêòîîð áàðèëãыí ñàëáàðààñ òºëººëºë áîëãîí “Ýêî êîíñòðàêøí” ÕÕÊ-ийã ñîíãîí àâëàà. ĺ÷èí ìÿíãàí àéëûí îðîí ñóóö òºñëèéã

õýðýãæ¿¿ëýõòýé

õîëáîãäîí

“Ýêî

êîíñòðàêøí”

ÕÕÊ-ийí

¿éë

àæèëëàãààíû õ¿ðýý èõýýõýí ºðãºæèæ áàéãàà áèëýý. 5. Судалгааны арга зүй “Эко Констракшн” ХХК-ийн 2010оны санхүүгийн бүртгэлийн баримт болон бусад баримтанд тулгуурлан судалгааны ерөнхий аргуудыг ашигласан. Судалгаа шинжилгээний ажилд хамаарлын арга, регрессийн шинжилгээний

4


аргуудыг өргөн хэрэглэсэн. Мөн математик шинжлэх ухааны аргуудыг ашигласан. Мөн зардлыг бууруулах арга ажиллагааны нөлөөллийг судалж өөрийн дүгнэлт саналыг дэвшүүллээ. 6. Ñóäàëãààíû à÷ õîëáîãäîë Ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíû õàìãèéí ãîë à÷ õîëáîãäîë íü îðîí ñóóöíû өртөг зардлыг хямдруулах замаар ¿íèéã бууруулан èðãýäèéí àìьæèðãààíû ò¿âøèíä õ¿ðýëöýõ¿éö áîëãîõîä îðøèæ áàéãàà áîëно. Мºí áàðèëãûí êîìïàíèéн çàðäëûн îíîâ÷òîé á¿òýö, çîõèîí áàéãóóëàëò áîëîí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí ã¿éöýòãýëèéí õÿíàëòûã çºâ õýðýãæ¿¿ëýõýä îðøèíî.

5


Íýãä¿ãýýð á¿ëýã: ªðòºã òîîöîîëîõ ò¿¿íèéã õÿìäðóóëàõ îíîë àðãà ç¿éí ¿íäýñëýë 1.1 Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã òîîöîîëîõ àðãà ç¿é Çàðäëûí òóõàé îéëãîëòîíä ºðòºã ãýäýã îéëãîëò íÿãò óÿàëäààòàé ãàð÷ áàéäàã. ªðòºã ãýäýã íü ñîëèëöîõ ¿íý, íàéäâàðòàé îðëîãî îëîõûí òóëä ºìíº íü çîëèîñîëæ áàéãàà çàðäëûã õýëýõ áºãººä íºãºº òàëààð îðëîãîîñ õàñàãäàæ áàéãàà á¿õ çàðöóóëñàí ç¿éëèéí ºðòãèéã çàðäàë ãýæ òîäîðõîéëîõ íü áàéäàã. Åð íü õàìãèéí ýíãèéíýýð òîäîðõîéëáîë ºðòºã ãýäýã íü á¿òýýãäýõ¿¿íä øèíãýýæ áàéãàà çàðäàë þì. Çàðèì íîì çîõèîëä áè÷ñýíýýð çàðäëûã ¿éë àæèëëàãààíû òîäîðõîé îáüåêòîé õîëáîí òîäîðõîé õóãàöààãààð çààãëàí õóðèìòëóóëñàíûã ºðòºã ãýæ ¿çäýã áàéíà. Çàðäàë ºðòºã ãýñýí îéëãîëò íü íýã òàëààðàà õîîðîíäîî ñàëøã¿é õîëáîîòîé, íºãºº òàëààðàà áèå áèåíýýñýý ÿëãàãäàõ ÿëãààòàé îéëãîëò þì. Ýíý ÿëãàà íü äàðààõ 2 øàëòãààíààð òàéëáàðëàãääàã. ¯¿íä: 1. Èõýíõ òºðëèéí çàðäàë ºðòãèéí òîäîðõîé îáüåêòòîé õîëáîîòîé áàéäàã áîëîâ÷ äàíãààðàà ºðòãèéã á¿ðä¿¿ëäýãã¿é. 2. Çàðèì òºðëèéí çàðäàë ºðòãèéí òîäîðõîé îáüåêòîé áèø, á¿õ îáüåêòòîé õàìààðàëòàé ãàðäàã. Òóõàéëáàë: ¿éë àæèëëàãààíû çàðäàë ¿éë àæèëëàãààíû á¿õ îáüåêòòîé õîëáîãäîí ãàðäàã ó÷ðààñ ò¿¿íèéã ºðòºãò îðóóëäàãã¿é. Çàðäàë, ºðòãèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã àøèãëàí çàðäëûí íîðì, íîðìàòèâààð äàìæóóëàí ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä õÿíàëò òàâüæ, óäèðäëàãûí õîëáîãäîõ øèéäâýðèéã ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëäýã.1 Çàðäëûí àíãèëàë ò¿¿íèé à÷ õîëáîãäîë: Çàðäëûí á¿ðòãýë õºòëºõ, óäèðäëàãàä øààðäëàãàòàé çàðäàë, ºðòãèéí òóõàé ¿íýí çºâ ìýäýýëëýýð õàíãàõ, çàðäëûã áîäèòîéãîîð òºëºâëºæ, ò¿¿ãýýð äàìæóóëàí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ, çàðäëûí õýòðýëò, õýìíýëòýíä øèíæèëãýý õèéæ

1

Ñ. ªëçèéáàò ‘’ Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë ’’ ÓÁ., 2008 /5-ð òàë/

6


øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýýã àâàõ çàìààð çàðäëûã àíãèëàí ¿çýõ øààðäëàãà ãàð÷ èðäýã. 2 Óäèðäëàãûí ç¿ãýýñ òàâüñàí çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ, ìýäýýëëèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõîä çàðäëûí àíãèëàë çàéëøã¿é ÷óõàë þì. Çàðäëûã äàðààõ áàéäëààð àíãèëäàã. ¯¿íä: 1. Á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë ¿éë÷èëãýýãýýð çàðäëûã àíãèëàõ íü: 

Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàë

- Øóóä õºäºëìºð - Øóóä ìàòåðèàë - ¯ÍÇ - Øóóä áóñ õºäºëìºð - Øóóä áóñ ìàòåðèàë - Áóñàä ШБ çàðäàë

¯éë àæèëëàãààíû çàðäàë

- Áîðëóóëàëòûí çàðäàë -Åр.óäèðäëàãûí çàðäàë

Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí çàðäëûã èõýâ÷ëýí èõýâ÷ëýí ¿éëäâýðëýëèéí çàðäàë ãýõ áºãººä øóóä õºäºëìºð áîëîí øóóä ìàòåðèàëûí çàðäëûã ¿íäñýí çàðäàë ãýäýã. Õàðèí øóóä õºäºëìºð áîëîí ¯ÍÇ-ã õóâèðãàëòûí çàðäàë ãýíý. Ó÷èð íü ýíý õî¸ð çàðäëûí òóñëàìæòàéãààð ìàòåðèàëûã áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëãîí õóâèðãàäàã. ¯ÍÇ-ä øóóä çàðäëààñ áóñàä áîëîâñðóóëàëòûí á¿õ çàðäëààñ á¿ðäýíý. Øóóä áóñ ìàòåðèàëûí çàðäàëä á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë ¿éë÷èëãýýã áýëýí áîëãîõîä øààðäëàãàòàé áîëîâ÷ õýðýãëýý íü òèéì ÷ èõ áóñ, øóóä ºðòãèéã íü òîîöîõîä àìàð õÿëáàð áèø òèéì ìàòåðèàëûí çàðäëûã òîîöäîã. Øóóä áóñ õºäºëìºðèéí çàðäàëä øóóä ¿éëäâýðëýëèéí ¿éë àæèëëàãààíä ãàðäàí îðîëöäîãã¿é áîëîâ÷ áàéíãà

2

Ñ. ªëçèéáàò ‘’ Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë ’’ ÓÁ., 2008 /11-ð òàë/

7


õîëáîîòîé áàéäàã íýãæ õýñãèéí óäèðäëàãûí öàëèí, èíæåíåð òåõíîëîãè÷ íàðûí öàëèí áàãòàíà. Ìàðêåòèíã, áîðëóóëàëòûí çàðäàë íü á¿òýýãäýõ¿¿í, àæèë ¿éë÷èëãýý áýëýí áîëñîíû äàðàà áîðëóóëàõ áîëîìæòîé áîëñîí ¿åä ò¿¿íèéã óðàìøóóëàõ çîðèëãîîð ãàð÷ èðäýã áîë óäèðäëàãûí çàðäàë íü òóõàéí áàéãóóëëàãûã óäèðäàõ áîëîí õÿíàõ ¿éë àæèëëàãààíû ¿åä ãàð÷ èðäýã. 2. ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýýãýýð çàðäëûã àíãèëàõ íü: Óäèðëàãûí ç¿ãýýñ êîìïàíèé ñòðàòåãèéí àñóóäëûã òºëºâëºõ, õÿíàëò òàâèõûí òóëä ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýíýýñ õàìààð÷ çàðäàë õýðõýí ººð÷ëºãäºæ áàéãààã ñàéòàð àíõààðàõ íü ÷óõàë þì. ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýýíýýñ õàìààð÷ çàðäëûã õóâüñàõ áà òîãòìîë ãýæ àíãèëäàã. Õóâüñàõ çàðäàë íü ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýíýýñ øóóä õàìààðàí õýìæýý íü ººð÷ëºãäºæ áàéäàã çàðäàë þì. Õóâüñàõ çàðäëóóä íü äàðààõ øèíæèéã àãóóëíà. ¯¿íä: 

¯éëäâýðëýëèéí õýìæýýòýé øóóä õàìààðàëòàé

Íýãæèä íîãäîõ õýìæýý íü õàðüöàíãóé òîãòìîë

Õýðýãëýæ áîëîõ ÷ºëººòýé, ¿íýí çºâ áàéõ ìàãàäëàë ºíäºðòýé

¯éë àæèëëàãààíû òîäîðõîé óäèðäëàãûí ò¿âøèíä õÿíàæ áîëîõóéö

Òîãòìîë çàðäàë íü 

Òîäîðõîé õàìààðëûí õ¿ðýýíä á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý ººð÷ëºãäñºí ÷ ä¿í íü òîãòìîë áàéäàã

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîî õýìæýý ºñºõºä íýãæèä íîãäîõ õýìæýý íü áóóðíà

Óäèðäëàãûí òóõàéí ¿åèéí øèéäâýð áóþó çàðäàë õóâààðèëàõ àðãààð á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýãæèä õóâààðèëàãääàã

Õÿíàëò íü ¿éë àæèëëàãààíû óäèðäëàãààñ èë¿¿ ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãàä áàéäàã

3. ¯éëäâýðëýëèéí íýãæ, çàðäëûí òºâººð çàðäëûã àíãèëàõ íü: Á¿òýýãäýõ¿¿íä íîãäîõ çàðäëûã àíãèëàõ, õóðèìòëóóëàõ, çàðäëûã õÿíàõ çîðèëãîîð óäèðäëàãûí ç¿ãýýñ ¿éë àæèëëàãààãàà òîäîðõîé íýãæ õýñã¿¿ä, çàðäëûí

8


òºâ¿¿äýä õóâààäàã. Èíãýæ õóâààõäàà èõýâ÷ëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé øóóä áà øóóä áóñ çàðäëûã àâ÷ ¿çäýã. ¯éë àæèëëàãààãàà íýãæ õýñã¿¿äýä õóâààñíààð òóõàéí íýãæèéí çàðäëûã òºñºâòýéí õàðüöóóëàí ¿çýæ, çàðäëûã õÿíàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëäýã. ¯éë àæèëëàãààãààðàà õóâààãäñàí íýãæ õýñã¿¿ä íü øóóä áà øóóä áóñ ¿¿ðýã õàðèóöëàãûã õ¿ëýýæ áàéäàã. Äýýð äóðüäñàí÷ëàí ìàòåðèàë áà õºäºëìºð íü ¿éëäâýðëýëèéí íýãæèä øóóä òóñãàãäàõ áîë ¯ÍÇ íü øóóä áóñ òóñãàãäàíà. Ýíä íèéòëýã áà õàìààðñàí çàðäàë ãýñýí àíãèëàë ãàð÷ èðäýã. Ýíý õî¸ð çàðäàë íü õî¸óëàà øóóä áóñ çàðäëûí òºðºëä îðäîã. Íèéòëýã çàðäàë ãýäýã íü õî¸ð áà ò¿¿íýýñ äýýø ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîæ áàéãàà òîíîã òºõººðºìæ, ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë þì. ¯éëäâýðëýë íü áîëîìæòîé ¿åä íýã áóþó ò¿¿íýýñ îëîí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã íýã öàã õóãàöààíä ¿éëäâýðëýæ áàéâàë òýíä ãàðñàí çàðäëûã õàìààðñàí çàðäàë ãýäýã. 4. Ñàíõ¿¿ãèéí òàéëàíãèéí õóãàöààãààð çàðäëûã àíãèëàõ íü: Çàðäëûã êàïèòàëæóóëàõ áîëîí îðëîãî îëîõ çàðäàë ãýæ õóâààæ ¿çäýã. Êàïèòàëæóóëàõ çàðäàë íü èðýýä¿éä ¿ð àøèã àâ÷ èðýõ õºðºí㺺ð á¿ðòãýãääýã. Îðëîãî îëîõ çàðäàë íü òóõàéí òàéëàíãèéí õóãàöààíä ¿ð àøèã àâ÷ðàõ çàðäàë þì. 5. Ñàíàë áîëãîæ áàéãàà øèéäâýð, ¿éë ÿâö áà ¿íýëãýýãýýð çàðäëûã àíãèëàõ íü: Õýä õýäýí áîëîìæ áóþó øèéäâýð, ¿éë ÿâäëààñ ñîíãîæ àâàõ ¿åä óã ñîíãîëòîíä õàìààðàõ çàðäëûã ñóäëàõ áîëäîã. Èíãýñíýýðýý õîëáîãäîëã¿é ç¿éëèéã îðõèæ, öàã õóãàöàà õýìíýäýã. Ýíý ñîíãîãäñîí çàðäëûã ÿëãàâàðò çàðäàë ãýäýã. ̺í àõèóö çàðäàë ãýõ íü ÷ áèé. Óäèðäëàãûí àæëûã ä¿ãíýõýä çºâõºí óäèðäëàãàä ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîîòîé çàðäëûã ñîíãîæ àâàõ íü ÷óõàë. Өртгийн тооцоолол Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí çàðäëûã õîëáîãäîõ ºðòãèéí îáüåêòîîð õóðèìòëóóëàí

á¿ðòãýæ,

¿éëäâýðëýñýí

á¿òýýãäýõ¿¿í,

ã¿éöýòãýñýí

àæèë

¿éë÷èëãýýíèé íýãæèéí ºðòãèéã òîîöíî. Íýãæ á¿òýýãäýõ¿¿í, àæëûí ºðòãèéã ¿éëäâýðëýë, áîðëóóëàëòûí àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íã òîäîðõîéëîõ, áàëàíñò òóñãàãäàõ áàðàà ìàòåðèàëûí ¿ëäýãäëèéí ºðòãèéã òîîöîõîä àøèãëàíà. Èéì ÷ ó÷ðààñ á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã òîîöîõ àñóóäàë çàðäëûí á¿ðòãýëèéí íýã ¿íäñýí çîðèëò þì.

9


ªðòºã òîîöîõ ¿éë ÿâö îð÷èí íºõöºëòýéãýý óÿàëäàí óëàì èë¿¿ áîëîâñðîíãóé áîëæ èðæýý. Ãýõäýý ºðòºã òîîöîõ àðãóóä íü øóóä áóñ çàðäëûã ÿàæ õóâààðèëæ áàéãààãààñàà õàìààð÷ ÿëãààòàé áàéäàã. Òóõàéëáàë: 

Øóóä áóñ çàðäëûã ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýíèé íýìýãäýë çàðäëûí ò¿âøèí

Õýñýã íýãæèéí íýìýãäýë çàðäëûí ò¿âøèí

ABC àðãà ãýñýí 3 ò¿âøèíä õóâààðèëäàã.

¯éëäâýðëýëèéí

õýìæýýíèé

íýìýãäýë

çàðäëûí

ò¿âøíèé

àðãààð

áàéãóóëëàãóóä øóóä áóñ çàðäëàà õóâààðèëàõäàà çºâõºí íýã íýìýãäýë çàðäëûí õºòëºã÷èéã àøèãëàäàã. Æèøýýëáýë, ìàøèí öàã, õºäºëìºð öàã, øóóä ìàòåðèàëûí çàðäàë íü õºòëºã÷ áîëíî. ABC àðãà íü ºðòºã òîîöîõäîî á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ àìüäðàëûã ¿å øàò, ¿éë ÿâöààð äàìæóóëàí øóóä áóñ çàðäëûã ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íä õóâààðèëàõ àðãûã ¿éë àæèëëàãààíä ñóóðèëñàí àðãà áóþó ABC àðãà ãýäýã. ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýýíèé áîëîí íýãæ õýñãèéí íýìýãäýë çàðäëûí õºòëºã÷èéã àøèãëàí òîîöäîã àðãûã ºíºº ¿åä óëàìæëàëò ºðòºã òîîöîõ àðãà ãýæ íýðëýæ áàéíà. Èéì ó÷ðààñ ºðòºã òîîöîõ óëàèæëàëò àðãóóäûí òàëààð òîâ÷õîí äóðüäàÿ. Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã òîîöîõîä ÿìàð çàðäëûã ò¿¿íä îðóóëæ òîîöîæ áàéãààãààñ õàìààðóóëààä 3 ¿íäñýí õýñýãò õóâààí ¿çäýã. A. Á¿ðýí øèíãýýõ ºðòãèéí àðãà: Ýíý àðãà íü äîòðîî 2 ¿íäñýí õóâèëáàðòàé.  Á¿õ çàðäëààð òîîöñîí ºðòºã /øóóä ìàòåðèàë + øóóä õºäºëìºð + ¯ÍÇ = ºðòºã/. Èéì íºõöºëä íýìýãäýë çàðäëûí äàíñ àøèãëàäàãã¿é, øóóä äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë äàíñ àøèãëàæ á¿ðòãýëýý õºòºëäºã, íîðì íîðìàòèâ àøèãëàäàãã¿é.  Øóóä ìàòåðèàë, øóóä õºäºëìºðèéí çàðäëûã ã¿éöýòãýëýýð íü, ¯ÍÇыã óðüä÷èëàí òîãòîîñîí íîðìîîð òîîöîæ ºðòºã òîäîðõîéëäîã õóâèëáàð. Ýíý íü äýëõèéí íèéòýä àøèãëàãäàæ áàéãàà õóâèëáàð þì. B. Íîðìàòèâò ºðòãèéí àðãà: Äýëõèé íèéòýä ñòàíäàðò ºðòãèéí àðãà ãýäýã. Ýíý íü òºëºâëºãººãººð íýãæèéí ºðò㺺 òîîöîîëîîä, ã¿éöýòãýëèéí ºðòºã ãýæ òîîöäîãã¿é. Ïðàêòèêò ãàðñàí ã¿éöýòãýëèéí áà òºëºâëºãººò ºðòºã õî¸ðûí õîîðîíä çºð¿¿ ãàðäàã. ¯¿íèéã õîëáîãäîõ õýëáýëçëèéí äàíñàíä òóñãàíà.

10


C. Øóóä çàðäëààð ºðòºã òîîöîõ: Ýíý íü õóâüñàõ çàðäëààð òîîöñîí ºðòºã þì. ÑÒÎÓÑ-ä ýíý àðãûã ñàíõ¿¿ãèéí á¿ðòãýëèéí çîðèëãîîð àøèãëàõûã õîðèãëîñîí áàéäàã ó÷ðààñ äîòîîä á¿ðòãýëä àøèãëàäàã. Îëîí óëñûí ïðàêòèêä ºðòºã òîîöîõ 3 ¿íäñýí àðãà ç¿éã ò¿ãýýìýë àøèãëàäàã. 1. Àæëûí çàõèàëãûí àðãà 2. Òåõíîëîãèéí ¿å øàòíû àðãà 3. ¯éë àæèëëàãààíä ¿íäýñëýí ºðòºã òîîöîõ àðãà. Ýõíèé õî¸ð àðãà íü çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõýä èë¿¿ ºðãºí õýðýãëýãäýæ áàéãàà óëàìæëàëò àðãà þì. 1. Àæëûí çàõèàëãûí àðãà: Òîäîðõîé á¿òýýãäýõ¿¿í þì óó àæèë ¿éë÷èëãýýãýýð çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ áîëîëöîîòîé íºõöºëä àæëûí çàõèàëãûí àðãûã àøèãëàäàã. Àæëûí çàõèàëãûí àðãûã èõýíõè òîõèîëäîëä áèå äààñàí á¿òýýãäýõ¿¿í þì óó àæèë ¿éë÷èëãýýãýýð çàðäëûã á¿ðòãýõ áîëîëöîîòîé íºõöºëä àøèãëàäàã. Àæëûí çàõèàëãûí àðãààð ºðòºã òîîöîæ áàéãàà íºõöºëä çàðäëûí á¿ðòãýëèéí îáüåêò íü òîäîðõîé á¿òýýãäýõ¿¿í þì óó àæèë ¿éë÷èëãýý, àëü ýñâýë áèå äààñàí çàõèàëãà þì óó ãýðýý áàéíà. Îëîí óëñûí ïðàêòèêò èõýâ÷ëýí áèå äààñàí çàõèàëãà þì óó ãýðýýãýýð çàðäëûí á¿ðòãýëèéí îáüåêòûã òîäîðõîéëäîã. Àæëûí çàõèàëãûí àðãààð èéíõ¿¿ çàðäëûã õóðèìòëóóëæ á¿ðòãýõýä á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí çàðäëûã á¿ðòãýõ åðºíõèé çàð÷èì õýâýýð áàéõ áîëîâ÷ òóõàéí ¿éë àæèëëàãààíààñ õàìààðàí çàðèì ºâºðìºö îíöëîã ãàð÷ èðäýã. 3 Òóõàéëáàë: A. ¯éëäâýðëýë

ýðõýëäýã

áàéãóóëëàãóóäûí

íýãýí

àäèë

á¿õ

øóóä

ìàòåðèàëóóäûã íýð òºð뺺ð íü òîäîðõîéëæ, ýä õàðèóöàã÷ á¿ðýýð Ò¿¿õèé ýä äàíñààð òóñãàéëæ á¿ðòãýíý. Ìàòåðèàëûí çàðäàëä õîëáîãäîõ ºðòãèéí îáüåêòîîð íü õÿíàëò òàâèõ, á¿ðòãýõ àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ çîðèëãîîð ìàòåðèàëûí øààðäàõ õóóäñàíä àæëûí çàõèàëãûí äóãààðûã òóñãàíà.

3

Ñ. ªëçèéáàò ‘’ Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë ’’ ÓÁ., 2008 /114-ð òàë/

11


B. ¯éëäâýðëýëèéí

íýìýãäýë

çàðäëûã

äóóñààã¿é

¿éëäâýðëýë

äàíñàíä

øèëæ¿¿ëýõäýý ã¿éöýòãýëýýð áè÷èõýýñýý èõýâ÷ëýí òºëºâëºñºí õýìæýýãýýð õóâààðèëàõ

áîäëîãî

áàðèìòàëäàã.

Ýíä

õÿíàëò

òàâèõ

çîðèëãîîð

ã¿éöýòãýëèéí çàðäëûã ÷, óðüä÷èëàí òîãòîîñîí íîðìîîð òºëºâëºñºí çàðäëûã ÷ ýëýãäýë, äààòãàë ãýõ ìýò çàðäëûí ç¿éë òóñ á¿ðýýðýý õàðàãäàõààð á¿ðòãýëèéã çîõèîí áàéãóóëíà. C. Á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýæ äóóñìàãö íü õýðýãëýã÷äýä à÷óóëäàã áîë Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé äàíñààð äàìæóóëàëã¿éãýýð Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë äàíñíû êðåäèòýýñ øóóä Áîðëóóëñàí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã äàíñíû äåáèòýä áè÷èëò õèéæ áîëíî. Õàðèí áîðëóóëàëòûí îðëîãûã íü Áîðëóóëàëòûí îðëîãî äàíñíû êðåäèòýýñ Àâëàãûí äàíñ, Àâëàãûí áè÷èã, óðüä÷èëæ àâñàí àâëàãûí ºð, ̺íãºí õºðºíãèéí äàíñóóäûí äåáåòýä áè÷èæ áîëíî. ¯éëäâýðëýë ¿éë÷èëãýýíèé îíöëîãîîñ õàìààðààä àæ àõóé íýãæ á¿õýí ººðòºº òîõèðñîí àíõàí øàòíû á¿ðòãýë, æóðíàëûí ìàÿãòûã áîëîâñðóóëäàã. Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí æóðíàëààñ íü íýã òàëààð, ò¿¿íèé äýëãýðýíã¿é á¿ðòãýëèéã, íºãºº òàëààð ºðòãèéí îáüåêò òóñ á¿ðä òóñãàãäàõ øóóä áà øóóä áóñ çàðäëûã õîëáîãäîõ àíãèëëààð õóðèìòëóóëàõààð çîõèîãäñîí áàéõ ¸ñòîé. Àæëûí çàõèàëãûí àðãààð ºðòºã òîîöîæ áàéãàà íºõöºëä ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí îíöëîãèéã ìºí õàðãàëçàí ¿çýõ øààðäëàãàòàé. Ýíý îíöëîã íü:  Øóóä ìàòåðèàëûí çàðäàë ãýæ áàéõã¿é áîëîâ÷ òîäîðõîé ¿éë àæèëëàãààòàé øóóä õîëáîãäîí ãàðäàã áóñàä çàðäëóóä áàéäàã. Òóõàéëáàë, ÍÁÁ-èéí õóóëèéí çºâëºãºº ºãºõ çàðäëóóäàä òîìèëîëòûí çàðäàë, õàðèëöàà õîëáîîíû çàðäàë, áè÷èã õýðãèéí çàðäàë, òîäîðõîé õýâëýñýí ìàòåðèàëûí çàðäàë ãýõ ìýò. Ýäãýýðèéã Øóóä ìàòåðèàëûí çàðäëûí äàíñàíä á¿ðòãýíý.  ¯éë÷èëãýýíèé èõýíõè çàðäëóóä íü çàðöóóëñàí õºäºëìºðòýé㺺 øóóä ïðîïîðöèîíàëü õàìààðàëòàé áàéäàã. Ýíý îíöëîãèéã íü õàðãàëçàæ íýìýãäýë

çàðäëóóäûã

øóóä

õºäºëìºðèéí

õàðüöààãààð

íü

õóâààðèëàõ øààðäëàãà ãàðäàã. Àæëûí çàõèàëãûí àðãààð çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõäýý ºðòãèéí õóóäñûã àøèãëàäàã. ªðòãèéí õóóäñàíä äàðààõ ç¿éëñèéã òóñãàí õàðóóëäàã. ¯¿íä:

12


 Àæëûí çàõèàëãûí äóãààð, õóäàëäàí àâàã÷ûí íýð, ¿éëäâýðëýã÷èéí öåõ, òàñàã, ñàëáàðûí íýð áàéðøèë, ¿éëäâýðëýõ ç¿éëèéí òîâ÷ òàéëáàð, òîî õýìæýý, ÷àíàðûí øààðäëàãà, çàõèàëãà ºãñºí, àæèë ýõýëñýí äóóññàí õóãàöàà çýðãèéã õàðóóëñàí òîëãîéí õýñýã.  ¯éëäâýðëýæ áàéãàà á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéí òîîöîîíû õýñýã. ¯¿íä Çàðöóóëñàí øóóä ìàòåðèàëûí çàðäëûã øààðäàõ õóóäàñ, õÿçãààðëàëòûí êàðò çýðýã õîëáîãäîõ àíõàí øàòíû áàðèìò áîëîí çàðöóóëñàí ñàð ºäðººð íü, øóóä õºäºëìºðèéí çàðäëûã ñàð ºäðººð, õºäºëìºð çàðöóóëàëòûã òºð뺺ð íü, ¿éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäëûã ã¿éöýòãýëä íîãäñîí òºëºâëºñºí õýìæýýãýýð íü òóñãàæ õàðóóëíà.  ªðòãèéí õóóäàñíû òºãñãºëä áîðëóóëàëòûí ¿íý, ¿éëäâýðëýëèéí ºðòºã ò¿¿íòýé õîëáîãäîæ ãàðàõ óäèðäëàãà, áîðëóóëàëòûí çàðäàë çýðýã àøèã àëäàãäëûã òîäîðõîéëîõòîé õîëáîãäñîí áóñàä ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òóñãàæ õàðóóëíà. Àæëûí çàõèàëãûí àðãààð ºðòºã òîîöîæ áàéãàà íºõöºëä òóõàéí çàõèàëãûí àæèë äóóñìàãö óã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã áýëýí áîëñîí ºðò㺺ð íü Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë äàíñíû êðåäèòýýñ Áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í äàíñíû äåáåòýä áè÷èæ îðëîãîä àâíà. 2. Òåõíîëîãèéí ¿å øàòíû àðãà: Òîäîðõîé àæèë, á¿òýýãäýõ¿¿í, çàõèàëãààð çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ áîëîëöîîã¿é, òóõàéí ºðòºã òîîöîõ îáüåêòîä îëîí íýð òºðëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýäýã þì óó òîäîðõîé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õýä õýäýí öåõ ýñâýë àæëûí ¿å øàò äàìæóóëàí ¿éëäâýðëýæ, áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæ¿¿ëäýã íºõöºëä òåõíîëîãèéí ¿å øàòíû àðãûí ºðòãèéí òîîöîîíû àëü àëèíûõ íü çîðèëãî íü òóõàéí òàéëàíò õóãàöààíû çàðäëûã ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ã¿éöýòãýñýí àæèëä íîãäóóëàí ºðòºã òîîöîæ, ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîí äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýöñèéí ¿ëäýãäýëä íîãäîõ çàðäëûã ¿íäýñëýëòýé, çºâ òîäîðõîéëîõîä îðøèíî. Ãýõäýý ýíý õî¸ð àðãà íü íýãèéã íü íºãººãººð íü îðëóóëæ áîëîõã¿é áèå äààñàí àðãóóä þì. Òåõíîëîãèéí ¿å øàòíû àðãûí íºõöºëä çàðäëûã õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýõ õàðèóöëàãûí òºâ íü ¿éëäâýðëýëèéí òîäîðõîé ¿éë ÿâö, ýñâýë áèå äààñàí öåõ, òàñàã ãýõ ìýò ¿éëäâýðëýëèéí áèå äààñàí íýãæ áàéäàã. Òåõíîëîãèéí ¿å øàòààð ºðòºã òîîöîõ àæèëëàãàà íü ¿íäñýíäýý äàðààõ äàðààëëààð õèéãäýíý. 13


Íýãä¿ãýýðò: Òåõíîëîãèéí ¿å øàòíû àðãûí íºõöºëä çàðäëûã ¿éëäâýðëýëèéí öåõ òàñàã, ¿éëäâýðëýëèéí íýãæ òóñ á¿ðýýð íýýñýí Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí äàíñààð õóðèìòëóóëàí á¿ðòãýíý. Õî¸ðäóãààðò: ªðòãèéí îáüåê á¿ðýýð íèéò áîëîí íýãæèéí ºðòãèéã õóðèìòëóóëàõ, íýãòãýí òîîöîõîä ¿éëäâýðëýëèéí ºðòãèéí òàéëàí àøèãëàäàã. Ýíý òàéëàí íü ºðòºã òîîöîæ, ¿éëäâýðëýñýí áîëîí äàðààãèéí öåõýä øèëæ¿¿ëñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã, ìºí äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýöñèéí ¿ëäýãäýëä íîãäîõ çàðäëûã òîäîðõîéëîõ ¿íäñýí ìàòåðèàë áîëíî. Ãóðàâäóãààðò: Äóóñààã¿é ¿ëéäâýðëýë äàíñààð õóðèìòëóóëñàí çàðäëûã ¿éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿íä íîîãäóóëàí íýãæèéí ºðòãèéã òîîöíî. Íýãæèéí ºðòãèéã

òîîöîõòîé

õîëáîîòîéãîîð

ýêâèâàëåíò

á¿òýýãäýõ¿¿íèé

õýìæýýã

òîäîðõîéëíî. Ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿í ãýäýã íü òóõàéí òàéëàíò õóãàöààíû ¿éëäâýðëýëèéí íèéò õýìæýýã çàðäëûí òºñâèéã íü õàðãàëçàí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæ¿¿ëýí òîîöîõ àðãà þì. ªºðººð õýëáýë äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýèéí ýöñèéí ¿ëäýãäëèéã çàðäëûí òºñâèéí õóâü õýìæýýã íü õàðãàëçàí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæ¿¿ëæ,

äýýð

íü

¿éëäâýðëýñýí

á¿òýýãäýõ¿¿íèéã

íýìýõ

çàìààð

á¿õ

¿éëäâýðëýëèéã áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæ¿¿ëýí ºðòºã òîîöîõîä àøèãëàäàã àðãà ç¿éã ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿í ãýíý. Ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿í = ÁÁ + įÑ2 * Èæ á¿ðäëèéí õóâü Èæ á¿ðäëèéí õóâü = ãàðñàí çàðäàë / òºëºâëºñºí çºðäëûí õýìæýý ĺðºâä¿ãýýðò: Íýã äàìæëàãà ¿å øàòíû áýëýí áîëñîí àæëûã ºðò㺺ð íü äàðààãèéí öåõ äàìæëàãàä øèëæ¿¿ëýõ çàìààð òàéëàíò õóãàöààíû ýöýñò äàìæëàãà ¿å øàò áóþó öåõ òàñàã ¿éëäâýðëýëèéí íýãæ òóñ á¿ðèéí øèëæñýí ºðòºã, áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã, äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ºðòãèéã òîîöíî. Òåõíîëîãèèéí ¿å øàòààð ºðòºã òîîöîõ äàìæëàãà íü á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëèéí øàò äàìæëàãûí àëü ÷ ¿å øàòàíä àøèãëàãäàõ îíöëîãòîé þì. Á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýèéí øàò äàìæëàãûí ¿íäñýí ãóðâàí òºðëèéí õºäºë㺺í áàéäàã. ¯¿íä:

14


¯éëäâýðëýæ áóé á¿òýýãäýõ¿¿í íü ¿éëäâýðëýëèéí õîëáîãäîõ á¿õ øàò äàìæëàãûã äýñ äàðààëàí äàìæèæ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëäîã áàéæ áîëíî.

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîäîðõîé õýñã¿¿ä íü áèå äààñàí öåõ¿¿ä äýýð çýðýã õéèãäýæ ýöñèéí äàìæëàãà äýýð ýöýñëýí áîëîâñðóóëàãäàæ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæäýã áàéæ áîëíî.

¯éëäâýðëýí ãàðãàæ áóé á¿òýýãäýõ¿¿í íü òîäîðõîé õºäºëìºðººð ñîíãîñîí öåõèéã äàìæèí áýëýí áîëäîã á¿òýýãäýõ¿¿í áàéæ áîëíî.

Òåõíîëîãèéí ¿å øàòààð ºðòºã òîîöîõîä öåõèéí çàðäàëä òóñãàãäàõ á¿õ çàðäëûã òóõàéí öåõèéí ¿éëäâýðëýëèéí ºðòãèéí òàéëàíä òóñãàíà. Ýíý òàéëàí íü ñàðûí

òóðøèä

õóðèìòëàãäñàí

çàðäàë,

òýäãýýðèéí

õóâààðèëàëò,

á¿òöèéã

õàðóóëíà. ¯éëäâýðëýëèéí ºðòãèéí òàéëàíä äàðààõ ç¿éëèéã òóñãàíà. ¯¿íä: A. ªðòãèéí òàéëàíãèéí òîëãîéí õýñýã: Ýíä êîìïàíèé áîëîí öåõèéí íýð, äóãààð, ºðòãèéí òàéëàí ãàðãàæ áóé õóãàöàà, õýðýãëýæ áàéãàà àðãà çýðãèéã òóñãàíà. B. Òîî õýìæýýíèé ¿ç¿¿ëýëò: Öåõèéí ¿éëäâýðëýæ áàéãàà á¿òýýãäýõ¿¿íèé íèéò òîî õýìæýý áîëîí ò¿¿íèé îðëîãî, çàðëàãà, ýöñèéí ¿ëäýãäëèéã õîëáîãäîõ îðëîãî, çàðëàãûí ñóâãààð íü áàëàíñëóóëàí õàðóóëíà. Òîî õýìæýýíèé ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã àøèãëàí ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîîöîî, öåõýä íýìýãäñýí ºðòºã, äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýöñèéí ¿ëäýãäýë ºðòºã áîëîí òóõàéí öåõýýñ äàðààãèéí öåõýä øèëæ¿¿ëýí ýñâýë ¿éëäâýðëýæ äóóññàí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòãèéã òîäîðõîéëíî. C. ¯éëäâýðëýëèéí ºðòãèéí õýñýã: Ýíý íü òóõàéí öåõ áóþó ºðòãèéí îáüåêòîä òóñãàãäàõ çàðäàë, çàðäëûí õóâààðèàëò ãýñýí ¿íäñýí õî¸ð õýñãýýñ á¿ðäýíý. Òóõàéí öåõýä òóñãàãäàõ çàðäëûã íèéò áîëîí íýãæèéí ºðò㺺ð íü òîäîðõîéëîí õàðóóëàõ áºãººä òýð íü äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýõíèé ¿ëäýãäýë, ºìíºõ öåõýýñ òàéëàíò õóãàöààíä èðñýí ºðòºã, òóõàéí öåõýä òàéëàíò

õóãàöààíä

¯éëäâýðëýñýí

íýìýãäýæ

á¿òýýãäýõ¿¿íèé

ãàðñàí

çàðäàë

çýðãýýñ

íýãæèéí

ºðòãèéã

òîîöîõ

á¿ðäýíý. çîðèëãîîð

äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýõíèé ¿ëäýãäýë çàðäëûã ºìíºõ öåõýýñ øèëæèæ èðñýí áîëîí òóõàéí öåõýä íýìýãäñýí ºðò㺺ð íü àíãèëàí õàðóóëàõààñ ãàäíà øóóä ìàòåðèàë, øóóä õºäºëìºð, ¿éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäëààð íü òóñãàéëàí õàðóóëàõ øààðäëàãàòàé. 15


Çàðäëûí õóâààðèëàëòûí õýñýãò ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿íýýð òîîöñîí íýãæèéí ºðò㺺ð äàðààãèéí öåõýä øèëæ¿¿ëñýí áîëîí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íä øèëæ¿¿ëñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã, õýâèéí áóñ õîðîãäîë áîëîí äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ýöñèéí ¿ëäýãäýëä íîãäîõ ºðòãèéã õàðóóëíà. Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýëèéí ºðòºã íü ºìíºõ öåõýýñ øèæèæ èðñýí ºðòºã, øóóä ìàòåðèàë, öàëèí, ¿éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäëààðàà òîäîðõîéëîãäîíî. Öåõýä õóâààðèëàãäàõ íèéò ä¿í íü çàðäëûí õóâààðèëàëòûí íèéò ä¿íòýé òýíö¿¿ áàéíà. D. Íýìýëò òîîöîîëëûí õýñýã: Ýíý õýñýãò õî¸ð òºðëèéí òîîöîîëîë õèéíý. 

Ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîîöîî. Ýêâèâàëåíò á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàðäëûí

òºñâèéí

ã¿éöýòãýëýýð

íü

òîîöäîã

ó÷ðààñ

øóóä

ìàòåðèàëûí çàðäàë, øóóä õºäºëìºðèéí çàðäàë, ¿éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäàë ãýñýí çàðäëûí ¿íäñýí ýëåìåíòýýð òîäîðõîéëæ áîëíî. 

Íýãæèéí ºðòãèéí òîîöîî. Íýãæèéí ºðòãèéã óã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýæ áàéãàà çàðäëûí ýëåìåíò á¿ðýýð òîîöíî. Èíãýõäýý òóõàéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé îáüåêò áóþó öåõèéí ¿éëäâýðëýëä ãàðñàí øóóä

ìàòåðèàëûí

¿éëäâýðëýëèéí

çàðäàë,

íýìýãäýë

øóóä

çàðäàë

õºäºëìºðèéí òóñ

á¿ðýýð

çàðäàë,

ýêâèâàëåíò

á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýãæèä íîãäîõ çàðäëûã òîäîðõîéëæ òýäãýýðèéí íèéëáýðýýð íýãæèéí ºðòãèéã òîîöíî. 3. ¯éë àæèëëàãààíä ¿íäýñëýí ºðòºã òîîöîõ àðãà: Îð÷èí ¿åä ¿éëäâýðëýëèéí íýìýãäýë çàðäëûã õýìæèõ, óäèðäàõ òàëààð îëîí ñàíàë äýâøèãäýõ áîëñíû íýã íü ¿éëäýëä ñóóðèëàí ºðòºã òîîöîõ ñèñòåì þì. ¯éëäýëä ñóóðèëàí ºðòºã òîîöîõ íü ÀÍÓ-ààñ ãàðàëòàé àðãà áºãººä òýä çàðäëûã õýìæèõ òàë ðóó íü èë¿¿ àíõààðñàí. ßïîíä ýíý àðãûã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõäýý çàðäëûí óäèðäëàãà, õÿìäðàë, áèçíåñèéí ýð¿¿ë îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ ¿éëäâýðëýëèéí ãàçðûã ººð÷ëºí áàéãóóëàõ çýðýãò ÷èãë¿¿ëæ èðæýý. ¯éë àæèëëàãàà, ¿éë ÿâöààð ºðòºã òîîöîõ ¿å øàò: I.

Êîìïàíèé

¿éëäâýðëýëèéí

ïðîöåññûí

¿íäñýí

¿éë

àæèëëàãààã

òîäîðõîéëíî. Òóõàéëáàë, ìàøèí òîíîã òºõººðºìæèéí àøèãëàëò,

16


õºäºëìºð àøèãëàëò, ìàòåðèàë çàõèàëàõ, õ¿ëýýí àâàõ, ìàòåðèàë àøèãëàëò,

¿éëäâýðëýëèéí óäèðäëàãà,

òºëºâëºëò,

á¿òýýãäýõ¿¿íèé

ñàâëàëò, õ¿ðãýëò ãýõ ìýò II.

¯éë àæèëëàãàà òóñ á¿ðèéí çàðäëûí òºâèéã òîãòîîíî. Òóõàéëáàë, ìàøèí òîíîã òºõººðºìæèéí ¿éë÷èëãýýòýé õîëáîîòîé á¿õ çàðäëûã íýã ºðòãèéí òºâä íýãòãýõ

III.

¯éë àæèëëàãàà òóñ á¿ðèéí çàðäàë àãóóëàã÷ (纺ã÷èéã) òîãòîîíî. ¯éë àæèëëàãàà òóñ á¿ðèéí çàðäàëä ãîëëîí íºëººëäºã õ¿÷èí ç¿éëñèéã òîäîðõîéëíî. Çàðäàë àãóóëàã÷ áóþó 纺ã÷ ãýäýã íü òóõàéí ¿éë àæèëëàãààíä çàðäàë ãàðàõ áîëñîí ãîë øàëòãààí íü áîëíî. Òóõàéëáàë, çàõèàëãûí òîî, ¿éëäâýðëýëèéí ¿å øàòíû òîî ãýõ ìýò

IV.

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã øààðäàõ áàéäàëä ¿íäýñëýí òóñ á¿ðèéíõ íü ºðòãèéã òîäîðõîéëíî. Ýíý ¿åä ¿éë àæèëëàãààíû çàðäëûã áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿í õ¿ðòýë äàãàæ çàðäàë 纺ã÷ººð õóâààðèëíà. 4. Кайзен өртгийн бүртгэл: Кайзен өртөг тооцолт нэгэнт бий болсон бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн

явцад өртөг хямдруулах үйл явц юм. Кайзен гэсэн Япон үг том хөрөнгө оруулалтаар нэг мөсөн шинэчлэлт хийхийн оронд байнгын томоохон өөрчлөлтийг үйл ажиллагааны явц дахь жижиг сайжруулалтын үр дүнд хийнэ гэсэн утгатай. Уг санаа нь сайжруулалт, зардал хямдруулалт инженер техникийн ажилтнаас эхлээд гардан хийж байгаа ажилчин хүртэлх бүх хүмүүсийн үйл ажиллагаа, хөдлөл бүр дэх өдөр, цаг, минут тутмын зардал хямдруулах талаар үүрэг хариуцлага гэсэн үг юм. Кайзен системийн зорилго нь зардлыг стандартаас доогуур болгож хямдруулахад оршдог бол стандарт өртгийн систем нь зардлыг стандарт хэмжээнд нь байлгахад оршдогоороо ялгаатай. Зардал хямдруулах тасралтгүй үйл ажиллагааг жилийн төсөвлөлт болон богино хугацааны ашгийн төлөвлөгөө хийснээр хэрэгжүүлнэ. Богино хугацааны ашгийг төлөвлөхдөө нэгж хэсэг бүр дараах зүйлсийг хийдэг.

17


I.

Үйлдвэрлэлт, хүргэлт, борлуулалтын төлөвлөгөө. Энэ төлөвлөгөөнд борлуулалтаас олох ахиу ашгийг төлөвлөнө.

II.

Материалын өртгийн төсөв. Энэ төсөв нь материал худалдан авалтын албаны хүрэх зорилтыг агуулна.

III.

Үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө. Энэ нь үйлдвэрлэлийн хувьсах зардлыг хямдруулах төсөв, кайзен өртгийн гол хэсэг, хувьсах зардлыг хямдруулах зорилтыг агуулна.

IV.

Хүний хүчин зүйлсийн төлөвлөгөө. Энэ төлөвлөгөө нь шууд хөдөлмөр гэж тооцогдох

ажиллах

хүч

болон

үйлчилгээний

нэгжийн

хэсгүүдийн

ажиллаãñàдыг хамаарч, шууд ба шууд бус хөдөлмөрийн зардлыг хямдруулахад чиглэнэ. V.

Капитал хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө. Энэ төлөвлөгөөнд капитал төсөвлөлт болон элэгдүүлэлт хамаарна.

VI.

Тогтмол зардлын төсөв. Энэ төсөв нь зохион бүтээх, дэмжих зардал, сурталчилгаа урамшууëалын зардал, ерөнхий болон удирдлагын зардлыг хямдруулахад чиглэгдэнэ.

1.2 Өртөг, зардлыг бууруулах онол арга зүйн асуудал ªðòºã, çàðäëûã áóóðóóëàõ ¿íäñýí 5 àðãà ç¿é áàéäàã. I.

Çàðäëûã ººðèéã íü áóóðóóëàõ áóþó ¿ð àøèãã¿é çàðäëûã áóóðóóëàõ: Óäèðäëàãà áîëîí õÿíàëòûí õýëòñèéí àæëûí ¿ð ä¿íãèéí õÿíàëò ñóë áîëñîíîîð ¿ð àøèãã¿é çàðäëûí õýìæýý ºñäºã ¯¿íèéã áóóðóóëàõûí òóëä òºëºâëºëò áîëîí ã¿éöýòãýëä áàéíãûí õÿíàëò øàëãàëòûã õèéõ õýðýãòýé Бараа материалын төлөвлөлт ба хяналт нь дараахи

2 зүйлийг

хэрэгжүүлэхэд чиглэгддэг. Үүнд: 1) Нийт зардал нь минимум хэмжээнд байх 2) Цаг хугацааг нарийн тодорхойлсоноор нөөцийг зөв хуваарилах, ¿ð àøèãã¿é íººö õàäãàëàõã¿é áàéõ ̺í áàðàà ìàòåðèàë, ò¿¿õèé ýäèéí õàíãàìæ, õàäãàëàëò, àøèãëàëòàä òàâèõ õÿíàëòûí àðãààð äàìæóóëàí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí çàðäëûã õÿìäðóóëæ

18


áîëíî ¯¿íä: Çàõèàëãûí ìº÷ëºãèéí õÿíàëòûí àðãà, Õÿíàëòûí ìèíèìàêñ àðãà, Çàõèàëãûí îíîâ÷òîé õýìæýýã òîãòîîõ, Ìàòåðèàëûí õÿíàëòûí ÿã öàãò íü ñèñòåìä ò¿øèãëýõ àðãà, Дуусаагүй үйлдвэрлэл бэлэн бүтээгдэхүүнийг төлөвлөгөөтэй нь зэрэгцүүлэн хэлбэлзлийг судлах, Бараа материалын бүртгэлд хяналт тавих бас нэг арга нь хөндлөнгийн хяналт, Материалд хяналт тавих ABC аргà буюу ABC төлөвлөгөө, Äóóñààã¿é ¿éëäâýðëýë äýõ ìàòåðèàëä òàâèõ õÿíàëò, Бэлэн бүтээгдэхүүнд тавих хяналт, Õýðýãöýýíýýñ ãàðñàí èë¿¿äýë ìàòåðèàëä òàâèõ õÿíàëò çýðýã áàéæ áîëíî. Тоо хэмжээний үнийн хөнгөлөлт материалын нийт өртөгт нөлөөлөх нь: Дээрхи 3 аргаас гадна бусад хүчин зүйлийн нөлөөллөөр захиалгын

оновчтой

хэмжээг тогтоож болно. Жишээ нь: Бэлтгэн нийлүүлэгч байгууллага нь нэг удаа их хэмжээний бараа материал худалдан авсан, худалдан авагчдаа авсан тоо хэмжээнээс нь хамаарч үнийн хөнгөлөлт үзүүлдэг. Худалдан авагч байгууллага дээрхи үнийн хөнгөлөлтийг авснаар бараа материалынхаа үнийг бууруулдаг. Үнийн хөнгөлөлт нь бараа материалын нийт өртөгт хэрхэн нөлөөлж байгаагаас хамаарч нэг удаагийн захиалгаа хэдий хэмжээний хөнгөлөлттэй

байгаагаас

шалтгаалан захиалгын оновчтой цэгээ тодорхойлно. II.

Íîðì, íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ: Íîðì íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîñîíîîð ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí õýðýãöýý íü ¿íýí çºâ òîäîðõîéëîãääîã. Èíãýñíýýð ÿã öàãò íü ñèñòåìèéã àøèãëàõ øààðäëàãà ãàðíà. Ýíý ñèñòåìä áàðàà ìàòåðèàëûí ìàø áàãà õýìæýýíèé ýñâýë îãò íººöã¿éãýýð àæèëëàäàã. ªºðººð

õýëáýë

ýíý

ñèñòåìèéí

¿åä

êîìïàíèä

çºâõºí

äóóñààã¿é

¿éëäâýðëýëèéí íººö áàéäàã. Áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷ êîìïàíè, õóäàëäàí àâàã÷èä õîîðîíäîî ìàø íàðèéí óÿàëäàà õîëáîî çîõèöóóëàëòã¿é àæèëëàõ øààðäëàãà ãàð÷ èðäýã. Ìàòåðèàëûã õàäãàëàõ, õàìãààëàõòàé õîëáîãäñîí çàðäëûã õýìíýõ áîëîìæèéã îëãîäîã. ̺í íîðì, íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîñíîîð áàðàà ìàòåðèàëûí ãàðöûí õýìæýý íýìýãääýã III.

Àæèëëàõ õ¿÷íèé èë¿¿äýë áóþó ñóë îðîí òîîã áóóðóóëàõ: Àëèâàà áèçíåñèéí áàéãóóëëàãà íü

õºäºëìºðèéí çàðäëûã áóóðóóëàõûí òóëä õºäºëìºðèéí

á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ áîëîí àæèë÷äûí óð ÷àäâàðûã íýìýãä¿¿ëýõ ãýõ ìýò àðãà õýìæýýã àâäàã. Иймээс хүний хүчин зүйлийн өртгийг нарийн төлөвлөж,

19


урамшуулан хяналт тавьж бүртгэж байх нь үйлдвэр аж ахуйн удирдлагад тавигддаг чухал асуудлуудын нэг юм. Хамтач, шинийг санаачлагч өөрийн компанид болон түүний бодлогод ÷àäâàðëàã ажиллах хүч нь бага зардлаар үлэмж их үр ашиг авчирна. Ажилах хүчний нөөцийн чадварлаг удирдлага нь дараах үндсэн шинж чанартай. Үүнд: a) Тухайн ажлыг гүйцэтгэж байгаа хүмүүс түүний чанарыг сайжруулж чадахаар сайн мэргэшсэн хүмүүстэй байна. b) Шийдвэр гаргахдаа аль болох хамгийн доод түвшинд шахалт үзүүлэх ёстой. c) Ажилчдын оролцоо нь ажлын гүйцэтгэл болон компаний зорилт, øаардлагын аль алиныг нэмэгдүүлнэ. d) Ажиллах хүчинд ажилд хэрэгцээтэй маш олон тооны санал бодол байдаг учир түүнийг байнга сонсож ажил хэрэг болгохыг эрмэлздэг байх нь чухал IV.

4

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýýã ìèíèìóì ÿëãàâàðò íýãæèéí ºðòºãòýé áóþó àõèóö îðëîãî áà àõèóö çàðäëûí òýíöâýðèéí öýã õ¿ðòýë ºñãºõ çàìàààð çàðäëûã áóóðóóëàõ

V.

Õºðºíãèéí àøèãëàëòûã ñàéæðóóëàõ буюу тåõíèê, òåõíîëîãèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð çàðäëûã áóóðóóëàõ: Àëèâàà àøãèéí òºëºº áàéãóóëëàãàä àøèãëàãäààã¿é õºðºí㺠áà õºäºëìºðèéí ñóë çîãñîëò ãýñýí îéëãîëò áàéõ ¸ñã¿é. Ó÷èð íü ýâäýðñýí õóó÷èí ìàøèí, òîíîã òºõººðºìæèéã øèíý÷ëýõ, ñîëèõ, àäèë òºñòýé òîíîã òºõººðºì溺ð îðëóóëàõ, õóó÷èðñàí òîíîã òºõººðºìæèéã çàñâàðëàí àøèãëàõ þì óó ýñâýë ò¿¿íèé òîäîðõîé õýñãèéã ñîëèõ ¿éë àæèëëàãàà õèéãäýíý. ̺í øèíý òîíîã òºõººðºìæèéí ýäèéí çàñãèéí àøèãòàé ¿éë÷ëýõ õóãàöààã òîãòîîõ ìºí îäîîãèéí àøèãëàæ áàéãàà õóó÷èí òîíîã òºõººðºìæèéí èðýýä¿éí ¿íý öýíèéí áóóðàëòûã óðüä÷èëàí òîîöîîëîõ íü ÷óõàë àñóóäàë áàéäàã. ¯éëäâýðëýæ áàéãàà á¿òýýãäýõ¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéã ñàéæðóóëàõ íü ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé áàéäàã.

4

Õ. Õàììåð “ Çàðäëûí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë “ 2000 îí /234-ð òàë/

20


Èíãýñíýýð àøãèéí ºñºëòèéã óðüä÷èëàí òîîöîîëæ, ºðòºãòýé íü õàðüöóóëàõ çàìààð

øèíý

á¿òýýãäýõ¿¿íèéã

¿éëäâýðëýëä

íýìæ

îðóóëàõ

¿éë

àæèëëàãààíû ¿íý öýíèéã òîäîðõîéëíî.

1.3 Барилгын салбарт өртөг зардлыг тооцоолох, хямдруулахад анхаарах асуудлууд Барилгын ажлын өөрийн өртөгт тооцогдох зардлын бүтэц ба ангилал Барилгын байгууллагуудын өөрийн хүчээр хийж гүйцэтгэх барилгын ажлын өөрийн өртөг нь үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд ашиглагдах материал, түлш шатахуун, цахилгаан, үндсэн хөрөнгө, хөдөлмөрийн нөөц болон бусад зардлуудаас бүрдэнэ. Барилгын ажлын үйлдвэрлэлийн зардлыг тайлант хугацаанд хуримтлуулсан өөрийн өртөгт шингээж өгнө. Үйлдвэрлэлийн ажиллагааны зардлыг дараах байдлаар ангилна. Үүнд: -

урсгал зардал, өөрөөр хэлбэл үйлдвэрлэлийн тогтмол зардал

-

нэг удаагийн, өөрөөр хэлбэл нэг удаагийн болон үе үе давтагддаг зардал

Өөрийн өртөгт шингээгдэх арга зүйн хувьд зардал нь шууд ба шууд бус /нэмэгдэл/

зардал

гэж

ангилагдана.

Шууд

зардал

гэдэг

нь

барилгын

үйлдвэрлэлтэй холбоотой өөрийн өртөгт шууд шингээх зардлуудыг хэлнэ. Шууд бус /нэмэгдэл/ зардал гэдэг нь барилгын үйлдвэрлэлийг бүхэлд нь зохион

байгуулах,

удирдлагын

шинж

чанартай

барилгын

талбайн

үйл

ажиллагатай холбоотой өөрийн өртөгт шингээх зардлуудыг хэлнэ. Гүйцэтгэх ажлын хэмжээний өөрчлөлттэй холбоотой гарах зардлыг тогтмол ба хувьсах зардал гэж ангилна. Барилгын ажлын хэмжээнээс шууд хамаарахгүй, ажлын хэмжээ нэмэгдэхэд өртөгт эзлэх хувийн жин нь буурч, буурах тутамд нэмэгдэх зардлуудыг тогтмол зардал гэнэ. Барилгын ажлын хэмжээ нэмэгдэл /буурах/ тутам шууд хамааралтай өсдөг ба буурдаг зардлыг хувьсах зардал гэнэ. Барилгын ажлын өөрийн өртөгт дараах зардал багтана.

21


а/ Үйлдвэрлэлийн технологи болон зохион байгуулалттай холбоотой барилгын үйлдвэрлэлийн ажлын шууд зардал б/ Байгалийн түүхий эд ашиглахтай холбогдсон зардлууд, газрын нөхөн сэргээлтийн зардал, хэрэглэж буй ус, модон материалын үнэ в/ Үйлдвэрлэлийн технологи, зохион байгуулалтыг сайжруулахтай холбогдсон капиталжаагүй зардлууд, түүнчлэн барилгын ажлын чанарыг

сайжруулах,

барилгын эдэлгээний хугацааг нэмэгдүүлэх болон үйлдвэрлэлийн явц дах ашиглалтын чанартай зардлууд г/ Үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд үйлчлэх зардлууд: үйлдвэрлэлийн материал, хийц бүтээц, түлш шатахуун, цахилгаан, багаж хэрэгсэл болон бусад хөдөлмөрийн зүйлс болон хэрэгслээр хангах зардлууд, үйлдвэрлэлийн үндсэн хөрөнгийг ажлын бэлэн байдалд чадвартай байлгахтай холбогдсон зардлууд техникийн үзлэг болон үйлчилгээ, их засвартай холбоотой зардлууд д/ Үйлдвэрлэлийг зохион байгуулах, бэлтгэх, ашиглалтад өгөхтэй холбогдсон зардлууд: е/ Байгаль хамгаалах зориулалттай үндсэн хөрөнгийг ашиглахад холбогдсон урсгал зардлууд, цэвэрлэх байгууламж, шүүлтүүрүүд, байгаль орчинд хор хөнөөл үзүүлэх

үйлдвэрлэлийг

хоргүйжүүлэх

зайлуулах

булшлахтай

холбогдсон

зардлууд, хаягдал ус цэвэрлэх болон бусад байгаль хамгаалахтай холбогдсон зардлууд ж/

Үйлдвэрлэлийн

удирдлагатай

холбогдсон

зардлууд,

барилгын

байгууллагын болон тэдгээрийн салбар нэгжийн удирдлагын зардал, үйл ажиллагааны

материал-техникийн

болон

үйлчилгээний

зардал,

албан

хэрэгцээний авто машины зардал, хувийн машиныг албан хэрэгцээнд зориулбал түүнд олгох нөхөн олговор з/ Бүтээгдэхүүний борлуулалттай холбогдсон зардлууд гэрээний нөхцөлийн дагуу банкнаас үзүүлж буй үйлчилгээний шимтгэл реклам, үзэсгэлэняармагт оролцох, сурталчилгааны зардал, гэрээ хэлцлийн дагуу нийлүүлэгдсэн барааны дээжийн болон бусад зардлууд. и/ Ажилчдын хоолны газрын /компаний балансад тусгагдсан болон тусгагдаагүй/ үндсэн хөрөнгийн элэгдэл, бүх төрлийн засвар, гэрэлтүүлэг, дулаан,

22


ус ба цахилгаан хангамжийн зардал болон хоол унд бэлтгэх ажлын байранд хүргэх зардлууд к/ Мөрдөж буй норм, нормативын дагуу үндсэн хөрөнгийн сэргээн босгох элэгдэл л/ Биет бус хөрөнгийн элэгдэл м/ үйлдвэрлэлийн үндсэн хөрөнгийн зарим хэсгийг түрээс, лизингээр эзэмшдэг бол түрээсийн төлбөр, лизингийн төлбөр н/ Хууль тогтоомжийн дагуу мөрдөж буй /Оюуны өмчийн хуулийн хүрээнд/ уран бүтээлийн шагнал, цалин о/ Хууль тогтоомжийн дагуу мөрдөж буй заавал даатгуулах даатгалын хураамж, төлбөр п/ Хууль тогтоомжийн дагуу мөрдөгдөж буй заавал мөрдөх, татвар, хураамж, төлбөр р/ Галын аюулгүй ажиллагааны ажил үйлчилгээтэй холбогдон гарах зардлууд с/ Мөрдөгдөж буй хууль тогтоомжийн дагуу өөрийн өртөгт шингээх бусад зардлууд Барилгын байгууллагууд барилгын үйлдвэрлэлийн зардлыг зардлын элементээр ангилахдаа дараахь зарчмыг мөрдөнө. -Материаллаг зардал -Ажиллагсдын цалин хөлсний зардал -Барилгын машин механизмын ашиглалт, үйлчилгээтэй холбогдсон зардлууд -Нэмэлт зардлууд Материалын

зардалыг тодорхойлохдоо материаллаг нөөц худалдан

авсан өртөг, ачуулах, хүргэх тээвэрлэлтийн ба бэлтгэн нийлүүлэх зардал, мөн нийлүүлэгчийн техникийн иж бүрдэл хийх зардлуудыг тооцно. Материаллаг нөөцийг худалдан авах өртөг нь тухайн үед мөрдөж буй үнээр тодорхойлогдох ба үүнд нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг оруулахгүй. Материалын үнэнд дараахь зүйлүүдийг шингээж болно. Үүнд: -Гэрээний дагуу нийлүүлсэн байгууллагаас материал худалдан авахад төлсөн зээлийн хүүгийн хэмжээ

23


-Нийлүүлэгч байгууллагад төлсөн хураамж, бусад зардлууд -Тусгайлсан материалын хураамжийн төлбөр, гаалийн татвар Материалын нөөцийг барилгын объектын агуулах хүргэх зардал Үүнд: Хэрэв

бүтээгдэхүүний

үнэ

франко-вагон

/франко

үйлдвэр

ч

юмуу/

тодорхойлогдсон бол хүргэх өртөөнөөс хүлээн авах өртөө хүртэлх ачих, хүргэх, шалгалт хийх, ачааг дагалдан явахад гарах бүх зардлууд багтана. Бэлтгэн нийлүүлэх зардал дараахь зардлуудаас бүрдэнэ. -Ачуулах үйлчилгээтэй холбогдсон зардлууд -Нийлүүлэгч байгууллагатай холбоотой зардлууд -Өөрийн болон гэрээт харуул хамгаалатын болон галын аюулгүй нөхцлийг бүрдүүлэх зардлууд -Ачаа ирснийг мэдэгдэх хүлээн авах, хэмжих, жинлэхтэй холбогдсон зардлууд -Бараа материал тээвэрлэлтийн үед ба ачуулахад дутах, тогтоосон нормоос хэтэрсэн хорогдол гарч буруутай эзэн нь тогтоогдоогүйгээс үүсэх хохирол Ажиллагсадын цалин хөлсний зардалд үндсэн үйлдвэрлэлийн /орон тооны бус ажиллагсдыг оруулаад/ ажиллагсад барилгын ажил гүйцэтгэхэд шууд оролцож байгаа шугаман удирдлагын ажилтнуудад олгох цалин ба түүнтэй адилтгах хөдөлмөрийн хөлс: Цалин хөлсний бүтцэд дараахь зардлууд орно. -

Жинхэнэ гүйцэтгэсэн ажлын төлөө олгох хийснээр ба цагийн тарифт цалин мөрдөж буй цалин хөлсний системээр олгож байгаа албан тушаалын цалин

-

Цалин хөлсний оронд биетээр олгох бүтээгдэхүүний өртөг, үнэ

-

Урамшууллын

системээр

олгох

цалин

ба

түүнтэй

адилтгах

хөдөлмөрийн хөлс -

Үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааны үр дүнгээр олгох шагналт цалин /шагнал урамшуулал/ барилга байгууламжийг ашиглалтад оруулсаны, жилийн ажлын үр дүнгээр олгох шагнал, тарифт цалингийн ба мэргэжлийн ур чадварын нэмэгдэл

-

Хөдөлмөрийн нөхцөл болон ажлын дэглэмийн онцлогоос шалтгаалан олгох нөхөн олговор илүү цаг, шөнийн цагт ажилласны нэмэгдэл, мэргэжил хавсран ажилласны нэмэгдэл, ажлын үйлчилгээний цар

24


хүрээг

нэмэгдүүлсний

нэмэгдэл,

хүнд

болон

хортой

нөхцөлд

ажилласны нэмэгдэл г.м. -

Хууль тогтоомжийн дагуу олгосон ээлжийн ба нэмэгдэл амралтын хөлс, насанд хүрээгүй хүмүүсийн хорогдуулсан цагийн хөлс

-

Ээлжийн амралтаа дутуу эдэлсний нөхөн олговор хөхүүл хүүхэдтэй эмэгтэйчүүдийн хорогдолтой цаг, эмнэлэгт үзүүлж хамрагдах болон төрийн байгууллагын үүрэг гүйцэтгэсэн үеийн цалин хөлс, зохих хууль тогтоомжийн дагуу олгож байгаа удаан жил ажилласны нэмэгдэл өвлийн болон байгалийн нөхцөлийн нэмэгдэл

-

Оршин амьдарч байгаа байрлалаасаа өөр газарт томилолтоор очиж ажиллах тохиолдолд барилгын талбай хүргэх, буцах үеийн хугацаанд олгох цалин, замд тээвэрлэх байгууллагын буруугаас болон цаг агаарын нөхцлөөс шалтгаалан саатвал тэр үеийн хугацаанд олгох цалин

-

Тухайн байгууллагын ажилтан төрийн үүрэг гүйцэтгэх хугацаанд олгосон цалин

-

Зохион байгуулалттай ажиллуулж байгаа их, дээд сургууль, коллежийн оюутан, багш нарт олгосон цалин хөлс

-

Орон тооны бус гадны байгууллагын ажилтнуудын гэрээний үндсэн дээр хийж гүйцэтгэсэн ажлын хөлс

-

Хууль тогтоомжийн дагуу цалингийн фондын сангаас олгох бусад төлбөр, ажлын хөлс /байгууллагын мэдэлд үлдэх ашгаас санхүүжихээс бусад/

Машин

механизмын

ашиглалт

үйлчилгээний

зардалд

дараахь

зардлууд орно. Үүнд: -

Барилгын машин механизмын ашиглалт, үйлчилгээтэй холбоотой ажиллагсадын цалин хөлс

-

Барилгын машин механизмын ашиглалттай холбоотой материаллаг зардлууд, түлш шатахуун, эрчим хүч

-

Машин механизмийг сэргээн босгох элэгдэл, мөн түүнчлэн тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгслийг шинэчлэх зардал

25


-

Гэрээний дагуу түрээсээр ашиглаж байгаа машин механизмын түрээсийн төлбөр ба лизингийн төлбөр

-

Барилгын машин механизмын техникийн үйлчилгээ ба оношлогооны зардал

-

Барилгын машин механизм, тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгслийн бүх төрлийн засвар үйлчилгээний зардал, засварын сан

-

Барилгын

машин

механизм

тоног

төхөөрөмжийг

шилжүүлэхтэй

холбогдсон зардал, нөөц сангийн шимтгэл -

Төмөр зам болон бусад зам засвар, арчилгааны зардал

-

Барилгын ажлын талбайд материал, барилгын бүтээцийг зөөх, тээвэрлэх ачих, буулгах ажлын машинистийн цалингийн зардал

Õî¸ðäóãààð á¿ëýã: Áарилгын караказ цутгалтын ажлын өртгийн тооцоолол ба өртөг зардлыг бууруулах, хямдруулах зарим асуудал 2.1 Барилгын караказ цутгалтын ажлын өртгийн тооцоолол, түүнийг бууруулах талаар хийж байгаа ажлууд Дотоодын үйлдвэрлэгчдийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийн нэвтрэлт болон шинэлэг санаануудыг дараах êîìïàíè, ¿éëäâýð¿¿äýýð ñóäëàí àâ÷ ¿çëýý. 

ГАН ХИЙЦ ХК-ИЙН ТӨМӨР ХИЙЦИЙН ҮЙЛДВЭР: Иргэний ба үйлдвэрийн барилгын даацын болон даацын бус бүх төрлийн төмөр хийц, халаалтын тогоо, даралтат эд анги, цахилгаан станцын технологийн төмөр хийц, өндөр хүчдлийн тулгуур, төрөл бүрийн ахуйн зориулалттай төмөр хийц” зэргийг голлон үйлдвэрлэж, “зураг төсөл боловсруулах, гагнуурын зэрэг олгох сургалт” зэргийг зохион байгуулж, үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Захиалгаар ирсэн ямар ч төмөр хийцийн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэдэг. Үйлдвэрлэл дээрх сургалт 1988 онд Барилга ,зам тээврийн мэргэжилтэй ажилчдыг бэлтгэх зорилгоор анх Ган хийц ХК-ийн дэргэд Оч дамжаа нэртэйгээр байгуулагдан ажиллаж эхлэсэн. Үйлдвэрлэл дээр бүх төрлийн даацын болон даацын бус дээр гагналт хийлгэж дадлага туршлага олгож байсан ба 1989 оноос үнэмлэхжүүлж баталгаажуулж эхлэсэн. Үүнээс хойш нийт 322 хүнийг гагнуурчнаар бэлтгэн гаргасан байна.

2009 онд Зам 26


барилгын салбарт мэргэжилтэй ажилчид бэлтгэх дэд хөтөлбөрийн хүрээнд дахин цахилгаан гагнуурчин , төмөр хийцийн угсрагч мэргэжлээр элсэлтээ авч эхэлсэн. Дадлагыг өөрийн үйлдвэр дээр хийдэг ба олон жил ажилласан дадлага туршлагатай чадварлаг багшаар удирдуулан сургаж байна. Энэхүү гагнуурын зэрэг олгох сургалтыг амжилттай хэрэгжүүлсэнээр гагнуурчдын ур чадвар дээшлэх хийгээд улмаар барилгын чанарын асуудал сөхөгдөх болно. Одоогоор манай монгол ажилчид гагнуурын ажлыг чанартай сайн гүйцэтгэх нь хараахан учир дутагдалтай байгаа бөгөөд үүнийг дагаад гагнуурын ажлын дахин засварын зардал их гарах болсон. Мөн цаг хугацааны хувьд барилгын ажлыг удаашруулах хүчин зүйл болж байгаа. 

ХҮЧИТГЭСЭН БЕТОН ХИЙЦИЙН ҮЙЛДВЭР: Манай улсын эрчим хүчний системд ашиглаж буй агаарын шугамын тулгуурыг бетон хөлтэй модон шилбэтэй үйлдвэрлэн угсарч ашиглаж байсан нь олон улсын стандартын шаардлага хангаагүйд тооцогдож байгаа бөгөөд эдэлгээний хугацаа богино доод тал нь 10-20 жил ашиглаад дахин солих, шинээр хийх шаардлага гарч байсан. Иймд мод 10-20 жилийн хугацаанд өнөөдөр ашиглаж байгаа 12-20 см-ийн голчтой болтол түргэн ургадаггүй учир байгаль, ой модыг сүйтгэх нөхцөл болдог. Энэ нь монгол улсын ой модны нөөцийг хорогдуулах , улмаар Монгол улсын экологийн тэнцвэрт байдлыг хангахад муугаар нөлөөлж байна. Цаашлаад ой мод нүүрстөрөгчийг сорон авч хүчилтөрөгчийг ялгаруулж байдаг болохоор ой модыг дээрх байдлаар ашиглаад байвал агаарын бохирдлын асуудлыг ч шийдэхэд улам хүндрэлтэй болно. Яагаад бид бүх нийтийг орон сууцжуулах гээд байгаа юм бэ? Гол шалтгаан нь бол хурдацтай хөгжиж буй хорин нэгдүгээр зуунд дэлхийн хөгжилтэй улс орнуудтай хөл нийлүүлэн алхах мөн агаарын бохирдлын хэмжээ гамшгийн хэмжээнд хүрсэнд үндэслэх болсон. Иймд байгаль орчинд нөлөөлөлгүй, хаягдалгүй технологийг үйлдвэрт нэвтрүүлж, шинэ технологийн дагуу олон улсын шаардлагыг хангасан, өндөр хөгжилтэй оронд ашиглаж байгаа төрөл бүрийн төмөр бетон тулгуурыг өөрийн орны нөхцөлд үндэсний бүтээгдэхүүн, стандартыг боловсронгуй болгож үйлдвэрлэх нь өнөөдрийн тавигдаж байгаа “Монгол улсын Засгийн

27


газраас боловсруулан мөрдөн ажиллаж байгаа төв суурин газрыг эрчим хүчний нэгдсэн системд холбосны дараа хот , төв суурин газарт ашиглаж байгаа өнгө үзэмж, чанар нь муудсан тулгууруудыг сайжруулах, солих, эдэлгээг уртасгах, хот дотор замбараагүй байрлуулсан олон тулгуур баганныг цэгцэлж нэг хэв загварт оруулах, цаашид авах арга хэмжээний нэг болох ёстой. Ингэснээр ой модыг сүйтгэх, гэмтээх нөхцөл багасч, экологийн тэнцвэрийг хадгалах чухал түлхэц болох үндэслэлтэй юм”. Манай улс 80 гаруй жил өндөр хүчдэлийн шонг модоор хийж, жилд дунджаар 15000 ширхэг ургаа модоо зөвхөн энэ зориулалтаар хяргадаг байсныг халж хүчитгэсэн төмөр бетон шонгоор хийх болсон нь шонгийн эдэлгээний хугацааг 80 орчим жилээр уртасгаж, хөдөлмөрийн бүтээмжийг 50 хувиар нэмэгдүүлэн, эрчим хүчний барилга угсралтын хугацааг 30 хувиар бууруулах нөхцлийг бүрдүүлж, 30 гаруй хүнийг ажлын байраар ханган ажиллажбайна. 

ДОРНОТ АЙМГИЙН ЖАДАВ ХХК: 2007 оны Монгол Улсын Засгийн газрын Зүүн бүсийн аймгуудыг эрчим хүчээр хангах зорилтын хүрээнд Дорнот аймгийн Чойбалсан хотод тухайн орон нутгийн түүхий эдийн орд газрыг түшиглэн төмөр бетон тулгуур, бетонон эдлэлийн “Жадав” ХХК салбараа нээн 90-100 хүний ажлын байр бий болгон үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. Тус компани нь орон нутагтаа түүхий эд бэлтгэн нийлүүлэх орд газартай ба хамгийн хямд үнээр зүүн бүсийн бетонон тулгуурыг үйлдвэрлэн нийлүүлж байна. Тус компани нь Зүүн бүсийн аймгуудын барилгын материалын үйлдвэрийн парк болгох зорилттой байгаа ба MNS-4232-2006 стандартын шаардлага хангасан УКШ-9.27.15, УКШ-11.34.19, УКШ12.35.19. ЗТБ-35.04.18а маркийн 8-18м-ийн урттай төмөр бетон тулгуурыг үйлдвэрлэхээс гадна бетонон эдлэл, замын бродюр, явган замын хавтан үйлдвэрлэж байна. Монгол Улс социализмын үед бүх аймагт барилгын материалын үйлдвэрүүдийг цогцоор нь байгуулсан. Үүний үр дүнд орон нутагт барилга орон сууц барих бүрэн боломжтой болсон. Гэтэл харамсалтай нь 1990 оноос барилгын салбарыг хөгжүүлэх бодлого алдагдсанаас бүгдийг нь үгүй хийсэн. Харин одоо дахин сэргээх алхамууд хийгдэж байна. Энэ компани нь зүүн бүсийн аймгуудын барилгын

28


материалын үйлдвэрлэлийн парк болсоноор зүүн бүсийн аймгуудын барилгын материалын хэрэгцээг хангах боломж маш их байна. Жадав ХХК нь Дорнод аймагт байгуулагдсанаар бүсийн хөгжил, барилгын материалын үйлдвэрлэлийн сэргэх эх суурийг тавьж 90-100 хүн шинээр ажлын байраар хангагдаж, жилд 11000 ширхэг залуу мод хяргагдахаас аврагдаж, байгаль экологийн тэнцвэрт байдалд заналхийлж байсан аюул тэр хэмжээгээр буурч тухайн аймаг болон бүсийн бетон шонгийн хэрэгцээ хямд чанартай бүтээгдэхүүнээр хангагдаж, эдийн засгийн хувьд бодит өсөлт болж байгаа юм. Улс орны эдийн засгийн хөгжил гэхээр зөвхөн Улаанбаатар хотоор төсөөлөхийн аргагүй. Улаанбаатар хотоо дагаад орон нутаг мөн хөгжих ёстой. Сүүлийн жилүүдэд төвлөрөлийг бууруулах ажлыг хэрэгжүүлэх болсон нь маш саашаалтай бөгөөд энэ нь хөдөө орон нутагт ажлын байрыг нэмэгдүүлэн улмаар хүн амын амжиргааны түвшин дээшлүүлээд зогсохгүй шинээр дотоодын үйлдвэрлэл нэмэгдсэн нь материалын үнийг бууруулаад зогсохгүй дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд нөлөө үзүүлж байгаа. 

ХАДААСНЫ ҮЙЛДВЭР: Тус компани нь 2010 оноос эхлэн жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөөр үүсгэн байгуулагдаж ажиллах болсон бөгөөд 3 хүнийг ажлын байраар ханган ажиллаж байна. Манай улс мөн хадаас гэх материалыг үйлдвэрлэдэг түүхий эд материалаар элбэг атлаа урд хөрш орноос маш үнэтэйгээр худалдан авдаг. Одоохондоо энэхүү үйлдвэрийн хүчин чадлын хүрээнд дотоодын нийт хэрэгцээгээ хангаж чадахгүй ч ойроцоогор долоогоос арван жилийн дотор дотоод хэрэгцээгээ хангах боломжтой болох юм байна.

МЕТАЛЛ СУДЛАЛЫН ЛАБОРАТОРИ ГАН ХИЙЦ ХК: Ган хийц ХК нь 1985 оноос эхлэн металл судлалын лабораторийг байгуулан ажиллуулж эхэлсэн.Уг лаборатори нь металлын хатуулаг болон гагнуурын оёдолыг үл эвдэх сорилын рентген ба хэт авианы аргаар шалгаж, дүгнэлт гарган баталгаажуулдаг. Мөн металл болон гагнуурын оёдолыг шалгаж дүгнэлт гаргах эрхтэй мэргэжлийн хоёр инженертэй баг бүрдүүлж ажиллах болсон. Энэхүү

лабораторийн

ажлын

ачаалал

сүүлийн

жилүүдэд

ихсэх

хандлагатай байгаа нь дотоодод төмөр металын үйлдвэрлэл ихсэх болсонтой шууд хамааралтай юм.

29


ДАРХАН

ТӨМӨРЛӨГИЙН

ҮЙЛДВЭР

(DTY):

Дарханы

төмөрлөгийн

үйлдвэрийг байгуулах санаачлга нь Монгол улсын Засгийн газрын төмрийн ордуудыг хөгжүүлэх зорилготой уялдаа холбоотой байсан. Гэвч хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, эрсдэл багасгах үүднээс авч үзвэл хаягдал төмөр хайлуулах нь бага оврын үйлдвэрийн хувьд Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрээс илүү өгөөжтэй болохыг урьдчилсан тооцоо, төсөл харуулжээ. Иймд хар металл боловсруулах үйлдвэрлэлийг байгуулах санаачилга

нь

Дархан

хотод

хаягдал

төмөр

хайлуулах

үйлдвэр

байгуулснаар дуусгавар болжээ. ДТҮ нь Японы зээлээр баригдаж 1994 онд ашиглалтад орсон 100 хувь улсын үйлдвэр юм. Ийм хэмжээний үйлдвэрийг барихад 40-45 сая ам.доллар шаардагдаж байхад ДТҮ-ийг 80-аас дээш сая ам.доллараар босгосон байна. Иймээс өнөөг хүртэл энэхүү их хэмжээний өр нь тус үйлдвэрийн үйл ажиллагаанд муугаар нөлөөлж байна. Тус үйлдвэр дээр суурилагдсан тоног төхөөрөмжийг Mitsubishi Heavy Industries компаниас худалдаж авсан. Үйлдвэрийн төлөвлөгдсөн хүчин чадал нь жилдээ 100.0 мянган тонн төмрийн бүтээгдэхүүн гаргах.ДТҮ нь гурван үндсэн

бүтээгдэхүүн

үйлдвэрлэдэг.

Үүнд:

• Төмөр арматур (10-аас 40 мм диаметртэй болон 3.5-аас 12 метрийн урттай) • Төмөр булан (ихэнхдээ 25х25 мм болон 45х45 мм-ийн хэмжээтэй) • Төмөр бэлдцүүд (115х115 мм хэмжээтэй болон 2-оос 3 метрийн урттай) Үйлдвэрээс 25-аас 27 нэр төрлийн эцсийн бүтээгдэхүүн гардаг бөгөөд энэ нь голдуу янз бүрийн хэмжээтэй төмөр арматур болон булангууд болно. Төмөр бэлдцүүдийг ихэнхдээ экспортод гаргадаг бол арматур болон булангуудыг дотоодын зах зээлийн хэрэгцээнд үйлдвэрлэдэг юм байна. Монгол улсын арматурын зах зээлийн хэрэгцээ 130 мянган тонн орчим үүний 60 гаруй мянган тонныг дотооддоо боловсруулж байна. Гэхдээ дотоодын зах зээлд стандартын шаардлага хангасан, байгаль орчинд үзүүлэх нөлөө багатай жижиг үйлдвэрийг дэмжвэл импортын хэмжээг 2025 тонноор бууруулж улмаар тодорхой хэмжээнд төмөрлөг бүтээгдэхүүний ¿íèéã бууруулах нөлөөтэй.

30


Засгийн газар болон харьяа яамд, тамгийн газруудын барилгын өртөг, зардлыг бууруулах тал дээр авч хэрэгжүүлж буй ажлуудаас хэсэгчлэн дурьдвал:  Барилгын салбарын бараа материалын үйлдвэрлэлийг дэмжих хүрээнд эх орондоо цемент, арматурын үйлдвэрлэлийг бий болгохоор сонгоод ажилдаа орсон байна. Арматурын хувьд Эрдэнэтийн Дэрэн компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд ажлын хэсэг анхны бүтээгдэхүүнийх нь дээжийг очиж үзээд ирсэн байна. Мөн Хөтөл цементний үйлдвэрлэлийн шинэтгэлд 50 орчим тэрбум төгрөг оруулахаар төлөвлөж байна.  Харин импортын бараа материалын хувьд гэвэл одоохондоо авах арга хэмжээ байхгүй байгаа бөгөөд учир нь манай улс 100 хувь дотооддоо барилгын түүхий эд материалаа хангаж чадахгүй байна. Хэрвээ ийм нөхцөлд импортын бүтээгдэхүүний талаар хамаагүй яривал үнийн өсөлт үүсэх магадлал маш өндөр. Иймд эхний ээлжинд дотоод үйлдвэрлэлдээ анхаарлаа илүү хандуулах шаардлагатай байна.  Мөн импортын бүтээгдэхүүний хувьд гол нэрийн бус бүтээгдэхүүний импортын хэмжээнд хориг тавихгүй байхаар шийдвэрлэсэн. Хаалга, тааз, обой гэх мэт жижиг бүтээгдэхүүн нь аяндаа эх орондоо үйлдвэрлээд ирэх учир хэрэглэгчид чанартайг нь сонгох боломжòîé þì.  Нйслэлд 120.000 орчим өрх гэр хороололд амьдардаг. Эндээс орон сууцны эрэлт үүсэн нийлүүлэлтийг зайлшгүй бий болгож байна. Тэгэхлээр орон сууцны үнэ хэрэглэгчдийн эрэлт болон борлуулагчийн нийлүүлэлтээр зохицуулагдаж байна. Энэ жил засгийн газраас орон сууцны 1м2-ийн үнийг 650.000төгрөгөөр тогтоосон. Гэвч Монголын барилгын үндэсний ассоциоцаас гаргасан мэргэжлийн шинжээчдийн багын дүгнэлтээр 850.000-1.000.000 төгрөг гэж тогтоосон байна.Ýíý íü ò¿¿íèé ºðòãèéã áóóðóóëàõ íýã íºõöºë áîëæ áàéíà.  Нэг барилга бариулахын тулд 144 хүний гарын үсэг зуруулдаг байсан бол үүнийг 56 болгон цөөлсөн байна. Мөн 337 зөвшөөрөл авдаг байсаныг 101 зөвшөөрлийг хүчингүй болгож 10 зөвшөөрлийг гэрээний үндсэн дээр мэргэжлийн төрийн бус байгууллагаар гүйцэтгүүлэхээр санал оруулж баталсан байна.

31


 Зам тээвэр барилга хот байгуулалтын яам, нийслэлийн засаг даргын тамгийн газар нь Утаагүй Улааныбаатар, Шинэ бүтээн байгуулалт хөтөлбөрийн хүрээнд хамтарч ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зуралцсан байна.  Инженерийн шугам сүлжээний ажлын хөлсийг барилгын үнэд тооцохгүйгээр болсон ба энэхүү ажлын үр дүнгээр барилгын өртөг буурах болно.

Ñ¿¿ëèéí 3 æèëä äîòîîäûí áàðèëãûí ñàëáàðûí ã¿éöýòãýñýí áàðèëãà óãñðàëò, èõ çàñâàðûí àæèë 5 Хүснэгт №1

/Тэрбум төгрөгөөр/

Àéìàã íèéñëýë

2008

2009

2010

2010/2009 %

Áàðóóí á¿ñ

45.224.0

36.734.3

41.440.3

112.8

Õàíãàéí á¿ñ

60.900.2

28.645.2

33.867.3

118.2

Òºâèéí á¿ñ

21.609.0

19.160.7

23.048.5

120.3

Ç¿¿í á¿ñ

9.512.7

8.047.6

9.836.3

122.2

Óëààíáààòàð

318.749.6

154.430.8

212.149.2

137.4

Áóñàä

23.627.9

3.586.5

6.144.5

171.3

Ä¿í

479.623.4

250.605

326.486.1

130.3

2009 îíòîé õàðüöóóëàõàä 30.3õóâèàð ºññºí áàéãàà íü íýã õýñýã çîãñîíãè áàéäàëä îðîîä áàéñàí áàðèëãûí ñàëáàð õºë äýýðýý çîãñîõ òýíõýýòýé áîëñîíûã õàðóóëæ áàéíà. Ãýâ÷ ýíäýýñ íºãºº ë ºíäºð ºðòºãòýé õºðºí㺠îðóóëàëòààð áîññîí îðîí ñóóöóóä íü ýçíýý õ¿ëýýãýýä ë õàíõàéæ áàéãàà áîëîëòîé.

5

Ñòàòèñòèêèéí ýìõýòãýë 2010îí / 120-ð òàë /

32


Óëààíáààòàð õîò äàõü áàðèëãûí ãîë íýðèéí ìàòåðèàëûí äóíäàæ ¿íý Хүснэгт №2

6

/Төгрөгөөр, хувиар/

Ìàòåðèàë íýð,

Õýìæèõ

¿éëäâýðëýã÷ óëñ

íýãæ

2009.12

2010.11

2010.12

2010.12/20

2010.12/

09.12

2010.11

îðíîîð Ìîíãîë óëñ Áåòîí çóóðìàã

Ì3

77.000

87.000

87.000

113.0

100.0

Õºíãºí áåòîí

Ì3

83.000

95.500

95.500

115.1

100.0

Óëààí òîîñãî

Ìÿí.ø

160.000

120.000

120.000

75.0

100.0

Öåìåíò Ì-500

Òí

116.000

116.000

116.000

100.0

100.0

Ýìóëüñ äîòîð

18êã

9.000

9.000

9.000

100.0

100.0

ÎÕÓ Õàð öààñ ÷óëóóòàé

.Áîîäîë

14.000

14.500

14.500

103.6

100.0

Øîõîé

Êã

600

600

600

100.0

100.0

ÁÍÕÀÓ Öåìåíò Ì-500

Òí

135.000

130.000

130.000

92.9

100.0

Õàíûí öààñ 10*0.5

Áîîäîë

7.000

8.000

8.000

114.3

100.0

Ýìóëüñ äîòîð

18êã

6.500

6.500

6.500

100.0

100.0

Øîõîé

Êã

500

500

500

100.0

100.0

47.000

100.0

100.0

4.500

100.0

100.0

ÕÁÍÃÓ Ýìóëüñ äîòîð

18êã

47.000

47.000 ÁÍÑÓ

Õàíûí öààñ 12*0.5

Áîîäîë

4.500

4.500

Áàðèëãà óãñðàëòûí àæèë ºññºíòýé õîëáîîòîéãîîð áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿íý

2009îíû 12ñàðòàé õàðüöóóëáàë 10-20 õóâèàð ºññºí áàéíà. Ìàíàé óëñ

äîòîîäûí ¿éëäâýðëýã÷ íàðèéã äýìæýýä ºãâºë ºðñºëäºã÷ íàðèéí òîî íýìýãäñýíýýð ìàòåðèàëûí ¿íý áóóðíà.

6

Ñòàòèñòèêèéí ýìõýòãýë 2010 îí / 63-ð òàë /

33


Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí äîòîîäûí õýðýãöýý áîëîí äîòîîä õýðýãöýýãýý õýðõýí õàíãàæ áàéãàà òàëààð 7 Хүснэгт №3

/Төгрөгөөр/

Ìàòåðèàëûí

Äîòîîäûí

Ãàäíààñ

¯íèéí

Нийт

Äîòîîäûí

Äîòîîäîä

Èìïîðòîî

íýð

¿íý

àâàõ ¿íý

çºð¿¿

үйлдвэрлэ

õýðýãöýý

¿éëäâýðë

ð àâñàí

х

ýñýí

хүчин

чадал Àðìàòóð

1200.000

1350.000

150.000

250.000

100.000

150.000

Öåìåíò

116.000

130.000

14.000

1030.000

700.000

330.000

Õºíãºí áåòîí

75.000

88.000

13.000

300.000

105.000

Òîîñãî

125.000

75.000

(50.000)

1680.000

98.000

Ýëñ

10.000

775.000

550.000

Õàéðãà

14.000

376.000

296.500

Áåòîí

115.000

1437.220

86.040

çóóðìàã Ýìóëüñ

9.000

47.000

38.000

Ýíäýýñ ä¿ãíýýä ¿çâýë 1òí àðìàòóðààñ äîòîîääîî ¿éëäâýðëýâýë 150.000òºã õýìíýæ áàéãàà áºãººä íèéò èìïîðòîîð àâ÷ áàéãàà 150.000òí õýìæýýãýýð ¿ðæ¿¿ëáýë ìàíàéõ 22.500.000.000òºãðºãèéã øàë äýìèé ãàäàãø íü ãàðãàæ ãàäààäûí çàõ çýýëèéã äýìæèæ áàéíà. Õàðèí öåìåíò 1òí òóòàìä 14.000òºãðºãíèé õýìíýëò íü ãàäíààñ àâ÷ áóé 330.000òîííîîð ¿ðæ¿¿ëáýë 4.620.000.000òºãðºã õýìíýõ áîëíî. ̺í ýìóëüñ 18êã òóòàìä 38.000òºãðºã õýìíýõ áîëîìæòîé áàéíà. Ýëñ, õàéðãà, áåòîí çóóðìàã, õºíãºí áåòîí çýðýã íü 100 õóâü äîòîîääîî ¿éëäâýðëýäýã áºãººä õ¿÷èí ÷àäëûí õýìæýýíä íü õ¿ðòýë 100 õóâü àøèãëàæ ÷àääàãã¿é. Îéðîëöîîãîîð 0-60 õóâèéã íü ¿éëäâýðëýë ÿâàãäàæ áàéíà.

7

Ìîíãîëûí áàðèëãûí ìàòåðèàë ¿éëäâýðëýã÷äèéí õîëáîîíû ýìõýòãýë 2010 îí / 36-ð òàë /

34


2.2 Барилгын ажлын өртгийн тооцоололыг боловсронгуй болгох нь: Төсвийн програм ашиглан 13 давхар 1 давхартаа

6 айлтай орон сууцны

барилгын ажлын өртөг тооцоололыг зах зээлийн судалгаандаа үндэслэн уламжлалт арга болон өртгийг хямдруулсан аргаар тооцлоо. Тооцооллын үр дүнг хавсралтуудаас харах бөгөөд нэгтгэсэн дүнг дараахи хүснэгтээр гаргалаа. ТӨСӨВТ ӨРТГИЙН НЭГДСЭН ТООЦОО Хүснэгт №4

/Уламжлалт аргаар

тооцсон/ №

Зардлын нэр

Бүгд өртөг / төгрөг /

1

Цалин

2

Материал

3

Тээвэр

104,465,625

4

Машин ашиглалт

40,871,253

351,478,566 1,111,668,274

Шууд зардлын дүн 5

Бусад шууд зардал / 58,4% / Нийт шууд зардлын дүн

1,608,483,718 53,368,506 1,661,852,224

6

Нэмэгдэл зардал / 57% /

69,799,426

7

Төлөвлөгөөт хуримтлал / 95% /

86,815,206

Барилга угсралтын ажлын дүн 8

Техник хяналтын зардал

33,585,627 Дүн

9

Нормлолын сан Магадлашгүй ажил

1,855,325,722 37,106,514

Дүн 11

1,852,052,482 3,273,240

Дүн 10

1,818,466,855

НӨАТ

1,892,432,237 181,846,686

Дүн

2,074,278,922

1. Бид төмөрлөгийн хүдрээр маш баялаг орон атлаа төмөрлөг материалын үнэ яагаад ийм өндөр байдаг юм бэ? Монголчууд арматурыг хилийн чанадаас олон мянган татвар шингээсэн үнээр зөөж байхаар дотооддоо үйлдвэрлээд яагаад

35


хэрэглэж болохгүй гэж? Тэр тусмаа дам дамын ашиг шингээхгүйгээр барилгын компани өөрөө туслах үйлдвэр ажиллуулах нь зүйтэй. Арматурын үйлдвэрлэл явуулахад анхаарах зүйл нь:  Түүхий эд материалаа зах зээлийн үнээс маш доогуур худалдан авах хэрэгтэй. Мэдээж зах зээлийн үнээс доогуур үнээр худалдан авах гэдэг нь чанар муутай төмөр худалдан авна гэсэн үг. Одоогийн байдлаар зах зээл дээр 1 кг төмрийн үнэ 240 төгрөгийн ханштай байна. Харин энэхүү үнээс доогуур үнээр худалдан авахын тулд засгийн газраас дотоодын жижиг аж ахуй нэгжийг дэмжсэн үйл ажиллагаа хэрэгжүүлнэ гэсýн үг юм.  Төмөр хайлуулах зуухны доторлогоог маш сайн хийх хэрэгтэй. Зуухыг доторлохдоо шаматны тоосго, галд тэсвэртэй тоосгоноос өөр тоосгоор орлуулж болохгүй. Учир нь зориулалтын бус тоосго ашиглсанаар хэт халалтанд тухайн тоосго бутарч төмөр хайлмагтай холилдон бохирдуулах аюултай. Хайлмаг төмөрт тоосгоны эмтэрхий холилдсон тохиолдолд үүнимйг цэвэрлэх боломжгүй учир тэр хэмжээгээр та алдагдалд орно гэсэн үг юм. Иймд өчүүхэн бага хэмжээний хэмнэлтээс болж асар их хэмжээний гарз учрах эрсдэлтэй.  Түүхий эд материалын гарц буюу чанарыг маш сайн харгалзаж үзнэ. Төмөр хайлуулахад 10 õóâèéí хэвийн хоргодол мөн хэвийн бус хорогдол нь 10-20 õóâü гардаг байна. Иймд чанар сайтай төмөр худалдан авсанаар танд хэвийн бус хорогдол гарах хэмжээ бага болох бөгөөд цаашлаад энэ нь эцсийн бүтээгдэхүүн болох арматурын гарцын хэмжээг нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой.  Төмрийн урсах чадварыг идэвхжүүлэгч Феромарганз, Фероселицын процентыг харгалзан үзээд маш хямдаар худалдан авах хэрэгтэй. Эдгээр бодисыг хэрэглэх нь цаг хугацааг хэмнэдэг бөгөөд цаашлаад гарцын хэмжээнд ч эерэгээр нөлөөлнө. Арматур хийх үйл ажиллагааг явуулахын тулд эхлээд 1тн-ын төмөр хайлуулах зуух, хэвэнд цутгах хэв худалдан авна. Төмөр хайлуулах зуух \хуучин\ нь 77сая төгрөгний өртөгтэй, хэв нь 20сая төгрөгний өртөгтэй байх бөгөөд энэхүү зуух болон хэв нь 5 жилийн хугацаанд эвдрэл, гэмтэлгүй ажиллах хүчин чадалтай байдаг. Зуухны доторлогоо хийдэг шаматны тоосго, галд тэсвэртэй тоосгыг 3сард 36


нэг удаа солих шаардлагатай байдаг бөгөөд үүнд 3000ш шаматны тоосго, 800ш галд тэсвэртэй тоосго орно. Çàõ çýýë äýýð øàìàòíû òîîñãîíû ¿íý íýãæ íü 500 òºãðºã ãàëä òýñâýðòýé òîîñãî íýãæ íü 650òºãðºãººð õóäàëäààëäàã áàéíà. Өдөрт дунджаар 3тн төмөр хайлуулах хүчин чадалтай тэгэхлээр жилд дунджаар 182 хоног зарцуулна. Äîòîîääîî 283тн-ыг хэрэглээд

үлдсэн àðìàòóðыг гадагш

борлуулна. Одоогоор зах зээл дээр арматурын үнэ 1 тонн нь 1200.000төгрөг байгаа бөгөөд бид үлдэгдэл àðìàòóðûã 1 тонныг яаралтай зарж борлуулахын тулд зах зээлийн ханшаас доогуур буюу 1100.000 төгрөгөөр борлуулна. Шингээх өртгийн аргаар орлогын тайлан бэлтгэе. Эндээс: 1. ¯éëäâýðëýõ õýìæýýã òîîöîîëëîî Æилд ¿éëäâýðëýõ àðìàòóðûí õýìæýý = 182хоног * 3 = 546тн Õýâèéí õîðîãäëûí õýìæýý = 546 * 10% = 55òí Õýâèéí áóñ õîðîãäëûí õýìæýý = 546 * 13.5% = 74òí Æèëä ¿éëäâýðëýõ àðìàòóðûí öýâýð õýìæýý = 546 – 55 – 74 = 417òí Ýíäýýñ 2. ªðòãèéí õýìæýýã òîîöîîëëîî Ò¿¿õèé ýä ìатериалын зардал = 546 * 240000 = 131,040,000төгрөг Хөдөлмөрийн зардал = 313хоног * 20хүн * 13500 = 84,510,000төгрөг Тээврийн зардал /кран, хүнд даацын машинууд/ = 182 * 180,000 = 32,760,000төгрөг Элэгдлийн зардал = 97,000,000 / 5 = 19,400,000төгрөг Óрсгал засварын зардал / çóóõíû äîòîðëîãîî õèéõ òîîñãîíû ¿íý /= 3000ø * 500òºã + 800ø * 650òºã = 2.020.000төгрөг ¯¿íèéã æèëä 4 óäàà ñîëèäîã áà ò¿¿íèé çàðäàë = 2,020,000 * 4 = 8,080,000төгрөг Бусад зардал 10,000,000төгрөг Íèéò çàðäàë = 131,040,000 + 84, 510.000 + 32,760,000 + 19,400.000 + 8,080,000 + 10,000,000 = 277,710,000òºãðºã Ýíäýýñ 3. Áîðëóóëàëòûã òîîöîîëëîî Íèéò ¿éëäâýðëýõ õýìæýý = 417òí Íèéò õýðýãëýõ õýìæýý = 283òí Íèéò áîðëóóëàõ õýìæýý = 134òí Борлуулалтын орлого = 134 * 1.100.000 = 147.400.000төгрөг Ýíäýýñ 4. Àøãèéí òîîöîîëëîî 37


Нийт ашиг = Áîðëóóëàëòûí îðëîãî – íèéò çàðäàë = 147.400.000

277,710,000 = ( 130,310,000төгрөг ) алдагдалтай. Ýíýõ¿¿ àëäàãäëûã äîòîîääîî àøèãëàæ áàéãàà 283òí àðìàòóðûí õýìæýýíä õàðüöóóëæ ¿çâýë äîòîîäîä õýðýãëýæ áóé àðìàòóðûí íýãæèéí ¿íèéã òîäîðõîéëíî. Íýãæèéí ºðòºã = 130,310,000 / 283òí = 460,459 òºãðºã áîëíî Íýãæèéí õýìíýëò = 1,200,000 – 460,459 = 739, 541òºãðºã Íèéò õýìíýëò = 283òí * 739,541òºã = 209,290,103òºãðºã Ýíäýýñ ä¿ãíýâýë áèä äîòîîääîî àðìàòóðûí ¿éëäâýðëýë ÿâóóëñàíàà𠺺ðèéí äîòîîääîî õýðýãëýæ áàéãàà áá¿òýýãäýõ¿¿íèéã çàõ çýýëèéí õàíøíààñ ìàø äîîãóóð ¿íýýð áóþó 460.000òºãðºãººð õóäàëäàí àâ÷, íèéò ä¿íäýý áàðèëãûí ºðòãèéã 209,290,103òºãðºãººð õÿìäðóóëñàí ýåðýã ¿ð ä¿íòýé áàéíà. Эндээс хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг тооцооллоо. Хөрөнгө оруулалтын өгөөж = Цэвэр ашиг / Нийт хөрөнгө * 100% = 209.290.103 / 97.000.000 * 100% = 2.15 маш өндөр ашигтай боломж байна. 2. Хэв хашмал / солонгос / хэрэглэх: Энэ нь цаг хугацаа хэмнэх давуу талтай бөгөөд ажилбарыг маш нарийсгадаг нь өнгө үзэмж гэх мэт-д нөлөөлнө. Солонгос хэв хашмал нь нэгж нь 15000төгрөгний үнэтэй бөгөөд элэгдэл тооцох хугацаа нь 5жил (ямар ч сул зогсолтгүйгээр ажиллуулна гэж үзвэл) энэхүү 13 давхар барилын нэг давхарт нь 1000ш хэв хашмал хэрэглэгдэх бөгөөд дотоод хүчин чадлаараа 3 давхар барилгыг нэгэ зэрэг цутгана. Иймд 3000ш хэв хашмал худалдан авах шаардлагатай боллоо. Энэхүү хэв хашмалыг тавилга эд хогшилтой адилаар тооцож элэгдүүлэх бөгөөд сул зогсолттой болох үед түрээслүүлэн ашиг олж болох давуу талтай. Худалдан авалтын үнийг зах зээл дээр хэв хашмал зарж борлуудаг борлуулагчдын дундаж үнээр сонгон авсан. ХА-д төлсөн мөнгө = 3000ш * 15000төг = 45.000.000төгрөг Элэгдэх зардал = 45,000,000 / 5жил = 9,000,000төгрөг болно.

Энэхүү

элэгдлийн дүнгээр барилгын хямдруулсан өртөг дээр нэмэгдэх болно. Гэвч эндээс материалын зардал нь 97,282,887төгрөг, тээврийн зардал 1.616.498төгрөг

нийт

зардал

98.899.385-р

бууруулсан

буюу

9,000,000төгрөг-р өсгөсөн нь нийт дүндээ 89,899,385төгрөгийг хэмнэж байгаа тооцоог харуулж байна. 38


Эндээс хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг тооцооллоо. Хөрөнгө оруулалтын өгөөж = Цэвэр ашиг / Нийт хөрөнгө * 100% = 98.899.385 / 45.000.000 * 100% = 2.19 маш өндөр ашигтай боломж байна. 3. Барилгын компани өөрөө хайрганы карреьр буюу туслах үйлдвэр ажиллуулах: Хайрганы карреьр ажиллуулахын тулд хамгийн чухал нь бутлагч машин, тоног төхөөрөмжтэй байх ёстой. Бусад туслах буюу хүнд даацын автомашин техникийг түрээссээр авч ажиллуулж болно. Хайрга цутгах тоног төхөөрөмж худалдан авч, өөрсдөө хайргаа бэлтгэх: Хайрга бутлах машин /хуучин/ нь 65сая төгрөгний өөрийн өртөгтэй. Ашиглах жил нь 10 жил болно. Өдөрт дунджаар 60м3 хайрга цутгах хүчин чадалтай бàéíà. Одоогоор зах зээл дээр 1м3 хайрганы үнэ 12.000 төгрөг байгаа бөгөөд энэхүү äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà хайрганы 16%-ийг дотоодддоо ашиглаад үлдсэн 84%-ийг гадагш нь зарж борлуулах боломжтой. Тэгвэл судалгаандаа үндэслэн тооцоолол хийе. Шингээх өртгийн аргаар орлогын тайлан бэлтгэе. Ýíäýýñ 1. ¯éëäâýðëýõ õýìæýýã òîîöîîëëîî Íèéò ¿éëäâýðëýõ õýìæýý = 60ì3 * 182õîíîã = 10,920ì3 Ýíäýýñ 2. ªðòãèéí õýìæýýã òîîöîîëëîî Ò¿¿õèé ýä ìатериалын зардал = 10920м3 * 3693төгрөг = 40.327.560төгрөг Цалингийн зардал = 182хоног * 14 хүн * 11000төгрөг = 28.028.000төгрөг Òýýâðèéí çàðäàë /1ш Ковш машины түрээс/ = 182 хоног * 150000 = 27.300.000төгрөг Òýýâðèéí çàðäàë /1ш хүнд даацын машины ò¿ðýýñ/ = 182хоног * 100000 = 18,200,000төгрөг (Энэхүү хүнд даацын болон ковш механизмын түрээсийн үнийн судалгааг 44 зах дээрх түрээслүүлэгчдийн аман тохиролцооноос авсан болно.) Тоног төхөөрөмжийн элэгдлийн зардал = 65.000.000 / 10 = 6.500.000төгрөг Íèéò çàðäàë = 40.327.560 + 28.028.000 + 27.300.000 + 18,200,000 + 6.500.000 = 120, 355,560òºãðºã Ýíäýýñ 3. Áîðëóóëàëòûã òîîöîîëëîî Äîòîîääîî õýðýãëýõ õýìæýý = 10,920ì3 * 16% = 1,782ì3 Íèéò áîðëóóëàõ õýìæýý = 10,920ì3 * 84% = 9,138ì3 Гадагш борлуулалтын орлого = 9138 * 12000төгрөг = 109,656,000төгрөг Ýíäýýñ 4. Àøãèéã òîîöîîëëîî 39


Íèéò àøèã = Áîðëóóëàëòûí îðëîãî – íèéò çàðäàë = 109,656,000 - 120, 355,560 = ( 10,699,560 )òºãðºã àëäàãäàëòàé áàéíà. Ýíäýýñ ä¿ãíýâýë áèä äîòîîääîî õàéðãà öóòãàõ ¿éëäâýðëýë ÿâóóëáàë ººðèéí äîòîîääîî õýðýãëýæ áàéãàà á¿òýýãäýõ¿¿íèéã çàõ çýýëèéí õàíøíààñ ìàø äîîãóóð áóþó 6.000òºãðºãººð õóäàëäàí àâ÷, íèéò ä¿íäýý áàðèëãûí ºðòãèéã 10,699,560òºãðºãººð õÿìäðóóëñàí íü ýåðýã ¿ð ä¿íòýé áàéíà. Эндээс хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг тооцооллоо. Хөрөнгө оруулалтын өгөөж = Цэвэр ашиг / Нийт хөрөнгө * 100% = 10.699.560 / 65.000.000 * 100% = 0.16 ашигтай байна. 4. Хөөсөнцөрөөр ханны дулаалга хийхийн оронд перлит гэсэн нунтаг бодис орлуулан ашиглах. Энэ арга технологи нь цаг хугацаа хэмнэх мөн дулаалгын ажлын чанарыг дээшлүүлэхэд оршино. Сүүлийн үед хүчтэйхэн салхин шуурга болоход зарим нэг барилгын дулаалгын хөөсөнцөр муу хадагдсанаас болоод унах тохиолдол багагүй гарах болсон. Ингэснээр түүнийг дахин засварлах нэмэгдэл зардал бий болдог. Перлит нунтаг бодис ашигласанаар ийм нэмэлт зардал гарахгүй бөгөөд барилгын өртөг буурна. Хөөсөнцөрөөр дулааалга хийхэд материалын зардал 69.998.698төгрөг, хөдөлмөрийн зардал 20.011.775төгрөг, машин механизмын зардал 21.538.339төгрөг нийт зардал нь 111.548.812төгрөг харин перлит нунтаг бодис ашиглах материалын зардал нь 11,337,338төгрөг, машин механизмын зардал 17.867.138төгрөг нийт зардал нь 29.204.476төгрөг болдог. Үүнээс хэмнэлт нь 82.344.336төгрөг болж байна. 5. Мөн дээврийн ажилд хар тос хайлуулж цаг хугацаа их шаарддсан хуучинсаг ажил хийхийн оронд /техномаст / хөрсжүүлэгч / гэсэн бодисыг ашиглан дээврийн ажлын чанартай хийдэг болсон. Техномаст ашиглахын давуу тал нь эрсдэл багатай юм. Хар тосон түрхлэг хийх нийт зардал нь 7.346.515төг харин техномаст хэрэглэх зардал нь 816.116төгрөг бөгөөд эндээс хэмнэлт нь 6.530.399төгрөг болно. 6. Тоосгоны үнийг бууруулах: Тоосгоны нийлүүлтийг эрэлтээс хамаарахгүйгээр буюу тоосгоны үнэ харьцангуй хямд байх үед худалдан авч нөөцлөн хэрэглэх арга барилыг эзэмшин, эрэлт ихтэй үед 170төгрөг-р худалдан авдаг байсан тоосгыг эрэлт багатай үед нь 100төгрөг-р худалдан авч 16,039,590төгрөг-р барилгын өртгийг хямдаруулж чадлаа. ÖÀËÈÍÃÈÉÍ ÍÝÃÒÃÝË

40


Хүснэгт №5 ÃÀÇÐÛÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æýý

01010 -03

Áàéãàëèéí õºðñèéã ãàðààð í¿äýí áàðèìæààãààð òýãøëýõ 3-ð çýðãèéí õºðñ 1ì3 áàãòààìæòàé øàíàãàò ýêñêîâàòîðîîð 3ð çýðãèéí õºðñèéã óõàæ øîðîîã àâòîñàìñâàëä à÷èõ 2ì õ¿ðòýë ã¿í 3-ð çýðãèéí õºðñºíä ãàðààð óõàõ 54/80 ìîðèíû õ¿÷òýé áóëüäîçåðîîð 10ì õ¿ðòýë çàéä 3-ð çýðãèéí õºðñèéã ò¿ðæ õ¿íõýýë áà øóóäóóã áóëàõ Õ¿í / öàã:

ì2

465. 47

Ì3

195 5

2.0 / 2.0

0.009 5/

18.57 25 /

23

44 035

44 035

Ì3

97.7

2.5 / 2.0

5.735 /

560.3 095 /

14 455

1 412 260

1 412 260

Ì3

250

/ 2.0

/

/

01290 -03

01050 -03 01400 -03

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.0 / 0.556 259.0 1 320 614 2.0 6/ 80602 280 /

837.96 / 0

Öàëèí:

2 070 576

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

614 280

2 070 576

ÑÓÓÐÈÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æýý

08030 -04

Ýëñýí äýâñãýð õèéõ

Ì3

37.2 3

06010 -04

Áåòîí áýëòãýë õèéõ ì50-75

Ì3

37

08040 -06

Õàíà áà ñóóðèéí õýâòýý óñ òóñãààðëàã÷èéã 2 ¿å õàð öààñ íààæ õèéõ Òºìºð áåòîí ñóóðü öóòãàõ ì200

Ì2

342. 88

Ì3

299. 7

06010 -12

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.0/2.0 1.664 61.96 6 721 250 5/1.17 9335/ 208 43.55 91 2.4/2.0 1.102 40.77 6 268 231 1/1.48 77/ 923 6 54.98 2 2.6/2.0 0.287 98.54 828 283 4/0.04 3712/ 845 13.71 52

Õÿìä àðñàí

2.8/2.0

1 884 404

2.281 7/0.14

683.8 2549/ 41.95 8

6 288

1 884 404

Òàéëáàð

250 208 231 923 283 845

41


06050 -13

Áåòîí áà äýâñãýð ¿åèéã àðìàòóð÷èëàõ

Òí

73.8 4

2.5/2.0

17.24 53/ 2.446

06060 -04

Çîîðèéí áåòîí õàíà öóòãàõ ì200

Ì3

153. 78

3.0/2.0

4.163 3/1.45 7

08040 -10

÷óëóó, òîîñãî, Ì2 áåòîíîí õàíûí òýãøëýñýí ãàäàðãóóä óñ òóñãààðëàã÷èéã áèòóì ò¿ðõëýãýýð 2 ¿å õèéõ 1/2-ûí ºðãºí Ì2 åðèéí òîîñãîí õàìàð õàíà àðìàòóðëàæ ºðºõ Õ¿í / öàã:

349. 2

2.9/2.0

0.492 3/0.00 8

349. 2

3.0/2.0

08050 -10

1273. 39295 2/ 180.6 1264 640.2 32274 / 224.0 5746 171.9 1116/ 2.793 6

2.462 859.9 7/ 7484/ 0.151 181.5 99 1908 3830.63 / 743.23 Öàëèí:

49 266

3 637 820

3 637 820

14 571

2 240 660

2 240 660

1 319

460 486

460 486

7 808

2 726 856

2 726 856

11 715 931

11 715 931

ÖÓÒÃÀËÛÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

06070 -08

3ì õ¿ðòýë ºíäºð 3ì õ¿ðòýë òîéðîõ õýìæýýòýé òºìºð áåòîí áàãàíà öóòãàõ ì200 Áàãàíà àðìàòóð÷ëàõ

ì3

227. 97

Òí

39.4 4

06100 -05

Äàì íóðóó öóòãàõ

Ì3

388. 79

06050 -13

Äàì íóðóó àðìàòóð÷èëàõ

Òí

86.3 89

06060 -06

3ì õ¿ðòýë ºíäºð 300ì õ¿ðòýë çóçààí òºìºð áåòîí õàíà öóòãàõ ì200 Õàíà àðìàòóð÷èëàõ

Ì3

221. 71

Òí

33.4 2

06050 -13

06050 -13

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.9/2.0 11.54 2631. 35 7 996 36/1.9 59449 076 275 4 2/ 442.2 618 2.5/2.0 17.24 680.1 49 1 943 53 54632 266 061 /2.446 / 96.47 024 3.1/2.0 27.72 10779 78 30 45/1.3 .0083 280 434 2 5/513. 384 02028 2.5/2.0 17.24 1489. 49 4 256 53/ 80422 266 062 2.446 7/211. 30749 4 3.0/2.0 12.29 2726. 37 8 361 61/2.0 16833 715 759 6 1/ 456.7 226 2.5/2.0 17.24 576.3 49 1 646 53/ 37926 266 478 2.446 / 81.74 532

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

7 996 275

1 943 061

30 434 384 4 256 062

8 361 759

1 646 478

42


06110 -04

Òºìºð áåòîí õ¿÷èëò öóòãàõ ì150

Ì3

06050 -13

Õ¿÷èëò àðìàòóð÷èëàõ

Òí

06060 -06

Ëåôòíèé òºìºð áåòîí õàíà öóòãàõ ì200

Ì3

06050 -13

Ëèôòíèé õàíà àðìàòóð÷èëàõ

Òí

06090 -09

Òàãòíû òºìºð áåòîí õàøëàãà õàíà öóòãàõ ì200

Ì3

Õ¿í / öàã:

697. 46

3.0/2.0

12.29 61/2.0 6

10754 45 31 31 .2054 880 999 999 6/138 586 586 5.853 02 91.6 2.5/2.0 17.24 1580. 49 4 514 4 514 37 53/ 30755 266 611 611 2.446 1/224. 14410 2 129. 3.0/2.0 12.29 1587. 37 4 868 4 868 1 61/2.0 42651 715 987 987 6 / 265.9 46 16.6 2.5/2.0 17.24 287.3 49 820 820 6 53/ 06698 266 776 776 2.446 / 40.75 036 24.5 2.9/2.0 46.57 1141. 130 3 193 3 193 25/3.1 02625 330 082 082 1 / 76.19 5 34233.34 / 3794.6 Öàëèí: 100 035 059 100 035 059

ÕÀÍÀ, ÕÀÌÀÐ ÕÀÍÀ 1-Ð ÄÀÂÕÀÐ Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æýý

08160 -04

360ìì-èéí ºðãºí õàíûã õèéæñýí ñèéðìýã ãóëäìàéãààð ºðºõ Åðäèéí òîîñãîîð ýíãèéí ãî¸ëòîé 250ìì-èéí òîîñãîí õàíà öåìåíò øîõîéí çóóðìàãààð ãàãíàæ ºãºõ 1/2-ûí ºðãºí åðäèéí òîîñãîí õàìàð õàíà àðìàòóðëàæ ºðºõ

ì3

62.6 6

Ì3

2.26

Ì2

78.2 5

08060 -04

08050 -10

Õ¿í / öàã:

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 3.5/2.0 2.162/ 135.4 9 628 603 1.441 7092/ 293 90.29 306 2.9/2.0 6.200 14.01 21 48 6/2.22 3356/ 634 892 5.017 2

3.0/2.0

342.19 / 135.99

2.462 7 /0.519 9

192.7 06275 / 40.68 2175 Öàëèí:

7 808

610 983

1 263 168

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

603 293 48 892

610 983

1 263 168

ÕÀÍÀ, ÕÀÌÀÐ ÕÀÍÛÍ ÀÆÈË 2-14 Ð ÄÀÂÕÀÐ Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æýý

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

43


08060 -04

360ìì-èéí ºðãºí õàíûã õèéæñýí ñèéðìýã ãóëäìàéãààð ºðºõ

ì3

100 2.3

3.5/2.0

2.162/ 1.441

08280 -15

Õàíà õººñºíöºðººð äóëààëàõ

Ì2

271 8

3.0/2.0

2.31/0 .504

08050 -10

1/2-ûí ºðãºí åðèéí òîîñãîí õàìàð õàíà àðìàòóðëàæ ºðºõ

Ì2

243 6.2

3.0/2.0

2.462 7/0.51 9

08160 -04

190ìì-èéí ºðãºí õàíûí õèéæñýí ñèéðìýã ãóëäìàéãààð ºðºõ Åðäèéí òîîñãîí ýíãèéí ãî¸ëòîé 250ìì-èéí òîîñãîí õàíà öåìåíò øîõîéí çóóðìàãààð ãàãíàæ ºãºõ Åðäèéí òîîñãîí ýíãèéí ãî¸ëòîé 380ìì-èéí òîîñãîí õàíà öåìåíò øîõîéí çóóðìàãààð ãàãíàæ ºãºõ 0.3 – 0.7 òí õ¿ðòýë æèíòýé ÿëóó

Ì3

163. 28

3.5/2.0

2.162/ 1.441

Ì3

127. 92

2.9/2.0

6.200 6/2.22

Ì3

12.1 7

2.9/2.0

5.386 9/2.26

ø

260

3.0/2.0

0.854 9/0.56 4

08060 -04

08060 -05

07260 -04

Õ¿í / öàã:

2167. 25366 / 144.5 0163 6278. 58/13 69.87 2 6001. 15661 4/126 6.902 718 353.0 1136/ 235.2 8648 793.1 80752 / 283.9 824

9 628

9 051 433

7 363

20 01177 5

7 808

19 02691 5

19 02691 5

9 628

1 572 066

1 572 066

21 634

2 767 399

2 767 399

65.55 8573/ 27.50 42

19 580

238 294

238 294

3 620

3 620

3 620

22.27 4/ 146.6 4 15881.01 / 4774.69 Öàëèí:

54 209 036

9 051 433

2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

34 197 261

ÕÀÍÀ, ÕÀÌÀÐ ÕÀÍÛÍ ÀÆÈË ÒÅÕ-ÛÍ ÄÀÂÕÀÐ ÏÀÐÏÅÒ Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

08060 -05

Ïàðïåòíû 380ììèéí òîîñãîí õàíà öåìåíò øîõîéí çóóðìàãààð ãàãíàæ ºãºõ Òåõíèêèéí äàâõðûí 360ììèéí ºðãºí õàíûã ñèéæñýí ñèéðìýã ãóëäìàéãààð ºðºõ Ñàëõèâ÷íû ÿíäàí 250ìì-èéí òîîñãîí õàíà öåìåíò øîõîéí

ì3

58.8 4

Ì3

69

Ì3

13.6

08160 -04 08060 -04

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.9/2.0 5.386 316.9 19 1 152 9/2.26 65196 580 112 / 132.9 784 3.5/2.0 2.162/ 149.1 9 628 664 1.441 78/ 335 99.42 9 2.9/2.0

6.200 6/2.22

84.32 816/ 30.19 2

21.63 4

294 220

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

1 152 112

664 335

294 220

44


çóóðìàãààð ãàãíàæ ºãíº Õ¿í / öàã:

550.47 / 262.6

Öàëèí:

2 110 666

2 110 666

ÃÀÄÍÀ ÇÀÑËÛÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

15010 -04

Ãàäíà õàíûã öåìåíò øîõîéíçóóðìàãàà ð ãàðààð ñàéí ÷àíàðòàé øàâàðäàõ Ãàäíà õàíà êðåìíå îðãàíèê áóäãààð ãàð àðãààð áóäàõ

ì2

302 3.29

Ì2

351 0.23

15070 -05

Òàãòíû õàíàíä çàñëàë õèéõ

Ì2

15410 -04

Õèéìýë õºâòàíöàðààð òîîñãîí áà õàíàí äýýð ºíãºë㺺 õèéõ Øàò óãñàð÷ áóóëãàõ

Ì2

15140 -09

09150 -04

Ì2

Õ¿í / öàã:

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 3.5/2.0 1.606 4857. 4 785 14 8/0.07 82237 46546 1 2/ 7 214.6 2359

Õÿìä àðñàí

3.2/2.0

0.592 3/ 0.002 8

2079. 10922 9/ 9.828 644 613. 2.8/2.0 0.407 250.2 6 9/ 8744/ 0.014 8.835 4 84 126. 3.5/2.0 1.946 246.6 68 7/0.10 07956 9 / 13.80 812 289 3.0/2.0 0.708 2052. 6.23 6/ 26857 0.003 8/ 5 10136 805 9486.1 / 257.26 Öàëèí:

14 46546 7

1 636

5 743 349

5 743 349

1 099

674 250

674 250

5 851

741 244

741 244

1 900

5 503 591

5 503 591

27 127 902

Òàéëáàð

27 127 902

ÕÀÀËÃÀ, ÖÎÍÕÍÛ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

10120 -05

Îðîí ñóóö îëîí íèéòèéí òîîñãîí õàíàòàé áàðèëãûí 2ì2 äýýø òàëáàéòàé äàâõàð ðàìòàé öîíõ óãñðàõ Îðîí ñóóö îëîí íèéòèéí òîîñãîí õàíàòàé áàðèëãûí 2ì2 õ¿ðòýë òàëáàéòàé äàâõàð ðàìòàé öîíõ óãñðà

ì2

396. 88

Ì2

4.32

10120 -04

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 3.5/2.0 1.442/ 572.3 4 973 1 973 0.35 0096/ 572 138.9 08

3.3/2.0

1.987 9/0.38

8.587 728/ 1.641 6

6 451

27 867

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

1 973 572

27 867

45


10200 -04

10180 -04 10180 -05 10510 -04 10590 -04

Îðîí ñóóö îëîí íèéòèéí áàðèëãûí òîîñãîí õàíàòàé áàðèëãûí 3ì2 õ¿ðòýë òàëáàéòàé òàãòíà õààëãà óãñðàõ Ãàäíà äîòîð òîîñãîí õàíàíä 3ì2 õ¿ðòýë òàëáàéòàé õààëãà óãñðàõ Ãàäíà äîòîð òîîñãîí õàíàíä 3ì2 äýýø òàëáàéòàé õààëãà óãñðàõ Õààëãàíä öîîæ ñóóëãàõ

Ì2

137. 28

3.5/2.0

1.987 9/0.49 8

272.8 98912 / 68.36 544

6 892

946 133

946 133

Ì2

269. 6

3.4/2.0

1.236/ 0.37

333.2 256/ 99.75 2

4 878

1 180 340

1 180 340

Ì2

40.9 6

3.7/2.0

1.081 5/0.36

44.29 824/ 14.74 56

4 049

165 828

165 828

Ø

163

5.0/2.0

0.850 2/0.07 2

1 413

230 241

230 241

2ì2 õ¿ðòýë òàëáàéòàé á¿ðãýä õààëãà ñóóëãàõ

ø

57.08 26/ 11.73 6 83 3.0/2.0 7.770 644.9 3/ 349/ 0.153 12.70 1 73 1933.33 / 347.86 Öàëèí:

21 110

1 752 105

1 752 105

Õ¿í / öàã:

6 276 086

6 276 086

ÄÝÝÂÐÈÉÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

12060 -08 24150 -19

Äýýâðèéí 1¿å íààìàë óóð òóñãààðëàã÷ õèéõ Õàð òîñîí ò¿ðõëýã äýýð õººñºíöºð ìàòåðèàëààð õóóðàéãààð õó÷èëò áà õó÷ààñûã òóñãààðëàõ ¿íñ áà êåðàìçèòààð äóëààí áà äóó òóñãààðëàëò õèéõ

Ì2

316

Ì3

63.2

Ì3

53.7 2

2.7/2.0

2.920 1/1.51

̺í 75 ìàðêèéí êåðàìçèò áåòîí òýãøèëãýýã 50ììèéí çóçààíòàé õèéõ Äýýâðèéí 15ìì çóçààí öåìåíòýí òýãøèëãýý õèéõ

Ì2

316

2.5/2.0

0.103/ 0.067

Ì2

316

2.7/2.0

0.161 9/ 0.016 2

11050 -04 12070 -10 12070 -04

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.2/2.0 0.214/ 67.62 550 173 0.012 4/3.95 746 5 2.9/2.0 12.84 811.7 42 2 684 41/3.6 4712/ 469 042 1 228.1 52

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

173 746 2 684 042

156.8 67772 / 81.11 72 32.54 8/ 21.17 2

11 115

597 095

597 095

418

132 236

132 236

51.16 04/ 5.119 2

456

144 147

144 147

46


12010 -05

Íàëóó äýýâðèéã 3¿å øèëýí ðóáåðèîä áóþó 2¿å ïåðãàìèíààð á¿ðæ õàð òîñîí øàâààñàí äýýð õàìãààëàëòûí òîì øèðõýãòýé õàéðãàðõàã õàð öààñàí ¿åòýé õèéõ Õ¿í / öàã:

Ì2

410. 8

3.5/2.0

0.425 6/0.07 2

1294.78 / 3369.09

174.8 3648/ 29.57 76

Öàëèí:

1 342

551 139

4 282 404

551 139

4 282 404

ÄÎÒÎÐ ÇÀÑËÛÍ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

15040 -12

Äîòîð òîîñãî áà áåòîí õàíûã øîõîéí çóóðìàãààð ãàðààð ñàéí ÷àíàðòàé øàâàðäàõ Çîîðèéí áåòîí õàíûã øîõîéí çóóðìàãààð ãàðààð åðäèéí øàâàðäàõ Íàðèéí çóóðìàãààð áåòîíîí òààç òýãøëýõ Íàðèéí çóóðìàãààð áåòîíîí õàíà òýãøëýõ

Ì2

130 30

Ì2

15040 -04 15040 -29 15040 -28 15410 -04 15150 -18 15150 -08 15200 -10

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 3.4/2.0 1.351 17608 3 988 51 4/ .742/ 96035 0.067 879.5 5 5 25

Õÿìä àðñàí

397. 6

3.2/2.0

1.142 3/ 0.059 7

454.1 7848/ 23736 72

3 284

1 305 593

1 305 593

Ì2

459 5.5

3.0/2.0

0.610 8/0.02 8

1 697

7 799 593

7 799 593

Ì2

117 94.5

3.02/2. 0

0.531 5/0.02 3

1 474

17 38082 3

17 38082 3

Õèéìýë õàâòàíöàðààð äîòîð òîîñãî áà áåòîí õàíàí äýýð ºíãºë㺺 õèéõ Áåòîí òààçûã öàâóóí áóäãààð ãàð àðãààð ºíäºð ÷àíàðòàé áóäàõ

Ì2

141 0.9

3.5/2.0

1.946 7/0.10 9

5 871

8 225 611

8 225 611

Ì2

482 4.74

3.2/2.0

0.689 1/0.00 28

1 902

9 179 023

9 179 023

Øàâàðäëàãàòàé õàíûã öàâóóí áóäãààð ãàð àðãààð ñàéí ÷àíàðòàé áóäàõ Øàâàðäñàí õàíà ºíãèéí òîñîí áóäãààð ãàð

Ì2

191 8.5

3.5/2.0

0.265 3/ 0.001 2

2806. 9314/ 128.7 14 6268. 77675 / 271.2 735 2746. 59903 / 153.7 881 3324. 72833 4/ 13.50 9272 508.9 7805/ 2.302 2

765

1 467 752

1 467 752

Ì2

192 1.5

3.3/2.0

0.794/ 0.001 9

1525. 671/ 3.650 85

2 221

4 268 024

4 268 024

Òàéëáàð

51 96035 5

47


15200 -14 15610 -04 15210 -16

àðãààð ñàéí ÷àíàðòàé áóäàõ Öîíõ õààëãàíû àìàëãàà òîñîí áóäãààð ãàð àðãààð ñàéí ÷àíàðòàé áóäàõ Áåòîí áà øàâàðäñàí ãàäàðãóóä óãààãääàã îáîé íààõ Õààëãà öàãààí òîñîí áóäãààð ãàð àðãààð ñàéí ÷àíàðòàé áóäàõ

Ì2

471. 67

3.5/2.0

0.698 3/0.00 1

Ì2

112 04.8

3.1/2.0

0.679 8/ 0.000 8

Ì2

655. 12

3.3/2.0

1.259 7/ 0.002 7

Õ¿í / öàã:

44016.25 / 1487.66

329.3 2 009 947 947 67161 390 390 / 0.471 67 7617. 1 845 20 20 02304 66795 66795 / 6 6 8.963 84 825.2 3 523 2 308 2 308 54664 140 140 / 1.768 824 Öàëèí: 125 540 483 125 540

483 ØÀËÍÛ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

11010 -14

Áåòîíû äýâñãýð ¿å õèéõ øàëíû òýãøèëãýý áà òóñãààðëàëò õèéõ

Ì3

287. 5

11160 -06

Öåìåíòýí çóóðìàã äýýð âààðàí õàâòàíãààð øàë õèéõ /2-5ì2/ òàëáàéòàé Áèòóìèíîëü øàâààñ äýýð õàð öààñ, ãèäðîéçîë, èçîë, áóþó áðèçîëîîð 1¿å òóñãààðëàëò õèéõ Õ¿éòýí ò¿ðõëýã äýýð õóëäààñ íààæ øàë õèéõ

Ì2

677

Ì2

402. 7

3.2/2.0

0.243 1/0.01 7

97.89 637/ 6.845 9

Ì2

202 9.9

2.9/2.0

0.784 9/0.01 3

1593. 2685/ 26.38 87 Öàëèí:

11030 -05

11230 -04

Õ¿í / öàã:

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í 2.2/2.0 4.253 1222. 19 5 488 9/3.69 99625 089 194 / 1060. 875 3.2/2.0 1.390 941.3 4 193 2 838 5/0.15 685/ 694 5 104.9 35

3855.53 / 1199.04

Õÿìä àðñàí

5 488 194

2 838 694

709

285 564

285 564

2 103

4 268 956

4 268 956

12 881 408

Òàéëáàð

12 881 408

ÁÓÑÀÄ ÀÆÈË Øè ôð

Àæëûí íýð

Õýì æèõ íýã æ

Òîî õýì æèõ

Äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò (¿íäñýí àæèë)/òýò à÷èæ áóóëãàõ Äóíäà Íýãæ Á¿ãä Íýãæ Á¿ãä æ çýðýã õ¿íõ¿íöàëè öàëèí öàã öàã í

Õÿìä àðñàí

Òàéëáàð

48


11010 -14

Çîîðèéí áåòîí øàë õèéõ

Ì3

28.6

2.2/2.0

4.253 9/3.69

15150 -14

Çîîðèéí òààçûã öàâóóí áóäãààð ãàð àðãààã ºíäºð ÷àíàðòàé áóäàëò õèéõ Çîîðèéí õàíûã öàâóóí áóäãààð ãàð àðãààð ºíäºð ÷àíàðòàé áóäàõ Øàâàðäñàí õàíà ºíãèéí òîñîí áóäãààð ãàð àðãààð ñàéí ÷àíàðòàé áóäàõ Öîêîëûí õàíûã øîõîéí çóóðìàãààð ãàðààð åðäèéí øàâàðäàõ Áåòîí õàÿàâ÷ öóòãàõ

Ì2

283. 5

3.2/2.0

0.903 3/ 0.004 5

Ì2

146

3.5/2.0

Ì2

228

3.3/2.0

0.265 3/ 0.001 2 0.794/ 0.001 9

38.73 38/ 0.175 2 181.0 32/ 0.433 2

Ì2

78

3.2/2.0

1.142 3/ 0.059 7

89.09 94/ 4.656 6

Ì3

9.7

2.4/2.0

1.102 1/1.48 6

08270 -11

Øàòàíä íàðñàí áàðèóëòàé òºìºð õàéñ õèéõ

ó/ì

80.9

4.2/2.0

3.837 9/0.12 1

09180 -07 15140 -09

Øàòíû õàéñ òîñîí áóäãààð 2óäàà áóäàõ Öîêîëûí õàíà êðåìíå îðãàíèê áóäãààð ãàð àðãààð áóäàõ Òºìºð áåòîí ïàíäóñ äîâæîî öóòãàõ ì200

Òí

1.8

4.0/2.0

Ì2

78

3.2/2.0

Ì3

36.3 7

3.1/2.0

13.06 04/ 0.025 0.592 3/ 0.002 8 5.464 2/0.36

15150 -08 15200 -10 15040 -04 06010 -04

06010 -24

Õ¿í / öàã: Á¿ãä õ¿í / öàã: 331 466 791

1276.23 / 149.63

117537.83 / 13521.66

121.6 6154/ 105.5 34 256.0 8555/ 1.275 75

19 089

545 956

545 956

2 496

707 567

707 567

765

111 698

111 698

2 221

506 432

506 432

3 284

256 171

256 171

10.69 6 268 60 037/ 802 14.41 42 310.4 12 1 007 8611/ 453 450 9.788 9 23.50 40 72 872/ 233 420 0.045 46.19 1 636 127 94/ 622 0.218 4 198.7 15 569 32954 665 730 / 13.09 32 Öàëèí: 3 965 847 Á¿ãä öàëèí:

60 802 1 007 450 72 420 127 622 569 730

3 965 847 351 478 566

ÌÀÒÅÐÈÀËÛÍ ÕÝÐÝÃÖÝÝ (¿å øàòààð) Хүснэгт №6 Ñóóðûí àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

10673

Ðóáåðîéä ðì-350

Õýìæ èõ íýãæ Ì2

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

754.336

700

528 035

528 035

Тайлбар

49


14271 14542 14238 10525 13967 10051 10358 10811 10095 14334 11136 11136 14029 14025 10879 10060 13967 10060 14212 10733 14543 14242 13966 14154 13994

Óñ

Ì3

1000

160 530

160 530

Ì3

160.530 3 63.7076

Óóëûí ýëñ

9000

573369

573 369

Ò¿ëýý

Ì3

3.0986

15000

46 478

10 476

Òºìºð óòàñ ô 5ìì

Êã

1300

Ì2

3 498 569 2 637 318 2 315

3 498 569

Õýâ õàøìàëûí òàëáàé Õàð òîñ

2691.20 7 110.721 6 5.9364

Õàð òîñîí ò¿ðõëýã

Êã

Õàð öààñ

Ì2

Õàäààñ /70-110ìì/

Êã

Õàéðãà

Ì3

Õºðñæ¿¿ëýã÷ Õºðñæ¿¿ëýã÷ ïðàéìåð Öåìåíò ì-300

Êã

24000 390

2278.17 6 45.6443

850

Êã

104.670 2 400.581 4 61.11

Êã

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт

650

1 936 450 29 669

29 669

1500

157 005

157 005

12000

4 806 977

3611

2 403 488 220 668

60.004

3611

216 674

Òí

3.6738

120000

440 853

440 853

Öåìåíò ì-400

Òí

120000

Ýëåêòðîä ý-42

Êã

187.704 2 147.68

1200

22 524505 177 216

22 524505 177 216

Ýðýã áîîëò

Êã

2.997

650

1 948

1 948

Áàíçàí áàíáàé 25ìì Áàðèëãûí á¿õ òºðëèéí áîîëò, ãàéê, øàéáà Àð÷èõ ìàòåðèàë

Ì2

101.898

24000

Êã

133.788 6

550

2 445 552 73 584

73 584

Êã

0.3492

500

175

175

Àðìàòóð

Òí

7.7332

Ãîëûí ýëñ

Ì3

238.207 8 17.8092

120000 0 12000

3 557 272 2 858 493 1 780 920

9.2545

7500

9 279 840 2 858 493 3 027 564 69 409

Ì3

0.203

85000

17 254

Ì3

3.4899

95000

331 542

Åðäèéí òîîñãî ì100 Äýâñãýð áàìáàé

1000 ø Ì2

Ä¿íçýíöýð 1¿ çýðýã 100ìì-ñ äîîø çóçààíòàé Çàõàëñàí áàíç, 4 çýðýã, 2ì-ñ äýýø óðò, 44ìì çóçààí

170000

Íèéò ¿íý:

55 644 650

2.2ний 5 саналын өөрчлөлт

2.2ний 3 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

2.2ний 1 саналын өөрчлөлт 2.2ний 6 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

37 401 957

Öóòãàëûí àæèë

50


Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

14271 14542 10525 13967 10095 14334 14025 10879 13982 10060

Óñ

10733 14543 14048 13966 14154 13991 13994

Õýìæ èõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

570.527 3 14.8794

1000

570 527

570 527

9000

133 915

133 915

10409.4 212 2938.52 46 3042.69 54 1327.44 07 726.944 7 2585.26 86 5.7229

1300

13 532248

83000

13 532248 70 524590 4 564 043 15 929288 87 233370 3 102 322 475 003

Тайлбар

Óóëûí ýëñ

Ì3

Òºìºð óòàñ ô 5 ìì Õýâ õàøìàëûí áàìáàé Õàäààñ /70-110ìì/

Êã Ì2

Õàéðãà

Ì3

Öåìåíò ì-400

Òí

Ýëåêòðîä ý-42

Êã

Áàíç, 4 çýðýã 25ìì

Ì3

Áàðèëãûí á¿õ òºðëèéí áîîëò, ãàéê, øàéáà Àðìàòóð

Êã

992.761 3

550

546 019

546 019

Òí

Ãîëûí ýëñ

Ì3

120000 0 12000

Ì3

Ä¿íçýíöýð 1¿ çýðýã 100ìì-ñ äîîø çóçààíòàé Çàõàëñàí áàíç 3 çýðýã, óðò íü 2ì-ñ äýýø Çàõàëñàí áàíç, 4 çýðýã, 2ì-ñ äýýø óðò,44ìì çóçààí

Ì3

323 730 600 10 942 754 9 668 076 1 181 880 128 457

124 096 730 10 942 754

Ãóàëèí 3 çýðýã, 5-6 ì óðò Äýâñãýð áàìáàé

269.775 5 911.896 1 128.907 7 157.584 1 1.5113

Ì3

17.4365

85000

1 482 103

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

Ì3

66.731

95000

6 339 447

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

Êã

Ì2

24000 1500 12000 120000 1200

75000 7500 85000

Íèéò ¿íý:

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 4 564 043 7 964 644 87 233370 3 102 322

2.2ний 3 саналын өөрчлөлт

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

218 663

550 084 642

2.2ний 1 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт 2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

247 344 857

Õàíà, õàìàð õàíà 1-ð äàâõàð Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Õýìæ èõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

14271 14542 14138 14186 14029

Óñ

23.6501

1000

23 650

23 650

Óóëûí ýëñ

Ì3

7.7602

9000

69 842

69 842

Öàðóóö ãóëäìàé

Ì3

60.7802

57142

Öåìåíò øîõîéí çóóðìàã ì-25 Öåìåíò ì-300

Ì3

2.1128

42000

3 473 102 88 736

3 473 102 88 736

Òí

1.3865

120000

166 382

166 382

Тайлбар

51


10733 14242 40001

Àðìàòóð Åðäèéí òîîñãî ì100 Ìîäîí òîîñãî

Òí

0.0783

93 900

35 995

4.8744

120000 0 170000

1000 ø ø

828 650

487 441

33.9046

30

1 017

1 017

Íèéò ¿íý:

2.2ний 1 саналын өөрчлөлт 2.2ний 6 саналын өөрчлөлт

4 745 278 4 299 604

Õàíà, õàìàð õàíûí àæèë 2 Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

14271 14542

Óñ

14138 14187 14029 14184 12902 10733 14053 14242 40001 10094

Õýìæ èõ íýãæ Ì3

Óóëûí ýëñ

Ì3

Õººñºíöºð

Ì2

Öàðóóö ãóëäìàé

Ì3

Öåìåíò øîõîéí çóóðìàã ì-50 Öåìåíò ì-300

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

540.620 7 264.153 8 2772.36

1000

540 621

540 621

9000

2 377 385 62 378100 64 612671 2 654 812 5 656 226 399 546

2 377 385

22500 57142

Ì3

1130.73 87 33.2683

Òí

47.1352

120000

Øîõîéí çóóðìàã

Ì3

8.154

49000

ÿëóó äàì íóðóó

Ø

260

5500

Àðìàòóð

Òí

2.4368

úëòãºíº

Êã

3261.6

120000 0 300

1000 ø Ø

178.894 8 1088.39 26 10872

Åðäèéí òîîñãî ì100 Ìîäîí òîîñãî Ïëàñòìàñàí õàäààñ

ø

79800

170000 30 330

Íèéò ¿íý:

2.2ний 4 саналын өөрчлөлт 64 612671 2.2ний 4 саналын өөрчлөлт 5 656 226 2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

1 430 000 2 924 184 978 480

1 430 000 1 120 937

30 412116 32 652

17 889 480 32 652

3 587 760 177 984 551

Тайлбар

2.2ний 1 саналын өөрчлөлт 2.2ний 4 саналын өөрчлөлт 2.2ний 6 саналын өөрчлөлт 2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

92 075 048

Õàíà, õàìàð õàíûí àæèë òå Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Õýìæ èõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

14271 14542 14138 14029 14242

Óñ

30.6598

1000

30 660

30 660

Óóëûí ýëñ

Ì3

33.6945

3000

303 251

303 251

Öàðóóö ãóëäìàé

Ì3

66.93

57142

Öåìåíò ì-300

Òí

6.0824

120000

3 824 514 729 887

3 824 514 729 887

1000ê ãø

27.5591

170000

Åðäèéí òîîñãî ì100

Тайлбар

4 685 2 755 2.2ний 6 саналын 050 912 өөрчлөлт Íèéò ¿íý: 9 573 362 7 442 058

52


Ãàäíà çàñëûí àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

14271 14542 10558 13968 14537 14028 10897 14212 13825 14053 13991

Óñ

14288 10992

Õýìæ èõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

50.8106

1000

50811

50811

112.239 5 21.0614

3000 1800

1 010 155 37 910

1 010 155 37 910

0

0

0

Êã

159.871 9 42.952

200

8 590

8 590 3 570 925 4 425 698 492

Тайлбар

Óóëûí ýëñ

Ì3

Óóñãàã÷ áîäèñ

Êã

Óãñàðìàë øàòíû øàëàí áàìáàé Òóíãààãààã¿é øîõîé Öåìåíò ì-400

Ì2

Òí

29.7577

120000

Ýìàëü ãô-1426

Êã

1600

Àð÷èõ ìàòåðèàë

êã

2766.06 12 0.9844

500

3 570 925 4 425 698 492

Ãàí á¿òýýö

Êã

868.869

850

738 539

738 539

Ãèïñ, 1 çýðýã

Êã

18.408

450

8 284

8 284

Çàõàëñàí áàíç 3 çýðýã, óðò íü 2ì-ñ äýýø Êåðàìèê õàâòàíöàð 1 çýðýã

Ì3

0.2896

85000

24 618

24 618

Ì2

126.68

15000

1 900 200

Ì3

151.164 5

75000

1 900 200 11 337 338 23 113 560

Íèéò ¿íý: 11 776 222

2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

Õààëãà, öîíõíû àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Õýìæ èõ íýãæ Êã

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

10095 14325 10754 10861 10861 10363 10363

Õàäààñ /70-110ìì/

18.4222

1500

27 633

27 633

Õààëãàíû ýâë¿¿ëýã Öîîæ

Ì2

310.56

50000

Ø

163

5500

15 528000 896 500

15 528000 896 500

Øóðàã

Êã

33.2

1400

46 480

46 480

Øóðàã /2.5*25ìì/

Êã

46.4773

4500

209 148

209 148

Ø¿ðøäýã õººñ

Êã

62.25

7500

466 875

466 875

Ø¿ðøäýã áàëëîíòîé õººñ Á¿ðãýä õààëãà

Êã

229.652

7500

Ø

83

110000

Áëîê

137.28

65000

Áëîê

401.2

65000

1 722 390 9 130 000 8 923 200 26 078000

1 722 390 9 130 000 8 923 200 26 078000

Ïëàñòìàñàí õààëãà ï-õá 21-10 Ïëàñòìàñàí öîíõ ï-ö 15-12

Тайлбар

53


Íèéò ¿íý: 63 028 226

63 028 226

Äýýâðèéí àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

11545 10680 10678 14271 14542 14237 10358 10358 10440 14330 14029 10094 13991

Ñèìàçèí

40011 10473 14272 11136 11136

Õýìæ èõ íýãæ Êã

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

0.493

1200

592

592

Ðóáåðîéä ñ-ðì

Ì2

542.256

700

379 579

379 579

Ðóáåðîéä ðì 4201.0 Óñ

Ì2

1100

Ì3

1005.63 84 13.861

1000

1 106 202 13 861

1 106 202 13 861

Óóëûí ýëñ

Ì3

6.0419

9000

54 377

54 377

Ò¿ëýý

Ì3

15000

Êã

1 976 106 338 436

80 106

Õàð òîñîí ò¿ðõëýã

131.740 4 398.16

Õàð òîñîí øàâààñ

Êã

850

Õàð öààñ ï-350 /ïåðãàìèí/ Õàéðãà 5-10ìì

Ì2

3584.38 8 350.76

Ì3

Öåìåíò ì-300

850

1100

3 046 730 385 836

385 836

0.5751

12000

6 901

6 901

Òí

1.6144

120000

193 733

193 733

Äýýâðèéí õàäààñ

Êã

3.6972

750

2 773

2 773

Çàõàëñàí áàíç 3 çýðýã óðò 2ì-ñ äýýø Êåðàìçèò áåòîí ì75 Ïñá-ñ õàâòàí 2635ì3 ¿íñ

Ì3

0.6573

85000

55 869

55 869

Ì3

16.116

100000

Ì3

63.2

46000

Ì3

59.092

3000

1 611 600 2 907 200 177 276

1 611 600 2 907 200 177 276

Хөрсжүүлэгч

Кг

10.4869

3611

37 868

Хөрсжүүлэгч праймер

Кг

94.4078

3611

340 906

Íèéò ¿íý:

12 257 071

Тайлбар

2.2ний 5 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт

2.2ний 5 саналын өөрчлөлт 2.2ний 5 саналын өөрчлөлт

7 324 821

Äîòîð çàñëûí àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

14233 14271 14542 10405

Ñàâàí

Õýìæ èõ íýãæ Êã

Óñ

Ì3

Óóëûí ýëñ

Ì3

Óãààäàã õàíûí öààñ

Ì2

Íèéò îðö

Íýãæ ¿íý

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñ àí

8.2552

1000

8 255

8 255

2504.82 95 13000.1 411 12549.3 76

1000

2 504 829 11 701270 43 922816

2 504 829 11 701 270 43 922816

3000 3500

Тайлбар

54


10239 10083 14028 10182 14212 14053 10376 14288 10410 10064 10176 10221

Öàãààí ýìóëüñýí áóäàã Öààñàí ç¿ëã¿¿ð

Êã Ì2

Öåìåíò ì-400

Òí

Ýïîêñèä öàâóó

Êã

Àð÷èõ ìàòåðèàë

Êã

Ãèïñ 1 çýðýã

Êã

Çàìàñêà

Êã

Êåðàìèê õàâòàíöàð 1 çýðýã Ìààæèí

Ì2

Îáîéíû õºâºº

3034.45 8 989.149 2 221.867 8 135.137 9 41.0099 1365.02 56 25963.6 5 1410.9

4500

13 655061 593 489

13 655061 593 489

1200

26 624139 162 165

26 624139 162 165

500

20 505

20 505

450

614 262

614 262

2000

51 927300 21 163500 975 565 470 602

600 120000

2500

Ì

390.225 8 3921.68

51 927300 21 163500 975 565

120

470 602

Îáîéíû öàâóó

êã

336.144

3500

ºíãèéí òîñîí áóäàã

Êã

Êã

15000

1 176 504 620.468 3500 2 171 2 639 Íèéò ¿íý: 177 691 901

1 176 504 2 171 639 177 691 901

Øàëíû àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Õýìæèõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö 191.9466

Íýãæ ¿íý 1000

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñàí

14271 14542 14237 10680 10292 10370 10358 10358 14334 14335 10094 14025 13982 14212

Óñ

191 947

191 947

Óóëûí ýëñ

Ì3

15.5825

9000

140 243

140 243

Ò¿ëýý

Ì3

0.3222

15000

4 832

4 832

Õóéëìàë ìàòåðèàë Õóëäààñ

Ì2

451.024

650

293 166

293 166

Ì2

2070.498

9000

18 634482

Õóëäààñ íààõ ò¿ðõëýã Õàð òîñîí ò¿ðõëýã Õàð òîñîí øàâààñ Õàéðãà

Êã

608.97

3500

Êã

1103.398

850

18 634482 2 131 395 937888

Êã

306.052

850

260 144

260 144

Ì3

196.4775

12000

2 357 730

պ⺺ ìîä

Ì

2253.189

1500

Öààñíû õàäààñ

Êã

40.598

1200

2 357 730 3 379 784 48 718

Öåìåíò ì-400

Òí

68.3001

120000

8 196 016

Áàíç 4 çýðýã 25ìì Àð÷èõ ìàòåðèàë

Ì3

0.2875

83000

8 196 016 23 863

Êã

60.897

500

30 449

30 449

Тайлбар

2 131 395 937888

1 178 865

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

48 718

23 863

55


14543 14300 10198 14277

Ãîëûí ýëñ

Ì3

195.3045

12000

2 343 654

900

2 343 654 9 505 080 36 538

Âààðàí õàâòàíöàð Êàðáîðóíä

Ì2

704.08

13500

Êã

40.0598

¿ðòýñ

Ì3

8.124

7000

56 868

56 868

Íèéò ¿íý:

48 572 795

9 505 080 36 538

46 128 608

Áóñàä àæèë Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Õýìæèõ íýãæ Ì3

Íèéò îðö 187.8947

Íýãæ ¿íý 1000

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñàí

14271 14542 10558 10233 10525 13825 13967 10094 10095 14334 14522 13971 10239 10083 14029 14025 10861 10879 10182 10897 13982 10186

Óñ

187 895

187 895

Óóëûí ýëñ

Ì3

1.506

3000

13 554

13 554

Óóñãàã÷ áîäèñ

Êã

0.468

1800

842

842

Òºìðèéí ºíãèéí áóäàã Òºìºð óòàñ ô 5 ìì Òºìºð õàéñ

Êã

12.6

1600

20 160

20 160

Êã

1.4548

1300

1 891

1 891

Êã

1715.08

1500

2 572 620

Õýâ õàøìàëûí áàìáàé Õàäààñ /40-60ìì/

Ì2

25.579

24000

2 572 620 613 897

Êã

0.0624

750

47

47

Õàäààñ /70110ìì/ Õàéðãà

Êã

7.3677

1500

11 457

11 457

Ì3

53.7132

12000

644 559

322 279

Öýðäýí øàâàð

Êã

40.356

700

28 249

28 249

Öàðñàí áàðèóë

Ì

82.518

550

45 385

45 385

Öàãààí ýìóëüñýí áóäàã Öààñàí ç¿ëã¿¿ð

Êã

193.275

4500

869 738

869 738

Ì2

6.2596

600

3 756

3 756

Öåìåíò ì-300

Òí

0.1214

120000

14 562

14 562

Öåìåíò ì-400

Òí

17.7421

120000

2 129 053

Øóðàã 2.5*25 ìì

Êã

3.3978

4500

2 129 053 15 290

Ýëåêòðîä ý-42

Êã

47.281

1200

56 737

56 737

Ýïîêñèä öàâóó

Êã

12.084

1200

14 501

14 501

Ýìàëü ãô-1426

Êã

61.464

1600

98 342

98 342

Áàíç 4 çýðýã 25ìì Áóäãèéí öàâóó

Ì3

0.1232

83000

10 222

10 222

Êã

82.531

2000

165 062

165 062

Тайлбар

613 897

2.2ний 3 саналын өөрчлөлт

15 290

56


14212 10733 14543 14053 13976 13994 10410 10187 10221

Àð÷èõ ìàòåðèàë

Êã

1.3276

500

Àðìàòóð

Òí

2.4019

1200000

Ãîëûí ýëñ

Ì3

47.0876

Ãèïñ 1 çýðýã

Êã

Çàõàëñàí áàíç 2çýðýã 2ì-ñ äýýø óðòòàé Çàõàëñàí áàíç 4 çýðýã 2ì-ñ äýýø óðòòàé, 44ìì çóçààí Ìààæèí

664

664 1 104 862

12000

2 882 250 565 051

12.168

450

5 476

5 476

Ì3

0.0971

64000

6 213

6 213

Ì3

0.311

95000

29 542

29 542

Êã

32.718

2500

81 795

81 795

Ìîäíû öàâóó

Êã

0.1294

1200

155

155

ºíãèéí òîñîí áóäàã

êã

39.672

3500

138 852

138 852

Íèéò ¿íý:

11 227 816

2.2ний 1 саналын өөрчлөлт

565 051

8 836 588

ÍÈÉÒ ÁÀÐÈËÃÛÍ ÌÀØÈÍ ÌÅÕÀÍÈÇÌÛÍ ÕÝÐÝÃÖÝÝ Хүснэгт №7

57


Øèôð

Ìàòåðèàëûí íýð

Íèéò õýðýãöýý 334.81 562.28

Íýãæ ¿íý 2550 2714

Íèéò ¿íý

Õÿìäàðñà í 853 758 1 526 015

96.54

2918

853 758 1 526 015 281 718

151.73

1945

295 111

295 111

1203.39

1869

938 518

9003

Àâòîìàøèí Çóóðìàãèéí õºíºã 0.75ì3 Òºìðèéí öàõèëãààí õàé÷ Õèéí öîõèëòîò íÿãòðóóëàã÷ Öàõèëãààí ºðºì

9008 9023

Öàõèëãààí ñîéç ÿíèé äîðãèóð

23.1 510.01

3308 2500

9022

556.78

2357

1.75 24.16

3105 5518

23.92

5518

131 995

131 995

1016 1017 1002 3027

Ãàäàðãóóãèéí äîðãèóð Áóóí öàöàã÷ Õàð òîñ ÷àíàäàã òîãîî400ë Õàð òîñ ÷àíàäàã òîãîî500ë Áóëüäîçåð 54/80 ì.õ Áóëüäîçåð Ýêñêîâàòîð 1ì3 Ãàãíóóðûí àïïàðàò

2 249 143 76 413 1 275 926 1 312 340 5 421 133 326

2.21 0.76 47.8 878.4

13108 13108 10550 5783

28 969 9 994 504 287 5 079 791

2028

Àâòîêðàí 5òí

1901.16

10146

2033

40.52

12903

2001

Ãèíæèò êðàí 16òí õ¿ðòýë Öàìõàãò êðàí 5-8 òí

28 969 9 994 504 287 5 079 791 19 289 196 522 795

152.95

7996

2001 2001 2001

Öàìõàãò êðàí 5 òí Öàìõàãò êðàí 3 òí Öàìõàãò êðàí 5òí

86.45 14.68 647.19

7996 7996 7998

2084

Öàõèëãààí ýðã¿¿ëýã

41.71

7001 6004 9013

9024 8039 8040

2112 Íèéò ¿íý:

Тайлбар

281 718

2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

76 413 1 275 926 1 312 340 5 421 133 326

16 928 620 522 795

2.2ний 4 саналын өөрчлөлт

1 223 1 223 025 025 691 254 691 254 117 355 117 355 5 176 5 176 223 223 88 096 88 096 40 871 253 37 200 052

ÒÝÝÂÐÈÉÍ ÇÀÐÄÀË Á¯ËÃÝÝÐ Хүснэгт №8 Çàé

Çàðäàë

Хямдарсан

Тайлбар

Ìîäîí ìàòåðèàë

Íèéò õ¿íä /òí/ 490.9

12

2 339 833

723 335

2.2ний 2 саналын өөрчлөлт

2

Áóñàä ìàòåðèàë

5 709.4

0

23 381 647

3

Òîîñãî

910.8

45

4

Õàéðãà, äàéðãà, õîëüö

3 304.6

12

5 6

Ãîëûí ýëñ Óóëûí ýëñ

2 297.6 2 729.6

12 50

7

Óãñàðìàë òºìºð áåòîí ýäëýë

9.1

12

23 381 647 11 153 786 13 463 705 9 361 049 36 529 703 37 076

Øèô ð 1

Ìàòåðèàëûí íýð

11 153 786 13 463 705 9 361 049 36 529 703 37 076

58


8 9 10

Áåòîí áõ çóóðìàã Õºíãºí áåòîí ãóëäìàé Ãàäààä ìàòåðèàë

95.8 1 006.8 598.7

0 12 0 Íèéò ¿íý:

18 937 18 937 5 534 235 5 534 235 2 645 655 2 645 655 104 465 625 102 849 127

ТӨСӨВТ ӨРТГИЙН НЭГДСЭН ТООЦОО Хүснэгт №9

/Хямдруулсан аргаар

тооцсон/ №

Зардлын нэр

Бүгд өртөг / төгрөг /

1

Цалин

331,466,791

2

Материал

720,166,397

3

Тээвэр

102,834,941

4

Машин ашиглалт

37,200,052

Шууд зардлын дүн 5

Бусад шууд зардал / 58,4% / Нийт шууд зардлын дүн

1,191,668,181 50,329,918 1,241,998,099

6

Нэмэгдэл зардал / 57% /

65,825,327

7

Төлөвлөгөөт хуримтлал / 95% /

81,872,297

Барилга угсралтын ажлын дүн 8

Техник хяналтын зардал Дүн

9

Нормлолын сан Магадлашгүй ажил

1,414,864,421

1,417,365,873 28,347,317

Дүн 11

25,168,697

2,501,452 Дүн

10

1,389,695,724

НӨАТ

1,445,713,191 138,969,572

Дүн

1,584,682,762

Äýýðõè òîîöîîëëîîñ áàðèëãûí íèéò ºðòãèéã 23.6 õóâèàð õÿìäðóóëëàà.

59


2.3 Өртөг, зардлыг хямдруулахад анхаарах асуудал:  Барилгын салбарт татварын хөнгөлөлт үзүүлэх: Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар болон нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт, урамшуулал үзүүлэх талаар засгийн газраас дорвитой арга хэмжээ авах ба ажлын хэсэг томилж үүний талаар дэлгэрэнгүй судалгаа шинжилгээ хийх  Ãàçðûí ¿íèéã ÷ºëººëºõ: Îðîí ñóóö áàðèõ çîðèëãîîð ãàçðûã ¿íý òºëáºðã¿é îëãîõ. Монгол Улсын иргэн бүр 0,7га газар үнэ төлбөргүй өмчлөх эрхтэй бөгөөд харин орон сууцанд оршин суугчид энэ эрхээ эдэлж чаддаггүй. Учир нь барилгын компаниуд орон сууц барих газрыг хэн нэгэн газрын наймаачинаас маш өндөр өртөгтэйгөөр худалдан авдаг боловч эцсийн дүндээ энэ газрын үнийн дарамт нь хэрэглэгчдэд тусаж байдаг. Тэгэхлээр ЗГ ч юм уу холбогдох яамд, тамгийн газар нь энэ талаар зохион байгуулалт хийх цаг нь аль хэдийн болжээ. Хүснэгт №10 Èðãýíä ºì÷ë¿¿ëýõ ãàçðûí Áàéðøèë

õýìæýý /ãà/

1.

Íèéñëýëä

0.07 õ¿ðòýë ãà

2.

Àéìãèéí òºâä

0.35 õ¿ðòýë ãà

3.

Ñóìûí òºâ, òîñãîíä

0.5 õ¿ðòýë ãà

̺í ÓÈÕ 2003 îíû Íàìðûí ÷óóëãàíàà𠓯ë õºäëºõ ýä õºðºíãèéí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëüä íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü”-èéã áàòàëæ, ãýð á¿ëèéí õýðýãöýýíèé çîðèóëàëòààð èðãýíä ºì÷ë¿¿ëñýí ãàçðûí àëáàí òàòâàðûã íèéñëýëä 95 õóâü, àéìãèéí òºâä 97 õóâü, ñóìûí òºâ, òîñãîíä 98 õóâèàð, ãàçàð òàðèàëàíãèéõààñ áóñàä àæ àõóéí çîðèóëàëòààð èðãýíä ºì÷ë¿¿ëñýí ãàçðûí àëáàí òàòâàðûã íèéñëýëä 30 õóâü, àéìãèéí òºâä 70 õóâü,

ñóìûí òºâ, òîñãîíä

85 õóâèàð, õàðèí ãàçàð òàðèàëàíãèéí

60


çîðèóëàëòààð èðãýíä ºì÷ë¿¿ëýõ ãàçðûí àëáàí òàòâàðûã ¿íýëãýýíèé á¿ñ÷ëýë õàðãàëçàõã¿éãýýð 95 õóâèàð òóñ òóñ õºíãºëºõººð øèéäâýðëýñíèéã èðãýä èõýýõýí òàëàðõàëòàé õ¿ëýýæ àâñàí. Тухайлбал, Нийслэлд 0.05 га газрыг гэр бүлийнхээ хэрэгцээний зориулалтаар эзэмшиж байгаа иргэн жилд 2200 төгрөгийг газрын төлбөрт төлдөг бол тухайн газраа өмчилж авснаар жилд 1980 төгрөг газрын албан татварт төлөхөөр тооцогдож байна. Хууль хэрэгжиж эхэлсэн өдрөөс өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд улсын хэмжээнд /өссөн дүнгээр/ 230140 иргэн 26185.39 га газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар нэг удаа үнэ төлбөргүй өмчлөн авсан бөгөөд зөвхөн 2010 оны эхний хагас жилийн хугацаанд улсын хэмжээнд 8396 иргэн 1378.70 га газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар үнэ төлбөргүй өмчлөн аваад байна.  Áàðèëãûí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûã ÿã öàãò íü ñèñòåì àøèãëàí õàäãàëàëò áîëîí õîðîãäëûí çàðäал гаргахгүйгээр худалдан авалт хийдэг болох  Äàéâàð á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äîòîîääîî áîëîâñðóóëàí áîðëóóëàõ ýñâýë áîëîâñðóóëàëò õèéõã¿éãýýð áîðëóóëàõ, жишээлбэл: тогтсон хэмжээтэй арматурыг худалдан авч таслах, жижиглэх гэх мэт-с үйдэлтэй төмрийн дайвар бүтээгдэхүүн гардаг бөгөөд түүнийг дахин боловсруулж нэмэлт зардал болон өөрийн ашиг шингээсэн үнээр борлуулах , аль эсвэл төмөр металл буюу түүхий эд материал хэлбэрээр нь худалдан борлуулах  Áàðèëãûí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûí îðîí çàéã îéðòóóëàí цаг хугацааг хэмнэхээс гадна òýýâðèéí çàðäëûã áóóðóóëàõ / Мэдээж дан ганц тээврийн зардлаас гадна тээврийн хэрэгслийн эвдрэл гэмтлийн зардлыг бууруулах  Õóó÷èíñàã технологио õàëæ øèíý îð÷èí ¿åèéí ашиглахад маш хялбар öàã õóãàöàà õýìíýñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã àøèãëàõ  ТЭМ буюу арматурын үнийг бууруулах: Учир нь Монгол Улс төмөрлөгийн металл орд ихтэй агуу уудам нутаг дэвсгэртэй атал төмөр металын үнэ яагаад ийм өндөр байгааг бодолцож үзэх цаг иржээ. Бидний хамгийн өргөн хэрэглээний зүйл болох орон сууцын үнийг өсгөж байгаа гол хүчин зүйл нь арматурын үнийн өсөлт болоод байна. ЗГ-н бодлогоор дэлхийн зах зээлд

61


гаргаж байгаа металл болох төмрийн тодорхой хэсгийг Монгол Улсын зах зээл дээр хөнгөлөлттэй үнээр буюу арматур үйлдвэрлэдэг компаниудад нийлүүлэх шаардлагатай байна. Учир нь та эргээд л барилгын компаниас орон сууцыг маш хямдаар худалдан авах боломж бүрдэнэ гэсэн үг юм.  Ажиллах хүчний хөдөлгөөнийг бууруулах: Учир нь боловсон хүчний оролт, гаралтын хөдөлгөөн нь их байх тусам байгууллагад алдагдалтай байдаг. Энэ нь шинэ ажилтан ажилд орсоноос хойш 6-10 сарын хугацаанд яг өөрийн хийх ёстой ажлаа мэдэж гаршдаг. Улмаар удаан ажиллах тусам тухайн ажилтны ажлын бүтээмж өсдөг. Иймээс цалингийн үр дүнгүй зардлыг багасгахын тулд хүний нөөцийн чадварлаг боловсон хүчинтэй болох болон танил талаа авах гэх мэт шалгаруулалтгүй ажилтан сонгох байдлаас татгалзах хэрэгтэй болоод байна. Үүнийг дагаад хээл хахуул, хүнд суртал өсөх шалтгаан болдог.  Хээл хахуулын зардлыг багагсгах: Нэг барилга барихын тулд 56 хүний гарын үсгийг зуруулсан байх ёстой. Барилгын компаниудын хувьд хямралд өртөж, санхүүгийн гачаалд орох хамгийн том шалтгаан нь төрийн албан хаагчдын хүнд суртал гэнэ. Тэднийг аргадаж, авлигадах гэсээр байтал хамаг мөнгөө, цаг заваа алддаг талаараа барилгын салбарынхан гомдоллодог юм. Иймээс хээл хахуулийн зардал гаргахгүйн тулд Монголчууд бид аливаа ажлыг ном журмынх нь дагуу хийдэг болцгоох хэрэгтэй байна.

62


Санал дэвшүүлэх нь: 1. Барилгын

материалын

үнэ

өндөр

байна.

Манай

орон

импортын

материалаар хэрэглээгээ бүрэн хангадаг. Энэ бол орон сууцны үнэ нэмэх гол шатгаан болдог. Эх орондоо чанарын өндөр түвшинд үйлдвэрлэл явуулж барилгын компаниуд нь эргээд эх орныхоо үйлдвэрлэлийг дэмжих 2. Барилгын ажиллах хүчнийг дотоодоосоо бэлтгэх. Бид Хятад, Солонгос гэх мэт улсуудаас хэт өндөр цалин амлаж ажилчид авдаг бөгөөд эдгээр ажилчид нь монголчуудаас илүү ур чадвартай мэргэжилтэй байдаг гэдэгт итгэх магадлал тун бага байдаг. Эцсийн дүндээ энэ бол үргүй зардлыг л нэмэгдүүлэх гол эх сурвалж болдог. 3. Монголчууд барилгын мэрэгэжилтэн бэлтгэхдээ маш дутмаг байдаг. Мэргэжилтэнг бэлтгэхдээ хос мэргэжил эзэмшүүлэх шаардлагатай байна. Учир нь өвлийн цагт цахилгааны монтаж хийж байхад зуны улиралд өрлөгөө хийдэг байх нь ажлын байраар хангаад зогсохгүй нэмэлт ажиллах хүчний зардал шаардагдахгүй байх болно. 4. Засгийн газраас барилгажилтын анхны санхүүжилт болон зээлийн хүү, газар түүнтэй уяалдах дэд бүтэц, бараа материалд тавих гадаад, дотоод татвар,

барилгын

эцсийн

үнэлгээнд

хяналт

тавих

замаар

цогц

бодлоготойгоор бүрэн үйлчилж чадваас инфляцийг эс тооцон тоон үзүүлэлт эрс буурах бололцоотой юм. 5. Банкны зээлийн талаар баримтлах төрийн мөнгөний бодлого учир дутагдалтай байна. 

Барилга угсралтын үйл ажиллагаанд зориулан төрийн мөнгөний бодлого алга. Барилгын компани одоогоор сарын 2-2.4 хувийн хүүтэй, богино хугацаатай зээлээр санхүүжилт хийж байгаа болохоор үнэ өндөр байх гол шалтгаан нь болж байна.

Иргэдэд бага хүүтэй, урт хугацаатай ээл гаргаж өгөх. Одоогоор сарын хүү нь 1.3-1.8 хувь байна. Жишээ нь 6-9 хувь, 15-20 жил байх

6. Барилгын салбарыг төр засгийн буруу бодлогоор хямруулсан. Зөвхөн барилга ч биш бас банк санхүүгийн системээ хямруулсан. Монгол банк мөнгөний нийлүүлэлтийг хязгаарласан бодлогийг эргэн харж, хөрөнгө

63


оруулалт, эдийн засгаа тэлсэн бодлого явуулах цаг болсон. Орон сууцны үнийн хөөрөгдлийг зогсоох гэж зээлээ хязгаарласан ба үүнийгээ инфляцийг хязгаарлах мөнгөний бодлого гэж нэрлэсэн. Үүнээс болоод барилгын компаний 208 тэрбум төгрөгний зээл, иргэдийн 240 тэрбум төгрөгний зээл дуусаагүй барилгад түгжигдсэн. Одоо бол энэхүү алдаагаа засахын тулд улсын хэмжээнд тооллого хийж дуусаагүй орон сууцад олгогдсон компаниудын зээлийг урт хугацаат зээл болгон шилжүүлэх үүнтэй зэрэгцүүлээд эдгээр орон сууцны барилгуудын гэрээ, захиалга хийгдээгүй орон сууцнуудыг банк, иргэн, компани хоорондын гурвалсан гэрээний дагуу урт хугацааны хөнгөлөлттэй зээлээр худалдуулах ажлыг банк, барилгын компаниуд хамтран хийх хэрэгтэй. Засгийн газар, Монгол банкны зүгээс дуусаагүй байгаа орон сууцнуудыг санхүүжүүлж дуусгахад шаардлагатай 500 тэрбум төгрөгийг эхний ээлжинд тодорхой болзол, хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр арилжааны банкуудад 1-2 жилийн хугацаатай олгох хэрэгтэй байна. 7. Засгийн газар 100.000 орон сууц хөтөлбөрөө албан ёсоор баталж хэрэгжүүлэх арга зам, хөрөнгийн эх үүсвэрээ тодорхой болгох хэрэгтэй. Мөн төрийн албан хаагчийн 4.000 айлын орон сууц хөтөлбөрийн журмаа амьдралд нийцүүлэн хэрэгжүүлэхийн тулд дахин өөрчлөх хэрэгтэй. 8. Барилгын салбарт татварын хөнгөлөлт үзүүлэх: Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар болон нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт, урамшуулал үзүүлэх талаар засгийн газраас дорвитой арга хэмжээ авах ба ажлын хэсэг томилж үүний талаар дэлгэрэнгүй судалгаа шинжилгээ хийх 9. Ãàçðûí ¿íèéã ÷ºëººëºõ: Îðîí ñóóö áàðèõ çîðèëãîîð ãàçðûã ¿íý òºëáºðã¿é îëãîõ. Монгол Улсын иргэн бүр 0,7га газар үнэ төлбөргүй өмчлөх эрхтэй бөгөөд харин орон сууцанд оршин суугчид энэ эрхээ эдэлж чаддаггүй. Учир нь барилгын компаниуд орон сууц барих газрыг хэн нэгэн газрын наймаачинаас маш өндөр өртөгтиэйгөөр худалдан авдаг боловч эцсийн дүндээ энэ газрын үнийн дарамт нь хэрэглэгчдэд тусаж байдаг. Тэгэхлээр ЗГ ч юм уу холбогдох яамд, тамгийн газар нь энэ талаар зохион байгуулалт хийх цаг нь аль хэдийн болжээ.

64


10. Áàðèëãûí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûã ÿã öàãò íü ñèñòåì àøèãëàí õàäãàëàëò áîëîí õîðîãäëûí çàðäал гаргахгүйгээр худалдан авалт хийдэг болох 11. Äàéâàð á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äîòîîääîî áîëîâñðóóëàí áîðëóóëàõ ýñâýë áîëîâñðóóëàëò õèéõã¿éãýýð áîðëóóëàõ, жишээлбэл: тогтсон хэмжээтэй арматурыг худалдан авч таслах, жижиглэх гэх мэт-с үйдэлтэй төмрийн дайвар бүтээгдэхүүн гардаг бөгөөд түүнийг дахин боловсруулж нэмэлт зардал болон өөрийн ашиг шингээсэн үнээр борлуулах , аль эсвэл төмөр металл буюу түүхий эд материал хэлбэрээр нь худалдан борлуулах 12. Áàðèëãûí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûí òàòàí àâàëòûí îðîí çàéã îéðòóóëàí цаг хугацааг хэмнэхээс гадна òýýâðèéí çàðäëûã áóóðóóëàõ / Мэдээж дан ганц тээврийн зардлаас гадна тээврийн хэрэгслийн эвдрэл гэмтлийн зардлыг бууруулах 13. Õóó÷èíñàã технологио õàëæ øèíý îð÷èí ¿åèéí ашиглахад маш хялбар öàã õóãàöàà õýìíýñýí ò¿¿õèé ýä ìàòåðèàëûã àøèãëàõ 14. ТЭМ буюу арматурын үнийг бууруулах: Учир нь Монгол Улс төмөрлөгийн металл орд ихтэй агуу уудам нутаг дэвсгэртэй атал төмөр металын үнэ яагаад ийм өндөр байгааг бодолцож үзэх цаг иржээ. Бидний хамгийн өргөн хэрэглээний зүйл болох орон сууцын үнийг өсгөж байгаа гол хүчин зүйл нь арматурын үнийн өсөлт болоод байна. ЗГ-н бодлогоор дэлхийн зах зээлд гаргаж байгаа металл болох төмрийн тодорхой хэсгийг Монгол Улсын зах зээл дээр хөнгөлөлттэй үнээр буюу арматур үйлдвэрлэдэг компаниудад нийлүүлэх шаардлагатай байна. Учир нь та эргээд л барилгын компаниас орон сууцыг маш хямдаар худалдан авах боломж бүрдэнэ гэсэн үг юм. 15. Ажиллах хүчний хөдөлгөөнийг бууруулах: Учир нь боловсон хүчний оролт, гаралтын хөдөлгөөн нь их байх тусам байгууллагад алдагдалтай байдаг. Энэ нь шинэ ажилтан ажилд орсоноос хойш 6-10 сарын хугацаанд яг өөрийн хийх ёстой ажлаа мэдэж гаршдаг. Улмаар удаан ажиллах тусам тухайн ажилтны ажлын бүтээмж өсдөг. Иймээс цалингийн үр дүнгүй зардлыг багасгахын тулд хүний нөөцийн чадварлаг боловсон хүчинтэй болох болон танил талаа авах гэх мэт шалгаруулалтгүй ажилтан сонгох

65


байдлаас татгалзах хэрэгтэй болоод байна. Үүнийг дагаад хээл хахуул, хүнд суртал өсөх шалтгаан болдог. 16. Хээл хахуулын зардлыг багагсгах: Нэг барилга барихын тулд 56 хүний гарын үсгийг зуруулсан байх ёстой- Барилгын компаниудын хувьд хямралд өртөж, санхүүгийн гачаалд орох хамгийн том шалтгаан нь төрийн албан хаагчдын хүнд суртал гэнэ. Тэднийг аргадаж, авлигадах гэсээр байтал хамаг мөнгөө, цаг заваа алддаг талаараа барилгын салбарынхан гомдоллодог юм. Иймээс хээл хахуулийн зардал гаргахгүйн тулд Монголчууд бид аливаа ажлыг ном журмынх нь дагуу хийдэг болцгоох хэрэгтэй байна.

Ном зүй 66


1. А.Хаммер Зардлын нягтлан бодох бүртгэл 2000он 2. Барилгын материал үйлдвэрлэгчдийн холбоо 3. Барилга.МН сэтгүүл №1-9 4. Буман загас ХХК-н баримт материалууд 5. Б.Бүжинлхам Санхүүгийн удирдлага 2004 он 6. Монгол улсын статистикийн эмхэтгэл 2008-2010 он 7. О.Нүржигмаа Нягтлан бодох бүртгэл 2008 он 8. С.Өлзийбат Зардлын бүртгэл 2008 он 9. С.Өлзийбат Удирдлагын бүртгэл 2002 он 10. Эко констракшин ХХК-ийн баримт материалууд 11. BASM ХХК-н баримт материалууд 12. Барилга нийтийн аж ахуйн газрын вэб сайт 13. Барилга.МН вэб сайт 14. ОССК-н вэб сайт 15. Яамны вэб сайт

67

Барилгын карказ цутгалтын ажлын өртөг зардлыг тооцоол  
Барилгын карказ цутгалтын ажлын өртөг зардлыг тооцоол  
Advertisement