Page 1

МАНДАХ БҮРТГЭЛ ДЭЭД СУРГУУЛЬ

ACBSP ACCREDITED

Нарангэрэл ЦЭДЭНСОДНОМ

АУДИТЫН НОТОЛГООГ БҮРДҮҮЛЭХИЙН ТУЛД ТҮҮВЭРЛЭЛТИЙН АРГЫГ о н о в ч т о й АШИГЛАХ НЬ

Мэргэжлийн индекс: E341400

Бизнесийн удирдлагын магистрын зэрэг горило бүтээл

УЛААНБААТАР ХОТ 2015 ОН


ХАМГААЛУУЛАХ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮД

Эрдмийн зөвлөлийн дарга:

... / Док.проф С.Өлзийбат /

Эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга:

/ Док. дэд проф Г.Билгээ /

Нарийн бичгийн дарга:

...../ Доктор С.Ганцэцэг /


АГУУЛГА

УДИРТГАЛ.......................................................................................................................Ill НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. АУДИТЫН НОТОЛГООГ БҮРДҮҮЛЭХ ТҮҮВЭРЛЭЛТИЙН АРГА ЗҮЙ 1Л Аудитын арга зүйн үндэс.......................................................................................... 1 1.2 Аудитад түүвэрлэлтийг хэрэглэх арга зүй...........................................................4 ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. АУДИТЫН ТҮҮВЭРЛЭЛТ БА ЭРСДЛИЙН СУДАЛГАА 2.1 Аудитын түүвэрлэлт хийх арга болон эх олонлогийг сонгосон байдал..........23 2.1.1 Жижиг хэмжээний бизнесийн байгууллагын түүвэр аудитын судалгаа....... 27 2.1.2 Дундаж хэмжээний бизнесийн байгууллагын аудитын түүвэрлэлт...............43 2.1.3 Том хэмжээний компанид хийсэн түүвэр аудитын судалгаа........................... 51 ДҮГНЭЛТ, санал............................................................................................................... 55 АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ............................................................................................ 57 ХАВСРАЛТ

1


Хүснэгтийн жагсаалт

Хүснэгт 1 Түүвэрлэлтийн аргыг сонгох шалтгаан.......................................................... 8 Хүснэгт 2 Аудитад түүвэрлэлтийг хийх үе шатууд...................................................... 10 Хүснэгт 3 Статистик хүчин зүйл тодорхойлох............................................................. 15 Хүснэгт 4 Түүврийн хэмжээг тодорхойлох хүчин зүйлүүд......................................... 20 Хүснэгт 5 Бизнесийн ангиалал........................................................................................23 Хүснэгт 6 Конфиденсе аудит ХХК-ийн 4 жилийн аудитын ажлын жагсаалт............ 24 Хүснэгт 7 Судалгаанд сонгогдсон компаниуд.............................................................. 26 Хүснэгт 8 Материаллагын түвшин.................................................................................27 Хүснэгт 9 Мөнгөн нэгжийн аргын үед түүврийн хэмжээг тооцоолох........................ 27 Хүснэгт 10 Аудитын түүврийн сорил............................................................................ 28 Хүснэгт 11 Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үнэлгээ материаллаг түвшин 0,5% үед29 Хүснэгт 12 Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үнэлгээ материаллаг түвшин 0,2% үед29 Хүснэгт 13 Материаллаг түвшингөөр харьцуулав........................................................ 31 Хүснэгт 14 Бүлэглэсэн нийт олонлог............................................................................. 32 Хүснэгт 15 Түүвэрлэлтээс илэрсэн алдаа...................................................................... 32 Хүснэгт 16 Түүвэр аудитаар зарцуулсан хугацаа болон хэмнэх ашиг, алдагдал..... 34 Хүснэгт 17 Материаллаг байдлын түвшин....................................................................43 Хүснэгт 18 Мөнгөн нэгжийн аргын үед түүврийн хэмжээг тогтоох.......................... 44 Хүснэгт 19 Мөнгөн хөрөнгийн аудитын түүврийн сорил............................................ 44 Хүснэгт 20 Түүвэр аудитын алдааны түвшин............................................................... 45 Хүснэгт 21 Мөнгөн хөрөнгийн түүврийн сорил........................................................... 45 Хүснэгт 22 Мөнгөн хөрөнгийн түүвэр шалгалтын гүйцэтгэл..................................... 45 Хүснэгт 23 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл болон алдааны түвшин.................................. 46 Хүснэгт 24 Менгөн хөрөнгө дансны түүвэр аудитын эрсдэлийг үнэлгээ.................. 46 Хүснэгт 25 Үндсэн хөрөнгийн аудитын түүврийн сорил............................................. 48 Хүснэгт 26 Үндсэн хөрөнгийн ангилал тус бүрээр илэрсэн зөрчил........................... 48 Хүснэгт 27 Үндсэн хөрөнгийн алдааны түвшин........................................................... 48 Хүснэгт 28 Үндсэн хөрөнгийн зөрчлийн эрсдлийн үнэлгээ........................................ 49 Хүснэгт 29 Материаллаг байдлын түвшин.................................................................... 51 Хүснэгт 30 Аудитын түүврийн сорил............................................................................ 51 Хүснэгт 31 Мөнгөн хөрөнгийн нийт ажил гүйлгээний тоо......................................... 52 I


Хүснэгт 32 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл.........................................................................52 Хүснэгт 33 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл болон алдааны түвшин.................................52 Хүснэгт 34 Эрсдлийг материаллагын түвшингөөр үнэлэх......................................... 53

Зургийн жагсаалт Зураг 1 Аудитын түүвэрлэлтийн аргуудыг тодорхойлох...............................................6 Зураг 2 Санамсаргүй түүврийн хэлбэрүүд.....................................................................11 Зураг 3 Материаллаг түвшингөөс гарсан өөрчлөлт......................................................32 Зураг 4 Аудитын гүйцэтгэлийг харуулбал.....................................................................47 Зураг 5 Аудитад хамрагдах ажил гүйлгээний түвшин................................................. 52

II


УДИРТГАЛ Сэдэв сонгосон үндэслэл Эдийн засгийн харилцаанд оролцогчдод ямар нэг шийдвэр гаргах явдал байнга тохиолдож байдаг. Эдийн засгийн шийдвэр нь зөв оновчтой байх үндэс нь үнэн зөв мэдээлэл дээр тулгуурлан шийдвэр гаргах явдал юм. Худал мэдээлэл дээр тулгуурлан шийдвэр гаргавал шийдвэр алдаатай болох нь тодорхой. Ийм учраас бизнесийн байгууллагаас гаргасан санхүүгийн мэдээлэл үнэн зөв гэдгийг мэргэжлийн хүмүүсээр батлуулж нотлуулах шаардлагатай. Иймээс аудитыг чанарын өндөр түвшинд хийхийн зэрэгцээ хурдтай хийх шаардлага тулгараад байгаа юм. Энэхүү шаардлагыг биелүүлэх нэг гарц нь түүвэрлэлтийн аргыг хэрэглэх явдал юм. Ярилцлагаар судалгаа авч үзэхэд 100% аудит хийх нь цаг хугацаа ажлын ачаалал өндөр байдаг юм. Тийм учраас зардлыг хэмнэхдээ аудитын үр ашгийг нэмэгдүүлэх, хүн хүчийг оновчтой хуваарилах, аудит хийх компаниудынхаа хөрөнгийн хэмжээ, орлогын байдал болон үйл ажиллагааны чиглэлээс хамааран аудитын түүвэрлэлт явуулах эсэхээ шийдвэрлэх юм. Аудит хийх компаниуд их байгаа боловч цаг хугацааны хувьд давчуу, аудиторуудын тоо цөөн учираас аудитын ажил бага хийгдэж байна. Үүнээс үүдэн бизнесийн өрсөлдөөн ихтэй учираас нэг байгууллагын аудитын ажил хийж гүйцэтгэхэд цаг хугацаа их зарцуулж байгаа нь дараагын боломж алдагдаж манай компанийн ашиг орлогод нөлөөлж байгаа юм. Иймээс манай компани аудитын түүвэрлэлт хийх зайлшгүй шаардлага тулгараад байгаа юм. Судалгааны ажлын зорилго Энэхүү ажлын зорилго нь санхүүгийн тайланд аудит хийхэд олж авах аудитын нотлох зүйлийг сонгоход түүвэрлэлтийн аргыг үр ашигтай хэрэглэх арга зүйг боловсруулахад оршиж байгаа юм. Судалгааны ажлын зорилт Дээрх зорилгыг биелүүлэх үүднээс дараах зорилтуудыг тавьж байна. 1. Түүвэрлэлт хийх нарийвчилсан аргуудыг судлах 2. Түүвэрлэлийн аргаар нотолгоог хэрхэн бүрдүүлэх 3. Компаниудын зах зээл дэх байр суурь, хөрөнгийн хэмжээ, орлогын хэмжээ, үйл ажиллагаагаар нь ангилна 4. Аудитын үйл ажиллагаа явуулахад гарах зардлыг судлах 5. Эрсдлийг үнэлэх талаар судлах болно. III


Судалгааны ажлын ач холбогдол Аудит гүйцэтгүүлж буй компаниудыг үнэлж түүвэрлэлтийг хэрхэн явуулах арга зүйг боловсруулснаар манай байгууллага аудитыг чанартай гүйцэтгэх нөхцөл бололцоог хангах юм. Аудит хийх компаниудыг ангилснаар аудитын түүвэр хийх эсэх шийдвэр гаргана. Үүний дараа түүвэр аудит хийснээр гарах зардал цаг хугацааг хэмнэх ач холбогдолтой. Судлагдсан байдал Түүвэрлэлтийн судалгааны арга зүйн талаар хийгдсэн ажлууд олон улсын түвшинд төдийгүй манай орны хувьд нилээн байдаг хэдий ч аудитад түүвэрлэлтийн аргыг ашиглах талаар буюу аудит түүвэрлэлтийн аргыг ашигласан талаар судалгаа ховор байна. 1960, 1970-аад онуудад дэлхийд томд ордог аудитын компаниуд статистик түүвэрлэлтийн арга зүйн талаар өргөн хэмжээний судалгааг хөгжүүлсний үндсэн дээр мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн арга зүй нэлээд дэлгэрсэн байна.1 Аудитын стандартын хороо нь аудитын хяналтын горимын мөн чанар нь статистик түүвэрлэлтийг

зохион

байгуулахад

сонголтод

тавигдах

шаардлага,

аудитор

материаллагын түвшин, хүлээгдэж буй эрсдэлд өгсөн үнэлгээтэй салшгүй холбоотойг зөвшөөрч,

статистик

түүвэрлэлтийн

түүвэрлэлт” стандартыг баталсан.

дэд

хорооны

боловсруулсан

“аудитын

Энэ талаар хийгдсэн цөөн хэдэн судалгааны ажил дурдая. Манай улсын хувьд аудит түүвэрлэлтийн арга зүйтэй холбоотойгоор Ж.Цэрэнцоо, “Аудитын түүвэрлэлт, түүвэрлэлтийн хэмжээг тодорхойлох арга зүй” 2009 оны магистрын ажилдаа зөвхөн статистик арга зүйн талаарх судалгаа онол арга зүй хийсэн ба өөр тодорхой зүйл алга байна. “Аудитын онолын хөгжлийн өнөөгийн байдал” Л.Баасандоржийн илтгэлд аудитын онолын судлагдсан байдлаас “Модераторын онол Аж ахуйн харилцаанд оролцогч ашиг сонирхлын зөрчил бүхий талуудад асуудлыг зүй зохистойгоор шийдвэрлэлхийн тулд аудитор зөрчлийн мөн чанарыг ойлгож мэдсэний үндсэн дээр түүнд тохирсон нотолгоог олж авах нь аудитын гол зорилго юм гэсэн онолын энэ чиглэлийг Портер санал болгосон. Мөн хуурмаг эгзэгийн онол Аудиторын санал дүгнэлт, нотолгоо нь үүсэн бий

“ Цэрэнцоо Ж, “Аудитын түүвэрлэлт, түүвэрлэлтийн хэмжээг тодорхойлох арга зүйн асуудал” магистрийн ажил, МУИС-ийн ЭЗС, УБ хот, 2009, хууд 43 -АОУС-530, 2010, хууд 456

IV


болсон нөхцөл байдлаас хамааралтай учир тэр нь “туйлын үнэн” биш гэсэн онолыг Гиллинг санал болгожээ. Өөрөөр хэлбэл аудитын дүгнэлтийн бодит байдал олон хүчин зүйлээс хамаарах тул алдааг бүрэн илрүүлж чаддаг гэдэгт итгэх боломжгүй гэсэн нэлээд “гутрангүй үзэл” юм. Мөн П.Анхбаяр “Аудитын түүвэрлэлт, түүнд статистик аргыг ашиглах арга зүй” сэдвээр хийсэн ажил нь статистик аргын тадаар практик, онолын хүрээг хамруулсан ба түүвэрлэлтийн аргуудын зааг ялгааг гаргаагүй байна. Эдгээрээс дүгнэж үзэхэд монгол орон аудитын үйл ажиллагаа эрчимтэй хөгжиж байгаа хэдий ч аудит хийх оновчтой арга байгаа ба иж бүрэн аудит хийгдэж байгаа төдийгүй аудитад түүвэрлэлтийн аргыг хэрхэн оновчтой ашиглах талаар нарийн тодорхойлсон зүйл онолын хувьд дутмаг байна. Түүвэрлэлийн аргыг аудит хэрхэн үр ашигтай ба өөрийн онцлогт хэрхэн тохируулж гүйцэтгэх талаар судална. Судалгааны ажлын бүтэц Судалгааны ажлын бүтэц нь: > Удиртгал > 2 үндсэн бүлэг > Дүгнэлт, санал > Ашигласан материал гэсэн үндсэн 5 хэсгээс бүрдэнэ. Удиртгал хэсэгт сэдвийг сонгон авах болсон шалтгаан сонгон судалснаар олж авах мэдлэг, дадлага, туршлага судалсны ач холбогдол зэргийг харуулсан. “Аудитын нотолгоог бүрдүүлэх онол арга зүйн асуудал” гэсэн 1-р бүлэгт түүвэрлэлтийн арга гэж ямар арга болох, хэдэн арга байдаг, нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүнийг хэрхэн яаж хэрэглэх зэрэг асуудлыг авч үзэх болно. “Аудитын нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүвэрлэлтийн аргыг оновчтой ашиглах нь” гэсэн 2-р бүлэгт байгууллагын санхүүгийн үйл ажиллагаанд хийж буй аудит 100 хувь хийгдсэн эсвэл түүвэрлэлтийн арга ашиглаж байна уу? Гэдгийг харьцуулан судлах болно. Дүгнэлтийн хэсэгт судалгааны ажлын үр дүнгийн талаар товч тайлбар дүгнэлт өгсөн. Ашигласан материалд энэхүү судалгааны ажлыг бичихын тулд ямар эх сурвалж, еом сурах бичиг, мэргэжлийн байгууллагын гаргасан стандарт, дүрэм, журам болон хууль эрх зүйн материалуудыг жагсаан бичлээ. V


НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. АУДИТЫН НОТОЛГООГ БҮРДҮҮЛЭХ ТҮҮВЭРЛЭЛТИЙН АРГА ЗҮЙ 1.1 Аудитын арга зүйн үндэс Аудит гэдэг нь эдийн засгийн үзэгдэл, юмсын талаарх мэдэгдлүүд болон тэдгээрт тогтоосон шалгууруудын хоорондын нийцэлтийн зэргийг тодорхойлохын тулд холбогдох нотолгоог нь цуглуулж батлах замаар дүгнэлт, санал гаргаж үр дүнг нь хэрэглэгчдэд хүргэх үйл явц юм. Аудитын үйл ажиллагаа нь дараах үе шатуудтай. 1. Төлөвлөх 2. Гүйцэтгэх 3. Тайлагнах Аудитор аудитын санал дүгнэлтийн суурь болох үндэслэлтэй дүгнэлт гаргах боломжтой байхын тулд хангалттай зохистой аудитын нотлох зүйл олж авна3. Хангалттай зохистой гэдэг нь хоорондоо харилцан холбоотой бөгөөд хяналтын сорил нарийвчилсан горимын аль алинаас олж авсан нотлох зүйлд хамаатай хэрэглэгдэнэ. Хангалттай байдал нь аудитын нотлох зүйлийн тоон хэмжүүр, зохистой байдал нь аудитын нотлох зүйлийн чанар, тодорхой батламж мэдэгдэлд түүний учир холбогдолтой байдал, найдвартай байдлын хэмжүүр юм. Аудитор эцсийн шийдвэрлэх гэхээсээ илүү үнэмшүүлэх шинжтэй нотлох зүйлд тулгуурлах шаардлагатай болдог. Аудитын санал дүгнэлт бүрдүүлэхдээ аудитор ер нь бүх бэлэн мэдээллийг шалгадаггүй бөгөөд учир нь шийдэл буюу статистик түүврийн горим ашиглах замаар дансны үлдэгдэл, ажил гүйлгээний анги болон хяналтын талаар дүгнэлт гаргаж болдог. “Аудитын нотлох зүйл” гэдэг нь аудитын санал дүгнэлтийн үндэс болох дүгнэлтэд хүрэхийн тулд аудиторын олж цуглуулсан мэдээлэл юм. Аудитын нотлох зүйл нь санхүүгийн тайлангийн үндэс болсон үндсэн баримтууд, данс бүртгэл болон бусад эх сурвалжаас авсан бататгагч мэдээллээс бүрдэнэ. Аудитын нотлох зүйлийг хяналтын сорил болон нарийвчилсан горимуудыг зохистой хослуулан хэрэглэж олж авна. Зарим тохиолдолд, аудитын нотлох зүйлийг дан ганц нарийвчилсан горимоор олж авч болно.4

3 Гантулга Г, “Аудит”, 2012, хууд 145 4 Гантулга Г, “Аудит” 2012, хууд 144

1


Аудитын нотлох зүйл 1. хяналтын сорил 2. нарийвчилсан горимууд Хяналтын сорш: НББ, дотоод хяналтын тогтолцооны бүтцийн тохиромжтой байдал, үр нөлөөтэй ажиллагааны талаар аудитын нотлох зүйл олж авахын тулд гүйцэтгэдэг сорил юм. Нарийвчилсан

горим:

Санхүүгийн

тайлан

дахь

материаллаг

буруу

илэрхийллүүддийг илрүүлэх аудитын нотлох зүйл олж авахын тулд гүйцэтгэдэг сорилуудыг хэлэх бөгөөд дараах 2 төрөлтэй байдаг. > Ажил гүйлгээ ба дансны үлдэгдлийн дэлгэрэнгүй сорил > шинжилгээний горим Аудитор нотлох баримтыг ихэвчлэн түүврийн арга ашиглаж аливаа гүйлгээ, балансын үлдэгдлийг 100 хувь шалгахгүйгээр олж авдаг. Аудитын түүвэрлэлтийг дараах байдлаар тодорхойлсон байдаг. “Нийт олонлогийн талаар дүгнэлт гаргах үндэслэл болж чадахуйц ажил гүйлгээ, дансны үлдэгдлээс түүвэрлэн авсан 100 хувиас бага хувийг түүвэрлэн авч аудитын горимыг гүйцэтгэх үйл ажиллагааг аудитын түүвэрлэлт гэнэ. Судалгааны үндсэн объектыг бүхэлд нь эх олонлог (population) гэж нэрлэнэ.5 Үүний дотроос ажиглалт судалгаанд хамрагдаж байгаа хэсгийг түүвэр олонлог (sampling frame) гэдэг”. Нийт олонлог гэдэг нь аудиторын дүгнэлтээ гаргахыг хүсэж байгаа мэдээллүүдийн бүхэл цогц юм. 18 дугаар зууныг хүртэл аудитор компанийн ажил гүйлгээг 100 хувь шалгах ёстой гэсэн шаардлага тавигддаг байсан. Үүнээс хойш бизнесийн ажил гүйлгээ өргөжиж, бүтэц зохион байгуулалт тэлэхийн хирээр дээрх шаардлага хэрэгжих үндэсгүй болж ирсэн.6 Аудитын эрсдэл гэдэг нь аудиторын дүгнэлт буруу байж болох магадлал юм. Энэ нь дараах 2 хэсгээс бүрддэг. a) Санхүүгийн тайланд буруу мэдээлэл байснаас үүсэх алдаа, b)

Аудитор алдаа илрүүлж чадааггүйгээс үүсэх алдаа.

Үйлчлүүлэгч байгууллагын үйл ажиллагаатай холбоотой буюу санхүүгийн тайланд буруу мэдээлэл байснаас үүсэх эрсдлийг уламжлалт эрсдэл хяналтын эрсдэл гэж 2 ангилдаг.

5 ҮАГ, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж” ,2012, хууд 9 6 Гантулга Г, “Аудит”, 2012, хууд 151

2


Алдааг илрүүлж чадаагүйгээс үүсэх эрсдлийн шрүүлэлтийг эрсдэл гэнэ. Аудитын эрсдлийн загвар Аудитын эрсдэл нь уламжлалт эрсдэл-inherent risk [IR], хяналтын эрсдэлcontrol risk [CR] илрүүлэлтийн эрсдэл-detection risk [DR] гэсэн 3 хэсгээс бүрддэг. Аудитын эрсдэл доорхи загвартай байна.7 AR = IR х CR х DR, > Уламжлалт эрсдэл-IR, inherent risk, гэдэг нь дотоод хяналтын системийг судалж үзэхээс өмнө үйлчлүүлэгчийн бүртгэлийн тогтолцоонд алдаа байснаас үүсэх эрсдэл. > Хяналтын эрсдэл-CR, control risk, санхүүгийн тайлан дахь материаллаг алдаа, гажуудлыг дотоод хяналтын систем, дотоод хяналтын горимоор цаг тухайд нь илрүүлэх болон түүнээс урьдчилан сэргийлэх боломжгүй үед үүсэх эрсдэл. > Илрүүлэлтийн эрсдэл-DR, detection risk, аудиторын ашиглаж буй горим үйл ажиллагаа нь алдааг илрүүлж чадахгүй байх магадлал юм. Түүвэрлэлтийн эрсдэл- Sampling risk Түүвэрт үндэслэсэн аудиторын дүгнэлт нь олонлогийг бүхэлд нь аудитын ижил горимоор шалгахад хүрэх байсан дүгнэлтээс ялгаатай байх эрсдэл. Түүврийн эрсдлийн улмаар хоёр төрлийн алдаатай дүгнэлтэнд хүрч болно. a) Хяналтын сорилын хувьд, аудитор хяналтын эрсдлийг бодитой байгаагаас нь илүү үр өгөөжтэй байна гэж үзэх, эсвэл материаллаг алдаа байсаар байтал байхгүй гэж дүгнэх. b)

Хяналтын сорилын хувьд, аудитор хяналтын эрсдлийг бодитой байгаагаас нь

илүү үр өгөөж багатай гэж үзэх, эсвэл нарийвчилсан горимын хувьд материаллаг алдаа байхгүй байхад байна гэж дүгнэх.8 Аудиторын эрсдлийг гол төлөв тоон хэмжигдэхүүнээр бус харин эрсдэл ихтэй, дунд зэрэг, эрсдэл багатай гэх мэт чанарын үзүүлэлтүүдээр илэрхийлдэг. Илрүүлэлтийн эрсдэлд аудитын түүвэрлэлтийн эрсдэл орно. Учир нь дүгнэлт гаргахад шаардлагатай нотлох зүйлийг сонгоход түүвэрлэлтийг ашигладаг. Түүвэр аудитын эрсдэл гэдэг нь түүвэрлэх аргыг хэрэглэснээр аудиторын дүгнэлт буруу байж болох магадлал юм. Аудитын түүвэрлэлтийн эрсдлийг

ММНБИ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авлага”, 2008, хууд 22 3АОУС-530, 2010, хууд 896

3


1. Түүврийн эрсдэл 2. Түүврийн бус эрсдэл гэж ангилна. Түүврийн

эрсдэл

гэдэг

нь

түүвэрлэлтээс

хамааран

аудитын

цар

хүрээ

хязгаарлагдмал болсноос үүсэх эрсдэл юм. Түүврийн эрсдэл багасах дараах 2 арга байна. > Түүврийн хэмжээг ихэсгэх > Түүвэрлэх аргаа өөрчлөх Түүврийн бус эрсдэл гэдэг нь өгөгдлийн ямар хувь хэмжээг түүвэрлэн авч шалгаснаас үл хамааран аудитын эрсдэлийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл өгөгдсэн мэдээллийг 100 хувь шалгаж гаргасан аудитын дүгнэлт буруу гарах эрсдэл. Шалтгаан нь аудиторын алдаатай үйл ажиллагаа юм.9 Аудитын түүвэрлэлтийг хяналтын болон биет тест гүйцэтгэх үед ашиглаж болно.

1.2 Аудитад түүвэрлэлтийг хэрэглэх арга зүй Аудитын нотлох зүйл цуглуулахыи тулд шалгах зүйлээ сонгох Аудитор аудитыг аль болох үр ашигтай арга замаар гүйцэтгэж, үндэслэлтэй санал дүгнэлт гаргахын тулд хангалттай, зохистой аудитын нотлох зүйл олж бүрдүүлэх шаардлагатай. АОУС 500 буюу “Аудитын нотлох зүйл”-ийг хяналтын сорил болон нарийвчилсан горимуудыг зохистой хослуулан хэрэглэх замаар олж авна гэж заасан байдаг. 10 Аудитын горим боловсруулахдаа аудитор шалгах зүйлсийг сонгох тохиромжтой арга хэрэгслийг тодорхойлно. Аудитор дараах арга хэрэгслийг сонголт хийнэ. 1. Бүх зүйлсийг сонгох (100% шалгалт) Энэ нь дансны үлдэгдэл буюу ажил гүйлгээний ангийг бүрдүүлж буй зүйлс юм. Өөрөөр хэлбэл эх олонлогыг бүхэлд нь шалгах арга юм. Энэ аргыг: > Эх олонлог нь өндөр үнэ цэнтэй цөөн тооны зүйлээс бүрдсэн, > Уламжлалт буюу хяналтын эрсдэл өндөр гэж тогтоосон, > Өөр бусад арга ашигласнаар аудитор хангалттай нотолгоо олж авч чадаагүй,

9 ҮАГ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авлага, 2015, хууд 103 10 ҮАГ, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж”, 2012, хууд 14

4


> 100% шалгалт нь өртөг зардлын хувьд үр нөлөөтэй гэж үзсэн тохиолдолд сонгоно. 2. Тухайлсан зүйлсийг сонгох Үйлчлүүлэгчийн бизнесийн талаарх мэдлэг, уламжлалт болон хяналтын эрсдлийн урьдчилсан үнэлгээ, хяналтын болон нарийвчилсан горим хийх гэж байгаа эх олонлогын онцлог шинж чанарт үндэслэн тухайн олонлогоос тухайлсан зүйлсийг сонгож авч аудит хийх аргыг тухайлсан зүйлсийг сонгох арга гэнэ. Энэ арга нь түүврийн бус эрсдэл агуулах магадлал өндөртэй. Дансны үлдэгдэл, ажил гүйлгээний ангиас тухайлсан зүйлсийг сонгож шалгах арга нь аудитын нотлох зүйл дуглуулах үр ашигтай аргын нэг боловч аудитын түүвэрлэлт болж чаддаггүй. 3. Аудитын түүвэрлэлт хийх. Аудитор дансны үлдэгдэл буюу ажил гүйлгээний ангид аудитын түүвэрлэлт хийх аргыг хэрэглэхээр шийдвэрлэсэн тохиолдолд статистик ба статистикийн бус түүвэрлэлтийн аль алиныг нь хэрэглэж болох боловч аль үр дүнтэй, тохиромжтой аргыг сонгох нь аудиторын мэргэжлийн шүүн тунгаалтаар шийдвэрлэх гол асуудлын нэг байдаг.11 Аудитын түүвэрлэлтийг дараах нөхцөлүүдэд хийх нь зохимжтой гэж үздэг. •

Олонлог нь хангалттай их хэмжээтэй

Бүх өгөгдөл нь ижил шинж чанартай

Зүйлүүд нь тус тусдаа тодорхойлогдох боломжтой

Дотоод хяналт сайн

Эрсдэл бага

Түүвэр судалгааны математик онолын үндсэн зоргшго нъ 1. Тодорхой нөхцөлд түүвэр судалгааны тоо баримтыг ашиглан эх олонлогийн гол шинж чанарыг тодорхойлж, түүний (түүврийнхээ) алдааг тооцох аргыг боловсруулах. 2. Судалгаа хийх явцад гарах санамсаргүй алдаа нь өгөгдсөн хязгаараас хэтрэхгүй байхын тулд ажиглалтын тоо ямар байвал зохихыг урьдчилан тодорхойлох аргыг боловсруулахад тус тус оршино. Түүвэр судалгааны түүвэрлэлт нь 2 үндсэн шаардлагыг хангасан байх ёстой. Үүнд: 1.

Түүвэрт хамрагдах нэгжүүд нь аль болох санамсаргүй тохиолдлоор сонгогдсон

байх л ҮАГ, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж”, 2012, хууд 16 5


2.

Түүврийг аль болох ижил төрлийн олонлог дээр хийх, шаардлагатай бол

чанарын эрс тэс ялгаатай олонлогийг дотор нь төрөлжүүлэн ялгасны дараа тэр бүрт бие даасан түүвэрлэлт хийх Түүвэрлэлтийн нэг онцлог бол тооцооны алдаа гардагт оршино. Түүвэр судалгаа явуулах нь дараахь үндсэн шаардлагаас урган гардаг. Үүнд: •

Хэрвээ абсолют нарийвчлал төдийлөн шаардлагатай биш бол түүвэр судалгааг

явуулах нь эх олонлогийг судлахтай харьцуулахад бага зардал гаргах •

Судалгааг богино хугацаанд явуулах

Тухайн судалгаанд хамрагдсан нэгжийн талаар нарийвчилсан мэдээлэл авах

боломжийг олох •

Зөвхөн

түүврийн

аргаар тооцох боломжтой

(тухайлбал,

үйлдвэрлэсэн

бүтээгдэхүүний чанарын) үзүүлэлтүүдийг тооцох. •

Түүвэрлэлтийн биш алдааг хянах боломжийг олох.

Заримдаа

эх

олонлогийг

тодорхойлох

боломжгүй

үзүүлэлтийг тооцохын тулд заавал түүвэр судалгааг ашиглана. Аудитын түүвэрлэлтийг хийх 2 арга байдаг.

Зураг 1 Аудитын түүвэрлэлтийн аргуудыг тодорхойлох

байхад

тэдгээрийн


Зураг 1 Аудитын түүвэрпэлтийн аргуудыг тодорхойлох

Түүврийн арга

Стаггастак бус

Статистик Түуврнйн хэмжзэг тодорхойлох, туүврийг үр дүнг үнэлэхийн тудд аудитор магаддадын онолыг ашигдана.

Түүврийн хэмжээг тодорхойлох. түүврийг сонгох, үр дүнг үнэлэхэд статистикнйн зарчмуудыг шууд ашишах боломжгүй

Жишээ >МөН1ӨН нэгжибн түүвэр

>Статистикийн зөвлөлдсөн зүйд дэзр шалгагчийн зөвшөөряийг авах шаардлагатай.

>Уламшга1гг өөрчлөжгүүдийг тоодох >Шинж чанараар вь түүвэрлэх г.м

> !'үүврийн хэмжээ нь ерөнхийдоө хэмжээнэөс 25%50%-иас илүү байх нь зохимжтой байх С 1И 1ИСТИК түүврийи

Ямар үед хэрэглэх >Даисны улдэгдэл нь материашшг >Материаллаг буруу тайдагназын эрсдэл нь өндөр байх >Түүвэр нь гол чухал нотолгоогоор хангаж байх >Статистик бус туүюр нь асуудал үүсгэх магащладтай >1үүвэрлэлт нь тодорхой залруулга эсвэл тайлагнапын ач холбогдлыг дэмжих боломжтой >Үр дүнг тайлагнах боломжтой

Ямар уед хэрэглэх > Дансны зүйлүүд нь матерналлаг бус >Матерналлаг буруу тайлагнал эрсдэл бага >Шннжилгээний горнм нь үр дүнтзй >Түүврийн хэмжээ нь жижиг >Туүвэр нь чухал нотолгоогоор хангадаггүй > Үр дүнг тусд нь тайлагнах боломжгуй

Хяшлггын гест болон биет горимын хэрэгжшггийн үед соншлт хийх боломжтой аргуудаг тодорхойлоход аудитор туслана. Сонголт хийх боломжтой аргуудад түүврийн болон түүврийн бус, статистик болон статистик бус аргууд баггаиа.12 1. Эх олонлогоос тодорхой хэсгийг сонгон авах. 2. Түүвэрлэн авсан олонлог дээрээ судалгаа хийж үр дүнг ашиглан эх олонлогийн гол үзүүлэятүүдийг ойролцоогоор тодорхойлох. 3. Түүвэр олонлогийн хэмжээг үндэслэн үндсэн үзүүлэлтүүдийн аддааны хязгаарыг урьдчилан тогтоох зэрэг болно.

12 ММНБИ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авяага”, 2008, хууд 54 7


магадлалын онолоор эрсдлийг тооцдог, түүврийн хэмжээ бага, үнэлэлт, дүгнэлт илүү бодитой байдаг учир аудиторууд энэ аргыг ашигладаг. Статистик бус түүвэрлэлтийн арга Дээрх шинж чанарыг агуулаагүй түүвэрлэлтийг статистик бус түүвэрлэлт гэнэ13. Өөрөөр хэлбэл аудитор түүврийн хэмжээг тодорхойлох үр дүнг тайлбарлах үйл ажиллагаандаа өөрийн шийдлийг ашигладаг. Өргөн хэрэглэдэг дараах аргууд байна. •

Өндөр үнэ цэнэ буюу гол зүйлийг сонгох

Тодорхой дүнгээс дасван бүх зүйлсийг сонгох

Мэдээлэл олж авах зүйлсийг сонгох

Үйл ажиллагааны процессийг шалгах зүйлсийг сонгох14

Хүснэгт 1 Түүвэрлэлтийн аргыг сонгох шалтгаан Түүвэрлэлтийн аргыг сонгох шалтгаан

дд

Статистик түүвэрлэлт 1

Дансны үлдэгдэл нь материаллаг

2

Материаллаг

буруу

тайлагналын

Статистик бус түүвэрлэлт Дансны зуйлүүд материаллаг бус эрсдэл

Материаллаг буруу тайлагналын эрсдэл бага

өндөр J

Түүвэр

нь

гол

чухал

нотолгоогоор

Шинжилгээний горим илүү үр дүнтэй

хангагдаж байдаг 4

Цаг хугацаа хэмнэх

Түүврийн хэмжээ жижиг

5

Өртөг зарддыг хямдруулах

Түүврийн нэгжүүд чухал аудитын нотолгоогоор хангагдах боломжгүй

6

100% шалгах боломжгүй тохиолдолд

Үр дүнг тусад нь тайлагнах боломжгүй

7

Түүвэр нь тодорхой залруулга тайлангийн

Ажил гүйлгээнүүд ихээхэн тоо хэмжээтэй, гар

ач холбогдлийг дэмжих боломжтой байдаг

ажиллагаа нь статистик түүвэрлэлтийг хийхэд шаардлагатай

баримтуудыг

жагсаахад

хүндрэлтэй

Аудитын санал дүгнэлтийг бүрдүүлэхдээ аудитор бүх бэлэн мэдээллийг шалгадаггүй бөгөөд статистик түүврийн горим ашиглах замаар дансны үлдэгдэл, ажил гүйлгээний анги болон хяналтын талаар дүгнэлт гаргаж болдог. Аудитор дараах нэг буюу хэд хэдэн горимыг ашиглан аудитын нотлох зүйл олж авч болно. > Шалгалт

‘3 Гантулга Г, “Аудит”, 2012, хууд 153 4 ММНБИ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авлага”, 2008, хууд 52

8


> Ажиглалт > Асуулга ба тулган баталгаажуулалт > Тооцоолол > Шинжилгээний горимууд Туүвэр шалгалтын арга нь дансны бичилт болон ажил гүйлгээнүүдээс тусгай сонголт хийж олж авсан үзүүлэлтүүдийн үндсэн дээр шалгалтыг гүйцэтгэж нийт бүтэц, бүрэлдэхүүнд дүгнэлт өгөх зорилго бүхий арга юм. Аудитын олон улсын стандартад 530 буюу “Аудитын түүвэрлэлт гэдэг нь НББ-ийн дансны үлдэгдэл, ажил гүйлгээний 100-с доош хувьд аудитын горимыг хэрэглэхийг хэлнэ” гэж тодорхойлсон байдаг. Нийт бүрэлдэхүүнд ^ийсэнтэй бараг л ижил дүгнэлт гаргахаар хэсгийг сонгон авч шалгана гэсэн үг. ТүүвэртЧорсон хэсэг нь түүвэрт ороогүй хэсгээ төлөөлж чадахуйц байх хэрэгтэй. Түүвэрлэх аргыг сонгох эсэх нь аудиторын өөрийн сонголт. Гагцхүү үнэн зөв бодитой, дүгнэлт хийж чадахуйц хангалттай нотолгоог цуглуулсан байх шаардлагатай юм. Аудитор дараах тохиолдлуудад түүвэр шалгалтыг хэрэглэдэг. 1. Дансдын үлдэгдэл буюу ажил гүйлгээг шалгахад 100 хувийн шалгалт хийх шаардлагагүй. 2. Тодорхой данс юм уу, ажил гүйлгээний талаар дүгнэлт гаргах ёстой бол 3. Бүгдийг шалгахад хугацаа их, өртөг өндөр бол 4. Түүвэр шалгалтын статистик арга нь магадлалын онолыг ашиглан ерөнхий нийлбэрээс сонголт хийж нийт ерөнхий нийлбэрийн талаар дүгнэлт гаргадаг түүвэр хяналтюм.15 Энд гол зүйл нь: 1. Ерөнхий нийлбэрээс сонголтыг тохиолдлоор хийдэг 2. Үр дүнг тооцоолоход статистик аргыг хэрэглэдэг. Тохиолдлын сонголт ерөнхий нийлбэрийн элемент бүр сонгогдох ижил боломжтой байхаар элементүүдийг сонгож судлана гэсэн үг. Тохиолдлын сонголтыг түүвэр шалгалт явуулах статистикийн биш аргын үед хэрэглэж болно. Статистик магадлалын онолын аргыг тохиолдлын биш сонголтонд ашиглаж болохгүй. Түүвэр шалгалтын статистик биш арга гэж аудиторууд дүгнэлтээ гаргахдаа статистик аргыг хэрэглэдэггүй аргыг хэлнэ. Элементүүдийг дурын сонголтоор эсвэл математик арга хэрэглэхгүйгээр ямар нэгэн аргаар сонгож авна.3 3 Мягмарзаяа Б, “Аудитын түүвэрлэлт, түүвэрлэлтийн арга зүй” магистрийн ажил, 2012, хууд 35 9


Түүвэр шалгалтын аргыг аудитын шалгалтанд хэрэглэх нь рисктэй. Жишээлбэл, аудитор түүвэр сонголтонд тулгуулан шалгалтын тодорхой процедураар шалгалт хийж нийт ерөнхий нийлбэрийн талаар гаргасан дүгнэлт нь буруу байж болно. Түүвэр шалгалт үр дүнгүй байж болох рискийн хэмжээг статистик аргын үед тодорхойлж хянаж болно. Харин статистик биш аргын үед тодорхойлж болдоггүй. Аудитор нь түүвэрлэх аргыг сонгохдоо аудитын зорилго, хамрах хүрээ ажлын багийн туршлага, гишүүдийн тоо, ажлын хэмжээ зэргийг харгалзан үзнэ. Түүвэрлэлт хийх шаардлага нь 1. Хугацаа хэмнэдэг 2. Өртөг багатай 3. Цусны шинжилгээ, хүнснйй бүтээгдэхүүнд шилжилгээ хийхтэй нэг адил 100 хувь шинжлэх боломж байдаггүй. 4. Бүх ажил гүйлгээг шалгах нь нэг хэвийн байдалтай болж, улмаар алдаанд хүргэж болох тул зарим тохиолдолд түүвэр 100 хувь шалгаснаас илүү үр дүнд хүрч болно. 16 Хүснэгт 2 Аудитад түүвэрлэлтийг хийх үе шатууд Дд 1

Аудитын түүвэрлэлт хийх үе шат Түүврийг төлөвлөх а)

Шалгалтын зорилгыг

\

Тайлбар

“ Л тавигдах тусгай зорилгуудыг хангахад тохирох горимууд

тодорхойлох

тэдгээрийн уялдаа холбоог авч үзэх

Ь)

хяналтын болон биет тестийн үед ямар алдаа, зөрчлийг

Илрүүлэх алдаа, зөрчлүүд

байгаа эсэхийг тодорхойлох

илрүүлэхээ тодорхойлох

с)

энэ

Түүврийн нэгж ба нийт

олонлогийг тодорхойлох

шатанд

тодорхой

аргуудыг

хэрэглэж

түүврийн

олонлогийг ижил шинж чанартай нэгжүүдээс бүрдэх дэд хэсгүүдэд хуваана

d)

Түүврийн хэмжээг

тодорхойлох

түүврийн хэмжээг статистик загвар ашиглаж эсвэл тухайн нөхцөл

байдалд

аудитор

өөрийн шийдэлд үндэслэн

тогтооно 2

Түүврийн нэгжийг сонгох

баримтлах үндсэн зарчим нь нийт олонлогт байгаа зүйл бүр сонгогдох магадлалтай байх шаардлагатай.

<■»

Аудитын шалгалтыг гүйцэтгэх

түүврийн нэгжийг сонгосны дараа хийгдэх ажил

4

Түүврийн үр дүнг үнэлэх

аудитор түүвэр шалгалтын үр дүнг үнэлж, зөрчлийн шинж чанар, шалтгаан ба тэдгээрийн аудитын зорилго, бусад талбаруудад нөлөөлөх нөлөөллийг авч үзэх

- 16 Энх-Амгалан Л, Лхавгасүрэн О, “Аудит”, 2004, УБ, хууд 117 10


Аддааг дараах 2 байдяаар ангшша. 1. Ердийн бус буюу дахин давтагдахгүй алдаа 2. Ьодит буюу нийтлэг алдаа Алдаа нь хяналтын тесгайг хэрэгжүүлсэнээр үүссэн зөрүү эсвэл далгэрэнгүй теетийг хэрэгжүүлсэнээр үүссэн буруу тайлагнал юм. Нийт алдаа гэдэгт хэлбэлзлийн хувь хэмжээ эсвэл нийт буруу тайлагналын аль алиныг багтааж ойлгоно. Алдааг тодорхойлоход ердийн бус алдааг харгалзан үзэх шаардпагатай. Ердийн бус алдаа гэдэг нь ондшй нөхцөл байдпаас хамааран тохиолдсон нэг удаашйн үйл явдлаас үүссэн алдаа бөгеөд ийм төрлийн алдааг олонлогийг төлөөлөх алдаанд хамааруулж балохгуй.

/

Эх алонлогийг төлөөж чадахуйц алдаа нь магадпалаар хэмжигдэж тооцож болдог түүвэр нь Обьекгив болон магадлалт түүвэр гэж тодорхойлдог. Энэ түуврийн магадлалг буюу санамсаргүй түүвэрлзлт гэж нэрлэсэн байна. Түуврийн процесс нь нэг оа түүнээс олон уе шаттай байдаг бөгөөд эх олонлогийн нэгж бүр түүвэрт сонгогдон орох ижил магадлалтай байна. Эдгээр магадлалуудаас \

түүврийн жин нь хамаарах богоод түүврийн егөгдлийг нэгггэн дүгнэх, шинжилгээ хнйж үр дүнг гаргахад түүврийн жинг апгаглана. Эх олонлогийн утгыг тооцоход жигнэгдсэн дунджийт' (эсвэл жигнэсэн нийт дүнг) ашиглах нь энгийн дундажийг ашигаахаас илүү байдаг. Зураг 2 Санамсаргуй түүврийн хэлбэрүүд

Субъектт хэлбэр Түүврийг бүрдүүлэгч нэгжийг сонгоход түуврийг хийж буй хувь хүний саыал :сдэл нөлөөлж байдаг аргыг түүврийн Субъектив хэлбэр гэнэ. Үүнд тохиолдлын дззж чанартай болон зориуд хийгдсэн сошолтууд энэ хэлбэрт хамаарна. Губъектив түүврийн хамгийн гол дутагдал нь тэдгээрийн сонголт нь бурэн 11


ангилагдаж чадаагүй, түүврийн алдааг тооцох боломжгүй өөрөөр хэлбэл тухайн түүврээс үндэслэж хийсэн тооцоо нь үнэн бодитой байж чаддаггүйд оршино. Объектив хэлбэрийн аргууд Түүврийн бодит буюу Объектив хэлбэр гэдэг нь түүврийн тогтсон дүрмийн дагуу буюу ямар ч хүн хийсэн адил үр дүнд хүрдэг түүвэр юм. Түүвэр судалгааны хүрээнд хамгийн их хэрэглэгддэг объектив түүврийн аргууд: 1. Энгийн санамсаргүй түүвэр 2. Системчилсэн түүвэр 3. Мөнгөн нэгжийн түүвэр 4. Тохиолдлын түүвэр 5. Бүлэглэсэн түүвэр Энгийн санамсаргүй түүвэр Санамсаргүй

тоо үүсгэгчид буюу жишээлбэл санамсаргүй тооны хүснэгтийг

ашиглана. Энэ нь магадлалт түүврийн энгийн арга юм. Энгийн санамсаргүй түүвэрлэлт нь эх олонлашйч-бүхнэгжүүд ижил магадлалтайгаар сонгогдох нөхцлийг хангаж өгдөр. Хоёр төрлийн энгийн санамсаргүй түүвэрлэлт байдаг. a. сонгогдсон нэгжүүд сонголтын дараа буцааж эх олонлогт орох, үүнийг буцаалттай (WR- давтан сонгогдох) энгийн санамсаргүй түүврийн арга гэнэ. b.

сонгогдсон

нэгжүүд

эх

олонлогтоо

буцааж

хийгдэхгүй.

(WOR-дахин

сонгогдохгүй) байх, үүнийг буцаалтгүй энгийн санамсаргүй түүврийн арга гэнэ. Энгийн санамсаргүй түүврийн үед эх олонлогийн нэгж болгон судалгаанд сонгогдож гдох ижил магадлалтай байх ёстой. Түүвэр олонлогийн нэгжийг сонгох хамгийн знгийн арга бол энгийн санамсаргүй тооны хүснэгт ашиглах арга юм. Санамсаргүй тооны хүснэгтийг ашиглах Өмнө тэмдэглэсэн нэгжүүдийг сонгохдоо санамсаргүй тооны хүснэгт ашиглах zs эх олонлогийн нэгжүүдийн сонгогдох магадлал ижил байх баталгааг өгдөг. Нэр заан сонголт хийж байгаа тохиолдолд энэ шинж чанар нь алдагдана. Санамсаргүй гдоны хүснэгтийг ашиглаад "N" тооны нэгжүүдээс (18 гүйлгээнээс ) "п" нэгжийг (7 гүйлгээг) сонгох жишээг авч үзье. Үүний тулд бид эхлээд хүснэгтэндээ баганын тоог “дзлох хэрэгтэй. Баганын энэ тоо нь эх олонлогийн нэгжүүдийн тоо болох "N" гтэягийн тоотой тэнцүү байна. Бидний авсан жишээн дээр "N" маань 18 учир гтэнгийн тоо нь 2 болно. Иймээс хүснэгтээс бид 2 гэсэн тоотой баганыг товлох ёстой. 12


Хэрэв "N" нь 100-аас 999-ийн хооронд байвал 3 гэсэн тоотой баганыг, "N" нь 1000-аас 9999-ийн хооронд байвал 4 гэсэн тоотой баганыг товлох гэх мэтээр цааш явна. Санамсаргүй тооны хүснэгтийг ашиглах 2 үндсэн арга байдаг. Үүнд: 1. Энгийн арга 2. Үлдэгдлийн арга Энгийн арга Бид дээрх жишээн дээр 10, 11 -р баганыг товлон авъя. Хүснэгтийн дээрээс эхлээд 10, 11 -р баганыг дагуулан 18-тай тэнцүү буюу түүнээс бага тоонуудыг сонгон авч, харин 18-аас их тоонуудыг хэрэгсэхгүй орхино. (доор 18-аас их тоонууд нь дарагдсан буюу хэрэгсэхгүй орхисныг харна уу) 35, 92, 11, 95, 59, 15, 63, 3, 44, 99, 25, 54, 12, 10, 64, 45, 88, 59, 84, 82, 89, 85, 34, 7, 15, 1. Энд буцаалтгүй ЭСТ-ийн үед сонгогдсон 7 гүйлгээний дугаар нь 11, 15, 3, 12, 10, 7, 1 болно. 15 гэсэн тоо нь зөвхөн/ нэг удаа бичигдсэн байна. Яагаад гэвэл сонгогдсон нэгжээ буцааж эх олонлогтоо хийгэзгүй болно. Үлдэгдлийн арга

/

Дээр дурьдсан ажлын дарааллаас /харахад сонгогдсон санамсаргүй тоонуудаас зхийг нь хэрэгсэхгүй болгож байна. Тэгвэл үлдэгдлийн аргын үед хэрэгсэхгүй болгох яздал бага байдаг. Хэрэв "N" оронгийн тоо нь "к" бол p*N нь хамгийн их оронгийн тоо болох бөгөөд "N" -д үлдэгдэлгүй хуваагдана. Энэ үед р<10 байх нь ойлгомжтой Үлдэгдлийн аргын үед бид зөвхөн\р*лээс их тохиолдлын тоонуудыг хэрэгсэхгүй толгоно. Дараа нь сонгогдсон тоонуудыг N-д хуваана. Ногдворын үлдэгдэл тоо нь тлдний сонгогдох нэгж болох бөгөөд хэрвээ үлдэгдэл нь 0-тэй тэнцүү байвал N дугаар нэгж өөрөө сонгогдоно гэсэн үг юм. Үлдэгдлийн аргаар сонголт хийх жишээ: Дээрх жишээн дээр р=5, N=18, p*N=90 Бид 90-ээс их тохиолдлын тоонуудыг "0" болгож хэрэгсэхгүй болгоно. Эх олонлог доторх нэгж бүрийн сонгогдож болох тэнцүү магадлал нь (5/90=1/18)-тай тэнцүү байна. Системчилсэн түүвэр Энэ аргаар олонлог дахь түүврийн нэгжийн тоог түүврийн хэмжээнд хувааж туүврийн интервалыг олно. Жишээ нь: 50 гэвэл Эхний 50 нэгж дотор эхлэлийн цэгийг гддорхойлоод түүнээс хойш 50 дахь нэгж болгоныг сонгоно. Эхлэлийн цэгийг ттхиолдлоор сонгож болох ч санамсаргүй тоо үүсгэгч компьютерийн программ буюу зстэл санамсаргүй тооны хүснэгт ашиглавал уг түүвэр нь үнэхээр санамсаргүй байх 13


магадлалтай. Системт сонголтыг ашиглахдаа аудитор олонлог дахь түүврийн нэгжүүд нь түүврийн интервал олонлог дахь тодорхой шинжтэй холбогдох байдлаар зохион байгуулагдаагүй байгаа гэдгийг тодорхойлох хэрэгтэй. Тухайлбал 1,2,3,...,200 гэж дугаарлагдсан 200 гүйлгээнээс 10 гүйлгээг сонгоё. Үүний тулд түүврээ эхний 1 дугаартай гүйлгээг сонгож аваад дараагийн 20 дахь гүйлгээ болгоныг авахаар хийсэн байна. Өөрөөр хэлбэл 1,21,41,...,181 дугаартай гүйлгээнүүд сонгогдсон байна. Механик аргаар хийсэн энэ түүврийг системчилсэн түүвэр гэнэ. Энэ түүврийн арга нь төлөөлөх чадвар болон түүвэрлэгчийн хувийн алдааг тооцох боломжтойгоороо давуу талтай. Дээр дурдьсан жишээний хувьд 1 дугаартай гүйлгээ эхлэхийн оронд 1,2,...,200 хүртлэх дугаартай гүйлгээнээс нэгийг санамсаргүйгээр сугалан авч дараагийн 20 дахь гүйлгээ болгоныг сонгох замаар хийж болно. Тухайлбал 14 номерийн гүйлгээг эхлээд сугалсан бол 14,34,54,...,194 гүйлгээнүүд түүвэрт орно. Үүнийг санамсаргүй эхлэлтэй шугаман системчилсэн түүвэр гэж нэрлэдэг. Энд санамсаргүй эхлэл=14. Хэрвээ анхны сонгогдох санамсаргүй тоо нь 200 бол түүвэрлэлтийг хэрхэн хийх вэ гэсэн асуудал гарна. 220, 240 дугаарын гүйлгээнүүд нийт олонлогт байхгүй тул түүвэрт ямар гүйлгээнүүд сонгогдох нь тодорхойгүй болдог. Ийм тохиолдолд циклээр сонгох аргыг хэрэглэнэ. Үүнийг доорхи дарааллаар хийнэ: а) "1" -ээс "N" хүртлэх тохиолдлын тоог сонгох (i сонгогдсон) б) "i" буюу "к" бүр дэхь нэгжийг циклээр сонгох (CRS- Circular Random Campling) циклээр сонгогдох жишээ: Хэрэв N=200, п=10, 1=195 к=20. Энэ гүүвэрлэлтээр сонгогдох нэгжүүд нь 195, 215=15, 35, 55, 75, 95, 115, 135, 155, 175 2ЕЛНО. Системчилсэн түүврийн үе дэх параметрүүдийн үнэлгээ нь ЭСТ-ийнхтэй ижил. Системчилсэн түүврийн давуу man Системчилсэн түүврийн үед сонголтыг энгийнээр хийдэг. Мөн нэгжийн сонголтыг гүүвэр хийж байгаа ажилтан өөрөө хийж болдог. Энэ бол системчилсэн түүврийн бас Z3~ чухал онцлог юм. Түүврийн болон хяналтын ажлыг явуулахад системчилсэн гүүвэрлэлт нь давуу талтай байдаг. Системчилсэн түүвэр нь түүврийн нилээд өргөн тлрээг хамардаг. Үүгээрээ системчилсэн түүвэр нь энгийн санамсаргүй түүвэрлэлтээс zsp юм. Яагаад гэвэл энгийн санамсаргүй түүвэрлэлтийнх шиг эх олонлогийг :;~ш:ойгоор төлөөлж чадах нилээд хэсэг нь орхигдох тохиолдол гарахгүй, сонголтын Т1?халт нь байршлын хувьд жигд байдаг. Системчилсэн түүврийн үед эх олонлогийг үндсэн үзүүлэлтээр нь эрэмбэлсэн 14


жагсаалтаас сонголт хийх тохиолдол байдаг. Тухайлбал малчин өрхийг малын тоогоор нь эрэмбэлж уг жагсаалтаас өрхийг системчилсэн түүврийн аргаар сонгодог. Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт Түүврийн хэмжээ, сонголт мөн үнэлэлтийн үр дүнд мөнгөн дүнгээр илэрхийлэгдэх дүгнэлтэнд хүрдэг, үнэ цэнээр жинлэсэн сонголт юм. Түүвэрлэлтийн нэгж нь мөнгөн дүн байх түүвэрлэлтийг мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт гэдэг. Мөнгөн нэгжийн түүвэр нь статистик түүврийн нэг төрөл бөгөөд голдуу дараах тохиолдлуудад хэрэглэдэг. 1. Олонлогт багтсан түүврийн нэгжүүдийн мөнгөн нэгж нь мэдэгдэж байгаа 2. Үндсэн зорилго нь олонлогийн илүү тайлагналыг тестлэхэд чиглэгдсэн 3. Олонлогийн буруу тайлагналын нийт мөнгөн дүн нь их биш гэж таамаглаж байгаа 4. Түүврийн нэгжийн буруу тайлагналын дүн нь сонгогдсон дүнгээс илүү гарахгүй байх Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт нь дараах 4 үе шаттай. Үүнд 1. Түүврийн хэмжээг тодорхойох 2. Түүврийг сонгох 3. Нарийвчилсан биет шалгалтыг хийх 4. Түүврийн шалгалтын үр дүнг үнэлэх зэрэг болно. Мөнгөн нэгжийн түүврийг ауцитор гараар эсвэл комьпютерийн программын алинаарч тооцож болно.17 Мөнгөн нэгжийн түүврийн хэмжээг гараар тооцоолохын тулд дараах хүснэгтэд харуулсан Статистик эрсдлийн хүчин зүйлсийг ашиглан түүврийн хэмжээг хамгийн зохистой баталгааны түвшинд тодорхойлно. Хүснэгт 3 Статистик хүчин зүйл тодорхойлох/ хувиар / Баталгааны түвшин 50 63 77 86 92 95

Статнстнк эрсдлийн хүчин зүйл* 0,7 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0

* Энэ нь Пойсоний аргачлалаар математик загварчлал дээр үндэслэгдсэн учраас энэ хүснэгтийг ашиглан тооцсон түүврийн хэмжээ нь IDEA-aap тооцсон түүврийн - Эхбаяр Д, “Аудит” ММНБИ, 2011, хууд 106

15


жагсаалтаас сонголт хийх тохиолдол байдаг. Тухайлбал малчин өрхийг малын тоогоор нь эрэмбэлж уг жагсаалтаас өрхийг системчилсэн түүврийн аргаар сонгодог. Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт Түүврийн хэмжээ, сонголт мөн үнэлэлтийн үр дүнд мөнгөн дүнгээр илэрхийлэгдэх дүгнэлтэнд хүрдэг, үнэ цэнээр жинлэсэн сонголт юм. Түүвэрлэлтийн нэгж нь мөнгөн дүн байх түүвэрлэлтийг мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт гэдэг. Мөнгөн нэгжийн түүвэр нь статистик түүврийн нэг төрөл бөгөөд голдуу дараах тохиолдлуудад хэрэглэдэг. 1. Олонлогт багтсан түүврийн нэгжүүдийн мөнгөн нэгж нь мэдэгдэж байгаа 2. Үндсэн зорилго нь олонлогийн илүү тайлагналыг тестлэхэд чиглэгдсэн 3. Олонлогийн буруу тайлагналын нийт мөнгөн дүн нь их биш гэж таамаглаж байгаа 4. Түүврийн нэгжийн буруу тайлагналын дүн нь сонгогдсон дүнгээс илүү гарахгүй байх Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлт нь дараах 4 үе шаттай. Үүнд 1. Түүврийн хэмжээг тодорхойох 2. Түүврийг сонгох 3. Нарийвчилсан биет шалгалтыг хийх 4. Түүврийн шалгалтын үр дүнг үнэлэх зэрэг болно. Мөнгөн нэгжийн түүврийг аудитор гараар эсвэл комьпютерийн программын алинаарч тооцож болно. 17 Мөнгөн нэгжийн түүврийн хэмжээг гараар тооцоолохын тулд дараах хүснэгтэд харуулсан Статистик эрсдлийн хүчин зүйлсийг ашиглан түүврийн хэмжээг хамгийн зохистой баталгааны түвшинд тодорхойлно. Хүснэгт 3 Статистик хүчин зүйл тодорхойлох/ хувиар / Статнстнк эрсдлийн хүчин зүйл* 0,7

Баталгааны түвшин 50 63 77 86 92 95

1,0 1,5 2,0 2,5 3,0

* Энэ нь Пойсоний аргачлалаар математик загварчлал дээр үндэслэгдсэн учраас энэ хүснэгтийг ашиглан тооцсон түүврийн хэмжээ нь IDEA-aap тооцсон түүврийн

- Зхбаяр Д, “Аудит” ММНБИ, 2011, хууд 106

15


хэмжээнээс бага зэрэг зөрүүтэй байдаг. Дараах томьёог ашиглан түүврийн интервал болон түүврийн хэмжээг тооцно.

Түүврийн интервал =

Хүлээн зөвшөөрөгдөх буруу тайлагнал Статистик эрсдлийн хүчин зүйл

Түүврийн хэмжээ* =

Бүртгэгдсэн дүн Түүврийн интервал

* Түүврийн хэмжээнд бүхэл тоог авах бөгөөд бутархай тоо гарвал дараагийн бүхэл тоог авна. Жишээ: Аудитор 30,000,000 төгрөгийн нийт дүнг тестлэх гэж байна. Хүлээн зөвшөөрөгдөх буруу тайлагнал 900,000 төгрөг ба баталгааны түвшин 95%, харин статистик эрсдлийн хүчин зүйл 3.0 гэж үзвэл түүврийн интервал болон түүврийн хэмжээ дараах байдлаар тооцоологдоно.18

Түүврийн интервал =

900,000 төг

= 300,000 төг

3.0 Санамсаргүй эхлэлээс хойш 300,000 дахь мөнгөн нэгж (төгрөг) бүр түүвэрт сонгогдоно. Түүврийн хэмжээ

=

30,000,000 төг = ЮОзүйл 300,000 төг

Иймээс түүврийн хэмжээ нь 100 зүйл байхаар тооцоологдож байна. Зарим зүйлс нь түүврийн интервалтай тэнцүү эсвэл илүү байж болох учраас сонголт нь 1-ээс илүү зүйлүүдийг агуулж болно. Жишээ нь: сонгогдсон 600,000 төг нь тооцоолж байсан 100 түүвэр зүйлийн 2 (600,000/300,000) зүйл нь юм. Иймээс тестлэгдэх зүйлсийн бодит тоо хэмжээ нь 100-аас доош байна.19 Мөн дараах байдлаар мөнгөн нэгжийн түүврийн хэмжээг тооцоолдог. Үүнд •

Тэвчиж болох алдааг тогтоох- ТэБА нь ихэвчлэн материаллаг байдлын

гувшинтэй тэнцүү байдаг.

“ Эхбаяр Д, “Аудит”, 2011, хууд 107 ~ Эхбаяр Д, “Аудит”, 2011, хууд 38

16


Тохиолдож болзошгүй алдааг тооцоолон гаргах- ТоБА нь голдуу өмнөх

жилийн туршлагад үндэслэнэ эсвэл материаллаг байдлын түвшингийн 10-20% иар тооцдог. •

Нарийвчилсан зөрүүний залруулга тооцох- НЗЗ нь ойролцоогоор материаллаг

байдлын түвшингийн Vi байдаг гэхдээ баталгааны түвшингээс ихээхэн хамааралтай. •

Суурь нарийвчлалыг тооцох- СН=ТэБА-ТоБА-НЗЗ

Өгөгдсөн баталгааны түвшингийн хувьд суурь нарийвчлалын хүчин зүйлийг

тогтоох- үүнийг тогтоохын тулд Хавсралт 8-ийг ашиглана. •

Түүврийн дундаж интервалыг тооцоолох- ТДИ=СН/СНХЗ

Эх олонлогоос өндөр үнэтэй болон гол зүйлсийг хасаад төлөөлөх түүврийн

олонлогийг гаргах- ТТО=ЭО-ӨҮЗ-ГЗ •

Томъёо ашиглан түүврийн хэмжээг тооцох -ТХ=ТТО/ТДИ2021

Тохиолдлын сонголт Үүнд аудитор тодорхой зохион байгуулалттай арга техникийг баримтлалгүй түүврийг сонгоно. Хэдийгээр зохион байгуулалттай арга техник хэрэглэдэггүй ч аудитор санаатай хазайлт буюу таамаглал зэргээс зайлсхийх ба тэгснээрээ олонлог дахь бүх зүйлс сонгогдох магадлалтай байх боломжийг бататгахыг хичээнэ. Статистик түүвэрлэлтийг хэрэглэж буй үед тохиолдлын сонголт тохиромжтой биш. Бүлэглэсэн түүвэр Бүлгийн сонголтыг аудитын түүвэрт ерөнхийдөө ашиглаад байдаггүй. Учир нь дараалсан зүйлс өөр хоорондоо ижил шинжтэй байхаар хүлээгдэж болох ч гэхдээ олонлог дахь бусад зүйлээс өөр шинж чанартай байхаар ихэнх олонлог зохион байгуулагдсан байдаг. Хэдийгээр зарим тохиолдолд бүлэг зүйлсийг шалгах нь аудитын тохиромжтой горим байж болох ч, аудитор түүвэрт үндэслэсэн нийт олонлогын талаар хүчин төгөлдөр гаргалгаа хийхийг зорьж байгаа үед энэ нь түүврийг сонгох тохиромжтой арга болж тэр бүр чадахгүй.

ЛI

Бүлэглэсэн түүврийн үед эх олонлогийг төрөлжүүлэн хэд хэдэн бүлэгт хувааж, бүлэг тус бүрт түүвэрлэлт хийнэ. Энэ аргын гол санаа бол бүлэг тус бүрийг төлөөлж чадах нэгжүүдийг сонгох, тэдгээр нь зөвхөн тухайн бүлгээ төлөөлөхөд оршино. Ингэснээр бүлгүүд тус бүрээс сонгогдсон нэгжүүдийн төлөөлөх чадварыг сайжруулна гэсэн үг. Тухайн улс оронд эдийн засгийн үйл ажиллагааны салбар, дэд салбаруудад 20 ҮАГ, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж”, 2012, хууд 28 21ММНБИ, “АОУС”, 2010, хууд 475

17


албан ёсны статистик үзүүлэлт тооцохын тулд бүлэглэсэн түүврийг өргөн ашигладаг. Тухайлбал зөвхөн улсын хэмжээгээр хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний талаар үнэн зөв мэдээлэлтэй боллоо гэхэд бүс, газар зүйн болон эдийн засгийн үйл ажиллагаа, засаг захиргааны ангиллыг ашиглаад илүү нарийн үр дүнг гаргаж авч болдог ач холбогдолтой. Эх олонлогийг бүлэглэх үзүүлэлт нь тухайн судалгааны үр дүнгийн мэдээллийг ямар ангиллаар түвшинд байгаагаас шалтгаалан сонгогдоно. N=N1+N2+..... +NL п=п-,+п2+...... +п. Эх олонлогийн дундаж нь бүх бүлгүүдийн жингээр жигнэсэн дунджаар хэмжигдэнэ. Бүлэглэсэн түүврийн бүлгийг байгуулах. Эх олонлогийг бүлэглэх хэд хэдэн арга зам байдаг. Эдгээрээс аль нэгийг сонгохдоо бүлгийн

too

(L), бүлэг тус бүр дэхь нэгжүүдийн

too

(N,), Sh хэмжигдэхүүн нь үр

дүнтэй байх тийм аргыг л сонгох шаардлагатай. 'у

Бүлэглэхдээ стандарт хазайлт Sh нь хамгийн бага байх тийм бүлэглэлтийг байгуулах хэрэгтэй. Иймээс бүлэглэлт хийхэд эх олонлогийн талаарх урьдчилсан судалгаа, мэдээлэл, мэдлэг чухал. Хэрэв судлагдаж байгаа зүйлийн тархалтын давтамж мэдэгдэж байгаа нөхцөлд бүлэглэлт нь амжилттай болно. Бүлэглэлтийн хэмжээ бага байх тусам стандарт хазайлт Sh2 нь мөн адил бага болно. Хэрэв бүлгийн тоог өсгөвөл үнэлгээ нь илүү үр дүнтэй болно. Гэвч өгөгдсөн "П"-Д байгаа бүлгийн тоо эх олонлогт байгаа бүлэг "L''-ээс их байвал ашигтай үр дүнг авчрахгүй. Бүлэглэсэн түүврийн үед бүлэг бүрээс хичнээн нэгжийг сонгон авахыг тогтоох үндсэн хоёр арга байдаг. Үүнд: 1.

Бүлэг

бүрээс

сонгон

авсан

нэгжийн

тоо

бүлгийн

хэмжээнд

пролорциональ байх 2.

Сонгон авах нэгжийн тоо бүлгийн хэмжээнд пропорциональ биш байх

Гэхдээ судалгааны зорилго ямар үзүүлэлтийг тооцох гэж байгаагаас шалтгаалдаг. Жишээ нь: Нэг аймгийн 10000 өрхөөс 2000 өрхийг бүлэглэсэн түүврийн аргаар түүвэрлэхийн тулд тухайн аймгийн нийт өрхүүд орлогынхоо байдлаас хамааран баян, чинээлэг, хангалттай орлоготой, ядуу, нэн ядуу гэсэн бүлгүүдэд дараах байдлаар хуваарилсан гэж үзэе. Бүлгийн дугаар Бүлгийн НЭГЖИЙН TOO

1 500

2 2000

3

4 3000

1500

5 3000

Дүн 10000

' 1эгэнт бүлэг тус бүрээс сонгох нэгжийн тоо бүлгийн хэмжээнд пропорциональ учир 18


П1=2000*500/10000=100 П2=2000*2000/10000=400 ПЗ=2000*3000/10000=600 П4=2000* 1500/10000=300 П5=2000*3000/10000=600 Уг судалгаа, ажиглалтын үр дүнгээс түүврийн үр дүн ихээхэн хамаарах нь тодорхой. Сонгон авах нэгжийн тоо бүлгийн хэмжээнд пропорциональ биш бол бүлэг тус бүрээс түүвэр судалгаанд зориулан сонгох нэгжийн тоог тогтоохдоо нийт сонгогдох нэгжийн тоог бүлгийн тоонд хуваана. Дээрх жишээнд сонгон авах нэгжийн тоо бүлгийн хэмжээнд пропорциональ биш байсан бол бүлэг бүрээс сонгон авах нэгжийн тоог тогтоохын тулд 2000-ыг 5-д хуваан, өөрөөр хэлбэл бүлэг тус бүрээс 400 өрхийг сонгон авна. Онолын үүднээс авч үзвэл бүлэг бүрээс сонгох нэгжийн тоог бүлгийн хэмжээнд пропорцианалиар тогтоох нь илүү зөв юм. Бүлэглэсэн түүвэр судалгааны аргыг нийгэм, эдийн засгийн судалгаанд түгээмэл ашигладаг бөгөөд энгийн санамсаргүй түүвэртэй харьцуулахад түүврийн үр дүн нь хангалттай сайн вариац нь бага гардаг бөгөөд хөрөнгө мөнгөний хувьд ч илүү хэмнэлттэй. Хэрэв ТТБА<ТБА байвал дотоод хянал сайтай дахин хяналт хийх шаардлагагүй дүгнэлт гаргаж болно, ТТБА>ТБА байвал аудитор дотоод хяналтаас олж авах баталгаа хангагдахгүй тул дахин хяналтаа нарийвчлан хийх шаардлагтай болно.22 Түүврийн хэмжээ Түүврийн хэмжээг тодорхойлохдоо аудитор түүврийн эрсдэл нь зөвшөөрөгдөх хамгийн бага түвшин хүртэл буурах боломжтой эсэхийг авч үзнэ. Аудиторын хүлээн зөвшөөрөх түүврийн эрсдлийн түвшин нь түүврийн хэмжээнд нөлөөлж байдаг. Аудитор бага түүврийн эрсдлийг хүлээн зөвшөөрөхийг хүсч байгаа бол түүврийн хэмжээ их байх шаардлагатай. Түүврийн хэмжээг статистик арга эсвэл тодорхой нөхцөл байдалтай холбоотой мэргэжлийн шийдэл дээр үндэслэн тодорхойлно. Түүвэр судалгаанд хамгийн түрүүнд түүврийн хэмжээг тогтоох нь чухал байдаг. Түүврийн хэмжээ хэт их байх нь нөөцийн (цаг, санхүү, хөдөлмөрийн хүч, зардал) зарцуулалт ихтэй байдаг бөгөөд хэт бага байх нь ажлын үр дүнг бууруулах нөлөөтэй. Сонгосон түүврийн хэмжээ хамгийн сайн болсон гэж болохуйц хангалттай зөв мэдээллийг байнга олж авч чаддаггүй учир шийдвэр тэр болгон сайн байдаггүй.*19 22 ҮАГ, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж”, 2012, хууд 30 19


Түүврийн онол нь асуудлыг сайтар, оновчтой бодох хэмжээнд ажлын хүрээг урьдчилан гаргаж өгдөг. Хүснэгт 4 Түүврийн хэмжээг тодорхойлох хүчин зүйлүүд Түүврийн Хүчин зүйл

хэмжээнд үзүүлэх нөлөө

Хяналтын тестийн хувьд түүврийн хэмжээнд нөлөөлдөг хүчин зүйлүүд Хяналтын үр дүнтэй байдлаар буурч байдаг материаллаг буруу тайлагналын

Нэмэгдэх

эрсдэл нэмэгдэх Аудиторын зөвшөөрөхийг хүсч байгаа хяналтын үйл ажиллагаанаас үүссэн

Буурах

зөрүүний түвшин нэмэгдэх Нийт олонлогоос олж авахаар тооцоолж байгаа хяналтын үйл ажиллагаанаас

Нэмэгдэх

үүссэн зөрүүний түвшин нэмэгдэх

;

Аудиторын өгөх баталгааны түвшин нэмэгдэх

Нэмэгдэх

Олонлог дахь түүврийн нэгжийн TOO хэмжээний өсөлт

Маш бага нөлөө

Дэлгэрэнгүй тестийн хувьд түүврийн хэмжээнд нөлөөлдөг хүчин зүйлүүд Материаллаг буруу тайлагналын эрсдлийг аудитор өндөр гэж үнэлсэн.

Нэмэгдэх

Ижил батламж мэдэгдэлд чиглэгдсэн биет горимуудын хэрэглээг нэмэгдүүлсэн

Буурах

Аудиторын өгөх баталгааны түвшин нэмэгдэх

Нэмэгдэх

Аудиторын хүлээн зөвшөөрөх алдааны хувь хэмжээ нэмэгдсэн

Буурах

Нийт олонлогоос аудиторын олж тодорхойлох шаардлагатай алдааны дүн өсөх

Нэмэгдэх

Шаардлагатай үед олонлогийг дэд олонлогт хуваах

Буурах

Олонлог дахь түүврийн нэгжийн

Маш бага нөлөө

TOO

хэмжээ

Эдгээр хүчин зүйлс нь аудитор хяналтын тестийн мөн чанар эсвэл цаг хугацааг өөрчилж чадахгүй эсвэл үнэлсэн эрсдэлд хариу өгех биет горимуудыг өөрчилж чадна гэсэн төсөөлөл дээр суурилагдсан.23 Түүврийн утгыг ашиглан эх олонлогийн утга, алдааг тодорхойлох Эх олонлогийн дундаж Ү-аас түүврийн утга у нь ялгаатай байдаг бөгөөд чухамхүү хэр зэрэг ялгаатай байгааг тодохойлоход бэрхшээлтэй байна. Түүврийн дундаж нь түүвэрлэлтийн арга, түүвэрлэлтийн хэмжээ зэргээс шалтгаалан янз бүр байдаг. Түүврийн дундаж нь эх олонлогийн дунджаас хэлбэлзэх хэлбэлзэл нь янз бүр (нэмэх, хасах, их, бага гэх мэт) байж болно. Иймд хэлбэлзэл нь хэр зэрэг байгааг зөвхөн статистикийн аргаар тодорхойлж болдог. Өөрөөр хэлбэл тухайн арга болон өгөгдсөн түүврийн хэмжээгээр түүврийг хийхэд дундаж нь хэд гарах, энэ утгын илрэх

ь ММНБИ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авлага”, 2008, хууд 54 20


магадлал нь хэд болохыг тодорхойлж болдог. Түүвэр судалгааны статистикүүд нь харгалзах эх олонлогийн параметрүүдээс хэр зөрж байгааг харуулах үзүүлэлт бол алдаа юм. Түүвэр судалгааны алдааны хэмжээ нь дараахь үндсэн зүйлүүдээс шалтгаална. Үүнд: 1. Судлагдаж байгаа эх олонлог (хэрэв эх олонлог маань голдуу нэг төрлийнх байвал алдаа бага гарна) 2. Мэдээлэл цуглуулж буй арга (хамгийн сайн арга нь бодит үнэлгээ) 3. Түүврийн хэмжээ (түүврийн хэмжээ их байх тусам нарийвчлал төдий чинээ сайн байна, эх олонлог маань олон төрлийн зүйлээс бүрдсэн бол түүвэрлэлтийн хэмжээг ихээр авах шардлагатай) 4. Түүвэрлэлт хийх арга барил 5. Хэлбэлзлийг тодорхойлох арга Түүвэр судалгааны зорилго бол алдааг аль болох бага гаргаж жинхэнэ үр дүн болон эцсийн шийдвэрт ойр дөхөм тооцоо хийх явдал юм. Түүвэр судалгааны алдааг түүврийн болон түүврийн биш алдаанууд гэж ангилна. Алдааны эдгээр төрлүүдийг дор авч тайлбарлав. Түүврийн. бус алдаа Түүврийн алдаануудаас бусад төрлийн алдаануудыг түүврийн биш алдаа гэнэ. Эдгээр алдаанууд нь түүвэрлэлтийн үр дүнг гажуудуулахад их үүрэг гүйцэтгэнэ. Жишээ нь: 1. Хариулт өгөгдөөгүй, 2. Асуулгыг бүрэн нөхөөгүй, 3. Мэдээлэл цуглуулах, боловсруулах, тайлагнах явцад нягт нямбай хандаагүй зэргээс түүврийн бус алдаа голдуу гардаг. Түүврийн бус алдааг шалгах зайлшгүй шаардлага. 1) Түүврийн бус алдаануудыг үнэлж чаддаггүй 2) Түүврийн бус алдаанууд бие биенийгээ хэрэгсэхгүй болгож чадахгүй Ямар нэг түүвэр судалгааны алдааны үр дүн нь түүврийн болон түүврийн биш алдаануудын нийлбэрээс бүрддэг. Иймээс түүврийн биш алдаанд зайлшгүй хяналт тавих нь чухал юм. Түүвэрлэлтийн биш алдаануудыг хянаж бага болгосноор мэдээллийн бодит байдлыг илүү хангана. Түүврийн алдаа Судалгааны бүх нэгжүүдээс мэдээлэл аваад гаргасан хэмжигдэхүүн, түүвэр судалгаагаар авсан хэмжигдэхүүний хооронд алдаа буюу зөрүү гарахыг үгүйсгэхгүй. Энэ гарсан зөрүүг түүврийн алдаа гэнэ. Зөвхөн бүх нэгжийг хамарсан ямар нэг тооллогод ийм төрлийн алдаа гардаггүй. Түүврийн алдаа нь дараахь зүйлүүдээс 21


ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. АУДИТЫН ТҮҮВЭРЛЭЛТ БА ЭРСДЛИЙН СУДАЛГАА 2.1 Аудитын түүвэрлэлт хийх арга болон эх олонлогийг сонгосон байдал Судалгаанд Конфиденсе Аудит ХХК-ийн 2010 оноос 2013 оны хооронд аудитын үйлчилгээ үзүүлж байсан нийт бизнесийн байгууллагуудыг хамрууллаа. Энэ судалгаагаар нийт аж ахуйн нэгж байгууллагын хөрөнгө болон орлогын хэмжээг үндэслэн материаллагын түвшин болон бизнесийн ангиллыг гаргасан. Нийт судалгаанд хамрагдсан компаниудын бизнесийн ангиллыг гаргахын тулд дараах мэдээллийг үндэслэн гаргасан. Үүнд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, худалдааны чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллагын ажилчдын тоо болон жилийн нийт борлуулалтын хэмжээнээс хамааруулан харуулсан байна. Хүснэгт 5 Бизнесийн ангиалал Жижиг дунд бизнес Хамаарагдах Дц

эрхлэгчдийн ангилал

!

Том

Үйл ажиллагааны чиглэл

Ажиллагсдын

Жилийн борлуулалтын

субьект

TOO

хэмжээ ААН, иргэн

Үйлдвэрлэл

200 дээш

1,5 тэрбумаас дээш

ААН, иргэн

Бөөний худалдаа

150 дээш

1,5 тэрбумаас дээш

ААН, иргэн

Жижиглэнгийн худалдаа

200 дээш

1,5 тэрбумаас дээш

ААН, иргэн

Үйлчилгээ

50 дээш

1 тэрбумаас дээш

ААН, иргэн

Үйлдвэрлэл

20-199

250 сая-1,5 тэрбум

ААН, иргэн

Бөөний худалдаа

10-149

250 сая-1,5 тэрбум

ААН, иргэн

Жижиглэнгийн худалдаа

10-199

250 сая-1,5 тэрбум

ААН, иргэн

Үйлчилгээ

10-50

250 сая-1 тэрбум

ААН, иргэн

Үйлдвэрлэл

19 хүртэлх

ААН, иргэн

Худалдаа

9 хүртэлх

I i 1

;2

3

Дунд

Жижиг

250 сая хуртэлх

Үйлчилгээ Эх cypecuiDK:http://www. mol. gov. mn/uploads

Бизнесийн ангилалын хувьд манай орон нь дэлхийн банкны түвшинд баримтлах нь уялдаагүй бөгөөд манай орны түвшинд дээрх ангилалыг мөрддөг ба манай компани хувьд дараах байдалтай байна.

23


Хүснэгг 6 Конфиденсе аудит ХХК-ийи 4 жилийн аудитын ажлыи жагсаалт Дд

Огноо

Шалгагдагч байгууллагын нэр

Жилийн борлуулалты н орлогын хэмжээ

Материалл ыг хэмжээ /0.5 %/

40 707 58 400 411 010 869 588 1 279 594 240 386 248 554 4 027 717

77 455 213 533 86 434 111 250 203 272 93 811 227 482 6 187

387 1 068 432 556 1 016 469 1 137 31

Жижиг Жижиг Жижиг Жижиг Жижиг Жижиг Жижиг Жижиг

Ундрах Ундрах Ундрах

Норжмаа Ариунбаатар Норжмаа

Уцдрах Ариунаа Ариунаа

Баяртунгалаг Ариунбаатар Шинэцэцэг

Цэдэнсодном

1 300 1 000 500 800 720 1 500 2 000 3 000

139 246

-

-

Жижиг

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

4 000

3 724 829 396 089

248 647 230 960

1 243 1 155

Жижиг Жижиг

Ариунаа Ариунаа

Цэдэнсодном Цэцэгсайхан

2 500 1 000

103 398

58 144

291

Жижиг

Ариунаа

241 367

240 577

1 203

Жижиг

Ундрах

Шинэцэцэг

1 000

108 749

55 170

276

Жижиг

Ариунаа

Шинэцэцэг

4 200

84 632 497 399 12 471 665

187 349 33 880 2 074 152

7 748 234 314 115 923 747 1 932 878 85 788

1 300 346 659 651 819 152 281 718 318 775

6 502 3 298 4 096 1 409 1 594

-

-

4 452 841 351 791

375 951

Хөрөнгийн хэмжээ

Бизнеси йн ангилал

Аудитын баг Ахлах аудитор

Аудиторын туслах

Туслах

Туслах

Аудитын үйлчилгээ ний орлого

Жижиг аж ахуйн нэгж 1 2 3 4 5 6 7 8

2010

2011

9 10 11

2012

12 13 14

2013

15 16

1 2 3 4 5 6 7 8

2010 2011

2012

Дайнид монгол ХХК Апрель ХХК Ти Энд Ди Финанс Библийн сургалтын төв Техникийн спортын төв Инфосистемс ХХК Клайм Монголд ОУБ Глобал Электроникс ХХК Прайсоутерхаус куперс эдвайзори ХХК Мөнгөн гүүр Хоспитал ХХК Бинэ Кашмир ХХК Прайсоутерхаус куперс такс ТМЗ ХХК Кон Инженерс ХХК Wilo Mongolian Representative Office Файнус XXK Эхлэл Ургац ХХК Нийт Авзага трейд ХХК Тэргэл Tex ХХК Тэргэл Tex ХХК Азийн говь ХХК Апрель ХХК Прайсоутерхаус куперс такс ТМ ЗХХК Галакси майнинг Монголиа Мон элс ХХК

Ундрах

937 Жижиг Ариунаа 169 Жижиг Ундрах 10 371 Дунд аж ахуйн нэгж Ариунбаатар Баяртунгалаг Шинэцэцэг Шинэцэцэг

-

Ариунаа

22 264 1 880

Ундрах Ариунаа

Дувд Дунд Дунд

Дунд Дунд

24

Баяртунгалаг

Мөнхбат

Шинэцэцэг

Шинэцэцэг

Ундрах Ундрах Ундрах Ариунаа

Дунд Дунд

Баяртунгалаг

Баяртунгапаг

Цэцэгсайхан

Цэдэнсодном Цэцэгсайхан

2 000

1 000 1 000 27 520

Цэдэнсодном

1 000 1 000 2 000 500 1 000

Ундрах

Шинэцэцэг

2 000

Шинэцэцэг

Цэцэгсайхан Шинэцэцэг

6 000 1 000


9 10 11

2013

12 13

1 2

2010

3 4 5 6

2011

7 8 9 10 11 12

2012

13 14 15 16 17 18

2013

Эхлэл Ургац ХХК Мэйс Проперти ХХК Прайсоутерхаус куперс эдвайзори ХХК Мон элс ХХК Галакси майнинг Монголиа Нийт ЧинХуа МАК Нарийн Сухайт ХХК Эллекор ХХК Глобал Электроникс ХХК ЧинХуа МАК Нарийн Сухайт ХХК Авзага трейд ХХК Мон Энержи Консалт ХХК Прайсоутерхаус куперс аудит ХХК Эллекор ХХК Глобал Электроникс ХХК ЧинХуа МАК Нарийн Сухайт ХХК Монгол Шуудан ТӨХК 2009 Прайсоутерхаус куперс аудит ХХК Тэргэл Tex ХХК Эллекор ХХК Авзага трейд ХХК Прайсоутерхаус куперс аудит ХХК Назу Проперти ХХК Тэргэл Tex ХХК Нийт Бүгд

509 324 34 552

419 474 267 337

2 097 1 337

Дунд Дунд

Ариунаа Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг Шинэцэцэг

245 786

607 097

3 035

Дунд

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

1 147 735 11 635 704 29 382 495

533 714 5 583 216

Ундрах

Шинэцэцэг Шинэцэцэг

54 278 065

64 332 417

321 662

Том

Ундрах

Норжмаа

Баяртунгалаг

13 860

2 153 309 2 810 693

4 921 304 4 272 670

24 607 21 363

Том Том

Ундрах Уидрах

Ариунбаатар Ариунбаатар

Мөнхбат Шинэцэцэг

11 100 3 000

124 850 345

80 256 067

401 280

Том

Ундрах

Норжмаа

Шинэцэцэг

7 857 097 1 034 443

1 890 003 1 481 528

9 450 7 408

Том Том

Ундрах Ундрах

Ариунбаатар Шинэцэцэг

1 570 312

3 386 419

16 932

Том

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

4 404 005 3 237 921

8 786 362 5 090 989

43 932 25 455

Том Том

Ариунаа Ариунаа

Ариунбаатар

Мөнхбат Шинэцэцэг

134 920 253

101 535 365

507 677

Том

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

11 000

12 582 956

1 633 989

8 170

Том

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

10 000

2 728 945

7 126 633

35 633

Том

Ариунаа

Ундрах

Шинэцэцэг

4 620

582 197 3 656 762 7 639 017

1 331 721 3 531 997 2 724 790

6 659 17 660 13 624

Том Том Том

Ариунаа Ариунаа Ариунаа

2 783 385

5 699 798

28 499

Том

Ариунаа

2 617 030 934 726 370 641 461 412 495 621

3 828 087 1 266 792 303 096 932 310 754 300

19 140 6 334 1 515 485 1 634 214

Том Том -

Ариунаа Увдрах -

2 669 Дувд Ариунаа 58 179 Дувд Ариунаа 108 359 Том аж ахуйн нэгж

-

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

25

1 000 1 000 Цэдэнсодном

4 000

Цэдэнсодном

1 000 8 000 29 500

Баяртунгалаг

10 890 1 000 1 000 4 000

Цэдэнсодном

11 000 3 000

Шинэцэцэг Цэцэгсайхан Цэцэгсайхан

Цэдэнсодном Цэдэнсодном

1 000 12 000 1 000

Ундрах

Шинэцэцэг

Цэцэгсайхан

8 500

Ундрах

Шинэцэцэг Шинэцэцэг

Цэдэнсодном

-

-

-

-

-

-

1 800 2 000 110 770 167 790


2010-2013 оны хооронд нийт аудитын үйлчилгээ үзүүлсэн байгууллагуудыг үйл ажиллагааны төрлөөр нь ангилан харуулж жилийн нийт борлуулалтын хэмжээнээс материаллаг хэмжээг тогтоосон ба зарим үйл ажиллагааны орлого олоогүй компанийн нийт хөрөнгийн хэмжээнээс нь материаллаг түвшинг тогтоосон. Мөн хүснэгт 5-г ашиглан бизнесийн ангиллаар нь ангилсан ба үйл ажиллагааны орлого олоогүй компаниудын ажилчдын тоог үндэслэн гаргасан ба нийт 2010-2013 оны хооронд гүйцэтгэсэн аудитын үйлчилгээ үзүүлсэн байгууллагуудаас ангилвал жижиг хэмжээний байгууллагын хувьд 16, дундаж хэмжээний байгууллага 13, том хэмжээний байгууллага 18 байна. Үүнд: Галакси майнинг Монголиа нь жилийн эцсийн байдлаар 14 ажилтантай байсан ба хүснэгт 5-с харахад үйлчилгээний чиглэийн компанийн ажилчдын тоо 10-50 хооронд байгаа нь дундаж хэмжээний компани гэж тогтоогдсон байна. (Хавсралт 9) Прайсоутерхаус куперс эдвайзори ХХК нь жилийн үйл ажиллагааны борлуулалт байхгүй ба үйл ажиллагаа явуулаагүй, ажилчдын тоо 0 учир энэ компанийг жижиг компани гэж тогтоосон байна. Судалгаанд хамрагдсан комданиудыг сонгох болсон шалтгаан Нийт судалгаанд хамрагдсан компаниудаас бизнесийн ангиллаас нь хамааруулан том, жижиг, дундаж хэмжээний компаниар нь дараах байдлаар сонгон авч аудитын түүвэрлэлтийг хийсэн. Хүснэгт 7 Судалгаанд сонгогдсон компаниуд Дд

Огноо

1

2012

2

2012

3

2012

Компанийн нэр Глобал Электроникс ХХК Г алаксимайнинг Монголиа ХХК Мөнгөн Гүүр ХХК

Үйл ажшшагааны чиглэл

Хөрөнгийн хэмжээ

Худалдаа

3 237 921 466

Үйлчилгээ

4 452 840 503

Үйлдвэрлэл

3 724 828 934

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

26

Орлогын хэмжээ 5 090 988 618

Бизнесийн ангилал Том Дунд

248 647 435

Жижиг


2.1.1

Жижиг хэмжээнийбизнесийн байгууллагын түүвэр аудитын

судалгаа Судалгаанд хамрагдсан компаний мөнгөн хөрөнгийн дансыг сонгон авч аудитын түүвэрлэлтийн аргуудыг ашиглан шалгалтыг хийж гүйцэтгэе. Мөнгөн Гүүр ХХК-ийн 2012 оны материаллагын түвшин дараах байдалтай байна. Хүснэгт 8 Материаллагын түвшин Материаллаг байдлын суурь Нийт орлого Нийт зарлага Нийт хөрөнгө Цэвэр үр дүн

2012 оны санхүүгийн тайлангийн дүн 278 647 435 425 783 908 3 724 828 934 147 136 473

Доод түвшин 0,2% 557 295 851 568 7 449 658 294 273

Сонгосон түвшин 0,5%

Дээд түвшин 2%

1 393 237 2 128 920 18 624 145 735 682

5 572 949 8 515 678 74 496 579 2 942 729

Сонгосон төлөвлөлтийн материаллаг байдал:

93 237

Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн арга Хүснэгт 9 Мөнгөн нэгжийн аргын үед түүврийн хэмжээг тооцоолох Суурь нарийвчлалыг тооцоолох 0,2% 0,5% 1 2 3 4 5 6 7

8 9 :э -

Зөрүү

Тэвчиж болох алдаа

851 568

2 128 920

1 277 352

(-) Тохиолдож болзошгүй алдаа

170 314

425 784

255 470

85 157

212 892

127 735

596 097

1 490 244

894 147

(-) Нарийвчлалын зөрүүний залруулга Суурь нарийвчлал

Түүвэрлэлтийн дундаж интервалыг тооцоолох Баталгааны түвшин 75% 80% Суурь нарийвчлалын хүчин зүйл 1,39 1,61 Түүвэрлэлтийн дундаж интервал 428 847 925 617 Түүврийн хэмжээг тооцоолох Эх олонлог 425 783 908 425 783 908 Материаллаг байдлын түвшин (-) Өндөр үнэлгээтэй зүйлс (-) Г ол зүйлс Төлөөлөх түүврийн олонлог Түүврийн хэмжээ

851 568

2 128 920

5% 0,22 496 770

МБТ-тэй тэнцүү МБТ-ийн 1520% ТоБА-ний 1/2 ТэБА-ТоБАНЗЗ Хавсралт 6 СН/СНХЗ

-

1 277 352

ЭО*0,2%0,5%

-

-

425 783 908 993

425 783 908 460

-

(533)

ЭО-ӨҮЗ-ГЗ

ттх /тд и

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Мөнгөн Гүүр ХХК-ийн 2012 оны мөнгөн хөрөнгийн бэлэн мөнгөний дансаар нийт -25 783 908 төгрөгийн зарлагын гүйлгээ гарсан байна. Үүнээс материаллагын түвшинг 1.2-0.5 хувиар тооцож 851 568 болон 2 128 920 төгрөгөөр тооцож судлаачийн гүтнэлтээр баталгааны түвшин 75-80 хувиар тогтоосон. Дээрх тооцооллоор түүврийн тдтлжээг мөнгөн хөрөнгийн гүйлгээнээс материаллагын түвшин 0,2 хувь байгаа үед 27


993 гүйлгээ, 0,5 хувь байгаа үед 460 гэж тогтоосон. Үүнээс системчилсэн түүврийн аргаар тооцоолбол: Системчилсэн. түүвэрлэлтийн арга Энэ аргын үед нэг зүйлийг нь санамсаргүй сонгоод бусдыг нь санамсаргүй сонголтондоо үндэслэн түүвэрлэлтээ сонгож авдаг. Түүврийн интервал = Нийт ажш гүйлгээний тоо/түүврийн хэмжээ Түүврийн интервал тооцоолбол материаллагын түвшин 0,5 хувь үед 1021/460 = 2 Санамсаргүй сонгогдсон тоо 10 гэж үзээд 10, 12, 14, .... 1021 хүртэл 460 гүйлгээг түүвэрлэн сонгосон.(Хавсралт9) Гүүврийн интервал тооцоолбол материаллагын түвшин 0,2 хувь үед 1021-993 = 28 гүйлгээ шалгагдахгүй үлдэнэ. Үүнийг дараах байдлаар харуулбал: 1021/28=36.5 Түүврийг сонгохдоо 36 нэгж бүрээс 1 нь шалгагдахгүй үлэнэ гэж үзвэл 1-35, 37-73,..., 1321 хүртэл 993 гүйлгээг түүвэрлэн сонгосон. -Знгээд материаллаг түвшин 0,5 хувь байгаа үед түүвэр аудитыг хийж гүйцэтгэхэд ддгаах алдаа илэрсэн байна. Хүснэгт 10 Аудитын түүврийн сорил -ГЧЛУҮЛЭГЧ -ДЗГЭЫ хэсэг 2z ’’г ш жил ■ ..?!riЯИ -зэ: нийт zzzr; гүйлгээний

Мөнгөн Гүүр ХХК Мөнгөн хөрөнгө - Касс 2012 он

Материаллаг түвшин Түүврийн үнэ цэнэ Нийт алдаа

Дөрвөн зуун жар /Нэг мянга хорин нэг/

Г Г Г " хийсэн

Нийт ажил гүйлгээнээс системчлэн түүвэрлэв

0,5 206 628 201 13 267 323

0,2 405 154 135 53 871 503

Алдааны хувь

6.42

11

Нийт олонлог

425 783 908

425 783 908

irr т.рзалж: судлаачийн тооцоолол

ГЗгшген хөрөнгийн дансны материаллаг түвшинг 0,2 ба 0,5 хувиар мөнгөн нэгжийн системчилсэн санамсаргүй түүвэрлэлтийн арга ашиглан аудитлахад нийт гарсан лтзйн сорил дээрх байдалтай байна. Үүний баталганы түвшинг 0,5 үед 80 хувиар, 3

5 хувиар(хавсралт 6) тооцоолсон.

28


Хүснэгт 11 Материаллаг түвшин 0,5 хувь үед мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үнэлгээ

1 { 2 3 4 5 6 7 !8 ! 9 10

Илрүүлези алдааны дүн

Гүйлгээний утга

Баттүвшинд бараа материан үнэ өгөв Цахилгааны төлбөр төлөв Батбаярт подвалын гэрлийн мөнгө Цэцэгээ гал тогооны хэрэгсэл Батбаярт гэрлийн мөнгөө өгөв Хуучин лифтны засварын мөнгө Цахилгааны төлбөр төлөв Баттүвшинд материалын үнэ төлөв Дээврийн засварт Төмөр авав Нийт Илүү тооцсон алдаа

Алдааны хувь

Нарийвчилсан зөрүүний залруулгын хүчин зүйл(Хавсралт 7)

Нарийвчилсан зөрүүний залруулгын хүчин зүйлээр залруулагдсан алдаа (НЗЗХЗЗА)

3 000 000

1

0,39

0,0057

1 713 000

1

0,29

0,0024

1 080 000

1

0,24

0,0013

1 047 500

1

0,21

0,0011

1 000 000

0

0,19

0,0009

850 000

0

0,17

0,0007

719 665

0

0,16

0,0006

500 000

0

0,15

0,0004

473 000 425 455

0 0

0,14 0,13

0,0003 0,0003

10 808 620

5

2,07

0,0135

Илрүүлсэн алдаа

Алдааны хувь

2 470 703 13 279 323 206 628 201 90 925 617 1 490 244 55 537

1 6 45

Утга

1 2 3 4 5 6 7

Дутуу тооцсон алдаа Нийт алдааны мөнгөн дүн Түүвэр олонлогын дүн Баталгааны түвшин / хувиар / Түүврийн дундаж интервал Суурь нарийвчлал Нийт Тохиолдож болзогүй алдааУТДИ*алдааны хувь/ Илүү тооцсон нарийвчилсан зөрүүний залруулга /илүү 8 тооцсон НЗЗХЗЗА *ТДИ/ Нийт тэвчиж болох алдаа /СН+ИТНЗЗ+НТБоА/

Эх сурвалж: судлаачийн тооцоолол

29

0,2 0,3

12 508 1 558 289

0,36


Хүснэгт 11 Материаллаг түвшин 0,5 хувь үед мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үнэлгээ

1 2 3 4 5 6 7 8 1 ;

9 10

Илрүүлсэн алдааны дүн

Гүйлгээнийутга

Баттүвшинд бараа материан үнэ өгөв Цахилгааны төлбөр төлөв Батбаярт подвалын гэрлийн мөнгө Цэцэгээ гал тогооны хэрэгсэл Батбаярт гэрлийн мөнгөө өгөв Хуучин лифтны засварын мөнгө Цахилгааны төлбөр төлөв Батгүвшинд материалын үнэ төлөв Дээврийн засварт Төмөр авав Нийт Илүү тооцсон алдаа

Нарийвчилсан зөрүүний залруулгын хүчин зүйл(Хавсралт 7)

Алдааны хувь

Нарийвчилсан зөрүүний залруулгын хүчин зүйлээр залруулагдсан алдаа (НЗЗХЗЗА)

3 000 000

1

0,39

0,0057

1 713 000

1

0,29

0,0024

1 080 000

1

0,24

0,0013

1 047 500

1

0,21

0,0011

1 000 000

0

0,19

0,0009

850 000

0

0,17

0,0007

719 665

0

0,16

0,0006

500 000

0

0,15

0,0004

473 000 425 455

0 0

0,14 0,13

0,0003 0,0003

10 808 620

5

2,07

0,0135

Илрүүлсэн алдаа

Алдааны хувь

2 470 703 13 279 323 206 628 201 90 925 617 1 490 244 55 537

1 6 45

Утга

1 2 < з 4 5 6 7

Дутуу тооцсон алдаа Нийт алдааны мөнгөн дүн Түүвэр олонлогын дүн Баталгааны түвшин / хувиар / Түүврийн дундаж интервал Суурь нарийвчлал Нийт Тохиолдож болзогүй алдаа/ТДИ*алдааны хувь/ Илүү тооцсон нарийвчилсан зөрүүний залруулга /илүү 8 тооцсон НЗЗХЗЗА*ТДИ/ Нийт тэвчиж болох алдаа /СН+ИТНЗЗ+НТБоА/

Эх сурвалж: судлаачийн тооцоолол

29

0,2 0,3

12 508 1 558 289

0,36


Хүснэгт 12 Материаллаг түвшин 0,2 үед мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үнэлгээ

Гүйлгээний утга

1

Цэцэгээд өгөв Плита шалны үнэ шилжүүлэв Цолмон захирал барааны үнэ Ууганбаярт материалын үнэ Мэс заслийн хэсгийн шилэн хананы үнэ Баттүвшин материал Р Энхбатад шилэн хананы үнэ Цахилгааны төлбөр Ус дулааны төлбөр гэрлийн мөнгө

10 475 000

3

0,31

Нарийвчилса н зөрүүний залруулгын хүчин зүйлээр залруулагдса н алдаа (НЗЗХЗЗА) 0,0080

9 197 050

2

0,23

0,0052

4 180 000

1

0,18

0,0019

3 500 000

1

0,17

0,0015

3 400 000

1

0,15

0,0013

3 000 000

1

0,13

0,0010

2 000 000

0

0,13

0,0006

1 713 000 1 275 318 1 080 000

0 0 0

0,12 0,11 0,11

0,0005 0,0003 0,0003

Илүү тооцоолсон алдаа

39 820 368

10

1,64

0,0206

2 3 4 5 6

i1 7 8 ! 9 ! ю

:№ ! 1 2 ! з 4 5 6 8 9

Илрүүлсэн алдааны дүн

Утга

Нарийвчилсан зөрүүний залруулгын хүчин зүйл(Хавсралт 7)

Алдааны хувь

Илрүүлсэн алдаа

Дутуу тооцсон алдаа Алдааны мөнгөн дүн Түүвэр олонлогын дүн Баталгааны түвшин / хувиар / Түүврийн дундаж интервал Суурь нарийвчлал Нийт Тохиолдож болзогүй алдаа Илүү тооцсон нарийвчилсан зөрүүний залруулга /илүү тооцсон НЗЗХЗЗА*ТДИ/ Нийт тэвчиж болох алдаа /СН+ИТНЗЗ+НТБоА/

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

30

14 051 135 53 871 503 405 154 516 75 428 847 596 097 47 173

Алдааны хувь 1 11 95 0,1 0,14

8 822 652 093

0,153


Хүснэгт 13 Түүврийн стандарт хазайлтын тооцоо — ! Түүвэр

1 2 3 993

Аудитлагдсан дүн

10 000 84 121 405 154

Түүврийн дундаж

000 500 000 516

408 011 408 011 408 011 408 011 405 154 516

Аудитлагдсан дүнгийн дунджаасаа хэлбэлзэх хэлбэлзэл (408 011) 9 591 989 (323 511) (287 011) 0

Хэлбэлзлийн квадрат

166 472 641 470 92 006 260 843 484 104 659 101 777 82 375 078 714 1 044 918 894 115 690

Эх сурвалж: Судлаачинй тооцоолол

Стандарт алдаа=А/1 044 918 894 115 690/993-1 = 1 026 244 Түүврийн стандарт алдааг тооцоолж үзэхэд дээрх байдлатай байна. Үүнээс үзэхэд стандарт алдаа нь материаллаг түвшингөөс хэт их, бага биш ойролцоо байгаа учир энэ тооцоолол нь үр дүнтэй байна гэж үзэж байна. Мөнгөн нэгжийн болон системчилсэн түүвэрлэлтийн үр дүн Материаллаг байдлын түвшинг нийт мөнгөн хөрөнгийн зарлагын дүнгээс 0,5 хувь болон 0,2 хувиар тооцоолсон. Энэ тооцооллуудыг хооронд нь харьцуулан үзэхэд дараах байдалтай байна. Хүснэгт 14 Материаллаг түвшингөөр харьцуулав Үзүүлэлт Материаллаг түвшин Нийт тэвчиж болох алдаа Түүврийн хэмжээ Түүврийн хэмжээ хувиар Алдаа Алдааны хувь Баталгааны түвшин Түүвэр олонлог

Материаллаг түвшин хувиар 0,5 0,2 2 128 920 851 568 1 558 289 652 093 460 993 45 97 13 279 323 53 871 503 6 11 80 75 206 628 201 405 154 516

Зөрүү 1 277 352 906 196 533 -52 - 40 592 180 -5 5 - 198 526 315

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Материаллаг байдлын түвшинг 0,5-0,2 хувиар бууруулж тооцоолоход түүврийн хэмжээ баталгааны түвшингөөс хамааран 52 хувиар нэмэгдсэн байна. Мөн түүвэрлэлтээс гарах алдаа 5 хувиар нэмэгдсэн байдалтай харагдаж байна. Аль ч тохиолдолд тооцоолсон материаллаг түвшин нь нийт тэвчиж болох алдаанаас их байгаа нь энэ дансны түүвэрлэлт оновчтой болсон гэж дүгнэж байна.

31


Зураг 3 Материаллаг түвшингөөс гарсан өөрчлөлт

материаллаг байдлаар харьцуулбал ■ 0,5%

« 0,2% 97%

Баталгааны түвшин

Түүврийн хэмжээ

Алдааныхувь

Эх сурвапж: Судлаачийн тооцоолол

Бүлэглэсэн т\үвэрлэлтийн арга Энэ аргын үед нийт мөнгөн хөрөнгийн зарлагын гүйлгээ 1021 зүйл бүхий нийт олонлогоос зөвхөн 10-ыг сонгох тохиолдолд дараах байдлаар түүвэрлэлт хийнэ. Түүврийн интервал = 1021/10 = 102,1 зүйл Хүснэгт 15 Бүлэглэсэн нийт олонлог Дд

1

Данс Мөнгөн хөрөнгө

1102

102204

204306

306408

Түүврийн хэмжээ 408510612510 612 714

714816

816918

9181021

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Түүврийн хэмжээг тодорхойлохын тулд аудитор өөрийн туршлагадаа үндэслэн дараах зүйлүүдийг тогтооно. Үүнд: 1. Баталгааны түвшин 95 хувь 2. Тэвчиж болох алдаа 5 хувь 3. Тохиолдож болох алдаа 2 хувь гэж тогтоосон. Түүврийн хэмжээг тогтоох статистик хүснэгтийг (Хавсралт 7) ашиглан харахад 181 гэсэн тоо байгаа бөгөөд энэ нь мөнгөн хөрөнгийн гүйлгээнээс 181 түүврийн нэгжийг ■үувэрлэн сонгоно. Хүснэгт 12-с түүврийн хэмжээ 181 нь үүнийг агуулж буй интервал нь 102-204 байна. 32


Алааны төрөл дд

Огноо

Гүйлгээний утга

Тамга Дүн

хуурамч

116

2012/02/17

Сангийн холбох хэрэгсэл

19 000

132

2012/02/19

5* 7 прүс

36 000

36 000

133

2012/02/19

Цементэн хавтан

75 000

75 000

153

2012/02/28

Хангай захаас мод авав

154

2012/02/28

Хангай захаас мод авчрах тээврийн зардал

176

2012/03/05

Замаска гипм

180

2012/03/06

Тоолуур код хийлгэв

Баримтгүй 19 000

120 000

120 000

10 000

10 000

107 000

107 000

46 200 413 200

46 200 218 000

195 200

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Дээрх түүвэрлэлтээс нийт алдааны тоо 7 байгаа ба Тооцоолсон тэвчиж болох алдааг (ТТБА) тодорхойлбол: Түүврийн үр дүнг үнэлэх статистик хүснэгт (Хавсралт 8)-д түүврийн хэмжээ, алдааны тоо 2-н огтлолцол нь 6,5 хувь байна. Бүлэглэсэн түүвэрлэлтийн үр дүн Дээрх тооцооллоос харахад аудитор нь түүвэрлэлтийн алдааны түвшин 6,5 хувиас хэтрэхгүй гэдэгт 95 хувийн итгэлтэй байна. Харин хэтрэх тохиолдолд түүвэрлэлтийн эрсдэл нэмэгдэнэ. 6,5>5 хувь байгаа нь аудитор түүвэрлэлтээ нэмэгдүүлж нарийвчлан шалгах шаардлагатай болж байна.

33


^• м <i i I / I yyirip аудитаар зарцуулсан хугацаа болон хэмыэх ашиг, алдагдал . 1 0 0 %

.

Т ү ү вэр 100% а>д|гг за р д у у л ах

III за р и у у л а х д

Х эрэгж уүлэк' - Х э р э ш ү ү л эх х у га ц а а өдер

1

2

3

М ө н гө н н эгж и й н тү ү вэр

С и ст ем ч и л сэн тү ү вэр

Б ү л эгл эсэн тү ү вэр

ТГм№г- -

Эхний х агас ж и л

8

С үүлийн хагас жил Эхний хагас ж ил Сүүлийн х а га с ж и л Эхний х а га с ж и л Сүүлийн хагас ж ил

| '

5

өдөр

0,625

: ..;АудаГ:':-л. р 1 ® 1 Ш 1 Я Я 1 Ш |Д д у н д а ж ШЩЖ орлого

3

16

2

5,8

0,725

10,2

8

1

5

0,625

3

16

2

5,8

0,725

10,2

8

1

1

0,125

7

8

I

1

М В яв

.64 I

1

8 |

1,4

-24 |-

1\ \ п >р а> нм

\ >\1И

0,175

3 |

Ц эд э н с одн ом

8 00 0 0 0

Ц эц эгс ай хан

8 00 00 0

У ндрах

1 200 000

6 ,6

40-[

1 Ө дерт 4; н о гд о х . ау д и ты н о р л о го

дагш нгийн за р д а л /ө д р ө ө р /

НиЙт ! |1 1 |Я й И я ал дагд ал

Ө дөрт н о гд о х ау д и ты н

^ Д |Д 1 й Я за р д а л М М Я рЙ Ш рр /ө д р ө ө р /.

Х э м н эс эн зард ал апш г, ал дагдал

3 1 2 500

3 6 3 64

2 76 136

520 833

2 2 727

4 98 106

-

13 636

625 000

72 727

552 273

6 04 167

2 6 364

577 803

-

4 6 364

3 1 2 500

3 6 3 64

2 7 6 136

520 833

2 2 727

4 98 106

-

13 636

625 000

72 727

552 273

6 04 167

2 6 364

577 803

-

4 6 3 64

31 2 500

54 545

2 57 955

104 167

6 818

9 7 348

-

4 7 727

3 1 2 500

54 545

2 57 955

145 833

9 545

136 2 88

-

45 000

.. \ 2800000 | 250000(1 |

327 27? [."2 172727 | 2500000 |

114545 |

2 385 455 | -'212727~1

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Дээрх тооцооллоос харахад мөнгөн нэгжийн болон системчилсэн түүвэрлэлтийг хослуулан ашиглаж байгаа учир гарах үр дүн нь адилхан бөгөөд бүлэглэсэн түүвэрлэлтийн аргаас илүү цаг хугацаа болон зардал зарцуулж байна. Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн үед 100 хувийн шалгалттай харьцуулбал 60,000 зардал, 13 цаг хэмнэсэн байна. Харин бүлэглэсэн түүвэрлэлхийн үед 97,727 төгрөгийн зардал болон 13,6 цаг хэмнэж байна. Үүнээс үзэхэд түүвэрлэлтийн аргууд нь хоорондоо зардал болон цаг хугацааны хувьд эрс ялгаа гарахгүй байна.

34


2.1.2

Дундаж хэмжээний бизнесийн байгууллагын аудитын түүвэрлэлт

Судалгаанд “Галаксимайнинг Монголиа” ХХК-ийг сонгон авсан ба энэ нь БНХАУ(Гонконг)-ын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай, нэг гишүүнтэй компани бөгөөд гадаад худалдаа, ашигт малтмалын хайгуул хийх үйл ажиллагаа эрхэлдэг байгууллага юм. Тус компанийг сонгох болсон шалтгаан нь 2012 оны аудитын ажлаар нилээн хугацаа зарцуулсан ба 2012 оны нийт гүйцэтгэсэн аудитын ажлын жагсаалтаас авч үзвэл бизнесийн ангиллаас хамааруулан дундаж хэмжээний үйлчилгээний байгууллага гэж тодорхойлсон. Дундаж хэмжээний бизнесийн байгууллагын хувьд аудитын түүвэрлэлт болон эрсдэлийг үнэлье. (Хавсралт2) Галаксимайнинг Монголиа ХХК-ийн 2012 оны 12 дугаар сарын 31-рх санхүүгийн тайлангийн үзүүлэлт бүрээр хооцсон материаллагын түвшин дараах байдалтай байна. Хүснэгт 18 Материаллаг байдлын тодорхойлох маягт 2012 оны Материаллаг

Доод түвшин

Сонгосон

0,2%

түвшин 0,5%

санхүүгийн байдлын суурь тайлангийн дүн

Дээд түвшин 2%

Нийт орлого

-

-

-

-

Нийт зарлага

286 313 499

572 627

1 431 567

5 726 269

Нийт хөрөнгө

4 452 840 502

8 905 681

22 264 202

89 056 810

Цэвэр үр дүн

(286 313 499)

(572 627)

(1 431 567)

(5 726 269)

:

Эх сурвалж:ҮАГ-н ТАБ-СТА-А-4 мяагтын үндсэн дээр судлаачийн тооцоолол

Санхүүгийн тайлангийн үзүүлэлт бүрээр материаллагын түвшинг 0,5 хувиар авч үзсэн. Материаллагын түвшинг тогтоох үзүүлэлт нь Үндэсний аудитын газар болон бусад бүх аудитын байгууллагын хувьд 0,2-2 хувийн хооронд тогтоогдсон байдаг.24 Конфиденсе Аудит ХХК-ийн хувьд материаллаг түвшинг дээрх үзүүлэлтийн дундаж буюу 0,5 хувиар тодорхойлдог. Ингэж тодорхойлох нь аудитын алдааг тодорхойлоход илүү бодитой хэмжээ гэж үзэж байна. Дээрх байдлаар санхүүгийн тайлангийн материаллагын хэмжээ нийт 22 264 202төгрөг гэж тодорхойлсон. (хавсралт 1) Санхүүгийн тайлангийн үзүүлэлт бүрээр материаллагын түвшинг тодорхойлох нь түүвэр шалгалт гүйцэтгэх явцад ашиглагдах болно. Мөнгөн хөрөнгийн дансны аудитыг мөнгөн нэгжийн түүврийн аргаар тооцоолбол Тухайн жилд кассд байгаа бэлэн мөнгөний дансаар нийтдээ 580 297 141 төгрөгийн

‘4 ҮАГ, “Санхүүгийн тайлангийн аудитын гарын авлага”, 2015, хууд 103 35


ажил гүйлгээ гарсан байна. Материаллаг байдлын түвшинг дэд олонлогийн дүнгээс 0,5 хувиар бодож 2 901 486 гэж тогтоосон. Аудитор түүвэрлэлтийн эрсдлийг бага байлгахын тулд түүвэрлэлтийн хэмжээг ихэсгэж өгөх ёстой. Хүснэгт 19Мөнгөн нэгжийн аргын үед түүврийн хэмжээг тогтоох Суурь нарийвчлалыг тооцоояох 1

Тэвчиж болох алдаа

2

22 264 202

МБТ-тэй тэнцүү

(-) Тохиолдож болзошгүй алдаа

4 452 840

МБТ-ийн 15-20%

3

(-) Нарийвчлалын зөрүүний залруулга

2 226 420

ТоБА-ний 1/2

4

Суурь нарийвчлал

15 584 941

ТэБА-ТоБА-НЗЗ

Түүвэрлэлтийн дундау интервалыг тооцоолох 5

Баталгааны түвшин

96%

6

Суурь нарийвчлалын хүчин зүйл

3,22

7

Түүвэрлэлтийн дундаж интервал

4 840 044

СН/СНХЗ

Түүврийн хэмжээг тооцоолох 8

Эх олонлог

9

Материаллаг байдлын түвшин

10

(-) Өндөр үнэлгээтэй зүйлс

11

(-) Гол зүйлс

12

Төлөөлөх түүврийн олонлог

13

Түүврийн хэмжээ

580 297 141 2 901 486

580 297 141 120

ЭО*0,5%

ЭО-ӨҮЗ-ГЗ

ттх /тд и

Эх сурваж: Судлаачийн тооцоолол Системчилсэн түүвэрлэлтийн арга ашиглан нийт олонлогоос 120 ажил гүйлгээг сонгон авна. Үүний тулд нийт ажил гүйлгээний тоог түүврийн хэмжээнд харьцуулан олно. Түүврийн интервал 426/120=3.6-4 Үүний нарийвчлан 4 гэж авч үзье.Нийт олонлогоос санамсаргүй дурын нэг гуйлгээг сонгож авч болно. Сонгосон тоо нь 10 гэж үзвэл 10, 14, 18, 22, 26, ....426 хүртэл 105 ажил гүйлгээг түүвэрлэн авч шалгалтыг гүйцэтгэнэ. Хүснэгт 20 Мөнгөн хөрөнгийн аудитын түүврийн сорил лайгууллагын нэр Лаесны хэсэг /тайлант зш л / Тууврийн хэмжээ /нийт дкил гүйлгээний TOO/ Гонголт хийсэн арга

Г алаксимайнинг Монголиа ХХК

Түүврийн үнэ цэнэ

93 241 609

Мөнгөн хөрөнгө- касс /2012/

Нийт алдаа

18 556 970

105 /Дөрвөн зуун хорин зургаа/

Алдааны хувь

20

Нийт ажмл гүйлгээнээс системчилэн түүвэрлэв

Нийт олонлог

580 297 141

36


Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Хүснэгт 21 Түүвэр аудитын алдааны түвшин д д

Данс

1

Мөнгөн хөрөнгө Зөрүү

Сорил 100%

Түүвэр

Нийт ологлог 580 297141 580297 141 -

Шалгагдсан гүйлгээний дүн Хувь Дүн 580 297 141 100 93 241 609 16 487 055 532

Шалгагдаагүй үддсэн гүйлгээний дүн Хувь Дүн 0 0 487 055 532 84

Аудитаар илэ рсэн зөрчлын д\т Хувь Дүн 158 605 662 27 18 556 970 20 140 048 692

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Мөнгөн нэгжийн болон системчилсэн түүвэрлэлтийн үр дүн Үйлчилгээ явуулдаг байгууллагын хувьд мөнгөн хөрөнгийн дансыг Мөнгөн нэгжийн болон системчилсэн түүвэрлэлтийн аргаар шалгахад нийт 93 241 609 төгрөгийн түүвэр олонлогоос 18 556 970 буюу 20 хувийн алдаа илэрсэн байна. Нийт илэрсэн алдаа нь материаллаг байдлын түвшингөөс бага байгаа нь материалалг алдаа байхгүй гэж үзэж байна. Харин хүснэгт 17-с харахад шалгалтанд хамрагдаагүй үлдсэн дүн нийт олонлогын 84 хувийг эзэлж байгаа нь алдаа үүсэх эрсдэл өндөртэй байна гэж үзэж байна. Энгийн санамсаргүй түувэрлэлтийн арга Хүснэгт 22 Мөнгөн хөрөнгийн түүврийн сорил Байгууллагын нэр Дансны хэсэг /тайлант жил/ Түүврийн хэмжээ /нийт гүйлгээний тоо/ Сонголт хийсэн арга

Галаксимайнинг Монголиа ХХК Мөнгөн хөрөнгө- зарлага /2012 он/

Түүврийн үнэ цэнэ

580 297 141

Нийт алдаа

155 943 779

48 /Дөчин найм/

Алдааны хувь

27,64

300,000 төгрөгөөс дээш дүнтэй ажил гүйлгээг сонгож үзэв.

Нийт олонлог

580 297 141

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Тус байгууллагын 2012.12.31-рх мөнгөн гүйлгээний журналыг кассын баримттай тулган шалгав. Түүврийн хэмжээг 300 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг сонгон авч дансны аудитыг гүйцэтгэсэн. Тус компанийн мөнгөн хөрөнгийн дансыг түүвэрлэн шалгахад дараах алдаа илэрсэн байна. (Хавсралт 2) Хүснэгт 23 Мөнгөн хөрөнгийн түүвэр шалгалтын гүйцэтгэл Зөрчил дд 1

Аудитлагдсан данс

Дэмжих баримт тамгагүй

Хуурамч тамгатай

АШБ-гүй

Нийт дүн

Мөнгөн хөрөнгө/ кассын зарлага/

3 238 170

9 358 370

143 347 239

155 943 779

Нийт

3 238 170

9 358 370

143 347 239

155 943 779

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Галаксимайнинг Монголиа ХХК-ийн баримтыг шалгаж үзэхэд 3 238 170 төгрөгийн баримт хуурамч тамгатай, 9 358 370 төгрөгийн гүйлгээний АШБ тамгагүй, 37


143 347 239 төгрөгийн гүйлгээ АШБ-гүй гэсэн зөрчил илэрсэн байна. Уг зөрчил нь нийт олонлогын нийт 155 943 779 төгрөг буюу 27.64 хувийн баримтын зөрчил илэрч байна. (хавсралт 2) Алдааны нийт дүн нь нийт материаллагын түвшингөөс өндөр байгаа тул мөнгөн хөрөнгийн данс нь эрдсдэл өндөртэй данс гэж үзэж байна. Хүснэгт 24 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл болон алдааны түвшин д д

Данс

Сорил

Шалгагдсан гүйлгээний дүн

Нийт ологлог

Хувь

Дүн

1

Мөнгөн хөрөнгө

Шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээний дүн Хувь Дүн

Аудитаар илэрсэн зөрчлын дүн Хувь

Дүн

100%

580 297 141

580 297 141

100

-

0

160 605 662

28

Түүвэр

580 297 141

564 102 411

97

16 194 730

3

155 943 779

16 194 730

3

16 194 730

3

4 661 883

27 1

Зөрүү

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Эх олонлогийн мөнгөн хөрөнгийн зарлагын гүйлгээг 100 хувь шалгахад зөрчлийн хэмжээ 160 605 662 төгрөг, аудитын түүвэрлэлтийн хувьд 155 943 779 төгрөг болж 4 661 883 төгрөгөөр буурсан байна. Энэ зөрчил нь материаллаг хэмжээгээр буурахгүй байгаа учир эрсдэл хүлээхгүй гэж үзэж байна. Тийм учраас бид өмнө нь аудитын дүтнэлтэнд нөлөөлөхүйц материаллаг бус зүйл дээр 100 хувийн аудит хийх замаар их хэмжээний зардал гаргаж цаг хугацаа зарцуулдаг байжээ. Энэ нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөө үзүүлэхгүй байгаа учир бид алдагдал гаргаж болохгүй юм. Хүснэгт 25 Мөнгөн хөрөнгө дансны түүвэр аудитын эрсдэлийг үнэлгээ

Дд

Данс

1

Материаллагын түвшин

£

X © 2

сх © X

X

§ ©

Магадлалтай эрсдлүүд

Нийт ологлог

Түүвэр аудитаар илэрсэн алдаа

Эрсдлийн үнэлгээ/хувиар/ Их Дунд Бага/0/0.34/0.670.33/ 0.66/ 1.0/

22 264 202

Баримтын бүрдэлт алдаатай байх буюу хуурамч тамгатай байх Баримтын бүрдэлт алдаатай байх буюу АШБ тамгагүй байх Баримтын бүрдэлт дутуу буюу АШБаримтгүй Нийт

22 264 202

Аудитад хамрагдаагүй гүйлгээ Нийт

16 194 730 16 194 730

50 3 238 170

7

9 358 370

21

143 347 239 155 943 779

322 28

50

322

36 36

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Материаллагын түвшинг эрсдлийн үнэлгээний 50 хувь гэж авч үзэв. Нийт гарсан алдаа нь материаллаг түвшингөөс их байвал эрсдэл өндөр, бага үед эрсдлийн хэмжээ 38


бага, харин ойролцоо тогтоогдвол дунд байна гэж үнэлэн дээрх байдлаар тодорхойлов. •

Мөнгөн хөрөнгийн баримтын бүрдэл алдаатай буюу хуурамч тамгатай

баримтын эрсдлийн түвшин 7 хувь ба бага, •

Мөнгөн хөрөнгийн баримтын бүрдэлт алдаатай буюу анхан шатны баримт

тамгагүй гэсэн алдаа 21 хувь ба бага, •

Мөнгөн хөрөнгийн анхан шатны баримт бүрдэлт дутуу ба АШБаримтгүй гэсэн

алдаа 322 хувь буюу 6 дахин өндөр эрсдэлтэй байна. Үүний эрсдлийн түвшинг тодорхойлбол аудитын эрсдэл 36 хувь буюу дунд тувшин гэж үнэлэгдэж байна. Энэ нь үр нөлөөгүй ба аудитын түүвэрлэлт оновчтой гэж үзэж байна. Зураг 4 Аудитын гүйцэтгэлийг харуулбал 155,943,779 160,605,662

Аудитаар илэрсэн зөрчлын дүн

Шалгагдсан гүйлгээний дүн

564,102,411 580,297,141 580.297.141 580.297.141

Нийт ологлог

0 Түүвэрлэлт

40000000

80000000

□ 100% □

Эх үүсвэр: Судалгааны мэдээлэлд үндэслэн тосщсон судлаачиын тооцоолол

Мөнгөн хөрөнгийн аудитын нийт олонлог нь 580 297 141 төгрөг (Хавсралт 3) '-ГЗӨД түүвэр шалгалтанд түүний 97 хувь

буюу 564 3102 411 төгрөгийн гүйлгээ

- гдагдаж 3 хувь буюу 16 194 730 төгрөгийн гүйлгээ шалгагдаагүй үлдсэн байна. Үндсэн хөрөнгийн түүвэр аудит Тус компанийн 2012 оны жилийн эцсийн байдлаарх үндсэн хөрөнгийн 100 хувийн ' :-;у түүвэр аудитыг хийж гүйцэтгэлээ. Уг дансны түүвэр аудитын дүнг нийт гздогийн 89 хувиар авч үзэв.

39


Хүснэгт 26 Үндсэн хөрөнгийн аудитын түүврийн сорил Байгууллагын нэр

Галаксимайнинг Монголиа ХХК

Түүврийн үнэ цэнэ

423 114 755

Дансны хэсэг /тайлант жил/

Үндсэн хөрөнгө /2012/

Нийт алдаа

-

Туүврийн хэмжээ /нийт ажил гүйлгээний тоо/

48 /Дөчин найм/

Алдааны хувь

-0,41

Сонголт хийсэн арга

300 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг сонгож авав

Нийт олонлог

423 114 755

1 536 006

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Тус байгууллагын тайлант жилийн эцсээрх үндсэн хөрөнгийн 300 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй хөрөнгийг сонгон авч үндсэн хөрөнгийн хуримтлагдсан эдлэгдлийг шалгалаа. Тус компанийн үндсэн хөрөнгийн дансыг түүвэрлэн шалгахад дараах алдаа илэрсэн байна. Хүснэгт 27 Үндсэн хөрөнгийн ангилал тус бүрээр илэрсэн зөрчил Дд 1 2 3 ji •>

Хөрөнгийн нийт дүн

Хөрөнгийн данс

Түүврийн хэмжээ

Түүвэр аудитаар илэрсэн зөрчил

Түүвэр аудитад хамрагдаагүй дүн 37 701 801

-

339 819 000

-

19 132 590

4 588 100

- 1 370 087 - 60 447

18 437 226

16 777 326

1 659 900

- 108 243

3 436 038

400 000

3 036 038

2 770

423 114 755

376 128 916

46 985 839

- 1 536 006

Худаг Авто тээврийн хэрэгсэл Тавилга Компьютер, дагалдах хэрэгсэл БҮТЭЗ

37 701 801 339 819 000 23 720 690

Нийт

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Эх олонлогийн үндсэн хөрөнгийн хуримтлагдсан элэгдлийг дахин тооцоолж үзэхэд дээрх алдаа илэрсэн. Авто тээврийн хэрэгслийн элэгдлийг 1 370 087 төгрөгөөр дутуу, Тавилга эд хогшлын элэгдлийг 60 447 төгрөгөөр дутуу, Компьютер, дагалдах хэрэгслийн элэгдлийг 108 243 төгрөгөөр дутуу, БҮТЭЗ-ийн хуримтлагдсан элэгдлийг 2770 төгрөгөөр илүү бодсон байна. Хүснэгт 28 Үндсэн хөрөнгийн алдааны түвшин Л

Данс

I

Үндсэн хөрөнгө

100%

423 114 755

Шалгагдсан гүйлгээний дүн Хувь Дүн 423 114 755 100

Түүвэр

423 114 755

376 128 916

89

46 985 839

11,1

1 536 006

-0,4

46 985 839

11

- 46 985 839

11.1

58 854

0,0

Сорил

Нийт ологлог

3өРҮҮ____

Шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээний дүн Хувь Дүн 0

Аудитаар илэрсэн зөрчлын дүн Хувь Дүн 1 594 860 -0,4

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Эх олонлогийн үндсэн хөрөнгийн дансыг 100 хувь шалгахад зөрчлийн хэмжээ 1 594 860 төгрөг, аудитын түүвэрлэлтийн хувьд 1 536 006 төгрөг болж 58 854 40


төгрөгөөр буурсан байна. Энэ зөрчил нь материаллаг хэмжээгээр буурахгүй байгаа учир эрсдэл хүлээхгүй гэж үзэж байна. Тийм учраас бид өмнө нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөөлөхүйц материаллаг бус зүйл дээр 100 хувийн аудит хийх замаар их хэмжээний зардал гаргаж цаг хугацаа зарцуулдаг байжээ. Энэ нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөө үзүүлэхгүй байгаа учир бид алдагдал гаргаж болохгүй юм. Хүснэгт 29 Үндсэн хөрөнгийн зөрчлийн эрсдлийн үнэлгээ д

д 1

Магадлалтай эрсдлүүд

Хөрөнгө

Материаллагын түвшин Худаг Авто тээврийн хэрэгсэл Үндсэн Тавилга эд хогшил хөрөнгийн элэгдэл буруу Компьютер, тооцоолсон дагалдах хэрэгсэл байх БҮТЭЗ Аудитад хамрагдаагүй хөрөнгө Нийт

Нийт ологлог 22 264 203 37 701 801

Түүвэр аудитаар илэрсэн алдаа -

Эрсдлийн үнэлгээ/хувиар/ Их Дувд Бага/0/0.34/0.670.33/ 0.66/ 1.0/ 50 0

339 819 000

- 1 370 087

3,08

19 132 590

- 60 447

0

16 777 326

- 108 243

3,08

400 000

2 770

0,01

- 9 284 038

-21

Эх сурвапж: Судлаачийн тооцоолол

Үндсэн хөрөнгийн түүврийн аудитаар нийт 1 536 006 төгрөгийн алдаа гарсан ба материаллагын түвшингөөс бага байгаа тул үндэслэлтэй зөрчил биш гэж үзэж байна. Гарсан алдааны эрсдлийг тодорхойлбол Авто тээврийн хэрэгсэл 1 370 087 төгрөг, эрсдэлийн түвшин 3.08 хувь, Тавилга эд хогшил 60 447 төгрөг буюу эрсдэлгүй, Компьютер, дагалдах хэрэгсэл 16 777 326 төгрөг буюу 3.08 хувь, БҮТЭЗ нь 2770 төгрөг буюу 0.01 хувь гэж эрдлийн түвшинг тогтоосон бөгөөд энэ дансын хувьд эрсдэл бага байна. Мөн түүвэр аудит хийх нь 100 хувь шалгасан үр дүнгээс илүү цаг хугацаа хэмнэж зардал багассан нь дараах байдалтай харагдаж байна. Мөнгөн хөрөнгө болон үндсэн хөрөнгийн хувьд авч үзэхэд нийт 28 цаг, 127 273 төгрөг хэмнэсэн байна. Энэ хэмжээгээрээ байгууллага ашиг нэмэгдэх болно. Галаксимайнинг Монголиа ХХК-д хийсэн түүвэр аудитын дүгнэлт Тус байгууллага нь 2012 онд үйл ажиллагаагаа явуулж эхлээд байгаа бөгөөд мөнгөн хөрөнгө болон үндсэн хөрөнгийн бүртгэл ихтэй байгууллага юм.Тус компанийн мөнгөн хөрөнгийн болон үндсэн хөрөнгийн дансдыг 100 хувийн болон аудитын түүвэр ашиглан хийж гүйцэтгэсэн. Судалгаанд түүвэр аудитын 3 арга 41


ашигласан.

1. Энгийн санамсаргүй түүвэрлэлийн арга 2. Мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн арга 3. Системчилсэн түүвэрлэлтийн арга Дээрх судалгаанаас дүгнэж үзэхэд энгийн санамсаргүй аргын үед мөнгөн хөрөнгийн хувьд анхан шатны баримтын бүрдэлт муу байсан бөгөөд алдааны түвшин өндөр байсан. Энэ дансыг түүвэрлэхдээ 300 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг санамсаргүйгээр сонгон авч шалгасан ба нийт олонлогын 97 хувь нь шалгагдсан байна. Үлдсэн 3 хувь нь материаллаг хэмжээгээр эрсдэл хүлээхгүй учираас энэ түүвэр аудит нь үр дүнтэй гарсан гэж дүгнэж байна. Мөн мөнгөн нэгжийн болон системчилсэн түүвэрлэлтийн аргыг ашиглан шалгалт хийхэд нийт тэвчиж болох алдаа нь материаллаг байдлаас бага байгаа нь аудитын дүгнэлтэнд сөргөөр нөлөөлөхгүй гэж үзэж байна. Гэхдээ нийт олонлогоос шалгагдаагүй үлдсэн дүн нь өндөр байгаа нь алдаа их гарах эрсдэлтэй. Тийм учраас түүврийн хэмжээг ихэсгэж эрсдлийг бага байлгах хэрэгтэй. Үндсэн хөрөнгийн хувьд мөн адилаар 300 000 дээш дүнтэй хөрөнгийг түүвэрлэн авч үндсэн хөрөнгийн хуримтлагдсан элэгдлийг тооцоолоход 89 хувь нь түүвэр аудитад хамрагдаж 11 хувь нь шалгагдаагүй үлдсэн байна. Энэ дүн нь материаллаг хэмжээгээр алдаа үүсэхгүй бөгөөд эрсдэл бага байна. Мөн дээрх судалгаанаас үзэхэд 100 хувийн аудит хийхэд гарсан алдаа, түүврийн аудит хийхэд гарсан алдаа хоёрын хоорондын зөрүү нь материаллаг хэмжээнээс хэд дахин бага байна. Ийм учраас бид өмнө нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөөлөхгүй материаллаг бус зүйл дээр 100 хувийн аудит хийх замаар их хэмжээний зардал гаргаж цаг хугацаа зарцуулдаг байжээ. Дээрх байдлаас үзэхэд аудитын түүвэрлэлт ашиглан шалгалтыг гүйцэтгэснээр манай компанийн хувьд цаг хугацаа болон зардал хэмнэгдэж дараагийн аудитын ажил хийж гүйцэтгэх боломж гарч байгаа бөгөөд илүү үр ашигтай ажиллах юм.

42


2.1.3

Том х э м ж э э н и й компанид хийсэн түүвэр аудитын судалгаа

Глобал Электроникс ХХК нь цахилгаан бараа, гадаад худалдаа эрхэлдэг байгууллага бөгөөд БСБ электроник гэдэг нэрээрээ олонд танигдсан салбар дэлгүүрүүдээр худалаа эрхэлдэг байгууллага юм. Тус байгууллага нь Конфиденсе Аудит ХХК-ын хийж гүйцэтгэж байсан компаниудаас дансдын хувьд томоохон хэмжээний ажил гүйлгээтэй байгууллага юм. Тиймээс тус компанийг сонгон авч 100 хувь аудит хийх болон түүвэрлэлтийн арга ашиглан аудитыг хийж гүйцэтгэсэн. Энгийн санамсаргүй түүвэрлэлтийн арга Мөнгөн хөрөнгийн дансны хувьд кассын зарлагын баримтыг гүйлгээтэй нь тулган шалгалаа. Тус компани нь Төв касс, эрдэнэт салбарын кассын 2 данстай байна. Хүснэгт 30 Материаллаг байдлын түвшин Материаллаг байдлын суурь

2012 оны санхүүгийн тайлангийн дүн

Нийт орлого Нийт зарлага Нийт хөрөнгө Цэвэр үр дүн

5 090 988 1 198 463 3 237 921 3 892 525

Доод түвшин 0,2%

618 518 466 100

10 181 2 396 6 475 7 785

Сонгосон түвшин 0,5%

977 927 843 050

25 454 943 5 992 318 16 189 607 19 462 626

Дээд түвшин 2% 101 819 772 23 969 270 64 758 429 77 850 502

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Тус байгууллагын материаллагын түвшинг нийт орлогын 0,5 хувиар тооцоолон авсан ба 25 454 943 төгрөг байна. Материаллаг байдлын түвшин дараах аудитын шалгалтанд ашиглагдах болно. Хүснэгт 31 Аудитын түүврийн сорил Байгууллагын нэр Дансны хэсэг /тайлант жил/ Түүврийн хэмжээ /нийт ажил гүйлгээний тоо/ Сонголт хийсэн арга

Глобал Электроникс ХХК

Түүврийн үнэ цэнэ

Мөнгөн хөрөнг /2012/

Нийт алдаа

643 /Зургаан зуун дөчин гурав/ 100 000 дээш дүнтэй гүйлгээг сонгож авав

3 007 084 286 541 150 461

Алдааны хувь

28

Нийт олонлог

3 007 084

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Мөнгөн хөрөнгийн дансны түүвэр аудитыг хийж гүйцэтгэхэд дээрх байдалтай байна. Нийт олонлогийн 100 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг сонгон авч түүвэр аудитыг гүйцэтгэхэд 541 150 461 төгрөгийн алдаа илэрсэн байна. Энэ нь нийт олонлогийн 28 хувийг эзэлж байна.

43


Хүснэгт 32 Мөнгөн хөрөнгийн нийт ажил гүйлгээний тоо

Нийт ажил гүйлгээний TOO

Туүвэрт хамрагдах нийт ажил гүйлгээний TOO

1208

Нийт ажил гүйлгээг 100% аудитлах хугацаа /цагаар/

423

Түүврийн аудитад Зарцуулах хугацаа /цагаар/

32

11,20529801

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Зураг 5 Аудитад хамрагдах ажил гүйлгээний түвшин Түүврийн хэмжээ Сонгогдоогүй улдсэн олонлог 32%.

Нийт олонлог 50%

Түүврийн хэмжээ 18%

Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Мөнгөн хөрөнгийн зарлагын нийт 1208 ажил гүйлгээ байгаагаас түүврийн аудитад 423 гүйлгээ хамрагдсан байна. Үүнийг аудит хийж гүйцэтгэх хугацаагаар тооцоолбол 100 хувийн аудит хийхэд 32 цаг зарцуулах байсан бол түүвэр хийхэд 11 цаг зарцуулж 21 цаг хэмнэж байна. Хүснэгт 33 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл Дд 1 2 3

Алдааны үзүүлэлт

Төв

Эрдэнэт

Нийт алдаа

Тамгахуурамч Тамгагүй АШБ-гүй

324 000 112 000 505 757 985

34 956 476

324 000 112 000 540 714 461

Нийт

506 193 985

34 956 476

541 150 461

-

Эх сурвалж: Судлаачшн тооцоолол Дэд олонлогын төв болон эрдэнэт салбарын мөнгөн зарлагын гүйлгээг түүвэрлэн шалгахад дээрх алдаа илэрсэн байна. Үүнд. 324 000 төгрөгийн дэмжих баримтын тамга хуурамч, 112 000 төгрөгийн дэмжих баримт тамгагүй, 540 714 461 төгрөгийн гүйлгээ анхан шатны баримт бүрдүүлэлтгүй гэсэн алдаа илэрсэн байна. (Хавсралт 5)

44


Хүснэгт 34 Түүвэр аудитын гүйцэтгэл болон алдааны түвшин д д

Данс

1

Эрдэнэт касс

Нийт ологлог

100% Түүвэр

420 110 046 420 110 046 2 586 974 240 2 586 974 240 -

Дүн 420 110 046 414 874 430 5 235 616 2 586 974 240 2 567 190 689 19 783 551

Хувь 100 99 1 100 99 1

-

25 019 167

0

3?РҮҮ____ 2

100% Түүвэр

Төв касс 3өРҮҮ

Шалгагдсан гүйлгээний дүн

Сорил

Нийт

Шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээний дүн Хувь Дүн 0 5 235 616 1 5 235 616 -1 0 19 783 551 1 19 783 551 -1 25 019 167

-2

Аудитаар илэрсэн зөрчлын дүн Дүн 35 550 976 34 956 476 594 500 506 430 985 506 193 985 237 000

Хувь 8 8 0 20 20 0

831 500

0

Эх сурвапж: Судлаачийн тооцоолол

Эх олонлогийн мөнгөн хөрөнгийн зарлагын гүйлгээг 100 хувь шалгахад алдааны хэмжээ 541 981 961 төгрөг, (хавсралт 4) аудитын түүвэрлэлтийн хувьд 541 150 461 төгрөг болж 831 500 төгрөгөөр буурсан байна. Энэ зөрчил нь материаллаг хэмжээгээр буурахгүй байгаа учир эрсдэл хүлээхгүй гэж үзэж байна. Тийм учраас бид өмнө нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөө үзүүлэхгүй материаллаг бус зүйл дээр 100 хувийн аудит хийх замаар их хэмжээний зардал гаргаж цаг хугацаа зарцуулдаг байжээ. Тиймээс түүвэрлэлт ашиглан ажил гүйлгээг шалгах нь цаг хугацаа болоод зардлын хэмнэлттэй байна. Хүснэгт 35 Эрсдлийг материаллагын түвшингөөр үнэлэх

Дд

Данс

1

Материаллагын түвшин

£ X ф CL 2

Ф X X

ф h В ф S

Магадлалтай эрсдлүүд

Баримтын бүрдэлт байх буюу хуурамч байх Баримтын бүрдэлт байх буюу АШБ байх

Нийт ологлог

Түүвэр аудитаар илэрсэн алдаа

Эрсдлийн үнэлгээ /хувиар/ Бага/00.33/

25 454 943 324 000

1.0

алдаатай тамгагүй

112 000

0.2

дутуу

Аудитад хамрагдаагүй гүйлгээ ~

25 019 167

Их /0.671.0/

50

алдаатай тамгатай

Баримтын бүрдэлт буюу АШБаримтгүй Нийт

Дунд /0.340.66/

540 714 461

1062

541 150 461

1062 49

ЗӨРҮҮ______________________ Эх сурвалж: Судлаачийн тооцоолол

Материаллагын түвшинг эрсдлийн үнэлгээний 50 хувь гэж авч үзэв. Нийт гарсан алдаа нь материаллаг түвшингөөс их байвал эрсдэл өндөр, бага үед эрсдлийн хэмжээ гтага, харин ойролцоо тогтоогдвол дунд байна гэж үнэлэн дээрх байдлаар тодорхойлов. 45


Мөнгөн хөрөнгийн баримтын бүрдэл алдаатай буюу хуурамч тамгатай

баримтын эрсдлийн түвшин 1 хувь ба бага, •

Мөнгөн хөрөнгийн баримтын бүрдэлт алдаатай буюу анхан шатны баримт

тамгагүй гэсэн алдаа 0.2 хувь ба бага, •

Мөнгөн хөрөнгийн анхан шатны баримт бүрдэлт дутуу ба АШБаримтгүй гэсэн

алдаа 1062 хувь буюу 10 дахин өндөр эрсдэлтэй байна. Үүний эрсдлийн түвшинг тодорхойлбол аудитын эрсдэл өндөртэй данс гэж үнэлэгдэж байна. Харин түүвэр аудитад хамрагдаагүй гүйлгээ буюу 25 019 167 төгрөг нь материаллаг түвшингөөс бага ба эрсдлийн түвшин 49 хувь байна. Мөнгөн хөрөнгийн данс нь дээрх судлагаанаас харахад нийт алдааны дүн материаллаг түвшингээс хэт өндөр байгаа нь эрсдэл өндөртэй данс гэдэг нь харагдаж байна. Глобал Электроникс ХХК-д хийсэн түүвэр аудитын дүгнэлт Тус байгууллага нь гадаад худалдаа эрхэлдэг байгууллага бөгөөд мөнгөн хөрөнгө бүртгэл ихтэй байгууллага юм. Тус компанийн мөнгөн хөрөнгийн дансдыг 100 хувийн болон аудитын түүвэр ашиглан хийж гүйцэтгэсэн. Дээрх судалгаанаас дүгнэж үзэхэд мөнгөн хөрөнгийн хувьд анхан шатны баримтын бүрдэлт муу байсан бөгөөд алдааны түвшин хэт өндөр байсан. Энэ дансыг түүвэрлэхдээ 100 000 төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг сонгон авч шалгасан ба нийт олонлогын 99 хувь нь шалгагдсан байна. Үлдсэн 1 хувь нь материаллаг хэмжээгээр эрсдэл хүлээхгүй учираас энэ түүвэр аудит нь үр дүнтэй гарсан гэж дүгнэж байна. Адитор нь аудитын эрсдэлийг бага байлгахын тулд түүврийн хэмжээг ихэсгэж өгөх ёстой байдаг. Мөн дээрх судалгаанаас үзэхэд 100 хувь аудит хийхэд гарсан алдаа, түүврийн аудит хийхэд гарсан алдаа хоёрын хоорондын зөрүү нь материаллаг хэмжээнээс хэд дахин бага байна. Ийм учраас бид өмнө нь аудитын дүгнэлтэнд нөлөөлөхгүй материаллаг бус зүйл дээр 100 хувь аудит хийх замаар их зардал гаргаж цаг хугацаа зарцуулдаг байсан нь харагдаж байна. Дээрх байдлаас үзэхэд аудитын түүвэрлэлт ашиглан шалгалтыг гүйцэтгэснээр манай компанийн хувьд цаг хугацаа болон зардал хэмнэгдэж илүү үр ашигтай ажиллах юм.

46


ДҮГНЭЛТ, САНАЛ “Аудитын нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүвэрлэлтийн аргыг оновчтой ашиглах нь” сэдвийн хүрээнд Конфиденсе Аудит ХХК-ийн 2010-2014 оны нийт гүйцэтгэсэн аудитын ажлын мэдээлэлд үндэслэн бизнесийн ангиллаас нь хамааруулан 3 төрлийн компанийг сонгосон.Судалгаанд жижиг хэмжээний компаниар сонгогдсонМөнгөн Гүүр ХХК нь мөнгөн хөрөнгийн дансны ажил гүйлгээ их, алдаа гарах магадлал өндөртэй, мөндундаж хэмжээний компани болохГалаксимайнинг Монголиа ХХК нь өнгөрсөн хугацаанд цаг хугацаа их зарцуулж байсан, харин том хэмжээний бизнесийн байгууллага болох Глобал Электроникс ХХК нь худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг бөгөөд салбар бүр касстай учраас ажил гүйлгээ их гардаг. Иймээс эдгээр компаниудыг сонгон авч мөнгөн хөрөнгийн ажил гүйлгээний 100 хувийн аудит болон түүвэр аудитыг гүйцэтгэжгарсан үр дүнг харьцуулан дүгнэж, аудитад хамрагдаагүй гүйлгээний эрсдлийн түвшинг тооцоолж, түүвэр аудитыг оновчтой ашиглах арга зүйг өөрийн ажилладаг байгууллагын хувьд үнэлэн дүгнэсэн. Манай компанийн хувьд 2010-2014 оны гүйцэтгэсэн ажлын жагсаалтыг судалж, түүвэр аудит гүйцэтгэхэд ашигласан. Ингэхдээ өнгөрсөн хугацаанд гүйцэтгэсэн аудитын ажлыг хамгийн бага, хамгийн том, дундаж хэмжээгээр нь ангилан сонгосон. Аудитын түүвэрлэлтийг оновчтой сонгож эрсдлийг зөв үнэлсэнээр нотолгоог хангалттай, оновчтой бүрдүүлж аудиторын дүгнэлт үнэн зөв, бодитой байх ба аудитын түүвэрлэлт буруу байх алдаа үүсэхгүй юм. Учир нь баталгааны түвшинг 95 хувь гэж тогтоож байгаа нь дээрх байдлаар тооцоолоход материаллаг хэмжээний алдаа гарахгүй гэдэгт 95 хувийн баталгаа өгч байна. Байгууллагын үйл ажиллагааны онцлог, хөрөнгө болон орлогын хэмжээнээс нь хамааруулан материаллаг түвшинг 0,5 хувиар сонгож, түүвэрлэлтийн аргуудыг судалж,судалгаанд хамрагдах түүвэрлэлтийн аргаа сонгосон. Үүнд үндэслэн дараах дүгнэлтэнд хүрч байна. Түүвэр аудитыг хийж гүйцэтгэх үйл явцад аудитаар илэрсэн алдааг үндэслэн нотлох

баримт __бүрдүүлсэн

ба

дундаж

хэмжээний

компанийн

хувьдэнгийн

санамсаргүй түүвэрлэлтийн арга ашиглан түүвэр хийж үзэхэд нийт олонлогоос түүвэрт шалгалтанд 97 хувь нь хамрагдаж шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээ нь нийт олонлогийн 3 хувь буюу 16 194 730 төгрөг байгаа нь материаллаг хэмжээгээр эрсдэл үүсэхгүй гэж дүгнэсэн.

47


Сонгон авсан байгууллагын хувьд түүвэр аудит болон 100 хувийн аудитаар гарсан зардлын хэтрэлт, хэмнэлтийг тооцоолсон. Аудитын түүвэрлэлтийн аргуудыг тус бүрээр ажил гүйлгээ ихтэй дансдыг түүвэрлэн шалгахад энгийн санамсаргүй түүвэрлэлтийн арга, мөнгөн нэгжийн түүврийн аргыг системчилсэн түүврийн аргатай хослуулан ашиглах нь оновчтой гэж дүгнэж байна. Учир нь мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн аргыг системчилсэн түүвэрлэлтийн аргатай хослуулан үзэхэд жижиг компанийн хувьд нийт 1021 гүйлгээнээс материаллагын түвшин 0,5 хувь үед түүвэрлэлтийн хэмжээ 460 нэгж, харин материаллаг түвшин 0,2 хувь үед 993 нэгж гүйлгээ хамрагдсан байна. Түүвэрлэлтээс материаллаг түвшин 0,5 хувь үед 13 267 323 төгрөгийн алдаа, 0,2 хувь үед 53 871,503 төгрөгийн алдаа илэрсэн. Үүнээс үр дүнг үнэлхэд нарийвчилсэн зөрүүний залруулгын хүчин зүйлээр залруулагдсан алдаа нь баталгааны түвшингөөр илэрхийлэгдэх ба баталгааны түвшин 95 хувь байгаа нөхцөлд нийт тэвчиж болох алдаа нь 1 558 289 төгрөг, 652 093 төгрөг болж материаллаг түвшингөөс бага байгаа учираас энэ алдаа нь эрсдэл өндөртэй биттт болох нь харагдсан. Мөн Конфиденсе Аудит ХХК нь мөнгөн хөрөнгийн дансыг 100 хувь гүйцэтгэснээр 24 цаг зарцуулж байгаа бөгөөд аудитын түүвэрлэлт ашигласнаар 10,8 цаг зарцуулсан ба 10,2 цаг хэмнэж, цалингийн зардлаар тооцоолбол 1 хүний 30 000 төгрөгийн зардал хэмнэх боломжтой байна. Ингэснээр 100 хувь аудит хийх цаг хугацааг хамрах хооронд түүвэрлэтийг ашигласнаар 2 компанийн аудит хийж цаг хугацаа хэмнэгдэж, зардал багасах, үр ашигтай ажиллах боломжтой гэж дүгнэж байна. Иймд аудитын түүвэрлэлтэнд шаардлагатай үзүүлэлтүүдийг тогтоож аудитын үйл ажиллагааг явуулах хэрэгтэй бөгөөд ингэснээр аудитын ажил гүйцэтгэх цаг хугацаа бага зарцуулж, зардал хэмнэж, ашиг нэмэгдэх давуу талтай.

48


АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ

Ном сурах бичиг 1. Аудитын Олон Улсын Стандарт, 2005 2. Аудитын Олон Улсын Стандарт, 2011 3. Гантулга Г. 2012, “Лудит“, УБ 4. Лхавгасүрэн О. Энх-Амгалан Л. 2002, “Аудит“, УБ 5. Эхбаяр Д, ММНБИ, 2011, “Аудит”, УБ 6. Монголын Мэргэшсэн Нягтлан бодогчдын Институт 2008, “Санхүүгийн ташангийн аудитын гарын авлага”, УБ 7. Монгол Улсын Үндэсний Аудитын Газар, 2012, “Аудитын түүвэрлэлтийн арга зүйн зөвлөмж”, УБ Санхүүгийн тайлан мэдээ, эх үүсвэр 1. ‘Талаксимайнинг Монголиа” ХХК-ийн 2012, санхүүгийн тайлан, мөнгөн хөрөнгийн журнал, үндсэн хөрөнгийн журнал 2. “Глобал Электроникс” ХХК-ийн 2012, санхүүгийн тайлан, мөнгөн хөрөнгийн журнал Судалгааны ажил 1. Цэрэнцоо

Ж.

2009,

“Аудитын

түүвэрлэлт,

түүвэрлэлтийн хэмжээг

тодорхойлох арга зүйн асуудал” магистрийн ажил, УБ 2. Мягмарзаяа Б. 2012, “Аудитын түүвэрлэлт, түүвэрлэлтийн арга зүй”, магистрийн ажш, УБ

49


ХАВСРАЛТ Хавсралт I

ТАБ-СТА-А-4 МАТЕРИАЛЛАГ БАЙДЛЫГ ТОДОРХОЙЛОХ МАЯГТ Байгууллагын нэр: Too хэмжээний холбогдолтой асуудал: (тег) 2012 оны санхүүгийн тайлангийн дүн

Материаллаг байдлын суурь Нийт орлого Нийт зарлага Нийт хөрөнгө Цэвэр үр дүн Сонгосон байдал:

-

Доод түвшин 0,2% -

286 313 499,02 4 452 840 502,87 (286 313 499,02)

төлөвлөлтийн

Сонгосон түвшин 0,5%

-

-

572 627,00 8 905 681,01 (572 627,00)

материаллаг

Дээд түвшин 2%

1 431 567,50 22 264 202,51 (1 431 567,50)

5 726 269,98 89 056 810,06 (5 726 269,98) 22 264 202,51

Хувь хэмжээг сонгосон шалтгаан: Тус байгууллага нь бизнесийн байгууллага учраас бид эрсдэлээ бага байлгахын тулд материаллагын хувиа 0.5%-иар, хэмжээгээ 22 264 202,51 тегрөг сонгож байна._____________________ Чанарын холбогдолтой асуудал: Агуулгын хувьд буюу шинж чанарын хувьд материаллаг гэж үзсэн аливаа зүйлийг дор тайлбарлаж бич:_____________________________________________________________________________ Нийт орлого зардлын дүнгээс их учираас орлогыг сонголоо___________________________________

Бэлтгэсэн:

Огноо: 2015.02.05

Анхан шатны хянасан:

Огноо: 2015.02.05

Хоёр дахь хянасан:

шатанд Огноо: 2015.02.05

1


I .I M M iirtMiiiinm iVliMimiimi 4 \ l i iiltu moiihmi hopoin iiiln иудщми lyynpiiHii cojhm

IJuUiyyjuwrbiii ii )|>:

I 'идшсеимайиимг Мошолиа ХХК

Түүврийн үнэ цэнэ:

Дансны хэсэг /тайлант жил/

Мөнгөн хөрөнгө- зарлага /2012 он/

Нийт алдаа:

Түүврийн хэмжээ /нийт гүйлгээний тоо/

48 /Дөчин найм/

Алдааны хувь:

27,64

Сонголт хийсэн арга:

300,000 төгрөгөөс дээш дүнтэй ажил гүйлгээг сонгож үзэв.

Нийт олонлог:

580 297 141,14

д

Огноо

Гүйлгээний утга

1 2

12.08.02 12.08.03

3

4 5 6 7 8

12.08.04 12.08.13 12.08.13 12.08.14 12.08.15 12.08.20

9

12.08.24

10 11 12 13

12.08.24 12.08.24 12.09.18 12.09.19

14 15 16 17

12.09.20 12.09.20 12.09.24 12.09.24

18

12.09.24

6-р сарын цалин Сейф худалдаж авав Хөсгөл сумын ЗДТГ-н удирдлагуудад амралтанд явхад зориулж өгөв Батболдод дараа тооцооны зөрүү мөнгийг олгов Гэрээний дагуу олгогдсон ажлын хөлс Хуулийн зөвлөгөө Оффисын логоны үнэ Оффисын дотоод засал барилгын ажлын үлдэгдэл төлбөр Хээрийн ажилд хэрэглэгдэх мөнгө түлш хор ... Univision гэрээний дагуу төлбөрийг бэлнээр шилжүүлэхэд бэлнээр авав Ерөнхий захирлын тушаалаар хөдөө ажилахад зориулж авав 8 сарын цалинд бэлнээр олгоход касснаас тавьж олгов Yang Ming олон удаагийн онгоцний тийз Тэн-фу захирлын гэрт авсан эд зүйлс Батболд болон Тэнфу захирлыг Дорноговь аймагт томилолтоор явахад дараа тооцоо Тэн фуд 41150 юань авав Тэн фу зах ирлын гэрт авсан зүйлд өгөв Тэн фу захиралд өгөв 9 сарын 25 нд Тэрэлж амралтанд явах төсвийн дагуу бэлнээр авав

д

16 066 749 938 000

АШБ-гүй

Тайлбар

16 066 749 938 000

400 000 466 620 1 200 000 342 000 5 191 800 2 140 800

400 000 466 620 1 200 000 342 000 5 191 800 2 140 800

430 000

430 000

6 000 000 21 500 000 780 000 2 329 100

6 000 000 21 500 000 780 000 2 329 100

1 520 000 9 209 370 719 720 1 402 000

1 520 000

1 550 000

2

155 943 779

Зөрчилтэй баримтын төрөл Тамга Тамгагүй хуурамч

Дүн

580 297 141,14

9 209 370 719 720 1 402 000 1 550 000

Дараа тайлан харах


i«; 20 21

12.09.24 12.09.24 12.09.26

22

12.10.03

23

12.10.05

24

12.10.12

25 26 27 28

12.10.25 12.10.25 12.10.25 12.10.25

29 30 31

12.10.26 12.10.26 12.10.26

Оффш i ху|).имн in u p )) oii'ii iifin ши|) )1, цийпы um pjj, саидал шкаб авав 9 сарын цалинд Цалинд ( Өмгөөлөгчийн хуулийн зөвлөгөө ) Геологи Уайгуульгн ажлын 10 сарын Төсвийн мөнгө дараа тайлангаар Тэн-Фу захирлын байрны 2 болок вакумжуулах, плита наах төлбөр Дорноговь аймагт Ээнжин, Энхцог нар томилолтын мөнгө 28-77 УНЧ машины амартизатор солих 2012.10.22-ны 268000,2012.10.25-ны 335800-г нэгтгэв Өмгөөлөгчийн хөлс Орон сууцанд авсан хангамж болон хоол хүнсний төлбөр 10 сарын цалинд бэлнээр авав 10 сарын сүүлийн 4 хоногийн хээр ажиллах түлшны мөнгө Шинжилгээ буюу шлифны үнэ 26293 карт цэнэглэх

34

12.11.12

35

12.11.13

36

12.11.13

37

12.11.17

38 39

12.11.17 12.11.26

Тэн фу захирлын гэрт 6ш өвлийн ажлын хувцас Худаг уулаас дээж авчирсан тээврийн хөлс 79-53 УБН Батначин 28-77 УНЧ машинд хучлага, 1ш дугуйны үнэ дараа тайлангаар Айлуудад өгөх будааны үнэ Хайгуулын талбайд байгаа 20 айлд Дээж хадгалуулах агуулах барихад зориулж мөнгө авав дараа тайлангаар Ногтот ордод гүний худгийн усны насос, түүний дагалдах материалуудыг солих дараа тайлангаар 11 сарын цалинд

40 41

12.11.27 12.11.28

Дээжний агуулах барихад зориулж ажлын хөлс 90000 төг-г ХХОАТ-т төлсөн Тэн фу захирал бэлнээр авав

32 33

12.10.26 12.11.06

7 877 200 19 005 314 1 200 000

7 877 200 19 005 314 1 200 000 1 470 000

149 000

1 650 000

1 650 000

894 900

894 900

603 1 200 1 269 18 017

800 000 600 554

83 800 1 200 000 423 370 18 017 554

303 000 401 245 500 000

303 000 401 245 500 000

1 391 000 330 000

1 391 000 330 000 360 000

360 000 641 000

58 000

740 000

740 000

2 011000

636 000

3 658 200 21 111 437

61 800

755 000 1 397 000

3

Дараа тайланг харах

21 111 437

755 000 1 397 000

400,0* 10%=360, 0 төлсөн.

Цалингаас харах 755,0-г бэлнээр хувь хүнд төлсөн


1

(

I I

!

1 1.11 M H ' I M I

H lllll

. Hill

Ь аймгаас хотруу дээж хүргүүлэх тээврийн хөлс 'ГӨЛӨВ Дорноговь аймгийн хөвсгөл сумруу явах томилолт мөнгө дараа тайлангаар Дээж тээвэрлэлтийн хөлс Батаа 700,0-с 10% ХХОАТ төлөөд үлдэгдэл бэлнээр хувь хүнд төлөв 28-77 машинд 5ш дугуй 4 ш олгойны үнэ Өмгөөлөгчийн үйлчилгээний хөлс Тээврийн хөлсний урьдчилгаа Нийт дүн

1 200 000

I 200 000

540 000

540 000

Д о р м о 1Ш

43

12.11.30

44

12.12.03

45 46 47 48

12.12.10 12.12.11 12.12.26 12.12.28

Дд 1

Данс

Мөнгөн хөрөнгө

Сорил 100% Түүвэрлэлт

Нийт ологлог 580 297 141,14 580 297 141,14

1 382 183 630 000 1 091 000 1 200 000 500 000 165 516 592

Шалгагдсан гүйлгээний дүн

Дүн

Хувь

580 297 141,14 564 102 411,14

100 97,21

4

1Ърээ харах 600,000* 10%=54 0,0 бэлнээр хувь хүнд

51 000

3 238 170

9 358 370

Шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээний дүн Хувь Дүн -

16 194 730

0,00 2,79

630 000 1 091 000 1 200 000 500 000 143 347 239

гэрээ харах гэрээ харах

Аудитаар илэрсэн зөрчлын дүн

Дүн 160 605 662 155 943 779

Хувь 27,68 27,64


Хавсралт 3 ГАЛАКСИМАИНИНГ МОНГОЛИА ХХК КАССЫН ТАЙЛАН Дд 1 2

•"» 4 5 6 7 8

Данс: 100100 Касс Баримт Огноо 4 2012/08/02 2012/08/02 7 2012/08/02 2012/08/02 9 2012/08/02 2012/08/02 8 2012/08/02 2012/08/02

9 10

11 12 13 14

10 13 15 12 11

15 16 17

16

38 19 20

23

21 22 23

20

24 25

30 33

26 27

32

28 ^>9 30

31 32 33 34 35

45 44 35 34 43 36

36 37

38 39 40

41

47 52 46 51

42

-?:> 44 45

61 55 60

Гүйлгээний утга Ажилчдад журнал худалдаж авав. 89-89 УНЧ машины торгууль. Уртасгагч худалдаж авав. 3 ширхэг боллонтой ус худалдаж авав. Оффист аяга, халбага худалдаж авав. Оффисийн хэрэглээний ЗҮЙЛ Телефон утас авав Computer, printer, notebook, mouse, card, tsunkh авав. 2012/08/02 6-p сарын цалинд 2012/08/03 ТҮлхҮҮр хувилуулахад явсан таксины телбер. 2012/08/03 Маягт худалдаж авав. 2012/08/03 Хоол, ундаа авав. 2012/08/03 89-89 УНЧ Машин угаалгав. 2012/08/03 Оффисийн тҮлхҮҮр хувилуулав. 2012/08/03 Уртасгагч залгуур авав 2012/08/03 Менге тоологч машин авав. 2012/08/03 Бичиг хэрэг худалдаж авав. 2012/08/03 Сейф худалдаж авав. 2012/08/04 Rother худалдаж авав. 2012/08/04 Хесгел сумын ЗДТГ-ын удирдлагуудад амралтанд явхад зориулж егев. 2012/08/04 Санхпгийн ереенд ширээ, сандал авав. 2012/08/04 Оффисийн тохижилт, засвар ажлын урьдчилгаа 2012/08/04 Оффист Захирлуудын ереенд ширээ, шкаф, сандал авав. 2012/08/05 Геологчид Batteries авав. 2012/08/05 Map info, Arcgis хайгуулын программ худалдаж авав. 2012/08/05 Хайгуулын хэрэгцээнд GP гар чийдэн авсан. 2012/08/05 Оффисийн хэрэгцээнд бичиг хэрэг худалдаж авав. 2012/08/05 Усны аппарат авсан. 2012/08/05 Combination compass авсан. 2012/08/06 Гэрчилгээний телбер 2012/08/06 Номерний Үнэ. 2012/08/06 28-77УНЧ машинд шинэ дугаар авахад зориулав. 2012/08/06 Нотариатын Үйлчилгээний хелс 2012/08/06 Монрэ даатгалын телбер. 2012/08/06 Англи хэлрҮҮ гэрээ орчуулахад орчуулгын телбер телев. 2012/08/06 Геологчдод геологийн алх, нҮдний шил, хамгаалалтын алх авав 2012/08/07 Мобиком 1сарын эрхтэй ДАТА дугаар авав. 2012/08/07 Цоож солиулахад телсен менге. 2012/08/07 Модем 3G 2012/08/07 28-77УНЧ машины бТрээс захиалгын менге. 2012/08/07 89-89 УНЧ машины тҮлшний Үнэ. 2012/08/07 15 мега пиксель зургийн аппарат. 4 хҮний майхан авав 2012/08/08 Автомашин орох тасалбарын Үнэ 2012/08/08 28-77 УНЧ мапшнд галын хор авав. 2012/08/08 Цэвэрлэгээнд шал угаагч шингэн, мебелийн

5

0,00 Зарлага 5 600,00 10 000,00 40 000,00 54 000,00 71 000,00 80 000,00 169 800,00 6 105 000,00 16 066 748,90 5 500,00 11 200,00 14 800,00 15 000,00 31 500,00 180 000,00 295 000,00 450 190,00 938 000,00 50 000,00 400 000,00 2 306 000,00 3 461 200,00 4 270 000,00 7 760,00 20 000,00 24 600,00 81 134,00 110 000,00 1 909 930,00 4 600,00 18 500,00 50 000,00 55 000,00 59 400,00 70 000,00 407 148,00 19 000,00 28 000,00 60 000,00 99 000,00 141 300,00 200 000,00 500,00 6 000,00 7 800,00


46 47 48

56 54 58

2012/08/08 2012/08/08 2012/08/08

49

62

2012/08/08

50 51 52

53 59 57

2012/08/08 2012/08/08 2012/08/08

53 54 55 56

63 64 65 66

2012/08/08 2012/08/09 2012/08/09 2012/08/09

57 58 59 60 61 62 63 64 65

69 68 67 111 76 71 72 75 81

2012/08/10 2012/08/10 2012/08/10 2012/08/13 2012/08/13 2012/08/13 2012/08/13 2012/08/13 2012/08/13

66 67 68

74 80 78

2012/08/13 2012/08/14 2012/08/14

69 70 71

77 79

2012/08/14 2012/08/14 2012/08/14

72 73 74 75

87 85 83

2012/08/14 2012/08/15 2012/08/15 2012/08/15

76

84

2012/08/15

77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92

91 92

2012/08/16 2012/08/16 2012/08/16 2012/08/16 2012/08/16 2012/08/16 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/17 2012/08/20 2012/08/20 2012/08/20

89 93 116 100 99 97 96 98 103 102 105

шингэн шҮршэгч авав. 28-77 машинд ҮнэртҮҮлэгч авав. 28-77 УНЧ машинд хҮрз авав. Ланд-76 мапшнд бинт, Troge Plast, Уян боолт, хевен, хурууны бинт, иод авав. Хайгуулын ажилд давсны хҮчил, давсны хҮчлийн сав. Албан бланк хэвлйлэхэд телсен менге. 28-77 УНЧ машинд енгет хальс наалгав. 2877УНЧ-дшалавч, насос, ком тҮлхҮҮр, салон енгелегч,, тэмдэг авав. Тэн-Фу захирлын мобикомын дугаарын менге. Телефон cable, хананы сокет, jack-11 Ланд-76-д тҮлш хийхэд зарцуулав. Еренхий захирал Тэн-Фу томилолтоор явах тизний менге. Цэвэр ус авав. 89-89 УНЧ машины оношилгооны телбер. Орчуулгын хелс телев. Дотоод сҮлжээний утас авав 97-81 машины угаалга. 89-89 машины авто угаалган телбер. 89-89 УНЧ - д борооны хаалт авав. Н. Батболдод дараа тооцооны зерй менгийг олгов. Гэрээний дагуу олгогдсон ажлын хелс. Хуулийн зевепгее СанхҮҮгийн 2 программын Үнэ. Захирлын ереенд цахилгааны утас худалдаж авав. Еренхий захирлын хувцасанд хими цэвэрлэгээний менге олгов. Офдисийн хаяг урьдчилгаа. Оффисийн Л О Г О Н Ы 1НЭ. Оффист нэмж буйдан, шкаф, канон гэх мэт зҮйлс авав. Оффист нэмж буйдан Амралтын ереенд сахар худалдаж авав. 89-89 УНЧ машины шатахууны Үнэ. Тээврийн хэрэгслийн даатгалын хураамж. 28-77 УНЧ Оффисийн дотоод засал барилгын ажлын Үлдэгдэл телбер. Захиралд Үнсний сав авсан. Оффист хаяг хийлгэсэн Үлдэгдэл телбер 25а уртасгагч авсан Оффист бичиг хэрэгийн зҮйлс худалдаж авав. Оффист хангамжийн зҮйлс авав. Усны аппарат авав. Утасны сҮлжээ, толгой авав. Цэвэр ус худалдаж авсан. 2877 УНЧ машинд шатахуун хийх телбер. Оффист чихэр, жимс, жимсний таваг авав. Цэцэгний урьдчилгаа телбер. Оффист 2 цэцэг авахад телсен менге. Panasonic Fax KX-FP363SN Хадаас тогтоогч авсан. 00-н тэмдэг авсан. Цэвэрлэгээнд пшл арчигч шингэн.

6

8 000,00 10 000,00 12 400,00 13 718,00 45 000,00 80 000,00 89 500,00 360 000,00 12 200,00 40 000,00 900 000,00 6 000,00 10 000,00 118 900,00 3 300,00 7 500,00 15 000,00 70 000,00 466 620,00 1 200 000,00 3 850 000,00 10 100,00 13 140,00 24 000,00 342 000,00 3 971 816,00 6 251 000,00 3 100,00 190 000,00 2 760 000,00 5 191 800,00 8 360,00 23 200,00 41 000,00 49 770,00 61 801,00 110 000,00 4 900,00 6 000,00 30 000,00 79 380,00 89 500,00 92 900,00 280 000,00 1 000,00 4 000,00 4 700,00


93 94

104 106

95 96

101 110

97

108

98 99 100 101 102 103 104

107 109 113 112 115 118 119

105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115

114

116 117

168 126

118

128

119

130

120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130

133 134 169 135 136 209 142 141 143 145 144

131 132 133 134 135 136 137 138 139 140

155 151 154 153 148 149 147 152 157 150

129 121

125 123 132 131

2012/08/20 2012/08/20

00-н ереенд rap хатаагч авсан. 97-81 УНЧ машинд бйгэн угаалга енгелгее хийлгэв. 2012/08/20 00-н ереенд толь авсан. 2012/08/20 Гадна пдэнд хаяг тогтоох, 00- хатаагч суулгасан телбер. 2012/08/20 Ланд-76 машинд тшшний сав авах, багаж хэрэгсэл, шалавч авах телбер. 2012/08/20 Цэцэгний Үлдэгдэл телбер. 2012/08/20 Хээрийн ажилд хэрэглэгдэх менге. /тшш, хор/ 2012/08/21 Pizza захиалгын телбер. 2012/08/21 Захиралд тавиур авсан. 2012/08/22 Дэлгпрээс юм авахад гарсан таксины телбер. 2012/08/22 Тосгуур авсан. 2012/08/22 Цэвэрлэгээнд pronto шал угаагч шингэн, мебел арчигч шингэн авав. 2012/08/22 Оффист жимс, жимсний таваг, чихэр авсан. 2012/08/22 Оффист зураг авсан. 2012/08/23 Чихэвч авахад зориулж 2012/08/23 Санхп болон еренхий захирлын ереенд елгпр авав 2012/08/23 Захиралын notebook- н; цэнэглэгч, моуз авав. 2012/08/23 Сэтгнлийн ширээ авсан. 2012/08/23 Г азрын зураг авсан. 2012/08/24 Тосгуурын уян холбоос 2 ширхэг авав. 2012/08/24 89-89 УНЧ машиныг угаалгах, енгелйлэх зардал. 2012/08/24 Нэрийн хуудас хэвлилсэн телбер. 2012/08/24 Univision гэрээний дагуу телберийг бэлнээр шилжйлэхэд бэлнээр авав. 2012/08/24 Еренхий захирал Тен Фу-д егев 2012/08/24 Еренхий захирлын тушаалаар хедее ажиллахад зориулж авав. 2012/08/24 8-р сарын цалинд бэлнээр олгоход кассаас тавьж олгов. 2012/08/24 Еренхий захирал Тен Фу-д орон сууцны тҮрээсийн телберт бэлнээр авав. 2012/08/27 Принтерийн хор цэнэглэсэн. 2012/08/27 Бичиг хэрэгийн з'1йлс худалдаж авав. 2012/08/27 Casio тооны машин. 2012/08/28 Цавуутай цаас, скоч авав. 2012/08/29 Тшхпр хувилуулахад телсен менге. 2012/08/30 7-р сарын цалин дутуу нехен олгов. 2012/08/30 Бичиг хэрэгийн 31йлс худалдаж авав. 2012/08/30 Санхйгийн тамга авсан. 2012/08/31 Еренхий захиралын тийзний телбер. 2012/09/01 89-89 машин нэвтрэн орсон телбер. 2012/09/01 89-89 УНЧ машинд шалавч, рулийн бҮрээс, холбогч, шил цэвэврлэгч авсан. 2012/09/03 Coffee mate 200gr, cofye Nescafe 200g 2012/09/03 Бензиний картны телбер. 2012/09/03 26294 дугаартай бензиний карт цэнэглэх телбер. 2012/09/03 26293 дугаартай бензиний карт цэнэглэх телбер. 2012/09/03 Хевсгел сум усны телберийн санд. 2012/09/03 Хайгуулын ажлын 9-р сарын тесвийн менге. 2012/09/03 Хевсгел Сумын хегжлийн санд хандив. 2012/09/03 НДШ "Галакси Майнинг Монголиа" ХХК 2012/09/04 Цэвэрлэгээнд алчуур, бээлий авсан. 2012/09/04 89-89 УНЧ машины угаалга енгелгее.

7

17 000,00 22 000,00 28 000,00 50 000,00 149 000,00 255 000,00 2 140 800,00 17 900,00 20 000,00 3 000,00 3 000,00 7 900,00 147 027,00 449 990,00 10 000,00 70 000,00 73 000,00 75 000,00 250 000,00 7 000,00 22 000,00 80 000,00 430 000,00 1 367 999,00 6 000 000,00 16 448 269,77 21 500 000,00 8 000,00 12 830,00 24 900,00 2 160,00 7 500,00 14 450,00 28 610,00 40 400,00 728 300,00 500,00 86 000,00 11 460,00 30 000,00 300 000,00 500 000,00 1 100 000,00 1 470 000,00 2 200 000,00 6 316 559,15 7 400,00 20 000,00


141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151

156 158 159 162 161 160 163 164 167 166 165

2012/09/04 2012/09/05 2012/09/05 2012/09/06 2012/09/06 2012/09/06 2012/09/06 2012/09/07 2012/09/11 2012/09/11 2012/09/11

152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163

170 177 171 210 175 176 174 13 172 178 179 198

2012/09/14 2012/09/17 2012/09/17 2012/09/18 2012/09/18 2012/09/18 2012/09/18 2012/09/18 2012/09/18 2012/09/19 2012/09/19 2012/09/20

164 165 166

185 181 183

2012/09/20 2012/09/20 2012/09/20

167 168 169 170 171 172

186 187 194 195 188 193

2012/09/20 2012/09/21 2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24

173 174 175 176 177

190 202 189 197 196

2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24 2012/09/24

178 179 180 181 182 183 184 185

191 206 207 215 204 199 203

2012/09/24 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/26

186 187 188 189 190

200 201 205 208 214

2012/09/26 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/27 2012/09/28

Зураг хийлгэх телбер. Хогны уут авсан. 9781УНЧ машинд угаалга Каноны сҮлжээний утасны менге. Хувцсанд гэрэлтплэгч оюулах. Хавар, намрын ажлын хувцасны телбер. ХАОАТ 6,7,8 сарын татварын еглег телев. Зураг тогтоолгоход зориулж тэлэгч авсан Ажлын хувцас авчрахад гарсан таксины телбер. Смдсн дээр гэрэлтплэгч оюулах телбер Хувцсан дээр ажлын хувцасны лого, байгууллагын нэр шивГшэх. Ёотон, кофений сй' авав. Хогийн уут том, мебель цэвэрлэгч 4 ширхэг ажлын гутал. 89-89 УНЧ автомашин нэвтрэн орсны телбер. 89-89 УНЧ машины зогсоолын тасалбар. Цэвэр ус авав. Tuix'fip олшруулах зардал. Батболд захиралын утасны телбер. Yang Ming олон удаагийн онгоцны тийз 00-н цаас. Тэн-фу захиралын гэрт авсан эд зТйлс. Тэн фу захиралд юань авахад зориулж зерй менге гарав. Тшхйр хувилуулах зардал. Даатгалын телбер. Батболд болон Тэнфу захиралыг Дорноговь аймагт томилолтоор явахад дараа тооцоо. Захирал Тэн-фуд 41150 юань авав. Хэвлэл захиалгьтн телбер. Хураамж Бэлэн менге орлого хийв. 89-89 УНЧ машиныг угаах енгелплэх зардал. 28-77 УНЧ машины жолоочийн хариуцлагын даатгалын нэмэлт телбер. Yang Ming, Teng Fu нарын билетний шэ. Тэн фу- захиралын гэрт авсан зшлд егев. Хатанбулаг Сумын хегжлийн санд хандив. Тэн-фу захиралд егев. 9 сарын 25нд Тэрэлж амралтанд явах тесвийн дагуу бэлнээр авав. Оффист хурлын ширээ, бичгийн ширээ, цайны ширээ, сандал шкаф авав 9-р сарын цалинд. Цагаан давс, Ahmad ceylon цай. 89-89 УНЧ машиныг угаалгах, енгелилэх зардал. 97-81 УНЧ машины угаалга, енгелгеений зардал. Еренхий захиралд толь бичиг авав. Амралтын ереенд кофений сй, кофе нескафе авав. 28-77 УНЧ машинд хеделгйрийн тос, тосны шйр , агаарын nn'ip солиулах зардал. 26294 карт цэнэглэх телбер. 26293 карт цэнэглэх телбер. Цалинд (емгеелегчийн хуулийн зевелгее) Багаж тхрээслэх гэрээ менге шилжйлэв. 9781 УНЧ. 8989 УНЧ машинуудад зураас арчигч,

8

40 000,00 6 000,00 21 000,00 3 200,00 4 000,00 340 000,00 3 398 739,03 1 200,00 3 500,00 20 000,00 26 000,00 6 850,00 15 840,00 240 000,00 500,00 1 000,00 9 000,00 10 000,00 45 950,00 780 000,00 6 180,00 2 329 100,00 6 534,00 14 000,00 66 000,00 1 520 000,00 9 209 370,00 59 600,00 1 000,00 1 000,00 21 000,00 29 700,00 536 400,00 719 720,00 1 000 000,00 1 402 000,00 1 550 000,00 7 877 200,00 17 005 314,00 6 730,00 21 000,00 21 000,00 33 000,00 33 840,00 162 700,00 300 000,00 500 000,00 1 200 000,00 2 340 000,00 24 700,00


:9 i

216

2012/09/28

'31

217

2012/09/28

зъ

212 211

39

219 213 218 220

230 231

225

2012/09/28 2012/09/28 2012/09/28 2012/09/28 2012/09/28 2012/09/28 2012/10/01 2012/10/02 2012/10/02

202

226

2012/10/02

203

227

2012/10/02

204 205

474 229

2012/10/02 2012/10/03

206

228

2012/10/03

207 208 209

230 231 232

2012/10/04 2012/10/05 2012/10/05

210 211 212

233 234 235

2012/10/08 2012/10/09 2012/10/09

213 214 215

236 238 239

2012/10/09 2012/10/10 2012/10/10

216 217 218 219

237 240 241 249

2012/10/10 2012/10/10 2012/10/11 2012/10/11

220 221

242

2012/10/12 2012/10/12

222

244

2012/10/12

223

250

2012/10/18

224 225

245 247

2012/10/18 2012/10/18

226 227 228 229 230 231

248 246 254 251 253 252

2012/10/18 2012/10/18 2012/10/19 2012/10/19 2012/10/19 2012/10/19

194 195 196 197 198

шил арчигч авсан. 89-89 УНЧ машины дугуйнуудад хаймар хийлгэх, азотын хий тавиулах зардал 97-81 УНЧ машины дугуйний хаймар хийлгэх, азотын хий тавиулах зардал 97-81 УНЧ машинд орос олгой авав. Дорноговь Хевсгел сумруу явах тҮлшний Үнэ. Оффист сандал, елгҮҮр авав. 9-р сарын ХХОАТ телев. 97-81 машинд дугуй авав. 9-р сарын НДШ телев. Мон-энергео ХХК-д зээлэв. Будаа агшаагч авав. Гал тогоонд хоол хийх хэрэгсэл болон цэвэрлэгээний материал авав, 97-81 УНЧ машины тос агаар шйгч, тос зэргийг солих зардал. 89-89 УНЧ машины тос, агаар шҮҮгч тос зэргийг солих зардал. Худгийн еремдлегийн шдэгдэл телбер. 28-77 УНЧ машинд лито, дрийлинг зээлж авсан

55 000,00 55 000,00 310 000,00 380 500,00 1 125 000,00 1 811 700,00 2 600 000,00 3 457 002,80 158 000 000,00 65 000,00 220 000,00 284 200,00 292 300,00 19 490 000,00 68 000,00

Т Ү Л Ш Н И Й ҮНЭ .

Геологи хайгуулын ажлын 10-р сарын тесвийн менге. Тэн-Фу байрны ус цахилгааны телбер Сарын хэрэгцээнд зориулж талх авах менге. Тэн-фу захиралын байрны 2 болкон вакумжуулах, плита наах телбер. Лабротарын шинжилгээний Үнэнд. Цэвэр ус авав. Ажилчдын хоолны хэрэгцээнд егерций, помидор авав. 97-81 УНЧ машины бҮтэн угаалга. Санхпгийн ереенд хавтас/бичиг хэрэг/ авав. Оффист ажилчдын хоолны хэрэгцээнд хҮнсний зҮйлс авав. Дээжний шинжилгээ хийлгэсэн. 26294 дугаартай бензиний карт цэнэглэх. 2ширхэг газ авав. Г еологч хедее ажиллахад зориулж вагоноор явах менге егев. Захиралын ереенд самбар авав Барааны Үнэд. Дорноговь аймагт Ээнжин, Энхцог нар томилолтын менге. Хил хамгаалах газарлуу очиход гарсан таксины менге. Дараа тайлангийн зерҮҮменге. Батболд захирал Бээжин хотод томилолтоор явахад тгоний телберийн нэмэгдэл. Гэрээгээр ажил гҮйцэтгэгчийн татвар телев. Тэн-фу захиралын тизний менге. Энхцог Таксины телбер. Бичгийн цаас авав. Принтерийн хор цэнэглэв. Еренхий геологчид ажлын хувцас авав.

9

1 470 000,00 98 800,00 10 000,00 1 650 000,00 4 733 646,00 6 000,00 8 440,00 20 000,00 24 980,00 67 700,00 76 220,00 300 000,00 2 900,00 7 500,00 26 000,00 56 715,00 894 900,00 3 000,00 15 174,00 165 070,00 260 000,00 499 243,00 7 000,00 12 000,00 13 000,00 85 000,00


232 233 234 235 236 237 238 239 240

262 257 260 259 261 256 264 263 265

2012/10/22 2012/10/22 2012/10/22 2012/10/22 2012/10/22 2012/10/22 2012/10/22 2012/10/23 2012/10/23

241 242 243 244

266 269 267 270

2012/10/23 2012/10/24 2012/10/24 2012/10/24

245 246 247

268 271 272

2012/10/24 2012/10/24 2012/10/24

248 249

282 283

2012/10/25 2012/10/25

250

273

2012/10/25

251 252 253

274 275 279

2012/10/25 2012/10/25 2012/10/25

254 255 256

275

2012/10/25 2012/10/25 2012/10/25

257 258 259 260 261

277 274 280 278 291

2012/10/25 2012/10/25 2012/10/25 2012/10/25 2012/10/26

262 263 264

286 284 288

2012/10/26 2012/10/26 2012/10/26

265 266 267 268

290 285 289 287

2012/10/26 2012/10/26 2012/10/26 2012/10/26

269 270 271 272 273 274 275

295 293 293 293 294 297 299

2012/10/30 2012/10/30 2012/10/30 2012/10/30 2012/10/30 2012/10/31 2012/11/01

276 277

298 301

2012/11/01 2012/11/02

Цэвэр усны менге. Усны ШИНЖИЛГЭЭНИЙ 1НЭ. Бичгийн цаас. Слгмр, уртасгагч, шил арчигч, бээлий авав. Шинэ геологчид ажлын гутал авав. Дээж шинжлплэх менге. 28-77 УНЧ машины амортизатор солиулах 97-81 УНЧ машины угаалга. Компютер проматлуулах болон вирусний програм суулгасан. Шлиф бэлтгэх, Антлиф бэлтгэх телбер. 89-89 машин орох хураамж Бэлэн менгений зарлагын баримт авсан Еренхий захирал Дархан явахад хиам талх ус ундаа авав 89-89 УНЧ машины бензиний телбер. Худгийн зевшеерел авах телбер. Бээжин хотод томилолтоор ажилсан 1750 юаныг бэлнээр егев. Батболд захиралд Геологийн албанд зориулж принтерийн хор авсан Комгаотер ланд-с компютер авахад гарсан таксины телбер. Тэн фу захиралд херенге оруулагчийн карт захиалсаны телбер. 28-77 УНЧ Ланд-76 машины амартизатор солих Интернэт Суурин утасны 8, 9-р сарын телбер 9-р сарын 28-с 10-р сарын 16 х1'ртэл Еренхий захирал ТэнФу-н томилолтын зардал. Геологч Ш. Эрдэнбат-д компютер авав. Емгеелегчийн хелс. Геологт геологийн алх, GPS, лпп, компасс, соронзон 13ЭГНИЙ 1НЭ. Дараа тайлан Инклиометрийн багажны 10-р сарын тҮрээс Лабротарын шинжилгээний Үнэ 10-р сарын цалинд бэлнээр авав. Map info, discover программ суулгуулах 2 компютерт. 97-81 УНЧ машины шатахууны телбер. Геологийн албанд бичиг хэрэг худалдаж авав. 2012-10-р сарын сГшийн 4 хоногийн хээр ажиллах тҮлшний менге. Шинжилгээ б у ю у шлифний 1НЭ. 26293 карт цэнэглэх. Тэн-фу захиральтн гэрт. 2012-11-р сарын хээрийн ажлын болон дээж тээвэрлэх тшшний зардал. Батболд захиралын утасны телбер. Батболд-д 10-р сарьш ХХОАТ телев 10-р сарьш НДШ телев Лабротарьш шинжилгээний гнэ. Менхням Жолооч зээлэв Харилцаа холбооны зардал захиралын 8,9-р сарын телбер Аншлифны лаборатори шинжилгээ. Таксины менге бэлнээр авав. /Банк, татвар явах/ 10

9 000,00 20 000,00 29 250,00 41 000,00 65 000,00 246 235,00 268 000,00 22 000,00 35 000,00 180 000,00 500,00 1 500,00 20 150,00 115 000,00 250 000,00 388 500,00 5 000,00 5 000,00 250 000,00 335 800,00 572 573,00 824 730,00 1 100 000,00 1 200 000,00 1 231 030,00 1 269 600,00 2 600 000,00 10 600 492,00 18 017 554,17 40 000,00 100 000,00 108 000,00 303 000,00 401 245,00 500 000,00 1 391 000,00 1 586 000,00 47 500,00 250 000,00 1 908 617,10 3 769 243,54 6 325 740,00 80 000,00 99 000,00 122 694,00 10 000,00


278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290

304 302 303 306 305 307 309 308 310 311 312 313

2012/11/02 2012/11/05 2012/11/05 2012/11/05 2012/11/06 2012/11/06 2012/11/06 2012/11/06 2012/11/06 2012/11/07 2012/11/07 2012/11/08 2012/11/09

291 292 293 294 295 296 297

317 314 315 316 321 319

2012/11/12 2012/11/12 2012/11/12 2012/11/12 2012/11/12 2012/11/12 2012/11/12

298 299 300

320 322 323

2012/11/13 2012/11/13 2012/11/13

301 302 303 304 305 306 307 308

325 324 326 327 330 329 328 332

2012/11/15 2012/11/15 2012/11/16 2012/11/16 2012/11/16 2012/11/16 2012/11/16 2012/11/17

309 310

333 331

2012/11/19 2012/11/19

311 312

333 333

2012/11/19 2012/11/20

313 314 315 316

333 334 336

2012/11/20 2012/11/22 2012/11/23 2012/11/26

317 318

444 341

2012/11/26 2012/11/27

319 320

355 338

2012/11/27 2012/11/27

321 322 323 324 325

339 342 348 344 3

2012/11/27 2012/11/27 2012/11/28 2012/11/28 2012/11/28

10-р сарын сургалтын телбер. Скоч авав. Цэвэр ус захиалгын телбер Унааны зардал Бичиг хэрэг авав. Kofye neskafe, yooton, talh misheel, kofyenii syy Тэн - Фу захиралын байрны 10-р сарын хелс. 6 ширхэг евлийн ежлын гутал 6 ширхэг евлийн ажлын хувцас. Хятад монгол орчуулгын Үнэ. 97-81 УНЧ бҮтэн угаалга, енгелгее. Yang Ming, Teng Fu нарын билетний Үнэ. 2 хҮний Land 28-77 УНЧ - д моторын тос, маслын шйр, олгой хаймар авч солих. Англи, монгол орчуулгын 1НЭ. 89-89 УНЧ машинд салон енгелегч. 97-81 УНЧ машинд салон енгелегч 89-89 УНЧ машиныг угааж, енгелҮҮлэх зардал. 28-77 УНЧ машины тҮлшний менге. Н. Батболд захирлаас авлага. Хутаг уулаас дээж авчирсан тээврийн хелс (79-53 УБН Батначин) Цэвэрлэгээний материал болон хангамж 28-77 УНЧ машинд хучлага, 1ширхэг дугуйны Үнэ. Айлуудад егех будааны Үнэ. / Хайгуулын талбайд байгаа 20-н айл/ Ажлын Үнэмлэх хэвлҮҮлэх. НаранхҮҮгээс авлага. Амралтын ереений хаяг солих. (Үдэнд шалавч авсан. Хар сав, хайруулын таваг, жигнҮҮр, плетка авав. Барааны Үнэ. 26294 дугаартай бензиний карт. Дээж хадгалуулах агуулах барихад зориулж менге авав. 26293 дугаартай бензиний кар цэнэглэх. Ногтот ордод гҮний худгийн усны насос, тҮҮний дагалдах материалууд-г солих Шинжилгээний хариу 132 ажлын хелс Н. Батболд захиралд алтан карт болон олон улсын VISA карт захиалав. 10-р сарын интернет, суурин утас, IP хэрэглээ Батболд захиралын утасны телбер. Дэд захирал ереендее зураг авав SGS-c дээж авч, мен Оффисоос дээж авч агуулахад хҮргҮшэх зардал. 11-р сарын цалин тавьж олгов. Да хТрээ захаас материал авахад гарсан таксины менге. Нотариатын Үйлчилгээний хелс. Агуулахад шинээр материал авахад зориулж ачаа тээвэрлэлтийн хелс авав. Материал авхад дараа тайлан Дээжний агуулах барихад зорилж ажлын хелс. Тэмдэггайн хураамж. 97-81 УНЧ машинд салбетка, шил арчигч авав. Дансанд орлого хийв. 11

900 000,00 1 330,00 9 000,00 9 000,00 16 480,00 30 080,00 100 430,00 258 000,00 330 000,00 16 400,00 20 000,00 657 000,00 202 800,00 3 500,00 4 200,00 4 200,00 28 000,00 50 000,00 87 900,00 360 000,00 24 400,00 641 000,00 740 000,00 29 800,00 80 000,00 6 000,00 18 000,00 125 000,00 192 630,00 300 000,00 2 011 000,00 500 000,00 3 658 200,00 6 238 799,00 70 000,00 343 781,00 57 400,00 400 000,00 50 000,00 21 111 437,00 2 500,00 10 000,00 40 000,00 100 900,00 755 000,00 2 100,00 8 600,00 20 000,00


326 327 328 329

345 340 347 343

2012/11/28 2012/11/28 2012/11/28 2012/11/28

330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340

346 356 357 351 354 352 349 350 359 361 363

2012/11/28 2012/11/28 2012/11/29 2012/11/29 2012/11/29 2012/11/29 2012/11/29 2012/11/29 2012/11/30 2012/11/30 2012/11/30

341

449

2012/11/30

342 343

360 358

2012/11/30 2012/11/30

344 345

358 361

2012/11/30 2012/11/30

346 347 348 349

367 358 358

2012/11/30 2012/11/30 2012/11/30 2012/11/30

350 351 352 353 354

358 361 362 364 366

2012/11/30 2012/11/30 2012/11/30 2012/12/03 2012/12/03

355 356

364 368

2012/12/03 2012/12/03

357

370

2012/12/04

358

371

2012/12/04

Тэн-Фу захирал дараа тайлан Шинжилгээний 1НЭ. Тэн-Фу захирал бэлнээр авав. 89-89 УНЧ машины пҮрш, амортизатор солих зардал. Тэн фу захиралын томилолт дараа тайлан Батболд захирал авав. /3000$/ Нотариатын Үйлчилгээний хелс. Цэвэр ус Унаа таксины зардал. ТЕГ-Банк-Ажил Энхцог Таксины телбер. Rother, сҮлжээний утас авав. Смгеелегчийн хелс. Сшжээний утас, цоож авав. Дугтуйнд хаяг хийлгэх телбер 3 едер машинаар гадуур ажилд явсан тул бэнзиний телбер. Хувь хҮнээр гҮйцэтгплсэн ажил Үйлчил/ний татвар. Л.Батдэмбэрэл Еренхий захиралын утсанд нэгж авав. Хувь хҮнээр гҮйцэтгҮҮлсэн ажил Үйлчил/ний татвар. Б.Намуу нбайгаль 11-р сарын агуулахын тҮрээсийн телбер Дорноговь аймгаас хотруу дээж хҮргҮҮлэх тээврийн хелс телев 11-р сарын англи хэлний сургалтын телбер. Тен - Фу захиралд ажлын хувцас авав. 11-р сарын ХХОАТ телев Инклиометрийн багажийн тҮрээсийн телбер 11-р сарын 20- 12-р сарын 20 хҮртэл 11-сарын НДШ телев Тев лаброторид шинжилгээний Үнэ Лицензийн телберийн торгууль Цэвэр ус авав. Геологч Батболдод Дорноговь аймгаас ирэх шатахууны Үнэ. Шинжилгээний Үнэ Дорноновь аймгийн Хевсгел сумруу явах томилолтын менге. Шинэ жил хийх газар очиж уулзах таксины телбер. Цэвэрлэгээний материал авав.

359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372

374 373 372

2012/12/05 2012/12/05 2012/12/05 2012/12/05 2012/12/07 2012/12/07 2012/12/07 2012/12/10 2012/12/10 2012/12/10 2012/12/10 2012/12/10 2012/12/10 2012/12/11

Таксины телбер. /Компютер Ланд - Office/ хҮртэл. СҮлжээ, rother тохиргоо хийлгэв. Rother, уртасгагч авав. Шилэн хаалгатай шкафны Үнэ 89-89 УНЧ машины угаалга. 8 хоног ажилласан Үйлчлэгчийн хелс. Еренхий захиралын байрны хелс. Таксины телбер. 28-77 УНЧ машины тҮлшний шГҮр солих зардал. Еренхий захиралын дараа тайлан 28-77 УНЧ машинд шалавч хийх. Дээж тээвэрлэлтийн хелс. 120 дээжний Үнэ Таксины телбер.

376 377 378 382 383 380 384 385 379 390

12

119 220,00 210 000,00 1 397 000,00 2 132 000,00 2 678 592,00 4 218 000,00 1 500,00 5 600,00 7 500,00 20 000,00 36 000,00 1 200 000,00 12 000,00 71 500,00 80 000,00 90 000,00 200 000,00 260 000,00 500 000,00 540 000,00 900 000,00 1 440 880,00 1 846 223,00 2 340 000,00 3 963 038,00 9 901 496,00 18 797 681,00 5 600,00 200 000,00 1 267 432,00 1 382 183,00 9 000,00 22 400,00 5 000,00 60 000,00 70 000,00 617 500,00 22 000,00 88 000,00 105 770,00 5 000,00 70 000,00 276 350,00 300 000,00 630 000,00 6 030 502,00 3 400,00


373 374 375 376

389 387 386 392

2012/12/11 2012/12/11 2012/12/11 2012/12/11

377 378

391 393

2012/12/11 2012/12/11

379 380 381 382 383

388 394 397 395 396

2012/12/11 2012/12/12 2012/12/12 2012/12/12 2012/12/12

384 385 386 387 388

398 400 399 402 454

2012/12/12 2012/12/13 2012/12/13 2012/12/14 2012/12/14

389 390

403 404

2012/12/17 2012/12/17

391 392 393 394 395 396 397 398

406 2012/12/18 405 2012/12/18 448 | 2012/12/18 407 2012/12/19 3 2012/12/20 409 2012/12/21 2012/12/21 410 411 2012/12/21

399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417

412 413 414 415 416 447 419 418 423 421 420 425 424 417 425 422 427 429 426

2012/12/24 2012/12/24 2012/12/24 2012/12/25 2012/12/25 2012/12/25 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/26 2012/12/27 2012/12/27 2012/12/27

418 419 420 421 422

428 430 431 437 433

2012/12/27 2012/12/28 2012/12/28 2012/12/31 2012/12/31

Еренхий захиралын хоолны менге. Чихэр авхаар авав 97-81 машины тшшний Үнэ. 2 ХҮний Бээжин явах онгоцны билэт. /Teng-Fe, Yang Ming/ 12-р сарын тесев. Ш ию жшшйн зардал. /Урьдчилгаа 50%, шинэ жилийг урилга/ 28-77 УНЧ машинд 5ш дугуй, 4 ш олгойны Үнэ. Цэвэр ус авав. Таксины телбер. /Компютер Ланд- Office/ Захиралын компютерт Wireless хҮлээн авагч авав. Гантулгын компютерт вирусний программ суулгасан, Үйлчилгээ авав. Оффист хелийн гишгир, хогийн шҮҮр авав. Захиралын компютер оношилгооны телбер. Шинжилгээний Үнэ. 89-89 УНЧ машины шатахууны нэмэлт телбер. Цэвэрлэгчийн 9 хоногийн цалин. 12.5 аас 12.14 хҮртэл Цэвэр ус захиалгын телбер. 2 Компютер проматлах, мен вирусний программ суулгасан. Принтерийн хор цэнэглэв. 99106287 утасны телбер. 99119781 утасны телбер. Коффее, сҮҮавав. Алтан карт захиалах, Календарь, цавуутай цаас, хавчаар, Үзгэн бал авав. 97-81 УНЧ машинд бҮтэн угаалга енгелгее. 89-89 УНЧ машинд аккумулятор авахад зориулж авав. 89-89 УНЧ машиныг грашд тавих телбер. Хоолны менге зээлэв. Хетлегчийн хелс. Календарь авав. Шинэ жилийн уран бҮтээлчдийн телбер. Цалин 12 cap Цэвэр ус авав. 00-н цаас. Цэвэрлэгчийн Үйлчилгээний хелс. Бэлэгний телбер. Батболд захиралд егев. Агуулахын тҮрээсийн телбер Смгеелегчийн Үйлчилгээний хелс. Шинэ жилийн Үлдэгдэл телбер. Шинэ жилийн телбер. 12-р сарын цалинд бэлнээр авав Дугтуй, мэндчилгээ авав. Таксины зардал. Хан-Уул дГҮргээс БЗД ажлын байр хҮртэл гарсан таксины телбер. Шинэ жилийн зардал. Нотариатын Үйлчилгээний хелс. Тээврийн хелсний урьдчилгаа Шампанск авав. ДаваасҮрэн таксины телбер.

13

41 100,00 50 000,00 100 000,00 685 400,00 868 000,00 1 090 000,00 1 091 000,00 5 600,00 6 000,00 15 000,00 25 000,00 28 000,00 5 000,00 4 743 050,00 10 000,00 55 000,00 5 600,00 70 000,00 45 000,00 52 500,00 53 100,00 44 810,00 30 000,00 11 720,00 22 000,00 155 000,00 10 000,00 20 000,00 200 000,00 20 000,00 200 000,00 15 818 345,00 5 600,00 6 940,00 88 000,00 160 000,00 323 000,00 500 000,00 1 200 000,00 1 350 000,00 2 000 000,00 6 079 280,00 2 818,00 3 000,00 7 000,00 300 000,00 15 000,00 500 000,00 6 100,00 12 000,00


423 424 425

436 432 435

2012/12/31 2012/12/31 2012/12/31

426

434

2012/12/31

Архи авав. Свлийн евгений Үйлчилгээний хелс. 12-р сарын ХАОАТ-ын дутуу еглегийг бэлнээр шилжГшэв 12-р сарын НДШ-ийн дутуу еглегийг бэлнээр шилжилэв Нийт дүн

21 100,00 100 000,00 443 900,00 467 361,68 580 297 141,14

Хавсралт 4 Глобал Электроникс ХХК-ийн мөнген хөренгийн 100% аудит Зөрчилтэй баримтын төрөл Дц 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

Огноо 2012.01.13 2012.02.14 2012.03.02 2012.03.14 2012.03.21 2012.03.23 2012.03.26 2012.03.26 2012.04.02 2012.04.02 2012.04.13 2012.04.18 2012.04.30 2012.05.08 2012.05.14 2012.05.15 2012.05.21 2012.05.23 2012.05.31 2012.05.31 2012.06.15 2012.06.18 2012.06.21 2012.06.26 2012.06.29 2012.07.03 2012.07.19 2012.07.20 2012.07.31 2012.08.03 2012.08.07 2012.08.19 2012.08.21 2012.08.24 2012.09.06 2012.09.06 2012.09.06 2012.09.14 2012.09.20 2012.09.21

Гүйлгээний утга

Дүн

Зээлийн хүү Болдбаатар Зээлийн хүү Дамиран

Тамга хуурамч

Тамгагүй

6 900 000 3 150 000

Зээл төлөв Мэндбаярт

6 900 000 3 150 000 228 715 000 6 900 000

228 715 000

Зээлийн хүү Болдбаатар

6 900 000

Хайч бээлий тууз Япон зочидод хоол Үндсэн зээл төлөв Болдбаатар Зээлийн хүү Болдбаатар Цайллага Япон зочидод хоол Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар

17 100 13 000 130 000 000 1 408 330 12 281 450 300 000 1 156 800 6 900 000 1 805 300 6 900 000 6 000 684 610 22 000 4 500 1 016 500 450 000 956 800 6 900 000 5 000 000 40 000 1 473 655 100 000 85 000 7 066 720 2037 110 10 000 1 000 565 300 5 000 000 2 400 22 995 000 28 335 000 16 715 710 510 000 112 000 40 000

Ваучир хэвлэх цаас Цайллага Үнэ хэвлэх цаас Машигы гагнуур Цайллага Цайллага Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар Зээлээс төлөв Мэндбаяр Үнэ хэвлэх цаас Цайллага аж ахуйн бараа нөхөөс насос олгой тооцоо хаав харилцагч Бусад зардал Bongo замын зөвшөөрөл Мөнгө боодог резин Засварын мат Зээлээс төлөв Мэндбаяр shoo НО.ашиг Д.Нарантуяа НО.ашиг Болдбаатар НО.ашиг Б.Элбэгжаргал Бусад зардал 2010.01.11 оны баримт ном Үнэ хэвлэх цаас

14

Дэмжих баримтгүй

17 100 13 000 130 000 000 1 408 330 12 281 450 300 000 1 156 800 6 900 000 1 805 300 6 900 000 6 000 684 610 22 000 4 500 1 016 500 450 000 956 800 6 900 000 5 000 000 40 000 1 473 655 100 000 81 000 7 066 720 2 037 110 10 000 1 000 324 000 5 000 000 2 400 22 995 28 335 16715 510 112 000 40 000

000 000 710 000


41

2012.09.28

Хөвсгөл талбайн түрээс Нийт дүн

250 000 506 826 285

Зөрчлийн дүн

506 430 985

532 500

112 000

100 000 505 786 485

Хавсралт 5 Менгөн хөрөнгийн түүвэр аудит

Дд 1 2 3 4 8 7 10 9 11 12 13 14 16 20 19 21 22 23 25 26 28 29 32 33 37 35 36 38 39 41

Огноо

2012.01.13 2012.02.14 2012.03.02 2012.03.14 2012.03.26 2012.03.26 2012.04.02 2012.04.02 2012.04.13 2012.04.18 2012.04.30 2012.05.08 2012.05.15 2012.05.31 2012.05.31 2012.06.15 2012.06.18 2012.06.21 2012.06.29 2012.07.03 2012.07.20 2012.07.31 2012.08.19 2012.08.21 2012.09.06 2012.09.06 2012.09.06 2012.09.14 2012.09.20 2012.09.28

Гүйлгээний утга төв касс

Зөрчилтэй баримтын төрөл Тамга Дэмжих Тамгагүй хуурамч баримтгүй

Дүн

Зээлийн хүү Болдбаатар Зээлийн хүү Дамиран Зээл төлөв Мэндбаярт Зээлийн хүү Болдбаатар Зээлийн хүү Болдбаатар Үндсэн зээл төлөв Болдбаатар Япон зочидод хоол Цайллага Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар Цайллага Цайллага Цайллага Цайллага Зээлийн хүү Болдбаатар Зээлээс төлөв Мэндбаяр Цайллага аж ахуйн бараа тооцоо хаав харилцагч Бусад зардал Засварын мат Зээлээс төлөв Мэндбаяр НО.ашиг Б.Элбэгжаргал НО.ашиг Д.Нарантуяа НО.ашиг Болдбаатар Бусад зардал 2010.01.11 оныбаримтном Хөвсгөл талбайн түрээс Нийт дүн

6 900 000 3 150 000 228 715 000 6 900 000 1 408 330 130 000 000 300 000 12 281 450 1 156 800 6 900 000 1 805 300 6 900 000 684 610 450 000 1 016 500 956 800 6 900 000 5 000 000 1 473 655 100 000 7 066 720 2 037 110 565 300 5 000 000 16 715 710 22 995 000 28 335 000 510 000 112 000 250 000 506 585 285

Зөрчлийн дүн

506 193 985

6 900 000 3 150 000 228 715 000 6 900 000 1 408 330 130 000 000 300 000 12 281 450 1 156 800 6 900 000 1 805 300 6 900 000 684 610 450 000 1 016 500 956 800 6 900 000 5 000 000 1 473 655 100 000 7 066 720 2 037 110 324 000 5 000 16 715 22 995 28 335 510

000 710 000 000 000

112 000 324 000

112 000

100 000 505 757 985

Эрдэнэт салбарын кассын түүвэр шалгалт

Дд 2 5 6 7 8 9

Огноо 2012.01.06 2012.02.03 2012.02.04 2012.02.17 2012.02.18 2012.02.21

Гүйлгээний утга

Дүн

авлага хаах Хас банк лизинг авлага хаах Хас банк лизинг авлага хаах БӨ цогцолбор сур ХААН лизинг авлага хаах ХААН лизинг авлага хаах авлага хаах ХААН банк

15

3 499 800 699 900 1 266 600 2 049 800 1 199 800 2 086 183

Дэмжих баримтгүй 3 499 800 699 900 1 266 600 2 049 800 1 199 800 2 086 183

Тайлбар


10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 26 34 35 38 37 48 57 61 69 82 96

2012.03.02 2012.03.12 2012.03.14 2012.03.20 2012.04.02 2012.04.09 2012.04.12 2012.04.18 2012.04.22 2012.04.24 2012.04.26 2012.05.07 2012.05.22 2012.05.24 2012.05.31 2012.05.31 2012.06.30 2012.07.14 2012.07.18 2012.07.31 2012.08.31 2012.09.19

103 105 116 117 122 124 126 135 138 143

2012.09.24 2012.10.01 2012.10.09 2012.10.10 2012.10.14 2012.10.19 2012.10.31 2012.11.30 2012.12.07 2012.12.14

хадгаламж люинг авлага хаах Мигий гэр цэцэрлэг авлага хаах Хас банк лгоинг авлага хаах ОА ЗДТГ цайллага авлага хаах Хас банк лизинг хадгаламж лизинг ХААН лизинг авлага хаах ХААН лизинг авлага хаах ХААН лизинг авлага хаах авлага хаах БОЭТ авлага хаах ОА ЗДТГ авлага хаах Хас банк лизинг авлага хаах ХХБ карт цайллага ХААН лизинг авлага хаах цайллага авлага хаах ЭМГ авлага хаах ХХБ карт Бусад зардал Бусад зардал ХААН лизинг авлага хаах авлага хаах Ундрах орон нутаг бор Бусад зардал хадгаламж лизинг авлага хаах Хас банк лизинг авлага хаах халдваргүйтэл хадгаламж лизинг Бусад зардал Бусад зардал ХААН лизинг авлага хаах Нийт дүн Зөрчлийн дүн

341 800 179 900 179 900 215 900 992 590 399 900 1 031 700 2 443 500 2 271 603 739 900 573 400 364 700 440 600 116 300 159 000 399 900 494 000 378 400 482 600 535 000 469 100 3 359 800

341 800 179 900 179 900 215 900 992 590 399 900 1 031 700 2 443 500 2 271 603 739 900 573 400 364 700 440 600 116 300 159 000 399 900 494 000 378 400 482 600 535 000 469 100 3 359 800

1 000 000 506 000 799 900 1 289 800 978 700 699 900 651 000 250 000 1 409 600

1 000 000 506 000 799 900 1 289 800 978 700 699 900 651 000 250 000 1 409 600

34 956 476 34 956 476

34 956 476

Хавсралт 6 Суурь нарийвчлал ба нарийвчлалын зөрүүний залруулгын хүчин зүйлийн хүснэгт Баталгааны түвшин Суурь нарийвчлал ын хүчин зүйл Алдаа 1-р 2-Р 3-р 4-р 5-р 6-р

60%

0,92

65% 1,05

70%

75%

80%

85%

90%

92%

94%

95%

96%

98%

98%

99%

1,20

1,39

1,61

1,90

2,30

2,53

2,81

3,00

3,22

3,51

3,91

4,61

зүйл 0,59 0,43 0,36 0,31 0,28 0,26

0,64 0,47 0,39 0,35 0,30 0,29

0,71 0,52 0,44 0,38 0,34 0,31

0,75 0,55 0,46 0,40 0,36 0,33

0,79 0,59 0,49 0,42 0,38 0,35

0,85 0,62 0,53 0,45 0,41 0,38

0,92 0,69 0,56 0,50 0,45 0,41

1,03 0,77 0,64 0,56 0,50 0,47

Нарийвчлалын зөрүүний зал эуулгийн хүчин 0,24 0,39 0,48 0,17 0,31 0,10 0,35 0,18 0,23 0,29 0,09 0,13 0,24 0,29 0,14 0,18 0,07 0,10 0,21 0,17 0,25 0,10 0,13 0,07 0,19 0,23 0,12 0,15 0,05 0,08 0,13 0,17 0,21 0,08 0,10 0,05

16


________ 0,05 8-р 9-р 10-р

0,04 0,04 0,04

0,07 0,07 0,06 Го,об

0,10 0,09 0,09 0,08

0,13 0,12 0,11 0,11

0,16 0,15 0,14 0,13

0,19 0,18 0,17 0,16

0,24 0,22 0,21 0,20

0,26 0,24 0,23 0,22

0,29 0,27 0,25 0,23

0,31 0,29 0,27 0,26

0,33 0,30 0,29 0,27

0,35 0,32 0,31 0,29

0,38 0,35 0,34 0,32

0,42 0,41 0.38 0,36

Хавсралт 7 Түүврийн хэмжээг тодорхойлох хүснэгт- Баталгааны түвшин 95% Тохиолдож Тэвчиж болох алдааны түвшин болох 2% 3% 4% 5% 6% 7% түвшин 0,00 149 99 74 59 42 49 0,50 157 117 93 78 66 1,00 156 93 78 66 1,50 192 124 103 66 2,00 181 127 88 2,50 150 109 3,00 195 129 4,00 5,00 6,00

8%

9% 36 58 58 58 77 77 95 146

10% 32 51 51 51 68 68 84 100 158

29 46 46 46 46 61 61 89 116 179

Хавсралт 8 Түүврийн үр дүнг үнэлэх статистик хүснэгт- Баталгааны түвшин 95% Түүврийн Илрүүлсэн алдааны тоо хэмжээ 0 1 2 3 4 5 1-25 17,6 и ,з 26-30 9,5 14,9 19,5 8,2 31-35 12,9 16,9 7,2 36-40 14,9 18,3 11,3 41-45 6,4 10,1 13,3 16,3 19,2 46-50 5,8 14,8 17,4 19,9 9,1 12,1 51-55 5,3 11,0 13,5 15,9 18,1 8,3 56-60 4,9 7,7 10,1 12,4 14,6 16,7 61-65 4,5 9,4 13,5 15,5 11,5 7,1 14,4 66-70 4,2 6,6 8,7 10,7 12,6 10,0 11,8 13,5 71-75 3,9 6,2 8,2 9,4 11,1 76-80 7,7 12,7 3,7 5,8 9,9 81-90 3,3 6,8 8,4 5,2 п ,з 10,2 91-100 4,7 6,2 7,6 8,9 3,0 2,4 4,9 7,2 101-125 3,7 8,2 6,1 2,0 6,0 6,9 126-150 4,1 5,1 3,1 4,5 151-200 2,3 3,1 3,8 5,2 1,5

17

6

7

8

18,8 17,4 16,2 15,2 14,3 12,7 11,5 9,3 7,7 5,8

19,3 18,0 16,2 15,8 14,1 12,7 10,3 8,6 6,5

19,7 18,4 17,3 15,5 14,0 11,3 9,4 7,1


11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50

2012/01/14 2012/01/15 2012/01/17 2012/01/17 2012/01/21 2012/01/22 2012/01/23 2012/01/25 2012/01/28 2012/01/28 2012/01/28 2012/01/31 2012/01/31 2012/01/31 2012/02/01 2012/02/01 2012/02/03 2012/02/04 2012/02/06 2012/02/07 2012/02/07 2012/02/07 2012/02/07 2012/02/07 2012/02/07 2012/02/08 2012/02/08 2012/02/08 2012/02/08 2012/02/09 2012/02/09 2012/02/09 2012/02/10 2012/02/10 2012/02/10 2012/02/13 2012/02/13 2012/02/14 2012/02/15 2012/02/15

38 800 300 000 800 000 1 475 000 84 000 87 500 57 000 38 800 100 000 40 300 80 000

хананы будаг М анаач нарт цалин өгөв Рэгзэнсүрэнд заслын ажлын хөлс цалин олгов Батсайханд мужааны ажлын хөлс разетка, унтраалга орос цагаан будаг, шингэлэгч будаг цементэн хавтан будаг Энхбатад шатны ажлын хөлс харилцахаас кассанд цалин олгов өргөтгөлийн дулааны төлбөр төлөв будаг Батсайханд мужааны ажлын хөлс Пунцагт цалин өгөв элс Ууганбаярт материалын үнэ төлөв Алтан-Ус Х Х К хаалга, хана, цонх хийх урьдчилгаа цахилгааны утас 5*7 прүс хангай захаас тээврийн зардал бетоны хадаас 15 труба, хаалт, муфьт Ш илэн хийц Х Х К хэмжээ авсан төлбөр цахилгааны утас Ц олмонд плита наасан ажлын урьдчилгаа М өнгөн гүүрээс компрессор авчирсан тээврийн хөлс шатахуун 69-31 ам дарагч цахилгааны уян хоолой плитаны тээврийн зардал, вагон таталт тавилтын хөлс цахилгааны материал Цолмонд плита наасан ажлын хөлсний урьчилгаа харилцахаас кассанд орлого авав сантехникийн утас цахилгааны тоолуур, гүйдлийн ком авав Пунцагт цалин өгөв харилцахаас кассанд орлого авав

57 000

-

1 206 500 654 960 155 600 20 000 250 000 330 000 3 500 000 12 000 000 291 600 34 000 7 000 4 000 45 500 20 000 291 600 200 000 20 000 10 000 120 000 160 000 60 000 70 000 100 000 -

60 000 520 000 250 000 -

20

330 000


91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 n o 111 112

113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130

2012/03/06 2012/03/07 2012/03/07 2012/03/07 2012/03/09 2012/03/10 2012/03/10 2012/03/10 2012/03/11 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/12 2012/03/13 2012/03/13 2012/03/13 2012/03/13 2012/03/13 2012/03/14 2012/03/15 2012/03/15 2012/03/15 2012/03/24 2012/03/26 2012/03/26 2012/03/27 2012/03/28 2012/03/28 2012/03/28 2012/03/28 2012/03/28 2012/03/29 2012/03/29 2012/03/29 2012/03/29 2012/03/29 2012/03/29

харилцахаас кассанд орлого авав Баатарчулуунд ажлын хөлс отверка булан, лент, гэрэл 20см скоч унтраалга, разетка плита харилцахаас кассанд орлого авав Гансүхд заслын ажлын хөлс сангийн холбох хэрэгсэл бүргэд хаалга, тээвэр будаг 100*40, 700*50 хаягний төмөр Батсайханд мужааны ажлын хөлс Цолмонд плитаны ажлын хөлс харилцахаас кассанд орлого авав 60*60 гэрэл хөөс, тээвэр Ц олмонд плита наасан ажлын хөлс 100*50,100*40 төмөр хий Баттүвшинд материалын мөнгө өгөв Ууганбаяр захиралд М анаач нарт цалин өгөв Цог-О ктаэдр ХХК-с авлага өрлөгийн тор Батгүвш инд материалын мөнгө өгөв харилцахаас кассанд орлого авав Батгүвш инд материалын мөнгө өгөв элс Одмандахд вакум хаалтны төлбөр Д аш аад өрлөгийн ажлын хөлс ЮОтруба харилцахаас кассанд орлого авав бүргэд хаалга 7ш, хаалга салгаж тохируулж суулгах Ууганбаяр захиралд өр төлөв угаалтуур сангийн холбох хэрэгсэл О ю унбаатараас кассанд зээлэв эмульс

-

75 000 10 000 16 500 6 600 60 000 276 000 -

180 000 44 800 500 000 55 600 564 600 80 000 360 000 -

295 400 230 600 172 500 72 600 36 000 3 000 000 200 000 300 000 500 000 87 500 500 000

3 000 000

500 000

-

110 000 150 000 474 700 520 000 30 000 -

740 000 2 000 000 156 000 9 200 -

15 000

22

150 000


131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170

2012/03/30 2012/03/30 2012/03/30 2012/03/30 2012/03/30 2012/03/30 2012/03/30 2012/03/31 2012/03/31 2012/03/31 2012/03/31 2012/04/02 2012/04/02 2012/04/02 2012/04/03 2012/04/03 2012/04/03 2012/04/04 2012/04/04 2012/04/04 2012/04/05 2012/04/05 2012/04/05 2012/04/05 2012/04/05 2012/04/06 2012/04/06 2012/04/06 2012/04/07 2012/04/09 2012/04/10 2012/04/10 2012/04/10 2012/04/10 2012/04/10 2012/04/11 2012/04/11 2012/04/11 2012/04/12 2012/04/12

96 000 130 000 120 000 200 000 160 000 320 000 100 000 1 040 000 48 500 300 000 30 000 23 500

гэрэл плитаны цавуу, тээвэр Баатарчулуунд ажлын хөлс Ууганбаяр захиралд цахилгаан лоом манаач нарт цалин өгөв харилцахаас кассанд орлого авав Ж аргалсайханд заслын ажлын хөлс Ганбатад материалын мөнгө өгөв сангийн материал харилцахаас кассанд орлого авав Замын-Үүд Буянжаргалд плитаны тээврийн зардал сликон буу Х арилцахаас кассанд орлого авав Ц олмон захирлаас зээлэв 500вт гэрэл харилцахаас кассанд орлого авав Цолмонд плита наасан ажлын хөлс өгөв Батсайханд мужааны ажлын хөлс өгөв О ю унбаатарт материалын мөнгө өгөв Ц олмон захирлаас зээлэв сангийн материал сангийн холбох хэрэгсэл угаалтуур Эрээнрүү Ор шин лид барааны үнэ шилжүүлэв Ганбатад засварын материалын мөнгө өгөв хар лент харилцахаас кассанд орлого авав Ганбатд засварын материалын мөнгө өгөв Ганбатд засварын материалын мөнгө өгөв П унцагт засварын материалын мөнгө өгөв О ю унбаатарт засварын материалын мөнгө өгөв Г ансүхд заслын ажлын урьдчилгаа компьютерийн мауз, пад Пунцаг кассанд буцаав П унцагт засварын материалын мөнгө өгөв Ж аргалсайханд заслын ажлын урьдчилгаа харилцахаас кассанд орлого авав резин сифон 5*5 брүсс

-

262 500 860 000 200 000 82 700 155 000 78 000 5 646 490 1 500 000 12 500 -

1 300 000 435 000 200 000 300 000 300 000 8 500 100 000 300 000 -

12 000 36 000

23

36 000


171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210

2012/04/13 2012/04/13 2012/04/13 2012/04/13 2012/04/13 2012/04/13 2012/04/13 2012/04/14 2012/04/15 2012/04/15 2012/04/16 2012/04/16 2012/04/16 2012/04/17 2012/04/19 2012/04/20 2012/04/20 2012/04/20 2012/04/20 2012/04/22 2012/04/22 2012/04/22 2012/04/23 2012/04/23 2012/04/25 2012/04/25 2012/04/26 2012/04/26 2012/04/27 2012/04/28 2012/04/28 2012/04/30 2012/04/30 2012/04/30 2012/05/01 2012/05/01 2012/05/01 2012/05/01 2012/05/01 2012/05/02

П унцагт засварын материалын мөнгө өгөв Цолмонд плитаны ажлын хөлс өгөв наалт Замын-Үүд плитаны тээврийн зардал Баатарчулуунд ажлын хөлс Баттүвшин кассанд буцаав харилцахаас кассанд орлого авав П унцагт цалин өгөв сангийн холбох хэрэгсэл товууд, ир Ц олмон захирлаас зээлэв Баттүвшинд засварын материалын мөнгө өгөв Эрээн Ор шин лид барааны үнэ шилжүүлэв харилцахаас кассанд орлого авав Баттүвшин кассанд буцааж өгөв Ц олмон захирлаас зээлэв Баттүвшинд засварын материалын мөнгө өгөв Баасанжавт цахилгааны ажлын урьдчилгаа Цэцгээд гал тогооны тавилгын үнэ өгөв М өнхнасанд сангийн ажлын хөлс ф20 па сангийн холбох хэрэгсэл Баттүвш инд засварын материалын мөнгө өгөв харилцахаас кассанд орлого авав П унцагт засварын материалын мөнгө өгөв О ю унбаатарт материалын мөнгө өгөв тоосго харилцахаас кассанд орлого авав О ю унбаатар кассанд буцааж өгөв Ц олмон захирлаас зээлэв Эрээнрүү Ц олмон захиралд барааны үнэ шилжүүлэв харилцахаас кассанд орлого авав П унцагт засварын материалын мөнгө өгөв 505 цавуу харилцахаас кассанд орлого авав Ж аргалсайханд заслын ажлын урьдчилгаа өгөв Батсайханд мужааны ажлын урьдчилгаа өгөв Ууганбаяр захиралд цалин олгов Ажилчдад ажлын хөлс олгов Угаалтуур холигч

530 000 914 000 11 000 200 000 225 000 250 000 13 500 20 500 -

1 200 000 2 421 265 -

2 200 000 1 000 000 13 889 850 220 000 8 600 4 500 700 000 -

1 035 000 37 000 720 000 -

4 190 000 500 000 38 800 -

80 000 500 000 200 000 790 000 366 300

24


433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454

2012/09/08 2012/09/10 2012/09/10 2012/09/11 2012/09/12 2012/09/12 2012/09/14 2012/09/16 2012/09/19 2012/09/23 2012/09/24 2012/09/25 2012/09/26 2012/09/26 2012/09/28 2012/09/28 2012/09/28 2012/10/01 2012/10/01 2012/10/05 2012/10/08 2012/10/08

455 456 457 458 459 460

2012/10/08 2012/10/08 2012/10/10 2012/10/10 2012/10/11 2012/10/20

цахилгааны төлбөрт Н Ө АТ тооцов харилцахаас кассанд орлого авав Чулууны үлдэгдэл төлбөр төлөв О ю унбаатарт засварын материалын мөнгө өгөв 9-р сарын урьдчилгаа цалин олгов У уганбаяр захиралд өгөв манаач нарт ажлын хувцас авав хаалга,цоож З-тай гэрэл, автомат будагны унэд Н Ө А Т тооцов будагны үнэд Н Ө А Т тооцов эмульсны үнэд Н Ө А Т тооцов будагны үнэд Н Ө А Т тооцов эмульсны үнэд Н Ө АТ тооцов харилцахаас кассанд орлого авав Ууганбаяр захиралд ажилчдад нэгж авав эмнэлгийн хог ачуулав Дүмбээд цахилгааны ажлын хөлс өгөв бичиг хэргийн зүйл авав харилцахаас кассанд орлого авав Бямбаад хуучин лифтэнд дохиолол тавьсан ажлын хөлс өгөв О ю унбаатарт лифтний картны үнэ өгөв цахилгааны төлбөр төлөв өнхрүүш наалт авав манаач Ням Баасансүрэнд цалин олгов харилцахаас кассанд орлого авав Одмандахад вакум хаалтны төлбөр өгөв Н ийт дүн

8 317 -

1 000 000 82 000 1 900 000 200 000 82 000 146 500 18 500 17 582 15 782 3 600 11 455 3 600

82 000

3 600

-

200 000 72 727 105 000 100 000 8 695

105 000 8 695

-

150 000 180 000 719 665 12 500 300 000

719 665 12 500

-

896 400 206 628 201

А лдааны мөнгөн дүн

13 267 323

31

333 500

5 060 000

7 873 823


АУДИТЫН НОТОЛГООГ БҮРДҮҮЛЭХИЙН ТУЛД ТҮҮВЭРЛЭЛТИЙН АРГЫГ ОНОВЧТОЙ АШИГЛАХ НЬ (“Конфиденсе Аудит” ХХК-ний жишээн дээр)

Нарангэрэлийн Цэдэнсодном

Удиртгал Эдийн засгийн харилцаанд оролцогчдод ямар нэг шийдвэр гаргах явдал байнга тохиолдож байдаг. Эдийн засгийн шийдвэр нь зөв оновчтой байх үндэс нь үнэн зөв мэдээлэл дээр тулгуурлан шийдвэр гаргах явдал юм.Худал мэдээлэл дээр тулгуурлан шийдвэр гаргавал шийдвэр алдаатай болох нь тодорхой. Ийм учраас бизнесийн байгууллагаас гаргасан санхүүгийн мэдээлэл үнэн зөв гэдгийг мэргэжлийн хүмүүсээр батлуулж нотлуулах шаардлагатай. Иймээс аудитыг чанарын өндөр түвшинд хийхийн зэрэгцээ хурдтай хийх шаардлага тулгараад байгаа юм. Энэхүү шаардлагыг биелүүлэх нэг гарц нь түүвэрлэлтийн аргыг хэрэглэх явдал юм. Түлхүүр үг: Нийт олонлогийн түүвэр шалгалт, нотлох баримт, Энэхүү ажлын зорилго нь санхүүгийн тайланд аудит хийхэд олж авах аудитын нотлох зүйлийг сонгоход түүвэрлэлтийн аргыг үр ашигтай хэрэглэх арга зүйг боловсруулахад оршиж байгаа юм.Дээрх зорилгыг биелүүлэх үүднээс дараах зорилтуудыг тавьж байна. 1) Компаниудын зах зээл дэх байр суурь, хөрөнгийн хэмжээ, орлогын хэмжээ, үйл ажиллагаагаар нь ангилна; 2) Түүвэрлэлт хийх нарийвчилсан аргуудыг судлах, түүвэрлэлийн аргаар нотолгоог хэрхэн бүрдүүлэх; 3) Аудитын үйл ажиллагаа явуулахад гарах зардлыг судлах; 4) Эрсдлийг үнэлэх талаар судлах болно. Аудит гүйцэтгүүлж буй компаниудыг үнэлж түүвэрлэлтийг хэрхэн явуулах арга зүйг боловсруулснаар манай байгууллага аудитыг чанартай гүйцэтгэх нөхцөл бололцоог хангах юм. Аудит хийх компаниудыг ангилснаар аудитын түүвэр хийх эсэх шийдвэр гаргана. Үүний дараа түүвэр аудит хийснээр гарах зардал цаг хугацааг хэмнэх ач холбогдолтой.

1


Судалгааны ажлын “Аудитын нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүвэрлэлтийн аргыг ашиглах нь” хэмээх нэгдүгээр бүлгийн хүрээнд аудитын түүвэрлэлтийн аргуудыг судалж, тэдгээрийг хэрхэн ашиглах талаар жишээгээр тайлбарлан тодорхой тусгасан. Мөн түүвэрлэлтийн аргыг ашигласнаар гарал алдаа түүнээс үүсэх эрсдлийг онолын түвшинд тодорхой авч үзсэн. Харин хоёрдугаар бүлэгт Конфиденсе Аудит ХХК-ийн 2010-2014 оны нийт гүйцэтгэсэн аудитын ажлын мэдээлэлд үндэслэн бизнесийн ангиллаас нь хамааруулан 3 төрлийн компанийг сонгосон. Судалгаанд жижиг хэмжээний компаниар сонгогдсон Мөнгөн Гүүр ХХК нь мөнгөн хөрөнгийн дансны ажил гүйлгээ их, алдаа гарах магадлал

өндөртэй

гэж

үзсэн.

Мөн

дундаж

хэмжээний

компани

болох

Галаксимайнинг Монголиа ХХК нь өнгөрсөн хугацаанд цаг хугацаа их зарцуулж байсан, харин том хэмжээний бизнесийн байгууллага болох Глобал Электроникс ХХК нь худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг бөгөөд салбар бүр касстай учраас ажил гүйлгээ ихтэй байгууллага юм. Иймээс эдгээр компаниудыг сонгон авч мөнгөн хөрөнгийн дансны ажил гүйлгээний 100 хувийн аудит болон түүвэр аудитыг гүйцэтгэсэн. Шалгалтаар гарсан үр дүнг харьцуулан үнэлж, аудитад хамрагдаагүй гүйлгээний эрсдлийн түвшинг тооцоолж, түүвэр аудитыг оновчтой ашиглах арга зүйг өөрийн ажилладаг байгууллагын хувьд тодорхойлсон. Аудитын түүвэрлэлтийг аудитын үйл ажиллагаандаа ашиглахын тулд дараах асуудлуудыг тусгасан. Үүнд: 1. Конфиденсе аудит ХХК-ийн хувьд 2010-2014 оны гүйцэтгэсэн ажлын жагсаалтыг судалж байгууллагын хөрөнгө болон орлогын хэмжээнээс нь хамааруулан материаллаг түвшинг 0,5 хувиар тогтоож, түүвэрлэлтийн

аргуудыг судалж,

түүвэрлэлтийн аргыг сонгосон. Мөн өнгөрсөн хугацаанд гүйцэтгэсэн аудитын ажлыг хамгийн бага, хамгийн том, дундаж хэмжээгээр нь ангилан сонгосон. Сонгогдсон ангилал бүрээр мөнгөн хөрөнгийн дансны аудитыг 100 хувь болон аудитын түүвэрлэлтийн аргууд ашиглан хийж гүйцэтгэсэн. 2. Түүвэр аудитыг хийж гүйцэтгэх үйл явцад аудитаар илэрсэн алдааг үндэслэн нотлох баримт бүрдүүлсэн ба дундаж хэмжээний компанийн хувьд энгийн санамсаргүй түүвэрлэлтийн арга ашиглан түүвэр хийж үзэхэд нийт олонлогоос түүвэрт шалгалтанд 97 хувь нь хамрагдаж, шалгагдаагүй үлдсэн гүйлгээ нь нийт олонлогийн 3 хувь буюу 16 194 730 төгрөг байгаа нь материаллаг хэмжээгээр эрсдэл 2


үүсэхгүй гэж үзсэн. Жижиг хэмжээний компанийн хувьд мөнгөн нэгжийн түүвэрлэлтийн аргыг системчилсэн түүвэрлэлтийн аргатай хослуулан үзэхэд нийт 1021 гүйлгээнээс материаллагын түвшин 0,5 хувь үед түүвэрлэлтийн хэмжээ 460 нэгж, харин материаллаг түвшин 0,2 хувь үед 993 нэгж гүйлгээ хамрагдсан байна. Түүвэрлэлтээс материаллаг түвшин 0,5 хувь үед 13 267 323 төгрөгийн алдаа, 0,2 хувь үед 53 871,503 төгрөгийн алдаа илэрсэн. Үүнээс үр дүнг үнэлхэд нарийвчилсэн зөрүүний залруулгын хүчин зүйлээр залруулагдсан алдаа нь баталгааны түвшингөөр илэрхийлэгдэх бөгөөд нийт тэвчиж болох алдаа нь 1 558 289 төгрөг, 652 093 төгрөг болж материаллаг түвшингөөс бага байна. Иймээс энэ алдаа нь эрсдэл өндөртэй биш гэж үзсэн. Баталгааны түвшин 95 хувь байгаа нь аудитор материаллаг хэмжээгээр алдаа үүсэхгүй гэдэгт 95 хувийн баталгаа өгч байгаа юм. 3. Дээрх тооцооллоос үндэслэн сонгон авсан байгууллагын хувьд түүвэр аудит болон 100 хувийн аудитаар гарсан зардлын хэтрэлт, хэмнэлтийг тооцоолсон. Энэ нь мөнгөн хөрөнгийн дансыг 100 хувь гүйцэтгэснээр 24 цаг зарцуулж байгаа бөгөөд аудитын түүвэрлэлт ашигласнаар 10,8 цаг зарцуулсан ба 10,2 цаг хэмнэсэн. Цалингийн зардлаар тооцоолбол өдөрт 1 хүний 30 000 төгрөгийн зардал хэмнэх боломжтой байна. 4. Аудитын эрсдэлийг 0-0,33 үед бага, 0,33-0,66 үед дунд, 0,66-дээш бол өндөр гэж үнэлсэн. Судалгаанд хамрагдсан дансдын хувьд материаллаг түвшингөөс хамааруулан үнэлсэн бөгөөд дундаж хэмжээний компанийн хувьд материаллаг түвшин 22 264 202 төгрөг байсан бөгөөд эрсдлийн хэмжээ 50 хувьтай тэнцүү гэж үзсэн. Иймд аудитын түүвэрлэлтийг оновчтой сонгож эрсдлийг зөв үнэлсэнээр нотолгоог хангалттай, оновчтой бүрдүүлж аудиторын дүгнэлт үнэн зөв, бодитой байна. Мөн аудитын түүвэрлэлт буруу байх алдаа үүсэхгүй бөгөөд ингэснээр аудитын ажил гүйцэтгэх цаг хугацаа бага зарцуулж, зардал хэмнэж, ашиг нэмэгдэх давуу талтай. Аудитын түүвэрлэлтийн аргуудаар ажил гүйлгээ ихтэй дансдыг түүвэрлэн шалгахад энгийн

санамсаргүй

түүвэрлэлтийн

арга,

мөнгөн

нэгжийн

түүврийн

аргыг

системчилсэн түүврийн аргатай хослуулан ашиглах нь оновчтой гэж үзэж байна. Цаашид Конфиденсе аудит ХХК нь түүвэрлэлтийн аргуудыг ашигласнаар 100 хувь аудит хийх цаг хугацааг хамрах хооронд дахин нэг компанийн аудит хийх цаг хугацаа хэмнэгдэж, зардал багасах, үр ашигтай ажиллаж орлогоо нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзэж байна. 3


SAMPLING METHOD FOR PROVIDING AUDIT EVIDENCES TSEDENSODNOM Narangerel

It is natural that participants of economic relations everyday face to circumstances which requirea decision making. Basis for economic decisions to be optimal and appropriate is the decision making should base on correct and accurate input information.If any decision has been made on basis of incorrect biased information, such decision would certainly be wrong. Thus, financial information published by business entities issubject to be certified and verified by professionals as fair and true in all aspects of concem.Accordingly, aside from high quality, the audits are required to be done inspeed. One way to meet this requirement is use of sampling method. Keywords: Sample testing of the total population, audit evidence The purpose of this research is to develop methodology to use sampling method optimally in selecting of audit evidences, to be obtained in course of audit in the financial statements.In order to accomplish the purpose stated above, following objectives are being set: l)to classify audit companies by its market share, capital amount, sales volume and operational context;2) to study specific sampling methods, to define how to obtain evidences using sampling method; 3) to study potential costs to be incurred in performing audit activities; 4) to study about risk assessment. By developing methodology on how to do appropriate sampling by evaluating particularauditees, it will give rise to my company to conduct audits qualitatively. As a result of classifying auditee companies, decision on whether to employ sampling shall be made. After that, when audit sampling takes place, it will be of high importance of saving time and money. In first chapter of this research â&#x20AC;&#x153;Sampling method for providing audit evidencesâ&#x20AC;?, it reflects study on various sampling methodsauditing andclear explanation on how to use them in practices, employingnarrative examples. Also, potential errorof using sampling and risk that may arise in its course is addressed specifically at the theoretical level. But in second chapter, three types of companies have been selected based on information of overall audit works of Confidence Audit LLC that conducted in FY2010-2014. MungunGuur LLC which selected as a representative of small size company is considered to have high probability of errors and omissions, having numerous transactions in and out from its cash account. Galaxy Mining Mongolia LLC, selected medium size company, spends extensive 4


time for the auditing in the past. Global Electronics LLC is selected as an example of big company which runs trading business and has huge daily transactions as its every branch has separate â&#x20AC;&#x2DC;cash on handâ&#x20AC;&#x2122; accounts and custodians. Thus, these companies were selected to be subject of both 100 percent testing and sampling method simultaneously, for reviewing their cash accounts transactions. Results of these examinations are compared to each other and risk level of transactions which audit did not cover assessed so that methodology ofoptimal use of audit sampling was determined for company that I am currently working for. For the purpose of using audit sampling in our audit activities, following issues are addressed herewith: 1) As a result of my analysis made in the list of audit works conducted by Confidence Audit LLC in 2010-2014, depending on their assets and revenues, materiality level was set forth as 0.5 percent where various sampling methods were studied and finally a sampling method was selected. Also audits conducted in the past were classified by its size as smallest, biggest and medium upon its extent of work, accordingly selection process took place from each class. By each selected class, audit was conducted for cash account, using 100 percent testing of items in a population, as well as, sampling methods. 2) In course of sampling audit, evidence was obtained based on errors clarified through audit. For medium size companies, when doing sample testing by using simple random sampling method, 97 percent of the total population was covered by sample testing. Un-examined transactions stand foronly 3 percent of total population, equals to 16 194 730 tugrugs, thus it considered not to causerisk of material extent. For small size companies, when I use a combination of cash generating unit sampling method and systemized sampling method, from total 1021 transactions, when materiality level is 0.5 percent, sampling size would have been 460 units, and however when materiality level is 0.2 percent, 993 units of transaction would have covered. With the outcome of sampling, it became known that when materiality level is 0.5 percent, error amountingl3 267 323 tugrugs identified whereas when materiality level is 0.5 percent, error amounting 53 871.503 tugrugs detected. From which, if we evaluate our results, errors adjusted by adjustment factors of narrow difference is expressed by confidence level and total acceptable errors become 1 558 289 tugrugs and 652 093 tugrugs respectively, which are lower than materiality level. Thus, this error is not risky as considered. 95 percent confidence level means auditor is giving 95 percent guarantee for there will not be any material errors. 3) Based on above computations, I calculated the overuse and underuse of money identified during both 100 percent testing and sampling audits for selected companies in comparison. When conducting 100 percent testing the cash 5


accounts, 24 hours was being spent: and when using audit sampling, 10.8 hours spent for the samepurposes, hence latter method saved 10.2 hours. If we consider salary expense, it is possible to save daily 30 000 tugrugs per person. 4) Audit risk is evaluated and tagged as low when it is 0-0.33, medium whenit is 0.33-0.66 and high when it is above 0.66. For accounts covered by this study, they were assessed according to its materiality level. Materiality level was 22 264 202 tugrugs for medium size companies and it considers risk extent equal to 50 percent. Flenceforth, if audit sampling method is selected adequately where risk is assessed correctly, evidence can be obtained sufficiently and appropriately which will lead to true and fair conclusions of auditorâ&#x20AC;&#x2122;s report. Occasionally, there will not be errors related to incorrect audit sampling; accordingly, less time shall be spent for audits and it will save cost and money. Finally, it has advantage to boost company profit. In examining accounts containing huge transactions using audit sampling methods, it is deemed appropriate to use simple random sampling method or combination of cash generating unit sampling method and systemized sampling method. Last not least, I would like to recommend that by using sampling methods, Confidence Audit LLC is able save time to conduct one more audit within timeframe of doing 100 percent testing for single audit. Thus, companyâ&#x20AC;&#x2122;s cost can be lower and efficiency can be higher that will finally lead to higher profit year-on-year.

6

Аудитын нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүвэрлэлтийн аргыг оновчтой ашиглах нь  
Аудитын нотолгоог бүрдүүлэхийн тулд түүвэрлэлтийн аргыг оновчтой ашиглах нь  
Advertisement