Page 1

poLecamy róWnież:

łagodzenie oBjaWóW, WaLka z choroBami i Wzmacnianie odporności organizmu

Linda B. White, lekarz, absolwentka

Bez StoSoWania LekóW konWencjonaLnych i SuBStancji Syntet ycznych!

Księga zdrowia

dr James A. Duke

ziołowa apteKa domowa

„Kompendium dla wszystkich poszukujących najskuteczniejszych i najbezpieczniejszych kuracji na różne dolegliwości”

Wchodzimy do zupełnie innej apteki, w której oprócz zwykłych medykamentów proponuje się preparaty ziołowe. Obok opakowań z aspiryną stoją butelki z nalewką z maruny, a między środkami na przeziębienie i grypę znajdują się preparaty z jeżówki.

Przewodnik po medycynie naturalnej

Medycyna niekonwencjonalna zyskuje coraz większe uznanie i coraz szersze grono zwolenników. Uboczne działanie syntetycznych środków leczniczych spowodowało powrót do natury, która daje możliwość skutecznego radzenia sobie z wieloma chorobami. Ciało ludzkie ma zdolność regeneracji bez konieczności użycia substancji chemicznych, a zastosowanie zasad medycyny naturalnej, która przyjmuje holistyczną, czyli całościową, wizję człowieka, łącząc jego zdrowie fizyczne i psychiczne, przynosi długotrwały efekt. Wielka księga zdrowia to obszerny zbiór przepisów, technik i praktycznych porad, przybliżających medycynę niekonwencjonalną wszystkim, którzy chcą zachować zdrowie i harmonię wewnętrzną. Jej autor, José Luis Berdonces, jest jednym z największych autorytetów w dziedzinie medycyny naturalnej.   W poradniku: • objawy chorób i odpowiednie kuracje • terapeutyczne zastosowanie produktów naturalnych • rośliny lecznicze i ich suplementy • naturalne sposoby radzenia sobie z dolegliwościami psychosomatycznymi

Niezależnie od tego, czy potrzebny jest specyfik działający szybko, czy dłuższa terapia, w Księdze zdrowia znajdziecie recepty na prawie sto dolegliwości, m.in.:

6 kłopoty z poruszaniem się, spowodowane artretyzmem? – ulgę przyniesie maść z kapsaicyną, naturalnym środkiem przeciwbólowym, wchodzącym w skład ostrej papryki

6 bezsenność? – preparaty walerianowe są równie skuteczne, jak środki nasenne, a nie uzależniają

6 o kilka kilogramów za dużo? – warto zastosować babkę płesznik, roślinę działającą podobnie jak środki redukujące łaknienie

6 bronchit? – kaszel zwalczą preparaty z lukrecji, charakteryzujące się właściwościami wykrztuśnymi

6 problemy z ciśnieniem? – głóg działa podobnie jak leki blokujące receptory beta, ale nie wywołuje skutków ubocznych.

www.publicat.pl

ziołowa

konwencjonalne leki z alternatywnymi kuracjami ziołowymi. Poznacie naturalne środki równie skuteczne, jak leki dostępne w typowych aptekach, ale działające łagodniej i wywołujące znacznie mniej skutków ubocznych.

apteKa domowa

Księga zdrowia. Ziołowa apteka domowa to jedyne miejsce, gdzie można porównać

Księga zdrowia

W kSiędze zdroWia przedStaWiono 712 preparatóW ziołoW ych! opiSano je Wr az z ich Syntet ycznymi odpoWiednik ami Farmaceut ycznymi, dzięki czemu k ażdy może je poróWnać i W yBr ać najLepSzą dLa SieBie kur ację.

ISBN 978-83-245-1864-7

P.PU.HER001.2.01

cena 36,90 zł

Linda B. White Steven FoSter

Księga zdrowia

ziołowa apteKa domowa Środki stanowiące alternatywę dla leków dostępnych w aptekach preparaty przeciwbólowe • specyfiki na nadkwasotę • środki przeczyszczające kuracje antydepresyjne • leki przeciw przeziębieniu i grypie • kuracje nasenne zioła skuteczne w przypadku artretyzmu • środki pomocne przy odchudzaniu preparaty przeciw alergii i astmie • zioła zmniejszające przekrwienie błon śluzowych specyfiki wspomagające pracę serca i regulujące ciśnienie krwi • leki przywracające równowagę hormonalną • naturalne leki obniżające poziom cholesterolu i inne

Linda B. White, Steven FoSter ocena merytoryczna: dr ian BankS

Uniwersytetu Stanforda oraz Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego. Jest autorką książek Kids, Herbs & Health i The Grandparent Book. Publikuje artykuły w wielu czasopismach medycznych, m.in. „Herbs for Health”, „Mothering”, „Nutrition Science News”, „Natural Pharmacy”.

Steven Foster współpracował jako konsultant przy tworzeniu Księgi zdrowia. Ziołowej apteki domowej. Należy do najbardziej cenionych specjalistów ziołolecznictwa. Napisał kilka książek poświęconych zagadnieniom medycyny ziołowej, m.in. 101 Medicinal Herbs oraz Field Guide to Medicinal Plants (we współpracy z dr. Jamesem Dukiem). Wygłasza wykłady na całym świecie i jest członkiem rady konsultacyjnej magazynu „Herbs for Health”.


Księga zdrowia

Ziołowa apteka domowa


Księga zdrowia

Ziołowa apteka domowa Środki stanowiące alternatywę dla leków dostępnych w aptekach

Linda B. White, Steven Foster ocena merytoryczna: dr Ian Banks


Autorzy i wydawca tej książki dołożyli wszelkich starań, aby jej tekst był rzetelny, nie mogą jednak wziąć odpowiedzialności za skutki wynikające z wykorzystania zawartych w niej informacji, szczególnie gdy ich wykorzystanie wymaga pewnego zakresu wiedzy ogólnej lub doświadczenia, w związku z czym efekt końcowy może różnić się od przedstawionego. Fotografie na okładce – Li Ding/Istockphoto (liście), Brian Jackson/Istockphoto (kapsułki tranu), Zbigniew Wielgosz (nagietek lekarski) Przekład – Donata i Sergiusz Olejnik Weryfikacja merytoryczna – doc. dr hab n. med. Przemysław M. Mrozikiewicz, dr Anna Krajewska-Patan, mgr inż. Anna Bogacz Redakcja – Beata Horosiewicz Projekt okładki – Hubert Grajczak Skład – TERKA – Remigiusz Dąbrowski Korekta – TERKA – Tomasz Giza, Teresa Dziemińska Tytuł oryginału: The Herbal Drugstore Copyright © 1991 by Linda B. White, MD, and Steven Foster Published by arrangement with RODALE INC., Emmaus, PA, U.S.A. Polish edition © Publicat S.A. MMVII, MMXIII All rights reserved ISBN 978-83-245-1864-7 Publicat S.A. 61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24 tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00 e-mail: publicat@publicat.pl www.publicat.pl


SPIS TREÂCI Wst´p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ix S∏owo wst´pne do polskiego wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xi

CZ¢Âå I: PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ Wst´p: Witamy w aptece zio∏owej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Rozdzia∏ 1: Czym jest medycyna zio∏owa? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdzia∏ 2: Jak dzia∏ajà Êrodki zio∏owe? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Rozdzia∏ 3: Zakup i u˝ycie produktów zio∏owych . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Rozdzia∏ 4: Preparaty zio∏owe w∏asnej produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

CZ¢Âå II: LEKI SYNTETYCZNE ORAZ ÂRODKI ZIO¸OWE O PODOBNYM DZIA¸ANIU Podr´czny spis leków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

CZ¢Âå III: LECZENIE CHORÓB I SCHORZE¡ – PORADNIK Afty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71

Ból gard∏a . . . . . . . . . . . . . . . . 109

Arytmia serca . . . . . . . . . . . . . . 73

Ból z´ba . . . . . . . . . . . . . . . . . 114

Astma oskrzelowa . . . . . . . . . . . 78

Bóle g∏owy . . . . . . . . . . . . . . . 117

Atopowe zapalenie skóry . . . . . 85

Choroba lokomocyjna . . . . . . 124

BezsennoÊç . . . . . . . . . . . . . . . . 91

Choroba Parkinsona . . . . . . . . 127

Biegunka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

Choroba Raynauda . . . . . . . . . 131

BolesnoÊç piersi . . . . . . . . . . . 101

Choroba uchy∏kowa jelit . . . . 137

Borelioza . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

Choroba wieƒcowa . . . . . . . . . 140 SPIS TREÂCI ◆

v


Choroba wrzodowa. . . . . . . . . 149

Mi´Êniaki. . . . . . . . . . . . . . . . . 293

Choroba wysokoÊciowa . . . . . 154

NadciÊnienie t´tnicze . . . . . . . 297

Choroby wàtroby . . . . . . . . . . 159

Nadwaga . . . . . . . . . . . . . . . . 304

Chromanie przestankowe . . . 163

Nerwica natr´ctw . . . . . . . . . . 309

Cukrzyca. . . . . . . . . . . . . . . . . 168

Nerwobóle . . . . . . . . . . . . . . . 313

Depresja . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

NiedoczynnoÊç tarczycy . . . . 317

Dna moczanowa . . . . . . . . . . . 180

Nieprzyjemny zapach cia∏a . . . 320

DolegliwoÊci menstruacyjne . . 186

NiestrawnoÊç . . . . . . . . . . . . . 323

Dusznica bolesna . . . . . . . . . . 195

NudnoÊci. . . . . . . . . . . . . . . . . 328

Dysplazja szyjki macicy . . . . . 200

Oparzenia . . . . . . . . . . . . . . . . 332

Endometrioza . . . . . . . . . . . . . 206

Oparzenia s∏oneczne . . . . . . . 335

Fibromialgia . . . . . . . . . . . . . . 212

Opryszczka wargowa . . . . . . . 338

Grypa i przezi´bienie . . . . . . . 217

Osteoporoza . . . . . . . . . . . . . . 343

Grzybice skóry . . . . . . . . . . . . 229

Paradontoza . . . . . . . . . . . . . . 349

Hemoroidy . . . . . . . . . . . . . . 233

Paso˝yty wewn´trzne . . . . . . . 353

Infekcje dróg moczowych. . . . 237

P´cherze . . . . . . . . . . . . . . . . . 357

Infekcje pochwy . . . . . . . . . . . 241

Pokrzywka. . . . . . . . . . . . . . . . 360

Jaskra. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245

Poranne md∏oÊci . . . . . . . . . . . 363

Kac . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248

Pó∏pasiec . . . . . . . . . . . . . . . . . 366

Kamica nerkowa . . . . . . . . . . . 252

Problemy z karmieniem

Kamica ˝ó∏ciowa . . . . . . . . . . . 257

piersià. . . . . . . . . . . . . . . . . . 372

Katar sienny . . . . . . . . . . . . . . 261

Przem´czenie wzroku . . . . . . . 375

K∏opoty z pami´cià . . . . . . . . . 267

Przerost prostaty . . . . . . . . . . 379

K∏ykciny koƒczyste. . . . . . . . . 272

Reakcja alergiczna na sumak

Kontuzje sportowe . . . . . . . . . 274

jadowity . . . . . . . . . . . . . . . . 384

Kurzajki (brodawki) . . . . . . . . 280

Siniaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388

¸upie˝ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283

Stany l´kowe . . . . . . . . . . . . . . 392

Menopauza . . . . . . . . . . . . . . . 285

Stres . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401

vi

◆ SPIS TREÂCI


Stwardnienie rozsiane . . . . . . . 410

Zapalenie p∏uc. . . . . . . . . . . . . 475

Âwierzb . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412

Zapalenie spojówek oraz

Torbiele piersi. . . . . . . . . . . . . 415

j´czmieƒ. . . . . . . . . . . . . . . . 482

Tràdzik . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419

Zapalenie stawów . . . . . . . . . . 486

Udar mózgu . . . . . . . . . . . . . . 425

Zapalenie torebki stawowej

Ugryzienia i u˝àdlenia

lub Êci´gna . . . . . . . . . . . . . . 495

owadów . . . . . . . . . . . . . . . . 430

Zapalenie ucha . . . . . . . . . . . . 500

Uzale˝nienie od nikotyny. . . . 436

Zapalenie zatok. . . . . . . . . . . . 504

Wysoki poziom

Zaparcia . . . . . . . . . . . . . . . . . 509

cholesterolu . . . . . . . . . . . . . 441

Zespó∏ cieÊni nadgarstka . . . . 512

Wzd´cia . . . . . . . . . . . . . . . . . 447

Zespó∏ jelita dra˝liwego . . . . . 516

Zaburzenia libido . . . . . . . . . . 450

Zespó∏ przewlek∏ego

Zaçma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457

zm´czenia . . . . . . . . . . . . . . 520

Zadrapania i otarcia . . . . . . . . 460

Zgaga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525

Zaka˝enie wirusem

Zm´czenie . . . . . . . . . . . . . . . 529

opryszczki . . . . . . . . . . . . . . 465

Zwyrodnienie plamki ˝ó∏tej . . 535

Zapalenie oskrzeli . . . . . . . . . . 469

˚ylaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537

CZ¢Âå IV: CHARAKTERYSTYKA ROÂLIN LECZNICZYCH Powszechnie stosowane zio∏a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 Aloes prawdziwy . . . . . . . . . . 546

Borówka czernica . . . . . . . . . . 549

Arcydzi´giel chiƒski . . . . . . . . 546

Cytryniec chiƒski . . . . . . . . . . 549

Arnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547

Czosnek pospolity . . . . . . . . . 550

Babka jajowata, babka p∏esznik,

Drzewo herbaciane . . . . . . . . 550

babka piaskowa . . . . . . . . . . 547 Babka zwyczajna

Dziewanna drobnokwiatowa. . 551 Dziurawiec zwyczajny . . . . . . 551

i lancetowata . . . . . . . . . . . . 548

Eleuterokok kolczasty . . . . . . 552

Bez czarny . . . . . . . . . . . . . . . 548

G∏óg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 552 SPIS TREÂCI ◆

vii


Goryczka ˝ó∏ta . . . . . . . . . . . . 553

Oman wielki . . . . . . . . . . . . . . 565

Gorzknik kanadyjski . . . . . . . . 553

Owies zwyczajny . . . . . . . . . . 565

Grzyb reishi . . . . . . . . . . . . . . 554

Palma sabalowa . . . . . . . . . . . . 566

Imbir lekarski . . . . . . . . . . . . . 554

Papryka roczna i pieprz

Je˝ówka . . . . . . . . . . . . . . . . . 555

kajeƒski . . . . . . . . . . . . . . . . 566

Kasztanowiec zwyczajny . . . . 555

Pieprz metystynowy . . . . . . . 567

Koci pazur . . . . . . . . . . . . . . . 556

Pluskwica groniasta . . . . . . . . 567

Koniczyna czerwona . . . . . . . 557

PrawoÊlaz lekarski . . . . . . . . . 568

Koper w∏oski . . . . . . . . . . . . . 557

Prz´Êl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 568

Kozieradka pospolita . . . . . . . 557

Rozmaryn lekarski . . . . . . . . . 569

Koz∏ek lekarski . . . . . . . . . . . . 558

Rumianek pospolity . . . . . . . . 569

Kurkuma d∏uga . . . . . . . . . . . . 558

Serdecznik pospolity . . . . . . . 570

Len zwyczajny . . . . . . . . . . . . 559

Skrzyp . . . . . . . . . . . . . . . . . . 570

Lipa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559

Szak∏ak amerykaƒski . . . . . . . 571

Lukrecja g∏adka . . . . . . . . . . . 560

Szanta zwyczajna . . . . . . . . . . 571

¸opian wi´kszy i mniejszy . . . 560

Tarczyca bocznokwiatowa . . . 572

Malina w∏aÊciwa . . . . . . . . . . . 561

Traganek b∏oniasty . . . . . . . . . 572

Màcznica lekarska . . . . . . . . . 561

Wàkrota azjatycka . . . . . . . . . 573

Mi´ta pieprzowa . . . . . . . . . . 562

Wiesio∏ek dwuletni . . . . . . . . 573

Mi∏orzàb dwuklapowy . . . . . . 563

Z∏ocieƒ maruna . . . . . . . . . . . 574

Mniszek lekarski . . . . . . . . . . 563

˚eƒ-szeƒ prawdziwy i ˝eƒ-szeƒ

Nagietek lekarski . . . . . . . . . . 564

pi´ciolistny . . . . . . . . . . . . . 574

Niepokalanek pospolity . . . . . 564

˚urawina wielkoowocowa . . . 575

DODATKI Wspó∏praca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 578 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580

viii

◆ SPIS TREÂCI


WST¢P pteka zio∏owa – a konkretnie jedna roÊlina lecznicza – zmieni∏a moje ˝ycie prywatne i zawodowe. Ponad 20 lat temu, u schy∏ku lat siedemdziesiàtych, by∏em m∏odym autorem specjalizujàcym si´ w tematyce medycznej. Pisanie o medycynie w tamtych czasach oznacza∏o zajmowanie si´ wszystkimi nowoÊciami w tradycyjnej medycynie, poniewa˝ to w∏aÊnie znajdowa∏o si´ w centrum zainteresowania ówczesnych mediów. Terapie alternatywne, takie jak akupunktura, joga i medytacja, by∏y wcià˝ w powijakach, natomiast zio∏olecznictwo – po wielu latach ignorowania – wchodzi∏o dopiero w okres odrodzenia. Zawsze darzy∏em szczególnà sympatià alternatywne metody leczenia, przede wszystkim dzi´ki mojej babci, która wierzy∏a w skutecznoÊç naturalnych terapii, co wynios∏a z ojczystej Ukrainy. Opanowa∏em sztuk´ medytacji i przekona∏em si´, ˝e sprawia mi wiele przyjemnoÊci. Jednak w pracy skupia∏em si´ g∏ównie na medycynie konwencjonalnej: operacja wszczepienia bypassów, transplantologia, nowe leki. Pewnego lata sp´dza∏em z ˝onà wakacje na Wyspach Karaibskich, gdzie odkryliÊmy pasj´ nurkowania. W 1981 r. staliÊmy si´ pe∏noprawnymi nurkami. Ka˝dy wolny tydzieƒ w roku poÊwi´caliÊmy na nurkowanie. Moja ˝ona bezproblemowo znosi∏a wyprawy morskie na ma∏ych ∏odziach, którymi docieraliÊmy na rafy koralowe, podwodne ska∏y i wraki. Dla mnie jednak – nawet jeÊli morze by∏o tylko lekko wzburzone – ka˝da wyprawa koƒczy∏a si´ ostrymi objawami. Wszyscy, którzy kiedykolwiek cierpieli na chorob´ morskà, wiedzà, jakie to okropne uczucie. Pozostali mogà si´ uwa˝aç za szcz´Êciarzy. Próbowa∏em dos∏ownie wszystkiego: patrzy∏em przed siebie, obserwujàc horyzont, siedzia∏em w Êrodkowej cz´Êci ∏odzi, gdzie ko∏ysanie jest najs∏absze, chrupa∏em krakersy, za˝ywa∏em popularne leki przeciw chorobie lokomocyjnej, takie jak Aviomarin i Scopolan. Uzyskiwa∏em wprawdzie pewnà popraw´, ale dolegliwoÊci nie mija∏y ca∏kowicie. Co gorsze, zaczà∏ si´ u mnie pojawiaç odruch Paw∏owa – mdli∏o mnie ju˝ na sam widok ∏odzi. W 1982 r. natrafi∏em w brytyjskim czasopiÊmie „Lancet” na wyniki badaƒ przeprowadzonych przez dr. Daniela Mowreya, badacza pracujàcego w Brigham Young University w Salt Lake City. Porówna∏ on imbir, tradycyjnie stosowany w zio∏olecznictwie, z syntetycznym Aviomarinem. Dr Mowrey zbudowa∏ specjalne mechaniczne krzes∏o, które wywo∏ywa∏o chorob´ lokomocyjnà u osób wra˝liwych. Krzes∏o to zosta∏o tak˝e wyposa˝one w wy∏àcznik bezpieczeƒstwa, aby osoby testowane mog∏y je zatrzymaç, gdy ko∏ysanie stanie si´ trudne do zniesienia. Dr Mowrey podzieli∏ grup´ 36 ochotników na dwie podgrupy: jednej poda∏ standardowà dawk´ Aviomarinu, drugiej – 940 mg sproszkowanego imbiru (ok. ∏y˝eczki) na pó∏ godziny przed rozpocz´ciem badania. Ka˝dy z ochotników zosta∏ poproszony o przyciÊni´cie przycisku s∏u˝àcego do zatrzymywania krzes∏a, gdy md∏oÊci stanà si´ nie do zniesienia. Osoby, którym zamiast Aviomarinu podano imbir, wytrzymywa∏y ponad po∏ow´ czasu d∏u˝ej. Zdziwi∏em si´, ˝e imbir, zawsze obecny w mojej kuchni, dzia∏a skuteczniej ni˝ lek syntetyczny. W tym czasie planowaliÊmy kolejnà wypraw´ po∏àczonà z nurkowaniem, tym razem na Tortol´, jednà z Brytyjskich Wysp Dziewiczych. Przed wyjazdem zakupi∏em opakowanie tabletek zawierajàcych wyciàg z imbiru i za˝y∏em je pó∏ godziny przed wejÊciem do ∏odzi, w dawce 1000 mg. Pogoda akurat nie dopisa∏a, a wzburzone morze sprawi∏o, ˝e kilku

A

WST¢P ◆

ix


pasa˝erów odczu∏o boleÊnie swojà wra˝liwoÊç na ko∏ysanie. Ale nie ja – imbir pomóg∏ mi zwalczyç md∏oÊci. Zainspirowany tym zdarzeniem, po powrocie do domu sprawdzi∏em dost´pne wiadomoÊci o imbirze. Ju˝ staro˝ytni ˝eglarze chiƒscy ˝uli korzeƒ imbiru, aby przeciwdzia∏aç chorobie morskiej. Przej´li od nich ten zwyczaj staro˝ytni Hindusi, którzy z kolei zapoznali z imbirem kupców arabskich. Arabowie sprowadzili imbir do Europy i nauczyli stosowania go Greków. Grecy jedli imbir w s∏odkim chlebie, jako Êrodek regulujàcy trawienie po obfitych posi∏kach. W koƒcu zacz´li wypiekaç s∏odki chleb z dodatkiem imbiru, co da∏o poczàtek piernikom. W czasach el˝bietaƒskiej Anglii rozpowszechni∏a si´ produkcja piwa imbirowego, popularnego Êrodka wp∏ywajàcego ∏agodzàco na ˝o∏àdek. Trunek ten stopniowo ewoluowa∏, a˝ powsta∏ napój imbirowy (ginger ale), który moja babcia zawsze poleca∏a na niestrawnoÊç i md∏oÊci. Gdybym wtedy mia∏ dost´p do takiej ksià˝ki jak ta, móg∏bym z ∏atwoÊcià stwierdziç, czy sà jakieÊ alternatywne Êrodki zio∏owe stosowane przy chorobie lokomocyjnej, skuteczniejsze od standardowych leków. Dzi´ki tej przygodzie z imbirem sta∏em si´ goràcym zwolennikiem Êrodków zio∏owych, co z kolei nak∏oni∏o mnie do wyspecjalizowania si´ w pisaniu na temat zió∏ i terapii alternatywnych. Od tego czasu min´∏o ponad 20 lat, podczas których zajmowa∏em si´ Êrodkami zio∏owymi. W tym okresie zosta∏y one docenione i znalaz∏y si´ w g∏ównym nurcie medycyny. Podczas mojej ostatniej wyprawy odwiedzi∏em wspania∏à raf´ koralowà otaczajàcà Roatan, karaibskà wysp´ na wschód od Hondurasu. Jak zwykle mia∏em przy sobie opakowanie tabletek zawierajàcych wyciàg z imbiru. Pierwszego dnia za˝y∏em 1000 mg pó∏ godziny przed wejÊciem na pok∏ad ∏odzi. Kierownik naszej wyprawy, Dave, by∏ krzepkim, pot´˝nie zbudowanym trzydziestoletnim Teksaƒczykiem, wyglàdem bardziej przypomina∏ pirata ni˝ zwolennika medycyny alternatywnej. Gdy poszczególni cz∏onkowie wyprawy wchodzili na ∏ódê, Dave pomaga∏ im ustawiç butle i rozlokowaç sprz´t, ˝artujàc, ˝e ktokolwiek upuÊci element swojego wyposa˝enia pod wodà, b´dzie musia∏ postawiç piwo ca∏ej ekipie. Zanim jednak odbiliÊmy od brzegu, Dave spowa˝nia∏. Wyciàgnà∏ plastikowà torebk´ i pokaza∏ wszystkim jej zawartoÊç. W Êrodku znajdowa∏y si´ cienkie, ˝ó∏te plastry. – Pos∏uchajcie – powiedzia∏. – Nie chcia∏bym, ˝eby ktoÊ dosta∏ choroby morskiej, wi´c przygotowa∏em dla was kandyzowany imbir. Nie bierzcie ˝adnych leków. Je˝eli b´dziecie go ˝uç podczas naszego rejsu do rafy koralowej, gwarantuj´, ˝e nikt si´ nie rozchoruje. Witam w Aptece Zio∏owej. ˚ycz´ Paƒstwu zdrowia i owocnej pracy z ksià˝kà.

Michael Castleman Autor Nature’s Cures (‘leki natury’) oraz Blended Medicine: The Best Choices in Healing (‘medycyna ∏àczona – najlepszy wybór leczenia’)

x

◆ WST¢P


S¸OWO WST¢PNE DO POLSKIEGO WYDANIA o latach fascynacji lekami syntetycznymi obserwuje si´ obecnie renesans medycyny naturalnej, roÊnie bowiem ÊwiadomoÊç niepo˝àdanych dzia∏aƒ farmakoterapii i coraz popularniejsze staje si´ samodzielne leczenie. Ch´tnie si´gamy po sprawdzone kuracje roÊlinne, oczekujàc cz´sto, ˝e przy wielu schorzeniach b´dà przynosi∏y lepsze skutki od farmaceutyków syntetycznych, kupowanych w aptece. W wielu wypadkach preparaty zio∏owe mogà doskonale uzupe∏niaç leczenie konwencjonalne. Coraz wi´cej substancji pochodzenia naturalnego znajduje si´ nie tylko w lekach, ale tak˝e w suplementach diety. O ich wyjàtkowoÊci i szerokich mo˝liwoÊciach stosowania decyduje przede wszystkim si∏a naturalnych sk∏adników, które zawarte sà w zio∏ach w optymalnych proporcjach i dzi´ki temu majà cz´sto dzia∏anie podobne jak dobry lek, nie powodujà natomiast silnych skutków ubocznych. Dodatkowym argumentem, który przemawia na korzyÊç terapii alternatywnych i wspomagajàcych, sà rosnàce ceny leków syntetycznych. OczywiÊcie, nie wszystkie leki chemiczne da si´ zastàpiç zio∏ami. Jednak nawet jeÊli nie sposób znaleêç roÊlinnego odpowiednika, mo˝na stosowaç zio∏a jako Êrodek wspomagajàcy i skutecznie uzupe∏niajàcy leczenie, skracajàcy cz´sto czas terapii i obni˝ajàcy jej koszt. Terapie z wykorzystaniem preparatów zio∏owych majà niewàtpliwe zalety, jednak uzyskanie pomyÊlnych wyników jest ÊciÊle zwiàzane z racjonalnym ich wdra˝aniem: zale˝y od w∏aÊciwego doboru i znajomoÊci dzia∏ania sk∏adników biologicznie aktywnych oraz od odpowiedniego dawkowania. Si´gajàc po konkretny specyfik, powinno si´ zawsze przestrzegaç zaleceƒ dawkowania podanych przez producenta. W przeciwnym razie preparat mo˝e wywo∏aç skutki uboczne dla organizmu oraz prowadziç do interakcji z innymi lekami. Wydawcy polskiej edycji dokonali uzupe∏nieƒ i aktualizacji zagadnieƒ dotyczàcych u˝ywania i komercjalizacji leków roÊlinnych wed∏ug regulacji prawnych obowiàzujàcych w Polsce i Europie. Nale˝y wspomnieç, ˝e podano te˝ zalecane normy witamin i sk∏adników mineralnych, których spo˝ycie nie powinno przekraczaç dziennego zapotrzebowania. Obecnie preparaty zio∏owe sà ∏atwo dost´pne w sklepach zielarskich, aptekach, punktach aptecznych, a nawet w sklepach z artyku∏ami spo˝ywczymi, podczas gdy brakuje rzetelnej i pe∏nej informacji na temat ryzyka dzia∏aƒ niepo˝àdanych. Ksià˝ka Ksi´ga zdrowia. Zio∏owa apteka domowa dostarcza pacjentom, a tak˝e lekarzom i farmaceutom niezb´dnej fachowej wiedzy z dziedziny profilaktyki i terapii powszechnych dolegliwoÊci preparatami zio∏owymi. ChcielibyÊmy, aby sta∏a si´ niezb´dnym domowym kompendium – pierwszà pomocà, po którà si´gnie czytelnik w razie problemów ze zdrowiem.

P

doc. dr hab. n. med. Przemys∏aw M. Mrozikiewicz dr Anna Krajewska-Patan

WST¢P ◆

xi


CZ¢Âå I

PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ


WST¢P

WITAMY W APTECE ZIO¸OWEJ darza si´ doÊç cz´sto, ˝e wchodzàc do apteki po jakiÊ Êrodek dost´pny bez recepty,

Z

d∏ugo i bezradnie przyglàdamy si´ pó∏kom, pytamy o rad´ farmaceut´, wreszcie

czytamy informacje o stosowaniu danego leku wydrukowane drobnà czcionkà na ulotce lub opakowaniu. Niejednokrotnie porównujemy dawki i efekty uboczne oraz zastanawiamy si´ nad ró˝nicami w cenie leków zawierajàcych na pierwszy rzut oka te same sk∏adniki. Zdarza si´, ˝e lek przepisany przez lekarza nie dzia∏a tak, jak tego oczekiwaliÊmy. Ponadto d∏ugotrwa∏e za˝ywanie leków na choroby przewlek∏e, m.in. nadciÊnienie, alergie, cukrzyc´, mo˝e wywo∏ywaç skutki uboczne. Cz´sto dopiero po d∏u˝szym czasie lekarz jest w stanie dobraç lek o najodpowiedniejszym sk∏adzie i w∏aÊciwie okreÊliç dawkowanie. Na szcz´Êcie istniejà te˝ leki alternatywne. Kosztujà mniej, dzia∏ajà tak samo efektywnie (lub nawet bardziej), pomagajà zdrowo ˝yç, nie powodujàc przy tym tylu skutków ubocznych. Mo˝na je znaleêç w aptece zio∏owej.

CZYM JEST APTEKA ZIO¸OWA? Wyra˝enie apteka zio∏owa wcale nie zawiera sprzecznoÊci, choç w pierwszej chwili tak by si´ mog∏o wydawaç. Leki naturalne i syntetyczne majà bowiem pewne wspólne cechy, które poznamy w nast´pnych rozdzia∏ach tej ksià˝ki. Istniejà jednak mi´dzy nimi tak˝e znaczàce ró˝nice, które sprawiajà, ˝e Êrodki zio∏owe bywajà lepszym rozwiàzaniem ni˝ leki syntetyczne powszechnie zalecane przez lekarzy. Mamy nadziej´, ˝e nasza ksià˝ka pozwoli zrozumieç te ró˝nice, a tak˝e oceniç korzyÊci i niedogodnoÊci p∏ynàce z wyboru Êrodków zio∏owych w wypadku konkretnych chorób i dolegliwoÊci. Tytu∏ ksià˝ki Ksi´ga zdrowia. Zio∏owa apteka domowa odzwierciedla zatem faktyczny stan rzeczy. Chocia˝ apteki oferujà setki leków na recept´ (i bez recepty) na wszystkie niemal˝e choroby i dolegliwoÊci, na rynku ciàgle pojawiajà si´ równie˝ nowe Êrodki zio∏owe, które mo˝na stosowaç do leczenia coraz liczniejszej grupy chorób i schorzeƒ.

WITAMY W APTECE ZIO¸OWEJ ◆

3


Dost´pne sà rozmaite produkty syntetyczne do piel´gnacji skóry, w∏osów, a nawet leczenia i piel´gnacji zwierzàt domowych, jednak producenci ca∏y czas pracujà nad ich zio∏owymi odpowiednikami. Ogromny wybór leków syntetycznych w aptece powoduje niekiedy dezorientacj´ klientów, ale podobny dylemat majà tak˝e osoby szukajàce Êrodków zio∏owych. Ksià˝ka ta mo˝e byç przewodnikiem po wcià˝ zmieniajàcym si´ Êwiecie medycyny zio∏owej.

NOWE ÂCIE˚KI ZDROWIA Dlaczego leki zio∏owe sta∏y si´ tak popularne? Gdyby dwadzieÊcia lat temu ktoÊ z nas powiedzia∏ lekarzowi, ˝e stosuje preparaty zio∏owe, zosta∏by uznany za ignoranta lub osob´ uzale˝nionà od uzdrowicieli szarlatanów. Taki poglàd reprezentowa∏a wi´kszoÊç Êwiata medycznego. Tymczasem badanie przeprowadzone przez Uniwersytet w Stanford dowiod∏o, ˝e osoby stosujàce leki alternatywne majà zwykle wy˝sze wykszta∏cenie. Si´gajà po specyfiki zio∏owe, witaminy i minera∏y, olejki eteryczne oraz inne podobne produkty z dwóch powodów: poniewa˝ przynoszà one po˝àdany skutek oraz sà jednym z elementów zdrowego stylu ˝ycia, jaki prowadzà. W Stanach Zjednoczonych wartoÊç sprzeda˝y produktów zio∏owych osiàgn´∏a w ostatnich latach zawrotny poziom 3 miliardów dolarów rocznie. Produktami zio∏owymi zainteresowani sà nie tylko indywidualni konsumenci, si´ga po nie tak˝e wielu lekarzy i studentów medycyny konwencjonalnej, i to z dobrymi skutkami. Do niedawna tylko w niektórych szko∏ach medycznych wspominano o istnieniu terapii alternatywnych, dziÊ natomiast co najmniej w 75 amerykaƒskich szko∏ach o profilu medycznym prowadzi si´ ró˝norakie kursy na temat leczenia produktami pochodzenia naturalnego. Podczas wizyty u lekarza rodzinnego mo˝emy teraz us∏yszeç, ˝e zamiast antybiotyku, który, jak wiadomo, nie niszczy wirusa przezi´bienia, czy zamiast innych leków dost´pnych bez recepty (przed∏u˝ajàcych nieraz czas trwania choroby), powinniÊmy si´gnàç po je˝ówk´, pastylki do ssania z glukonianem cynku oraz witamin´ C – Êrodki skutecznie eliminujàce objawy przezi´bienia. Lekarz, który dok∏adnie oceni stan naszego zdrowia oraz styl ˝ycia, mo˝e stwierdziç, ˝e stres powoduje os∏abienie naszego systemu immunologicznego i zwi´ksza podatnoÊç organizmu na infekcje. Aby dowiedzieç si´, które z niedrogich preparatów zio∏owych b´dà w tej sytuacji pomocne i wzmocnià nasz uk∏ad odpornoÊciowy, mo˝emy zwróciç si´ do specjalisty zio∏olecznictwa lub poszukaç informacji w tej ksià˝ce.

4

◆ PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ


DOKONUJEMY W¸AÂCIWEGO WYBORU Ksià˝ka ta jest kompendium wiedzy opracowanej przez najlepszych ekspertów, zarówno lekarzy, jak i specjalistów zio∏olecznictwa. Ma u∏atwiç porównanie preparatu syntetycznego z jego odpowiednikiem zio∏owym i dokonanie wyboru. Znajdujà si´ w niej opisy 98 chorób i dolegliwoÊci oraz informacje o lekach syntetycznych, które najcz´Êciej si´ wtedy stosuje, o ich dzia∏aniu oraz mo˝liwych skutkach ubocznych. Dalej nast´puje opis dost´pnych Êrodków zio∏owych poparty wynikami badaƒ naukowych, informacje o ich dzia∏aniu, zalecanym dawkowaniu oraz potencjalnych skutkach ubocznych. Dane te zosta∏y uzupe∏nione informacjà o przeciwwskazaniach do stosowania danego Êrodka zio∏owego. Oprócz opisu leków syntetycznych i ich zio∏owych odpowiedników ksià˝ka zawiera te˝ propozycje suplementów ˝ywieniowych, porady dotyczàce wyboru odpowiedniej diety oraz inne zalecenia zwiàzane ze zmianà nawyków i przyzwyczajeƒ. Dzi´ki tej wiedzy mo˝emy uniknàç pewnych schorzeƒ lub wyleczyç si´ z tych, na które cierpimy. Zaprezentowane zosta∏y tak˝e inne terapie alternatywne. Jest to najwi´kszy tego typu poradnik dost´pny obecnie na rynku. Ksi´g´ zdrowia stworzyliÊmy po to, by pacjenci mogli w rozsàdny i przemyÊlany sposób decydowaç o tym, jaka terapia jest dla nich najlepsza. Pomimo olbrzymiej iloÊci produktów zio∏owych ma∏o jest bowiem rzetelnych êróde∏ informacji, które w obiektywny sposób przedstawia∏yby zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki za˝ywania tych preparatów. Od pi´ciu lat zajmujà si´ tym zagadnieniem dziennikarze amerykaƒskiego magazynu zielarskiego „Herbs for Heath”. To pierwsze czasopismo, które podj´∏o trud informowania o najnowszych osiàgni´ciach w dziedzinie zio∏olecznictwa. Do powstania tej ksià˝ki przyczynili si´ mi´dzy innymi eksperci wspó∏pracujàcy z czasopismem. Wielu z nich wyda∏o ju˝ w∏asne ksià˝ki o preparatach zio∏owych. Mo˝emy polegaç na ich wiedzy w dziedzinie stosowania zió∏ leczniczych, promocji zdrowego trybu ˝ycia, który zapewnia d∏ugowiecznoÊç, pozwala zachowaç si∏y witalne oraz wzmacnia ca∏y organizm. Natomiast w sytuacji wàtpliwej, trudnej do rozstrzygni´cia, z pewnoÊcià doradzà, aby udaç si´ na konsultacj´ do lekarza lub specjalisty w dziedzinie zio∏olecznictwa. Dzi´ki Ksi´dze zdrowia. Zio∏owej aptece domowej nie musimy ju˝ gubiç si´ w nat∏oku informacji o specyfikach roÊlinnych. Ksià˝ka ta jest bowiem rzetelnym przewodnikiem po Êwiecie roÊlinnych Êrodków leczniczych. Mamy nadziej´, ˝e zawarte w niej informacje pomogà odzyskaç zdrowie tym, którzy je stracili, oraz pozwolà wieÊç d∏ugie ˝ycie bez chorób wszystkim, którym zdrowie nadal dopisuje.

WITAMY W APTECE ZIO¸OWEJ ◆

5


Jak korzystaç z ksià˝ki? JeÊli szukamy Êrodka zio∏owego zalecanego w wypadku konkretnej choroby lub schorzenia, mo˝emy przejÊç od razu do rozdzia∏u 3. Warto jednak przeczytaç wszystkie informacje zawarte w rozdzia∏ach poczàtkowych, szczególnie je˝eli po raz pierwszy mamy kontakt z lekami zio∏owymi. W cz´Êci poczàtkowej ksià˝ki znajduje si´ bowiem wyt∏umaczenie wszystkich istotnych terminów oraz zasad u∏atwiajàcych dobór w∏aÊciwej formy leku. Zamieszczone sà tam tak˝e wskazówki, na co nale˝y zwróciç uwag´, czytajàc informacje podane na opakowaniach leków zio∏owych, oraz jak wybraç najodpowiedniejszy preparat. Po zapoznaniu si´ z podstawami zio∏olecznictwa mo˝emy sprawdziç, jakie Êrodki zio∏owe stosuje si´ przy konkretnym schorzeniu. Informacje na ten temat zamieszczone sà w trzech cz´Êciach ksià˝ki. W Podr´cznym spisie leków, czyli tabeli na str. 48, znajduje si´ wykaz leków syntetycznych i zio∏owych przeznaczonych do leczenia poszczególnych chorób i dolegliwoÊci. Cz´Êç 3. zawiera dok∏adniejsze informacje na temat terapii stosowanych przy poszczególnych schorzeniach, a tak˝e wymienia dzia∏ania uboczne ka˝dego leku, sposób dawkowania oraz zasady bezpiecznego korzystania ze Êrodków zio∏owych. Zio∏a przedstawione zosta∏y w kolejnoÊci, która bierze pod uwag´ nast´pujàce kryteria: skutecznoÊç w zapobieganiu danej chorobie oraz leczeniu jej objawów, bezpieczeƒstwo stosowania i dost´pnoÊç na rynku. Osoby, które cierpià na nudnoÊci, ale majà problemy z woreczkiem ˝ó∏ciowym, nie powinny np. spo˝ywaç imbiru, mogà jednak wypróbowaç inne Êrodki zio∏owe przeciwdzia∏ajàce md∏oÊciom. Pewne przeciwwskazania istniejà tak˝e w wypadku cukrzycy, zgagi oraz jeÊli pacjent za˝ywa niektóre leki syntetyczne. Cz´Êç 4., Charakterystyka roÊlin leczniczych, to opis powszechnie stosowanych zió∏ uwzgl´dniajàcy takie dane, jak pochodzenie, zastosowanie, sposób wykorzystania, a tak˝e inne informacje, np. czy konkretna roÊlina zalicza si´ do gatunków zagro˝onych. Cz´Êç ta zawiera równie˝ ostrze˝enia dotyczàce stosowania Êrodków zio∏owych. JeÊli wi´c chcemy zastosowaç konkretny specyfik na chorob´, która nie zosta∏a przedstawiona w tej ksià˝ce, powinniÊmy najpierw przeczytaç opis roÊliny znajdujàcy si´ w cz´Êci 4. i dopiero wtedy podjàç decyzj´ o ewentualnym zakupie lub za˝yciu leku. Najlepiej skonsultowaç te˝ swój wybór z lekarzem lub specjalistà zio∏olecznictwa. Wi´kszoÊç negatywnych reakcji organizmu na za˝yty Êrodek roÊlinny wynika zwykle z naszej niewiedzy. Nie zapominajmy tak˝e, ˝e rozwój badaƒ nad lekami syntetycznymi i zio∏owymi to proces dynamiczny. Je˝eli wi´c Êrodek stosowany w leczeniu danej dolegliwoÊci nie zosta∏ tutaj wymieniony, to byç mo˝e powsta∏ ju˝ po zakoƒczeniu prac nad ksià˝kà. Podobnie wyglàda sytuacja z preparatami zio∏owymi, których liczba z roku na rok roÊnie. JeÊli ksià˝ka ta nie zawiera jakiejÊ informacji o interesujàcym nas leku, powinniÊmy zasi´gnàç opinii lekarza rodzinnego lub specjalisty.

6

◆ PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ


ROZDZIA¸ 1

CZYM JEST MEDYCYNA ZIO¸OWA? io∏a by∏y pierwszymi lekami, jakie cz∏owiek mia∏ do swojej dyspozycji. Nasi

Z

przodkowie nauczyli si´ rozró˝niaç, które z roÊlin majà szkodliwe dzia∏anie, a które

pomagajà na ró˝ne schorzenia. Opracowali sposoby przechowywania zió∏ i uzyskiwania z nich sk∏adników leczniczych. Wi´kszoÊç kultur na ca∏ym Êwiecie posiada wiedz´ o roÊlinach stosowanych w medycynie zio∏owej (zio∏olecznictwie). W niektórych wypadkach badania naukowe prowadzone wspó∏czeÊnie potwierdzi∏y wiedz´ na temat leczniczych w∏aÊciwoÊci danej roÊliny znanà ju˝ dawnym cywilizacjom. Wykaza∏y choçby, ˝e je˝ówka uaktywnia system odpornoÊciowy organizmu i pomaga pozbyç si´ infekcji wirusowych i bakteryjnych – co t∏umaczy wykorzystanie roÊliny do zwalczania przezi´bienia. Z kolei w∏oscy kucharze ju˝ od wieków u˝ywali ziaren kopru w∏oskiego do produkcji kie∏bas, a dzisiejsze badania potwierdzajà, ˝e ziarna tej roÊliny wspomagajà trawienie i likwidujà wzd´cia. Pierwszà aptekà natury by∏o naturalne Êrodowisko cz∏owieka, z ca∏ym bogactwem roÊlin leczniczych. Wspó∏czesna apteka wydaje si´ znacznie oddalona od tych naturalnych êróde∏. Preparaty zio∏owe zawierajàce ekstrakty z roÊlin leczniczych, dost´pne w postaci tabletek, p∏ynów lub aerozoli, nie przywodzà na myÊl prawdziwych zió∏. Dost´pne sà produkty zawierajàce kombinacj´ zió∏ lub wysoko skoncentrowane sk∏adniki, które zosta∏y z nich wyizolowane. Mo˝na je nabyç dos∏ownie wsz´dzie – w sklepach ze zdrowà ˝ywnoÊcià, zwyk∏ych aptekach, supermarketach, a tak˝e zamówiç z katalogu wysy∏kowego lub kupiç przez Internet (w tym ostatnim wypadku nale˝y zachowaç du˝à ostro˝noÊç ze wzgl´du na brak mechanizmów kontrolnych).

W¸AÂCIWE NAZEWNICTWO Aby dokonaç w∏aÊciwego wyboru pomi´dzy wszystkimi dost´pnymi Êrodkami leczniczymi, powinniÊmy znaç podstawowe informacje o tym, czym sà zio∏a, jakie majà dzia∏anie oraz na czym polega ich skutecznoÊç.

CZYM JEST MEDYCYNA ZIO¸OWA? ◆

7


Przede wszystkim nasuwa si´ pytanie, czym jest roÊlina lecznicza. Dla celów tej ksià˝ki uznajemy, ˝e jest to materia∏ pochodzenia roÊlinnego, który po u˝yciu powoduje zmniejszenie symptomów choroby lub wzmocnienie ca∏ego organizmu. Przyjmujàc takà definicj´, mo˝emy stwierdziç, ˝e zio∏ami sà zarówno zàbki czosnku, jak i pieprz kajeƒski czy te˝ ekstrakt z liÊci mi∏orz´bu. Definicj´ t´ mo˝na tak˝e rozszerzyç o grzyby, a wi´c

Czym jest medycyna niekonwencjonalna? Medycyna niekonwencjonalna (alternatywna), medycyna naturalna, medycyna holistyczna oraz medycyna uzupe∏niajàca – te wszystkie terminy ∏àczà w sobie ca∏à gam´ ró˝norakich praktyk leczniczych, do których zaliczamy m.in.: ◆ Terapie ˝ywieniowe, przede wszystkim diet´ niskot∏uszczowà, wegetarianizm oraz

diety eliminacyjne. ◆ Suplementy ˝ywieniowe, lecznicze zastosowanie witamin, minera∏ów oraz sk∏adni-

ków takich jak koenzym Q10, niekiedy w du˝ych dawkach. ◆ Terapie relaksacyjne, m.in.: medytacj´, technik´ biofeedback, hipnoterapi´ oraz te-

rapi´ wizualizacyjnà. ◆ åwiczenia fizyczne, przede wszystkim spacery i techniki medytacji: jog´, tai-chi

oraz qi gong. ◆ Terapie manualne, m.in. masa˝, chiropraktyk´, osteopati´. ◆ Zio∏olecznictwo – wykorzystanie roÊlin leczniczych w leczeniu chorób i schorzeƒ za-

miast leków syntetycznych lub równolegle z nimi. ◆ Aromaterapi´ – lecznicze wykorzystanie olejków eterycznych zawartych w roÊli-

nach, g∏ównie w zabiegach odpr´˝ajàcych. ◆ Terapie kwiatowe – wykorzystanie esencji kwiatowych ze Êladowà zawartoÊcià sub-

stancji leczniczych, cz´sto okreÊlanych jako „energia” p∏ynàca z roÊlin. ◆ Homeopati´ – system leczenia ma∏ymi dawkami otrzymanymi z roÊlin leczniczych

lub innych substancji. ◆ Tradycyjnà medycyn´ chiƒskà, ∏àczàcà cechy zio∏olecznictwa, dietetyki oraz aku-

punktury. ◆ Medycyn´ ajurwedyjskà – starohinduskà metod´ leczniczà ∏àczàcà w sobie zio∏o-

lecznictwo, dietetyk´, masa˝, çwiczenia fizyczne oraz jog´. ◆ Naturopati´ – metod´, której trzon stanowi∏a sto lat temu dietetyka, obecnie nato-

miast obejmuje ona wszystkie opisane wy˝ej terapie.

8

◆ PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ


np. grzyb reishi, który mimo ˝e wyst´puje na rynku prawie wy∏àcznie w formie ekstraktu lub kapsu∏ek, b´dzie klasyfikowany jako roÊlina lecznicza. Jednym z nielicznych zió∏, które dopuszcza si´ do spo˝ycia w naturalnej formie, jest z∏ocieƒ maruna, stosowany w wypadku bólów g∏owy. Zio∏olecznictwo to zatem u˝ycie samych roÊlin, a tak˝e wyciàgów lub preparatów roÊlinnych, po to, by odzyskaç zdrowie. Jest to jedna z ga∏´zi medycyny niekonwencjonalnej. (Informacje o innych ga∏´ziach medycyny alternatywnej znajdziemy w ramce Czym jest medycyna niekonwencjonalna?). Zio∏olecznictwo dzieli z innymi ga∏´ziami medycyny alternatywnej dwie podstawowe cechy. Pierwszà z nich jest to, ˝e preparaty zio∏owe oddzia∏ujà na ca∏y organizm, a nie walczà z pojedynczà chorobà, jak to si´ dzieje w wypadku leków konwencjonalnych. Terapie alternatywne nie podejmujà walki z drobnoustrojami, lecz k∏adà nacisk na wzmocnienie naszej naturalnej odpornoÊci, pomagajàc w ten sposób organizmowi pokonaç chorob´. SpecjaliÊci w dziedzinie medycyny niekonwencjonalnej, m.in. zio∏olecznictwa, k∏adà wi´c nacisk na w∏aÊciwà diet´, çwiczenia fizyczne i relaksacyjne oraz masa˝. Drugà wspólnà cechà terapii alternatywnych jest zastosowanie roÊlin leczniczych zamiast leków syntetycznych. RoÊliny lecznicze tworzà podstaw´ nie tylko zio∏olecznictwa, ale tak˝e aromaterapii i terapii kwiatowych. RoÊliny zielarskie odgrywajà równie˝ podstawowà rol´ w homeopatii, tradycyjnej medycynie chiƒskiej, ajurwedyjskiej (ajurweda to system medyczny i filozoficzny wywodzàcy si´ ze staro˝ytnych Indii) oraz naturopatii. RoÊliny lecznicze majà te˝ swój udzia∏ w terapii ˝ywienia, poniewa˝ niektóre z nich, m.in. cebula i jab∏ka, sà w rzeczywistoÊci produktami ˝ywnoÊciowymi. Ksià˝ka ta koncentruje si´ na zio∏olecznictwie, dziale medycyny niekonwencjonalnej niosàcym pomoc w wi´kszoÊci chorób i schorzeƒ. Przy opisie niektórych dolegliwoÊci omówione zosta∏y tak˝e witaminy i suplementy diety, zalecane zmiany w ˝ywieniu oraz inne sposoby poprawienia zdrowia i samopoczucia.

WSPÓLNE CECHY ZIÓ¸ I LEKÓW SYNTETYCZNYCH

RoÊliny lecznicze i leki syntetyczne cz´sto sà sobie przeciwstawiane, podczas gdy w rzeczywistoÊci majà wiele wspólnych cech. ¸àczy je to, ˝e mniej wi´cej 25% wszystkich dost´pnych leków syntetycznych wykorzystuje zwiàzki zawarte w roÊlinach leczniczych. Warto tu przytoczyç garÊç przyk∏adów. Pierwszy amerykaƒski rewelacyjny Êrodek na malari´ – chinin´ – uzyskano z kory po∏udniowoamerykaƒskiego chinowca CZYM JEST MEDYCYNA ZIO¸OWA? ◆

9


prawie 500 lat temu. Z kolei digoksyn´, stosowanà do leczenia niewydolnoÊci serca, otrzymuje si´ z naparstnicy. Aspiryna powsta∏a jako wyciàg z kory wierzby bia∏ej i wiàzówki b∏otnej – obie te roÊliny zawierajà salicyn´, substancj´, która da∏a poczàtek powstaniu aspiryny. Aktywnym sk∏adnikiem p∏ynów do p∏ukania jamy ustnej jest tymol o dzia∏aniu antyseptycznym, uzyskiwany z ekstraktu tymianku. MaÊci stosowane po operacjach chirurgicznych, przyspieszajàce gojenie si´ ran, zawierajà alantoin´, zwiàzek otrzymywany z ˝ywokostu. Przyk∏ady mo˝na by mno˝yç, ciàgle bowiem powstajà nowe leki wykorzystujàce zwiàzki pochodzenia roÊlinnego. Jednym z najwi´kszych osiàgni´ç ostatnich lat by∏o odkrycie Tymianek

taksolu, zwiàzku otrzymywanego z cisu pospolitego, u˝ywanego w leczeniu nowotworów piersi i jajników.

Kolejnym podobieƒstwem jest to, ˝e roÊliny lecznicze i leki syntetyczne zawierajà substancje, które wp∏ywajà na procesy zachodzàce w naszym organizmie. Na tym zresztà polega ich walka z chorobà – przekszta∏cajà procesy szkodliwe we w∏aÊciwe. W razie infekcji bakteryjnej mo˝emy za˝yç antybiotyk lub jego naturalny odpowiednik znajdujàcy si´ w czosnku lub gorzkniku kanadyjskim. W obu wypadkach substancje zawarte odpowiednio w leku lub roÊlinie przedostajà si´ do uk∏adu krwionoÊnego i pomagajà naszemu systemowi immunologicznemu wyeliminowaç mikroorganizmy powodujàce stan chorobowy. Co wi´cej, naukowcy badajà skutecznoÊç leków zio∏owych oraz syntetycznych w podobny sposób – za pomocà losowej, podwójnie Êlepej próby z wykorzystaniem placebo. Próby losowe oznaczajà tutaj, ˝e osoby obj´te badaniami nie zosta∏y uprzednio specjalnie wybrane, co mog∏oby mieç wp∏yw na uzyskane wyniki. Zamiast tego bada si´ np. wszystkie osoby przebywajàce w danym domu opieki lub pierwszych 250 pacjentów, którzy odwiedzà w okreÊlonym dniu konkretnà przychodni´. Badanie z wykorzystaniem placebo oznacza, ˝e niektórzy z uczestników badania za˝ywajà testowany lek (zio∏owy lub syntetyczny), inni natomiast otrzymujà substancj´ zupe∏nie oboj´tnà, zwanà placebo. Nasz umys∏ potrafi – mimo za˝ywania placebo – stymulowaç uk∏ad odpornoÊciowy do walki z chorobà, co powoduje, ˝e prawie jedna trzecia osób za˝ywajàcych placebo odczuwa polepszenie stanu zdrowia. Aby testowany lek lub roÊlina lecznicza okaza∏y si´ skuteczne, wyniki badaƒ muszà jednoznacznie wskazywaç na du˝o lepsze – od efektu podania placebo – dzia∏anie terapii roÊlinnej.

10

◆ PRZEWODNIK PO APTECE ZIO¸OWEJ

Księga zdrowia. Ziołowa apteka domowa  

Łagodzenie objawów, skuteczna walka z chorobami i wzmacnianie odporności organizmu bez lekarstw i substancji syntetycznych! W "Księdze zdrow...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you