Issuu on Google+

I n f o r m at i e m a g a z i n e d at f e d e r a l e a m b t e n a r e n b i j e l k a a r b r e n g t

Iet vertesll te en fedra.b elgium ? .be

teamwerk

(D)FACT

reikt helpende HAND

Crisisteam helpt Belgen in Buitenland Majoor Ronny Piens | Defensie Florinda Baleci | attachĂŠ crisiscentrum Buitenlandse Zaken

tweemaandelijks magazine

- juni 2012 - n° 104 | www.fedra.belgium.be

het traject

reportage

Loopbaan

Waar gaat de Belg op vakantie?

Het belang van biodiversiteit

Stress op het werk


Inhoud

WISSELCOLUMN

Gekozen

(D)FACT biedt ondersteuning in crisisgebied

Dit brengt ons samen p. 19

ECO2 voert acties voor minder CO2

Loopbaan p. 16

Stress op het werk

Zo doen we dat p. 18

(D)FACT, helpende hand

bij crisis

Slim out-of-officeplan

“Het probleem van stress op het werk kunnen we niet oplossen door ons enkel te bekommeren om wie eraan lijdt.”

Sofie Martens Loopbaan p. 16

Reportage p. 12

Biodiversiteit in gevaar

Lezers aan het woord

04-05

Barometer 06-07 De federale overheid in cijfers en letters 10-11 De Belg op vakantie

Rug aan Rug

15 Liefde op de werkvloer

De impact van biodiversiteit

Gezien

Geen eendagsvliegen in het NICC(*) Forensische onderzoekers verzamelen bij een verdacht overlijden vliegeneitjes of larven en laten ze verder ontwikkelen. Op basis van het tijdstip van geboorte van de volwassen vlieg kunnen de onderzoekers het tijdstip van overlijden berekenen.

* Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie – Brussel

( )

ECO2-werkgroep ruilt planten

colofon

Welke toegevoegde waarde brengen populaire

Fedra wordt uitgegeven door Propaganda in opdracht van de federale overheids­­dienst Personeel & Organisatie. Alle federale ambtenaren krijgen dit tweemaandelijks blad gratis toegestuurd. De artikels, opinies en standpunten in fedra verbinden noch de overheid, noch de FOD Personeel en Organisatie. De verantwoordelijkheid berust uitsluitend bij de verantwoordelijke uitgever.

managementmodellen en -methodieken zoals ITIL, PRINCE2, ISO 9001, Balanced Scorecard, CMMI, ASL en COBIT ons bij? Dergelijke modellen en methodieken vormen vaak de bril waardoor professionals naar de werkelijkheid kijken. Aan het management worden nieuwe gebeurtenissen voorgesteld via attractieve dashboarden met alle kleuren van de regenboog, om zo de nodige

Fed+ aanbiedingen Speels Actueels

Concept en realisatie Propaganda nv Imperiastraat 16 1930 Zaventem www.propaganda.be

grip op de organisatie te houden. Deze voorstellingen brengen de werkelijkheid echter zeer vereenvoudigd en soms ook vertekend in beeld. CHRISTIAN VAN WAEYENBERGE I Informatieen Communicatietechnologie - Fod Financiën Christian Van Waeyenberge is Financieel en ICT Expert van het departementale project ATLAS (processing – storage) en staat tevens in als coördinator voor de Quality Management en Control meetings van een gloednieuw departement binnen de Stafdienst ICT.

Projectteam John Ceuppens, Nathalie Jolie, Erik Keustermans, Ruth Nys, Sarah Van Moll

Het traject

19

Uitgave 104 - jaargang 12 juni 2012

Verantwoordelijke uitgever Michel Libens

Rubrieken

12

Methodieken of gezond verstand?

Gezegd

Teamwerk p. 08

08

02 /03

20-21

22-23 Een olympische zomer

Na zijn studies van professionele bachelor in Business Administration – Informatica, behaalde hij verschillende wereldwijde erkende certificaten van ITIL, PRINCE2, COBIT – COSO – VAL IT. Hij heeft een jarenlange ervaring in de Business en ICT van de FOD Financiën. Een goede communicatie met de lijnmanagers en de collega’s van het departement is voor hem een topprioriteit.

Redactieteam Grete Flies, Peyo Lissarrague, Annemie Speybrouck, Dries Van Damme Fotografie Bart Cloet, Nathalie Blancquaert Redactieadres Fedra, p.a. Propaganda Imperiastraat 16 1930 Zaventem T. 02/725 29 10 F. 02/725 29 11 contact@fedra.belgium.be www.fedra.belgium.be www.propaganda.be

Voel je je geroepen om de volgende column te schrijven, laat het ons weten op contact@fedra.belgium.be. Het woord is aan jullie...

De werkelijkheid voor het oplossen van incidenten, het doorvoeren van wijzigingen, update-releases en het monitoren van diensten, staat wel degelijk veraf van wat er precies dient te verbeteren in de kwaliteit, in de efficiëntie en in de flexibiliteit ten opzichte van de diversiteit en complexiteit van de te verlenen IT-diensten. Wanneer die technieken een eenzijdig beeld op de realiteit vormen, zal de implementatie geen grote kans op slagen hebben en ook het eindresultaat bijgevolg niet naar wens zijn. De verschillende aspecten van verandering; individuele belangen; cultuur; draagvlak; competenties; beschikbaarheid van de hardware en de nodige tools; en vanzelfsprekend de support van het management, zijn immers bepalend voor het succes van deze methodieken.

Fout adres? Aanpassing van de adresgegevens en adresveranderingen uitsluitend regelen via de eigen personeelsdienst.

Het heeft mij verheugd te mogen vaststellen dat ik toch nog professionals en managers ontmoet die gezond verstand, intelligentie, creativiteit en uit-

Abonnement Ga je binnenkort met pensioen en wil je fedra blijven ontvangen? Registreer je dan op www.fedra.belgium.be/ abonnement_nl.

muntend leiderschap bij het verbeteren van ICT-

Wie geen gedrukte fedra in de bus wil, maar enkel de elektronische versie, kan dat eveneens aangeven op www.fedra.belgium.be/ abonnement_nl.

sen over te nemen. Ze geven hun medewerkers er-

Fedra wordt gedrukt op 100% gerecycleerd papier.

organisaties ter harte nemen en er binnen hun ambtstermijn de nodige vruchten van plukken door niet klakkeloos alle verzamelingen van theorieën, standaarden, procedures, methodieken en proces-

Fed+ aanbiedingen Een greep uit de meest recente voordelen voor federale ambtenaren

P. 20

kenning door de nodige tijd van kwaliteitsdenken in te lassen, wat dergelijke departementen bijzonder aantrekkelijk maakt. Christian Van Waeyenberge


lezers aan het woord

04 /05

Gestemd!

Oplossing wedstrijd fedra n° 103

Dit is jullie mening! Ontdek de resultaten op de onlinepolls.

Wat zijn de belangrijkste voordelen van job crafting? 27% Een eigen interpretatie van je taakinvulling

20% Controle uitoefenen op je baan

27% Een positief zelfbeeld creëren in je werk

In de nacht van 24 op 25 maart wordt om 2 uur ’s nachts de zomertijd ingezet. Hoe zou jij de tijd willen indelen? 33% Altijd zomertijd

27% Samenwerking een

22%

extra dimensie geven

Altijd wintertijd

Het debat over de Belgische energiemarkt is een veelbesproken thema. Wat is jouw reactie?

42% Ik verander van

44% Afwisselen tussen zomer- en wintertijd

De federale overheid kreeg de Randstad Award voor meest aantrekkelijke werkgever. Een verdiende award? 60% JA

Enkele reacties op het artikel 'Job Crafting'.

rechtvaardiger zijn.

__________________________________ E-mailadres:__________________________

Deze colleg a’s winn en een Golden Pass voor Wali bi – Belle waer de Park: A di Raz, Katty Tierenteyn, Jo Van Ruyskensve lde

Waar zat Ernesto?

Manuela Wintermans zei op 20 april 2012 Het idee is goed, maar niet toepasbaar voor iedereen. Je moet al een dienstchef hebben die soepel is en zijn / haar medewerkers niet gebruikt als pionnen die zelf niet kunnen denken en vooral geen mening mogen hebben. Je jobinhoud moet 'job crafting' ook mogelijk maken. Iemand die op een helpdesk de hele dag telefoons beantwoordt, heeft weinig mogelijkheid voor een andere invulling van de taken. De overheid boort hoe langer hoe meer ieder initiatief van haar personeel in de grond. De computer beslist wie wat doet (datamining, risicoanalyse,...); eigen initiatief wordt bij onze FOD niet beloond, integendeel.

Privéadres:___________________________ __________________________________ Nr:________________________________ Bus:_______________________________ Postcode:____________________________ Gemeente:___________________________ Land:_______________________________ Stamnummer:________________________ Overheidsdienst / ministerie / organisatie:

40% NEE

Gelezen op www.fedra.belgium.be Jocelyne Guyaux zei op 21 april 2012 Volgens mij is het een uitstekend idee dat alleen maar motiverend kan werken voor de ambtenaren, maar het is onvoldoende! Momenteel gaat knowhow verloren en zijn bepaalde jobs onvoldoende gekend of worden ze onvoldoende naar waarde geschat. Of er bestaat een verkeerde visie over. Ontwikkelcirkels? Ja, maar echte ontwikkelcirkels met een ‘vergoeding’ wanneer het werk uitstekend gedaan is (zoals in de privésector). Ook dat zou de ambtenaar motiveren (hetgeen vandaag niet het geval is). Door de goede ideeën te bundelen, krijg je meer gemotiveerde ambtenaren en neemt hun arbeidsvreugde toe. De loopbaanevolutie zou voor iedereen ook

Naam:______________________________

antwoord: Victoria Amazonica

energieleverancier

Ik wacht nog af

Voornaam:___________________________

Wat ben ik?

Ik blijf bij mijn huidige

29%

Invullen in drukletters

13% NEE

29%

energieleverancier

Ga je binnenkort met pensioen en wil je fedra blijven ontvangen? Registreer je dan op www.fedra.belgium.be/abonnement_nl of vul de gegevens in en verstuur deze strook naar onderstaand adres.

Wettelijk gezien is elke Belgische burger een orgaandonor, tenzij hij / zij bij de gemeente expliciet meldt daar niet mee akkoord te gaan. Ben jij bereid om als orgaandonor op te treden? 87% JA

Wil je graag de elektronische nieuwsbrief van fedra ontvangen? Schrijf je in op www.fedra.belgium.be.

__________________________________

Geen makkelijke opdracht deze keer. Ik zat niet in het Speelgoedmuseum van M echelen. De FinShop vormde deze keer mijn schuilplaats. Weten jullie op welke federale plaats ik me deze keer verstop? Ontdek het snel op de achterkant van het magazine en laat het me weten op www.fedra.belgium.be/magazine_nl.

__________________________________ Ik ga met pensioen vanaf: ________________ FED+ nummer:________________________ Opsturen naar: Propaganda T.a.v. fedra redactie Imperiastraat 16 1930 Zaventem Wie geen gedrukte fedra in de bus wil, kan dit eveneens aangeven op www.fedra.belgium.be/abonnement_nl.


06 /07

Barometer

Gekko’s trekken ten strijde Kakkerlakken, iedereen is ze liever kwijt dan rijk. Zo ook de Nationale Plantentuin in Meise. Daar lopen sinds kort dan ook 12 gekko’s rond om het vraatzuchtige insect op natuurlijke wijze te verdelgen. “Het voordeel van deze tropische hagedis-

‘Duurzame voeding’ gaat verder Minder vlees, meer groenten

sen is dat het natuurlijke bestrijders zijn, waardoor

De militaire basis van Koksijde is een plek die tot de verbeelding spreekt.

er minder pesticiden gebruikt moeten worden”, zegt

Op 29 augustus geeft deze spannende locatie haar geheimen prijs tijdens

Jean-Pol Olbrechts, gedeputeerde voor Leefmilieu.

een gratis opendeurdag. Het thema is ‘Hulpdiensten ten voordele van de

“Bovendien zijn de gekko’s – net als de kakkerlak-

natie’ en de organisaties die ingezet worden bij hulpverlening gunnen je

ken – nachtdieren en dus op hetzelfde moment

met dynamische demonstraties een blik achter de schermen. Ga zeker

actief. Ten slotte heeft zo’n tropische serre hetzelfde

een kijkje nemen en doe mee aan de Runway Run, een loopwedstrijd op

klimaat als hun natuurlijke biotoop. In ons Belgisch weertje overleven gekko’s niet, dus bij ontsnapping kunnen ze geen invasieve soort worden.”

Vorig jaar in mei startte de POD Duurzame Ontwikkeling het project ‘Duurzame

Militaire basis opent haar deuren

de landingsbanen van het vliegveld t.v.v. Make A Wish. Inschrijven kan via www.lopenvoorhetgoededoel.be.

Goal! Goal! Goal! Jef, doe eens iets! Daar is’em! En goal, goal, goal! Deze uitspraken behoren

Talen voor beginners Nieuwe opleidingen van OFO

tot ons collectieve voetbal­ geheugen en je zal ze

te schakelen op een verstandig voedings-

EU Social Webdoc bis

In september lanceert het OFO opleidingen Nederlands en Frans

het Algemeen Rijksarchief.

patroon. Onder meer de resto’s van de FOD

In het vorige nummer van

voor beginners. “Hierin ligt de nadruk nog meer op de transfer

Trofeeën, dossiers, outfits,

Justitie en de FOD Financiën en de cafetaria

fedra kon je al lezen over

van kennis en vaardigheden naar de werkvloer”, zegt taalopleider

van de FOD P&O stapten mee in het pilootpro-

EU Social Webdoc, een

Dominique Guiette. “Leidinggevenden en collega’s willen

20% van de Belgen kweekt zelf

memorabilia geven een

ject: koks en keukenpersoneel kregen een ge-

webdocumentaireproject

we  sensibiliseren  om een stimulerend kader te creëren en de

groenten of fruit en in 8 op de 10

kleurrijke impressie uit het

specialiseerde opleiding over vegetarisch koken

over solidariteit en sociale

cursist aan te moedigen de taal te gebruiken. We hebben hiervoor

gevallen gebeurt dat in een eigen

bijna 400 meter lange archief

en seizoensgroenten. Ook het restaurant van de

dienstverlening in Europa.

nieuwe tools ontwikkeld, o.m. het  TaalMaatje:  een portfolio

moestuin. Tomaten (54%) en appels

van de Koninklijke Belgische

Kanselarij van de Eerste Minister zette stappen

Omdat het over een eerste

waarmee de cursist zijn leertraject uitstippelt en beheert.”

(60%) worden het meest zelf geteeld.

Voetbalbond. Nog tot

in de goede richting. “We kunnen van een suc-

experiment gaat, wil de

De opleidingen zijn bovendien langer dan de huidige:

ces spreken”, zegt Martine Vandervennet.

organisatie graag nog enkele

“De klanten hadden nauwelijks gemerkt dat er

zaken benadrukken en

30 lessen van 3 uur van september tot juni. Inschrijven kan via de gebruikelijke procedure: www.ofoifa.belgium.be.

minder vlees op het menu stond en waren te-

verduidelijken. Bijvoorbeeld

vreden dat ze meer, of andere, groenten op hun

dat het project gaat over

bord kregen. Bij de FOD P&O mochten ze ook

hoe  sociale

zelf suggesties doen en bij Justitie is de vegeta-

 voorzieningen  de  Europese

rische schotel op donderdag zeer gegeerd.”

 burger  vrijer maken.  De opzet bestaat er niet in de privatiseringstendens in de sociale

Het proefproject werd intussen afgerond,

sector kracht bij te zetten. Wel integendeel! Men stelt zich de vraag van het hoe en

maar de POD Duurzame Ontwikkeling gaat de

waarom van die privatisering: wat betekent ze precies voor de solidariteit?

uitdaging aan om vanaf september nog andere

De tegenstelling privé - publiek komt al evenmin aan bod, want er zijn bijvoorbeeld

restaurants te verleiden tot duurzame voeding.

privé-initiatieven uit het verenigingsleven die ten volle bijdragen tot solidariteit. Deel je mening en ideeën via http://eusocialwebdoc.wordpress.com.

Voeding’ met als doel in de elf restaurants van de federale overheidsdiensten over

Wordt vervolgd!

De Belg & zijn auto Rijden maar! Uit een onderzoek van de federale overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer blijkt dat in 2010: www.mobilit.fgov.be

(82.600.000.000) km werd afgelegd door de Belgische personenwagens, een nieuw record.

tentoonstelling GOAAAL! in

foto’s, affiches en andere

29 september kun je gratis Bron: De Belg en zijn tuin,

de sfeer van honderd jaar

een studie van OIVO (april 2012)

passie, spel, samenhorigheid, vijandschap, symboliek,

Selor werft sneller aan

77%

82.6 miljard

wellicht terugvinden in de

van de kilometers werd afgelegd door dieselvoertuigen.

0.8%

van de kilometers werd afgelegd op gas.

0.0002% van de kilometers werd gereden door elektrische wagens.

ideologie, geld en macht op-

Een jaar is wel erg lang voor een aanwervingsprocedure, vond Staatssecretaris Hendrik Bogaert. De selectie en aanwerving van overheidspersoneel is immers gebaseerd op een koninklijk besluit van maar liefst 75 jaar oud. De zware en verouderde procedures zorgen er bijgevolg voor dat beslissingen voor rekrutering te veel tijd in beslag nemen en dat sollicitanten al een alternatief gevonden hebben nog voor je hen een antwoord kan geven. Bogaert legde daarom een ontwerp van koninklijk besluit voor om de procedure te moderniseren en te werken met een screeningsmodel met 2 modules en bepaalde vacatures slechts 7 en geen 14 dagen aan te bieden. De ministerraad keurde het voorstel goed, waardoor de doorlooptijd van een statutaire selectie bij Selor nu zal worden teruggebracht van soms 12 maanden naar 12 weken.

snuiven. De ideale start van een heerlijke sportzomer, die met onder meer Wimbledon, het EK voetbal, de Tour de France en de Olympische Spelen nog meer memorabele sportmomenten in petto heeft. www.arch.be

15%

Belgen rijden gemiddeld 15% méér dan andere Europeanen.

20%

Belgen rijden gemiddeld 20% méér dan Fransen.

24%

Belgen rijden gemiddeld 24% méér dan Nederlanders.

15.649 km

487

is de gemiddelde afstand die een Belgische personenauto aflegde in 2010.

wagens per 1.000 inwoners. Dit is vergelijkbaar met onze buurlanden.


08/09

teamwerk

(D)FACT

reikt helpende hand Crisisteam voor snelle interventies Wanneer Belgen in het buitenland in moeilijkheden zijn of dreigen te raken, treedt het crisiscentrum van Buitenlandse Zaken in actie. Een nauw samenwerkings­ verband met Defensie zorgt dan in het crisisgebied voor de nodige ondersteuning. • tekst: D. Van Damme I foto: B. Cloet •

Ronny Piens, Defensie, Florinda Baleci, attaché crisiscentrum Buitenlandse Zaken, en William De Baets, directeur crisiscentrum Buitenlandse Zaken: "Tijdens crisissituaties Belgen in het buitenland extra ondersteuning bieden, is onze taak."

De som der delen

Via ambassades, consulaten, bureaus ontwikke-

Tijdens de aardbeving in Haïti in 2010 bijvoorbeeld

Piens: “We plannen zo veel mogelijk vooraf en be-

gezamenlijk opgebouwd. Ook wanneer de missies

lingssamenwerking en ere-consulaten is België

was er in het land een aanzienlijke groep Belgen

reiden ons voor op eventuele rampen en risico’s.”

van FACT in eerste instantie geen militaire compo-

vertegenwoordigd in het buitenland. Tijdens een

aanwezig. België heeft er echter geen ambassade en

De gezamenlijke plannen zijn er op gericht de Belgen

nent omvatten, is Defensie toch al nauw betrokken

crisis kunnen die posten de vraag naar assistentie

op het moment van de ramp was de ere-consul niet

in het buitenland te informeren en hen toe te laten

bij de voorbereiding, ook bij de opleiding van de

niet altijd voldoende opvangen. Om

in het land. William De Baets: “België stuurde hu-

zelf tijdig de nodige maatregelen te nemen. Tijdens

vrijwillige teamleden. William De Baets: “Denk aan

die reden is FACT (Foreign Affairs

manitaire noodhulp door middel van B-FAST maar

een zending van DFACT naar Mali – om er de dip­

Crisis Team) opgericht. De federale

tegelijkertijd zorgde een crisisteam ter plaatse ook

overheidsdienst Buitenlandse Zaken

voor consulaire bijstand. Belgen met vragen konden

Belgen die snel naar België terug willen en die in lomatieke post bij te staan in de verdere uitwerking paniek op een luchthaven aankomen – al dan niet van het crisisplan – vond in het land een staatsgreep voorzien van de juiste papieren. We leren onze team-

beschikt voor het team over een poule

bij ons terecht.” In Haïti ging het om een DFACT-

plaats. “We zijn er meteen op versnelde uitvoering

van veertig vrijwilligers. Het gaat om

missie (Defense & Foreign Affairs Crisis Team): een

van de plannen overgestapt”, zegt Florinda Baleci,

uiteenlopende profielen – van diplo-

opdracht met een militaire component. Defensie kan

De gemeenschappelijke contingency planning van Buitenlandse Zaken en Defensie stelt de plannen voor mogelijke missies naar risicogebieden op.

maten en consuls tot ambtenaren van tijdens zo’n missie onder meer transport ter beschikde binnencarrière – die op heel korte king stellen en verzekert de bewaking en bescher-

leden hoe ze ter plaatse een consulaat opzetten, de

mensen opvangen, hoe ze met stress omgaan, met attaché van het crisiscentrum Buitenlandse Zaken. de lokale pers enzovoort.” Daarnaast vinden er ook “Een van de taken van DFACT bestond erin contact oefeningen plaats. Begin mei simuleerde Defensie op te nemen met de Belgen in Mali, hen op de hoogte

de evacuatie van een groep van ongeveer 600 Belgen

termijn de posten kunnen versterken om Belgen in

ming van de post en / of het FACT. “Door de aardbe-

te houden van de laatste ontwikkelingen en raadge-

tijdens de oefening ‘Active Trip 2012’. Majoor Piens:

het buitenland bij te staan.

ving functioneerden de politie en het leger van Haïti

vingen uit te sturen.”

“We hebben er een compleet scenario doorlopen. Bij de oefening waren 1.300 militairen en 600 burgers

niet meer”, vertelt majoor Ronny Piens. “Belgische Doet er zich een crisis voor, dan treedt het cri-

militairen stonden toen ter plaatse in voor de be-

Een waardevolle samenwerking

betrokken.” In juni staat een missie naar Libanon

siscentrum van Buitenlandse Zaken in actie.

scherming van deze consulaire maar ook van de hu-

Wanneer tijdens een crisis Belgen het land niet meer

op het programma. Buitenlandse Zaken en Defensie

“De oorzaak van een crisis kan heel divers zijn”,

manitaire missie.”

op eigen kracht kunnen verlaten, dan kan er beslist

gaan er ter plaatse het bestaande crisisplan voor de

trum Buitenlandse Zaken. “Soms is het een natuur-

Crisisplan op maat

worden om de Belgen uit een gebied te evacueren. regio verder verfijnen. Ook dat gebeurt uiteraard in nauwe samenwerking

ramp, zoals een aardbeving of een tsunami, dan

Het militaire deel vormt altijd de allerlaatste stap bin-

tussen Buitenlandse Zaken en Defensie. De know-

weer politieke onrust, etnisch geweld, een ongeval

nen een interventie. Buitenlandse Zaken en Defensie

how die bij de ondersteuning van crisissituaties

waarbij een groep Belgen betrokken is enzovoort.”

werken in dat verband heel nauw samen. Majoor

komt kijken, is door Buitenlandse Zaken en Defensie

zegt William De Baets, directeur van het crisiscen-

Reageer op dit artikel op www.fedra.belgium.be

Crisiscentrum Buitenlandse Zaken: stuurt FACT (Foreign Affairs Crisis Team) uit naar crisisgebieden om ter plaatse de ambassade, het consulaat, het bureau ontwikkelingssamenwerking of het ere-consulaat te ondersteunen. Defensie: voorziet de militaire component van een DFACT-missie (Defense & Foreign Affairs Crisis Team) en staat onder meer in voor bewaking, bescherming en eventuele logistieke ondersteuning.


10 /11

het traject

DE 5 MEEST BEZOCHTE LANDEN TER WERELD

(JAARLIJKS AANTAL BUITENLANDSE TOERISTEN IN MILJOENEN)

LEEFTIJD VAN DE BELGISCHE REIZIGERS 65+

20 ,4 %

4 jaar 45-6

29,45%

SPANJE

50,9

52,2

5,2%

60,8%

0,9%

7,75%

CAMPING

8,95%

27,9% HOTEL

TWEEDE VERBLIJF

15,46%

5,2%

16%

(vrienden, familie)

PRIVÉ ACCOMMODATIE

GEHUURDE ACCOMMODATIE

KOKSIJDE 566.760

54,9

CHINA

VERVOERSMIDDEL

NIEUWPOORT 548.934

BRUSSEL 566.034

ITALIË

74,2 43,2

ar 4 ja -4 25

TYPE ACCOMMODATIE VAN DE BELGISCHE REIZIGERS

BLANKENBERGE 517.690

% 28

31%

9,1%

FRANKRIJK

VERENIGDE STATEN

15-24 jaar

OP VAKANTIE?

j

r aa

5% 11,

WAAR GAAN DE BELGEN

0-1 4

VAKANTIEBESTEMMINGEN VAN DE BELGEN BINNEN EN BUITEN EUROPA

OOSTENDE 599.919

PERCENTAGE BELGISCHE VAKANTIEGANGERS PER REGIO

TOTAAL :

8.991.710 FRANKRIJK

BELGIË

SPANJE

ITALIË

4%

IN BELGIË : 1.640.348

7,5%

IN HET BUITENLAND: 7.351.362

9,3%

(EXCLUSIEF ZAKENTOERISME)

18,2%

43%

Brussel Vlaanderen Hoofdstad Wallonië

AANTAL JAARLIJKSE VAKANTIES VAN DE BELGEN VAN MEER DAN 4 DAGEN

26,6%

(IN AANTAL OVERNACHTINGEN)

58%

VAKANTIEBESTEMMINGEN VAN DE BELGEN IN BELGIË

61%

(VAN MEER DAN 4 DAGEN)

TURKIJE

Bron: Algemene Directie Statistiek en Economische informatie ©2010


reportage

12 /13

BIOdiversiteit wat staat er op het spel

Een recente studie van de Europese Commissie wees

Diversiteit voor een duurzamere wereld

uit dat slechts 34% van de bevraagde personen weet

de natuur ons grondstoffen levert; ten tweede regulerende diensten zoals de opname van CO2 door bossen;

wat biodiversiteit is en dat amper 15% zich bij het on-

ten derde ondersteunende diensten die soms overlap-

derwerp betrokken voelt. Anders gesteld heeft twee

pen met de regulerende diensten en de basis vormen

derde van de Europese burgers er geen flauw idee van

voor alle andere ecosysteemdiensten zoals de cycli van

In Rio werden in 1992 naar aanleiding van de inmiddels legendarische wereldtop drie internationale verdragen ondertekend. Biodiversiteit, waaraan een van de verdragen gewijd was, raakte als term ingeburgerd in de omgangstaal en werd op alle politieke agenda’s geplaatst. Nu, twintig jaar later, vindt een nieuwe wereldtop plaats in Brazilië en wordt de vraag geopperd wat er van die biodiversiteit geworden is.

hoe de natuur rondom ons evolueert en welke impact

het water of de vorming / verankering van de bodem;

die evolutie op onze levens heeft. Nochtans bedraagt

en tot slot culturele (en sociale) diensten die gaan van

het biodiversiteitsverlies sinds 1970 30%. In de tropi-

het verschaffen van tewerkstelling tot esthetische of

sche gebieden loopt dat cijfer op tot 60%.

educatieve waarden.”

• tekst: P. Lissarrague I foto: istock •

Biodiversiteit op. Het is verbonden aan het Koninklijk

Zoals alle landen die het Verdrag inzake Biologische Diversiteit (VBD) van Rio ’92 ondertekend hebben, richtte België een Nationaal Knooppunt voor de Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen en coördineert de uitvoering van het VBD in en door België. Marc Peeters, een van de medewerkers van dat Knooppunt, brengt ons even in herinnering waar de term biodiversiteit voor staat: “Biodiversiteit bestaat op 3 verschillende niveaus. Het meest bekende niveau

“Biodiversiteit is eerst en vooral een waaier aan ecosysteemdiensten waarvan wij genieten en die we nodig hebben.” Gwendoline Viatour, WWF

is uiteraard dat van de soorten, maar biodiversiteit omvat ook het niveau van de ecosystemen en dat van de genetische diversiteit, d.w.z. de variabiliteit tussen

18.500 plantensoorten in België

individuen van eenzelfde soort en tussen de soorten

Het concept van de ecosysteemdiensten neemt o.a.

onderling. Het zijn die drie niveaus die we moeten be-

een cruciale plaats in binnen de werkzaamheden rond

schermen. En ieder van ons kan en moet zijn steentje

biodiversiteit op federaal vlak. Sabine Wallens, speci-

bijdragen, op elk niveau.”

aliste biodiversiteit bij het DG Leefmilieu van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en

Diversiteit, ten dienste van de mens

Leefmilieu: “Het is een sterk concept dat iedereen raakt

Je kunt je de vraag stellen waarom we die biodiversi-

en een positieve boodschap uitdraagt. Je moet aanto-

teit moeten behouden. In de verdwijning van bepaalde

nen dat het behoud van de biodiversiteit kansen biedt, soorten zou je immers ook een vorm van natuurlijke ook op economisch vlak. Voor sommige onderneminselectie kunnen zien. Dan ga je echter te makkelijk gen, zoals bijvoorbeeld producenten van mineraalwavoorbij aan het feit dat vele – en belangrijke – oorza-

ter, lijkt dat vanzelfsprekend. Zijn kwaliteit en rijkdom ken aan de basis van de verdwijning van die biodiver- aan mineralen dankt het mineraalwater aan de biodisiteit kunnen liggen: habitatverlies en fragmentatie versiteit en ecosystemen. Maar, voordelen vind je in

35.000 diersoorten in België

Je verdiepen in de materie Enkele tips om (bijna) alles over biodiversiteit te weten:

Verdwenen soorten in België: vuurbuikpad, tuimelaar, steur en ortolaan

30% biodiversiteitsverlies sinds 1970

Ik geef leven aan mijn planeet: uitstekende informatieve website voor jong en minder jong. Daar vind je spelletjes, educatief materiaal voor scholen en zeer volledige brochures. Een gezamenlijk initiatief van het Knooppunt en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. www.ikgeeflevenaanmijnplaneet.be De website van het WWF www.wwf.be en haar ‘kids’-versie http://kids.wwf.be

van ecosystemen, overexploitatie, verontreiniging,

alle sectoren. Iedereen kan zijn rol spelen en profijt

klimaatverandering en verspreiding van invasieve

halen uit de biodiversiteit.”

soorten. In al die gevallen draagt de mens een grote verantwoordelijkheid. Wie klimaatverandering zegt,

Eensgezindheid

zegt verplaatsing van soorten, verstoring van migraties

Het DG Leefmilieu lanceerde in dat verband een studie

en ecosystemen. “Jaarlijks consumeren we 50% meer

voor bepaalde economische sectoren en organiseert

dan wat de aarde op 1 jaar tijd kan regenereren”, on- in juni een ontmoeting met ondernemingen. “Met die derstreept Gwendoline Viatour van het WWF. “Voeg bedrijven en federaties willen we bekijken welke acties daar het biodiversiteitsverlies aan toe en je begrijpt dat

mogelijk zijn. We willen ze mobiliseren en samen met

we regelrecht afstevenen op de uitputting van de na-

hen oplossingen vinden”, voegt Sabine Wallens toe.

tuurlijke rijkdommen van onze planeet. Biodiversiteit

In samenwerking met het Knooppunt werd ook een

is eerst en vooral een waaier aan ecosysteemdien-

reeks opleidingen over biodiversiteit en ecosysteem-

sten waarvan wij genieten en die we nodig hebben.

diensten op touw gezet. “Dat is de logische voortzetting

Ecosysteemdiensten kan je in vier grote categorieën

van het federaal plan voor de integratie van de biodi-

onderverdelen: ten eerste productiediensten, omdat

versiteit. De opleidingen vinden plaats van april tot


reportage

14 /15

RUG aan rug

© Museum voor Natuurwetenschappen

september en richten zich op verschillende openbare diensten: het spoorwegvervoer, het zeevervoer, het federale EMAS-netwerk (EU Eco-Management and Audit Scheme), de FOD Economie. Doelstellingen zijn in de eerste plaats bewustwording en op termijn de integratie van biodiversiteit in de dagelijkse activiteiten van die entiteiten.” “Een van de typisch Belgische problemen inzake bio-

Liefde OP het werk

diversiteit is de gefragmenteerde structuur van het politieke landschap”, beklemtoont Marc Peeters. “De problemen verschillen sterk naargelang de zones. De veelheid aan bestuursniveaus (provinciaal, gewestelijk, federaal) maken de zaken er niet makkelijker op.” Op het vlak van natuurbehoud is de federale overheid enkel bevoegd voor de Noordzee en de invoer / uitvoer van exotische soorten. De rest is vaak gewestmaterie. Vandaar het belang van het Knooppunt omdat het de noodzakelijke synergieën moet creëren. “Het importe-

Onze stem laten klinken voor de wereld van de stilte

Naar aanleiding van de dag van de biodiversiteit op 22 mei lanceerde de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu een campagne om het belang van het behoud van de diversiteit van onze Noordzee in de verf te zetten. De campagne – met de naam ‘Waar is Gust?’ in het Nederlands en ‘Où est Suzette ?’ in het Frans – werd in het Museum voor Natuurwetenschappen gelanceerd door ministers Johan Vande Lanotte en Melchior Wathelet. www.waarisgust.be

vasieve soorten palmen de beschikbare ruimte in en

• tekst: G. Flies I foto: B. Cloet •

Op welke verwezenlijking ben je enorm trots?

ren van dieren of planten is een cruciaal onderwerp”, verklaart Sabine Wallens. “Bepaalde exotische, in-

Twee ambtenaren met een band geven hun hoogst­ persoonlijke antwoorden op de schijnbaar onschuldige vraagstaart. Deze keer staan Freddy Paret en Roos Saelens rug aan rug en oog in oog. Ze werken allebei als cipier in de gevangenis van Antwerpen.

Vertel ons wat jij ervan denkt op www.fedra.belgium.be

Roos: Op mijn veertigste ben ik aan de opleiding gezinswetenschappen begonnen. Het laatste jaar combineerde ik mijn studies met

brengen ecosystemen volledig uit evenwicht. In zijn

mijn huishouden en een job, iets waar ik toch wel fier op ben.

land van herkomst kan een dier de biodiversiteit sti-

Freddy: Op mijn carrièreswitch: van 25 jaar bakker naar mijn hui-

muleren, terwijl het in België een bedreiging voor die-

Gwendoline Viatour. “De erkenning van de economi-

zelfde diversiteit kan vormen.” Dat is bijvoorbeeld het

sche waarde van biodiversiteit, dat zou in Rio een grote

geval voor bepaalde parkietsoorten. Zij worden vaak

stap voorwaarts zijn. Vandaag houdt het BBP, dat als

Wie zijn voor jou de helden van vandaag?

in huis gehaald als gezelschapsdier, maar ontsnappen

referentie geldt om de rijkdom van een land te bepalen,

Roos: Zij die zich dag na dag inzetten voor hun medemens, maar

soms of worden schaamteloos in de natuur gedumpt.

geenszins rekening met milieuwaarden.” Een stand-

over wie je niets verneemt in de media.

In Brussel worden ze alsmaar talrijker. Marc Peeters:

punt dat Marc Peeters volop bijtreedt: “Biodiversiteit

Freddy: Ik heb veel respect voor mensen die zich belangeloos inzet-

“Mensen begrijpen niet altijd het probleem van de

moet geïntegreerd worden in het BBP. Elke ingreep in

ten voor anderen.

parkieten. Dat zijn vogels waarvan je zou denken dat

de natuur – hoe klein ook – heeft een kostprijs die moet

ze bedreigd zijn. Bovendien hebben ze een prachtig

worden becijferd.” Tal van ngo’s verdedigen dat stand-

Welke wet zou er volgens jou moeten komen / afgeschaft

verenkleed. En toch brengen ze het ecosysteem in ge-

punt, alsook dat van een sterker institutioneel kader

worden?

vaar en zorgen ze voor heel wat overlast.” Je kunt ook voor het VBD. Sabine Wallens: “Rio ’92 lag aan de basis het Aziatisch lieveheersbeestje aanhalen, waarvan de van drie aparte verdragen, over respectievelijk biodi-

dige job als gevangenisbeambte.

Roos: De basiswet van het gevangeniswezen en de rechtspositie van gedetineerden mag herbekeken worden, want die is volgens mij op

verkoop in België momenteel verboden is (maar niet

versiteit, klimaatverandering en woestijnvorming. Dat

sommige vlakken iets te soepel.

in Frankrijk bijvoorbeeld). Gebruikt als biologische

was wellicht een foute inschatting. Er bestaat een ver-

Freddy: Volgens mij moet de basiswet betreffende het gevangeniswe-

insecticide vormt het een bedreiging voor de overle-

band tussen de problemen, synergieën zijn dus nodig.

zen en de rechtspositie van gedetineerden eens herbekeken worden.

vingskansen van inheemse lieveheersbeestjes. Het

Zo niet, neem je uiteindelijk, net als in het kader van

Knooppunt heeft een brochure gepubliceerd over dat

de strijd tegen de klimaatverandering, maatregelen die

Met wie (uit het heden of verleden) zou je graag eens in

onderwerp met vermelding van tien invasieve soorten

een impact op de biodiversiteit kunnen hebben.”

de lift willen staan? Wat zou je hem / haar dan vragen?

“Het Belgische klimaat wordt niet in België gemaakt”,

raal van de strafinrichtingen Hans Meurisse zou ik vragen een paar

Grensoverschrijdende natuur

brengt Gwendoline Viatour in herinnering. “Daarom

dagen mee te draaien op de werkvloer, zodat ze kunnen zien dat in

Of het nu gaat over biodiversiteitsverlies dat aan

voert het WWF actie voor bedreigde soorten, die te-

de praktijk niet altijd realiseerbaar is wat ze op papier zetten.

klimaatverandering of aan invasieve soorten te wijten

gelijkertijd een grote symboolwaarde hebben en

Freddy: Aan minister Turtelboom zou ik voorstellen om bij beslis-

is – die soorten kunnen immers in het natuurbeeld

‘paraplusoorten’ zijn. Ze vormen het sluitstuk van het

singen over de gevangenissen de personeelsleden met ervaring te

opduiken als zich een klimaatverandering voordoet –

ecosysteem. Haal je een stuk weg, dan stort het hele

raadplegen: zij die erover kunnen meepraten vanuit de praktijk.

niemand zal nog betwisten dat we snel en collectief

systeem in.” Dat is wat zich voordoet bij de bijen, een

moeten handelen. Het WWF oppert dat maatregelen

onmisbare schakel van de biodiversiteit in België, en in

Welk advies geef je gratis weg aan collega’s?

hoogdringend zijn, zowel op lokaal als internationaal

de wereld, door hun bestuiving. Hoewel de oorzaak van

Roos: Dat ze niet in een pretpark zijn, maar een job hebben waarbij

vlak. “Subsidies met een nefast effect moet je schrap-

hun geleidelijke verdwijning onzeker blijft, kun je je

veiligheid belangrijk is. Een te familiaire houding is dus niet gepast.

pen. Koolsteen, olie, niet-duurzame visvangst en land-

een wereld zonder hun gezoem en bloeiende bloemen

Freddy: Dat een zekere afstand nodig is in de omgang met

bouw moet je niet meer ondersteunen”, beklemtoont

maar moeilijk voorstellen.

gedetineerden.

Roos: Minister van Justitie Annemie Turtelboom en directeur-gene-

in België.

Roos Saelens

Freddy Paret

Leeftijd: 53 jaar Functie: ploegchef vleugel F (geïnterneerden) Gevangenis van Antwerpen Aantal dienstjaren: 9 jaar Laat zich samenvatten als: plichtsbewust, communicatief, open, meelevend en met zin voor overleg

Leeftijd: 52 jaar Functie: dienstdoend penitentiair bewakingsassistent ploegchef Gevangenis van Antwerpen Aantal dienstjaren: 11 jaar Laat zich samenvatten als: open, correct, teamspeler, recht voor de raap en goed in het oplossen van conflicten

Na drie jaar samen te werken in Gent werden Roos en Freddy een koppel. Op alle fronten vormden ze een sterk blok, al konden ze tot hun spijt niet op dezelfde afdeling blijven werken. In de gevangenis van Antwerpen kon dat wel, maar na enkele negatieve ervaringen besloten ze dat toch niet te doen. Ze hebben nog wel dezelfde diensturen, waardoor ze samen naar en van het werk kunnen rijden. Onderweg praten ze over hun dag, waardoor ze het thuis niet meer over het werk moeten hebben. Roos vindt dit een perfecte combinatie en tegelijkertijd scheiding van werk en privé.

Hij herinnert zich nog goed de dag waarop Roos de gevangenis van Gent binnenkwam: voor Freddy was het liefde op het eerste gezicht. Toen hij haar verder moest opleiden, bleek het tussen de twee heel goed te klikken en vervolgens sloeg de vonk over. Ze konden van in het begin goed praten en later bleken ze elkaar ook zonder woorden perfect te verstaan. Het gevangeniswezen is geen evidente werkomgeving, dus als koppel vindt Freddy het wel belangrijk dat je aan één blik genoeg hebt om elkaar te begrijpen.

Lees de antwoorden op de 5 overige vragen aan Roos en Freddy op www.fedra.belgium.be


loopbaan

16 /17

“Te laat, te laat!”, schreeuwt het witte konijn uit Alice

Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. Daar

in Wonderland dat vruchteloos de kostbare tijd na-

werden recentelijk opleidingssessies over stressbe-

jaagt en de ‘ijzeren hand’ van de hartenkoningin

heer georganiseerd. Sofie Martens, Talent manager

vreest. Ten prooi aan stress, zei u? Nochtans hoeven

bij de FOD Volksgezondheid, verklaart: “Het pro-

we de elegante viervoeter die aan het brein van Lewis

bleem van stress op het werk kunnen we niet oplos-

Carroll ontsproot allerminst te benijden. Als we een

sen door ons enkel te bekommeren om wie eraan lijdt.

recente studie ­– met de veelzeggende titel Sick on

Als de werkomgeving niet verandert, blijft alles bij het

the Job? Myths and Realities about Mental Health

oude. Daarom hebben we tijdens die opleidingen ook

and Work – van de Organisatie voor Economische

het management laten deelnemen. Medewerkers die

Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) mogen gelo-

zich ingeschreven hadden, wisten bovendien dat hun

ven, zouden de werknemers van de industrielanden

baas ook een (andere) opleiding volgde in een andere

op de rand van een zenuwinzinking staan. Ongeveer

groep, uiteraard.”

20% van de beroepsbevolking in de OESO-landen kampt met psychische problemen.

Evenwicht op lange termijn terugvinden Olivier Collart, medewerker van het opleidingscen-

De ziekte van de eeuw?

trum, voegt daaraan toe: “We hebben ervaren dat

Het gaat hier om gediagnosticeerde aandoeningen,

de deelnemers nood hadden aan opvolging na de

namelijk zware depressies, drugsverslavingen en een opleidingssessies. Daarom hebben we nadien nog reeks psychische stoornissen. Stress speelt alleszins

een brainstormsessie georganiseerd om hun wensen

een rol in de ontwikkeling van dergelijke stoornissen

inzake personeelsbeleid te leren kennen. Sommige

en is zelfs vaak de oorzaak. Nog volgens het OESO

ideeën kregen al een concrete uitwerking, maar niet

vormt de aanpak van onbehagen op het werk een

iedereen was daarvan op de hoogte. De sportactivitei-

prioritaire uitdaging in de nabije toekomst. De au-

ten – zoals yoga op de middag – waren bijvoorbeeld

teurs van het rapport maakten zelfs een voorzichtige

onvoldoende bekend bij belangstellenden. Momenteel

raming van de kostprijs van een zwakke gezondheid

maken we de balans op en bekijken we hoe het verder

voor de arbeidsmarkt. In Europa zou die 3 tot 4% van

moet. Hoe dan ook is er een fase van bewustwor-

het BBP bedragen. De impact op de productiviteit is

ding ingetreden. Stress heeft een negatieve invloed

ook zeer duidelijk wanneer we de ziekteverzuimper-

op iedereen, op alle niveaus, en vergt een veelzijdige

centages als gevolg van onbehagen op het werk, onder

aanpak: op het vlak van werkruimte, management

de loep nemen: het ziekteverzuim ligt tweemaal hoger

en communicatie, maar ook op het vlak van voeding

bij medewerkers met psychische stoornissen, de pro-

bijvoorbeeld. Het is een alomvattend project dat een

ductiviteit driemaal lager.

langetermijnbeleid vergt, dat op zijn beurt als een ge-

Een studie van Medex over het ziekteverlof in het meenschappelijk waarde moet worden geïntegreerd.”

Met uw idee naar de markt! Op 7 juni laatstleden organiseerde de FOD P&O een ‘ideeënmarkt’ rond stress. “Gedurende die halve dag sneden we verschillende thema’s aan met actoren van de federale overheid en externe gastsprekers”, onderstreept Jack Hamande, directeur-generaal van het DG Organisatie en Personeelsontwikkeling bij de FOD P&O. “Het doel was om goede praktijken en ervaringen uit te wisselen en organisaties te helpen om zich voor te bereiden, zodat al het mogelijke wordt gedaan.” De conferentie die op getuigenissen en concrete aspecten focuste, was opgebouwd rond 5 pijlers: - de bewustwording van het management; - de werking van de administratie; - de communicatie; - de persoonlijke ondersteuning; - de impact van het privéleven. Meer info: welzijn@p-o.belgium.be

openbare ambt in België bevestigt de invloed van stress op het ziekteverzuim. In 2010 was stress – met 28% van het ziekteverlof – de hoofdoorzaak van ziekteverzuim bij ambtenaren, voor ademhalingsziekten

Stressalarm

op het werk!

Jouw mening interesseert ons

(23%), locomotorische aandoeningen (19%), maag- en

De rubriek Loopbaan is een forum voor reflectie en debat. Onze werkmethodes

darmstoornissen (18%) en hart- en vaatziekten (5%).

evolueren continu en onze professionele en persoonlijke ambities evenzeer. Over die evoluties willen we ons samen beraden. Neem deel aan het debat en

De oorsprong van stress

beantwoord de volgende vragen:

Jack Hamande, directeur-generaal van het DG

Meng je in het debat op onze website

Organisatie en Personeelsontwikkeling bij de FOD

➜ Hoe ga je om met stress op het werk?

P&O legt uit: “Onze werkomgeving evolueert.

➜  Neemt jouw administratie of dienst initiatieven

De manier waarop we onze dienstverlening orga­ niseren, de uurroosters die moeten worden aangepast aan de wijzigingen in de maatschappij, de leeftijd van

De werkomstandigheden mogen in de loop der decennia aanzienlijk verbeterd zijn, de stress op het werk neemt alleen maar toe. Overal ter wereld treffen aandoeningen die het gevolg zijn van stress alsmaar meer werknemers. Dat heeft niet alleen gevolgen voor hun levenskwaliteit, maar ook voor de economische resultaten.

de ambtenaren, dat alles is aan verandering onder-

• tekst: P. Lissarrague I foto: Corbis •

klok horen we luiden bij de FOD Volksgezondheid,

hevig. Wie verandering zegt, zegt ongerustheid. Dus moeten we werken op verschillende niveaus om stress

www.fedra.belgium.be en geef je mening:

 om werkgerelateerde stress te verminderen?  ➜ Heb je een opleiding over dit thema gevolgd of zou je er graag een volgen? Vergeet niet deel te nemen aan de poll over stress op het werk: Ga jij gebukt onder stress op het werk? Ja, vaak Ja, soms Neen, nooit

te voorkomen en medewerkers te sensibiliseren voor de gevolgen ervan.” De niveaus die Jack Hamande aanhaalt, zullen de leidraad vormen voor een grote conferentie over stress op 27 november a.s., die voortbouwt op de ideeënmarkt van 7 juni ll. Eenzelfde

We verwachten je commentaar en mening op www.fedra.belgium.be


XX doen we dat zo

Delegeren kun je leren zonder werk op vakantie

ECO2 gaat voor

Stressvrij aan je vakantie beginnen? Stel prioriteiten, parkeer dossiers met houdbaarheidsdatum en zorg tijdig voor een efficiënte werkoverdracht. Teambuilding pur sang. Immers, iedereen is (tijdelijk) vervangbaar.

Stel prioriteiten

Maak een overdrachts­document op

Bouw tijdig af

minder CO2 Het is een lastige waarheid dat er milieuproblemen, zieken en armen zijn. ECO2, de werkgroep duurzame ontwikkeling van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ), probeert echter met kleine initiatieven de wereld toch een beetje mooier te maken.

Plan debriefing

• tekst: G. Flies I foto’s: B. Cloet •

Informeer

Neen, je dient niet een week vooraf al in vakantiestemming te zijn. Bereid je voor op je afwezigheid door je agenda te beheren. Skip overbodige vergaderingen, zet niet nog snel een nieuw project op je agenda en plan zo min mogelijk extra klussen in. Het stelt je in staat je lopende taken netjes af te ronden en de werkdruk voor je collega’s niet onnodig te verhogen.

Je chef, collega’s, klanten en betrokkenen weten tijdig wanneer je met vakantie gaat. Zo kunnen ook zij datgene afhandelen waar ze jou voor nodig hebben. Overleg met je chef wie de opvolging van je lopende zaken doet. Selecteer de juiste persoon om te delegeren. En laat je contacten tijdig weten bij wie ze terecht kunnen. Schakel je out of office in en informeer wie kan gecontacteerd worden voor welke zaken. Maak vooraf met je chef en collega’s duidelijke afspraken over je bereikbaarheid tijdens je vakantie.

18 /19

dit brengt ons samen

Faseer je to-do list. First things first. Wat niet kan wachten, geef je absolute voorrang. Zo voorkom je dat je backup-collega geconfronteerd wordt met onaangename verrassingen. Wat je tijdens je vakantie overhevelt, dient op dat moment opgevolgd te worden. Geef je collega niet een hele waslijst van klussen die jij hebt laten aanslepen en voor je hebt uitgeschoven.

Breng je takenpakket in kaart en maak een overdrachtsplanning op. Bewaar de briefing voor je opvolger niet voor je laatste werkuur. Doe het een week vooraf en betrek je collega al bij een ingewikkelder dossier bij wijze van try-out, zodat je zeker weet dat de materie begrepen is. Brief wat moet opgevolgd worden en hoe, maak een risicoanalyse op (wat zijn aanvaardbare en nietaanvaardbare risico’s) en geef aan wat de resultaten moeten zijn. Bespaar je collega’s onnodige details. Geef je opvolger ook de kans om het op zijn / haar manier te doen. Durf te delegeren, maak duidelijk wat je verwacht en geef het vertrouwen aan diegene die zich ontfermt over je takenpakket.

Reken na terugkeer twee dagen om je mails te verwerken en om je taken weer op de rails te krijgen. Plan voor je vertrek al een debriefing­ moment met je opvolger. Trek voldoende tijd uit om de gang van zaken te overlopen en de resultaten te bekijken zodat je de draad snel en efficiënt weer kunt opnemen. Toon je waardering naar je opvolger. Een bedankje doet wonderen.

Al Gores film An Inconvenient Truth stond in 2007

kansarme jongeren. We verzamelden foute kerst- en

mee aan de wieg van ECO2. Toen deze veelbesproken

nieuwjaarscadeaus om ze aan Poverello te schenken.

prent aan de ambtenaren van de RSZ getoond werd,

We organiseerden een ontbijt tegen kanker. Maar we

bracht die toch wat teweeg. “Met enkele mensen zijn

doen ook educatieve uitstapjes, zoals een gegidste

we toen beginnen nadenken over duurzame ontwik-

wandeling in het Zoniënwoud of een bezoek aan het

keling”, vertelt Marc Coomans, communicatiemede-

Museum voor Natuurwetenschappen. Gemiddeld

werker, natuurmens en vroeger professioneel hout-

elke maand staat er iets gepland. Een van mijn fa-

hakker. “De plantenruilbeurs was een van onze eerste

voriete acties – die wij dit jaar opnieuw hopen te

initiatieven en is nu aan haar vijfde editie toe. Het

organiseren ­– was die van de ‘collectieve knuffel’:

idee erachter was: mensen werken beter in een ge-

dan stonden we iedereen ’s morgens op te wachten

zonde omgeving, dus laten we bureauplantjes ruilen.

om hen een fijne dag te wensen. Het doet deugd

Intussen vind je op onze beurs eveneens vaste plan-

om te zien dat onze initiatieven iets teweegbrengen.

ten, groenteplanten, zaden, jonge bomen, struiken;

Ze zorgen voor een soort solidariteit onder de mensen.

maar ook boeken, tuingereedschap, pot­materiaal,…

Die verhoging van de teamspirit geeft voldoening.”

Elk jaar is er een thema. Dan komt een externe expert alles vertellen over composteren of biologisch tuinie-

Goodwill over de grenzen van de federale instellingen

ren. Het is plezant te zien dat de beurs succes heeft.

Deze succesvolle werkgroep is echter geen eilandje

Niet enkel bij ervaren tuinliefhebbers die vanalles bij

op de RSZ. ECO2 probeert ook andere federale in-

hebben om te ruilen, maar ook bij amateurs die met

stellingen bij hun activiteiten te betrekken: zo had

veel vragen zitten en beginners die hun eerste plantje

Volksgezondheid een infostand op de plantenruil-

op de kop komen tikken.”

beurs. “Iedereen is altijd welkom, want het zou leuk

Natuurliefhebber Marc Coomans ijvert mee voor solidariteit onder de ambtenaren. Maandelijks steken de idealisten van ECO2 de koppen bij elkaar over duurzame ontwikkeling in de ruime zin van het woord.

zijn om over de FOD-grenzen heen nog meer mensen

Sociale insteek

samen te brengen. Nu al krijgen we toffe reacties en

Het klimaat is een belangrijk issue bij de werkgroep

is het leuk om bij collega’s – de administrateur-ge-

duurzame ontwikkeling, maar de idealisten van

neraal incluis – de goodwill te zien om mee te wer-

ECO2 zien dat thema toch wat ruimer. Hun activi-

ken aan een duurzame leefwereld. Ook al lijkt het

teiten, waarover ze maandelijks vergaderen, heb-

soms maar een druppel op een hete plaat.” Wie zich

ben dan ook niet altijd een ecologisch doel: vaak

afvraagt waarom de RSZ al jaren schroefdopjes van

hebben ze een sociale insteek. “We deden al een

petflessen verzamelt, moet zeker de activiteit in sep-

tweedehandsbeurs van ingezameld speelgoed t.v.v.

tember bijwonen.

Meer Info Voor meer info over de activiteiten van het ECO2 team kan je mailen naar: marc.coomans@rsz.fgov.be.


aanbiedingen

20 /21

‘In Flanders Fields’ 100 jaar terug in de tijd

ColliShop Elke maand  nieuwe exclusieve kortingen  op diverse artikelen uit het assortiment van ColliShop.

LV_4411_001_OUT_COVER_SDE.indd 1

gestelde interieur vragen

€ 35

‘WE ZIJN EEN VOLK VAN AZIJNPISSERS’

lopen, want het museum is maar Op een boogscheut van Ieper ligt een begin van een bezoek aan de Zonnebeke, waar het Memorial

oorlog in 2014 was een grote mo- rest van de regio, waar nog andere Museum Passchendaele 1917 tivatie om het anders aan te pak- belangrijke getuigen aan WOI te eveneens de Grote Oorlog belicht. ken. Vanaf nu gaan we nog meer vinden zijn. De kers op de taart Zeker ook een bezoekje waard.

STO_0112_001_COV_cover_PSE.indd 1

EN PERFECTE PARTY MAKE-UP

14/10/11 18:18

DE MOOISTE

NA HUISELIJK GEWELD

UIT ELKAAR!

ONVERVULDE KINDERWENS

NA HUISELIJK GEWELD

UIT ELKAAR!

ONVERVULDE KINDERWENS

Mike Verstraeten Weer geen Silvy Bie het eerst spreekt voor gelukDe voor gelukDe voor spreekt voor het eerst Silvy Bie Mike Verstraeten Weer geen

GLAMOUR-OUTFITS

STO_0112_001_COV_cover_PSE.indd 1

29/12/11 17:44

AFSCHEID VAN 2011

Nieuwe coupe, nieuwe kleur

voor maar

5 ONTROERENDE BRIEVEN

KAPSEL

LEZERESSEN SHOWEN DE NIEUWSTE

OPENHARTIG

Yummie Christmas!

2012 BEGINT RAMPZALIG!

3 TOPCHEFS, 2 LEZERESSEN, 17 SUBLIEME RECEPTEN

TRENDS

BELOGEN & BEDROGEN

En toch blijf ik bij hem

oudste zoon?’ vader van haar ‘Is Fred wel de

ZE WILLEN’ DOEN WAT

HEERLIJK HERFSTKOKEN ‘ZE

APPELS & PERENHUMO.BE WAPENHANDEL DOSSIER

LIB_3911_001_COV_COVER_JAN.indd 1

& PEREN

VERBETERD, VERNIEUWD ”Je gaat toch niet dood, hé mama...”

APPELS

31 oktober 2011 nr. 3713/44 BELGIË: € 2,60 NED.: € 2,95

EN TV RADIO

Radio- en tv-programma’s van 4 tot 10 november 2011,

WEEKBLAD VOOR ONAFHANKELIJK

LIEFDESBREUK VAN HAAR REDEN DE ECHTE Sprankelende

TRENDS

KAPSEL

Sprankelende

op kerstavond aanzoek Onverwacht

HANS OTTEN ZIJ GAAN TROUWEN

ALLES VOOR UW MOOISTE FEEST OOIT

EVI HANSSEN

22/09/11 11:53

HEERLIJK HERFSTKOKEN

41

extra €5,90 maar voor

ALLES VOOR UW MOOISTE FEEST OOIT

H O E V E RTE L J E J E K I N D DAT J E B O R STK A N K E R H E BT ?

ts toprestauranhe Belgisc

kerst! kerst! + ALLE GEMENE GERUCHTEN

22/09/11 11:53

H O E V E RTE L J E J E K I N D DAT J E B O R STK A N K E R H E BT ?

”Je gaat toch niet dood, hé mama...”

29/12/11 17:44

een baby in 2012’ ‘We hopen echt op

& MATTHIAS LAURA LYNN

Feesttafels-de-luxe

DINER

‘We hopen echt op een baby in 2012’

Lindsay breekt met Bert! onverwacht onverwacht met Bert! Lindsay breekt

VINTAGE, KLASSIEK OF CREATIEF

En toch blijf ik bij hem BELOGEN & BEDROGEN

17 SUBLIEME RECEPTEN 3 TOPCHEFS, 2 LEZERESSEN,

¤ 2,00

OTHER COUNTRIES ¤ 2,60 LUXEMBURG ¤ 2,00

WEEKBLAD NR 1 • 3 JANUARI 2012 • TV-PROGRAMMA’S VAN 6 T/M 12 JANUARI 2011

PRIMEUR!

Sanoma Media Tijdelijk aanbod in juli:  25% korting  op een jaarabonnement op Feeling.  Korting van 20%  op een hele reeks andere magazines.

FED+ voordeel Leden van FED+ betalen 5,5 euro i.p.v. 8 euro voor een bezoek aan het In Flanders Fields Museum. Deze korting geldt voor de FED+ kaarthouder op vertoon van de kaart. Voor het Memorial Museum Passchendaele 1917 betalen FED+ leden 3 euro i.p.v. 5 euro, geldig voor 5 personen op vertoon van de FED+ kaart. www.fedplus.be

Ontdek de

8 zintuigen

Expo: Een leven in mode. Vrouwenkleding 1750-1950 Tentoonstelling in het Modemuseum van Antwerpen tot 13 augustus. Je betaalt  6 euro  i.p.v. 8 euro  op vertoon van je FED+ kaart. Dit aanbod is geldig voor 2 personen. De toegangsprijs tot 26 jaar bedraagt 1 euro.

Expo Atomium: Water voor iedereen Op vertoon van je FED+ kaart betaal je  9 euro  i.p.v. 11 euro  voor een bezoek aan het Atomium en aan de tijdelijke tentoonstelling ‘Water voor Iedereen’. Het voordeel is geldig voor maximaal 4 personen. De tentoonstelling loopt tot 2 september.

LEZERESSEN SHOWEN DE NIEUWSTE

Yummie Christmas!

5 ONTROERENDE BRIEVEN AFSCHEID VAN 2011

Feesttafels-de-luxe VINTAGE, KLASSIEK OF CREATIEF

PARTY MAKE-UP EN PERFECTE

40

GLAMOUR-OUTFITS

gezin! het hele Met

www.libelle.be

coördinator Piet Chielens. “Maar

27/10/11 19:47

M.D. HOUSE

OP DE SET BIJ

40

WEEKBLAD NR.39/3431 - 29 SEPTEMBER 2011 - € 2,35 - OTHER COUNTRIES

in de ruime zin van het woord.

OPENHARTIG

LAURA LYNN & MATTHIAS

WWW.FEELING.BE

TOT VARKEN MONSTER VAN

BOSSEN IN EIGEN LAND

LIB_3911_001_COV_COVER_JAN.indd 1

2012 BEGINT RAMPZALIG!

‘WE ZIJN EEN VOLK VAN AZIJNPISSERS’

HUM_4411_001_COV_COVER_DIP.indd 1

Driegangenmenu + glas bubbels of koffie !

LUXE

ZIJ GAAN TROUWEN

HANS OTTEN Onverwacht aanzoek op kerstavond

‘Is Fred wel de vader van haar oudste zoon?’

KEVIN JANSSENS

€ 3,1 - TURKEY 7,5TL

Met het hele gezin!

DE MOOISTE

en verhoogd bezoekerscomfort

PRIMEUR!

27/10/11 19:47

14/10/11 18:18

20 meest

vragen interieur gestelde 20 meest

in de voetsporen van de soldaten

HOUSE M.D.

HUM_4411_001_COV_COVER_DIP.indd 1

kleur nieuwe coupe, Nieuwe

worden, stond buiten kijf”, zegt

WEEKBLAD NR 1 • 3 JANUARI 2012 • TV-PROGRAMMA’S VAN 6 T/M 12 JANUARI 2011

+ ALLE GEMENE GERUCHTEN

OP DE SET BIJ

VAN MONSTER TOT VARKEN

IN EIGEN LAND BOSSEN

ruimte, een groter kenniscentrum

LUXEMBURG ¤ 2,00 OTHER COUNTRIES ¤ 2,60

DE ECHTE REDEN VAN HAAR LIEFDESBREUK

DINER

IR.B E

plaats was. Hij kan bijna letterlijk

voor maar €5,90 extra

¤ 2,00

LUXE

FLA

lijkt het of hij zelf in die tijd op die

Radio- en tv-programma’s van 4 tot 10 november 2011, 31 oktober 2011 nr. 3713/44 BELGIË: € 2,60 NED.: € 2,95

EVI HANSSEN

www.libelle.be

“Dat het museum groter moest

RADIO EN TV

toprestauran ts

WEEKBLAD NR.39/3431 - 29 SEPTEMBER 2011 - € 2,35 - OTHER COUNTRIES

bezoek aan ons oorlogsverleden.

Zondag 27 mei liepen 27.500 sportievelingen de 20 kilometer van Brussel, onder wie heel wat federale ambtenaren van het .be Team. Volgens Florian De Blaere van FED+ is alles heel goed verlopen: “Logistiek ging alles vlot en er zijn ook geen ongelukjes gebeurd. Van de 463 ingeschreven federale lopers zijn er 370 over de eindmeet gekomen, wat een heel mooi aantal is. Zes van onze lopers waren bovendien bij de eerste honderd, met 1u7min43sec als beste tijd. Zoals gewoonlijk waren er veel familieleden en andere supporters aanwezig. Dat zorgt altijd voor een heel fijne sfeer. Na de wedstrijd kon iedereen nakaarten met een hapje en een drankje. Het totale bedrag dat we voor de Stichting tegen Kanker verzamelden is 2.963 euro.”

E IR.B

FLA

voor maar

Bioscooptickets Ontdek via www.fedplus.be de  verschillende   kortingen  bij Kinepolis, UGC en Utopolis-Imagix.

ONAFHANKELIJK WEEKBLAD VOOR

‘ZE DOEN WAT ZE WILLEN’

€ 35

ving te kunnen bieden tijdens hun

Bijna 3.000 euro tegen kanker

.BE

DOSSIER WAPENHANDEL

Driegangenmenu + glas bubbels of koffie !

nis wordt nauwer, want door een bovendien helemaal tot zijn recht indrukwekkende totaalervaring dankzij een nieuwe educatieve

ook de eeuwherdenking van de

VERBETERD, VERNIEUWD

LV_4411_001_OUT_COVER_SDE.indd 1

Op 11 juni opende het In Flanders voor de persoonlijke benadering: is de beklimming van het Belfort Fields Museum in Ieper opnieuw we brengen verhalen waarmee voor een uniek zicht op de stad zijn deuren. Gedurende zeven de bezoeker zich kan identifice- en het slagveld van weleer.” Deze maanden werd er hard gewerkt om ren. De band met de geschiede- mooi uitgewerkte filosofie komt de bezoekers een intensere bele-

HUMO 41 Belgische

WWW.FEELING.BE

€ 3,1 - TURKEY 7,5TL

Efteling: 60-jarig jubileum  Korting van 6 euro  op de aankoop van onlinetickets. Ter gelegenheid van het 60-jarig jubileum van Efteling werd Aquanura geopend, de grootste watershow van Europa. Dagelijkse vertoningen.

Zomerstages Bozar Studios De ganse zomer laat BOZAR STUDIOS kinderen tussen 6 en 12 jaar kennismaken met kunst gedurende een stageweek gevolgd door een vernissage.  Korting van 25%  op deze en andere producties van BOZAR STUDIOS. Hooverphonic  Korting van 10%  voor dit concert in Capitole Gent op 12 december. Meer info op www.fedplus.be.

Krëfel  Korting van 8%  op je aankopen bij Krëfel. Deze korting wordt aangeboden onder de vorm van waardebons. Meer info op www.fedplus.be.

Ben X, the musical  Korting van 10%  voor deze musical in Capitole Gent. Vertoningen van 8 tot 16 september. Meer info op www.fedplus.be.

Daoust Huishoudhulp via dienstencheques. Bovenop je fiscale aftrek verleend door de overheid krijg je een  korting van 0,50 euro per uur. 

In het Museum voor Natuurwetenschappen zet de tijdelijke expo Prikkels! niet enkel het gekende ‘menselijke’ zien, horen, ruiken, voelen en proeven in de kijker. “Je maakt er ook kennis met de manier waarop dieren dit allemaal doen én met hun extra magnetisch, elektrisch en temperatuurzintuig”, legt communicatieverantwoordelijke FED+ voordeel Leden van FED+ betalen 8 euro i.p.v. 9 euro voor een bezoek aan de tijdelijke expo Prikkels!, die nog loopt tot 2 september. Een ticket geeft ook toegang tot de vaste tentoonstelling. De korting geldt voor de FED+ kaarthouder en een tweede persoon. Doe ook mee aan de wedstrijd op pagina 23 van dit magazine: er zijn 25 x 4 tickets te winnen voor deze expo! www.fedplus.be

Isabelle Van Loo uit. “De tentoonstelling hanteert een interactieve aanpak om het verschil tussen waarnemingen van mens en dier te illustreren en hoe ze gebruikmaken van hun zintuigen.” Zo kun je ervaren hoe een bij nectar vindt met behulp van ultraviolet licht. Of kruip in de huid van een vleermuis om ultrasone geluiden te horen. “De expo is er voor kinderen vanaf zes jaar, maar eigenlijk is dit onderwerp voor iedereen interessant. Zelfs volwassenen gaan soms grote ogen trekken. Er zijn ook vijf activiteiten op kleutermaat, zoals het arsenaal aan dierenoortjes die de allerkleinsten kunnen opzetten.” Het ideale gezinsuitje voor een druilerige dag. Check www.natuurwetenschappen.be voor alle info en speciale ateliers in de zomervakantie.

Expo: De Treurenden. Tranen van Liefde. (Musea Brugge)  Korting van 2 euro  bij een bezoek aan de tentoonstelling ‘De Treurenden’. De expo loopt tot 19 augustus. Bovendien zijn er toegangstickets te winnen: ga naar www.fedplus.be om aan de wedstrijd deel te nemen, nog tot 29 juni.

Thermen van Spa  Korting tot 15%  voor toegang tot de thermen en op verzorgingen voor maximaal 2 personen. Ontdek de details van de voordelen op www.fedplus.be. Meer informatie over de vermelde aan­ Betovering.be  Diverse kortingen  voor dit avonturenpark in Brussel, zowel bij de online ticketverkoop als aan de kassa. Korting geldig voor 4 personen.

biedingen en de andere FED+ voordelen vind je terug op

www.fedplus.be.

Wens je op de hoogte te blijven van de nieuwste aanbiedingen? Schrijf je dan snel in op de elektronische nieuwsbrief van FED+.


De Olympische Spelen speels actueels

22 /23

Woorzoeker* • ATLETIEK

• MARK SP ITZ

• AZIE

• MEXICO- CITY

• BAANWIE LRENNEN

• OLYMPIS CH DORP

RECORDAL - CARL LEWIS AL LRENNEN -• BASKETB - BAANWIE AZIE • BASKETB - LIMIET - LOS ANGELES JUDO I HELSINK L HANDBA • REGELS • CARL LE WIS MARATHON - MARK SPITZ - MEXICO-CITY • SOFTBAL • HANDBACH OLYMPIS L DORP - RECORD - REGELS - SOFTBAL ERPEN EN - ZEILEN • SPEERW - WIELRENN I - TRIATLON HELSINKRPEN • SPEERWE

Zoek de bovenstaande woorden in het rooster. De overgebleven letters vormen een 12-letterwoord. • JUDO

• TRIATLO N

• LIMIET

• WIELREN NEN

• LOS ANG ELES

• ZEILEN

• MARATH ON

raadseltje wat ben ik?

op naar de spelen!

Ik dateer uit de per iode waa rin de Spelen ‘ letterlijk ’ nieuwe hoo gten verkenden. Met geb alde vuisten en de ogen naa r de hemel r gericht, dra aide ik mijn rug toe naa r moedee Aarde. Sommigen pra atten over een rad icalvan omwenteling, and eren over een verrassing formaat. Mijn uitv ind er won een medaille,eve ma ar ikzelf blee f veel langer in het collecti ik geh eugen gegr ift. Vier dec enn ia later hielp ook België aan een gouden medaille...

België loopt warm voor de Olympische Spelen 2012, een olympisch jaar. Om de

ongetwijfeld op de oevers van de

vier jaar neemt ’s werelds grootste

Theems

sportmanifestatie

België

een

prominente

zullen is

neerstrijken.

goed

Ook

vertegenwoordigd,

plaats in onze kranten en op onze zowel binnen als buiten de stadions. beeldbuis in. Londen is deze zomer Het Belgium House belooft alvast een vanaf 27 juli de place to be. De Britse

niet te missen trekpleister te worden

hoofdstad kijkt reikhalzend uit naar voor de Belgische supporters... de komst van vele bezoekers die

Ken je klassiekers*

win

Tijdens welke editie van de Olympische Spelen wonnen deze Belgische sporters hun gouden medaille?

en Neem deel aan onze fedra-wedstrijd op e onlin seltje raad beantwoord dit

De overgebleven letter vormen een Olympische sport.

P

L

O

S

A

N

G

E

L

E

S

R

L

A

B

T

E

K

S

A

B

B

O

Y

S

I

W

E

L

L

R

A

C Z T

D

A

T

L

E

T

I

E

K

A

H

O

M

I

D

O

G

G

O

N

C

W

T

A

C

R

S

E

D

W

I

S

R

I

R

O

O

R

U

I

C

C

J

E

S

E

L

K

I

A

I

E

I

A

P

B

K

M

L

A

T

I

M

T

N

C

I

R

T

H

X

R

R

L

O

E

A M

Y

F

I

A

H

E

E

L

O

S

I

Z

E

T

N

O

N

O

S

L

Z

E

I

L

E

N

N

T

P

E

N

L

N

N

S E

P

E

E

R

W

E

R

N

H

A

N

D

B

A

© DENKSPORT PUZZELBLADEN

SUDOKU*

Vul het diagram Su zo in dat in elke rij, elke kolom en elk vierkantdoku van 3 bij 3 vakjes alle cijfers van 1 tot en met 9 pr ecies één keer voorkomen.

boogschieten

Remplissez la grille avec des chiffres de 1 à 9 afin que chaque ligne, chaque colonne et chaque bloc de 3 cases par 3 contiennent tous les chiffres de 1 à 9.

www.fedra.belgium.be/voordelen

FED+ en het Museum voor Natuur­ wetenschappen bieden je 25 x 4 tickets kels! (t.w.v. 9 euro per ticket) voor de expo ‘Prik Test de zintuigen van mens en dier’ in het Brussel. Museum voor Natuurwetenschappen in

L

P

2

7 1

6

4

9

3

3 7

Robert Van de Walle

Jaar: Organiserende stad: Discipline:

Jaar: Organiserende stad: Discipline:

1

Justine Henin

Eugène Van Roosbroeck Jaar: Organiserende stad: Discipline:

Jaar: Organiserende stad: Discipline:

Jaar: Organiserende stad: Discipline:

6 2

Gaston Roelants

Gaston Reiff

8

9

3

ne beschikbaar.

Wedstrijdreglement onli

Met de steun van www.fedplus.be

8

9

7

4

6

7

9

3

1 2 9

5

8

© DENKSPORT PUZZELB

LADEN

Surf voor de oplossingen naar:

www. fedra. belgium. be/magazine_nl


BelgiÍ - Belgique PB 9099 Gent X B763 Het magazine dat ambtenaren samenbrengt Tweemaandelijks tijdschrift, juni 2012, n°104 Afgiftekantoor Gent X Afzendadres: Propaganda nv/sa, Imperiastraat 16, 1930 Zaventem P106214

rarara

Waar zit ik? Kom het me vertellen op www.fedra.belgium.be/ magazine_NL


Fedra_N104_Juni2012_NL_LORES20120618114810