Issuu on Google+

Aonad 1

leathanach

Aimsir chaite

Mé féin

74

Riail: Céad litir consain = + h Riail: Céad litir guta = D’ Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h

Focail

Cleachtadh

leathanach

79

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

seanathair

e

seanmháthair

Sa m pl

tuismitheoirí uncail aintín seoladh ina gconaí glan tóg dún

g

ól

in

fág Cé mise

Líon na bearnaí 2. Líon na bearnaí san abairt seo.

Vi ew

1. Cé na daoine seo?

(a) athair m’ athair

is ainm dom.

Léaráid

(b) dearthar mo mháthair

(c) máthair mo mháthair

Focail Deacair

2

Cleachtadh

Gaeilge le chéile

Tá mé i mó chonaí i

.

3. Cuir na lipéadí seo ar an clúdach litreach thall. seoladh

ainm

stampa

add name and address

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


u

n

c

a

i

l

u

i

p

s

g

h

a

s

c

b

l

t

ó

u

b

s

e

e

d

e

r

í

s

e

a

n

a

t

h

a

i

r

é

t

r

e

n

u

m

i

a

s

n

t

ó

t

h

g

o

f

i

p

n

o

l

m

b

n

s

g

g

l

a

n

s

t

f

é

h

s

a

f

n

c

a

e

d

p

í

u

f

á

g

h

tuismitheoirí

m

h

l

d

ú

n

r

n

t

í

t

ó

g

uncail

p

o

g

h

f

c

m

n

s

g

h

l

ú

aintín

d

g

t

í

p

ó

t

f

a

o

a

r

l

seoladh

t

u

i

s

m

i

t

h

e

o

i

r

í

ina gconaí

i

n

a

g

c

o

n

a

í

g

r

s

f

4. Faigh na focail liosta seo san bhosca thall: glan

tóg

dún

ól

fág seanathair seanmháthair

Gramadach

Sa m pl

r

e

Cuardach focal

Briathar

5. Cuir na briathra seo a leanas san aimsir chaite. Cuir dhá fhocail nua in abairtí.

g

(a)

(b)

tóg dún ól fág

Vi ew

glan

in

Aimsir chaite

Abairtí meiscthe

6. Ath scríobh na h-abairtí seo san ord ceart.

(a) seanathair i mó gCiarraí. ina Tá gconaí

(b) mó gconaí mBaile Átha Cliath. aintín ina i Tá

Cruth focail 7. Cuir focail liosta sna cruthanna seo.

(a)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(b)

Gaeilge le chéile

3


Aonad 2

Sa bhaile Focail

leathanach

Aimsir chaite

74

Riail: Céad litir consain = + h Riail: Céad litir guta = D’ Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Cleachtadh

leathanach

79

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cistin

e

Seomra suí

Sa m pl

Seomra codlata Halla Léithreas Seomra folctha Seomra gloine ghlan thóg dhún

g

D’ól

in

D’fhág

Líon isteach na bearnaí

Vi ew

1. Cuir isteach na litreacha atá ar iarraidh agus athscríobh an focal:

(a)

l

(b)

m

(c)

a

í o

t

Meaitséail

3. Meaitséail na seomraí leis an bpictiúr ceart. seomra suí

4

Gaeilge le chéile

seomra gloine

seomra folctha

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


l

é

i

t

h

r

e

a

s

g

4. Faigh na focail liosta thíos san bhosca thall:

r

a

c

s

a

p

ó

r

e

t

c

c

o

d

l

a

t

a

o

u

h

i

t

g

l

a

n

f

m

r

b

c

n

h

a

d

ó

l

r

t

t

ó

g

r

f

a

e

n

a

h

seomra suí

codlata

halla

léithreas

folctha

d

l

l

t

m

l

i

p

s

t

gloine

glan

f

f

o

l

c

t

h

a

u

r

tóg

dún

h

c

i

s

t

i

n

t

í

u

ól

fág

d

ú

n

l

c

b

m

f

á

g

e

t

e

a

t

i

ó

p

t

l

Sa m pl

cistin

e

Cuardach focal

Gramadach

5. Críochnaigh an tábla seo san aimsir chaite: Dún Dhún mé

Glan

Thóg mé

Ceisteanna

Ól

Ghlan sé D’ól sí

in

tú sí

Fág

D’fhág mé

g

Tóg

Vi ew

6. Freagair na ceisteanna seo a leanas.

(a) Cá bhfuil Seán?

(b) Cá bhfuil Máire?

(c) Cá bhfuil Seosamh?

Botúin 7. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) hlala =

(c) galn=

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(b) dnú= (d) citsin = Gaeilge le chéile

5


Aonad 3

An Fómhar Focail

Aimsir chaite leathanach

Riail: Céad litir consan = + h 79 Riail: Céad litir guta = D’ Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Riail: Ná cuir rud ar bith le, r, l, n, v, st, sc, sr, sp

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

An Fómhar

Sa m pl

Lúnasa Meán Fómhair Deireadh Fómhair géag gaoth duilleoga bhris chuir

g

bhuail

in

d’éist rith

Vi ew

Sumaí le litriú

1. (a) Meán + Fómhair

=

(b) Lún + asa

=

(c) gao + th

=

(d) Deireadh + Fómhair =

(e) duill + eoga

=

Faigh an strainséir 2. Ciorclaigh an strainséir sna grupaí focail seo.

(a)

gaoth

(b)

Dé Máirt

(c)

teach

Lúnasa

fearthainn

Deireadh Fómhair

6

Gaeilge le chéile

chuir duilleoga bhuail

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1.

2.

3.

3. Líon isteach an crosfhocal: 4.

Trasna 1. L

s

5. M

(mí).

5.

F

(mí)

6.

6. 7.

e

(4) Síos 2. n 3.

Sa m pl

7. Rith san aimsir chaite (4) m o

(Séasúr) (9)

4.

(9)

(Cineál aimsire) (9)

Gramadach

Briathar

4. Cuir na briathra seo san aimsire chaite. Cuir dhá fhocal in abairtí.

(a)

g

buail éist

in

(b)

bris

cuir

Aimsir chaite

rith

Vi ew

Líon na bearnaí

5. Cuir na briathra i lúibíní san aimsir chaite.

(a)

(bris) mé mo lámh nuair a thit mé.

(b)

(éist) sé leis an nuacht ar maidin.

(c)

(rith) sí abhaile tar éis na scoile.

(d)

(cuir) Mamaí an dinnéar ar an mbord.

Focail san uisce 6. Faigh trí (3) fhocal ón liosta sna litreacha seo.

(a)

(b)

(c) Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

h a

i

t

g g

r

Gaeilge le chéile

h

o a g

a é t 7


Aonad 4

leathanach

Aimsir chaite

Bia

74

Riail: Céad litir consan = + h leathanach Riail: Céad litir guta = D’ 79 Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Riail: Ná cuir rud ar bith le, r, l, n, v, st, sc, sr, sp

Focail

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

e

glasraí

Sa m pl

cairéad piseanna brocailí leitís tráta cabáiste bhris chuir

g

bhuail

in

d’éist rith

Vi ew

Focail briste!

2. Tarraing pictiúr dóibh.

1. Ceangail na litreacha agus scríobh amach an focal.

(a) cair •

• eanna

(b) pis

• áiste

(c) broc •

• éad

(d) cab •

• ailí

(a)

(b)

(c)

(d)

Focail le cruth! 3. Cuir focail ón liosta sna cruthanna seo.

8

(a)

(b)

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


1.

Crosfhocal

3.

4. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid na pictiúrí thíos: Trasna 3.

5.

2.

4.

5.

6.

6.

(8) 7.

(7)

(7)

Gramadach

Síos 1.

Sa m pl

(6)

e

7.

2.

4.

(8)

(8)

(5)

5. Críochnaigh an tábla seo san aimsir chaite:

tú sé

Éist

Rith

Rith mé Bhuail

Chuir sé

Vi ew

Bhris mé

Buail

in

Cuir

g

Bris

D’éist sí

Códfhocal

6. Bain úsáid as an gcód thíos le trí fhocal ón liosta a scríobh. (a) 12 10 2 12 1 (c) 6 9 1 11 10 1 8

(b) 4 1 3 2 7 11 12 5 a

á

b

c

e

g

i

í

l

r

s

t

1

2

3

4

5

6

7

8

9 10 11 12

Nathair fhocal

e

7. Faigh ceithre fhocal ón liosta sa nathairfhocal seo:

t r á d’ é i e l f r h t a s t u a i l s í c o d b h a r t l e i t í

(a)

(b)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c)

(d) Gaeilge le chéile

9


Aonad 5

An scoil Focail

leathanach

Aimsir chaite

74

Riail: Céad litir consain = + h leathanach Riail: Céad litir guta = D’ 80 Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Riail: Na cuir rud ar bith le, r, l, n, v, st, sc, sr, sp Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

déasc

Sa m pl

clár dubh clár bán glantóir cailc marcóir cofrá ceannaigh tosaigh

g

gortaigh

in

ullmhaigh rothaigh

Vi ew

Dathaigh

1. Dathaigh na rudaí a bhfuil le feicéal san seomra ranga.

glantóir

brocailí

cailc

cistin

leitis

crann

déasc

tábla

cofrá

Focail Deacair

Cleachtadh

Focail le cruth! 2. Cuir focail liosta sna cruthanna seo.

10

(a)

(b)

Gaeilge le chéile

(c)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Cuardach focal 3. Faigh na focail liosta seo san bosca thall:

d

t

o

s

a

i

g

h

f

u

t

s

g

c

h

á

r

s

f

l

l

g

d

g

l

a

n

t

ó

i

r

l

o

é

c

á

a

p

i

ú

t

r

m

r

clár dubh

clár bán

glantóir

a

d

r

o

t

h

a

i

g

h

t

cailc

marcóir

s

g

b

i

t

p

b

c

a

a

a

c

l

á

r

d

u

b

h

r

i

i

a

b

n

a

s

p

ó

i

t

g

g

e

déasc

ceannaigh

tosaigh

gortaigh

i

c

e

a

n

n

a

i

g

h

h

ullmhaigh

rothaigh

l

c

n

m

a

r

c

ó

i

r

g

c

o

f

r

á

m

á

u

p

a

c

Sa m pl

cofrá

Gramadach

Briathar

4. Cuir na briathra seo a leanas san aimsir chaite. Cuir dhá fhocail nua in abairtí.

ceannaigh

tosaigh

g

(a)

in

(b)

Vi ew

Aimsir chaite

gortaigh ullmhaigh rothaigh

Siolla

5. Cuir cearnóg Agus ciorcal

thart ar na focail le siolla amháin (1). thart ar na focail le dhá (2) siolla.

bris

glan

ceannaigh

glantóir

ullmhaigh

déasc

gortaigh

duilleog

cailc

Meaitseáil

6. Meaitseáil na focail leis an bpictiúr ceart. glantóir

déasc

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

clár bán

cailc

Gaeilge le chéile

marcóir

11


Aonad 6

An Fómhair Focail

Aimsir chaite leathanach

Riail: Céad litir consain = + h 80 Riail: Céad litir guta = D’ Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Riail: Na cuir rud ar bith le, r, l, n, v, st, sc, sr, sp

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

ag titim

Sa m pl

ag bailiú ag bás sméara dubha níos dorcha níos fuaire ag lubadh cheannaigh thosaigh

rothaigh

Vi ew

Meaitseáil

in

d’ullmhaigh

g

ghortaigh

1. Meaitseáil na focail leis an bpictiúr ceart. ag rith ag titim ag léamh ag lubadh ag sugradh ag bailiú ag bás

(a)

(b)

(c)

(e)

(f)

(g)

12

Gaeilge le chéile

(d)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


í

o

s

f

u

a

i

r

e

n

l

s

f

u

í

p

t

m

n

d’

í

t

m

a

g

t

i

t

i

m

u

o

h

é

o

i

h

á

h

g

r

l

s

o

a

g

b

a

i

l

i

ú

l

d

s

r

o

t

h

a

i

g

h

m

o

sméara dubha

a

a

f

h

í

g

d

f

h

h

r

thosaigh

níos dorcha

i

d

h

p

r

b

e

d

p

a

c

ghortaigh

níos fuaire

3. Faigh na focal liosta seo san bosca thall. ag titim

ag bailiú

ag bás

cheannaigh

e

n

Sa m pl

Crosfhocal

g

u

b

c

a

á

e

t

h

i

h

h

b

h

c

b

s

m

g

l

g

a

d’ullmhaigh ag lubadh

c

h

e

a

n

n

a

i

g

h

t

rothaigh

a

a

g

l

u

b

a

d

h

f

h

s

g

h

o

r

t

a

i

g

h

u

Gramadach

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir chaite: mé Cheannaigh mé

in

Gortaigh

sé sí

Ullmhaigh

g

Ceannaigh

Tosaigh

Rothaigh

Thosaigh mé

D’ullmhaigh tú Rothaigh sé

Vi ew

Ghortaigh sí

Líon na bearnaí

5. Líon isteach na bearnaí sna abairtí ag úsáid na focail seo: mé, tú, sé, sí

(a) Ghortaigh Seán a ghluain nuair a thit

(b) Cheannaigh Máire leabhar a chonaic

(c) “Ar thosaigh

(d) Bhí Ciara tuirseach nuair a rothaigh

den rothar. san siopa leabhar inné.

do obhaile a Mhichíl?” arsa Mamaí. suas an bhóthair.

Botúin 6. Ceartaigh na botúin sna focail liosta nó athbhreithniú seo:

(a) ag titm

(b) séamra dudha

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c) ag labadh

Gaeilge le chéile

13


Aonad 7

leathanach

Aimsir chaite

An Aimsir

75

Riail: Céad litir consain = + h Riail: Céad litir guta = D’

Focail

Cleachtadh

leathanach

80

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

fluich

e

ag cur sneachta

Sa m pl

ag cur fearthainne scamall brat bán an geimhreadh sioc bailigh dúisigh cuidigh cóirigh Sumaí le litriú!

=

Vi ew

1. (a) éir + igh

in

g

éirigh

(b) scam + all

=

(c) geimh + readh =

(d) fear + thainne =

Focail le cruth

2. Cuir focail liosta sna cruthanna seo:

(a)

(b)

14

Gaeilge le chéile

Focail Deacair

Cleachtadh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Cuardach focal

f

l

u

i

c

h

a

h

u

c

3. Faigh na focail liosta a leanas b san bhosca thall: f fluich sioc b sneachta bailigh i fearthainne dúisigh a scamall cuidigh

e

m

t

á

d

f

s

m

p

ó

a

d

g

h

i

a

c

r

é

i

r

a

t

b

á

n

a

t

i

r

t

m

c

b

f

p

m

i

r

i

h

s

r

t

e

n

a

u

i

g

éirigh

s

a

d

h

b

a

i

l

i

g

h

geimhreadh

cóirigh

s

i

o

c

s

o

i

l

b

h

m

e

n

r

c

u

i

d

i

g

h

o

s

n

e

a

c

h

t

a

e

i

u

d

d

ú

i

s

i

g

h

f

í

h

g

e

i

m

h

r

e

a

d

h

n

Sa m pl

brat bán

e

d

Gramadach

Briathar

4. Cuir na briathra seo san aimsir chaite. Cuir dhá fhocail nua in abairtí . (a)

dúisigh cuidigh

in

bailigh

g

(b)

Vi ew

Aimsir chaite

éirigh cóirigh

Cód fhocal

5. Bain úsáid as an cód thíos le ceithre fhocail liosta a scríobh. a

á

b

c

é

f

g

h

i

1

2

3

4

5

6

7

8

9 10 11 12 13 14 15 16 17

(a) (c)

l

m

r

s

t

u

15 4 1 11 1 10 10

3 2 2

ó

(b)

6 10 9 17 4 8 3 14 1 16

n

(d) 5 9 14 9 7 8

Briathra 6. Cuir ciorcal thart ar na ceithre (4) bhriathra thíos.

sioc

cóirigh

bailigh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

sneachta

bris

Gaeilge le chéile

fuar

glan 15


Aonad 8

Teilifís Focail

leathanach

Aimsir chaite

75

Riail: Céad litir consain = + h Riail: Céad litir guta = D’ Cleachtadh

leathanach

80

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

fógra

e

scáthlán

Sa m pl

nuacht aimsir físteip cianrialtán seastán bhailigh dhúisigh chuidigh

g

d’éirigh

in

chóirigh Focail briste!

Léaráid!

Vi ew

1. Ceangail na focail briste le focail liosta a litriú.

(a) fís

(b) scáth •

• rialtán

(c) aim

• teip

(d) seas •

• lán

(e) cian •

• sir

Focail Deacair

16

• tán

2. Cuir na lipéadaí seo ar an léaráid.

seastán

scáthlán cianrialtán físteip cnaipe

Cleachtadh

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Códfhocal 3. Líon an crosfhocal ag úsaid an cód thíos: a 12

2

á 13 m

3

c 14 n

4

d 15 ó

5

e 16 p

6

é 17

7

f

8

g 19 t

9

h 20 u

10

i

11

í

3

1

19

9

12

18

10

8

9

5

9

4

9

20

10

15

8

17

1

4

6

10

17

10

15

19

5

10

16

14

l

7

10

e

1

7

18

1

13

18

10

17

Sa m pl

r

10

18 s

21 ú

Gramadach

14

20

1

3

9

19

18

5

1

18

19

2

14

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir chaite: mé

Dúisigh

Cóirigh

Cuidigh Chuidigh mé

in

D’éirigh mé

Chóirigh tú

Bhailigh sé

Vi ew

Éirigh

g

Bailigh

Dhúisigh sí

Scríobh

5. Cuir an críoch ‘igh’ leis na litreacha seo chun focail ón liosta a litriú. Scríobh na focail.

Chóir

Bhail

D’éir

Chuid

Dhúis

+ igh =

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

17


Aonad 9

Aimsir chaite

Dul siar Focail

Riail: Céad litir consain = + h Riail: Céad litir guta = D’ Riail: Céad litir ‘f’ = D’ + h Riail: Na cuir rud ar bith le, r, l, n, v, st, sc, sr, sp Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

cailc

Sa m pl

tuismitheoirí glasraí sméara dubha duilleoga cianrialtán fearthainne dhún chuidigh

chóirigh

Vi ew

Léigh!

in

d’ullmhaigh

g

d’éist

1. Faigh agus cuir ciorcal thart ar na focail seo san scéal. tuismitheoirí cheannaigh

Scríobh 2. Scríobh abairt oiriúnach don phictiúr seo.

bhris chuaigh seo chaite úr

Bhris Seán a rothar an mí seo chaite. Chuaigh a thuismitheoirí go dtí an siopa rothar agus cheannaigh siad rothar úr do.

18

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal 3. Líon an crosfhocal ag úsáid an cód thíos. 1

a 12

í

2

á 13

l

3

4

8

5

5

19

6

20

10

5

20

1

11

21

20

15

13

11

1

15

17

11

1

13

19

2

18

10

13

13

b 14 m

14

1

6

14

4

c 15 n

11

11

16

5

d 16 o

19

15

9

6

e 17

10

15

1

7

é 18 s

8

g 19

9

g 20 u

6

t

18

17

1

e

1

11

8

16

12

11

13

9

4

10

11

10 h 21 ú 11

13

10

Sa m pl

r

4

17

i

12

Gramadach

4. Cuir na briathra i lúibíní san aimsir chaite. (a)

(dún) mé an doras aréir.

(b)

(éist) Mamaí leis an nuacht ar mhaidin

(c)

(d)

in

g

(cuidigh) mé le ma mhathair inné.

Vi ew

(éirigh) Séan go luath inniú.

Guta nó Consain?

5. Dathaigh na focail ag tosnú le guta dearg agus dathaigh na focaill ag tosnú le consain gorm. ullmhaigh

sméara-dubha

rith

éist

seanathair fás

déasc ól

bris halla

Scríobh 6. Scríobh dhá (2) fhocail liosta ón gcuimhne.

(a)

(b)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

19


Aonad 10

Na Míosa Focail

Aimsir láithreach Riail: Briathra leathan (a, o, nó, u) = + ann

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

81

Scrúdú 1 2

mí bliain

e

Eanair

Sa m pl

Feabhra Márta Aibreán Bealtaine glanann tógann dúnann

g

ólann fásann

in

Meaitseáil!

1. Meaitseáil an mí leis an aimsir ceart.

Vi ew

Eanair

Sumaí le litriú!

Aibreán

Focail Deacair

Bealtaine

Cleachtadh

2. (a) Feabh + ra =

(b) dún + ann =

(c) ól + ann

(d) Aib + réan =

(e) Beal + taine =

20

=

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1.

3. Líon isteach an crosfhocal thall.

Trasna

4. B _ _ _ _ _ _ _ _ (mí) (9)

6. M _ _ _ _ (mí) (5)

Síos

1. 12 (mí) (7)

2. F _ _ _ _ _ _ (mí) (7)

3. A _ _ _ _ _ _ (mí) (7)

5. E _ _ _ _ _ (mí) (6)

6. Tá 12 acu sa bhliain (2)

5.

e

6.

Briathar Aimsir láithreach

4. Cuir na briathra seo san aimsir láithreach. Scíobh dhá abairtí le na focail úr. (a)

(b)

Vi ew

tóg ól

in

glan dún

g

3.

Sa m pl

Gramadach

4.

2.

fás

Focail le cruth

5. Cuir focail liosta sna cruthanna.

(a)

(b)

(c)

(d)

Briathra 6. Cuir ciorcal thart ar na trí (3) bhriathra thíos. bhailigh

fás

Márta

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

dhúisigh

chuir

Gaeilge le chéile

Eanair

21


Aonad 11

Eadaí Focail

leathanach

Aimsir Láithreach

75

Riail: Briathra caol (i nó e) = + eann Cleachtadh

leathanach

81

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

eadaí

e

éide scoile

Sa m pl

geansaí t-léine veist carbhat pilirín briseann éisteann cuireann

g

ritheann

in

buaileann Meaitseáil

Vi ew

1. Meaitseáil an focal oiriúnach le na bpictiúrí seo. veist

geansaí t-léine pilirín

carbhat cóta

Botúin 2. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo. 22

(a) eistann =

(b) gaensaí =

Gaeilge le chéile

(c) carbat =

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1

3. Líon isteach an crosfhocal. Síos 2. 1.

2

3.

5

4

6

7

4.

8

Sa m pl

3.

(5) bris san aimsir láithreach

Trasna 5.

(8)

(6)

e

(7)

7.

8.

Rith san aimsir láithreach

6.

(10)

(7) Gramadach

(7)

(8)

mé tú

Buail

Éist

Brisim

Rith

Éistim

Cuireann tú

Vi ew

Cuir

in

Bris

g

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir láithreach.

Ritheann sé Buaileann sí

Scríobh

5. Scríobh trí fhocail liosta le seacht (7) litreacha.

(a)

(b)

(c)

Faigh an strainséir

6. Ciorcal an strainséir sna grúpaí focail seo:

(a)

geansaí

(b)

hata

(c)

pilirín

(d)

carabhat

cairead

cóta

cóta

briseann

veist

veist

bris

cuireann

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

23


Aonad 12

Caitheamh Aimsire Focail

Aimsir Láithreach

leathanach

Riail : Briathra leathan (a, o nó u) = aigh + aíonn

leathanach

75

81

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

cluiche

Sa m pl

galf snucar rugbaí peil rothaíocht haca ceannaíonn tosaíonn

g

gortaíonn

in

ullmhaíonn rothaíonn

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil na cluiche le na h-uirlisí oiriúnach.

peil

snucar

rugbaí

rothaíocaht

Sumaí le litriú! 2. (a) rug + baí 24

=

(b) ha + ca

(c) roth + aíocht =

(d) snu + car =

Gaeilge le chéile

=

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


e

r

o

t

h

a

í

o

c

h

t

3. Faigh na focail liosta seo san bosca thall:

c

r

s

n

u

c

a

r

t

h

o

e

ú

t

h

d

a

s

o

o

r

o

galf

a

s

a

e

t

p

b

t

u

u

c

snucar

rugbaí

n

ó

n

g

c

e

b

h

d

g

l

peil

rothaíocht

n

e

a

a

g

i

f

a

h

b

u

haca

ceannaíonn

a

s

l

l

t

l

r

í

d

a

i

tosaíonn

gortaíonn

í

a

c

f

u

p

i

o

á

í

c

o

h

b

c

d

p

o

n

g

t

h

n

h

a

c

a

a

e

n

g

a

e

n

s

g

o

r

t

a

í

o

n

n

Sa m pl

cluiche

e

Cuardach focal

rothaíonn

Gramadach

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir láithreach. Ceannaigh Ceannaím

tú sí

Tosaigh

Rothaigh Rothaím

Gortaíonn tú

in

Ullmhaigh

g

Gortaigh

Tosaíonn sé

Ullmhaíonn sí

Vi ew

5. Críochnaigh iad seo.

ceannaigh + aíonn = ceannaíonn

ullmhaigh + aíonn =

gortaigh

+ aíonn =

rothaigh + aíonn =

tosaigh

+ aíonn =

6. Déan liosta

7. Faigh ceithre fhocail liosta san nathair litreach seo.

Cluichí aonai

(a)

(c)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

sa

íon

acate

fp

alfc

sd

Cluichí foirner

sípto

nthah

Nathair fhocal

ghúig

Liosta

e

(b)

(d)

Gaeilge le chéile

Ildsa

25


Aonad 13

Aimsir Láithreach

Na Míosa

leathanach

76

Riail: Briathra caol (i nó e) = igh + íonn

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Meitheamh Iúil

e

Lúnasa

Sa m pl

Méan Fómhair Deireadh Fómhair Samhain Nollag bailíonn dúisíonn cuidíonn

g

éiríonn

Líon na bearnaí!

in

cóiríonn

Vi ew

1. Líon isteach na litreacha atá ar iarriadh sna focail liosta seo.

(a) M

(c) Dei

it

e

ea

mh

h F

mh

(b) c i

(d)

ir úi

on íon

Déan liosta!

2. Déan liosta

Míosa an Samhraidh

26

Gaeilge le chéile

Míosa an Fómhair

Míosa an Geimhridh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Puzail 3. Líon isteach na litreacha atá ar iarraidh chun focail liosta a litriú.

a g

Cad é an mí atá dáite san lár?

h r

F

Sa m pl

D

n

e

ú

i

Gramadach

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir láithreach: Bailigh mé

Éirigh

Bailim

Dúisigh

Cuidigh

Cóirigh

Cóirim

Dúisíonn tú

g

Éiríonn sé

Cuidíonn sí

in

Focail le cruth

Vi ew

5. Cuir focail liosta nó athbhreithniú sna cruthanna seo.

(a)

(b)

(c)

(d)

Briathra

6. Cuir ciorcal thart ar na briathra uilig

dún

cuir

dúisíonn

Feabhra mí

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Iúil

Liosta Athbhreithniú mí bliain Eanair Feabhra Márta Aibreán Bealtaine Gaeilge le chéile

27


Aonad 14

leathanach

Ag Siopadóireacht

76

Na Foraimn Réamhfhoclach

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

81

Scrúdú 1 2

e

siopadóir

Sa m pl

ar dhíol ciseán briseadh admháil tralaí pasáiste ag agam

g

agat

in

aige aici

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil an focal le an bpictiúr ceart.

tralaí

admhail

briseadh

ciséan

Réamhfhocal 2. (a) ag + mé =

(b) ag + tú =

(c) ag + sé =

(d) ag + sí

28

=

Gaeilge le chéile

sí Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Cód fhocal 3. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid an cód thíos.

19

3

10

4

1

15

10

18

a

1

í

11

á

2

l

12

b

3

m

13

17

c

4

n

14

1

7

6

e

6

ó

16

5

1

1

é

7

p

17

16

14

g

8

r

18

h

9

s

19

i

10

t

20

20

6

11

15

2

10

1

19

20 18

5

10

13

9

2

10

9

18

Líon na bearnaíl

12

10

e

19

9

Sa m pl

1

5

1 12 1 11

4. Líon na bearnaí sna abairtí seo.

agam

agat

aige

(a) Tá carbhat ag Liam. Tá carbhat

.

(b) Tá pilirín ag Máiréad. Tá pilirín

(c) Tá teach deas

(d) Thug Mamaí milseáin dom. Tá milseáin

g

aici

Vi ew

in

. (ag mé). .

Scríobh

5. Scríobh trí (3) fhocail liosta ón gcuimhne.

(a)

(b)

(c)

Botúin

6. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) adhmáil

(b) pasiste

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c) agm

(d) ar díol

Gaeilge le chéile

29


Aonad 15

leathanach

Mé Féin

76

Na Foraimn Réamhfhoclach

leathanach

82

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

béal

e

srón

Sa m pl

beola súil fiacla cluas leiceann ar orm ort

g

air

in

uirthi Léaráid

Vi ew

1. Cuir na lipéadaí ar an léaráid. béal srón

beola súil

fiacla cluas

leiceann

30

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal 2. Líon isteach an crosfhocal. Síos 3. 1.

1.

(6) 5.

2.

3.

Sa m pl

e

4.

(4)

(4)

(4)

4.

Trasna 2.

4.

6.

(5)

(5)

6.

(8)

Botúin

3. (a) ar + mé = (b) ar + tú =

(c) ar + sé =

(d) ar + sí =

Vi ew

in

g

Gramadach

4. Ceartaigh na botúin sna focail liosta nó athbhreithniú seo.

(a) baél

(b) leceann

(c) antín

(d) claus

Líon na bearnaí

Liosta Athbhreithniú

5. Líon na bearnaí sna abairtí seo.

seanathair

orm ort air

(a) Tá tú tuirseach. Tá tuirse

(b) Tá ocras

(c) Tá cóta deas ar Aintín Máire.

5.

uirthi

seanmháthair

.

tuismitheoirí

(ar mé).

Tá cóta deas

aintín

.

(d) Tá Uncail Seán brónach. Tá brón

(e) Tá mé tinn. Tá tinneas Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

uncail

. . Gaeilge le chéile

seoladh ina gconaí 31


Aonad 16

leathanach

Sa Bhaile

76

Na Foraimn Réamhfhoclach

leathanach

82

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

tábla

e

urlár

Sa m pl

tíl cathaoir doirteal cuisneoir oighean do dom duit

g

do

in

di Réamhfhocal

Meaitseáil 2. Meaitseáil an focal leis an bpictiúr .

(b) do + tú =

(c) do+ sé =

(d) do + sí

Vi ew

1. (a) do + mé =

oighea

cuisneoir

doirteal

=

Focail le cruth 3. Cuir focail liosta sna cruthanna .

32

(a)

(b)

Gaeilge le chéile

(c)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Cuardach focal

c

a

t

h

a

o

i

r

d

b

u

b

í

o

ú

í

t

d

o

m

i

r

l

e

r

t

r

d

i

l

s

t

á

b

l

a

r

f

r

m

urlár

tíl

do

n

u

a

s

a

r

g

a

t

n

cathaoir

dom

e

d

o

f

r

o

h

s

e

b

doirteal

duit

o

r

s

g

i

u

o

a

a

cuisneoir

do

i

ú

d

u

i

t

e

í

l

c

oighean

di

r

a

c

h

i

c

a

d

o

e

o

i

g

h

e

a

n

h

g

r

Botúin

Sa m pl

tábla

e

4. Faigh na focail liosta seo san bosca thall.

Liosta Athbhreithniú

5. Ceartaigh na botúin i lúibíní agus athscríobh an abairt.

(a) Thug Mamaí milséain (do mé).

(b) Bhí tart ar Máire, thug mé uisce (do sí).

Cé mise?

in

g

Vi ew

6. (a) Tá ceithre cos agam.

Tá mé déanta as adhmad.

Suíonn tú orm.

Is

Cistin Seomra suí Seomra codlata Halla Léithreas Seomra folctha Seomra gloine

Tarraing pictiúr dom.

mé.

(b) Nígheann tú na soithí ionam.

Tá mé déanta as cruach.

Líonann tú mé le uisce.

Is

Tarraing pictiúr dom.

mé.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

33


Aonad 17

Ainmithe Éireannach Focail

Na Foraimn Réamhfhoclach

Cleachtadh

Cleachtadh

e

broc

Scrúdú 1 2

Sa m pl

sionnach minc gráinneog madra uisce easóg giorria le liom

g

leat

in

leis léi

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil focal liosta le na h-ainmhí seo.

(a)

(b)

(c)

Botúin!

2. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) gorria

(b) soinnach =

(c) borc

34

Focail Deacair

Cleachtadh

= =

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


1.

Crosfhocal

2.

3. Líon isteach an crosfhocal 3. thall ag úsáid na pictiúrí thíos. Síos 1. 3. (4)

Trasna 3.

e

(6)

4.

5.

Sa m pl

4. 6.

(8)

(9)

5.

6.

7.

7.

(7)

(6)

Gramadach

(7)

Scríobh

(b) le + tú =

(c) le + sé =

(d) le + sí

in

g

4. (a) le + mé =

=

Vi ew

Líon na bearnaí

5. Scríobh trí fhocail liosta le ceithre (4) litreacha iontu.

(a)

(b)

(c)

5. Líon na bearnaí san abairtí seo.

liom

leat

leis

leí

(a) Is maith

(b) Chonaic Máire an cartún. Is maith

(c) D’ith Seán úll. Is maith

(d) ‘An bhfuil céad agam dul arsa Seán.

(le mé) pop-cheoil. (le sí) cartúin.

(le sé) torthaí. (le tú) go dtí an pictiúrlann?’

Faigh an strainséir 6. Ciorcal an stráinséir sna grúpaí focail seo:

(a) cuisneoir

geansaí

oighean (b) tábla

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

cathaoir cupán

Gaeilge le chéile

35


Aonad 18

Dul siar Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

leiceann cuisneoir

e

pasáiste

Sa m pl

cluiche éide scoile Bealtaine gráinneog tógann éisteann ullmhaíonn cuidíonn

g

uirthi

in

Sumaí le litriú

1. (a) ull + mhaíonn =

Réamhfhoclach 2. Cuir ciorcal thart ar na forainm réamhfholach ‘le’.

(b) Beal + taine =

(c) uir + thi

=

agam

uirthi

(d) cuis + neoir

=

orm

leat

(e) pas + áiste

=

leí

duit

(f) éist + eann

=

(g) gráinn + eog =

leis

aici

Vi ew

Focail Deacair

36

Gaeilge le chéile

Cleachtadh

Cleachtadh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

7

3. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid an cód thíos:

11 5

1

a

12

í

2

á

13

l

3

b

14 m

17

21

19

4

c

15

n

1

11

4

5

d

16

o

19

19

6

e

17

p

7

é

18

r

8

f

19

s

9

g

20

t

10

h

21

u

11

i

4

2

11

11

4

10

3

15

15

6

6

16

e

18

21

16

9

11

Sa m pl

9

13

11

6

1

13

19

16

13

6

20

11

20

6

18

1

11 15

13

11

4

6

1

15

5

g

Gramadach

6

(a)

(b)

(dún) mé an doras aréir. (éist) Mamaí leis an nuacht ar maidin.

Vi ew

in

4. Cuir na briathra i lúibiní san aimsir chaite:

(c)

(cuidigh) mé le mo mhathair inné.

(d)

(éirigh) Seán go luath inniú.

Guta nó Consain?

5. Dathaigh na focail ag tosnú le guta dearg agus dathaigh na focail ag tosnú le consain gorm. ullmhaigh éist

sméara-dubha fás

déasc

seanathair

bris ól

rith halla

Scríobh 6. Scríobh trí (3) fhocail liosta ón gcuimhne.

(a)

(b)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c)

Gaeilge le chéile

37


Aonad 19

leathanach

Aimsir Fháistineach

Bia

77

Riail :Briathra leathan (a , o nó u) = + faidh

Focail

Cleachtadh

leathanach

82

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

dinnéar

e

prataí

Sa m pl

feoil anraith pláta scian forc glanfaidh dúnfaidh tógfaidh

in

fásfaidh

g

ólfaidh

Vi ew

Biachlár Anraith nó Saláid

Turcaí agus Liamhás nó Stéig le prataí, brocailí agus cairead Uachtar Reoite nó Cáca Seacláid

38

Gaeilge le chéile

Scríobh 1. Ón biachlár thall líon isteach na bearnaí san comhrá seo:

Freastalaí: Cad bá mhaith leat ?

Tusa:

Ar dtús ba mhaith

liom

Ansin beidh

Focail Deacair

. agam.

Cleachtadh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


d

r

f

á

s

f

a

i

d

h

2. Faigh na focail liosta seo san bhosca thall.

d

ú

n

f

a

i

d

h

o

p

i

s

s

e

f

r

t

ú

t

r

prataí

n

c

f

o

r

c

d

f

ó

a

feoil

anraith

n

i

e

i

a

s

h

b

g

t

pláta

scian

é

a

f

l

r

h

l

p

f

a

forc

glanfaidh

a

n

r

a

i

t

h

c

a

í

r

t

a

c

m

s

h

n

i

b

dúnfaidh

tógfaidh

t

ó

l

f

a

i

d

h

d

h

ólfaidh

fásfaidh

g

l

a

n

f

a

i

d

h

t

a

p

l

á

t

a

f

h

g

u

ó

d

í

m

a

s

t

g

p

o

Agus ansin beidh

Sa m pl

dinnéar

e

Cuardachfhocal

agam.

Gramadach

Briathar Aimsir fhaistíneach

3. Cuir na focail seo san aimsir fhaistíneach. Cuir dhá fhocail nua in abairtí.

(b)

dún tóg ól fás

Vi ew

g

(a)

in

glan

Líon na bearnaí

4. Cuir na focail i lúibíní san aimsir fháistineach

(a)

(ól) mé báinne le mó dhinnéar.

(b)

(tóg) Máire na plataí ón tábla.

(c)

(glan) Mamaí suas indiaidh an dinnéar.

(d)

(fás) an bláth i rith an t-Earrach.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

Liosta Athbhreithniú glasraí cairead piseanna brocailí leitis trataí cabáiste

39


Aonad 20

Ainmithe Éireannach Focail

Aimsir Fháistineach Riail :Briathra leathan (a , o nó u) = + faidh

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

fáinleog

Sa m pl

spideog ulchabhán lonn dubh traonach cuach meaig brisfidh buailfidh

g

cuirfidh

in

éistfidh rithfidh

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil an pictiúr leis an ainm ceart.

Spideog

Ulchabhán •

Botúin 2. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) fáinlog

(b) birsfidh

(c) meag

(d) rithfaidh Focail Deacair

40

Lonn dubh •

Cleachtadh

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


3. Líon isteac an crosfhocal ag úsáid an cód thíos.

7

4

18

2

19

16

10

1

12

4

1

a

11

l

2

á

12

n

3

b

13

o

6

4

c

14

ó

5

d

15

p

6

e

16

r

7

f

17

s

8

g

18

t

9

h

19

u

10

i

12

2

19

1

10

13

1

4

12

8

10

11

16

4

9

10

18

11

13

12

3

9

2

9

9

7

10

5

12

5

19

3

6 16 8

9

Briathar Aimsir fhaistíneach bris cuir buail éist

rith

Faigh an strainséir

Liosta Athbhreithniú

5. Faigh an strainséir sna grúpaí focail seo.

9

12

9

g

(b)

1

10

Vi ew

8 16

in

14

13

4. Cuir na briathra seo san aimsir fháistineach. Cuir dhá fhocail nua in abairtí (a)

17

11

Gramadach

1

Sa m pl

19

6

e

Crosfhocal

(a) lonn dubh

(b) fáinleog

(c)

giorria

spideog

bríste

teach

minc

ulcabhán

meaig

broc sionnach minc gráinneog madra uisce easóg giorria

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

41


Aonad 21

leathanach

Aimsir Fháistineach

Scoil

77

Riail : Briathra leathan (a , o nó u) = aigh + óidh

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

82

Scrúdú 1 2

múinteoir

e

máistir

Sa m pl

béarla mata gaeilge postaer seilf ceannóidh tosóidh gortóidh

g

ullmhóidh

in

rothóidh Sumaí le litriú

Vi ew

1. (a) roth + óidh =

(b) máis + tir

(c) pos + taer =

(d) gort + óidh =

Focail Deacair

42

=

Tarraing 2. Léigh an abairt agus tarraing pictiúr de.

Cleachtadh

Gaeilge le chéile

Glanfaidh an múinteoir an clár

dubh leis an glantóir Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

l

3. Líon isteach na litreacha atá ar íarraidh chun focail liosta a litriú.

Cad é an focal liosta atá dáite san lár?

h

m

t

e

h

n

d

t g

i

g

l

Sa m pl

e

e

e

s

é

Gramadach

a

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir fháistineach. Ceannaigh

Tosaigh

mé Ceannóidh mé tú

Gortaigh

Ullmhaigh

Rothaigh

Rothóidh mé

Dúirsóidh tú

g

Tosóisdh sé

Ullmhóidh sí

in

sí Líon na bearaní

Vi ew

5. Cuir na briathra i lúibíní san aimsir fháistineach sna h-abairtí seo.

(a)

(bailigh) mé na leabhair don mhúinteoir anois.

(b)

(éireoidh) Ciara go luath maidin amárach.

(c)

(cóirigh) Martín a seomra codhlata or bail.

Briathra

6. Dathaigh na briathra atá san aimsir fháistineach.

bris

cóireoidh

cheannaigh

bhailigh

ullmhóidh

éireoidh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

Liosta Athbhreithniú déasc clár dubh clár bán glantóir cailc marcóir cofrá 43


Aonad 22

leathanach

Aimsir Fháistineach

Eadaí

77

Riail : Briathra caol (i nó e) = igh + eoidh

Focail

Cleachtadh

leathanach

83

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

scairf

e

lámhainní

Sa m pl

buataistí seaicéad cóta báistí caipín cochall baileoidh dúiseoidh cuideoidh éireoidh Líon na bearnaí

in

g

cóireoidh

Focail le cruth 2. Cuir focail liosta nó athbhreithniú sna cruthanna seo.

(a)

(b)

(c)

Vi ew

1. Líon isteach na litreacha atá ar iarraidh sna focail liosta seo. (a) l

e

d

=

ó

b

t

=

(d)

44

=

(c)

n

(b) c

m

r

o

h

= Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1

3. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid na pictiúrí thíos. 2

2.

3

(7) 3.

(9) 4.

4

(8)

(9)

6

6.

Sa m pl

5.

5

e

1.

(6) (6) Cad é an focal liosta atá dáite san lár?

Gramadach

4. Críochnaigh an tábla seo san aimsir fháistineach.

mé baileoidh mé tú

Éirigh

Dúisigh

Cuidigh

Cóirigh

cóireoidh mé

g

Bailigh

in

dúiseoidh tú

éireoidh sé cuideoidh sí

Vi ew

Líon na bearnaí

5. Cuir na briathra i lúibíní san aimsir fháistineach.

(a)

(ceannaigh) mé cóta úr amárach.

(b)

(tosaigh) Máire ag glanadh an teach amárach.

(c)

(rothaigh) Seán go dtí an síopa ar ball.

Dathaigh]

6. Dathaigh na briathra le siolla amaháin dearg agus dathaigh na briathra le dhá siolla gorm.

bris

tosaigh

gortaigh

buail

cuir

ullmhaigh

rith

ceannaigh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

45


Aonad 23

fHeile Phad Focail

An Aidiacht – Céimeanna Comparáide

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

83

Scrúdú 1 2

Naomh

e

Feasta

Sa m pl

Paráid Banna ceoil Seamróg seachtú lá déag Márta maith olc níos fearr

g

níos measa

in

b’fhearr Botúin

Vi ew

1. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) noamh

(b) bann ceol =

(c) b’fearr

=

(d) seamórg

=

(e) ocl

=

46

Meaitseáil 2. Meaitseáil an focal leis an bpictiúr ceart.

=

Gaeilge le chéile

seamróg

paráid

Naomh Phadraig

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

19

3. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid an cód thíos. 19 1

a

12

2

á

3

3 6

6

1

l

4

10

20

21

12

2

5

7

1

14

13

13 m

14

18

b

14

n

1

16

4

c

15

o

4

5

d

16

ó

6

e

17

p

7

é

18

r

8

f

19

s

9

g

20

t

10

h

21

ú

11

i

1

19

20

e

6

9

1

Sa m pl

8

17

9

15

18

11

13

12

14

2

18

20

1

11

15

5

13 10

g

Gramadach

in

4. Líon na bearnaí ins na h-abairtí seo. fearr measa b’fhearr maith

(a) Tá siúl maith ach tá an rothaíocht níos

(b) Tá mata olc ach tá an eéarla níos

(c) Is maith liom úlla ach

(d) Is

Vi ew

. .

liom oráiste.

liom glasrai ach b’fhearr liom milseáin.

Cód Fhocal

5. Bain úsáid as an cód thíos chun focail liosta a litriú. (a) 7 1 8 6 4

(b)

9 1 7 2 5 3

1

2

3

4

5

6

7

8

9

a

á

d

h

i

m

n

o

p

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c) 6 1 5 11 4 10 11 r

r

Gaeilge le chéile

47


Aonad 24

Am

An Aidiacht – Céimeanna Comparáide

Focail

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

e

Sa m pl

oíche trathnóna maidin inniú amárach seachtain beag mór

g

níos mó

in

níos lú cé mhéad

Vi ew

Botúin

Meaitseáil

1. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

2. Meaitseáil na focail atá contrárthacht.

mór

• níos mó

• beag

níos lú •

• oíche

(a) a

h

ó

=

é m

i

Focail Deacair

Cleachtadh

=

(d)

48

a

(c)

h

=

(b)

r

e

h

n

= Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


s

m

ó

r

b

o

p

ó

n

t

3. Faigh na focail liosta seo san bhosca thall:

r

a

m

a

i

d

i

n

í

r

a

l

á

s

n

h

g

í

o

a

c

d

r

a

n

á

r

o

s

t

oíche

beag

trathnóna

h

ó

a

o

i

l

b

s

l

h

mór

maidin

t

s

c

o

ú

f

g

m

ú

n

níos mó

inniú

a

ú

h

l

u

h

c

ó

b

ó

níos lú

amárach

i

o

í

c

h

e

s

a

n

n

n

s

r

u

g

b

e

a

g

a

cé mheid

seachtain

á

c

é

m

h

e

i

d

b

m

Gramadach

Sa m pl

e

Cuardach focal

4. Líon na bearnaí ins na h-abairtí seo.

mór

beag

níos mó

níos lú

(a) Tá Corcaigh Átha Cliath níos mó.

ach tá Baile

(b) Tá Seán

(c) Tá an domhain mór ach tá an ghrian

(d) Tá bláth beag ach tá seamróg

g

Vi ew

in

ach tá Briain níos lú. . .

Cé mhéad

5. Cé’n praghas atá ar na h-earraí seo? An bhfuil an praghas ceart níos mó nó níos lú ná an praghas atá scríofa, dar leat? Ciorcal an freagair. (a) (b) (c) (d)

níos mó

níos lú

níos mó

níos lú

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

níos mó

níos lú

Gaeilge le chéile

níos mó

níos lú 49


Aonad 25

Teilifís

An Aidiacht – Céimeanna Comparáide

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

77

Scrúdú 1 2

clár spóirt

e

clár grinn

Sa m pl

clár ceoil clár cluiche dráma scannán fisean ceoil fad fada gearr níos giorra Focail le cruth

in

g

níos faide

Vi ew

1. Cuir focail liosta sna cruthanna seo.

(a)

(c)

(b)

Faigh an strainséir 2. Faigh an strainséir sna grupaí focal seo. Focail Deacair

(a) clár spórt

clár grinn seamróg

(b) cianrialtán

déasc

(c) teilifís

50

scamall

Gaeilge le chéile

Cleachtadh

scannán

físteip Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

í

3. Líon isteach na na litreacha atá ar iarraidh chun focail liosta a litriú. l Cad é an focal liosta atá dáite san lár?

s ó e

r

m

s

n l

n h

Sa m pl

á c

á

e

a

t

e

i

r

i

n

Nathair fhocal

Scríobh

g

4. Scríobh an focal liosta atá contráthact.

(a) fada

=

(b) níos giorra

(c) gearr

=

(d) níos faide

=

5. Faigh trí (3) fhocail liosta san nathair seo agus scríobh iad thíos

rdápscannánuiofadat hásipdrámaea

(a)

(b)

(c)

Vi ew

in

=

Liosta Athbhreithniú

Scríobh

6. Scríobh trí fhocail liosta nó athbhreithniú ón gcuimhne.

fógra

(a)

scáthlán

(b)

nuacht

(c)

aimsir físteip cianrialtán seastán

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

51


Aonad 26

Am

An Aidiacht – Céimeanna Comparáide

Focail

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

meán lae

e

meán oíche

Sa m pl

inné aréir anuaraidh seo chaite seo chugainn óg sean níos sine aois Focail le cruth

in

g

níos óige

Ceangail 2. Ceangail na focail contrárthacht.

maith

níos sine

meán lae

óg

níos óige

olc

sean

meán oíche

Vi ew

1. Cuir focail liosta sna cruthanna seo.

(a)

(b)

(c) Focail Deacair

52

Cleachtadh

(d)

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Códfhocal

12

3. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid an cód thíos le: 12 m

2

á

13

n

3

c

14

o

4

d

15

ó

5

e

16

p

6

é

17

r

7

g

18

s

8

h

19

t

9

i

20

u

10

í

21

ú

11

l

13

11

1

5

20

1

12

1

9

4

8

13

9

5 2 1

13 14

13

10

18

3

5

8

14

9

13

21

6

e

a

2

Sa m pl

1

5

18

5

14

3

8

20

7

1

9

13

13

8

9

Liosta Athbhreithniú

19

5

oiche

1

trathmóna maidin

g

Gramadach óg

sean

níos óige

(a) Tá Máire

Vi ew

in

4. Líon na bearnaí sna h-abairtí seo.

inniú níos sine

amárach

ach tá Ciara níos óige.

seachtain

(b) Tá Liam

ach tá Briain níos sine.

(c) Tá Mamaí sean ach tá mó seanmhathair

(d) Tá Mici óg ach tá Ciarán

.

.

Ceist

5. Freagair na ceistenna seo.

(a) Cé’n aois a bhfuil Seán?

Tá Seán cúig bliana d’aois.

(b) Cé’n aois a bhfuil Máire?

Tá Máire

(c) Cé’n aois a bhfuil Ciarán? Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

53


Aonad 27

Dul siar Focail

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

anraith spideog

e

béarla

Sa m pl

seaicéad paráid scannán amárach cuirfidh ceannóidh fásfaidh dúiseoidh

g

maith

mór

in

Meaitseáil

fada

sean

olc

óg

maith

beag

gearr

Vi ew

1. Meaitseáil na focail atá contrárthacht .

Léigh

2. Léigh agus ciorcal na focail thíos san comhrá thall: scannán

ullmhóidh cuideoidh a chlog

amárach

go luath

“Ullmhóidh mé an dinnéar go luath amárach” arsa Mamaí, “mar beidh an scannán ag tosnú ag a sé a chlog san thrathnóna”. “Cuideoidh mé leat, mar sin” arsa Máire.

54

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1

3. Líon ísteach an crosfhocal ag úsáid na pictiúrí thíos.

2

3

4

Trasna 1.

5

(7)

(7) 6.

(7)

Sa m pl

e

5.

6

Síos 2.

3.

Gramadach

g

(6)

4.

(6)

(8)

5. Cuir na briothra seo a leanas san aimsir fháistineach.

(a) dún

=

(b) glan

=

(c) bris

=

(d) cuir

=

(e) ceannaigh =

(f) ullmhaigh

=

(g) baillgh

=

(h) éirigh

=

in

4. Scríobh na h-abairtí seo san aimsir fháistineach.

(a) Cheannaigh mé milseán

Vi ew

(b) Rith mé abhaile (c) D’ol Máire an liomonáid. (d) Dhúlsigh mé go luath.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

55


Aonad 28

leathanach

Aimsir

78

Na Briathra Neamhrialta

leathanach

83

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

tirim

e

grianmhar

Sa m pl

ag taitneamh an samhradh grian an trá teas bí abair clois

g

déan

in

faigh Cé mise

Learscáil

Vi ew

1. (a) Is réalt mé.

Tá mé geal.

Tá mé an –thé.

An

2. Líon isteach an learscáil leis an réamhaisnéis seo:

(a) Lá grianmhar i mBaile Átha Cliath.

(b) Beidh sé an-thé i nGaillimh le 30 céim celsius.

(c) Beidh sé scamallach i gCorcaigh.

(d) Beidh sé ag cur fearthainne i Sligeach.

mé.

Sligo Sligeach

Galway Gaillimh

Dublin Baile Átha Cliath

Cork Corcaigh

56

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


á

t

m

d

t

a

n

t

r

á

o

p

a

g

t

a

i

t

n

e

a

m

h

s

l

c

r

f

e

a

r

s

ó

p

r

t

g

h

grianmhar

t

i

r

i

m

d

a

b

a

i

r

r

t

ag taitneamh

f

a

g

p

t

r

m

g

h

i

c

i

e

p

n

i

b

í

t

h

e

h

í

l

a

a

d

m

f

i

p

o

r

f

a

á

o

n

s

e

h

o

p

d

é

a

n

d

g

i

h

t

a

a

d

f

c

n

d

m

o

g

s

t

é

c

r

f

a

i

g

h

ú

a

s

t

u

p

3. Faigh na focail liosta seo san bhosca thall:

an samhradh abair

grian

tirim

clois

an trá

déan

teasfaigh

Sa m pl

r

e

Cuardach focal

Gramadach

Briathar

Aimsir chaite

Bhí

4. Cuir na briathra i lúibíní san aimsir chaite. (a)

(bí) mé ar scoil inné.

Abair

Dúirt

(b)

(abair) Seán go raibh sé fuar.

Clois

Chuala

(c)

(clois) Máire an nuacht.

Déan

Rinne

(d)

(déan) mé mó obair bhaile.

Faigh

Fuair

(e)

in

g

Vi ew

(faigh) Padraig fliuch san fearthainn.

Focail le cruth 5. Cuir focail liosta sna cruthanna seo.

(a)

(b)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

(c)

Gaeilge le chéile

57


Aonad 29

leathanach

Caitheamh Aimsire Focail

78

Na Briathra Neamhrialta

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

83

Scrúdú 1 2

e

ag seinm

Sa m pl

pianó giotár feadóg stáin fidil bodhrán bainseo bhí dúirt

g

chuala

in

rinne fuair

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil na lipeádaí le na bpictiúrí seo.

(a)

(b)

(c)

fidil

bodhrán

(e)

(f)

pianó

giotár

feadóg stáin

(d)

bainseo

58

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1

2. Líon isteach an crosfhocal ag úsáid na pictiúrí thíos:

3

Cad é an focal liosta atá dáite san lár?

4

5

Trasna 1.

2.

(5)

3.

(6)

Gramadach

Sa m pl

e

6

4.

(7)

5.

(11)

6.

(5)

(7)

3. Ceangail an briathar leis an briathar céanna san aimsir chaite. Abair

Chuala

Clois

Déan

Faigh

Fuair

Bhí

Rinne

Vi ew

Scríobh

in

g

Dúirt

4. Scríobh dhá (2) fhocail liosta nó athbhreithniú ón gcuimhne.

(a)

(b)

Tarraing

Liosta Athbhreithniú

5. Tarraing pictiúr le cuir leis abairt seo.

Rinne Seán a abair bhaile ar an tábla sa chistin.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

cluiche galf snucar rugbaí peil rothaíocht haca

59


Aonad 30

An Samhradh Focail

Na Briathra Neamhrialta

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

e

An Samhradh

Sa m pl

Bealtaine Meitheamh Iúil níos teo níos gile laethanta saoire feic ith

g

tabhair

in

tar téigh

Vi ew

Sumaí le litriú

1. (a) Beal + taine =

(b) samh + radh =

(c) tabh + air

(d) Meith + eamh =

=

Léigh 2. Léigh agus cuir ciorcal thart ar na ceithre (4) bhriathra neamhrialta. Chonaic mé an cluiche aréir. Ins an dara leath fuair Ciarán an liathróid agus thug sé do

Focail Deacair

Cleachtadh

Sheán é. Chuir é san chúl é. Cluiche maith a bhí ann.

60

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Códfhocal 3. Líon isteach na litreacha atá ar iarraidh chun focail liosta a litriú.

í

t

s e

t

n o

e

I m

Sa m pl

i

g

d

Gramadach

4. Cuir na braithra i lúibíní san aimsir chaite.

Briathar

Aimsir chaite

feic

Chanaic

(a)

(Téigh) mé ar scoil inné.

(b)

(Ith) Seán a lón go tapaidh.

ith

D’ith

(c)

(Tar) Máire abhaile go luath.

tabhair

Thug

(d)

(Tabhair) mé mó obair bhaile don mhúinteoir ar maidin.

tar

Tháinig

(e)

(Feic) Padraig an nuacht aréir ar TG4.

téigh

Chuaigh

Vi ew

in

g

Scríobh 5. Scríobh dhá fhocail liosta le seach (7) litreacha.

(a)

(b)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

61


Aonad 31

leathanach

Siopadóireacht

78

Na Briathra Neamhrialta

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

leathanach

84

Scrúdú 1 2

e

siopa milseáin

Sa m pl

siopa eadaí siopa crua earraí siopa ceoil siopa fón siopa ríomhaireachta siopa glasraí chonaic

g

d’ith thug

in

tháinig chuaigh

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil na h-earraí le’n siopa ceart.

(a)

(b)

(c)

(e)

(f)

siopa milseáin siopa eadaí

siopa ceoil siopa fón (d) siopa ríomhaireachta siopa glasraí

62

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


r

o

r

p

s

a

í

h

m

c

b

p

t

í

h

t

h

u

g

i

g

c

c

e

o

i

l

s

t

e

l

i

r

chonaic

e

l

m

d

r

r

f

a

s

m

u

eadaí

t

r

h

r

s

á

t

d

e

c

a

d’ith

n

c

a

b

n

t

l

a

á

h

e

crua earraí

a

t

i

d’

i

t

h

í

i

u

a

thug

f

e

r

e

í

e

Cuardach focal

a

s

o

n

a

r

s

r

e

e

n

l

t

ú

p

i

r

g

l

a

s

r

a

í

l

u

g

a

a

s

c

h

o

n

a

i

c

h

í

f

g

h

ó

i

n

b

c

a

s

f

a

s

t

r

f

ó

n

t

h

l

p

a

s

a

t

h

á

i

n

i

g

u

2. Faigh na focail liosta seo san bhosca thall:

Sa m pl

milseáin

ceoil tháinig fón chuaigh ríomhaireachta glasraí

g

Gramadach Téigh

Tabhair

Vi ew

in

3. Ceangail an briathar leis an briathar céanna san aimsir chaite.

Chonaic

Tháinig

Feic

Tar

Ith

Chuaigh

D’ith

Thug

Dathaigh

4. Cuir dath corcra ar na briathra neamhrialta.

Bhris

Chonaic

Tháinig

D’ith

Cheannaig

D’ullmhaigh

siopadóir Thug

d

ea

íc

a

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

p

bris

áo

ad

sg

pa

e

iu

o

5. Faigh agus cuir ciorcal thart ar dhá (2) fhocail liosta nó athbhreithniú san nathair fhocal seo. gh pló bfsi h ú t

á

ar dhíol ciseán

Nathair fhocal

n

Liosta Athbhreithniú

Gaeilge le chéile

briseadh admháil tralaí pasáiste 63


Aonad 32

leathanach

An Aerfort

78

Na h-Uimhreaha leathanach

84

Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

An Aerfort

e

eitleán

Sa m pl

píolóta aeróstach rúidbhealach ag tuirlingt haingear aon dó trí

g

ceathar

in

cúig

Vi ew

Meaitseáil

1. Meaitseáil na h-earraí le’n siopa ceart.

(a)

(b)

(c)

aon dó trí

ceathar

cúig

(d)

64

Gaeilge le chéile

(e)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

1

2. Líon isteach an crosfhocal le na pictiúrí thíos: Sios 1.

2 3 4 5

(11)

3. (9) 4. (7) 6.

Sa m pl

(7)

e

2.

Trasna 2.

(8)

g in

Gramadach

(6) Briathar

3. Cuir na briathra seo san aimsir chaite. Cuir dhá fhocail nua in abairt.

Vi ew

feic

(a)

téigh

Aimsir chaite

ith

(b)

clois

Líon na bearnaí

4. Líon isteach na bearnaí ins na h-abairtí seo.

(a)

mé abhaile go luath inné. (D’ith/Chuaigh)

(b)

Mamaí an fear an phoist ag teacht. (Chuala/Chonaic)

(c)

Seán an amhrán úr ar an raidió. (Chuala/Bhí)

(d)

sé an fhuar aréir. (Bhí/Chonaic)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

65


Aonad 33

An Samhradh Focail

Na h-Uimhreaha

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

gainimh

e

grian

Sa m pl

ag taitneamh ag snámh culaith snámh picnic an trá sé seacht ocht

g

naoi

in

deich Meaitseáil

Vi ew

1. Meaitseáil na lipéadaí leis an uimhir ceart.

(a)

(b)

(c)

seacht ocht

naoi

deich

(d)

66

Gaeilge le chéile

(e)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Crosfhocal

g

2. Líon isteach na litreacha atá ar iarraidh chun focail liosta a litriú:

c

c é

r

Cad é an focail liosta nó athbhreithniú atá dáite san lár?

i

o

n

á

h

e

a Gramadach

á

Sa m pl

l

e

i

c

á

3. Cuir na briathra seo san aimsir chaite.

(c) ceannaigh =

(e) feic

=

(g) bris

=

Léigh

=

(b) éist

=

(d) tar

=

(f) bailigh =

(h) ith

g

(a) dún

in

=

Vi ew

4. Léigh an píosa seo agus cuir ciorcal thart ar na briathra uilig. Liosta Athbhreithniú

An Trá

Lá brea grianmhar a bhí. Ní raibh scamall sa spéir.

An Samhradh

Bhí muid ar ár laethanta saoire. Thiomáin Dadaí go

Bealtaine

dtí an trá. Chuir muid ar na culaith snámha agus rith sinn isteach san uisce. Bhí an-spóirt againn ag snámh. Chuir Mamaí an blainceád síos ar an

Meitheamh Iúil

ngainimh. Bhí picnic mór againn. Chuaigh muid

níos teo

abhile san trathnóna. Bhí tuirseach orm.

níos gile laethanta

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

67


Aonad 34

Dul Siar Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

peil pianó

e

aintín

Sa m pl

fiacla seomra folctha doirteal trataí bris glan ceannaigh

g

bailigh

in

orm Líon na bearnaí

Tarraing

Vi ew

1. Líon na bearnaí sna focail liosta seo.

(a)

o

t

(b)

e

(c) t

(d

ea

(e)

r

l

t

a

= = =

=

Gaeilge le chéile

=

Focail Deacair

68

2. Tarraing pictiúr den abairt thíos.

Cleachtadh

Scuab mé mó fiacla san seomra folctha. Cleachtadh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Gramadach

Briathar

3. Cuir na briathra seo san aimsir chaite.

Aimsir chaite

bris grotaigh glan bailigh

(a) (Bris) Seán an fhuinneog inné.

Sa m pl

(c) (Glan) Máire an teach an seachtain seo chaite.

.

(b) (Gortaigh) Ciarán a chos nuair a bhí sé ag imirt peil.

e

4. Ag úsáid na briathra thuas, scríobh na braithra i lúibíní san aimsir chaite.

(d) (Bailigh) mé na duilleoga san ghairdín anuaraidh.

Vi ew

in

g

5. Cuir na briathra seo san aimsir láithreach.

Briathar

Aimsir láithreach

ól éist tosaigh cóirigh

6. Ag úsáid na briathra thuas, scríobh na briathra i lúibíní san aimsir láithreach.

(a) (Tosaigh) mé mó obair bhaile gach trathnóna ag a sé a chlog.

.

(b) (Éist) Dadaí leis an nuacht gach maidin.

.

(c) (Cóirigh) Ciarán a seomra codlata gach Sathairn.

.

(d) (Ól) mé bainne ag am lóin.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

. Gaeilge le chéile

69


Aonad 35

Dul Siar Focail

Cleachtadh

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Meitheamh géaga

e

fáinleog

Sa m pl

sionnach beola lámhainní rúidbhealach agat ort dom

g

leí

Tarraing

in

uirthi

1. Tarraing pictiúr de na focail liosta thíos. (a) géaga

(b) beola

(c) lámhainní

Vi ew

(d) fáinleog

Botúin

2. Ceartaigh na botúin sna focail liosta seo.

(a) fainlog

70

(b) soinnach

Gaeilge le chéile

(c) lámhinní

(d) beala

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Gramadach

Briathar

3. Cuir na briathra seo san aimsir fháistineach.

Aimsir fháistineach

dún rith ullmhaigh dúisigh

(a) (Dún) mé an doras ar ball.

Sa m pl

.

(c) (Ullmhaigh) Mamaí an dinnéar amárach.

.

(b) (Rith) Seán go dtí an scoil ar maidin .

e

4. Ag úsáid na briathra thuas, scríobh na briathra i lúibíní san aimsir fháistineach.

.

(d) (Dúisigh) Ciarán gach maidin ag a ocht a chlog.

.

ar mé =

Vi ew

ar tú =

in

‘ar’

g

5. Líon isteach an tábla seo le an réamhfhocal oiriúnach. ‘ag’

ag mé = ag tú =

ar sé =

ag sé =

ar sí =

ag sí =

6. Ag úsáid na réamhfhocail thuas agus athscríobh na h-abairtí gan lúibíní.

(a) Chuir mé mo chóta (ar mé) mar bhí sé an-fhuar.

.

(b) Tá a fhios (ag mé) cá bhfuil an cianrialtáin.

.

(c) Tabhair deoch uisce do Seán mar tá tart (ar sé).

.

(d) An bhfuil do culaith snámha (ag tú)?

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

. Gaeilge le chéile

71


Aonad 36

Dul Siar Focail

Cleachtadh

Scrúdú 1 2

Cleachtadh

cluas léithreas

e

piseanna

Sa m pl

sioc teilifís tralaí fidil maith olc mór

g

beag

in

óg Meaitseáil

Vi ew

1. Meaitseáil na focail atá contrárthacht.

(a) sean •

• gearr

(b) níos measa •

• níos giorra

olc

• óg

níos faide •

• níos sine

fada •

• mór

níos lú

• níos fearr

beag •

• maith

níos óige

• níos mó

Focail Deacair

72

Gaeilge le chéile

Cleachtadh

Cleachtadh

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Meaitseáil 2. Meaitseáil na lipéadaí leis an bpictiúr ceart.

(a)

cluas

(b)

(c)

(e)

(f)

piseanna

Sa m pl

teilifís tralaí (d) fidil

e

sioc

Gramadach

3. Líon isteach an tábla seo le an réamhfhocal oiriúnach. ‘do’

‘le’

le mé =

do tú =

le tú =

do sí =

le sé =

in

do sé =

g

do mé =

le sí =

Vi ew

4. Ag úsáid na réamhfhocail thuas agus ath-scríobh na h-abairtí gan lúibíní.

(a) Thug Seán leabhar (do; mé) don Nollag .

.

(b) Tá Máire ag dul ag snámh agus tá mise ag dul (le; sí)

.

(c) ”Cóireoidh mise an seomra (do; tú)” arsa Ciarán.

.

(d) An bhfuil cead (ag; mé) dul (le;tú) go dtí an pictiúrlann?

.

(e) Chuaigh Máire go dtí an siopa. Chuaigh mise (le;sí)

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

. Gaeilge le chéile

73


Comhrá 1

Comhrá 2

Mé féin

Sa bhaile

Duine A

Duine A

Cad is ainm duit?

Cá bhfuil tú?

is aimn dom.

(a) Scuabaim m’fhiacla ann. Duine B

(c) Crochaim mo chóta ann.

e

Duine A

(b) Breathnaím ar an teilifís ann. (d) Téim a choladh ann.

Cá bhfuil tú i do chónaí?

Sa m pl

(e) Ullmhaím an dinnéar ann.

(f) Bíonn sé an-ghrianmhar ann.

Tá mé i mo chónaí i

.

(g) Téim go dtí an léithreas ann.

Duine B

Duine B

Duine A

Tá tú sa

.

Bia

in

g

Comhrá 3

Duine A

Vi ew

An maith leat glasraí? Is maith liom

Ní mhaith liom Is fearr liom

Comhrá 4

Scoil 1. Duine A: Cén áit a dhéanann tú d’obair? Duine B: Déanaim m’obair ar an

.

.

.

Duine B

.

2. Duine A: Cá scríobhann an múinteoir? Duine B: Scríobhann an múinteoir

ar an

.

3. Duine A: Cad leis a ghlanann an múinteoir an clár dubh? Duine B: Glanann an múinteoir an

74

Gaeilge le chéile

clár dubh leis an

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

.


Comhrá 5

Comhrá 6

An aimsir

Teilifís

Duine A

Duine A

Cén cinéal aimsir atá ann inniú?

Ainmnigh clár teilifíse is maith leat.

An bhfuil sé (fuar/te)? An bhfuil sé (tirim/fliuch)?

Is maith liom

An bhfuil sé ag cur

ach is fearr liom

(báistí/sneachta/seaca)?

.

e

Duine B

Sa m pl

Tá sé (fuar/te). Tá sé (tirim/fliuch).

Tá sé ag cur (báistí/ sneachta/ seaca).

Duine B

Duine A

in

Eadaí

g

Comhrá 7

Vi ew

Cén cinéal éadaí scoile a chaitheann sibh i do scoil.

Comhrá 8

Caitheamh aimsire Duine A Cad atá mé ag imirt? Mím:

Tá dath ar na héadaí scoile sa scoil seo. Tá dath

ar na bríste.

Tá dath

ar an léine.

Tá dath

ar an ngeansaí.

Tá dath

ar an sciorta.

(a) peil

(b) rugbaí

(c) snucar

(d) haca

(e) galf

(f) rothaíocht.

Tá tú (ag imirt peile, ag imirt rugbaí, ag imirt snúcair, ag imirt haca, ag imirt gailf, ag rothaíocht).

Duine B

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Duine B

Gaeilge le chéile

75


Comhrá 9

Comhrá 10

Na míosa

Ag siopadóireacht

Duine A

Siopadóir

Cén mí ina bhfuil na féastaí seo?

Cad atá agat i do thralaí?

(a) Lá Nollag Tá

(c) Lá Fhéile Pádraig

agus

(d) Laethanta saoire an Samhraidh . i mí

(Márta, Meithimh, na Nollag, na Samhna).

i mo thralaí. Custaiméir

Sa m pl

Siopadóir

,

e

(b) Oíche Shamhna

Duine B

Beidh sin euro agus ceint, le do thoil. Seo duit an t-airgead

Siopadóir

Custaiméir

Seo é do bhriseadh agus d’admháil

Comhrá 11

in

g

Mé féin Duine A

Vi ew

Cuir do méar ar do (a) bhéal

(b) shúil

(c) leiceann

(d) shrón

(e) bheola

(f) fhiacla

Tá mo méar ar mo

(a) bhéal

(b) shúil

(c) leiceann

(d) shrón

(e) bheola

(f) fhiacla Duine B

Comhrá 12

Sa bhaile Duine A Cad faoi a bhfuil mé ag caint? (a) Cuireann tú bainne ann. (b) Cuireann tú na gréithe ann. (c) Cuireann tú na plataí air (d) Siúlann tú air (e) Cuireann tú an dinnéar ann. (a) An oighean é? (b) An tíl é? (c) An tábla é? (d) An cuisneoir é? (e) An doirteal é? Tá an cheart agat/Tá tú mí-cheart Duine B

76

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Comhrá 13

Bia

Comhrá 14

Scoil

Duine A

Duine A

Tarraing an dinnéar seo.

Cén ábhar is fearr leat ar scoil?

Tarraing (a) an pláta

(b) prátaí

(c) píosa feoil

(d) píseanna

(e) scian agus forc in aice leis an bpláta

ach is

Is maith liom .

e

fearr liom

Sa m pl

Duine B

Duine B – tarraing an pictiúr.

Duine A

in

Eadaí

g

Comhrá 15

Comhrá 16

Teilifís Duine A Ainmnigh cláracha teilifíse den chineál seo:

Cuir ort do (a) bhuataistí

(a) clár grinn

(b) clár ceoil

(b) lámhainní

(c) clár spóirt

(d) scannán

(c) chóta baistí

(e) clár cluiche

(f) dráma

(d) scairf

(e) chaipín

(a) clár grinn

=

(b) clár ceoil

=

(c) clár spóirt

=

(d) scannán

=

(e) clár cluiche

=

(f) dráma

=

Vi ew

Ta sé fuar amuigh, ba chóir duit éadaí te a chur ort.

Duine B: Mím

Duine B Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

77


Comhrá 17

Caitheamh aimsire

Duine A: Scríobh an réamhaisnéis. Duine B: Léirigh an réamhaisnéis. Duine A: Lá (breá/olc) a bheidh ann amárach.

(Beidh/Ní bheidh) an ghrian ag taitneamh sa spéir. Duine B: Tarraing léarscáil do d’áit cónaithe don réamhaisnéis thuas.

Cad atá mé ag seinm? Mím. (a) fidil

(b) pianó

(c) bodhrán

(d) feadóg stáin

(e) bainseo

(f) giotár

Tá tú ag seinm an … (a) fhidil

(b) pianó

Sa m pl

Beidh an teocht céim celsius. Beidh sé (fliuch/tirim).

Duine A

e

An aimsir

Comhrá 18

(c) bodhrán

(d) fheadóg stáin

(e) bainseó

(f) giotár

Duine B

g

Comhrá 19

in

Ag siopadóireacht Duine A

Vi ew

Cén saghas siopa ina gheobhaidh mé na h-earraí seo a leanas?

Comhrá 20

An aerfort Duine A Cá bhfuil tú ag dul ar do laethanta saoire?

(a) ríomhaire

(b) cóta

(c) cabáiste

(c) fón póca

Tá mé ag dul go dtí

(e) dlúthdiosca

(f) seacláid

ar feadh

(g) tairne

Gheobhaidh tú

seachtaine. Duine B

i siopa…

(a) milseáin

(b) glasraí

(c) fóin

(d) ceoil

(e) eadaí

(f) crua earraí

(g) ríomhaireachta. Duine B 78

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Aonad 1

Mé féin Chuaigh mo

Sa bhaile

thuismitheoirí

Aonad 2

féin ar

agus

chuairt

sheanathair

sheanmháthair

mo

thuismitheoirí

chuig

teach nua. Is teach álainn é.

mo

Tá cistin mhór ann, seomra suí

agus

an

Cheannaigh

mo

compordach,

deireadh

ceithre

sheomra

codlata, seomra folctha agus

ina gcónaí i mBaile Átha Cliath.

tá seomra gloine in aice leis an

Chuamar

leo.

gcistin. Is é an seomra is fearr liom

Chonaic mé a lán ainmhithe

ná mo sheomra codlata mar is

eagsúla ann. Bhí sé an-shuimúil.

maith liom an dath atá ar na ballaí

Ar an Domhnach, d’fhágamar

agus is maith liom mo leaba mór

an cathair agus thiomáin Dadaí

compordach.

dtí

an

Sa m pl

go

e

seachtaine seo caite. Tá said

abhaile arís.

in

An Fómhar

g

Aonad 3

Aonad 4

Bia Ba chóir dúinn cúig phíosa de

sa séasúr seo – Lunása, Méan

ghlasraí agus de thorthaí a ithe

Vi ew

Is maith liom an Fómhar. Tá trí mhí Fómhair, agus Deireadh Fómhair.

gach lá. Fásann glasraí sa talamh

Bíonn sé an-ghaofar san Fhómhar.

don chuid is mó den am. Tá glasraí

Bíonn na crainn ag lubadh agus

le fáil i ngach dath agus cruth. Tá

titeann na duilleoga ar an talamh.

caireadaí fada agus oráiste. Tá

Bíonn na h-ainmhithe ag fáil réidh

prátaí ciorclach agus donn. Tá

don

na

brocailí glas agus tá sé cosúil le

laethanta níos fuaire agus níos

crann. Is bia nadúrtha agus blasta

giorra.

iad.

Gheimhreadh.

Bíonn

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

79


Aonad 6

Aonad 5

An Fómhair

An scoil

I

rith

an

Fómhair

éiríonn

an

duine, táimid réidh le tosnú” arsa

aimsir níos fuaire agus éiríonn

an múinteoir. Fuair sí an marcóir

na laethanta níos giorra. Tá na

agus thosaigh sí ag scríobh ar an

bláthanna agus na plandaí a bhí

gclár bán. Scríobh mé an obair

chomh h-álainn san Samhradh ag

bhaile i mo chóipleabhar. Rinne

fáil bháis anois. Tá na duilleoga

an múinteoir botún agus bhí

ag titim ar an talamh. Tá na

uirthi é a scriosadh amach leis an

daoine amuigh sa ghairdín ag

nglantóir. Scrios mé amach an

bailiú suas na duilleoga. Tá na na

scríbhneoireacht leis an gcuimleoir.

páistí amuigh ag piocadh sméara

Thosamar arís.

dubha ó na driseacha.

Sa m pl

e

“Suigh ag bhur ndéasc gach

in

An aimsir

g

Aonad 7

Aonad 8

Teilifís Cheannaigh Dadaí teilifís nua

in am don Gheimhreadh. Bíonn an

inné. Tá scathlán mór uirthi agus

Vi ew

Anois tá an Fómhar thart agus tá sé

Gheimhreadh fluich mar bhíonn sé

tá seinnteoir DVD leí. Tá sé ar fad

ag cur baistí go minic. Ní thagann

ar sheastán mór airgead. Ach, tá

an ghrian amach mar bhíonn an

an cianrialtán ag Dadaí an t-am

spéir cludaithe le scamaill. Is maith

ar fad. Bíonn an nuacht agus an

liom nuair a bhíonn brat bán

aimsir ar siúl an chuid is mó den am.

sneachta ar an talamh. Bímid in

B’féidir go mbeidh cead agam

ann fear sneachta a dhéanamh

cartúin a chur ar siúl amárach!

na laethanta sin.

80

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Aonad 10

Na míosa

Aonad 11

Eadaí Fuair mé éadaí scoile nua. Tá dath

Tá ceithre shéasúr i ngach bliain.

dearg agus liath orthu. Tá dath

Tá trí mhí i ngach seasúr. Is é an mhí

dearg ar an ngeansaí agus tá

is giorra ná mí Feabhra. Tá tríocha

armas na scoile air. Tá t-léine bán

nó tríocha a haon lá sna míosa eile.

faoin ngeansaí. Tá dath liath ar na

Tá an lá is giorra i mí na Nollag. Tá

bríste. Tá dath dearg agus liath ar

an lá is faide i mí Meithimh.

an gcarbhat freisin. Tá cead ag na

e

Tá dhá mhí déag i mbliain amháin.

Sa m pl

cailíní sciorta a chaitheamh más mian leo. Is maith liom m’ éadaí scoile nua.

Aonad 12

in

g

Caitheamh Aimsire

Aonad 15

Ag siopadóireacht Chuaigh mé ag siopadóireacht an

shaghas. Is maith liom cluichí foirne

Satharn seo caite san ollmhargadh.

Vi ew

Is maith liom cluichí de gach cosúil le peil, rugbaí agus haca. Is

Bhí go leor rudaí le fáil i ngach

maith liom cluichí aonair cosúil le

pasáiste. Thóg mé ciséan liom.

galf, rothaíocht agus snucar. Is é

Chonaic mé cluiche maith a bhí

an duine spóirtúil is fearr liom ná

ar dhíol. Bhí airgead agam dó

Roy Keane. Ba pheileadóir é ach is

agus chuir mé san chiseán é. Thug

bainisteoir é anois. Ba mhaith liom

mé m’airgead don siopadóir agus

a bheith chomh maith leis nuair a

thug sé an cluiche, mo bhriseadh

bheidh mé níos sine.

agus an admháil ar ais dom.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

81


Aonad 15

Mé féin

Aonad 16

Sa bhaile

Tá na Gardaí ag lorg gadaí a ghoid

Chuidigh mé le Mamaí sa bhaile

carr oíche aréir. Dúirt na Gardaí

inné.

go raibh an fear ard le gruaig

cuisneoir agus an oighean.

dubh air. Tá srón mór aige agus tá

Ghlan mé na fuinneoga. Nigh

amháin ina bhéal aige. Tá cluasa mór agus leiceann dearg air freisin. Gardaí sa bhaile mór ar 999.

amach

an

mé an urlár agus chuir mé na cathaoireacha

faoin

mbord.

Nigh mé na gréithe sa dhoirteal, thriomaigh mé iad agus chuir iad

Sa m pl

An bhfaca tú é? Cuir glaoch ar na

e

dath gorm ar a shúile. Tá fiacail ór

Ghlan

sa chófra. Bhí Mamaí an-sásta liom.

Bia

in

g

Aonad 19

Scoil

Bhí cairde thart agam don dinnéar

Is maith liom mo mhúinteoir.

oíche aréir. Ar dtús bhí anraith

Tá an seomra ranga gallánta.

Vi ew 82

Aonad 21

againn. Ansin don phríomhchúrsa,

Tá a lán postaer ar na ballaí

bhí prátaí, brocailí, caireadaí agus

agus tá leabhair shuimiúla ar

mairteoil againn. Don mhilseog

na seilfeanna dúinn le léamh.

bhí uachtar reoite againn. Bhí

Déanaimid staidéir ar mhata, ar

an béile an-bhlasta agus ní raibh

Bhéarla agus ar Ghaeilge gach

tada fagtha ar na plataí.

lá. Is maith liom mo scoil.

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


Aonad 22

Eadaí

Aonad 23

Naomh Phádraig

Lá fuar geimhridh atá ann. Tá mé

Ceiliúraimid

ag iarraidh dul amach ag sugradh

patrún na hÉireann

sa sneachta ach tá sé an-fhuar. Tá

ar an seachtú lá déag de Mhárta.

bhuataisí, mo sheaicéad agus mo scairf dom. “Cuir ort na héadaí sin nó ní bheidh cead agat dul

Is féasta mór Éireannnach é .Téann gach duine ar fud na tíre go dtí an paráid sa bhaile mór. Bíonn banna ceoil ann ag seinm ceoil. Caitheann

gach

duine

Sa m pl

amach” arsa Mamaí. Chuir mé

Pádraig,

e

Mamaí ag fáil mo lámhainní, mo

Naomh

na h-éadaí orm agus amach liom sa sneachta.

glasa agus seamrógaí.

in

g

Aonad 28

An aimsir

eadaí

Aonad 29

Caitheamh Aimsire Chuaigh mé go ceoilchoirm aréir.

Chuamar ar fad go dtí an trá.

Séisúin ceoil tradisiúnta a bhí ann.

Vi ew

Lá breá samhraidh a bhí ann. Bhí sé an-te. Bhí an ghrian ag

Bhí cearthrar sa ghrúpa. Bhí duine

taitneamh

Bhíomar

amháin ar an mbodhrán, bhí

ag sugradh sa ghaineamh le

duine eile ag seinm an fheadóg

buicéad agus spád. Thógamar

stáin, ceann eile ar an bhfidil agus

caisléan gainimh. Ansin, chuamar

bhí fear eile ar an mbainseo. Bhí

isteach san uisce agus bhíomar

an-spóirt againn ag éisteacht leis

ag snámh. Bhí an-spóirt againn.

an gceoil. Bhain mé an-sult as.

sa

spéir.

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com

Gaeilge le chéile

83


Aonad 31

Siopadóireacht

Aonad 32

An aerfort

Chuaigh mé go dtí an ionad

Chuamar

ar

laethanta

siopadóireachta sa bhaile mór

anuaraidh.

inné. Fuair mé cúpla rud deas

an t-aerfort. Chuamar amach

dom féin. Fuair mé dlúthdhiosca

go dtí an t-eitleán a bhí ar an

sa siopa ceoil, fuair mé geansaí sa

rúidbhealach. Chonaic mé eitleán

siopa éadaí agus fuair mé barra

eile ag tuirlingt. Chuir an píolóta

seacláide sa siopa milseáin. Ansin

failte romhainn agus tháispeain

chuaigh mé abhaile. Is maith liom

an aeróstach dúinn ár tsuíocháin.

a bheith ag siopadóireacht.

Thosaigh an eitleán ag bogadh

go

dtí

Sa m pl

e

Chuamar

saoire

agus gan mhoill bhíomar suas san

Vi ew

in

g

aer.

84

Gaeilge le chéile

Foilsitheoireacht Prim-Ed ~ www.prim-ed.com


2236 Gaeilge le Cheile - Rang 3