Issuu on Google+

ένας ευλογιμένος τόπος Περιοδική έκδοση Πολιτιστικού Συλλόγου Μεγάλης Παναγίας Χαλκιδικής

Τεύχος 4ο


17. Ο Σαραφιανός Μαύρος µε την Ελένη Τσιπινιά 18. Ο Κωνσταντίνος Αηδώνης µε την Βασιλεία Μέγα 19.Ο Ιωάννης Χαλκιάς µε την Πασχαλίτσα Σπανδώνη 20. Ο Θεόδωρος Κολιώτσας µε την ∆άφνη Κοντσικέλη 21. Ο ∆ηµήτριος Τσούλος µε την Σοφία Κεχαγιά 22. Ο Νικόλαος Μπιζιριάννης µε την Γαλάτεια Οικονοµίδου

Κοινωνικά Γεννήσεις 1.Ο ∆ηµήτρης Αγγελόπουλος και η Άννα Ζαχαράκη 2.Ο Χρήστος Αλβανός και η Αικατερίνη Χαριστού 3.Ο Γεώργιος Αστεριάδης και η Ελένη ∆οξακάκη 4.Ο Ιωάννης Αυγολούπης και η Σοφία Πολυβάκα 5. Ο Χρήστος Βουζονίκος και η Ευαγγελία Κουµαντσιώτη 6.Ο Ιωάννης Γερούκης και η Παναγιώτα ∆αρτζάλου 7.Ο Αθανάσιος Γερούκης και η Εµµανουέλα Λιάγκου 8.Ο Αλέξανδρος Γισγάκης και η Μαρία Στρίκου 9.Ο Θεοδόσιος Καραγιάννης και η Όλγα Ζαχαράκη 10.Ο Άγγελος Κοσµαρίκος και η Φωτεινή Καραγιάννη 11.Ο Αστέριος Κοσµαρίκος και η Πηγή Καραθανάση 12. Ο Παναγιώτης Λιώπας και η Όλγα Στουγιάννη 13. Ο Φώτιος Μαλτής και η Αναστασία Μαύρου 14. Ο Γεώργιος Μαναζής και η Μαρία Ελένη Ζαµάνη 15. Ο Ιωάννης Μαναζής και η Ελευθερία Σκουµή 16. Ο Νικόλαος Μάνθος και η Γεωργία Συκιώτη 17. Ο Μιχαήλ Ξυνιάς και η Ελένη Κουρτίδου 18. Ο ∆ηµήτριος Παϊπάτης και η Φραντζέσκα Γκούσκου 19. Ο Αβραάµ Σαλπιγκίδης και η Θεοδώρα Γεωργίου 20. Ο Ιωάννης Σαραντούδας και η Σοφία-Μαρία Τέτη 21. Ο Γεώργιος Στουγιάννης και η Πηνελόπη Λεµονή 22.Ο Ιωάννης Στουγιάννης και η Ελεάννα Αντωνίου 23. Ο ∆ιαµαντής Ταραζάς και η Άννα Καραγιάννη 24. Ο ∆ηµήτριος Τζιάτζιος και η Βικτωρία Ε. Μπίνιου 25. Ο Μιχαήλ Τσακνής και η Ελισάβετ Καυκέλη 26. Ο Ηλίας Υψηλάντης και η Αγνή Καραδήµου 27. Ο Βασίλειος Υψηλάντης και η Μερόπη Κάλτσου 28. Ο Πέτρος Χάιτας και η Στυλιανή Καρίνα

Θάνατοι 1.Η Αργυρή Αδραχτά του Αθανασίου 2.Ο Νικόλαος Αλεύρας του Αθανασίου 3. Ο Χρήστος Βουζονίκος του Ιωάννη 4.Η Άννα Γερούκη του Χριστοδούλου 5. Ο Κωνσταντίνος Γερούκης του Ιωάννη 6.Ο ∆ηµήτριος ∆εληγιώβας του Ιωάννη 7. Ο Ανδρέας ∆ιαλεχτός του Σταύρου 8. Ο Ιωακείµ Ζήσης του Αποστόλου 9. Η Σουλτάνα Θεµελή του Μόσχου 10. Η Μαγδαληνή Θεµελή του Ιωάννη 11. Ο Γεώργιος Κάλτσος του ∆ηµητρίου 12. Η Μορφούλα Καραγιάννη του Αθανασίου 13. Ο Γεώργιος Κολοβός του ∆ηµητρίου 14. Η Αναστασία Κολοβού του Αθανασίου 15. Η Αικατερίνη Κορδαλή του Γεωργίου 16. Ο Γεώργιος Κυργιαννός του Αστερίου 17. Ο Ιωακείµ Λεµονής του Παναγιώτη 18.Η Μαρία Λιώπα του Άγγελου 19. Η Μαρία Λιώπα του Βασιλείου 20. Η Ευθυµία Μάλαµα του Γεωργίου 21. Ο Παντελής Μάνδαλος του Βασιλείου 22.Ο Ιωάννης Μπίνιος του Αστερίου 23. Η Αναστασία Παπαγεωργίου του Ιωάννη 24.Η Άννα Παπαθανασίου του Ανδρέα 25. Η Μαρία Πλάτσκου του Αστερίου 26.Ο Αργύριος Σαραντούδας του Ιωάννη 27.Ο Ιωακείµ Σγούρος του Άγγελου 28. Η Ελένη Σγούρου του Ιωάννη 29. Ο Φίλιππος Σταθάκης του Σωτηρίου 30. Ο Ιωάννης Στέλλας του Κωνσταντίνου 31. Η Σώτηρα Στουγιάννη του Κύρκου 32. Η Ελένη Ταµπαρέσκου του Πέτρου 33. Η Νίτσα Τζιάτζιου του Πολύζου 34. Η Γούλα Τζιωρτζιούδα του Κωνσταντίνου 35. Ο Γεώργιος Τσούλος του Αστερίου 36. Ο Σταύρος Υψηλάντης του Βασιλείου

ΓΑΜΟΙ 1.Ο Ιωάννης Γερούκης µε την Παναγιώτα ∆αρτζαλοπούλου 2.Ο ∆ηµήτριος Στεργιούλης µε την Άννα Κούκου 3.Ο Ίλι Λέσι µε την Ελένη Χαριστά 4.Ο ∆ηµήτριος Παϊπάτης µε την Φραντζέσκα Γκούσκου 5.Ο Γεώργιος Στουγιάννης µε την Πηνελόπη Λεµονή 6.Ο Χρήστος Παπαευαγγέλου µε την Σταυρούλα Βαφειάδου 7.Ο Ιωάννης Στουγιάννης µε την Ελεάννα Αντωνίου 8.Ο Γεώργιος Κάλτσος µε την Βερόνικα Εµίλοβα 9.Ο Χρήστος Βουζονίκος µε την Eυαγγελία Κουµαντσιώτη 10.Ο Χρήστος Χαλκιάς µε την Τριανταφυλλιά Καραχρήστου 11. Ο Νικόλαος Ταµπαρέσκος µε την Χριστίνα Στουγιάννη 12. Ο Στέλιος Κορδαλής µε την Ελένη Σταρόβα 13.Ο Μιχαήλ Ξυνιάς µε την Ελένη Κουρτίδου 14. Ο Αθανάσιος Λαµπρινός µε την Άννα Παπουτσή 15.Ο Γεώργιος Τζωρτζιούδας µε την Παρασκευή Ζήκου 16. Ο Φώτιος Καρδαράς µε την Πηγή Στουγιάννη

2


Μια άλλη εκδήλωση θεσµός ήταν και ο "ερχοµός" του Άι-Βασίλη µε το έλκηθρό του, που έδωσε χαρά στα παιδιά - και όχι µόνο - του χωριού. Αυτή τη χρονιά θα συνεχίσουµε τις εκδηλώσεις, τις οποίες έχουµε ήδη προγραµµατίσει, κάνοντάς τες καλύτερες, και υποσχόµαστε πως θα προσπαθήσουµε το περιοδικό να εκδίδεται σε συντοµότερα χρονικά Το τέταρτο τεύχος του περιοδικού µας είναι πλέον διαστήµατα. Υπενθυµίζουµε επίσης, ότι το ∆.Σ. του γεγονός. Παρόλο που πέρασε αρκετά µεγάλο συλλόγου είναι ανοιχτό σε προτάσεις και ιδέες από χρονικό διάστηµα, και θα θέλαµε να όλους τους φίλους και τα µέλη µας, καθώς και από απολογηθούµε γι' αυτό, καταφέρνουµε να την εθελοντική βοήθεια του καθενός, εκδώσουµε αυτό το τέταρτο τεύχος, ώστε να ευχαριστώντας εδώ όλους όσους µας βοήθησαν συνεχιστεί η επικοινωνία µε τα µέλη και τους στις διάφορες εκδηλώσεις µας, ώστε να φίλους του συλλόγου και µέσα από την έντυπη αναβαθµίσουµε το έργο του συλλόγου µας. έκδοση. Το διάστηµα αυτό πραγµατοποιήθηκαν οι Η Συντακτική Οµάδα εκλογές για την ανάδειξη του καινούριου ∆ιοικητικού Συµβουλίου του συλλόγου, οι οποίες έγιναν στις 29/3/2013 και ανέδειξαν το καινούριο Ζαχαράκης Αθανάσιος Παπαευαγγέλου Ιωάννης ∆.Σ., το οποίο είναι: Παπασαραφιανός Αθανάσιος Σιµιγδάλης Κωνσταντίνος Μαργαρίτης Στέλιος Παπαευαγγέλου Ιωάννης Χαριστάς Άγγελος Λιάκος Αργύριος Στουγιάννης Γεώργιος - Ζητάµε προκαταβολικά συγνώµη για τυχόν Ζαχαράκης Αθανάσιος λάθη ή παραλήψεις . - Το περιεχόµενο των άρθρων απηχεί τις απόψεις του κάθε συγγραφέα-συντάκτη . - Αν κάποιος επιθυµεί να γράψει για το περιοδικό µπορεί να επικοινωνήσει µε το ∆.Σ. του πολιτιστικού συλλόγου .

Οι δράσεις του συλλόγου συνεχίστηκαν όλο αυτό το χρονικό διάστηµα. Μέσα στο 2013 ο σύλλογος διοργάνωσε διάφορες εκδηλώσεις, όπως, το κουρµπάνι στον Άγιο Αθανάσιο και, για πρώτη φορά, το κουρµπάνι στην Αγια-Μαρίνα. Επίσης τη λαϊκή βραδιά στην Παναγούδα, η οποία πλέον Η µετατροπή σε ηλεκτρονικό περιοδικό έγινε από έχει γίνει θεσµός. Μια καινούρια εκδήλωση τον προηγούµενο το Γιάννη Κίκα χρόνο ήταν η συνδιοργάνωση το Οκτώβριο, από κοινού µε το Σύλλογο Γυναικών Μεγάλης Παναγίας, του πανελλήνιου αγώνα ορεινού δρόµου "Ξε σκουριά ζω", οποίος, µε αφετηρία το χοροστάσι και διαδροµή µέσα από το δάσος των Σκουριών και του Κάκαβου, προσπάθησε να αναδείξει τις οµορφιές του βουνού µας, αλλά και και τον κίνδυνο που διατρέχει από τη µεταλλευτική δραστηριότητα.

3


Μ ’ αυτόν τον τρόπο είχαν να φάνε κρέας µέχρι το Πάσχα. 24- ∆ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Το κρέας το έκαναν κιµά , αλλά όχι µε µηχανή που φυσικά δεν υπήρχε , αλλά µε το ΣΦΑΞΙΜΟ ΤΟΥ ΓΟΥΡΟΥΝΙΟΥ τσεκούρι το έκοβαν δε µικρά κοµµατάκια. Μετά έπαιρναν τα έντερα και εφόσον η Παλιότερα στο κάθε σπίτι υπήρχε και νοικοκυρά τα έπλενε πολύ καλά , τα γέµιζαν ένα « κουµάσι » , που έκτρεφαν το µε το κιµά που είχαν κόψει και έκαναν τα γουρούνι τους. Αυτό γινόταν γιατί δεν υπήρχε το κρέας , και λουκάνικα. Και κρατούσαν φυσικά όσο κρέας χρειαζόταν. ήταν πολύ δυσεύρετο και ακριβό µιας και Τις επόµενες ηµέρες έπαιρναν ένα τενεκέ δεν είχαν και τα χρήµατα για να το µικρό και ρίχνανε µέσα « λίγδα » ζεστή , γιατί αγοράσουν. Μαζεύονταν παρέες από φίλους και γείτονες , όταν κρυώσει γίνετε σαν κρέµα , και τοποθετούσαν εκεί µέσα κοµµάτια από και έφερναν το γουρούνι στην αυλή του πλευρά και λουκάνικα και το σφράγιζαν σπιτιού και το έσφαζαν. Μετά το κρεµούσαν και άρχιζε η διαδικασία καλά. Το τενεκεδάκι αυτό το άνοιγαν µόνο το του γδαρσίµατος. Το πρώτο που έκαναν µετά ήταν να βγάλουν Πάσχα και έτρωγαν λουκάνικο και κρέας , για την συκωταριά και την έδιναν στη νοικοκυρά να µην βρίσκουν µπροστά τους φίδια όλο το καλοκαίρι. που την τηγάνιζε και έκανε µεζέδες για το Σήµερα λίγοι είναι αυτοί που έχουν και κρασί που έπιναν οι άντρες έξω. Έπειτα έβγαζαν το λίπος « παστό » το κόβανε εκτρέφουν γουρούνι , και λίγα γίνονται από σε χοντρές φέτες , και έπαιρναν µερικές φέτες αυτά που γίνονταν τότε. Και τα λουκάνικα που ίσως γίνονται ( κοµµάτια ) και τα « πάστωναν » σε χοντρό αλάτι , για να έχουν να τρώνε το χειµώνα και περισσότερο δεν έχουν τη µορφή που είχαν τότε µιας και σήµερα υπάρχουν µηχανές για την άνοιξη. Τα υπόλοιπα κοµµάτια και τα µικρότερα τα « κιµά , και είναι πιο πλούσια σε µπαχαρικά και καρυκεύµατα. λαγαρίζανε » , δηλαδή τα βάζανε σε ένα µεγάλο καζάνι και τα βράζανε µέχρι να βγει όλο σχεδόν το λίπος τους , τη « λίγδα ». Αυτή την µάζευαν σε τενεκέδες και τη χρησιµοποιούσαν στις πίτες και στα φαγητά αντί για λάδι. Ό,τι έµενε στο καζάνι , δηλαδή το ξεροψηµένο λίπος οι « τσιγαρίδες » , τις τρώγανε ή τις κρατούσαν και τις βάζανε µέσα σε πίτες για βούτυρο µε σκοπό να δώσουν στην πίτα µεγαλύτερη νοστιµιά. Μετά το λίπος έκοβαν τα πλευρά του γουρουνιού και πάλι µερικά τα βάζανε στο χοντρό αλάτι , και έτσι το κρέας µπορούσε να διατηρηθεί για όσο καιρό ήθελαν , αυτές ήταν οι « πλευρεµιές ».

4


31 ∆ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ – 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ και πήγαν προς την Παναγιά να κάνουν Λιτανεία και φεύγει ο Βασίλειος µε τα µεγάλης βίας και του πατά µια κονταριά µες εις την καρδιά του. Βρε δέξου εσύ το χάρισµα δέξου κι εσύ µε βία Αυτός είναι ο Βασίλειος από την Κασαρεία . »

Στις 30 ∆εκεµβρίου οι νοικοκυρές έκαναν τις βασιλόπιτες , που ήταν από ψωµί λίγο γλυκό και πολλές φορές είχε µέσα ή και από πάνω καρύδια και αµύγδαλα , και µέσα βάζανε ένα νόµισµα. Τη βασιλόπιτα την κόβανε το βράδυ µόλις άλλαζε ο χρόνος . Αυτό ήταν και κάτι σαν γλυκό για τα παιδιά , µιας και τα γλυκά παλιότερα ήταν ελάχιστα. Το µεσηµέρι τις 31 ∆εκεµβρίου τα παιδιά πήγαιναν στα χωράφια, συνήθως στο «Χειµαδιό» και έκοβαν κλαδιά από ελιά για τα « Κώλεντα ». Το βράδυ τις ίδιας ηµέρας ο πατέρας έπαιρνε ένα φύλο από το κλαδί της ελιάς και το σάλιωνε , µετά το έβαζε πάνω στα αναµµένα κάρβουνα στο τζάκι, και αν το φύλο αναπηδούσε ψιλά τότε αυτός είχε ζωή µπροστά του. Έπειτα το ίδιο έκαναν όλοι στην οικογένεια , µε τη σειρά. Παρέες παιδιών (συνήθως παιδιά της γειτονιάς ) σηκώνονταν νωρίς το πρωί και γυρνούσαν στα σπίτια γνωστών και συγγενών και έψαλαν τα κάλαντα : « Αρχιµηνιά κι ’ αρχή χρονιά………….» ή το

Φυσικά κρατούσαν όλοι φανάρια για να βλέπουν , µιας και ήταν ακόµη νύχτα και θαµπός ο ουρανός. Οι νοικοκυρές τους άνοιγαν και τους έδιναν ξυλοκέρατα , καρύδια και κλικούδια , µιας και τα χρήµατα ήταν ελάχιστα ή δεν υπήρχαν.

«Βασίλειος ο θαυµαστός όπου ναι παρουσία γράφει µε πνεύµα άγιων τα ιερά βιβλία γράφει µε πνεύµα άγιων αµαρτωλός να σώσει το γένος των χριστιανών να το ελευθερώσει. Αυτός είναι ο Βασίλειος ο Μέγας Ιεράρχης που δια τους Έλληνες εστάθει πολεµάρχης . Ιούλιε παράνοµε και µέγα παραβάτη σου µίλησα δια φιλία και στείλε µε και µένα . Ψωµί , φαΐ αιρετικό που βρίσκοµαι στα ξένα και τόσο ζώο που µ’ έκανες κι µ’ έστειλες κριθάρι µα θα σου στείλω κι εγώ σπαθί µε το κοντάρι . πολλά είναι τα χαιρετίσµατα να παν και να γυρίσουν . να κάψουν την Καισάρεια και να την αφανίσουν εάν τα’ άκουσε ο Βασίλειος µαζεύει το λαό του αρχιερείς και ιερείς και τους υπηκόους του 5


« Φανός »

«Κώλεντα »

Παλιότερα τη Μεγάλη Πέµπτη έκοβαν από το βουνό µια «Μάκρυνα » και την µετέφεραν µε τα γαϊδούρια στην πλατεία της εκκλησίας. Εκεί την σήκωναν όρθια και γύρω γύρω βάζανε τις κλαδούρες , σχηµατίζοντας έτσι ένα ηµισφαίριο. Στην κορυφή της µάκρυνας βάζανε ένα σκιάχτρο γεµισµένο µε άχυρα , και το οποίο το λέγανε « Ιούδα ». Αυτό συµβόλιζε τον Ιούδα Ισκαριώτη τον µαθητή του Ιησού , που τον πρόδωσε στους Φαρισαίους. Αυτός ήταν ο « Φανός » , που τον βάζανε φωτιά το βράδυ του Μ.Σάββατο. Ο παπάς µετά το « ∆εύτε λάβετε φως……..» βγαίνει έξω από την εκκλησία και λέει το « Χριστός Ανέστη…..…» και ταυτόχρονα χτυπούν οι καµπάνες . Μικροί και µεγάλοι προσπαθούν να βάλουν φωτιά το « φανό » , και το θέαµα είναι πραγµατικά εκθαµβωτικό και η χαρά και οι ζητωκραυγές του κόσµου ανταµείβουν τους κόπους των ανδρών που κόπιασαν για την κατασκευή του. Αµέσως µετά όλοι που έχουν πάρει από ένα κόκκινο αυγό , ανταλλάσσουν φιλιά και ευχές « Χριστός Ανέστη » , « Αληθώς Ανέστη » , και τσουγκρίζουν τα αυγά τους. Πιο παλιά όταν τσούγκριζαν τα αυγά και έσπαγε το αυγό του άλλου , αυτός που είχε το γερό έπαιρνε το αυγό του άλλου , και το έτρωγε. Σήµερα το έθιµο του Φανού υπάρχει ακόµη , αν και την κατασκευή του την έχει αναλάβει εξολοκλήρου η τοπική αρχή τα τελευταία χρόνια. ∆εν γίνετε µε µια µόνο µάκρυνα αλλά µε τέσσερις ,που σχηµατίζουν ένα τετράγωνο , και έχει µερικά µέτρα ύψος (συνήθως 7 µε 10µ. ).

Μετά το ξηµέρωµα , τις πρώτες πρωινές ώρες τις 1 Ιανουαρίου , πάλι µαζευόταν οι παρέες των παιδιών και έλεγαν τα «Κώλεντα » , δηλαδή έπαιρναν από ένα κλαδί ελιάς και µ’ αυτό χτυπούσαν τις πόρτες και τραγουδούσαν : « Σήκω κυρά µου κι ’ άνοιξε την πόρτα την κερένια. ∆υο λόγια έχω να σου πω γλυκά και ζαχαρένια. Το καλαθάκι’ µ θέλει αυγά η τσέπη µου καρύδια. Και το παλιό µαντίλι µου πεντέξι µεταλίκια». Και όταν δεν τους άνοιγαν , τραγουδούσαν : « Κώλεντα µώλεντα τρεις χιλιάδες πρόβατα κι ’ άλλα τόσα γίδια. ∆ώµ ’ κυρά µ’ καρύδια Να µη σι σπάσου τα κιραµίδια δώµ ’ κι ένα κλίκ’ να µη σι σπάσου ντ’ µύτ». Μετά πήγαιναν στην εκκλησία, βάζοντας στην τσέπη τους κι ένα ρόδι. Το ρόδι αυτό το σπάζανε µέσα στην αυλή του σπιτιού τους, µόλις γύριζαν από την εκκλησία, και έλεγαν την ευχή : «Όσα σπυριά έχει το ρόδι, τόσα καλά να’ χει το σπίτι». Έτσι στο βραδινό τραπέζι µετά την είσοδο του νέου χρόνου , ο πατέρας παίρνει βασιλόπιτα και τη στριφογυρίζει για να φέρει τύχη η νέα χρονιά και µετά την κόβει σε κοµµατάκια . Ένα για το Χριστό , την Παναγία , το σπίτι και µετά όλοι η οικογένεια µε τη σειρά. Όποιος βρίσκει το «φλουρί» είναι τυχερός για όλο το χρόνο και φυσικά το κρατούσε και όλη τη χρονιά . Το δε κάψιµο του φύλλου της ελιάς , όπως είναι φυσικό έχει εξαλειφθεί τελείως , µιας και το τζάκι σήµερα είναι κάτι το καλλωπιστικό στα σπίτια µας και όχι για να µας προσφέρει τη ζεστασιά του.

6


Στο χώρο που θα γίνει η ζύµωση και η διατήρηση των στεµφύλων, δεν αποθηκεύονται προϊόντα τα οποία είναι δυνατόν να επιµολύνουν τα στέµφυλα µε χηµικά, λιπάσµατα, χρώµατα, πλαστικά, καύσιµα, απορρυπαντικά κλ.π. Εκτός από την υγιεινή του περιβάλλοντος εργασίας και των µηχανηµάτων οινοποίησης και απόσταξης, πρέπει να προσέχουµε την υγιεινή των σταφυλιών, των στεµφύλων, των βοηθητικών υλών και τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας κατά την παραγωγική διαδικασία και την αποθήκευση του τσίπουρου.

ΗΜΕΡΙ∆Α Ε.Ε.Χ. GRECOTEL EGNATIA 8-12-2013 Εισήγηση: Παναγιώτη Τσέτουρα ΘΕΜΑ: ∆ιασφάλιση της υγείας των καταναλωτών κατά την παραγωγική διαδικασία του τσίπουρου Το τσίπουρο είναι ένα ποιοτικό απόσταγµα των στεµφύλων, όταν παρασκευάζεται σωστά. Πρέπει να παρασκευάζεται µε τέτοιο τρόπο, ακολουθώντας τις απαραίτητες τεχνικές για την επιλογή και διατήρηση της πρώτης ύλης και στη συνέχεια τις σωστές διεργασίες της απόσταξης, ώστε να παρέχει ασφάλεια στους καταναλωτές. Η ποιοτική παραγωγή του απαιτεί αργή απόσταξη σε ήπια θερµοκρασία και σωστό διαχωρισµό του αποστάγµατος σε τρία κλάσµατα: κεφαλές – καρδιά – ουρές. Η καρδιά που περιλαµβάνει τα επιθυµητά συστατικά, είναι η βάση για την παραγωγή ποιοτικού τσίπουρου. Εάν λαµβάνεται από απλή συσκευή απόσταξης, χρειάζεται δεύτερη απόσταξη – µετάβραση για την παρασκευή ενός καλού αποστάγµατος. Εάν προέρχεται από συσκευή απόσταξης µε στήλη ανακαθαρισµού, δεν απαιτείται δεύτερη απόσταξη. Ο παραγωγός πρέπει να αναγνωρίζει τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας που είναι κρίσιµα για την υγιεινή του τσίπουρου. Επιβάλλεται η εγκατάσταση διεργασιών ελέγχου και η παρακολούθηση, για την αποτελεσµατικότητά τους, µε σκοπό την τελική ποιότητα στο τσίπουρο.

Οι παράγοντες που έχουν µεγάλη σηµασία για την υγιεινή και την ποιότητα στο τσίπουρο είναι: Η παρουσία τοξικών µετάλλων Οι παθογόνοι µικρο-οργανισµοί και οι τοξίνες Τα φυτοφάρµακα και τα λιπάσµατα Η υγιεινή κατάσταση των σταφυλιών Οι βόστρυχοι Η αποθήκευση των στεµφύλων Η ποικιλία Η καθαριότητα Η ωριµότητα των σταφυλιών Η απόδοση ανά στρέµµα Ο θειώδης ανυδρίτης Παρουσία τοξικών µετάλλων, όπως το αρσενικό, ο χαλκός, ο µόλυβδος κλ.π. στα στέµφυλα και στις βοηθητικές ύλες. Πρέπει να βρίσκονται εντός των επιτρεποµένων ορίων, σύµφωνα µε την ευρωπαϊκή νοµοθεσία. Παθογόνοι µικρο-οργανισµοί και τοξίνες: είναι δυνατόν να βρεθούν στις αρωµατικές ύλες, το γλυκάνισο, το µάραθο κλ.π. Προέρχονται από τα βακτήρια Bacillus Cereus, Clostridium Perfringens κλ.π. Τα φυτοφάρµακα και τα λιπάσµατα: Μεταφέρονται µετά την ζύµωση και την απόσταξη στο τσίπουρο. Θα πρέπει να αποφεύγονται οι ψεκασµοί κοντά στον τρύγο και να ακολουθούµε τις οδηγίες συγκοµιδής των σταφυλιών που προτείνουν οι παρασκευαστές. Να τηρούµε τις οδηγίες για το ανώτερο όριο υπολειµµάτων των φυτοφαρµάκων και λιπασµάτων ( MRLs). Π.χ. σχηµατίζεται αιθυλοκαρβαµίδιο, ουσία ανεπιθύµητη, από την υπερβολική ποσότητα ουρίας στις καλλιέργειες των σταφυλιών.

Η προετοιµασία για την οινοποίηση και την απόσταξη περιλαµβάνει: Σχολαστική καθαριότητα των χώρων ζύµωσης και απόσταξης. ∆άπεδα, οροφές, τοίχοι, καθαρίζονται τακτικά. Απολυµαίνουµε το χώρο από µικροοργανισµούς, έντοµα και τρωκτικά. Τα µηχανήµατα που χρησιµοποιούνται στην παραγωγική διαδικασία τοποθετούνται στην κατάλληλη θέση, ώστε να καθαρίζονται και να συντηρούνται εύκολα και σωστά. Τα δοχεία ζύµωσης και διατήρησης των στεµφύλων πρέπει να είναι ανοξείδωτες δεξαµενές ή ξύλινα βαρέλια. Μετά το τέλος της ζύµωσης καλύπτουµε τα στέµφυλα, ώστε να µην έρχονται σε επαφή µε το οξυγόνο.

7


Η υγιεινή κατάσταση των σταφυλιών: Τα σταφύλια να µην έχουν προσβολές από ασθένειες και έντοµα. Τα σάπια σταφύλια που έχουν προσβληθεί από την ασθένεια του βοτρύτη, παρουσία των µυκήτων Aspergillus και Penicillium κατά την διάρκεια της συγκοµιδής, σε συνθήκες υψηλής θερµοκρασίας και υγρασίας, µεταφέρουν στα στέµφυλα επικίνδυνες ουσίες για τον άνθρωπο, που ανήκουν στην κατηγορία των µυκοτοξινών. Οι βόστρυχοι ( τα κοτσάνια ): ∆ίνουν κατά την απόσταξη επικίνδυνες ουσίες για την υγεία των καταναλωτών, την µεθανόλη και την φουρφουράλη. Η µεθανόλη συγκεντρώνεται στο οπτικό νεύρο και προκαλεί τύφλωση. Η φουρφουράλη είναι τοξική για τον ανθρώπινο οργανισµό. Τα κοτσάνια πρέπει να αποµακρύνονται µε τον αποβοστρυχωτή κατά την παραλαβή των σταφυλιών. Η αποθήκευση των στεµφύλων: Η αποθήκευση στις δεξαµενές και η διατήρηση των στεµφύλων σε καλή υγιεινή κατάσταση έχει σηµασία για την ποιότητα του τσίπουρου. Μεγάλη διάρκεια παραµονής των στεµφύλων µέσα στις δεξαµενές πριν την απόσταξη, προκαλεί αύξηση της µεθανόλης, κυρίως στις χονδρόφλουδες ποικιλίες και οσµές µανιταριών και µούχλας, λόγω δράσης βακτηρίων και µυκήτων. Η ποικιλία: Οι λευκές λεπτόφλουδες αρωµατικές ποικιλίες όπως το µοσχάτο Σάµου, το µοσχάτο Αλεξανδρείας, η λευκή Mαλβάζια, υπερέχουν των ερυθρ��ν, χωρίς να αποκλείονται και οι ερυθρές που έχουν λεπτή φλούδα, όπως το µοσχάτο Αµβούργου. Οι χονδρόφλουδες αποστάζουν µεγαλύτερες ποσότητες µεθανόλης. Η καθαριότητα: Απαιτείται σχολαστική καθαριότητα και απολύµανση των µέσων και του χώρου όπου γίνεται η ζύµωση και η απόσταξη, για την αποφυγή των επιµολύνσεων από χηµικούς, µικροβιολογικούς και φυσικούς κινδύνους. Η ωριµότητα των σταφυλιών: Ο τρύγος πρέπει να γίνεται στον κατάλληλο χρόνο τεχνολογικής ωρίµασης, µε ανάδειξη των αρωµατικών χαρακτήρων των σταφυλιών. Η απόδοση ανά στρέµµα: Η παραγωγή να µην είναι υπερβολική, να βρίσκεται σε χαµηλή επίπεδα. Μικρή παραγωγή δίνει τσίπουρο καλής ποιότητας. Ο θειώδης ανυδρίτης: Αποφεύγεται στα σταφύλια που προορίζονται για απόσταξη. Περνά στο απόσταγµα σε συµπυκνωµένη µορφή και υποβαθµίζει την ποιότητα στο τσίπουρο.

Τα κρίσιµα στάδια για την διασφάλιση της υγείας των καταναλωτών, κατά την παραγωγική διαδικασία του τσίπουρου, είναι: Παραλαβή των σταφυλιών Αποβοστρύχωση Ζύµωση – Αποζύµωση Απόσταξη Τυποποίηση – αραίωση µε νερό Αποθήκευση του τσίπουρου Παραλαβή των σταφυλιών: Τα στέµφυλα που προορίζονται για τσίπουρο θα πρέπει να είναι καθαρά από προσβολές, χωρίς υπολείµµατα φυτοφαρµάκων, λιπασµάτων, τοξικών µετάλλων, παθογόνων µικρο-οργανισµών και τοξινών. Τα σάπια σταφύλια περιέχουν µια επικίνδυνη µυκοτοξίνη – την ωχρατοξίνη Α, η οποία αποστάζεται στο τσίπουρο. Αποβοστρύχωση: Είναι σηµαντική για τα σταφύλια. Όταν οι βόστρυχοι (τα κοτσάνια) παραµείνουν αρκετές ηµέρες µε τον σταφυλοπολτό, έχουµε συγκέντρωση µεθανόλης και φουρφουράλης στο τσίπουρο. Ζύµωση – Αποζύµωση: Η πλήρη αποζύµωση των ζαχάρων κατά την αλκοολική ζύµωση, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να προχωρήσουµε στην απόσταξη των στεµφύλων. Τα αζύµωτα ζάχαρα µε θέρµανση σε όξινο περιβάλλον µας δίνουν φουρφουράλη, ουσίας τοξικής για τον άνθρωπο. Η φουρφουράλη αποστάζεται και στα τρία κλάσµατα της απόσταξης µε έµφαση στην καρδιά. Απόσταξη: Το τσίπουρο πρέπει να παρασκευάζεται µε αποκλεισµό των επικίνδυνων ουσιών, ακολουθώντας τις απαραίτητες τεχνικές για την επιλογή και διατήρηση της πρώτης ύλης και στη συνέχεια τις σωστές διεργασίες της απόσταξης µε διαχωρισµό του αποστάγµατος σε τρία κλάσµατα: κεφαλές, καρδιά, ουρές, ώστε να παρέχει το προϊόν ασφάλεια στους καταναλωτές. Τυποποίηση – αραίωση µε νερό: Από το νερό του δικτύου ύδρευσης για την αραίωση της καρδιάς, έχουµε επιµόλυνση µε νιτρικά, νιτρώδη, αµµωνία, υπολειµµατικό χλώριο. Προτιµάται νερό χαµηλής σκληρότητας και χωρίς χλώριο. Αποθήκευση τσίπουρου: Η αποθήκευση γίνεται σε ειδικά ανοξείδωτα ή γυάλινα δοχεία. Αποφεύγουµε τη χρήση πλαστικών συσκευασιών από PVC, επειδή διαλύονται στο τσίπουρο οι φθαλικοί εστέρες από την επίδραση της αλκοόλης στο πλαστικοποιηµένο PVC. Οι φθαλικοί εστέρες χρησιµοποιούνται ως πλαστικοποιητές και είναι

8


Η µεθανόλη και η εστραγόλη πρέπει να διαχωρίζονται µε κόψιµο της ουράς κοντά στα 18 γράδα ή σε αντίστοιχους αλκοολικούς βαθµούς. Η µεθανόλη δεν αποτελεί προϊόν ζύµωσης των σταφυλιών. Προέρχεται από τις πηκτίνες των σταφυλιών και βρίσκεται περισσότερο στις χονδρόφλουδες ποικιλίες, στα κοτσάνια και όταν χρησιµοποιούµε πιεστήριο. Βρίσκεται επίσης στα σάπια σταφύλια και εµφανίζεται κατά την µεγάλη χρονική διάρκεια της παραµονής των στεµφύλων πριν την απόσταξη, µε το µούστο και το κρασί. Προσβάλλει το οπτικό νεύρο και το περιφερειακό νευρικό σύστηµα. Άλλη ανεπιθύµητη ιδιότητά της είναι, ότι εµποδίζει το µεταβολισµό της αιθυλικής αλκοόλης στον ανθρώπινο οργανισµό. Ο Tourliere (1977) προτείνει ως όριο της µεθανόλης στα αποστάγµατα 50 γραµµάρια/100 λίτρα άνυδρης αλκοόλης. Οι Σουφλερός και Bertrand (1987) αναφέρουν συγκέντρωση µεθανόλης στο τσίπουρο 50-84 γραµµάρια/100 λίτρα άνυδρης αλκοόλης, κατά την απόσταξη στεµφύλων σε παραδοσιακό άµβυκα. Οι τιµές στη ∆ιεθνή βιβλιογραφία παρουσιάζουν µεγάλες διαφορές όπως π.χ. στη grappa της Ιταλίας, όπου η µεθανόλη φθάνει τα 400 γραµµάρια/ 100 λίτρα ανυδρης αλκοόλης ( Versini 1991). Η ποσότητα της µεθανόλης στο τσίπουρο είναι χαµηλή, όταν τα σταφύλια δεν παρουσιάζουν προσβολές και η διαχείριση και η αποθήκευση των στεµφύλων δεν ευνοούν τον σχηµατισµό της. Σύµφωνα µε τον κανονισµό 110/2008 της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα επιτρεπόµενα όρια της µεθανόλης στα αποστάγµατα στεµφύλων είναι µικρότερα από 1000 γραµµάρια/100 λίτρα άνυδρης αλκοόλης. H παρουσία της φουρφουράλης στο τσίπουρο, οφείλεται στην κακή οινοποίηση. Αποστάζεται καθόλη τη διάρκεια της απόσταξης, κυρίως στο τµήµα της καρδιάς. Υπάρχουν ποσότητες φουρφουράλης και παραγώγων της στο τσίπουρο, από ζάχαρα που έµειναν αζύµωτα (εξόζες), από τα µη ζυµώσιµα ζάχαρα (πεντόζες) και από τα κοτσάνια που δεν έχουν διαχωριστεί. Οι Σουφλερός και Betrand έδειξαν ότι περιέχεται στα τσίπουρα από 0,5 µέχρι 1,2 γραµµάρια/100 λίτρα άνυδρης αλκοόλης. Από τα προηγούµενα φαίνεται η τεχνολογική σπουδαιότητα που παρουσιάζει η πλήρης αποζύµωση των ζυµώσιµων ζαχάρων.

τοξικοί για τον ανθρώπινο οργανισµό. Προκαλούν βλάβες στο DNA, επιβαρύνουν την λειτουργία του ήπατος και των νεφρών και είναι παρεµποδιστές του ορµονικού συστήµατος π.χ. έχουµε επιπτώσεις στο αναπαραγωγικό σύστηµα. Η µόλυνση του τσίπουρου από τους φθαλικούς εστέρες, είναι συνάρτηση της θερµοκρασίας, του χρόνου και της επιφάνειας επαφής µε τις πλαστικές συσκευασίες από PVC. H φύλαξη του τσίπουρου σε γυάλινα δοχεία ή φιάλες αποτελούν θεµελιώδη παράµετρο για την υγιεινή και ασφάλεια των καταναλωτών. ( Ευρωπαϊκή οδηγία 19/2007 ). Ανεπιθύµητες ουσίες στο τσίπουρο Εκτός από την αιθυλική αλκοόλη και τις αρωµατικές ουσίες που παίρνουµε µε την απόσταξη των στεµφύλων, που είναι τα επιθυµητά συστατικά, συνυπάρχουν και ανεπιθύµητες ουσίες, επικίνδυνες για την υγεία των καταναλωτών. Οι περισσότερο επικίνδυνες ουσίες που µπορεί να αποσταχθούν στο τσίπουρο είναι: Η cis-ανηθόλη Η µεθανόλη Η εστραγόλη Η φουρφουράλη Η ωχρατοξίνη Α Η cis-ανηθόλη, τοξικό ισοµερές, είναι προϊόν κεφαλής και πρέπει να διαχωρίζεται µε τα υπόλοιπα προϊόντα της κεφαλής που αποστάζονται. Έχει µέχρι και είκοσι (20) φορές µεγαλύτερη τοξικότητα από την trans-ανηθόλη και πρέπει να βρίσκεται µέχρι 1% της συνολικής ανηθόλης στο τσίπουρο. Προέρχεται από το γλυκάνισο που χρησιµοποιείται στην απόσταξη. Η µεθανόλη είναι πολύ υδατο-διαλυτή, µε αποτέλεσµα να παρατηρείται αύξηση της συγκέντρωσής της προς το τέλος της απόσταξης, αν και έχει χαµηλό σηµείο βρασµού. Η ιδιότητά της να αποστάζεται µαζί µε το νερό µετά την αιθυλική αλκοόλη, την κάνει να θεωρείται περισσότερο προϊόν ουράς (Leaute 1990). H εστραγόλη είναι συστατικό της κανέλας που χρησιµοποιείται στην απόσταξη και επίσης ανιχνεύεται σε ποσοστό 2,1% στο αιθέριο έλαιο του γλυκάνισου. Θεωρείται προϊον ουράς. Η συγκέντρωση της εστραγόλης στα ανισούχα αποστάγµατα ελέγχεται προκειµένου να καθοριστεί το ανώτατο όριο περιεκτικότητας. Σύµφωνα µε την Ευρωπαϊκή επιτροπή τροφίµων είναι ύποπτη καρκινογένεσης στα αποστάγµατα.

9


Η ωχρατοξίνη Α, ανιχνεύεται στα τσίπουρα που διαδικασία και την διακίνησή του. Μόνον έτσι θα προέρχονται από τα σάπια σταφύλια. Σύµφωνα µε αναδειχθεί το προϊόν και θα παρέχει ασφάλεια την Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας είναι στους καταναλωτές. καρκινογόνος (1996). Είναι υπεύθυνη για τη νόσο των νεφρών και αναφέρεται ως Βαλκανικό ενδηµικό νεφρο-παθολογικό σύνδροµο. Η νόσος είναι µη αναστρέψιµη και συνοδεύεται από όγκους του ουροποιητικού συστήµατος. Ο έλεγχος της ωχρατοξίνης Α επιτυγχάνεται µε την καταπολέµηση του βοτρύτη στο αµπέλι και τελευταία κατά τη διάρκεια της οινοποίησης µε χιτοζάνη ( 2010). Η εβδοµαδιαία αποδεκτή προσλαµβανόµενη ποσότητα είναι 0,1 µg/kg σωµατικού βάρους στον άνθρωπο, σύµφωνα µε την Παγκόσµια οργάνωση υγείας. Οι χαµηλές θερµοκρασίες επιτρέπουν την απόσταξη των συστατικών σε διαφορετικά χρονικά διαστήµατα, µε αποτέλεσµα να είναι δυνατή η αποµάκρυνση των ανεπιθύµητων ουσιών. Έτσι διαχωρίζεται το απόσταγµα σε τρία κλάσµατα, τις κεφαλές, την καρδιά και τις ουρές. Παρεµβαίνουµε στο χρόνο κοψίµατος, µε στόχο να πάρουµε καθαρό προϊόν, την καρδιά που περιέχει τα επιθυµητά συστατικά. Με το διπλό κόψιµο κεφαλής – ουράς αποµακρύνονται από το απόσταγµα: Προϊόντα κεφαλής: αλδεϋδες, οξικός αιθυλεστέρας, cis-ανηθόλη, trans-ανηθόλη κλ.π. Προϊόντα ουράς: µεθανόλη, εστραγόλη, ευγενόλη, γαλακτικός αιθυλεστέρας κλ.π. Οι ουσίες αυτές εάν παραµείνουν, επιβαρύνουν ποιοτικά το τσίπουρο. Για την διασφάλιση της υγείας των καταναλωτών επιβάλλεται να γίνονται εκτεταµένοι έλεγχοι και να θεσπιστούν αυστηρές νοµοθετικές ρυθµίσεις, κυρίως στον προσδιορισµό των ανώτατων επιτρεποµένων ορίων των τοξικών ουσιών για τον ανθρώπινο οργανισµό. Οι επιπτώσεις των τοξικών ουσιών µπορούν να είναι άµεσες µε χηµική δηλητηρίαση ή και µακροχρόνιες µε συσσώρευση στον ανθρώπινο οργανισµό, για µεγάλα χρονικά διαστήµατα, δρώντας αθροιστικά. Το τσίπουρο των διήµερων µικρών αποσταγµατοποιών, σύµφωνα µε την νοµοθεσία, δεν παίρνει άδεια τυποποίησης και εµφιάλωσης και µπορεί να διατίθεται µόνον χύµα σε γυάλινα δοχεία. Η ανάδειξη της ποιότητας όµως και του παραδοσιακού τσίπουρου, επιβάλλει την θέσπιση αυστηρών κανόνων, κατά την παραγωγική

10


∆ιεθνής Ηµέρα ∆ηµοκρατίας

κρατών σε στρατούς καταναλωτών βαίνοντας σε βάρος των δημοκρατικών ιδεωδών του λόγω της έλλειψης του ελεύθερου χρόνου και της έλλειψης φιλοσοφίας . Έτσι οι πολίτες του πλανήτη αναγκάζονται να χρεώνονται για να υλοποιήσουν την φιλοδοξία της ανικανοποίητης κατανάλωσης τους καθότι το μέτρο του Λογικού έχει χαθεί . Αυτός ο τρόπος σύγχρονης σκέψης οδηγεί στον αδιάκοπο δανεισμό για αγορές μη αναγκαίων προϊόντων με αποτέλεσμα την υποθήκευση πνεύματος και σώματος . Η συνεχόμενη οικονομική επιβάρυνση των πολιτών,τους κάνει ανίκανους να μπορούν να φιλοσοφήσουν και άρα να σκεφτούν ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΑ.

Η οικονομική κρίση θεμελίωσε το κράτος έκτακτης ανάγκης ως νέα κανονικότητα με την Η Διεθνής Ημέρα Δημοκρατίας εορτάζεται παγιωμένη και συστηματική επιστράτευση της κάθε χρόνο στις 15 Σεπτεμβρίου με πρωτοβουλία εξωοικονομικής πολιτικής βίας. Η αστική δημοκρατία μεταλλάσεται σε ένα της Διακοινοβουλευτικής Ενωσης (IPU) από το αστυνομικό κράτος σε συνθήκες γενικευμένης 1997, ενώ από το 2007 υιοθετήθηκε από τη παρακολούθησης και καταστολής των πολιτών. Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.Η Δημοκρατία σε όλες Σήμερα επιβάλλεται αναθεώρηση του τις εκφάνσεις της, από την Αρχαία Αθήνα έως τη εκφυλισμένου κοινοβουλευτισμού και αναβίωση σύγχρονη εποχή, όπου συνεχώς διευρύνεται της λαϊκής κυριαρχίας. Οι σφυγμομετρήσεις της γεωγραφικά, είναι το πιο συμμετοχικό πολίτευμα κοινής γνώμης είναι καταθλιπτικές για την που γνώρισε η ανθρωπότητα. Ο εορτασμός υπόληψη αυτού που λέγεται "πολιτικός κόσμος". στοχεύει στην ανάδειξη των αξιών που Πολιτικοί, που έπρεπε να είναι Πρότυπα για την αντιπροσωπεύει η Δημοκρατία, μέσα από σειρά ηθική και πνευματικήν υπόσταση της κοινωνίας, εκδηλώσεων και πρωτοβουλιών από κράτη και έχουν μεταβληθεί σε υπονομευτές της πολίτες.Στη χώρα μας, η Παγκόσμια Ημέρα κοινωνικής, της ηθικής και της πολιτικής τάξεως. Δημοκρατίας γιορτάζεται από το 2008 σε όλα τα Οι λίγες φωτεινές εξαιρέσεις έχουν σχολεία, με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας. καταπλακωθεί από τους ρύπους της σαθρότητος. Ο εορτασμός περιλαμβάνει διαγωνισμούς Όλα τα παραπάνω προβλήματα, που έκθεσης και ζωγραφικής, με βραβεία, που υπάρχουν στις δημοκρατικές χώρες, ΔΕΝ αθλοθέτησε η Βουλή των Ελλήνων. σημαίνουν σε καμία περίπτωση, ότι πρέπει να κατηγορούμε τη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ως πολίτευμα για Η Δημοκρατία στις μέρες μας νοσεί διότι: την ύπαρξή τους. Ο λαός, το πλήθος, ο κόσμος πρέπει να βρει το Αφενός η δικαιοσύνη δεν απονέμεται λόγω του σθένος που χρειάζεται και να ΕΚΛΕΓΕΙ κάθε φορά, αυξημένου κόστους της (σε δικηγόρους , πραγματογνώμονες) ή αν αυτή απονέμεται χάνει όχι σύμφωνα με το ΕΓΩ αλλά με το ΕΜΕΙΣ!!! την αξία της λόγω του μακρόβιου της διαδικασίας Ο σεβασμός στην αρχή της πλειοψηφίας από όλους τους πολίτες, αυτό και ΜΟΝΟ θα απονομής της . Έτσι η δικαιοσύνη μένει να προστατεύει τη δημοκρατία, διότι σε διαφορετική υπηρετεί τους οικονομικά και πολιτικά ισχυρούς του κόσμου θα του κόσμου κάνοντας διάκριση έναντι των άλλων περίπτωση, οι ισχυροί ισχυρίζονται ότι η Δημοκρατία μας πολιτών .Αφετέρου η διαμορφωμένη από τα αυτοκαταστρέφεται, διότι κατεχράσθη το οικονομικά συμφέροντα κατάσταση (προβολή νέων αξιακών προτύπων) οδηγεί τους πολίτες των δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι 11


έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία! Σε ένα κείμενο για τη ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, θα ήταν σοβαρή παράλειψη να μην αναφέρουμε, με αφορμή το θάνατό του, λίγα λόγια για τον ΝΕΛΣΟΝ ΜΑΝΤΕΛΑ. Ο Νέλσον Μαντέλα, ιστορικός ηγέτης του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσσου (ΑΕΚ) και πρώτος μαύρος πρόεδρος της Ν. Αφρικής, πέθανε στις 5/12/2013.

Και πάλι ο Σύλλογος , την 25η Μαρτίου 2014, στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας κέρασε τους κατοίκους του χωριού µας λουκούµι και κονιάκ .

Ο Μαντέλα θεωρείται δικαίως ως μια ιστορική προσωπικότητα εφάμιλλη του Μαχάτμα Γκάντι και του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Έχει αναγνωριστεί διεθνώς για τον ρόλο που έπαιξε στην ανατροπή ενός εκ των πλέον μισητών καθεστώτων στον πλανήτη, ενός από τα πιο απεχθή συστήματα καταπίεσης και εκμετάλλευσης στην ιστορία.

Συµπερασµατικά, επειδή ΌΛΟΙ είµαστε απαραίτητοι σε τούτον τον πλανήτη , ας βρούµε λίγο χρόνο κάθε µέρα να φιλοσοφούµε…

12


Πεζοπορία στις Σκουριές και κουρµπάνι Στις 28/03/2013 ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μεγάλης Παναγίας ήταν συνδιοργανωτής στη Πεζοπορία για τις Σκουριές και στο κουρµπάνι που έγινε στο Χοροστάσι. Η διαδροµή διασχίζει το πανέµορφο δάσος των Σκουριών στο όρος Κάκαβος (750µ) πάνω από το χωριό Μεγάλη Παναγιά (430µ) . Η διάρκεια της διαδροµής είναι περίπου 6 ώρες. Κινείται µέσα από καστανιές οξιές και βελανιδιές, χρησιµοποιώντας µονοπάτια και δασικούς δρόµους. Το δάσος των Σκουριών έγινε γνωστό τα τελευταία χρόνια, δυστυχώς, λόγω της επικείµενης µεταλλευτικής δραστηριότητας που απειλεί την ύπαρξή του, αλλά και το οικοσύστηµα της Χαλκιδικής. Η συνάντηση και το ξεκίνηµα έγινε στο χοροστάσι της Μεγάλης Παναγίας το πρωί .

13


Στο παρεκκλήσι που υπάρχει λίγο έξω από το χωριό , στο δρόµο προς τα « Τσαΐρια » , γινόταν και γίνεται τα τελευταία χρόνια πανηγύρι µαζί µε « Κουρµπάνι ». Το « κουρµπάνι » γινόταν κάτω από µια µεγάλη καρυδιά , που υπήρχε λίγο πιο πέρα από το παρεκκλήσι. Ο κόσµος που πήγαινε έφερνε µαζί του από το σπίτι του µεζέδες , τσίπουρο και κρασί. Μετά τη λειτουργία έπαιρναν φαγητό από το καζάνι που είχαν µαγειρέψει στο κουρµπάνι , και µαζεύονταν σε παρέες και τρώγανε. Στο πανηγύρι έρχονταν οργανοπαίχτες ( ξένοι και ντόπιοι ) , και µετά το φαγητό άρχιζαν να παίζουν , και αυτό ήταν και το έναυσµα για να αρχίσει το γλέντι , που διαρκούσε έως αργά το απόγευµα. Έτσι το Σάββατο 11/05/2013 έγινε ο εορτασµός του Αγίου Αθανασίου στην οµώνυµη εκκλησία του χωριού µας . Η συγκεκριµένη γιορτή µεταφέρθηκε αυτή την ηµέρα –παρόλο που γιορτάζεται κανονικά στις 2 Μαΐου- λόγω του γεγονότος ότι έπεφτε µέσα στη Μεγάλη Εβδοµάδα . Ο Πολιτιστικός Σύλλογος διοργάνωσε µουσική βραδιά την παραµονή 10 Μαΐου και κουρµπάνι µε γίδα και µανέστρα την ηµέρα της γιορτής. Οι 2 γίδες ήταν προσφορά των κτηνοτρόφων Μπαρτζάκη Θεοδώρου και Αηδώνη Γεωργίου . Το µαγείρεµα του φαγητού έγινε από τον Γιώργο Κυργιαννό. Η προσέλευση του κόσµου και τις δύο µέρες ήταν µεγάλη και µας εξέπληξε ευχάριστα.

14


Η δεύτερη εκδήλωση του καλοκαιριού έγινε για δεύτερη φορά στη Μικρή Παναγούδα. Στις 13 Ιουλίου μετά από πολλές αναβολές , λόγω του καιρού , τελικά διοργανώθηκε στον ιδιαίτερο αυτό χώρο , σ’ αυτή την πανέμορφη τοποθεσία , η μουσική βραδιά του Συλλόγου μας. Η προσέλευση του κόσμου ήταν μεγάλη και σε συνδυασμό με την υπέροχη βραδιά και το δροσερό αεράκι του καλοκαιριού δημιούργησαν μια μαγευτική και αξέχαστη ατμόσφαιρα.

15


Το µικρό αλλά γραφικό παρεκκλήσι είναι σε πανοραµική θέση στο µέσον του βουνού. Πιο παλιά µετά τη λειτουργία έσφαζαν ένα ζώο , συνήθως ήταν ελάφι , και έκαναν µ’ αυτό κουρµπάνι. Αλλά σιγά σιγά µε τα χρόνια άρχισε να σβήνει το κουρµπάνι και το µικρό πανηγύρι, και όπως ήταν φυσικό και το έθιµο. Το µόνο που γινόταν η Θεία Λειτουργία , αν ο καιρός το επέτρεπε . Μέχρι που φέτος ο Πολιτιστικός Σύλλογος πήρε την απόφαση να ξαναδώσει ζωή σε αυτό το έθιµο. Έτσι στις 16 Ιουνίου , την παραµονή , ο Πολιτιστικός Σύλλογος διοργάνωσε µουσική βραδιά και κουρµπάνι µε χταπόδι και µακαρονάκι κοφτό την ηµέρα της γιορτής. Το µαγείρεµα του φαγητού έγινε και πάλι από τον Γιώργο Κυργιαννό. Η προσέλευση του κόσµου την παραµονή (µουσική βραδιά) ήταν πάρα πολύ µεγάλη και µας έδωσε µεγάλη χαρά αλλά και δύναµη για να συνεχίσουµε .

16


Ο Πολιτιστικός Σύλλογος και ο Σύλλογος Γυναικών Μεγ. Παναγίας διοργάνωσαν την Κυριακή 6 Οκτωβρίου 2013 τον 1ο πανελλαδικό αγώνα ορεινού τρεξίµατος στην Χαλκιδική, µε τίτλο: «ΞΕΣΚΟΥΡΙΑΖΩ». Συµµετείχαν 113 δροµείς από όλη την Ελλάδα. Η διαδροµή συνολικά ήταν 25,3 χλµ. µε υψοµετρική ανάβαση στα 780 µ. Η διαδροµή ήταν στο δάσος των Σκουριών, στο ρέµα Καραντζά, στο όρος Κάκκαβος, µία πανέµορφη διαδροµή 17,5 χλµ. µέσα σε µονοπάτια µε απερίγραπτη φυσική οµορφιά, και 7,8 χλµ. διαδροµή σε δασικούς δρόµους µε οξιές και δρυς. Η εκκίνηση έγινε στις 10.30 π.µ. από την πλατεία της Μεγ. Παναγίας. Ονειρεµένη διαδροµή στα πανέµορφα µονοπάτια των Σκουριών

Ο σκοπός της διοργάνωσης του αγώνα , ήταν: 1) η προώθηση του αθλητισµού, 2) η ανάδειξη της φυσικής οµορφιάς της περιοχής, και 3) η ανάδειξη της σοβαρής απειλής που υφίσταται το βουνό από την καταστροφική επένδυση χρυσού. Μετά την βράβευση ακολούθησε γεύµα µε εδέσµατα που είχαν ετοιµάσει από το σύλλογο Γυναικών και νόστιµη χωριάτικη φασολάδα.

Οι αθλητές έφθαναν στο τέρµα ενθουσιασµένοι από την πανέµορφη διαδροµή αλλά και µε λύπη για την καταστροφή που συντελείται στις Σκουριές και στου Καραντζά το ρέµα. Μετά τον τερµατισµό των αθλητών ακολούθησε η βράβευσή τους.

Τα αποτελέσµατα του αγώνα ΑΝ∆ΡΩΝ

ΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

ΧΡΟΝΟΣ

1ος

ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΥΛΟΣ

2:16:58

2ος

ΜΥΛΩΝΙ∆ΗΣ ΤΑΣΟΣ

2:19:44

3ος

∆ΙΤΤΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

2:28:44

ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑΤΑΞΗ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

ΧΡΟΝΟΣ

ΚΑΛΛΙΑ ΕΛΕΝΗ

3:Ο6:47

ΜΗΤΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ

3:13:47

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ∆ΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

3:18:58

17


Ο Πολιτιστικός Σύλλογος για τρίτη συνεχόµενη χρονιά σε συνεργασία µε τον Ιππικό Σύλλογο Μ. Παναγίας , µαζί µε τον Αι- Βασίλη και τα ξωτικά επισκέφτηκε τους µικρούς του φίλους στον Π��ιδικό Σταθµό , το ∆ηµοτικό Σχολείο και το Νηπιαγωγείο Μ. Παναγίας . Με ιδιαίτερη χαρά οι µικροί φίλοι µας υποδέχτηκαν τον Αι Βασίλη και αυτός µε την σειρά του µοίρασε δώρα ( του Συλλόγου Γονέων & Κηδεµόνων Μ. Παναγίας ) και ευχές για την νέα χρονιά .

Συνεπής στον ξεχωριστό θεσµό , που έχει καθιερώσει, τον οποίο ο κόσµος έχει αγκαλιάσει µε αγάπη και επειδή οι γιορτές των Χριστουγέννων είναι για τα παιδιά , έτσι και φέτος, το έλκηθρο µε τον Άγιο Βασίλη µαζί µε τα ξωτικά του µοίρασε χαρά στα παιδιά. Έδωσε στα παιδιά την ευκαιρία να κάνουν βόλτα µε το έλκηθρο του , να φωτογραφηθούν µαζί του αλλά και να βαφτούν από τα ξωτικά µε χαρούµενα σχέδια και χρώµατα. Ταυτόχρονα µοιραζόταν δωρεάν σε όλους το παραδοσιακό γλυκό του χωριού το «Κατσιαµάκι» από τον Ιππικό Σύλλογο Μ. Παναγίας , γλυκά από το Σύλλογο Γυναικών Μ. Παναγίας αλλά και οικολογικό ντόπιο τσάι και ζεστό αρωµατικό κρασί από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Μ. Παναγίας . Η εκδήλωση πραγµατοποιήθηκε στην κεντρική πλατεία του χωριού , το «Χοροστάσι» .

18


Με επιτυχία στέφτηκε η οµιλία που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος το Σαββάτο 11/1/2014 στην ταβέρνα ‘’Κώστας’’ στη διασταύρωση της Μεγάλης Παναγίας µε οµιλητή τον γεωπόνο, συγγραφέα και οινολόγο κ. Τσέτουρα Παναγιώτη µε θέµα «αµπέλι-κρασί-αποστάγµατα». Ο κόσµος τίµησε µε την µεγάλη παρουσία του και το ενδιαφέρον που έδειξε την εκδήλωση. Μετά την οµιλία ακολούθησε γλέντι µε λαϊκή ορχήστρα.

19


Γιορτή 28ης Οκτωβρίου Στις 25 Οκτωβρίου 2013, έγινε στο κτίριο πολιτιστικών εκδηλώσεων του ∆ήµου Παναγίας, η γιορτή για την επέτειο του "ΌΧΙ" από τους µαθητές των ∆, Ε1, Ε2 & ΣΤ1΄, ΣΤ2΄ τάξεων . Υπεύθυνοι της γιορτής ήταν οι δάσκαλοι των ΣΤ΄ τάξεων Παπαευαγγέλου Ιωάννης, Παπασαραφιανός Αθανάσιος και ο Μουσικός του σχολείου µας ∆ηµηνάκης Νικόλαος.

Γιορτή Πολυτεχνείου Στις 15 Νοεµβρίου 2013, έγινε στο κτίριο πολιτιστικών εκδηλώσεων του ∆ήµου Παναγίας, η γιορτή για την επέτειο του Πολυτεχνείου, από τους µαθητές των ΣΤ΄ τάξεων. Στη γιορτή συµµετείχαν και οι µαθητές των Ε΄ και ∆΄ τάξεων. Υπεύθυνοι της γιορτής ήταν οι δάσκαλοι των ΣΤ΄ τάξεων Παπαευαγγέλου Ιωάννης, Παπασαραφιανός Αθανάσιος και ο Μουσικός του σχολείου µας ∆ηµηνάκης Νικόλαος. Μετά το τέλος της γιορτής οι µαθητές άφησαν λίγα λουλούδια στο Ηρώο.

20


O Αι -Βασίλης και τα ξωτικά του επισκέφτηκαν το ∆ηµοτικό Σχολείο και το Νηπιαγωγείο Μ. Παναγίας. Οι µαθητές υποδέχτηκαν τον Αι -Βασίλη , γεµάτα χαρά και αυτός µε την σειρά του µοίρασε δώρα (του Συλλόγου Γονέων & Κηδεµόνων Μ. Παναγίας) και ευχές για την νέα χρονιά.

Γιορτή Χριστουγέννων Στις 20 ∆εκεµβρίου 2013 έγινε η χριστουγεννιάτικη γιορτή του ∆ηµ. Σχολείου µας, στο κτίριο πολιτιστικών εκδηλώσεων του ∆ήµου Παναγίας.

21


Ταξιδάκι στη Μεγάλη Παναγιά Για την ηµερήσια επίσκεψη στο σχολείο της Μεγάλης Παναγιάς συνωµοτούσε και ο ήλιος µε το διάχυτο φως του. Να σε περιµένει στο αεροδρόµιο Θεσσαλονίκης ένας ευσταλής χαµογελαστός δάσκαλος (ηλεκτρονική ταυτότητα παπασαρ) δεν είναι και λίγο. Είναι κάτι που σε προετοιµάζει ψυχολογικά. Γιατί είναι και ξεναγός και προποµπός. «Το χωριό µας λέγεται Μεγάλη Παναγιά και είναι στο νοµό Χαλκιδικής," µου έγραψε ένας µικρός µαθητής θέλοντας µου να µε µάθει Γεωγραφία. «Το σχολείο µας είναι λίγο πιο κάτω από την εκκλησιά του χωριού. Είναι φτιαγµένο από πέτρα και µάρµαρο στις... γωνίες. Είναι ένα από τα µεγαλύτερα σχολεία της Μακεδονίας.» Πράγµατι. Ένα παλιό αρχοντικό µε περίµενε στητό και λουσµένο στο φως στην µεγάλη αυλή, όπου µερικά περιστέρια τσιµπούσαν αποµεινάρια από το δεκατιανό των παιδιών. Με µαγεύουν αυτά τα παλιά σχολεία που κρατούν µέσα τους το άρωµα του χρόνου και την βαθιά αντήχηση παιδικών φωνών, που κάθισαν στα θρανία τους, έγραψαν στους πίνακές τους, µεγάλωσαν και προχώρησαν ως τη σηµερινή εποχή της αµείλικτης τεχνολογίας. Στην κουβεντούλα που κάναµε µε τα παιδιά , ανέφερα κάποια στιγµή ότι γράφω τα βιβλία µου στη γραφοµηχανή. Τι είναι αυτό; µε ρώτησαν ξαφνιασµένα. Κι έτρεξε ο κύριος ∆ιευθυντής κι έφερε ένα µεγάλο χαρτόκουτο κι έβγαλε από µέσα µια παλιά γραφοµηχανή και τη δείξαµε στα παιδιά τα ... προχωρηµένα, στα βήµατα του αιώνα που κυλάει κουβαλώντας στις πλάτες του νέα συστήµατα. Για άλλη µια φορά χάρηκα αυτή τη µαγική συνάντηση, µε τους µικρούς αναγνώστες µου. Οι ερωτήσεις τους, οι απορίες τους, µπορεί να είναι ίδιες, αλλά έχουν το στοιχείο της αποκάλυψης κάθε φορά, έναν φιλικό αέρα που µε γεµίζει κουράγιο κι ελπίδα. Έστω κι ένα µαθητή να µπορέσω να πείσω για τη φιλαναγνωσία, το θεωρώ µεγάλο κέρδος και αξίζει ειλικρινά τον κόπο. Κι επειδή πιστεύω ότι αυτή η γλυκιά επαφή συγγραφέα και παιδιών δεν πρέπει να τελειώνει µε µια επίσκεψη µόνο, αλλά να δένεται µε µια πιο γερή κλωστή αγάπης, παρακάλεσα τα παιδιά να µου γράψουν ένα µικρό κείµενο µε τρεις βασικές

λέξεις: Σχολείο, περιστέρι, ελπίδα. ∆ηλαδή την εντύπωση που είχα αποκοµίσει από το αρχοντικό δηµοτικό της Μεγάλης Παναγιάς. Τα παιδιά ανταποκρίθηκαν, ήρθαν κείµενα, έστειλαν και ζωγραφιές, µικρές ιστορίες που είχαν µέσα τους τις τρεις ζητούµενες λέξεις και το συµβολισµό τους, µε µια ποικιλία προσεγγίσεων. Και ζήλεψα. ∆εν γράφω κι εγώ µια µικρή παράγραφο; αναρωτήθηκα. Και να τι µου βγήκε. «Ένα περιστέρι τσιµπούσε µε το ράµφος του ψιχουλάκια στην αυλή του σχολείου. Στο κεφαλόσκαλο κουβέντιαζαν δυο δάσκαλοι µε τη µελαγχολία ζωγραφισµένη στα πρόσωπά τους». Μιλούσαν για µια ελπίδα που είχε χαθεί, για ένα δύσκολο µέλλον. Ώσπου χτύπησε το κουδούνι για διάλειµµα. Παιδιά ξεχύθηκαν στην αυλή σαν ... επέλαση ελαφράς ταξιαρχίας. Το περιστέρι άφησε τις λιχουδιές και πέταξε µ’ ολάνοιχτα φτερά, ψηλά, κι ήταν σαν να τα ευλογούσε, τότε οι δάσκαλοι χαµογέλασαν. Για ποια χαµένη ελπίδα µιλάµε, φίλε; Κάθε παιδί είναι και µια ελπίδα. Ολοζώντανη. Ελπίδα βγαλµένη µέσα από το σχολείο. Κι αν το σχολείο πάει καλά όλα θα πάνε καλά…» Κι ύστερα ξενάγηση στη Μεγάλη Παναγιά, µε το ηµίφως να πέφτει στα πρόσωπα των αγίων, το κεράκι, τη θέα, τις παρακλήσεις τις εσωτερικές, τις κρυφές προσδοκίες και κατακλείδα το φαγοπότι στο µικρό ταβερνάκι µε πρόσχαρες κουβέντες και λίγο κρασάκι. Ο γελαστός δάσκαλος µε την ηλεκτρονική ταυτότητα «παπασαρ» µε γύρισε πίσω στο αεροδρόµιο Θεσσαλονίκης και στην καθηµερινότητα µου. Πιο πλούσια µε την αγάπη τους. Αγγελική Βαρελλά

22


∆ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ 25η ΜΑΡΤΙΟΥ ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 ΘΕΑΤΡΙΚΟ «ΛΑΜΠΡΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ» … µ µε λίγα λόγια… ΅ Το Σούλι και οι Σουλιώτες ήταν εµπόδιο στα σχέδια του Αλή Πασά των Ιωαννίνων , που ήθελε να κάνει δικό του κράτος µέσα στην Οθωµανική αυτοκρατορία. Γι’ αυτό και προσπάθησε πολλές φορές να το καταστρέψει. Σε κάποια από τις εκστρατείες του έπιασε αιχµάλωτο το Λάµπρο Τζαβέλα και το γιο του Φώτο Τζαβέλα. Ο Τζαβέλας κατάφερε µε πονηριά να ελευθερωθεί , υποσχόµενος στον Αλή το Σούλι , όµως …

23


ΤΟΠΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

Σοφά λόγια

Η γλώσσα µας Υπεύθυνος εργασίας: Κλητσινίκος ∆ηµήτρης - Τρουλιανού Παρασκευή 10/θ ∆ηµοτικο Σχολείο Μεγάλης Παναγίας Αγκριντιά (η) = δοκάρι σκεπής από καστανιά Απουλιάνα (η) =χωράφι χέρσο Άτζουρας (ο) = φράχτης ανάµεσα σε δυο οικόπεδα Αγκούτκας (ο) = το πίσω µέρος του κεφαλιού Βουζαβράµ’ς (ο) = ο κοιλαράς Βαζµίδ’ (το) = σκαλοπάτι Βακούφκα (τα) = κτήµατα µοναστηριακά Γκζάν’ (το) = ο βλάκας (για άνθρωπο ) Γαδουρουκ’λίστρα (η) = τόπος όπου ίσα ίσα µπορεί να κυλιστεί ένας γάιδαρος Ζβαρνιάρ’ς (ο) = ακατάστατος , απρόσεκτος Κούρτ’ς (ο) = τεµπέλης , µεταφορικάαπό το κοπρόσκυλο Κατώι (το) = υπόγειο Λούτσα (η) = βρεγµένος Λότσκα (η) = λακκούβα µε λάσπη Ντουρντουβάκ’ (το) = κουτός Πλόχερου (το) = παλάµη Πουλίτσα (η) = ράφι για ψωµιά (στον τοίχο) Στράτα (η) = δρόµος Στρούγκα (η) = µέρος της στάνης που βάζουν τα ζώα για άρµεγµα Χαλκιδιό (το) = το σιδεράδικο Χαρκόλακας (ο) = χώρος που καίµε φωτιά Μπαρµπακάς (ο) = πέτρινος τοίχος αυλής Μπαχτσές (ο) = κήπος Μπουριά (η) = πόρτα που µπαίνουν τα ζώα Μανάκα (η) = µεγάλη γυναίκα , γιαγιά Μαχµουρλής (ο) = αγουροξυπνηµένος Κούχτιου (το) = κουτορνίθι (βρισιά για άνθρωπο ) Κρατούν’ (το) = κεφάλι Νιάµα (το) = οργωµένο χωράφι Ρ’µάν’ (το) = θαµνώδης έκταση Βουζαβράµ’ς (ο) = ο κοιλαράς Γκιούµ’ς (ο) = ο χαζός Γκλάβα (η) = κεφάλι Γκρίτζαλους (ο) = γκρινιάρης Ζαβκιάρ’ς (ο) = αυτός που κάνει ζαβολιές Ζβαρνιάρ’ς (ο) = ακατάστατος , απρόσεκτος Ξικλαρ’σµένους (ο) = πού κουρασµένος Λιµκιάρ’ς (ο) = αυτός που δεν τρώει πολύ Ριµπισκές (ο) = τεµπέλης , ανεπρόκοπος Γκδούν’ (το) = κουδούνι και µεταφορικά ο µεθυσµένος άνθρωπος Τουρλάκ’ (το) = χαζός

24

-

Τα λίγα λόγια ζάχαρη και τα καθόλου μέλι.

-

Όποιος ξυπνάει το πρωί κερδίζει το φλουρί.

-

Η αλεπού στον ύπνο της κοκόρια ονειρεύεται.

-

Μίλα με μια γλώσσα. Δες με τέσσερα μάτια και άκου με οχτώ αυτιά.

Παροιμίες

-

Δανείζεις χρήματα κάνεις εχθρούς , δίνεις χρήματα κάνεις αχάριστους.

-

Στην ανάγκη και οι θεοί πείθονται.

-

Όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια ο Θεός γελάει.

-

Για να παινέσεις μια ωραία ημέρα , περίμενε το τέλος της.

-

Όπου δεν χωράει η ανδρεία , έρχεται η πονηριά.

-

Τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής.


ΚΑΤΣΙΑΜΑΚΙ Εκτέλεση Αυτό γινόταν µε τα πρώτα δυνατά κρύα ή τα πρώτα χιόνια. Ήταν ένα γλυκό του χειµώνα και ιδιαίτερα αγαπητό σε όλη την οικογένεια. Νωρίς το πρωί σχεδόν χαράµατα σηκωνόταν ο άντρας ή η γυναίκα και άρχιζαν τη παρασκευή του. Έβαζαν την « πιρουστιά » στο τζάκι και επάνω την κατσαρόλα. Έπειτα έριχναν µέσα τα υλικά και το ανακάτευαν συνέχεια για να ψηθούν τα υλικά οµοιόµορφα. Όταν ψηνόταν ( πάντα έπρεπε να είναι σε ηµίρρευστη µορφή ) κατέβαζαν την κατσαρόλα από τη φωτιά και έβαζαν τη ζύµη στο ταψί , σε σχήµα κουλούρας και στη µέση άφηναν κενό ή αν ήταν πολύ το υλικό έκαναν ένα βαθούλωµα και εκεί έριχναν το µέλι. Μετά ξυπνούσαν όλη την οικογένεια και ο καθένας έπαιρνε από ένα κουτάλι και κάθονταν όλοι µαζί και το έτρωγαν . Έπαιρναν λίγο κατσιαµάκι και το βουτούσαν στο µέλι και µετά το έτρωγαν. Αυτό θεωρούνταν και το καλύτερο γλυκό του χειµώνα. Σήµερα αυτό έχει σχεδόν εκλείψει και γίνεται από ελάχιστους και ίσως από τους γεροντότερους , και όχι µε τα ίδια υλικά γιατί µερικά από αυτά είναι δύσκολο να βρεθούν. Ευτυχώς είχα την τύχη να το ζήσω και να βιώσω αυτό το υπέροχο και γλυκό έθιµο. Η συνταγή για το κατσιαµάκι είναι :

Βάζουµε το νερό σε µια κατσαρόλα και µόλις αρχίσει να βράζει κατεβάζουµε λίγο τη φωτιά, ρίχνουµε το αλεύρι σιγά-σιγά, και συγχρόνως ανακατεύουµε γρήγορα για να µην σβολιάσει. Μόλις βράσει και αρχίζει να βγάζει χοντρές φουσκάλες, το κατεβάζουµε από τη φωτιά. Το απλώνουµε σε ένα ταψί και ρίχνουµε από πάνω µέλι (όσο θέλουµε). Το κατσιαµάκι είναι έτοιµο για σερβίρισµα. …και η εκτέλεση στα … Μεγαλοπαναγιώτικα: Χάρτζια 2 Κιλά καλαµπκίτκου αλεύρ’ νιρό (αναλόγους πόσου πιχτό µας αρέζ’) λίγου άλας µέλ’ Ικτέλεσ’ Βάζουµι του νιρό σι ένα µπακράτσ’ κι µόλις αρχίσ’ να χουχλακίζ’ κατιβάζουµι λιγάκ’ τ’ φουτιά, ρίχνουµι του αλεύρ’ µπλαστράµπλαστρά, κι σινάµα νικατόνουµι γλήγουρα για να µι σγκρουβαλιάσ’. Μόλις βράσ’ κι αρχίσ’ να βγάζ’ µπαµπάτσκις φουλτάκις, του κατιβάζουµι απτ’ τ’ φουτιά. Του απλώνουµι σι ένα σινί κι ρίχνουµι απου πάν µέλ’ (όσου µας αρέζ’). Του κατσιαµάκ’ ίνι έτιµου για κένουµα.

Υλικά 2 κιλά καλαµποκίσιο αλεύρι νερό (ανάλογα το πόσο πηχτό το θέλουµε) λίγο αλάτι µέλι

25


Η Τρίτη δε λογαριάζεται

-

-

Ήταν µια όµορφη γυναίκα και ανήσυχη. Τα πράγµατα της ηθικής τα τάνυζε και τα τραβούσε Το παιδί µε το χαλβά όπως ήθελε , κατά την ώρα και το κέφι της. Ζούσε ένας τσαγκάρης κάποτε καλός. Είχε κι ένα Αδιαφορούσε για τα βλέµµατα του κόσµου και τα λόγια του και φρόντιζε να κρύβεται µονάχα από τσιράκι έξυπνο και καλό παιδί. Το µεσηµέρι έτρωγαν µαζί το φαγητό που έφερνε η γυναίκα του τον άντρα της. Ο άντρας ήταν λίγο Ζαχαρίας και κουτούτσικος. τσαγκάρη. Μια µέρα η γυναίκα ήταν απασχοληµένη και δεν ∆εν έβαζε ποτέ τα πονηρά στο νου του. Την αγαπούσε τη γυναίκα του και την καµάρωνε! θα µαγείρευε. Γι αυτό πήρε ψωµί µονάχα ο Κάποτε όµως , ένας φίλος του νοιάστηκε ,τάχα, τσαγκάρης από το σπίτι και φαγητό θα αγόραζαν για τη λερωµένη υπόληψή του και κάθεται και από το µπακάλη , τίποτα πρόχειρο. Ήρθε το µεσηµέρι. Λέει ο µάστορας στο τσιράκι. εξιστορεί τις άτακτες αδιαντροπιές που έφκιανε η γυναίκα του µε τον ένα και τον άλλο. Άντι, να πας στου µπακάλ’ να πάρ’ς τίπουτα Στενοχωρέθηκε ο άνθρωπος , όχι γιατί πίστεψε σαρδέλις να φάµι. πως ήταν η γυναίκα του διεφθαρµένη , αλλά γιατί Το παιδί, που είχε έρωτα µε το χαλβά , βρήκε κατάλληλη την ευκαιρία να φάει χαλβά και ρωτάει βρίσκονταν άνθρωποι να την κακολογούν! Το βράδυ πάει στο σπίτι λίγο σκεφτικός και τον τσαγκάρη. Μάστουρα, αν δε βρω σαρδέλις , να πάρου χαλβά; λυπηµένος. Τον βλέπει η γυναίκα του και του λέει: «Θα σ’λουισµένου σι γλιέπου απόψι , άντρα. Όχ’ , να πάρ’ς τυρί , λέει ο µάστορας. Έπαθις τίπουτι;». Αν δε βρω τυρί , µάστουρα , να πάρου χαλβά; , «Έ, μ’ δεν έπαθα, τι να πάθου; Απουσταμένους είμι!» επιµένει ο µικρός. «Δεν είνι απού απόσταμα η όψη σ’. Ιγώ σι γλέπου , Όχ’ , σα δε βρεις τυρί , να πάρ’ς λακέρδα , κι είσι στιναχουρημένους». τράβα γιτί νύχτουσι , ξαναλέει ο µάστορας. «Να σι πω , είμι στιναχουρημένους. Άκουσα Σα δε βρω , µάστουρα , λακέρδα , να πάρου πράγματα που είνι άπριπα κι για τ’ ισέ κι για τ’ ιμέ!» χαλβά; , συνεχίζει ο µικρός. «Αμ’ τι ‘νι αυτά τα άπριπα , δε μι τα λες κι μένα να τα Όχ’ , να πάρ’ς σκατά! , φωνάζει αγανακτισµένος μάθου;». ο µάστορας. «Θα σι τα πω, μα μη χουλιάις. Να , μι είπαν πως Για τ’ ισιένα να πάρου σκατά , αφιντικό. Γι τ’ κουλαντρίζισι κάθι μέρα μι τουν ένα κι μι τουν ιµένα να πάρου χαλβά; άλλου!» Τελείωσε ο διάλογος σ’ αυτό το σηµείο , γιατί ο τσαγκάρης έπεσε κάτω και έβγαζε αφρούς από το «Έ , του φουκαρά! Σι ζ’λιέβ’ν καημένι άντρα. Κι καλά , ισύ τα π’στέβ’ς αυτάνα; Ιά πε μι , πού μι είδαν κι μι στόµα του!!! ποιον;» «Να , δε σι είδαν μι του Μπαπαφίγγου στ’ αλουνούδ’;» «Έ , μια βουλά!» «Δε σι είδαν μι του Γκαραφέσκου , μια βραδιά , που πίσου π’ τ’ν αγία Ζών’;» «Έ , δυο βουλιές ! Όχ’ κι κάθι βράδ’!!!» «Καλά , δε σι είδαν στ’ Παναγιουτάκ’ του καλντιρίμ’ μι τουν αγρουφύλακα παραπρουψιέ;» «Μωρέ , θα βάν’ς κι αυτό στου καλνιρίμ’ που ήταν κατηφουρκά κι γλυστρούσαμι;;;» Κι ο Ζαχαρίας έμεινε ικανοποιημένος με την απάντηση της γυναίκας του, μια και ήταν «κατηφουρκά» κιι γλυστρούσαν!!! Χαλκιδικιώτ’κα Μασάλια

26


Και µόλις το χτυπούσε και πάλι προσπαθούσαν να το πιάσουν αυτοί που ήταν µέσα.

(έρευνα-συλλογή) Κλητσινίκος Δημήτρης

ΚΛΙΤΣΟΥΚΑΝΚΟΥ Μαζευόταν µια παρέα παιδιών και χωριζόταν σε δυο οµάδες. Συνήθως η κάθε µια είχε από 3 ως 5 παιδιά. Πήγαιναν σε µια « απουλιάνα » που εκεί θα γινόταν το παιχνίδι. Και µε κλήρωση ( τσάκνο ) ή ποιος θα ρίξει µακρύτερα το « κλιτσουκάνκου» , αυτή η οµάδα έπαιζε πρώτη. Έβαζαν όριο µέχρι ποιους βαθµούς θα παίξουν ή µέχρι ποια « σκέλια ». Στη µια άκρη της « απουλιάνας » τραβούσαν µια γραµµή , αυτή η γραµµή ήταν η αρχή. Η κάθε οµάδα είχε από µια « κλίτσα » , δηλαδή , ένα ξύλο περίπου ενός µέτρου , και το « κλιτσουκάνκου » , που ήταν ένα µικρό στρογγυλό ξύλο περίπου 25 εκ., και κατά προτίµηση τα ξύλα ήταν από Ζελενίκα ή Κρανιά , και ήταν κοµµένο φάλτσα στις άκρες. Και αυτό γιατί τα δυο αυτά είδη ξύλου έχουν µεγάλη αντοχή στα χτυπήµατα, και όταν σε χτυπούσε ή όταν πήγαινες να το πιάσεις έτσουζε υπερβολικά. Από τη πρώτη οµάδα , πετούσαν το « κλιτσουκάνκου » στον αέρα και ο πρώτος έπρεπε να το χτυπήσει , αν όµως δεν το χτυπούσε και έπεφτε κάτω τότε έπρεπε να το χτυπήσει στις άκρες για να αναπηδήσει και να σηκωθεί ψηλά και να το χτυπήσει µε τη « κλίτσα ». Σε άλλες γειτονιές ξαναγυρνούσαν το « κλιτσουκάνκου » στην αρχή. Η αντίπαλη οµάδα ήταν µέσα από τη γραµµή , και έπρεπε να το πιάσουν στον αέρα. Αν δεν το έπιαναν και έπεφτε κάτω , τότε υποχρεωτικά , οι οµάδα που ήταν µέσα έπαιρνε το « κλιτσουκάνκου » , και αυτός που το χτύπησε έβαζε τη « κλίτσα » πάνω στη γραµµή και από εκεί που είχε πέσει το « κλιτσουκάνκου » προσπαθούσε η οµάδα που ήταν µέσα να χτυπήσει τη « κλίτσα ». Αν τη χτυπούσαν κέρδιζαν και αλλάζανε θέσεις οι οµάδες , αν όχι το παιχνίδι συνεχιζόταν. Και συνέχιζε να χτυπάει αυτός που είχε χτυπήσει πρώτος , αλλά από εκεί που είχε πέσει το « κλιτσουκάνκου » όταν το πέταξε η οµάδα που ήταν µέσα. Μπορούσε το σηµείο αυτό να ήταν κοντά ή µακριά , πιο µπροστά από τη γραµµή ή και πιο πίσω.

Αν το έπιαναν στον αέρα τότε η οµάδα που χτυπούσε µηδενιζόταν. Αν όχι τότε ο ίδιος επαναλάµβανε το ίδιο από εκεί που έπεσε. Αυτό µπορούσε να γίνει τρεις φορές. Την τρίτη φορά προσπαθούσε όταν το σήκωνε στον αέρα να το κρατήσει στον αέρα όσο πιο πολύ µπορούσε , χτυπώντας το 2 – 3 φορές και µετά να το χτυπήσει να πάει όσο πιο µακριά γίνετε. Αν κατάφερνε να το κάνει αυτό , τότε µετρούσε Χ2 ή Χ3. Όταν σταµατούσε και δεν το έπιαναν µετρούσαν τα « σκέλια » από τη γραµµή , κάθε « σκέλη » ήταν και ένας βαθµός , και την τελευταία φορά ανάλογα πόσες φορές το είχε χτυπήσει το µετρούσαν ανάλογος. Ο κάθε παίχτης µπορούσε να χτυπήσει το « κλιτσουκάνκου » µόνο τρις φορές. Όταν τέλειωνε ο πρώτος έπαιρνε τη θέση του ο δεύτερος , και συνέχιζαν. Όταν τελείωναν όλοι οι παίχτες της οµάδας , αλλάζανε θέσεις οι οµάδες και χτυπούσαν οι άλλοι. Όταν κάποιος ξεκινούσε να χτυπά και µε την τρίτη φορά δεν κατάφερνε να στείλει µακριά το « κλιτσουκάνκου » , µε αποτέλεσµα να είναι κοντά και να µην το έχει πιάσει η οµάδα που είναι µέσα , τότε είχαν το δικαίωµα αυτοί που ήταν µέσα αν ήθελαν µε τρία πηδήµατα ξεκινώντας από τη γραµµή να µπορέσουν να το φτάσουν ή να το ξεπεράσουν. Μ ’ αυτό αν γινόταν έχανε η οµάδα που χτυπούσε και τη σειρά και τους βαθµούς της. Αυτό όµως µπορούσε να γίνει στον πρώτο παίχτη ή στον τελευταίο. Αν η οµάδα µάζευε τα « σκέλια » , βαθµούς που ήθελε για να κερδίσει , τότε ένας από την οµάδα την κερδισµένη ( συνήθως ο καλύτερος ), χτυπούσε από τη γραµµή τρεις φορές το « κλιτσουκάνκου » για να πάει όσο πιο µακριά γίνεται. Τότε η χαµένη οµάδα τους έπαιρνε « γκαλιγκότς » και τους πήγαινε από τη γραµµή µέχρι εκεί που είχε πέσει το « κλιτσουκάνκου » , και τους γυρνούσε πίσω. Αυτό ήταν και το έπαθλο για το νικητή. Αυτό το παιχνίδι σταµάτησε να παίζετε περίπου πριν 25 µε 30 χρόνια.

27


ΤΡΟΠΟΙ ΑΣΦΑΛΟΥΣ Ο∆ΗΓΗΣΗΣ

2. Χαµηλώστε το κάθισµά σας. Οι οδηγοί που κάθονται ψηλά αισθάνονται σαν να οδηγούν αργά – γι’ αυτό και µερικές φορές βλέπουµε οδηγούς φορτηγών να τρέχουν και σταυροκοπιόµαστε (αν δεν πούµε κανένα… γαλλικό). Χαµηλώστε λοιπόν όσο µπορείτε το κάθισµά σας, ώστε να έχετε εντονότερα την αίσθηση της ταχύτητας και να µην τρέχετε άθελά σας. 3. Ανάψτε τα φώτα σας. Όσοι έχουν αναµµένα τα φώτα πορείας και την ηµέρα, διατρέχουν κατά 11% µικρότερο κίνδυνο τροχαίου µε άλλο αυτοκίνητο. 4. Μην… γραπώνετε το τιµόνι. Το τιµόνι δεν είναι… ρακέτα για να το αρπάζετε και να το κρατάτε σφικτά για να µην σας φύ��ει! Να το κρατάτε χαλαρά, δίχως να ενώνονται οι αντίχειρες µε τους δείκτες σας, διότι εάν τρακάρετε, µπορεί να γυρίσει απότοµα προς τα πίσω και να σας διαλύσει τους αντίχειρες.

Οδηγείτε καλά; Νοµίζετε. Υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζουµε ή αρκετές φορές αδιαφορούµε και βάζουν σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή µας. Αν δεν πιστεύετε, διαβάστε µερικά από τα ευρήµατα των επιστηµονικών µελετών για το τι µπορούµε να πάθουµε πίσω απ’ το τιµόνι – και τι µπορούµε να κάνουµε για να αποφύγουµε τα χειρότερα. 1. Περιορίστε τις… αποσπάσεις. Όπως τονίζει κάθε δάσκαλος οδήγησης που σέβεται τον εαυτό του, τα µάτια τείνουν να κοιτάζουν εκεί όπου απλώνονται τα χέρια. Άρα: για να αλλάξετε σταθµό στο ραδιόφωνο, χρειάζεστε 5,5 δευτερόλεπτα – 5,5 δευτερόλεπτα κατά τα οποία τα µάτια δεν κοιτάζουν τον δρόµο αλλά το ραδιόφωνο, ενώ το ένα χέρι µοιραία δεν βρίσκεται στο τιµόνι – ό,τι πρέπει για να τρακάρετε δηλαδή. Αν την ώρα της οδήγησης παίρνετε έναν τηλεφωνικό αριθµό, ο κίνδυνος τροχαίου τριπλασιάζεται. Εάν… κυνηγάτε τον αναπτήρα σας που αναπηδά αναλόγως µε την κίνηση του οχήµατος, ο κίνδυνος, εννεαπλασιάζεται. Και αν προσπαθείτε να στείλετε sms, τον πολλαπλασιάζεται επί… 23! Συµπέρασµα: τα χέρια στο τιµόνι και µην κάνετε τίποτε άλλο ταυτοχρόνως.

5. Να κοιτάτε αριστερά και µετά δεξιά. Το 40% των τροχαίων γίνονται στις διασταυρώσεις – το ίδιο και το 22% των θανατηφόρων τροχαίων. 6. Προσπαθήστε να περνάτε από πάρκα και πλατείες µε δέντρα καθ’ οδόν προς τις δουλειές σας. Με αυτό τον τρόπο ελαττώνεται το στρες µας – και αυτό το έχουµε πάρα πολλή ανάγκη σήµερα. 7. Μην αλλάζετε συνέχεια λωρίδα. Οι… τρελαµένοι που βλέπουµε στον δρόµο να κάνουν «σφήνες» µία από δω και µία από κει, το µόνο που κερδίζουν είναι… 4 λεπτά σε διαδροµές των… 80 λεπτών! Τσάµπα η προσπάθεια, δηλαδή… 8. Να χρησιµοποιείτε το προσκέφαλο. Πριν ανάψετε την µηχανή για να ξεκινήσετε, να κάθεστε µε ίσια πλάτη, να σηκώνετε το κεφάλι σας όσο πιο ψηλά µπορείτε και να το πιέζετε στο προσκέφαλο του καθίσµατός σας. Να µένετε σε αυτή τη θέση 5 δευτερόλεπτα, να χαλαρώνετε και να επαναλαµβάνετε 5 φορές. Με αυτό τον τρόπο βελτιώνεται η στάση του σώµατος και ενεργοποιούνται οι µύες που κρατούν ίσια την σπονδυλική στήλη – γεγονός το οποίο, µε τη σειρά του, ελαττώνει την καταπόνηση του αυχένα στη διάρκεια της οδήγησης. 9. Το νου σας στη µουσική. Μπορεί η «µπιτάτη» µουσική να κάνει το αίµα να κυλάει πιο γρήγορα

28


στις φλέβες µας, αλλά ταυτοχρόνως µας παρακινεί να πατήσουµε λίγο παραπάνω το γκάζι – κι έτσι ο κίνδυνος τροχαίου αυξάνεται. 10. Πάρτε µαζί σας το πρωινό. Αν δεν έχετε προλάβει να φάτε στο σπίτι και πρόκειται να περάσετε καµιά ώρα µες στο αµάξι, πάρτε µαζί σας κάτι να φάτε και να πιείτε. Μια µπάρα δηµητριακών και λίγο γάλα ή φυσικός χυµός είναι ό,τι πρέπει.

14. Στηρίξτε τη µέση σας. Αν το κάθισµά σας δεν διαθέτει προσαρµοσµένο στήριγµα για τη µέση, τυλίξτε µια πετσέτα και τοποθετήστε την πίσω σας, για να «γεµίσει» η καµπύλη που σχηµατίζεται ανάµεσα στην µέση και στα ισχία σας, και να στηρίζεται καλά η σπονδυλική σας στήλη.

11. Να κάνετε διάλειµµα. Αν πέσετε σε καµιά καταιγίδα, χαλασµένα φανάρια ή ατύχηµα και ακινητοποιηθείτε, ετοιµαστείτε για διάλειµµα. Χρειάζεστε τουλάχιστον 10 λεπτά διάλειµµα κάθε 2 ώρες – η 5 λεπτά ανά ώρα. Και αυτό είναι το λιγότερο που µπορείτε να κάνετε για την µέση σας: ο συνδυασµός των «σφιγµένων» µυών στις γάµπες σας µε το ανεβοκατέβασµα ειδικά του δεξιού ποδιού, µπορεί να ζορίσει το ισχιακό νεύρο και να σας οδηγήσει τελικά σε χρόνιο πόνο.

ΕΝΩΜΕΝΕΣ ΣΧΟΛΕΣ Ο∆ΗΓΩΝ

ΧΑΛΚΙ∆ΙΚΗ Ι.Κ.Ε.

12. Μην «καρφώνεστε». Είπαµε, να προσέχετε τον δρόµο, αλλά όχι και να «καρφώνετε» πάνω του τα µάτια σας επί περισσότερα από 5 λεπτά την φορά. Όταν το κάνετε αυτό, κουράζεται ο οπτικός φλοιός του εγκεφάλου, µε συνέπεια να µην βλέπετε καλά και να αρχίζουν τα λάθη στην οδήγηση (π.χ. θα νοµίζετε ότι απέχετε περισσότερο από το µπροστινό αυτοκίνητο). Αντί λοιπόν να κοιτάτε µόνο το οδόστρωµα, να κοιτάτε τους τρεις καθρέφτες σας καθώς και τα όργανα του αυτοκινήτου στο τέλος κάθε τραγουδιού που παίζει το ραδιόφωνο. 13. Παίξτε ένα νοητικό παιχνίδι. Αν κοιµηθήκατε λίγο το βράδυ και νιώθετε κουρασµένοι, ζητήστε από τον συνοδηγό σας να παίξετε ένα παιχνίδι γνώσεων. Μελέτη έδειξε πως αυτά τα παιχνίδια, και όχι η µουσική, ξυπνάνε καλύτερα τους οδηγούς.

29


30


ΜΗΛΙΑ ΜΗΤΡΟΦΑΝΗ

µια γυναίκα που µόνο προσφέρει και δεν ζητάει… Η Μηλιά Μητροφάνη γεννήθηκε στον Μαυροµαχαλά της Μεγάλης Παναγίας το 1930, και έζησε στα παιδικά της χρόνια τον εµφύλιο, τους Βουλγάρους, τους Γερµανούς και τα δύσκολα χρόνια της κατοχής. Πρόσφερε νοσηλεία και ιατρική φροντίδα, στον κόσµο της Μεγάλης Παναγίας, κάνοντας ενέσεις µε πολύ δύσκολες συνθήκες. Ξεκίνησε περίπου το 1963 να κάνει την πρώτη ένεση και από τότε κάθε µέρα και νύχτα, µε χιόνια, µε βροχές και µε τα πόδια, από γειτονιά σε γειτονιά, και χωρίς τηλέφωνο, εξυπηρετεί µε µεράκι, φιλότιµο, σεβασµό και πολλές φορές- λόγω φτώχειας- χωρίς πληρωµή, όποιον την καλούσε και την χρειάζονταν. Όπως µας είπε η ίδια:<<Μία δραχµή κόστιζε η ένεση, αλλά τότε δεν υπήρχε πάντα στα σπίτια ούτε η µία δραχµή>>. Ο αείµνηστος γιατρός Σταύρος Σµαραγδήςγαµπρός στη Μεγάλη Παναγία από το γειτονικό µας Παλαιοχώρι- ήταν ο άνθρωπος, που έµαθε στην κυρία Μηλιά να κάνει ενέσεις, χάρη στη φιλία που είχε ο αείµνηστος αδερφός της Γιώργος Μητροφάνης µε τον συγκεκριµένο γιατρό. Έκανε ενέσεις, όχι µόνο σε ανθρώπους αλλά και σε ζώα. Η ανάγκη όλα τα κάνει. Η κούραση µεγάλη, το κρύο τσουχτερό, και τα χιόνια τα άνοιγε µόνη της χωρίς κοπό!!!(παλιά τοπική λέξη που σηµαίνει ότι δεν περνούσαν άλλοι µπροστά για να της ανοίξουν το δρόµο που είχε χιόνια!!!) Η ένεση έπρεπε να γίνει παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες, σε συγκεκριµένες ώρες( συνήθως 7 το πρωί, 3 το µεσηµέρι και 11 το βράδυ) και έπρεπε να το τηρείς αυτό το 8ωρο σε όλες τις περιπτώσεις χωρίς να χαλάσεις κανενός το χατήρι. ∆εν έλεγε ποτέ ότι ήταν κουρασµένη. Στα τόσα χρόνια που εξυπηρετεί το χωριό, αισθάνεται την ενοχή της για ένα περιστατικό το οποίο δεν µπορούσε να πάει να κάνει µία ένεση σε µία γίδα που ήταν µία ώρα µακριά µε τα πόδια από το σπίτι της, επειδή ταυτόχρονα είχε να κάνει ενέσεις και σε ανθρώπους. Ένα άλλο δύσκολο της δουλειάς της ήταν η απολύµανση των βελόνων. Τις έβραζε σε µικρές

κατσαρόλες µε βαµβάκι και οινόπνευµα κρατώντας τες µε λαβίδες. Οι βελόνες δεν ήταν µιας χρήσης αλλά µε τις ίδιες βελόνες γίνονταν ενέσεις σε πολλούς ανθρώπους και γι αυτό το βράσιµο έπρεπε να γίνεται µε πολύ προσοχή. Το οινόπνευµα και το βαµβάκι το αγόραζε η ίδια από το µπακάλικο του Θεοδόση Καραγιάννη. Χαρακτηριστικό του πόσο πρόσεχε είναι ότι τόσα χρόνια κανένας δεν µολύνθηκε από αυτούς που έκανε ένεση. Θυµάται, επίσης, τη δυσκολία στις ενέσεις σε βρέφη 5 εώς 40 ηµερών που τις έκανε σαν αντιβίωση πρωί- βράδυ. Όλα γίνονταν χωρίς καµία ασφάλεια, χωρίς την κάλυψη από κάποιον κρατικό φορέα, από µόνη της έπαιρνε τις πρωτοβουλίες και ο κόσµος την προτιµούσε πολύ σαν πρακτική µε πολλές γνώσεις. Από το 1963 δεν έλλειψε ποτέ από την Μεγάλη Παναγία. Ακόµα και σήµερα, 84 χρονών, σε κάποια από τις φίλες της µε ευχαρίστηση θα την εξυπηρετούσε, αν της το ζητούσε. Μετά από πολλά χρόνια προσφέροντας τις υπηρεσίες της, το λειτούργηµά της στην τοπική κοινωνία αισθάνεται απογοήτευση που κατέληξε µε σύνταξη 350 ευρώ και µε φτωχικές συνθήκες διαβίωσης. Πήγαινε πολλές φορές, από την Αγία Ειρήνη(δρόµος προς το προσκύνηµα), εώς τον Άγιο Ελευθέριο(προς το γήπεδο) για να µην παραβιάσει το 8ωρο των ενέσεων! Αντιµετώπισε καρκινώµατα, κάνοντας βαριές ενέσεις µορφίνης, πνευµονίες, ουρολοιµώξεις, γρίπη και την υπερκόπωση του κόσµου. Στα µετέπειτα χρόνια, οι µεταλλωρύχοι είχαν ασφάλεια ΙΚΑ, και έγραφαν τις ενέσεις στο

31


ΙΚΑ. Πήγαινε µία φορά το µήνα στο ΙΚΑ της Αρναίας και πληρώνονταν λίγο καλύτερα. Η µεγαλύτερη ικανοποίησή της είναι ότι ο κόσµος την αγάπησε, δεν την είπε ΚΑΝΕΝΑΣ κακιά κουβέντα και ευχαριστεί το θεό µέχρι και σήµερα. ΕΜΕΙΣ, ευχόµαστε µε τη σειρά µας, ο Θεός να δίνει δύναµη και υγεία στην κυρία Μηλιά και να την ευχαριστήσουµε για τα τόσα ενδιαφέροντα που µας είπε.

32


Periodiko4