Page 1

PROJEKT

Edukacja zawodowa i obywatelska na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu Szkolenie dla Lokalnych Liderów Klimatycznych „Strażnicy Klimatu”

klimatu – energetyka, ekonomia, polityka Bystra, 24–26.10.2014

ZJAZD II Ochrona

Polityka klimatyczna UE i Polski Andrzej Kassenberg

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.

edukacja dla dobrego klimatu


Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju


Konwencja Klimatyczna – UNFCCC CEL „...osiągnięcie stabilizacji stężenia w atmosferze gazów cieplarnianych na takim poziomie, który zapobiegnie niebezpiecznym antropogenicznym oddziaływaniom na klimat.”

METODA Stabilizacja emisji w 2000 roku na poziomie roku bazowego.

ROK BAZOWY 1990 dla wszystkich z wyjątkiem krajów z gospodarką w okresie transformacji (dla Polski – 1988).

3


Konwencja Klimatyczna – UNFCCC GRUPY PAŃSTW

RÓŻNE ZOBOWIĄZANIA

ANEKS I

38 państw rozwiniętych (OECD + kraje w okresie transformacji)

ANEKS II

24 najbogatsze państwa świata

NON – ANEKS I

pozostałe państwa

GRUPY PAŃSTW

RÓŻNE INTERESY

Unia Europejska

lider w negocjacjach (ostatnio traci przewodnictwo)

AOSIS

małe państwa wyspiarskie – najb. zagrożone zmianami

OPEC + eksporterzy ropy

blokowanie negocjacji

USA, Kanada, Japonia, Australia

obrona własnych interesów dominantą

ROSJA

trudne do przewidzenia zachowanie

G 77 (kraje szybko uprzemysławiające się) + Chiny

dajcie się nam rozwijać (pomoc finansowa), a potem możemy spowalniać tempo wzrostu emisji, a nawet zacząć ją ograniczać

G 77 (kraje najbiedniejsze)

potrzebujemy pomocy bogatych, bo grozi nam zagłada

Państwa z gospodarką w transformacji

nasza sytuacja jest specyficzna (wzrost gospodarczy przy ostrej polityce klimatycznej UE)


COP / MOP Konferencja Stron Konwencji Klimatycznej (ang. Conference of the Parties – COP)

Konferencja Stron Protokołu z Kioto (ang. Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol – MOP lub CMP).

Najważniejszy

organ nadzorujący realizację Konwencji, który:

ocenia postępy w realizacji Konwencji i ustaleń Konferencji, podejmuje najistotniejsze decyzje o przyszłości ochrony klimatu.

Spotkania

raz do roku. Obok negocjacji – side event’y oraz Public Forum.

Najważniejszy organ nadzorujący realizację Protokołu. Spotkania raz do roku łącznie z Konferencją Stron.

Ciała wspomagające 

Komitet Doradczy ds. Nauki i Techniki (ang. Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice – SBSTA). Komitet ds. Wdrażania (ang. Subsidiary Body for Implementation – SBI).

5


kraje bogate, historyczna odpowiedzialność nie są w pełni zainteresowane zarówno co do znacznych redukcji i istotnej kontrybucji finansowej;  kraje o gospodarkach szybko rozwijających się, które nie chcą zgodzić się na uczestniczenie w redukcji emisji;  kraje najbiedniejsze i wyspiarskie, które już są poważnie zagrożone, a bez istotnych ograniczeń emisji i znaczącej pomocy po prostu będą podupadać, a ich mieszkańcy emigrować;  przemysł wykorzystujący paliwa nieodnawialne bardzo niechętnych jakimkolwiek ograniczeniom (Szczyt węglowy); 


Dalsze kroki i co trzeba ustalić 

pułap dopuszczalnej globalnej emisji – stabilizacja koncentracji CO2 na odpowiednim poziomie; rozdział odpowiedzialności poszczególnych krajów – wspólna odpowiedzialność, zróżnicowane zobowiązania; skuteczne mechanizmy osiągnięcia przyjętych zobowiązań (transfer technologii, adaptacja, mechanizmy finansowe). COP Warszawa/ Lima / Paryż  Kontrybucja każdego państwa do marca 2015  Tekst porozumienia - maj 2015  Porozumienie - grudzień 2015


Unia Europejska – stan obecny 

Unia od początku jest liderem negocjacji – budowanie pozycji instytucji ekologicznie odpowiedzialnej. 11% udziału w światowej emisji przy 9,4 t CO2eq na mieszkańca, a potrzeba mniej niż 2 t CO2eq. Emisja w UE-27 w latach 1990–2012 spadła o 19,2 % przy celu z Kioto 8% redukcji i własnym 20% w roku 2020.


Unia Europejska – cele i plany Cele polityczne do 2020 roku (Szczyt Wiosenny UE 2007 ): 

Zwiększenie efektywności energetycznej o 20%;

Zwiększenie udziału OZE w całkowitym zużyciu energii do 20%;

Zwiększenie udziału biopaliw do 10%;

Redukcja emisji GHG o co najmniej 20% (a jeśli inne kraje rozwinięte przyjmą ten cel, to nawet o 30%).

Plan działania UE – inne aktywności: 

12 dużych projektów demonstrujących wychwytywanie i przechowywanie CO2 (CCS);

Strategiczny plan technologiczny;

Europejski handel emisjami (przegląd, lotnictwo);

Inne polityki (np. jakość paliwa);

Globalny rynek „węglowy” (włączając CDM);

Energetyka jądrowa: wybór krajów członkowskich. 11


Pakiet klimatyczno-energetyczny 

Sześć dyrektyw: 

    

Przegląd systemu handlu uprawnieniami do emisji tzw. EU ETS (21% redukcji dla UE w tym Polski), Wspólny wysiłek na rzecz redukcji emisji (PL – 14% poza ETS), Odnawialne źródła energii (PL – 15% udziału do 2020), Przechwytywanie i składowanie dwutlenku węgla, Normy emisji z samochodów, Specyfikacja paliw (10% biopaliw).

Słabość administracji UE – siła sektorów: energetycznego, przemysłowego i samochodowego.

12


Nauka wymaga aby światowe emisje zostały obniżone o 50% do 2050 w porównaniu do 1990.

Cel UE dotyczący redukcji emisji gazów cieplarnianych to 80-95% do 2050 w porównaniu do 1990 (UE to państwa rozwinięte).

Potrzeba niskoemisyjnej strategii do 2050 zapewniającej ramy dla działań długoterminowych.

Potrzeba ustalenia etapów pośrednich do osiągnięcia celu 2050.

Potrzeba regularnej kontroli i przeglądu postępu w realizacji. 13


Strategia Europa 2020

zawiera:

Nadrzędny cel jakim jest osiągnięcie celów w zakresie klimatu i energii: ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 20% w 2020.

Przewodnią inicjatywę dotyczącą wzrostu efektywności wykorzystania zasobów w UE.

“Inteligentny, zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu wzrost” Korzyści dla bezpieczeństwa energetycznego: 

UE zależna od importu paliw stałych.

Ryzyko związane z wysokimi cenami ropy i gazu.

Korzyści dla innowacji, zatrudnienia i 

wzrostu:

UE tradycyjnie silna w przemyśle wytwórczym, co zapewnia kontynuację roli lidera podczas, gdy inne regiony także inwestują w zielony wzrost.

Wpływ zmian klimatu zagrożeniem dla przyszłego wzrostu: 

Częstsze i srogie ekstremalne zjawiska pogodowe – powodzie, burze, fale gorąca, susze – mają wpływ na wiele sektorów (rolnictwo, turystykę, transport, zdrowie, …). 14


Redukcja emisji gazów cieplarnianych o 80% - 95% do roku 2050 (w stosunku do 1990).

Istniejące technologie i rozsądne kalkulacje ekonomiczne pozwalają na osiągnięcie celu 80% (wewnątrz UE + reszta poza UE).

Oszczędność paliwa: 175 - 320 mld € rocznie w okresie 2010-2050 w porównaniu do 270 mld € inwestycji.

Konsumpcja energii pierwotnej ok. 30% poniżej 2005 bez negatywnego wpływu na usługi energetyczne. 15


Tworzenie bardziej bezpiecznej energetycznie gospodarki UE:   

Zmniejszenie o połowę importu ropy i gazu w porównaniu do sytuacji obecnej. Oszczędność 400 mld € na rachunku UE za import ropy i gazu w 2050, odpowiednik > 3% obecnego PKB. Zabezpieczenie na wypadek wpływów makroekonomicznych związanych z nagłymi wzrostami cen energii.

Kreowanie nowych trwałych miejsca pracy – 1,5 mln.

Jakość powietrza i korzyści dla zdrowia: 27 mld € w 2030 i 88 mld € w 2050.


Sektory

Redukcja emisji gazów cieplarnianych w stosunku do 1990 roku 2005

2030

2050

Energetyka (CO2)

-7 %

-54 do -68%

-93 do -99%

Przemysł (CO2)

-20%

-34 do -40%

-83 do 87%

Transport (bez lotnictwa i transportu morskiego (CO2)

+30%

+20 do -9%

-54 do -67%

Mieszkalnictwo i usługi (CO2)

-12%

-37 do -53%

-88 do -91%

Rolnictwo (bez CO2)

-20%

-36 do -37%

-42 do -49 %

Inne emisje (bez CO2)

-30%

-72 do -73%

-70 do -78%


Unia Europejska – instrumenty ochrony klimatu   

Handel uprawnieniami do emisji CO2; Dyrektywy dotyczące odnawialnych źródeł energii; Dyrektywy dotyczące efektywności energetycznej:  

w sprawie charakterystyki energetycznej budynków; ustanawiające ogólne zasady ustalania wymogów dla produktów wykorzystujących energię; w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych; w sprawie wskazania, poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie, zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty; nowa dyrektywa dotycząca efektywności energetycznej;związane z

energią Dyrektywa dotycząca kogeneracji.


Redukcja emisji gazów cieplarnianych o 40% w 2030 w stosunku do 1990:      

ETS – 43% i no-ETS – 30% (redukcje krajowe 0-40%) w stosunku do 2005. Możliwość przydzielania darmowych uprawnień dla energetyki do 2030 (60% UE PKB). Redukcja co roku limitu ETS o 2,2% (obecnie 1,74%). 2% uprawnień dla biedniejszych krajów przez EBI (60% UE PKB). 10% objęta aukcją w krajach poniżej 90% UE PKB, reszta w oparciu o emisje. Fundusz sprzyjający niskoemisyjności (CCS i OZE) – 400 mln EUR.

Wzrost udziału OZE do 27% (obowiązkowy tylko dla UE).  Poprawa efektywności energetycznej o 27% w stosunku do BAU (zalecany tylko dla UE, weryfikacja ew. do 30% przed 2020).  Weryfikacja po COP – 21 w Paryżu. 


Polityka klimatyczna UE – brak integracji 

Fiasko polityki transportowej z 2001 r.  Do roku 2012 emisja gazów cieplarnianych z transportu w nowych krajach UE wzrosła o 51 mln ton CO2eq w stosunku do roku 1990 (Raport EAŚ). Fundusze strukturalne  Wg Bankwatch i FoE blisko 50 projektów za ok. 22 mld euro jest nieprzyjaznych środowisku (spalarnie, autostrady i drogi ekspresowe, zapory wodne). Handel emisjami  Nowe kraje oczekują, że posiadane nadwyżki pozwolą im uzyskać istotne korzyści ekonomiczne. Otwarte niebo  Liczba pasażerów samolotów pomiędzy Europą a Ameryką Płn. ma wzrosnąć o 26 milionów i osiągnąć wielkość 73 milionów (tj. 200 samolotów dziennie). 20


Sytuacja w ochronie klimatu w Polsce - pozytywy 

Emisja zmalała z 564 Mt CO2 eq w 1988 r. (rok bazowy) do 399 Mt CO2 eq w 2012 r., czyli o 29% – Protokół z Kioto 6%

Polityka klimatyczna – 40% redukcja (1988-2020)

Polityka energetyczna do 2030 

Dążenie do zero-energetycznego wzrostu gospodarczego Deklarowany priorytet poprawa efektywności energetycznej

15/16% udział OZE w 2020/30

8% wzrost emisji 2020 – 2030 (to nie pozytyw)


Sytuacja w ochronie klimatu w Polsce – negatywy 

2% udział w emisji GHG w latach 1900 – 2002, obecnie ok. 1% historyczna odpowiedzialność; ponad 10 ton CO2eq na mieszkańca tj. 5 razy więcej niż potrzeba do stabilizacji klimatu; intensywność węglowa gospodarki wynosi 1,5 tCO2eq /1000 € PKB a potencjalnie mogłaby wynosić 0,46 tCO2eq/1000 € PKB; koszty zewnętrzne produkcji energii elektrycznej najwyższe w UE 5,517 eurocentów/kWh – ich uwzględnienie podniosłoby cenę o 70-250%; Gwałtowny wzrost motoryzacji 400 pojazdów na 1000 mieszk. przy spadku roli kolei – utrata 63% pasażerów; Wzrost emisji gazów cieplarnianych w transporcie drogowym prawie o 150%.


Kontestowanie polityki klimatycznej UE (weto na podwyższenie celu redukcyjnego, dwie mapy drogowe; uchwała Sejmu).

Silne politycznie lobby węglowo-energetyczne przyczynia się do spowalniania procesu poprawy efektywności energetycznej i rozwoju OZE (prawie w 90% produkcja energii elektrycznej pochodzi z węgla, 84% tej produkcji jest w rękach państwa).

73% ludzi uważało w roku 2009, że problemy związane ze zmianami klimatu są bardzo poważne lub raczej poważne.

Brak integracji między polityką klimatyczną a innymi włączając w to wsparcie finansowe ze strony UE.

Słabość instytucjonalna i słaba koordynacja.


Ostrzeżenia dla Polski 

 

Wg przeprowadzonych studiów wzrost poziomu Bałtyku o 1 m może spowodować w Polsce zagrożenie dla 2.400 km2 oraz 244.000 osób. Całkowite straty z tym związane są szacowane na 30 mld USD (bez dodatkowych strat związanych z powodziami, ok. 18 mld USD). Przeciwdziałanie tym zagrożeniom wymagać będzie wydatkowania 6 mld USD (szacunki z 1995 roku). Nagłe powodzie i susze (wzrost liczby i gwałtowności). Katastrofy budowlane spowodowane naturalnymi czynnikami jak np. silne wiatry czy powodzie (w 2008 roku - 1064) Zaburzenia w rolnictwie np. znaczna utrata plonów ziemniaka ok. 30%. Migracje klimatyczne także do Polski.


Źródło: Z. Pruszak, E. Zawadzka. Vulnerability of Poland's Coast To Sea-Level Rise. Costal Engineering Journal 47(2–3):131–155. 2005


Wg PESETA Study


Wg PESETA Study


Wg M. Bukowskiego. Instytut Studi贸w Strukturalnych.


Zamiana energii opartej o paliwa kopalne na źródła odnawialne (OZE) – inny mix energetyczny. Obecny udział OZE w energii ogółem ok. 10,8 %, w perspektywie roku 2020 ekonomicznie opłacalne ok. 22%, a potencjał techniczny to 46%.

Poprawa efektywności energetycznej (w perspektywie roku 2020 ekonomicznie opłacalne jest zaoszczędzenie 25% energii, a technicznie możliwe 50%) obejmująca: 

produkcję, przesyłanie i korzystanie z energii;

budynki istniejące i nowo powstające;

urządzenia i pojazdy;

struktury zagospodarowania przestrzennego;

organizację zakładów pracy, jednostek osadniczych i gospodarstw domowych.


Zdekapitalizowany majątek wytwórczy i przesyłowy pozwala na kształtowanie energetyki rozproszonej bazującej na lokalnych systemach hybrydowych z wykorzystaniem inteligentnych sieci.

Wdrażanie nowych produktów, technologii i rozwiązań organizacyjnych w przemyśle i usługach przyczyniających się do zmniejszenia emisji na jednostkę produkcji lub usługi (eko-innowacje).

Zmniejszanie emisji bezpośrednio wynikającej z działalności w rolnictwie i leśnictwie oraz zwiększanie wiązania węgla w biomasie oraz w glebie.


Miejsca pracy (netto): 

250.000 poprawa efektywności (budynków) do 2020 r. 190.000 odnawialna energetyka do 2030 r.


Przejście z 20% na 30% redukcji gazów cieplarnianych przyniosłoby od roku 2020 roczne oszczędności w służbie zdrowia od 5,3 do 15,2 mld zł. Roczne korzyści zdrowotne wyniosłyby:  wydłużenie długości życia dla całej populacji o 19.000 lat,  1.7 miliona mniej dni z ograniczoną aktywnością,  164.000 mniej dni z koniecznością stosowania leków na poprawę funkcjonowania układu oddechowego,  19.000 mniej korzystania z wizyt lekarski związanych z chorobami układu oddechowego. Inne korzyści to 397.000 mniej opuszczonych dni w pracy w związku z chorobami sercowymi i układu oddechowego.


Co jest konieczne? 

Podjęcie zobowiązania do redukcji emisji CO2 o 80% w 2050 r. Integracja polityki klimatycznej z innymi, zwłaszcza energetyczną i transportową, z wykorzystaniem funduszy z nadwyżek z Kioto, aukcji i UE. Przygotowanie narodowych programów: efektywności energetycznej, OZE i adaptacji do zmian klimatycznych. Polityka energetyczna wg opcji najniższych kosztów, a nie politycznie uwarunkowany program energetyki jądrowej. Lobbowanie na rzecz wykorzystania w UE w okresie budżetowym 2014-2020 funduszy strukturalnych na budowanie gospodarek niskowęglowych.


DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ ! Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju www.ine-isd.org.pl www.chronmyklimat.pl ul. Nabielaka 15 lok. 1 00-743 Warszawa tel. (22) 8510402 fax. (22) 8510400 a.kassenberg@ine-isd.org.pl

SK Polityka klimatyczna UE i Polski - A. Kassenberg  

Prof. dr hab. Andrzej Kassenberg przedstawia kwestię polskiej polityki energetycznej w kontekście polityki energetyczno-klimatycznej Unii Eu...