Page 1

september 2012

1


Inhoud Inleiding I. Deventer 5 II. Kunsthal: waar denken we aan 11 III. Kunsthal: programmering 13 IV. Kunsthal: locatie 15 V. Kunsthal: spin-off 19 VI. Kunsthal: investeringskosten 23 VII. Kunsthal: exploitatie 25 VIII. Kunsthal: realisatiestrategie 29

4


Inleiding Wie wij zijn Wij, initiatiefnemers van deze presentatie, zijn het bestuur van de Stichting Culturele Impuls Deventer (St. CID), maar bovenal enthousiaste Deventenaren, die er trots op zijn in Deventer te wonen. Wij zijn ook trots op de Deventer cultuur. Tegelijk constateren wij dat, wil de stad zijn culturele identiteit behouden en versterken, er voortdurend nieuwe impulsen nodig zijn. Cultuur is niet statisch, maar dynamisch. Wij willen daaraan bijdragen. Wij hebben ons enthousiasme vorm gegeven in de Stichting Culturele Impuls Deventer. We denken als meest urgente opgave aan het realiseren van een kunsthal als culturele binnenvoorziening, bestemd voor het exposeren van moderne kunst. De stichting bestaat sinds 2010.

Organisatie Het bestuur van de stichting geeft leiding aan de werkzaamheden en streeft ernaar zijn visie zo breed mogelijk uit te dragen. Het bestuur bestaat uit zes leden en wordt bijgestaan door een kernteam van twaalf leden, die tevens participeren in vier werkgroepen. Deze werkgroepen zijn: locatie, programmering, communicatie en financiĂŤn. De weerslag van de activiteiten van de werkgroepen is voor een belangrijk deel terug te vinden in deze presentatie. Daarnaast heeft de stichting op dit moment 165 sympathisanten, waarvan een deel aangeeft actief te willen bijdragen aan de komst en exploitatie van een kunsthal in Deventer.

5


Binnenvoorziening Een kunsthal zal het imago van Deventer versterken. Gelukkig zijn er plannen voor nieuwe huisvesting van de ‘oude’ Deventer musea. De speelgoed- en blikcollecties van die musea zijn nationale trekkers en komen dus al voor een deel tegemoet aan de behoefte aan goede museale binnenaccommodaties voor Deventer. De overige collecties van de musea vormen ons Deventer erfgoed met de verplichting die goed te tonen. De uitstraling hiervan is regionaal. Het zijn ook geen collecties die het imago van Deventer als hedendaagse culturele stad versterken. Om dat wel te bewerkstelligen presenteren wij, bestuur van de Stichting Culturele Impuls Deventer, hierbij de Deventer kunsthal voor moderne kunst. Bij nat weer is Deventer dan ook voor geïnteresseerden in moderne kunst een aantrekkelijke stad. Met een kunsthal zal Deventer zijn imago als moderne culturele stad duidelijker kunnen neerzetten1. Een kunsthal in een spraakmakend gebouw en met wisselende tentoonstellingen zal voor de bevolking, maar ook voor potentiële nieuwkomers een aanvulling zijn op de culturele mogelijkheden van de stad. Voor toeristen wordt het extra aantrekkelijk om Deventer te bezoeken.

grote steden in de Randstad terecht. Onderdeel van deze subsidies zijn de bijdragen aan de musea. De vraag is hoe de ontsluiting van het Nederlands kunstbezit kan worden vormgegeven zonder dat dit leidt tot vernietiging van de bestaande culturele infrastructuur. In Nederland, maar ook in andere landen, zijn de laatste eeuw enorm veel moderne kunstschatten verzameld. Maar liefst 85% van deze kunst ligt in depots. Een kunsthal legt geen eigen collectie aan, maar maakt voor haar wisselende tentoonstellingen gebruik van de schatten uit de depots van musea en van particuliere verzamelingen. Het is mogelijk samenwerkingsverbanden aan te gaan met andere (internationale) kunsthallen en zo moderne reizende tentoonstellingen te creëren.

Doelstelling culturele impuls Wij willen het culturele imago van de stad versterken door de stad behalve als gastvrije Hanzestad met een goed gerestaureerde binnenstad ook te positioneren en te profileren als moderne culturele Europese Hanzestad en daarmee het culturele klimaat voor Deventer voor nu en in toekomst dynamisch te versterken.

Economie Geen eigen collecties/wat is een kunsthal Een kunsthal met wisselende exposities speelt in op het ‘consumentisme’ en de ‘zap- cultuur’ van onze tijd. In ‘Den Haag’ wordt nagedacht over de regionalisering van de kunstsubsidies. Deze komen immers teveel in de 1

Gezien de bevolkingsopbouw van Nederland, de vergrijzing en de daarmee samenhangende toename van het kortverblijftoerisme, is het economisch interessant om toeristen door middel van culturele activiteiten meer voor Deventer te laten kiezen

Eerder heeft de Bergkerk gefungeerd als buitenmuseum voor De Fundatie; dit leverde nauwelijks bezoekers op. Dit kwam enerzijds door het weinig toegankelijke karakter voor het

grote publiek van de vaak levensgrote artistieke installaties, anderzijds omdat De Fundatie in de kerk slechts een beperkt aanbod wist tentoon te stellen (vaak niet meer dan een of twee kunstwerken).

6


Als vestigingsvoorwaarde voor bedrijven speelt bij de keuze voor een bepaalde stad een goed cultureel klimaat een steeds belangrijkere rol. Willen wij voor de verwachte groeiende bevolking in de toekomst ook voldoende werkgelegenheid hebben, dan is versterking van gunstige vestigingsvoorwaarden voor bedrijven een belangrijke voorwaarde. De Deventer kunsthal creëert direct en indirect werk voor ongeveer vijfenzestig personen, voor een belangrijk deel met relatief weinig scholingsbehoefte, waarmee de kunsthal aansluit op de Deventer arbeidsmarkt.

waarde door het aanbieden van arbeidsplaatsen, waardoor zowel sociaal-culturele als sociaal-economische voordelen ontstaan. Daarmee brengt de komst van de door ons bedoelde kunsthal in en voor Deventer in brede zin van het woord een rendabele publieke investering op.

Trots Wij vinden dat Deventer er recht op heeft een dergelijke voorziening van landelijke en mogelijk zelfs internationale faam, waar de stad en zijn inwoners trots op mogen zijn, binnen de stadsgrenzen te krijgen.

Financiële aspecten We realiseren in ons plan een kostendekkende programmering. Dat geldt niet voor de huisvesting. Hiervoor zullen we een beroep moeten doen op derden. Voor de Deventer samenleving weegt dit tekort ruimschoots op tegen de economische voordelen van de komst van de Deventer kunsthal.

Gebiedsontwikkeling Anders dan voor de rest van Nederland en vele van de ons omliggende steden (bij voorbeeld in Twente) is de prognose dat de Deventer bevolking de komende twintig jaar een groei zal doormaken van tussen de 20 en 30 procent2. Niet alleen voor de eigen groeiende bevolking geeft een belangrijke publieksvoorziening een positieve impuls. Het verhoogt ook de vastgoedwaarde op termijn waardoor weer investeerders worden aangetrokken. Dit leidt in de praktijk tot vestiging van interessante nieuwe bedrijven en mensen. Die leveren op hun beurt weer een toegevoegde 2

Presentatie Wij presenteren de kunsthal voor Deventer in de vorm van bouwstenen. Daarbij geven wij zo duidelijk mogelijk aan op welke wijze Deventer een kunsthal binnen zijn grenzen kan krijgen. In die zin is deze presentatie ook een haalbaarheidsstudie. Daar waar we niet over concrete cijfers beschikken, gebruiken we verantwoorde en gefundeerde aannames. We laten ons licht schijnen over een mogelijke locatie en het programma van eisen waaraan een dergelijk locatie/gebouw zou moeten voldoen. We geven tevens een beeld van een mogelijke programmering. De financiële haalbaarheid wordt op twee manieren belicht: zowel op basis van de investeringen, als op die van de exploitatie van een kunsthal. Ook proberen wij inzicht te geven in de verwachte sociaal-economische gevolgen voor Deventer.

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS-statline) en het Trendbureau van de provincie Overijssel (trendverkenning demografie, 2008)

7


I. Deventer Deventer is van oudsher een stad met een sterk cultureel klimaat. Niet voor niets bieden op dit moment vele culturele instellingen een breed aanbod van zowel publiekstoegankelijke als experimentele producties binnen de diverse disciplines: van film en muziek tot theater en beeldende kunst. De programmering is ambitieus en Deventer scoort hier bovengemiddeld hoog. Ook als evenementenstad heeft Deventer zichzelf stevig op de kaart gezet. Voor veel toeristen en dagjesmensen zijn deze originele en feestelijk aantrekkelijke evenementen, die zich midden in de monumentale en prachtige binnenstad afspelen, dĂŠ reden voor een bezoek aan Deventer. De stad is doordrenkt van een grote verscheidenheid aan galeries en creatieve professionals en er gedijen twee beeldende kunstpodia (Kunstenlab en Havenkwartier) die gericht zijn op experiment en hedendaagse kunst. Maar wij willen meer! We willen ontplooien, ontdekken, groeien, communiceren en verwonderen: als belangrijke Hanzestad van Europa was Deventer al continu in beweging en dat “Deventer DNAâ€? is nog steeds springlevend. Het legt de basis voor stedelijke verandering, vernieuwing en dynamiek. De gemeente en haar inwoners hebben een sterke behoefte aan een groter podium voor moderne beeldende kunst met een sterke publieksfunctie. Niet alleen is er nu het juiste culturele klimaat, maar er is ook een groot publiek voor een spraakmakende tentoonstellingsplek van omvang en formaat die zich op een zo groot en breed mogelijk publiek richt met moderne kunst van hoge kwaliteit. Deventer, met alles wat de stad te bieden heeft, is toe aan een vernieuwende culturele impuls en heeft nu alle potentie om door te pakken en het culturele klimaat te verbreden en te verdiepen.

9


Deventer ziet het belang van deze nieuwe icoon die een ware verrijking zal zijn voor de stad, zijn inwoners, bedrijven en bezoekers. Een kunsthal zorgt voor een enorme spin-off in materiële en immateriële zin, in alle sectoren en op alle niveaus.

Het bezoekersbereik van een kunsthal in Deventer In discussies tot nu hebben we ook te maken gekregen met scepsis over het bereik van een kunsthal in Deventer. Denk daarbij aan opmerkingen als ‘weinig centraal gelegen’ en ‘een paar honderdduizend mensen binnen een uur rijden is toch echt te weinig’3. Ook hier geldt: onbekend maakt onbemind. Daarom volgt hier een overzicht van het feitelijk bezoekersbereik: zowel per auto als per openbaar vervoer.

Openbaar vervoer binnen een uur reizen Per openbaar vervoer heeft Deventer binnen een uur reizen een bezoekersbereik van ruim 2.500.000 mensen4).

Per autovervoer binnen een uur reizen Per auto heeft Deventer binnen een uur reizen een bezoekersbereik van ruim 4.500.000 mensen5).

Van welke bezoekersaantallen gaan we uit Interessant zijn de bezoekersaantallen van de kunsthal in Rotterdam over de jaren 2004-2010 resp. 261.000, 171.000, 219.000, 202.000, 159.000, 157.000 en 159.0006. De “Besucherzahlen” voor de Kunsthalle Bielefeld zijn over 2008 (131.000), 2009 (80.000), 2010 (90.000) en 2011 (115.800)7. Uiteraard zijn de bezoekersaantallen van een kunsthal vooral afhankelijk van de gehouden tentoonstellingen in enig jaar8. Regionaal kunnen we kijken naar de Fundatie. Museum de Fundatie ontving in 2011 120.000 bezoekers op zijn beide locaties, in 2010 113.000 bezoekers. De verdeling tussen de beide locaties van Museum de Fundatie was als volgt: Paleis a/d Blijmarkt, Zwolle 89.000 (2010 91.000); Kasteel Het Nijenhuis, Heino 32.000 (2010 23.000). Lokaal hebben de gezamenlijke Deventer musea in 2011 58.250 bezoekers ontvangen, waarvan 22.350 in het Historisch museum en 36.900 in het Speelgoedmuseum. Toch betekenen vooral de bezoekersaantallen van Bielefeld, Zwolle9 en de Deventer musea wel, dat het realistisch is conservatief te kijken naar de te verwachten bezoekersaantallen. Een uitgangspunt van gemiddeld 60.000 bezoekers lijkt daarom reëel.

O.a. opmerkingen van Wim van Krimpen, een van de founding fathers van de Kunsthal in Rotterdam Bron: OV9292.nl. Grofweg is dit bijna de gehele provincie Overijssel (excl. de gemeenten Zwartewaterland, Tubbergen en Losser), Gelderland (excl. een aantal grensgemeenten in de Achterhoek en een paar gemeenten op de Veluwe, en ten oosten van Ede), Zuid-West Drenthe en de gemeenten Amersfoort, Hilversum en Utrecht. 5 Bron: routeplanner ANWB. Grofweg is dit de gehele provincie Overijssel, Gelderland (excl. het westelijke deel van de Betuwe), het grootste deel van Flevoland, het Gooi, het oostelijke en centrale deel van de provincie Utrecht, Zuid-West Drenthe, Noord-Oost Brabant, een deel van de Duitse grensstreek (w.o. Nordhorn, Rheine, Gronau, Emmerich en Kleve). 6 Centrum voor Onderzoek en Statistiek Rotterdam, 2011 7 Bron: Nordrheinisch Westfalische Zeitung d.d. 13 januari 2012 8 2008 was in Bielefeld een recordjaar met tentoonstellingen van Emil Nolde en Yoko Ono 9 Naast de Fundatie zijn er in Zwolle ongeveer 30.000 bezoekers aan de overige musea 3

4

10


II. Kunsthal: waar denken we aan. Uitgangspunten We gaan uit van een bezoekersaantal van 60.000 gemiddeld per jaar10. Er kan (afhankelijk van het karakter van de expositie) sprake zijn van piekaantallen die hoger liggen (denk aan Jeroen KrabbĂŠ in Zwolle en de Chinese krijgerbeelden in Assen). Het aantal objecten in collectie bedraagt 0 (nul), gelet op de aard van een kunsthal. Uitgaande van meerdere volwaardige museumzalen willen wij jaarlijks een drietal hoofdtentoonstellingen plannen, gekoppeld aan een aantal nevenexposities.

Educatief programma De kunsthal moet midden in de samenleving staan en zal zich daarom naast een fors aantal publieksactiviteiten per jaar (openingen, lezingen, concerten e.d.), ook richten op scholieren en studenten.

10

Zie hoofdstuk 1

11


Programma van eisen Om te komen tot een programma van eisen hebben we de plannen voor vernieuwing van het Fries Museum, het Stedelijk museum Zwolle, Fundatie Blijmarkt (eveneens Zwolle) doorgelicht. Daarbij kwamen we op het volgende beeld: tentoonstellingsruimten 1575 m2 netto hal / cafĂŠ / shop / kantoor 375 m2 netto berging / voorziening voor expeditie objecten 100 m2 netto werkplaats tentoonstellingsbouw 100 m2 netto totaal (65%) totaal bruto (100%)

2150 m2 netto 3300 m2 bruto vloeroppervlak

In de kunsthal moet representatieve ruimte aanwezig zijn voor ontvangsten. Tevens moet bij de inrichting rekening gehouden worden met het gebruik van nieuwe media. De aanwezigheid van voldoende parkeerfaciliteiten is uiteraard afhankelijk van de uiteindelijke locatie.

12


III. Kunsthal: programmering Tentoonstellingen Een kunsthal verzamelt niet, is geen museum, heeft geen eigen kunstbezit en is dynamisch. Zij is dus vrij om in te spelen op de actualiteit en om eigen kaders en contexten te creĂŤren. Alle disciplines van de beeldende kunst komen aan bod om tentoonstellingen te maken voor een zo breed mogelijk publiek. Door het leggen van dwarsverbanden ontstaan nieuwe dimensies. De kunsthal richt zich zowel op leken als op kenners. Zij wil de gelaagdheid van kunst toegankelijk maken. Een platform zijn voor discussie, kruisbestuiving, uitwisseling van gedachten en reflecties over kunst. Ook wil zij nadrukkelijk een podium zijn voor de niet Beeldende Kunst, muziek, literatuur, theater en dans, dit alles in relatie met de hoofdtentoonstelling. De Deventer kunsthal kiest voor kunst vanaf 1865 tot morgen.

Vertrekpunt voor de programmering Het dynamische DNA van Deventer is o.a. verankerd in het woord. Deze cultuurhistorische identiteit vormt het fundament voor het nu. We leven nu echter vooral in het tijdperk van het beeld en willen dat laten zien. Daarnaast wil - voortgekomen uit en in continuĂŻteit met de Hanzegedachte - Deventer een vernieuwend gastheerschap tonen. De stad wil zichzelf en zijn gasten serieus nemen: herbergen, voeden en laven. Deventer is van oudsher ook internationaal, handel en Hanze betekenden kijken over grenzen. Een nieuwe dimensie kreeg dat kijken over grenzen met de komst van gastarbeiders, die na

13


enkele generaties in Deventer allang geen gasten meer zijn, maar Deventenaren. Deventer richt vanuit deze behoefte zijn stad opnieuw in als uitnodigende ontmoetingsplaats. De intrinsieke waarde van de stad en zijn omgeving wordt daarmee in een nieuw licht en in een nieuwe context gezet. Op deze fundamenten willen wij een programmering bouwen die recht doet aan de kunsthal, die daarmee een nieuwe icoon van de stad kan worden.

14

Ergo Doel is om oude waarden als openheid, vernieuwing en gastheerschap te koesteren en om vanuit eigen behoefte en noodzaak steeds te kiezen voor reflectie richting actualiteit. De kunsthal geeft daarom in een eigen en nieuwe vorm inhoud aan de idee achter woord & beeld. Hij inspireert tot vernieuwende ideeÍn. Dit zijn, in het kort, de bronnen waar de Deventer kunsthal zijn inspiratie vindt voor de thema’s die leiden tot tentoonstellingen. Een beeld van een aantal mogelijke tentoonstellingen wordt onderstaand schematisch weergegeven.


IV. Kunsthal: locatie Overwegingen bij de locatie Cultuurbeleid zou moeten stellen dat de kwaliteit van gebouwen van wezenlijk belang is voor de kwaliteit van de leefomgeving. Ze stellen mensen in staat zich in hun omgeving te oriĂŤnteren en zich daarbij betrokken te voelen. Om het ontwikkelingsproces van de stad begrijpelijk te maken en te houden, is een ruimtelijke inrichting nodig die aan de historie van de stad nieuwe hoofdstukken toevoegt zonder de vorige uit te wissen. Cultuurhistorische waarden zijn hiervoor een inspiratiebron. De keuze van de locatie is mede afhankelijk van de omvang van het gebouw. Bij de eerder genoemde vierkante meters vraagt het gebouw om een passende omgeving. In alle gevallen vinden we dat Deventer gebruik moet maken van een spraakmakend gebouw als onderkomen. Dat kan zowel nieuwbouw zijn of vernieuwbouw. Juist een stad als Deventer leent zich voor beide opties.

Privaat en toch publiek De locatie van de kunsthal moet beleefd kunnen worden als ontmoetingsplek en als onderdeel van de stad. Voor en vooral ook vĂĄn Deventenaren. We kiezen ervoor om de verbinding met het omliggende gebied open te houden door het aanvullend programmeren van activiteiten. De Leeuwenkuil en andere culturele Deventer instellingen zien wij hierbij als logische samenwerkingspartners.

Locaties in Deventer We volgen de cultuurloper van Asselberg/Coenen van het

15


station naar de IJssel en komen daarbij het oude gymnasium Hegius op de Nieuwe Markt tegen. Vestiging hier zou voor de kunsthal een mooie centrale plaats opleveren, terwijl hierdoor wordt bijgedragen aan de door Asselbergs/ Coenen voorgestelde en door het College en de Raad geaccepteerde versterking van de binnenstad rond Nieuwe Markt, Grote Kerkhof en Stromarkt. Niet helemaal passend in de culturele loper, maar er tegenaan, in het herinrichtingsgebied Sluiskwartier, ligt het industriële erfgoed Ten Zijthoff. Deze oude molenfabriek blijft in het voorstel van Coenen behouden en krijgt een culturele functie. Vestiging van de kunsthal hier zou een ideale locatie betekenen, ook al omdat deze voorziening een dragende attractor kan betekenen voor het hele gebied. Een ander groot voordeel in het kader van randvoorwaarden hier lijkt te zijn dat parkeren geen problemen zal opleveren.

Situatueschets Nieuwe Markt

Optie 1: Nieuwe Markt

Huidige situatie Nieuwe Markt

De gemeente Deventer heeft het voornemen om de binnenstad aan de zijde van de IJssel te versterken met publieke functies. Een onderdeel hiervan is het verplaatsen van de bibliotheek van de Brink naar de Stromarkt. De gemeente heeft voor de Nieuwe Markt de bestemming Cultuurplein als onderdeel van de cultuurloper van station naar IJssel opgenomen, met de gedachte Filmhuis en theater Bouwkunde te vestigen in de voormalige gymzalen aan de Noordenbergstraat (tegenover de school aan de Nieuwe Markt). Door de komst van de reformatie na de verovering door Rennenberg in 1578 vonden ingrijpende ruimtelijke ontwikkelingen in Deventer plaats, te beginnen met de afbraak van het Bisschopshof. De Nieuwe Markt ontstond daarom al datzelfde jaar (1578).

16


De Nieuwe Markt heeft veelal als plein een publieke functie gehad, inderdaad o.a. als groentemarkt. Het schoolgebouw van het voormalige gymnasium is gebouwd in 1954 en is een typisch voorbeeld van de wederopbouwarchitectuur van de bekende Deventer architect Post. Het is letterlijk wederopbouw, omdat de oostwand van de Nieuwe Markt met het oude gymnasium in de Tweede Wereldoorlog dusdanig gebombardeerd is, dat sloop en nieuwbouw noodzakelijk waren. De Nieuwe Markt ligt centraal gelegen tussen Atheneum Bibliotheek en het nieuw te bouwen stadskantoor aan het Grote Kerkhof. De IJssel stroomt op minder dan 200 meter afstand. Een kunsthal op deze locatie betekent een grote stimulans voor dit gedeelte van de stad en ook voor het gehele Noordenbergkwartier. Wij kunnen ons voorstellen dat door de komst van de kunsthal in deze wijk (meer) galerieën, kleine kunstwinkels, boetiekjes en restaurantjes worden gevestigd. De school zou geschikt te maken te zijn als kunsthal. Ook beschikt de school, met een bruto vloeroppervlak van 3.900 m2 over een goede kelderruimte.

Optie 2: Molenmakerij Ten Zijthoff De voormalige molenmakerij Ten Zijthoff is gebouwd in drie perioden (1885-1904-1916) en ligt in het Sluiskwartier. In de afgelopen 15 jaar zijn er meerdere ontwerpen gemaakt voor het Sluiskwartier. In 2008 is er door de Stichting Industrieel Erfgoed Deventer (SIED) een plan gemaakt waarbij is uitgegaan van het behoud van deze fabriek. Het hele gebied zou hierbij weer worden vrijgemaakt en de sfeer ademen van de oude industrie. Een kunsthal in de voormalige fabriek ( opp. 1000m2) zou dan kunnen worden uitgebreid met nieuwbouw welke uitkijkt over de IJssel. De nabijheid van het centrum en wellicht een ondergrondse parkeergarage maakt dat deze locatie uitermate geschikt is voor het huisvesten van een kunsthal. Ook bij het doortrekken van de stadsgracht blijft er voldoende ruimte over voor nieuwbouw. In het programma Herinrichting Sluiskwartier dat onder leiding van Jo Coenen beelden voor het gebied heeft uitgewerkt en dat door zowel het college van B&W als door de raad met instemming is begroet, blijft een deel van het industriële erfgoed Ten Zijthoff – de oude molenfabriek - in de plannen bestaan. Het gebouw krijgt een publieke/ openbare functie. In de plannen is aan de kant waar de buitengracht nog wordt doorgetrokken naar de in oude glorie te herstellen stadshaven een serie paviljoens gedacht. De St. CID heeft grote belangstelling voor deze ontwikkeling omdat die uitstekend past in de eigen plannen om de Deventer kunsthal zijn plek te geven. Ook de Stichting Industrieel Erfgoed Deventer heeft het oog laten vallen op Ten Zijthoff als onderkomen nu hun huidige huisvesting is komen te vervallen. Beide besturen (St. CID en SIED) zijn gezamenlijk tot de conclusie gekomen dat het gebouw in

17


Optie 3: Mariakerk

zijn toekomstige vorm zeer goed door beide instellingen en doelen te gebruiken is. Zelfs zien wij gezamenlijk mogelijkheden om daar ook een fotomuseum en het Rondeel bij te betrekken. Het is zeer zinvol om deze mogelijkheid en unieke kans zorgvuldig onder ogen te zien.

De gemeente streeft naar een structurele oplossing voor het gebruik van de Lebuinuskerk en de Mariakerk. In dat kader zou ook de Mariakerk, in het centrum van de culturele driehoek, in aanmerking kunnen komen. Deze locatie is echter beduidend kleiner van omvang en zou een (mogelijk tijdelijke) substantiĂŤle aanpassing van het ambitieniveau met zich meebrengen.

Situatieschets mogelijke toekomstige situatie (bron: SIED)

Huidige situatie Molenmakerij Ten Zijthoff

Â

18


V. Kunsthal: spin-off Uit veel onderzoeken11 12 blijkt dat de kwaliteit van de culturele infrastructuur van een stad een belangrijke voorwaarde is om koopkrachtige groepen duurzaam te kunnen binden. Daarmee is de stad als woonplaats een veel belangrijker factor geworden voor de economische impulsen dan tot voor kort werd aangenomen. Daarbij geldt als voorwaarde een open houding ten opzichte van nieuwe groepen als allochtone tweeverdieners, homoseksuele stellen etc. Met andere woorden: het aanpassend vermogen van een stad moet groot zijn. Juist Deventer voldoet met zijn traditie van open, tolerante stad aan deze voorwaarde. De economische consequenties voor Deventer van deze benaderingswijze zijn niet geheel in te schatten. Wel kan geconstateerd worden dat het winkelbestand van deze stad met zijn verzorgende functie voor het omliggende gebied, onder de maat is. Met name winkels in het luxe segment zijn te weinig voor handen13. En wellicht zou kunsthalpubliek een impuls kunnen geven om deze achterstand aan te pakken.

11 12

13

Richard Florida : The rise of the creative class, (2002) I n “De Schat van de stad” van Gerard Marlet e.a. (die ook de Atlas voor Gemeenten uitbrengt) overschrijden de welvaartseffecten van musea, die worden berekend aan de hand van een aantal onderwerpen (reistijd, reiskosten, verblijfstijd, entree, verblijfskosten virtueel (web) naast waarde voor huizen in de buurt), ver de subsidiebedragen van de overheid. En een binnenstad die veel bezoekers weet te trekken, genereert veel werkgelegenheid voor laaggeschoolden in winkels en horeca. Kooporiëntatie onderzoek 2010 gemeente Deventer

19


Voor Deventer: sociaal-economische impuls en verbinding Een grote recreatieve voorziening als de kunsthal straalt niet alleen af op de regionale economie via directe investeringen en bestedingen van bezoekers. Het werkt ook als katalysator voor andere ruimtelijke ontwikkelingen en heeft bredere uitstralingseffecten. Hier worden drie typen van dergelijke effecten onderscheiden: - d e kunsthal als promotor voor de stad: vergroting van de bekendheid en verbetering van het imago via de (media) aandacht voor de programmering van de kunsthal. - d e kunsthal als katalysator: een vliegwielfunctie die zorgt voor een versnelling van geplande ruimtelijke investeringen. - d e kunsthal als creator van economische en maatschappelijke meerwaarde: door een kwaliteitsimpuls te geven aan het (toeristisch-recreatieve) vestigingsklimaat en de leefomgeving.

Kunsthal als promotor Deventer is tot nog toe vooral aantrekkelijk voor kortdurende bezoeken. Van de geprognosticeerde bezoekersaantallen voor de kunsthal mag een dusdanige aantrekkingskracht op het toerisme verwacht worden, dat de omvang van de recreatieve meerdaagse bezoeken aan Deventer substantieel zal toenemen. De aantrekkingskracht van de kunsthal zal daarmee ook een positieve werking hebben op de andere attracties van Deventer (musea, festivals, galeries, kunstenlab) en op restaurants, cafés en hotels. Maar ook op andere Deventer bedrijven. Immers, een kunsthal is ook een potentieel in het kader van de arbeids-

markt: een aantrekkelijke stad met goede voorzieningen is nu eenmaal ook een aantrekkelijke stad voor nieuwe bedrijfsvestigingen, waarmee arbeidsplaatsen geboden worden aan een groeiende Deventer bevolking.

Kunsthal als katalysator De geprognosticeerde bezoekeraantallen van de kunsthal zullen een positief effect hebben op de wijze waarop het gebied rondom de kunsthal zich kan ontwikkelen. De ervaringen elders leren dat een spontane sociaal-economische gebiedsontwikkeling op gang werd gebracht in de directe nabijheid van grote culturele voorzieningen14. Met het gemeentebestuur en andere stakeholders willen we in gesprek gaan, opdat een vergelijkbare ontwikkeling niet (onbedoeld) geblokkeerd wordt. Daarnaast versnelt de komst van de kunsthal de status van de Deventer binnenstad als een gebied met potentie, waarin stedelijk wonen en werken een logische combinatie is van soms zelfs oude bedrijvigheid.

Kunsthal als creator De kunsthal creëert economische en maatschappelijke meerwaarde. Uit bestedingsonderzoek15 is gebleken dat dagjesmensen die steden bezoeken gemiddeld € 50 per persoon uitgeven. Uit toeristisch onderzoek in Amsterdam blijkt dat buitenlandse toeristen daar gemiddeld € 125 per dag uitgeven. We ramen daarmee de economische impuls door de komst van de kunsthal in het laagste bezoekersscenario op

D enk aan Tate Modern in Londen, waarbij we er ons natuurlijk van bewust zijn dat schaal en reikwijdte veel geringer zullen zijn. Echter het geeft (uitvergroot) wel een goed beeld. Nieuwe aan de doelgroep toeristen gerelateerde ondernemingen werden geopend. Dit gebeurde (niet verwacht) reeds het eerste jaar na opening. 15 Bron: NBTC-NIPO Research (2011), Toeristisch bezoek aan steden - Jaarbestand 2010 14

20


1 miljoen euro per jaar16. In het hoogste scenario praten we over het dubbele. Deventer kent een relatief laag opgeleide bevolking. De nieuwe werkgelegenheid, zoals in de zakelijke dienstverlening en ICT, vraagt veelal (hoog) geschoold personeel (70-80% van de nieuwe arbeidsplaatsen vereist een vorm van hogere scholing). Juist daar doen zich wel tekorten voor. Het is maar de vraag in hoeverre het werklozenbestand hier in alle gevallen soelaas kan bieden. Dit bestand groeit en de gemiddelde werkloosheidsduur neemt in snel tempo toe. Daarmee is voor Deventer een stimulering van de toeristische aantrekkingskracht van de stad van groot belang. Immers, in de toeristische industrie (incl. horeca) en de detailhandel bestaat de vraag naar personeel voor 80-90% uit laaggeschoolden. Met de berekende impuls kunnen naar verwachting vijftig extra arbeidsplaatsen met een laag scholingsvereiste en ca. vijftien nieuwe arbeidsplaatsen met MBO+ vereiste worden gerealiseerd. Dit zijn niet alleen nieuwe banen, maar ook banen die behouden blijven vanwege de toegenomen toeristisch-economische kracht van de stad in tijden van crisis. Ook levert de kunsthal extra studie- en stagemogelijkheden op. In nauwe samenwerking met hogescholen en middelbaar beroepsonderwijs kan hier een praktijk/leeromgeving gecreĂŤerd worden waar jonge, ambitieuze mensen maar al te graag zullen willen werken. En dat geldt ook voor jongeren met slechte startkwalificaties. 16

G emiddeld komen 40% van bezoekers aan attracties speciaal voor deze attractie voor een bezoek aan de stad. Wij gaan uit van die 40% en dan alleen nog dagjesmensen. In geval van meerdaags bezoek liggen de bestedingen overigens een factor 3 tot 4 hoger. Het bezoekersscenario voor de Kunsthal gaat uit van 60.000 bezoekers per jaar.

21


VI. Kunsthal: investeringskosten Inleiding In deze opzet voor de investeringskosten is noodgedwongen uitgegaan van normkosten en deze zijn per definitie globaal. De normkosten zijn gebaseerd op nieuwbouw, waarbij aangetekend moet worden dat vernieuwbouw zowel goedkoper als duurder kan uitpakken dan nieuwbouw.

Grondkosten In deze opzet hebben wij de grondkosten buiten beschouwing gelaten. Dit is niet terecht, maar in deze fase is iedere aanname verkeerd. Het kan zijn dat er grond gekocht moet worden, dat grond beschikbaar wordt gesteld door de gemeente of dat een oud gebouw wordt getransformeerd in een kunsthal.

Bouwkosten In de bouwkosten zijn inbegrepen alle bouwkundige werkzaamheden incl. installatiewerkzaamheden als: klimaatbeheersing, verlichting, elektra, riolering. Dit geldt de basisvoorzieningen, extra koeling, energiesparende maatregelen. Tentoonstellingsverlichting is hier niet in opgenomen.

Honoraria Dit betreft de kosten voor constructeur, installatieadviseur, architect, bouwmanagementbureau.

Inrichting Dit betreft de vaste inrichting, zoals zonwering, vloerbedekking, gordijnen en vast meubilair als balie en uitgiftebalie in het restaurant.

23


Bijkomende kosten Bijkomende kosten zijn: leges, aansluitkosten.

Afmetingen kunsthal Wat de m2 betreft: tentoonstellingsruimten 1575 m2 netto hal / café / shop / kantoor 375 m2 netto berging / voorziening voor expeditie objecten 100 m2 netto werkplaats tentoonstellingsbouw 100 m2 netto totaal totaal

2150 m2 netto 3300 m2 bruto vloeroppervlak

Geen depot In de kunsthal is geen ruimte voor depot opgenomen omdat een kunsthal geen eigen collectie heeft. De berging is vooral bestemd voor het tijdelijk opslaan van verpakkingen etc. en als ruimte om kleine werkzaamheden te verrichten.

Overzicht kosten grondkosten p.m. bouwkosten € 1.600/m2 honoraria € 200/m2 inrichting € 140/m2 bijk. kosten € 60/m2 Dus totaal een investering van Ergo: een investering van ongeveer In dit bedrag zijn niet opgenomen: - grondkosten - post onvoorzien - rentelasten - loon/prijsstijgingen

24

€ 2.000/m2 excl. BTW. € 6.500.000


VII. Kunsthal: exploitatie De exploitatie van een kunsthal verschilt in die zin van een museum dat geen kosten gemoeid zijn met een depot en geen kosten met conservering van de collectie. Voor de exploitatieopzet van een kunsthal hebben we gekeken naar de exploitatie van een museum van een vergelijkbare omvang en een vergelijkbaar geprognosticeerd bezoekersaantal17. Tegelijkertijd hebben we een scheiding aangebracht in de programmering (flexibele kosten) en de kosten voor vastgoed en niet direct aan exposities toe te rekenen personeel.

Uitwerking exploitatieopzet I. Programmering

Baten: entreegelden projectgebonden bijdragen totaal

€ 600.000 €  200.000 €  800.000

Lasten: personeel promotie bijzondere kosten exposities educatie

resultaat t.b.v. gebouw en continuïteit totaal

17

€ €  € € €  € 

340.000 100.000 60.000  30.000 270.000 800.000

Musea in Leeuwarden, Zwolle en Breda

25


Toelichting Entreegelden Uitgegaan is van 60.000 betalende bezoekers met een ticketprijs van tien euro per bezoek.

of alleen met een grote K geschreven worden. Het gaat er juist om de verbinding te zoeken. In die zin is samenwerking met bijvoorbeeld De Leeuwenkuil van groot belang, ook om de kunsthal voor en van Deventer burgers te laten zijn.

Bijdragen en subsidies programmering Wij zetten per expositie en dus projectgebonden voornamelijk in op private fondsverstrekkers. Immers, de mogelijkheden van de overheden lopen terug. Overigens zijn de bijdragen in de programmering van gemeenten in vergelijkbare steden (Zwolle, Leeuwarden, Breda) structureel ongeveer € 100.000 per jaar. Andere verstrekkers zijn veelal provincies, waarbij in Overijssel in vergelijkbare situaties door de provincie juist ook in programma’s bijgedragen wordt.

II. Gebouw en continuïteit organisatie Baten: bijdrage vanuit programmering opbrengsten verhuur incidentele baten bijdragen en subsidies totaal

€ 270.000 €  15.000 €  5.000 €  400.000 €  690.000

Lasten: Personeel (in te huren) Ten behoeve van de exposities zijn de equivalenten genomen van: 2 fte collecties en presentatie, 5 fte medewerkers publieksservice (incl. beveiliging), 1 fte medewerker techniek, 0,5 fte marketing en communicatie.

personeel afschrijvingen inventaris kantoorkosten huisvesting totaal

Promotie

Opbrengsten verhuur

Een professionele promotie bepaalt het slagen van een kunsthal. Als je iets wilt laten zien, moeten mensen het ook weten.

Hierbij moet gedacht worden aan inkomsten uit de shop, catering, bedrijfspresentaties, ontvangsten et cetera.

Bijzondere kosten exposities

Incidentele baten Legaten, schenkingen, etc.

Hierbij moet gedacht worden aan o.a. huur en verzekering van kunstwerken en aan kleine bouwkundige aanpassingen.

Bijdragen en subsidies gebouw en continuïteit

Educatie Zoals eerder al aangegeven wil de kunsthal niet elitair zijn

26

€ 200.000 p.m. €  67.500 €  422.500 €  690.000

De bijdragen van gemeenten in met Deventer vergelijkbare steden (Zwolle, Leeuwarden, Breda) bedragen structureel € 450.000 per jaar. Andere verstrekkers zijn veelal provin-


cies, waarbij in Overijssel in vergelijkbare situaties door de provincie of het landsdeel Oost robuust mee geïnvesteerd wordt, vanwege het onderdeel zijn van de provinciale culturele infrastructuur. Daarnaast zijn er fondsverstrekkers in bijzondere projecten etc. Ook moet hierbij gedacht worden aan sponsoring. Daarenboven zal in het kader van de gewenste cultuurspreiding wellicht een beroep op het Rijk gedaan kunnen worden. Dit kan gebeuren door de Deventer inbreng in het cultuuroverleg Oost van de grote gemeenten en de provincies.

tieve ondersteuning door een administratiebureau (loonadministratie, BTW-aangifte, jaarrekening, etc.).

Ergo Als wij hiervoor behandelde bouwstenen wegen en met elkaar in verband brengen komen wij tot de conclusie dat een kunsthal voor Deventer haalbaar is.

Huisvesting In de huidige situatie is bij een investering van 6,5 miljoen euro een verwachte kapitaalslast van € 325.000 (=5%) redelijk (dit is exclusief eenmalige bijdragen in de oprichting en instandhouding van het gebouw). Aan andere kosten (schoonmaak, onderhoud) wordt nog eens 1,5% van de geïnvesteerde som (= € 97.500) aangehouden.

Personeel De personeelsformatie bestaat uit een equivalent van: 0,8 fte directeur (meewerkend voorman), 0,8 fte secretariaat, 0,8 fte hoofd bedrijfsvoering.

Afschrijving inventaris Deze is op 0 gesteld. Verwacht wordt dat deze via aparte fondsenwerving georganiseerd kan worden en in een keer zal worden afgeschreven.

Kantoorkosten De kantoorkosten bestaan uit de reguliere kosten (telefoon, porti, kosten, briefpapier), maar ook uit externe administra-

27


28


VIII. Kunsthal: realisatiestrategie Scheiding programma en locatie De stichting Culturele Impuls Deventer begrijpt dat juist in deze jaren niet vanzelfsprekend een (ver)nieuw(d) pand in Deventer ter beschikking wordt gesteld. Eerst wil de stichting bewijzen dat de uitgangspunten en de uitwerking zoals deze in deze presentatie zijn verwoord, ook daadwerkelijk te realiseren. Daarom volgen we een tweesporenstrategie: Deventer een aantal exposities van hoog niveau aanbieden, die ook financieel rond te krijgen zijn, in samenwerking met partners in de stad èn voor Deventenaren om ‘trots’ op te zijn. Voor het gebouw streven we naar het op korte termijn beschikbaar krijgen van een pand dat voldoende mogelijkheden biedt om moderne kunstexposities te herbergen. Dat pand is niet een pand dat direct spic en span is en voldoet aan alle mogelijkheden . Daarom denken we ook aan het voormalige Alexander Hegiusgymnasium, Ten Zijthoff en de Mariakerk.

Programma Ten aanzien van het programma willen we periodiek, maar tenminste een maal per jaar en te beginnen in 2013 een aansprekende tentoonstelling moderne kunst organiseren in de Bergkerk, dan wel een andere locatie. Hierover is met het gemeentebestuur gesproken en Mark Jan Ahne, voormalig wethouder Cultuur, heeft ons daartoe uitgedaagd.

29


Voor de door ons nagestreefde dwarsverbanden die gekoppeld worden aan onze exposities zullen wij samenwerken met de andere culturele partners in de stad.

Locatie Voor de locatie hebben wij overleg over een strategische samenwerking met relevante partijen als de Stichting Industrieel Erfgoed Deventer, de Stichting Deventer Stadshaven, de Stichting Het Rondeel en de Stichting Oud Deventer. Bestuur Stichting Culturele Impuls Deventer Contact: info@kunsthaldeventer.nl Website: www.kunsthaldeventer.nl

Deventer, september 2012

Colofon Stichting Culturele Impuls Deventer Vormgeving: bureau Janse Fotografie: Shutterstock/Marian Breuker bouwers (lego)kunsthal: Hasse en Teun van der Veldt

30


Hasse en Teun van der Veldt Bouwers van deze kunsthal voor Deventer

31

Bouwstenen  

Bouwstenen voor Kunsthal Deventer

Advertisement