Sayı 11 - Kurumsal Kimlik ve Işık - PLD Türkiye

Page 1

| ALMANCA | ‹NG‹L‹ZCE | Ç‹NCE | TÜRKÇE

PROFESSIONAL

LIGHTING

DESIGN

TÜRK‹YE

Mimari Aydınlatma Tasarımı Dergisi

TEMA Kurumsal Kimlik ve Işık Işıldayan Kuleye Lütfen: Uniqa Tower, Viyana

Gelenek ile Modern Arasında: Shiatzy Chen, Taipei ve Shanghai Gelecek İçin Bir Sinyal: Flex-Systems, Topeka

PROJELER Yıldızlar Altında Büyüleciyi Seremoni: Mevlana Kültür Merkezi Mavi ve Kırmızı Kurumsal Renkler: Tyco Healthcare 800 Yıllık Tarih Aydınlandı: Efes Antik Kenti Kayı Plaza, Antalya Deloitte Bilgi Teknolojileri Esenboğa Havalimanı Terminal Binası Teknoloji ile Işığın Buluştuğu Kampüs: TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

PRATİK TASARIM  KONULARI Bütünün Parıltısı: Kurumsal Kimlik ve Işık

WORKSHOP Işık Renklerinin Kerrat Cetveli

Avrupa Ayd›nlatma Tasar›mc›lar› Derneği (ELDA+) ve Uluslararas› Ayd›nlatma Tasar›mc›lar› Derneği’nin (IALD) Resmi Dergisidir.






‹yi ›fl›ğ›n potansiyelini özgür b›rak›n: Professional Lighting Design Türkiye

≥ Geleceğe dönük ≥ Analitik

TÜRK‹YE

www.pld-turkiye.com

≥ Elefltirel ≥ Güncel ≥ Uluslararas› ≥ Bilimsel ‹yi ayd›nlatma tasar›m› için en iyi yard›mc›





8

Değerli Okuyucular, Sanayi mimarisinin kültürü geri dönüyor, ancak daha modern ve yeni bir yap›da. Mimariye bir iflletme felsefesini ifade etme anlam› tekrar yükleniyor. Yirmibirinci yüzy›l›n bafl›nda kurumsal kimlik sahneye konuluyor. Tamamen onur ve ›fl›k ile ilgili. Sanayi devrimine ve ilk seri üretim dönemine geri gidip bir bakal›m. ‹flletmeler sadece üretim tesisleri değil, ayn› zamanda mimarileri muhteflem binalar infla etmifller. Bu yap›lar ayn› anda üretim tesisleri, iflletmenin gururu ve pazarlama arac›yd›. Neredeyse, firman›n itibar›n› ve felsefesini d›fla yans›tan tek olanak. Zaman zaman semtlerin tamam› sanayi stilinde infla edildi ve çoğu zaman flehrin yap›sal görüntüsünün simgesi oldu. Savafltan sonra sanayi tesislerinin yeniden yap›lanmas› sürecinde ise etkili hiçbir unsur kalmad›. Kitlesel tüketim ürünleri ve giderek artan maliyet bask›s› mimariye yans›d›. Pazarlamadaki eksiklikler, yeni yeni ortaya ç›kan TV ve reklam gibi medya türleri ile kompanse edildi. 80 ve 90’l› y›llar›n TV kanal› bolluğu ve medyan›n yoğun varl›ğ› sayesinde, pazarlaman›n değerli formu tekrar sanayi mimarisi fleklinde geri döndü. Ancak art›k iyi bir mimari yaratmak yeterli değil. Medya dünyas›nda da kendisini kan›tlamas› ve dikkat çekmesi gerekiyor. ‹flte bu nedenle ›fl›k ve bilgi bugünün ortak arac›. Reklam daha çok - veya daha az - mimari üzerinde kamuya aç›k alanda yer al›yor. Reklam alanlar› mimarinin yap›land›r›lmas› s›ras›nda olufluyor ve kiralanmas› gerekmiyor. Özellikle ofis kuleleri uzaktan görünen bilgi tafl›y›c›lar› olarak çok uygun. New York’daki Times Square mimari üzerinde reklam alanlar› için en iyi örnek (gece ve gündüz). Ancak Moskova’daki reklam alanlar› art›k pahal›. Buna karfl›n; geceleri mimariyi düz içerikli reklam alanlar› fleklinde bozulmaya b›rakma ve flehirleri bu tür çekiciliklerle doldurma tehlikesi içinde değil miyiz? Cephe üzerinde oynayan görseller sadece flirket kurumsal kimlikleri mi veya sadece reklam ve sat›nalmaya teflvik mi? Ifl›ğ›n kurumsal kimlik unsuru olarak kullan›lmas› daha zekice, içerik aç›s›ndan etkileyici ve kal›c› olabilir. Eğer ›fl›k mimarinin bir parças› olursa, bu bir iflletme felsefesinin gerçek ifadesidir ve sadece reklam mesajlar›n› h›zla iletme ve pazardaki yoğun rekabet aras›nda dikkat çekme denemesi değildir. Mimarinin derinliği vard›r. Bina cephelerinin animasyonlu görüntülerle donat›lmas› sadece bir iflletmenin bina cephesini ifade eder. Ve çoğu zaman, gerçekten arkas›nda olandan çok daha farkl› fleyler gösterebilir. Bir diğer unsur da pazarlar›n küreselleflmesidir. Marka ürünler ABD’de, Avrupa ve Asya’da ayn› isim ve pazarlama konsepti çerçevesinde sunulur. Art›k al›flverifl, semtin havas›ndan farkl› olarak, herhangi bir olay değildir. En az›ndan üretim içeriği her yerde ayn›d›r. McDonalds Burger’leri dünyan›n heryerinde ayn› lezzettedir. Prada için de kimsenin art›k Milano’ya gitmesi gerekmez. Ancak hala daha farkl› olan, flehrin atmosferi, mimari ve ›fl›k durumudur. Kurumsal kimliğin parças› olarak ›fl›k, herhangi bir markan›n “seri üretim” sat›fl› için değildir, ayn› zamanda semtin havas›n› da dikkate almal›d›r. Dünyadaki tüm mağazalar için “seri üretim” bir ayd›nlatma tasar›m› bu nedenle çal›flmaz. fieytan iflte Prada ayr›nt›s›nda sakl›…

Joachim Ritter Professional Lighting Design Editörü



10

İÇİNDEKİLER

Viyana’da Uniqa Tower Ayd›nlatma planlamas›: LichtKunstLicht Bonn, Berlin

Prestij yüklü yeni binalar›n›n en son inflaat aflamas›nda Uniqa Sigorta flirketinin yönetim kurulu, bina cephesinin ayd›nlat›lmas› karar›n› ald›. Bu ayd›nlatma, kendisini kaliteli ve benzersiz bir çal›flma ile göstermeliydi ve iflletmenin doğas›n› Viyana’ya yans›tacakt›. KAPAK Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazaları Ayd›nlatma Tasar›m›: The Flaming Beacon, Melbourne/Avustralya TEMA Uniqa Tower, Viyana 26 Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazaları 32 Topeka’da (ABD) Flex-System 42 PROJE Mevlana Kültür Merkezi 48 Tyco Healthcare 52 Efes Antik Kenti 54 Kayı Plaza, Antalya 56 Deloitte Bilgi Teknolojileri 58 Esenboğa Havalimanı Terminal Binas› 60 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi 62 PRAT‹K TASARIM KONULARI Kurumsal Kimlik ve Işık 66 WORKSHOP Işık Renklerinin Kerrat Cetveli 72 D‹⁄ER Temel Ayd›nlatma Bilgisi 75 Ürün Tan›t›m› 77

26 Shiatzy Chen‘nin Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin)‘deki Lokomotif Mağazaları Ayd›nlatma planlamas›: The Flaming Beacon, Melbourne / Avustralya

Tayvan’l› moda markas› kurumsal kimlik aray›fl› içinde Avustralya’l› ayd›nlatma tasar›m ekibi ile karfl›lafl›r. Ekipten farkl› kültür ve çağ aras›ndaki köprüyü ayd›nlatmalar› istenir. Burada, ayd›nlatma tasar›m› aç›s›ndan bak›ld›ğ›nda, farkl› mağazalarda ayd›nlatma konseptinin birbiri ile örtüflme derecesinin nas›l sağlanacağ› heyecan uyand›ran sorudur. Hangi noktalarda yerel mimari, tasar›m›n fleklini, daha üstte konumlanan kurumsal kimlik stratejisinden daha çok etkileyecektir?

32

Topeka’da (ABD) Flex-Systems Ayd›nlatma tasar›m›: Derek Porter Studio / ABD

Amerika Birleflik Devletleri’nde “Self -Storage” olarak adland›r›lan kiral›k depo birimlerinden oluflan yap›lar, genellikle flehrin ön semtler ile kesifltiği noktalar›nda yer al›yor. Bunlardan çoğunun “mimari d›fl›” olarak tan›mlanmas›n›n hakl›l›ğ› var. Ancak, mimar ve ayd›nlatma tasar›mc›lar›ndan oluflan bir ekip ülke genelinde depolar›n gri ve karanl›k olmas›na iliflkin yayg›n görüfle karfl› ilk mihenk tafl›n› yerlefltirdi.

34 Kurumsal Kimlik ve Işık Metin: Joachim Ritter, Petra Steiner

Uluslararas› pazarlarda arz çokluğunun yafland›ğ› flu dönemde art›k yüksek kaliteli bir ürün veya sadece çal›flma performans› ile ortaya ç›kmak yeterli değil. Uzmanlar bu konu ile ilgili olarak karmafl›k pazarlama stratejileri haz›rl›yor, flirketlerin görüntüsünü de içeren, her fleyi kapsayacak sunumlar getiriyor. Ancak, kurumsal kimliğin sadece tan›mlanmas› yetmiyor, ayn› zamanda görülebilir olmas› gerekiyor: bir onur ve ›fl›k meselesi.

66

Işık Renklerinin Kerrat Cetveli Metin: Naomi Miller

Özel müflteriler, alan tasar›mc›lar› ve elektronik ürün sat›c›lar› ne ›fl›k renklerinin tan›mlar›n› ne de bunlar›n s›n›rlar›n› biliyorlar ve hala daha ampul renklerini tan›mlamak için sadece “buz beyaz›” ve “s›cak beyaz” gibi terimleri kullan›yorlar. Çoğu zaman, müflteri uygun olmayan ›fl›k kaynaklar›n› sat›n ald›ğ›ndan, enerji tasarruflu ampuller, müflteri değerlendirmelerinde olumsuz olarak kabul ediliyor.

72



P L D T Ü R K İ Y E ’ den

12

Açık davet Y›ldönümleri önemlidir. Yenilikler de önemlidir. Bir de bu ikisi üst üste gelirse… 15 Aral›k’ta Ağustos Reklam Ajans› olarak 10. y›l›m›z›, PLD Türkiye olarak da 2. y›l›m›z› dolduruyor olacağ›z. Ayr›ca “yerimizde duramay›p” Kofluyolu’nda yeni bir ofise tafl›nma karar› al›nca, heyecanl› olduğu kadar yorucu günler de geçirmifl olduk y›l›n son aylar›nda. Ama yeni y›la çabalar›m›z›n meyvesini alm›fl olarak, bir dizimizde 2 yafl›ndaki PLD, diğer dizimizde 10 yafl›ndaki Ağustos’la giriyor olmak bize bütün yorgunluğumuzu unutturacak! Temam›z: Kurumsal kimlik olarak ›fl›k. Üstüne bu kadar düflünülen ve tart›fl›lan kavram›n ›fl›k ve ayd›nlatma tasar›m›yla olan iliflkisini inceledik bu say›m›zda. Ifl›ğ›n kurumsal kimlik içinde kullan›m› art›k bir zorunluluk ancak kritik soru flu: fiehirlerimizi süslerken ayn› zamanda kirletiyor mu? Pratik tasar›m konusu olarak bu ikilem boylu boyuna tart›fl›l›yor. Viyana’daki Uniqa kulesi, Amerika’dan Flex-Systems firmas›n›n ödüllü deposu ve Çin’den Shiatzy Chen markas› için yap›lanlar, ›fl›ğ›n kuvvetini gözler önüne seren önemli projeler. Naomi Miller, insan›n ›fl›ğa tepkisini kurcal›yor ve tespitleri önemli. Türkiye’den projelerimiz de p›r›l p›r›l: Mevlana Kültür Merkezi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Efes Antik Kenti, Kay› Plaza (Antalya), Sun Plaza’daki Deloitte, Tyco Healthcare ofisleri ve Esenboğa Havaalan› Terminal Binas›… ‹lk defa geçen say›m›zda ilan›na yer verdiğimiz, bu say›m›zda ise dergimizin arka kapağ›n› ay›rd›ğ›m›z bir kongreden bahsetmek istiyoruz size: Küresel olarak düzenlenen ilk ayd›nlatma tasar›m› kongresi olan Professional Lighting Design Convention (PLDC). En az›ndan 3 senede bir tekrarlanmas› düflünülen, 25-27 Ekim 2007 tarihlerinde Londra’da gerçekleflecek olan kongre, PLD International’›n da yay›mc›s› olan Via-Verlag ile Avrupa Ayd›nlatma Tasar›mc›lar› Derneği (ELDA+) taraf›ndan ortaklafla düzenleniyor. Kongre ilk kez düzenlenmesinden çok, çap› nedeniyle önemli kabul ediliyor. Ayd›nlatma tasar›m› dünyas›n›n tüm aktörleri, firmalar›, ürünleri, dernekleri ve eğitim kurumlar› orada olacak. Biz de PLD Türkiye olarak, bu kongrede Türkiye’nin de ayd›nlatma tasar›mc›s›, üreticisi, öğrencisi, k›sacas› ayd›nlatma ailesinin tümü ile bulunmas› için elimizden geleni yapacağ›z. Bu yüzden buradan ilk olarak, daha sonra belki farkl› platformlarda tekrarlamak üzere, ›fl›ğ› hayat›n›n orta yerine koymufl herkesi yani sizleri de bu kongreye davet ediyoruz. Bir sonraki say›m›za kadar, ›fl›kla kal›n…

Professional Lighting Design Türkiye



GÖRÜNÜM

14

≥ Freedom of the Seas Dünyanın en büyük yolcu gemisi Freedom of the Seas Pulsar LED ayd›nlatma sistemleriyle göz kamaflt›r›yor. Uzunluğu 339 metre, ağ›rl›ğ› da 160.000 ton olan 3600 yolcu ve 1300 den fazla mürettebat› bulunan son derece etkileyici bir konsepti ile en ince detaylar›n bile gözden kaç›r›lmad›ğ›, dünyan›n en büyük ve en lüks yolcu gemisi Freedom, Pulsar LED armatürleriyle art›k büyüleyici bir atmosfere sahip. Bu görülmeye değer s›rad›fl› ve ›fl›l ›fl›l parlayan gemi, Pulsar Chromarange LED armatürleri kullan›larak daha çekici bir modern tasar›m harikas› olmufl. Gemi içerisinde ve güverte k›sm›nda, sadece bilgisayar tufllar›na dokunarak karmafl›k efektlerle inan›lmaz ›fl›k oyunlar› yapmak mümkün. Geminin The Royal Promenade bölümünde ChromaBatten200 ve ChromaFlood200 armatürleriyle enfes günbat›m›, renk dalgalanmalar›, gökkuflağ›, gece ve gündüz farkl› ›fl›k oyunlar› tek bir tufla dokunarak görülmeye değer farkl› konseptler sunmakta.

≥ “Archiprix - Türkiye 2006 Mimarlık Öğrencileri Bitirme Projeleri Ulusal Yarışması Ödülleri” sahiplerini buldu ARCHIPRIX Türkiye Mimarl›k Öğrencileri Bitirme Projeleri Ulusal Yar›flmas›, Doğan Hasol, fievki Vanl›, Hülya Yürekli ve Ferhan Yürekli’nin kuruculuğunda, 11. kez gerçeklefltirildi. Genç ve yetenekli mimarlara meslek icralar› için flans oluflturmak; Türkiye’deki mimarl›k öğretim kurumlar› aras›nda rekabeti art›rmak; sektörde faaliyet gösteren firmalara, daha iyi genç yetenekleri bulma flans› sağlamak; Türkiye’de mimarl›k mesleğinin kamuya tan›t›m› ile itibar›n›n yükselmesine katk›da bulunmak ve uygulama alan› ile okullar›n karfl›l›kl› iliflkisini güçlendirmek için ortam yaratmak gibi önemli hedefleri olan yar›flma, 1996 y›l›ndan bu yana Türkiye’de düzenli olarak gerçeklefltiriliyor. Avrupa ülkelerinde yayg›nlaflt›r›larak, sonuçlar›n Avrupa çap›nda ortak sergi ve yay›nlarda birlefltirilmesi amac›yla ilki Hollanda da düzenlenen “Archiprix” yar›flmas›, Türkiye’de Doğan Hasol, fievki Vanl›, Hülya Yürekli ve Ferhan Yürekli’nin önderliğinde kurulmufltur. Yine bir tasar›m harikas› olan süper güçlü ChromaStripX3, geminin güverte k›sm›nda bulunan köprü alt›ndaki cam elementleri diğer armatürler ile de içinde bulunan son derece modern dizayn edilmifl Pulse ad› verilen bar› en güzel ve en parlak flekilde ayd›nlatmakta. Kullan›lan bu armatürler IP67 ve 68 yüksek koruma s›n›f›na sahip olduklar›ndan ›slak zeminlerde (flelale, havuz ve oksijen kabinlerinde) kullan›lm›fl. Freedom of the Seas seferlerine Miami ve Karaibler’den bafllad›. Merakl›lar›na duyurulur.

Proje katılımcıları: Mimari: Project International Limited Ayd›nlatma tasar›m›: Andrev Graves Fotoğraf: James Michelin Kullanılan ürünler: ChromaFlood200 - ChromaBatten200 - ChromaStripX3 - ChromaScape MR16 Pulsar Light of England, www.pulsarlight.com Türkiye Genel Distribütörü: Led Sistem Teknolojileri Tic. Ltd.

Çimsa ana sponsorluğunda, Archiprix-Türkiye grubu yönetiminde, Yap›-Endüstri Merkezi ve fievki Vanl› Mimarl›k Vakf›’nca “ArchiprixTürkiye Mimarl›k Öğrencileri Bitirme Projeleri Ulusal Yar›flmas›”n›n onbirincisi Mart 2006’da ilan edildi. Baflvurular› Ağustos ay›nda sona eren yar›flmaya,17 üniversiteden 74 öğrenci bitirme projeleri ile kat›ld›. Boğaçhan Dündaralp, Kerem Erginoğlu, Adnan Kazmaoğlu, Elif Özdemir ve fievki Vanl›’dan oluflan seçici kurul, Eylül’ün ilk haftas›nda toplanarak kat›lan projeleri değerlendirdiler. Kazanan yar›flmac›lar ödüllerini 23 Kas›m 2006’da Bahçeflehir Üniversitesi Befliktafl Kampüsü Faz›l Say Sahnesi’nde gerçekleflen törenle ald›lar. Yar›flmaya kat›lan tüm projelerin izlenebileceği sergi de 23 Kas›m - 8 Aral›k 2006 tarihleri aras›nda Bahçeflehir Üniversitesi Befliktafl Kampüsü’nde dolafl›ma aç›k olacak. Ayr›ca yar›flmaya kat›lan tüm projelerden oluflan yar›flma kataloğu da her y›l olduğu gibi YEM Yay›n taraf›ndan haz›rlanarak ödül töreninde ilgililerin beğenisine sunuldu.

www.archiprixturkiye.com



16

GÖRÜNÜM

≥ Osram’la parlak fikirler, aydınlık sınıflardan çıkacak! Osram’ın 100. yılında, 100 köy sınıfı artık daha aydınlık Dünyan›n öncü lamba üreticilerinden Osram, kuruluflunun 100. y›l›nda, önemli bir sosyal sorumluluk projesine imza att›. Osram’›n, Çağdafl Yaflam› Destekleme Derneği’nin (ÇYDD) iflbirliğiyle gerçeklefltirdiği “Osram Ayd›nlanma Hareketi” sayesinde, Anadolu’daki 100 köy s›n›f› sağl›kl› ve kaliteli bir biçimde ayd›nlat›ld›. Verimli bir eğitimin ancak sağl›kl› bir ortamda gerçeklefleceği gerçeğinden yola ç›kan Osram; Eskiflehir’den Malatya’ya belirlenen rotada toplam 100 s›n›f›, çocuklar›m›z›n eğitimleri boyunca yüksek performans ve konsantrasyon sağlayabilmelerine yard›mc› olacak flekilde ayd›nlatt›. 1906 y›l›nda Almanya’da kurulan Osram, kurulduğu günden bu yana daima insanlar›n yaflamlar›n› kolaylaflt›racak, kaliteli ayd›nlatma için çal›flt›.

100. kurulufl y›ldönümünde de, “Osram Ayd›nlanma Hareketi”yle zor flartlar alt›nda eğitimlerini sürdürmeye çal›flan çocuklar›m›z› modern ayd›nlatma sistemlerine kavuflturarak bu çal›flmalar›na bir yenisini ekledi. Baflar›yla sonuçlanan “Osram Ayd›nlanma Hareketi” ve Osram’›n 100. kurulufl y›ldönümü, 21 Eylül’de Sirkeci Gar›’nda gerçekleflen bir törenle kutland›. Seçkin davetlilerin kat›ld›ğ› bu önemli gecede, “Osram Ayd›nlanma Hareketi”nin gerçekleflmesinde emeği geçenlere plaketleri takdim edildi. Gece, Tuluyhan Uğurlu’nun piyano resitaliyle son buldu.

www.osram.com.tr



18

GÖRÜNÜM

≥ 6. yaşında Arkitera’dan yenilikler Platform Toplantıları Genç Mimarların sorunlarına eğiliyor 2003 y›l›ndan beri düzenlenen Arkitera Platform toplant›lar› 2006 senesinde “Mimarl›kta Yol Ayr›mlar›” temas› alt›nda devam ediyor. ‹lki geçtiğimiz günlerde düzenlenen Platform toplant›lar›n›n ikincisinin konusu “Ofis Açmak”. Platform toplant›lar› bu döneminde genç mimarlar›n okulu bitirdikten hemen sonra içine düfltükleri belirsizlik durumlar›n› masaya yat›rarak genç mimarlara destek olmay› hedefliyor.

ARKIMEET’ler iki ünlü ekip ile sürüyor: FOA ve MVRDV Arkitera Mimarl›k Merkezi’nin önemli projelerinden biri olan ve dünyaca ünlü mimarlar› Türkiye’de mimarlar ve öğrenciler ile buluflturan ARKIMEET konferanslar› bu sonbaharda da sürüyor. 7 Kas›m’da ‹ran ve ‹spanyol uyruklu iki ortağ›n Londra merkezli dünya flirketleri FOA’n›n kat›l›m›ya gerçekleflecek toplant›n›n ard›ndan 2006 y›l› ARKIMEET Konferanslar› Hollandal› ünlü ekip MVRDV’nin sunumuyla sonlanacak. Daha önce Hollanda’dan birisi Rem Koolhaas olmak üzere toplam 5 ünlü mimar› ARKIMEET konferanslar›nda konuk eden Arkitera, MVRDV konferans›yla Hollanda serisine devam ediyor.

Arkitera ve Bilgi Üniversitesi’nden Yeni Proje: Bilgi’de ARKIMEET Bilgi Üniversitesi Mimari Tasar›m Yüksek Lisans Program› ile ortaklafla olarak sürdürülen Bilgi’de ARKIMEET konferanslar›n›n bu dönemki ilk toplant›s› 23 Kas›m’da eski PLOT mimarl›k ofisinin iki kurucu ortağ›ndan biri olan ve halen BIG adl› 65 kiflilik ofisin bafl›nda bulunan Bjarke Ingels’in kat›l›m›yla gerçekleflecek. Konferansların 2007 yılı programı ise şöyle: Eduardo Souto de Moura 22 Subat 2007 Axel Schultes 22 Mart 2007 Bolles + Wilson 15 Kas›m 2007 Baumschlager Eberle 13 Aral›k 2007



GÖRÜNÜM

20

≥ Kaçış yok! New York’taki gökdelende interaktif ışık pasajı New York çat›lar›n›n çok üzerinde Rockefeller Merkezinin ziyaretçileri yeni bir ›fl›k uygulamas›n›n tad›n› ç›kart›yorlar. Electroland / Los Angeles firmas›n›n bir konsepti çerçevesinde üstü kapal› bir pasaj ›fl›k tekniği ile yeniden donat›ld›. Teknisyenler ›fl›k geçirgen cam kaplamalar›n›n arkas›na, iç alanlar›n tüm tavan ve duvarlar›na LED sistemleri uygulad›lar. Color Kinetics adl› firma taraf›ndan üretilen ve yaklafl›k 1300 adet, iColor Cove MX Powercore adl› birimler, karmafl›k bir veri iflleme sistemi sayesinde harekete göre çal›fl›yor. Sistem 30 kifliyi ayn› zamanda kaydedebiliyor ve her kifliye farkl› renk ve flekillerde bireysel bir ›fl›k kodu veriyor. Bu ayd›nlatma efekti ziyaretçiyi, mekan içinde

hareket ettikçe takip ediyor. Yüzeyi görsel aç›dan zar zor alg›lanan ve neredeyse lambalar›n alt›nda yüzer gibi görünen genifl boyutlu tavanda fantastik ›fl›k efektleri olufluyor. Konsept: Electroland Uygulanan ürünler: iColor Cove MX Powercore, Data Enabler, Color Kintetics Fotoğraflar: Courtesy of Electroland

≥ Ateş böcekleri New York’daki Battery Bosque Parkı Eski Dünya Ticaret Merkezi’nin yak›n›nda, Manhattan’n›n güney ucunda New York’un en eski, halka aç›k flehir meydanlar›ndan biri olan “The Battery” bulunuyor. 11 Eylül 2001 tarihinde yaflanan olaylardan sonra Battery Bosque, Manhattan’da bir kez daha yeniden hayata dönme sevincini yafl›yor ve dinlenme mekan› ve New York liman›na benzersiz bir bak›fl ile halka aç›k sanat meydan› olarak hizmet veriyor. Tarihi limana giden ana yol indüktif fener direkleri ile ayd›nlat›l›yor. Özel olarak üretilen Poller tipi lambalar çok fonksiyonlu: bahçe ve yan yollara davet edercesine geceyi ayd›nlat›yor, parl›yor ve alt seviyedeki bitkileri ›fl›kland›r›yor ve yüksek ağaçlara tutulabilir boyutu kazand›r›yorlar. Direkler ve Poller tipi lambalar güvenli ve oyuncul bir atmosfer yarat›yor. Wall Street üzerinde gezintide olanlar, turistler ve bu bölgede oturanlar, flehrin içindeki bu “park içinde park›” ve New York liman›na olan benzersiz bak›fl› keflfetmek için ayn› duygular› paylafl›yorlar. Özel üretilen Poller tipi lambalar, yağmur sular›n› toplayan bir tertibata sahip. Toplanan su ›fl›ğ› yumuflak bir flekilde ağaçlara yans›t›yor.

Bahçelerin tasar›m›: Piet Oudolf, Hummelo / Hollanda Peyzaj mimarisi: The Saratoga Associates, New York Ayd›nlatma tasar›m›: Linnae Tillet, New York Lambalar: Louis Poulsen Fotoğraflar: Carrie Snyder



GÖRÜNÜM

22

≥ Cephe aydınlatması Chemnitz’de (Almanya) Kaymaktaşı görünümünde Deutsche Bundesbank (Alman Merkez Bankası) binası Almanya’n›n Chemnitz kentinde bulunan Alman Deutsche Bundesbank kompakt ve kübik bir yap›. Binan›n ana cephesine kaymaktafl›ndan ince cephe kaplamalar› uygulanm›fl. Bu sayede bina ciddi görüntüsünden ç›karak canl›l›k kazan›yor ve ayn› zamanda binan›n iç mekanlar›na gün ›fl›ı› giriyor. Karanl›ş›n basmas› ile birlikte cephe d›flar›dan bak›ld›ş›nda, daha da fleffaflafl›yor. ‹ç alanlara monte edilen yans›tma modülleri, binan›n yeterli derecede arkadan ayd›nlat›lmas›n› sağl›yor. ‹ç mekanlar›n ayd›nlat›lmas› ile birlikte bu çal›flma, tüm binaya eflsiz bir etki yarat›yor. Ifl›k, kaymak tafl›n›n içinden eflit oranda geçemediği için, bir ›fl›k hareketliliği etkisi yarat›l›yor. Dolay›s›yla yan›ndan geçenler için sürekli değiflen ›fl›k oyunlar› görülüyor.

Yap› sahibi: Deutsche Bundesbank Mimarlar / ‹ç mimarlar: Architectural projects MAP Architect, Prof. Mateo, Barselona Elektro planlama: Ipoplan Planungsgesellschaft mbH, Chemnitz / Almanya Teslimat / Uygulama: Elektro Vieweg KG, Chemnitz / Almanya Uygulanan ürünler: Spectral Gesellschaft für Lichttechnik mbH

≥ Kıvrılarak Seine üzerinde Passerelle Simone de Beauvoir Paris’in iki semtini birbirine bağlıyor ‹ki y›ll›k inflaat süresinden sonra 2006 yaz›nda bir baflka Seine köprüsü daha aç›ld›. Yap›n›n tamam› 304 metre, tam Eyfel kulesinin ölçülerine eflit. Köprü korkuluklar›n›n kaplamas› çelik bir ağdan olufluyor. Kal›p içinde flekillendirilen alüminyumdan üretilen korkuluklar yukar› doğru kapan›yor. Korkuluğun kol dayama yerlerine 21 Watt’l›k 435 T5 flüoresanlar› yerlefltirilmifl, gece nehrin karfl› k›y›s›na güvenli geçifle olanak sağl›yor. Lambalar›n gizli yerleflimi ile köprü alan› tamamen bu tür donan›mlardan serbest kalm›fl, aksi takdirde yap›n›n elegans görüntüsü muhtemelen etkilenebilirdi. Ayr›ca endirekt ›fl›k, köprünün daha alt seviyelerinde olas› parlamalara rağmen, üzerinden geçen yayalar›n gözlerini rahats›z etmiyor. Yap› sahibi: Mairie de Paris; SAGP; DONS Planlama: Feichtinger Architectes / Dipl.-Ing. Dietmar Feicthinger Yerlefltirme tekniği: Forclum Uygulanan ürünler: Sammode, Modell Niepce 40 Ampul: T5 / 21 Watt



24

GÖRÜNÜM

≥ Müze bahçesinde ışık gölü Paris’de Quai Branly Müzesinde interaktif uygulama Müzenin önünde bulunan küçük parkta, Yann Kersale “›fl›ktan bir göl” yaratt›. Yollarla kesiflen birçok küçük alana tam 1277 adet üç Watt’l›k LED’lerle donat›lm›fl ›fl›k çubuklar› yerlefltirdi. Lambalar yüksekliklerinde farkl› ve 30 cm ile iki metre yükseklik aras›nda. Ifl›k sanat› uygulamas›n›n amac›, bitki örtüsünün içine yeni bir hayat getirmek oldu. Gerçekten lambalar botaniğe dinamik getirmifl, en az›ndan küçük modeller zaman içinde bitkilerle örtülüyor ve sonunda benzersiz bir atmosfer yarat›l›yor. Bu hikayenin en önemli noktas›: Ifl›k çubuklar› renklerini hava durumuna göre değifltiriyor. Örneğin maviden yeflile ve daha sonra beyaza geçifl yap›yorlar. Tesisat›n yönetimi ise yak›n bir noktada bulunan meteoroloji istasyonuna bağlant› ile sağlan›yor.

Ifl›k sanatç›s›: Yann Kersale Ürünler: LED’ler Beyaz, Cyan, Mavi, Fluxlighting, Philips, 3 Watt



”Ifl›ldayan Kuleye, Lütfen…” Avusturya’nın Viyana kentindeki medya binasının yüzeyi, Uniqa firmasının kurumsal kimliğini öne çıkartıyor. Genç tarihin en çok sergilenen projesine farklı bir bakış. Metin: Kai Becker


TEMA

Uniqa Tower, Viyana

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Yeni prestij yapılarının en son inşaat aşamasında, sigorta kuruluşu Uniqa’nın yönetim kurulu bina yüzeyini aydınlatma konusunda karar alıyor. Aydınlatma ile hem çok kaliteli hem de eşsiz bir çalışmanın gerçekleşmesi ve şirketin varlığının Viyana bölgesine yansıması isteniyor. Ancak aydıınlatma olanakları ve bunların teknik olabilirliği konusunda yönetim kurulunun çok açık bir fikri

Fotoğraf: Werner Huthmacher

Fotoğraf: Werner Huthmacher

yok. Dolayısıyla, uygun bir aydınlatma konseptinin oluşturulması için aydınlatma uzmanları yarışa çıkarılıyor...

Geceleri kule dev bir reklam alanına dönüşüyor. Güncel yansıtma programının bir parçası, kurumsal kimlimin ana unsurlarından biri olan UNIQA yazısının akışı. Her 20 dakikada bir, yazı kuleyi iki ile üç kere dönüyor.

Gün içinde Uniqa binası: Kulenin değişim sanatı, karanlığın basması ile kendisini gösteriyor...

27


Her bir blok içine dörder LED yerleştirilmiş ve bloklar sekiz santimlik aralıklarla bir alüminyum profilin içine oturtulmuş.

Aydınlatma tesisatı mükemmel bir şekilde mevcut bina yüzeyine entegre edilmiş. Dışarıdan modülleri görmek mümkün değil.

1999 y›l›nda Uniqa flirketinin kurucular›, geleceğe odakl›, fleffaf ve esnek bir flirketin kurulmas› hedefiyle ortaya ç›k›yorlar. fiirketin idari konular› ve pazardaki konumlar› ile ilgili stratejileri için geçerli olan bu hedeflerin, yeni firma merkezinin mimarisinde de kendisini yans›tmas›n› istiyorlar. Uluslararas› aç›lan ihaleyi, Viyana’l› mimarl›k bürosu Neumann ve Partner kazan›yor. Viyana’n›n direkt Tuna kanal›n›n yan›nda, gözde semti 1.inci bölgesinde 20 kat yükseklikteki ofis mekanlar›n›n inflaat› bafll›yor.

Haziran 2004 tarihinde tamamlanan Uniqa Tower, Viyana’n›n flehir merkezinin en belirgin mimari yap›lar›ndan kabul ediliyor. Bu konumland›rmay› bina, kendisini çevresinden öne ç›kartan d›fl yüzeyindeki özelliklere borçlu. Bu bölge için s›rad›fl› olan 75 metrenin yan›s›ra, kulenin eliptik temel kesimi, Uniqa logosunun mimarinin flekil diline yans›t›yor. Mimari alanda uygulanan bir baflka mimari fleytanl›, çift kabuklu cam bina yüzeyi. Bu sayede binan›n ve ofis mekanlar›n›n doğal olarak havaland›r›lmas› sağlan›yor. ‹ç mekanlar› tasarlarken, mimarlar yap›n›n gelecekteki kullan›c›lar›

için mümkün olan en iyi çal›flma ortamlar›n› yaratmak istemifller. Örneğin tüm ofislerden d›fl alanlara bak›fl mümkün ve mekanlar en optimum seviyede gün ›fl›ğ› alabiliyor. Mimar Heinz Neumann’›n teklifini değerlendiren flirket yönetimi, binaya tafl›nmadan önce, bina yüzeyinin ayd›nlatma tasar›m› için siparifl vermifl. Uniqa’n›n bas›n sözcüsü, Norbert Heller’e göre binada değifliklik yap›lma karar›, flirket felsefesini görünür hale getirecek, bilinçli olarak bafllat›lan bir halkla iliflkiler çal›flmas›n›n devam› olarak anlafl›lm›fl. Ancak o tarihte kimse bunun nas›l olacağ› konusunda bir fikir sahibi değilmifl... Sonuç olarak, ayd›nlatma tasar›m›n› yapt›rmak üzere bir yar›flma haz›rlanm›fl. Bonn’lu Ajans, “Licht Kunst Licht”, yönetim kurulunu, binan›n mimarisini etkilemeden hatta kapatmadan, bu mimariye sayg› gösteren bir konsept ile ikna etmifl. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› binan›n tam alan› kullan›larak ›fl›k ile oynan›ld›ğ›, mimariye doğal olarak entegre olan ve o flekilde de yorumlanabilen bir tasar›m sunmufllar. Bunu yaparken, Stefan Hofmann’›n ekibi yenilikçi ayd›nlatma tekniğinin uygulanmas› konusunda ›srar etmifller. Neyse ki, bu ›srar geleceğe odakl› iflverenin de taleplerine uymufl. Planlama kapsam›nda binan›n 7.000 m2’lik cam yüzeyine

Fotoğraf: Werner Huthmacher

Fotoğraf: Werner Huthmacher

28


TEMA Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Alüminyum folyolar serbest bir şekilde bina yüzeyine asılmış. Bu şekilde ışık tesisatının bakımı başka aletler kullanmadan yapılabiliyor.

Fotoğraf: Werner Huthmacher

Fotoğraf: Werner Huthmacher

Tuna kanalının yanında üstünlük sergileyen bir dev. Zarif renklendirme sayesinde ışık yığını gösterişsizmiş havası veriyor. Saat 22:00’den itibaren ışık tesisatının performansı bir hayli azaltılıyor.

Uniqa Tower, Viyana

29


Fotoğraflar: Nina Vöge

30

Mevcut bina yüzeyi “Twists and Turns” konusunu ele alıyor, tüm elemanlarını bozuyor, şekillerle oynuyor ve ilk konumuna geri dönüyor.

LED elemanlar› uygulanm›fl. Sadece kulenin en alt k›sm› olan eşik taban›, maliyetler aç›s›ndan bu konsept içine al›nmam›fl. Konseptin teknik aç›dan uygulanmas› kapsam›nda, planlamac›lar çift duvarl› cam bina yüzeyinin 50 cm’lik ara aln›ndan faydalanm›fllar. Binadaki LED kafesinin konstrüksiyonu ifli, Belçikal› Barco flirketine verilmifl. Sonuç kendisini, üzerinde 180.000 resim noktalar› bulunan ve her biri kontrol edilebilen dev bir ayd›nlatma tesisat› olarak göstermifl. Her bir resim noktas› içinde temel renkler k›rm›z›, yeflil ve mavi bulunuyor. Beyaz rengin yan›s›ra, düflünülebilen her renk oluflturulabiliyor. Bilgisayarla kontrol edilen toplam 370 birim, resim üreten sinyalleri tesisata gönderiyor. Saniyede 25 resim ile video kalitesinde görsel etki yarat›l›yor. LED’leri bina cephesine monte etmek için, LED’ler dörtlü gruplar halinde bloklara yerlefltirilmifl ve bu bloklar sekizer cm’lik aral›klarla alüminyum profillerine tutturulmufl. Ustalar dikey olarak bu tür modüllerden 2900 adet monte etmifller. Özel olarak gelifltirilen serbest as›l› montaj sistemi sayesinde, elemanlar gerektişinde teknik yedek alet kullanmadan ç›kart›labiliyor ve bak›m› yap›labiliyor. ‹nan›lmaz boyuttaki tekniğe rağmen, tesisat, inflaat sahiplerinin taleplerini tam olarak karfl›l›yor ve zarifçe mimari ile bütünlefliyor. Çünkü gün içinde ayd›nlatma tesisat›n›n görüntüsü yap›y› gerçekten etkilemiyor. Bina cephesinin görsel tasar›m› hakk›nda Stefan Hoffman, ilk dönemde flirketin avans ödemeler konusunda çekimser kald›ğ›n› belirtiyor. Uniqa bas›nla

iliflkiler birimine göre, projenin özellikle kaliteli ve eflsiz olmas›n›n ön planda bulunduğu ifade ediliyor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan gelifltirilen ayd›nlatma konsepti bu taleplere fazlas›yla karfl›l›k vermifl. Medya tasar›mc›s› Mader, Stublic ve Wiermann ile birlikte 3D-simulasyon filmleri haz›rlanm›fl, filmler daha sonra “Licht Kunst Licht” taraf›ndan yap› sahiplerinin görüfllerine sunulmufl. Uniqa yönetim kurulu konsepte hayran kalm›fl ve sonuç olarak sadece içerik ve flekilsel gelifltirme çal›flmalar› için ödemeler yap›lmaya bafllanm›fl. Bu ödemelerden birisi görselin renk spektrumu ile ilgiliymifl. Burada değerlendirmeler flirketin kurumsal kimliği üzerine odaklanm›fl. Firma kendisini daha çok mavi renklerle sunduğundan, ayd›nlatma senaryosunun renk paletinden k›rm›z› ve turuncu renkler ç›kart›lm›fl. Teknik aç›dan bak›ld›ğ›nda, bina cephe görseli ile ilgili olanaklara hiçbir s›n›r konulmam›fl. Monokromdan rengarenge kadar, her fley mümkün; yine de çekimser kal›nm›fl. Uniqa bas›nla iliflkiler biriminden al›nan bilgilere göre ayd›nlatma tesisat› flu anda iki farkl› görseli yans›tabiliyor: ‹lk görsel 2005 y›l›n›n Noel’inde bafllat›lm›fl, ikincisi ise Nisan 2006’da devreye sokulan “Twists and Turns” program›. Halen gösterimde olan videonun temel motifi, LED modüllerinin montaj flekli ile oluflturulan bir çizgi. Bu ›fl›k çizgileri yap›y› farkl› istikametlere doğru yorumluyorlar. Bunu yaparken h›z, konstelasyon ve flekiller programlama kapsam›nda sürekli değifliyor. Temel yap›s› içinde, görsel mimarinin dinamik flekline uyuyor. Hareketli ›fl›k ve kafes konstelasyonlar› yap›n›n mevcut konstrüksiyonundan ç›karak gelifltiriliyor. Medya tasar›mc›lar›n›n tan›m› bu flekilde. Bütünün bir baflka parças› ise, firman›n Uniqa


TEMA

Uniqa Tower, Viyana

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

logosu. 20 dakikal›k aral›klarla iki ile üç kere binan›n etraf›n› dönüyor. “Twists and Turns” videosu, medya tasar›mc›lar›n›n web sitesinden (www.webblick.de) görülebilir. Viyana’da kulenin gösterisi karanl›ğ›n basmas› ile bafll›yor, gece yar›s› tesisat kapan›yor. Yetkili makamlar ve bölge idaresi ile kararlaflt›r›ld›ğ› gibi, ›fl›ğ›n yoğunluğu saat 22:00’den sonra yar› kapasite düflürülüyor. Peki, as›l yap›lmas›n› teklif eden ancak planlamas›na kat›lmayan mimar acaba cephe ayd›nlatmas›na ne diyor? Fikrini sorduğumuzda, projenin uygulamas›ndan memnun olduğunu söylüyor. Ancak mimara göre, binan›n eğik alt k›sm›n›n da tasar›mc›lar taraf›ndan entegre edilmesini tercih edeceğini ifade ediyor. Ona göre, tasar›m içinde yap›n›n tamam› çok daha iyi öne ç›kar›l›rd›. Binan›n kendisi Ekim ay›nda “Bauherrenpreis 2006” (yap› sahibi ödülü 2006) ödülünü ald›. Bu arada jüri, özellikle ödülü alma gerekçesi ile ilgili ve ayd›nlatma tesisat› hakk›nda pozitif görüfllere yer verdi.

efektin oluflturulmas›n› sağlasa da, buradaki görsel, çekimser ve gösteriflsiz. “Licht Kunst Licht” ve medya tasar›mc›lar› taraf›ndan gerçeklefltirilen konsept, Viyana’n›n gece görüntüsüne uyumlu bir flekilde yerini alm›fl. Bundan sonra ancak kulenin gelecekte bir Noel ağac› gibi rengarenk ortaya ç›kmamas› istenebilir. Ümit edelim ki, flu anda yeni bir görsel konseptin üzerinde çal›flan iflletmeciler ayn› görüflleri paylafls›nlar. Uniqa firmas› her koflulda ayd›nlatma konseptinden faydalan›yor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan gelifltirilen LED cephe sayesinde, kurumsal kimliği neredeyse tüm Viyana’l›lar taraf›ndan tan›n›yor. Stefan Hofman’a göre, projenin bafl›nda, 2004 y›l›n›n yaz›nda hiçbir taksi flöförü, “Uniqa Kulesine, lütfen“ denildiğinde, bu kulenin nerede olduğunu bilmiyordu. Bugün ise flöföre “›fl›ldayan kuleye lütfen“ demeniz yeterli.

Geceye özgü renklerin ve huzursuz şekillerin kombinasyonunda, cephe etksi değişiyor. Uyumlu ve sessizce geceye karışan “Twist ve Turns”lerin yerini burada önce şehrin kalbine kendisini zorla sokan sonra gecenin ilerleyen saatlerinde yavaş yavaş azalan, keskin bir değişim alıyor.

Fotoğraf: Werner Huthmacher

Bu gayet yerinde yap›lm›fl bir kompliman, çünkü ayd›nlatma tasar›mc›lar›, zaten belirgin bir mimarinin özenle alt›n› çizen bir ayd›nlatma çözümü gelifltirmifller. Tesisat›n teknik olanaklar› neredeyse her tür flekil ve

Fotoğraf: Nina Vöge

Kulenin alt seviyesindeki eğik yapı ve cephe kısmı, ki eleştirel sesler tarafından “mimari yanlışlık” olarak değerlendiriliyor, aydınlatma tasarımcıları tarafından konsept içine alınmadı. Yapının mimarı ise, bu kısmında diğer aydınlatılan bölge ile bütünleştirilmesini isterdi. Projeye katılanlar: Mimarlar: Neumann & Partner, Viyana (www.neumannundpartner.com) Ayd›nlatma tasar›m› montaj› LED kafesi: LichtKunstLicht Bonn, Berlin (www.lichtkunstlicht.de) Proje sorumlusu: Stefan Hofmann Proje sorumlusu Uniqa: Ernst Morgenbesser, Viyana (www.uniqa.at) Video görüntüsünün konsepti ve uygulamas›: Mader, Stublic, Wiemann, Berlin (www.webblick.de) Kullanılan ürünler: LED tekniği: Barco, Kontrijk/ Belçika (www.barco.com)

31


FotoÄ&#x;raf: Gary Edwards

32


TEMA

Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazalar›

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Gelenek ile Modern Aras›nda Ayd›nlatma Yolunda Shiatzy Chen’in Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin)‘deki lokomotif mağazaları Metin: Annetrin Jytte Basler, Nathan Thompson, Kai Becker

Kurumsal kimlik arayışında olan Tayvan’lı özel bir moda markası, Avustralya’da bulunan bir aydınlatma tasarımı ekibi ile karşılaşıyor ve bu karşılaşma, ışık aracılığıyla, farklı kültür ve dönemler arasında kurulan bir köprü ile sonuçlanıyor. Aydınlatma tasarımı açısından önemli soru şu: aynı konsept, farklı perakende mağazalarına hangi seviyede uygulanabilir? Bu bağlamda, tasarıma gelindiğinde yerel mimari nerede ön plana çıkacak ve kalıcı bir kurumsal kimlik stratejisi için bundan ne zaman feragat edilebilir - ve tüm bunların altında, aydınlatma tasarımcıları bu duruma nasıl uyum sağlayacak?

Ayd›nlatma konsepti Melbourne’deki firma merkezinden dünyan›n farkl› k›talar›nda projeler üstlenen “The Flaming Beacon” flirketine verildi. Nathan Thompson’un yönetiminde, Andrew Sainsbury, 2003 y›l›nda aç›lan Taipe’deki Shiatzy Chen Mağazas›n›n ayd›nlatma tasar›m›n› çal›flt›. Bir y›l sonra NathanThompson ve Jytte Basler, 2005 y›l›n›n sonunda müflterilerine kap›lar›n› açan Shanghai Mağazas›n›n konseptini haz›rlad›. Moda markas› için çal›flmalar›n›n bafl›nda ayd›nlatma tasar›mc›lar›, değerli bir flirketin d›fla prezantasyonunda yer almakla, Jytte Basier’in de tarif ettiği gibi “inan›lmaz heyecan verici” bir görev ile karfl› karfl›yayd›lar. Varolan bir görüntünün kopyalanmas› da sözkonusu olmad›ğ›ndan, Shiatzy Chen’in beklentilerine uygun bir profil araflt›rmas›, tüm kat›lanlar için zorlay›c› bir unsurdu. Ve markan›n patronunun ürünlerinin yer alacağ› kontekst konusunda çok somut beklentileri vard›. Tüm proje “Neo-Çin Stili” slogan› alt›nda çal›fl›lmaya baflland›. Bu terim, tasar›mc›n›n tüm çal›flmalar›n›n temelini oluflturuyor. Shiatzy Chen modas›, Çin estetiğinin ana unsurlar›n› Bat› modas›n›n flekillendirmesi ile bağl›yor, ki bu da tamamen Chen’in koleksiyonlar›na yans›yor.

Yeni mağazalar›n da ayn› çizgide olmas› isteniyor. Sat›fl mekanlar› için tasar›m ekibi taraf›ndan gelifltirilmesi istenen çözümlerin, “Sung Dinastisi stili” gibi somut mimari etkilere göre olmas› gerekiyordu. Diğer taraftan tasar›mc›lardan, çekimser bat› modernizminin etkilerini planlamalar›nda dikkate almalar› bekleniyordu. Bat› elemanlar›na yap›lan bağlant› çerçevesinde ülke geleneklerinin flimdiki zamanda yeniden yorumlanmas› istendi. Avustralya’l› ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n kendilerini Çin tasar›m› ve kültürüne ait özelliklere tamamen açmalar› gerekiyordu ve bunun yerinde yap›lmas› isteniyordu. Jytte Basler’e göre bu, gayet tabi bir durum ve baflka kültür çevrelerinde baflar›l› ifl yapmak için mutlaka gerekli olan temel bir tutum. The Flaming Beacon ekibinin temel görevi olağan bir sat›fl alan›n›n d›fl›na yans›yan ›fl›k arac›l›ğ› ile sat›fl dünyas›na katk› sağlamakt›. Ayd›nlatma konsepti, değerli ürünlerden yans›t›lan atmosferi yakalayarak güçlendirecek ve ürünlerin kimliğini daha da değerlendirecekti. Sonuç olarak müflterilerin ellerinde seçtikleri Shiatzy Chen ürünlerinden daha fazlas›n› eve götürme karar› vermeliydiler. Müflteriler ayn› zamanda, sadece ürünlerle değil, mağazan›n tasar›m› ve atmosferine bağl› belirli bir kültürel durufla ve yüksek yaflam tarz›na karar vermifl olacaklard›. Ayn› etkiyi ayr›ca binan›n üst kat›nda yer alan bir Lounge ile de yakalamak istemifller. Çok özel bir çevrede müflteriler al›flverifl öncesi veya sonras›nda rahatça oturup kitap okuyabiliyorlar veya birfleyler at›flt›rabiliyorlar. Planlama aflamas›nda ayd›nlatma tasar›mc›lar› projenin diğer kat›l›mc›lar› ile düzenli olarak biraraya gelmifl ve mekan ve ayd›nlatma tasar›m›n›n temel konseptini

Fotoraf: Gary Edwards

Tayvan’l› moda markas› Shiatzy Chen’in ilk temel tafl›n› 1978 y›l›nda ayn› ad› tafl›yan moda tasar›mc›s› koyuyor. Zaman içinde marka, moda sahnesi içinde belli bir büyüklüğe ulaflt›. ‹lk tarihlerde Asya bölgesi ile olan coğrafik s›n›rlama art›k afl›ld› ve global pazarda 48 sat›fl noktas› ile faaliyet gösteriyor. Markan›n gelifltirilmesi ile ilgili çal›flmalara markan›n d›fl görüntüsü de eklendi. Birkaç sene önce Taipei’deki pahal› bir mağazan›n planlamas› sözkonusu olduğunda, firma sahibi, konseptin çal›fl›lmas› için, tam bir tasar›m ekibini görevlendirmeyi kararlaflt›rd›. ‹ç mimarlar, iç tasar›mc›lar ve ayd›nlatma tasar›mc›lar›ndan oluflan bir grup, moda markas›n›n gelecekteki tüm butikleri için bir prototip niteliğinde olacak bir mağaza konsepti tasar›m› ile görevlendirildiler.

Taipei: Vitrin kaplamasında geleneksel şekiller ve şirketin Shiatzy Chen markası

33


34

Sol üst : Pahalı giysiler zekice aydınlatılmış raflarda “uçar” gibi görünüyorlar. Asma lambalar masaları aydınlatırken, ışık ve gölgeler ile kontrast dolu oyunlar oynanıyor.

Fotoğraf: Gary Edwards

Sağ alt: Fotoğrafın solunda aydınlatma tasarımcıları tarafından tasarlanan ahşap kaplamalı asma lambalar yer alıyor. Her biri tek bir ampul ile aydınlatan lambalar, yumuşak ışıklarını masanın üzerinde bulunan sanatsal objelere yansıtıyorlar.

Fotoğraf: Gary Edwards

Sol alt: Mekanın temel aydınlatması Downlight’lar ile sağlanmış. Ayrıca tavan alanına monte edilen Spotlight’lar mankenleri ve dekor elemanlarını senaryoya ekliyor. Arka planda ise geleneksel ahşap paravanlar heyecan veriyor ve atmosfer yaratıyor. Çünkü arka plana direkt bakışı engelleniyor.


TEMA Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazalar›

Tavan montaj elemanı 10 mm çapında çelik sarkıt lamba çubuğu 360

75

Silindir şekilli, tel çerçeveli, krem renkli kumaş kaplı abajur

Ahşap kafes Mesafe tutucu

400

Metalik bronz lakeli, 8 mm’lik MDF’den üretilmiş ahşap kafes (lasercut)

Silindir şekilli abajur

Fotograf: Gary Edwards

Çizim: Silke Paysen

75

500

Asansör

Şematik kesit (Abajur ve ahşap kafes kesit olarak gösterilmektedir, Lamba gövdesi / Çubuşu kesit olarak verilmemiştir)

35


36

Tasar›m ekibi gelecekte aç›lacak mağazalara da tafl›nmas› beklenen, dekorasyon ile ilgili olarak modüler bir yap›y› oluflturmay› tercih etmifl. ‹ç tasar›mc›lar, raflar›n optik aç›dan bir resim çerçevesi gibi görünmelerine büyük önem vermifller. Bu nedenle, profiller, içindeki ürünlerin sanat objeleri gibi görünmelerini sağlayacak flekilde tasarlanm›fl. Bu etkiyi yaratmak için, dikey raf elemanlar›n›n iç kenarlar› özenle aynalar ile kaplanm›fl. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› dikey raf elemanlar›n›n arka taraf›na flüoresanlar yerlefltirmifller. Flüoresanlar hem duvara doğru monte edilen beyaz saten panelleri hem de objeleri arkadan ayd›nlat›yor. Ayr›ca ayn› türde lambalar raflar›n alt kenarlar›na yatay olarak yerlefltirilmifl, bunlar

Lounge için aydınlatma tasarımcıları büyük, oniki ampul ile aydınlatan bir avize geliştirmişler. Farkı aydınlatma kaynakları ve ışık yoğunlukları, konforlu oda atmosferini ortaya çıkaran kontrast oyunu etkisi yaratıyor

ise her raf› ayd›nlat›yor. Raflar›n konstrüksiyon flekli, oyuncul dikey alanlar› ve zekice haz›rlanan ayd›nlatma konsepti ile, yan elemanlar›n neredeyse görünmemesini sağlayacak bir optik etki yarat›lm›fl. Sonuç olarak ortaya ç›kan, kontrast› son derece güçlü, çerçeve fleklinde çizgisel silüetler. Bunlar›n içinde yatay raflar sanki havada süzülüyor. Taipei’deki butik’in temel ayd›nlatmas› için Downlight’lar ve özel tasarlanan düflük voltajl› Spotlight’lar tavana monte edilmifl. Farkl› watt’larda kullan›m› ve Dimmer‘lerin uygulanmas› ile mekanlarda heyecan verici ve son derece kontrast› güçlü, keflfedilmesi gereken birçok ayr›nt›s› olan ›fl›k ve gölge alan› olufluyor. Ifl›k alanlar›n›n yerini daha zay›f ayd›nlat›lm›fl bölgeler al›yor. Aç›kta duran cans›z mankenler veya geleneksel el ifli sanat›n›n dekoratif elemanlar› daha soğuk ›fl›k renkleri ve ›fl›k yoğunluğu ile öne ç›kart›lm›fl. Zekice kurgulanan bu ›fl›k değiflimi farkl› bir atmosfer yarat›yor. Kendisini sürekli baflka bir ›fl›k durumuna ayarlad›ğ›ndan, göz s›k›lm›yor. fiekilleri çok sade tutulmufl raflara uygun olarak, diğer mobilyalar da ayn› sadeliği yan›s›t›yor. Mekan renklerine

Fotoğraf: Gary Edwards

oluflturmufllar. Nathan Thompson ve meslektafllar› için ayd›nlatma tasar›m›n›n, mimarlar›n iç tasar›m aç›s›ndan sahip olduklar› fikirler ile uyumlu olmas› önem tafl›m›fl. Bu bağlamda disiplinler aras›nda bir dönüflüm süreci de yaflanm›fl. Örneğin, optimum ayd›nlatma için ne kadar bir sat›fl alan›n›n “kurban” edilmesi değerlendirilmifl. Zaman zaman santimetreler için savafl verilmifl. Bu konu ile ilgili yap›lan yoğun tart›flmalar butik için merkezi tasar›m elemanlar›n›n ortak gelifltirilmesi ile sonuçlanm›fl: Raf oyuklar›ndaki yatay elemanlara lambalar yerlefltirilmifl.


TEMA Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazalar›

37

Dış ahşap kafes Ara abajur İç abajur Duy Lamba Abajurların ve ahşap kafesin bağlandığı boru çerçeve 20 mm çapında delikli 30 mm çapında besleme contası, delikleri kapatmak için silikon ile abajura sabitlenmiş Dört köşeli borulardan oluşan merkezi çerçeve

Asmak için düğüm 200 mm çapında metal boru, siyah lake 50 x 50 mm kare biçiminde boşluk, beyaz İç abajur, krem renginde kumaş, 5 mm çapında tel çerçeve Ara abajur, turuncu renkte kumaş, 5 mm çapında tel çerçeve

Ampul duyları 25 mm çapında çelik boru, dört kenarlı boruya birleştirilmiş ve M6 vidaları ve somunları ile sabitlenmiş 20 mm çapında izole boru, siyah lake

Dış ahşap kafes, borunun sonunda civatalar ile sabitlenmiş

Çizim: Silke Paysen

Dış ahşap kafes (lasercut), 12 mm kalınlıkta MDF, bronz renkli lake


38

koyu ahflap hakim. Her bir bölümü birbirine bağlayan genifl kap› geçiflleri yandan yine ahflap kafes biçimli konstrüksiyonlar ile s›n›rland›r›lm›fl. Bu sayede arkadaki mekana yeni bir perspektif kazand›r›l›yor. Bu çerçeveler mağazan›n temel dekorlar›ndan biri.

Fotoğraf: Chung-Da Chen

‹ç mimarlar binan›n tüm pencelerini ›fl›k geçiren panellerle kaplam›fllar, ancak burada ahflap yerine metal kullan›lm›fl. Üçgen flekilleri Çin flekil dilinden al›nm›fl, böylece bu eleman geleneklere gönderme yap›yor. Binan›n yüzeyinde bulunan firma logosu ile birlikte bu kafes yap›l› paneller d›fl alanda flirketin görsel kimliğine katk›da bulunan belirgin bir iflaret. Ayr›ca bak›fl korumas› olarak da görev yap›yorlar. Tamamen gün ›fl›ğ›n› s›n›rlamadan dikkatler, çekici olmayan pencere yüzeyine yöneliyor. Geceleri ise ›fl›k etkisi tersine dönüyor, çünkü mağaza ›fl›ğ› içeriden d›flar› veriyor ve karanl›kta flekilli ›fl›ldayan bir feneri and›r›yor.

Shanghai : Mimari nedeniyle burada pencelere ahşap paneller uygulanmamış. Logo ve Taipei’den beri ışık ile yaratılan tipik senaryo tarzı, butiği öne çıkartıyor

Ayd›nlatma tasar›mc›lar› bu tür geleneksel süs elemanlar›n› iç alandaki çal›flmalar›nda da kullanm›fllar. Sadece bu butik için ahflap bir avize gelifltirilmifl. Panellerdeki flekiller ayd›nlatma bafll›ğ›na da entegre edilmifl. Koyu renkli mobilyalar›n üzerine monte edilen avizeler, mobilya yüzeylerini yumuflak ›fl›k ile ayd›nlat›yor. Bu lambalar ile mekanlar›n geçifline belirgin bir hava katm›fllar. Kendini kanıtlama provası... Taipei’deki prestij mağaz›s›n›n aç›l›fl›ndan sonra, tasar›mc›lar›n bir baflka proje üzerinde çal›flmas› gerekti: Shanghai mağazas›. Bu ad›m ile planlamac›lar›n tasar›m konsepti için deneme zaman› gelmiflti. Art›k prototip için kullan›lan elemanlar›n diğer mağazalara da aktar›l›p aktar›lamayacağ› anlafl›lacakt›. Ancak, burada not etmek gerekir ki sabit bir konseptin bütün mağazalara uygulanmas› tasar›mc›lardan istenen hedefler aras›nda değildi. “Haz›r giysi” tasar›m› kesinlikle onlar›n ifli değildi. Burada daha çok, çal›flt›klar› her projede kulland›klar› temel kurallar›na dayanarak çal›flt›lar. Projenin eflsiz kontekstini, iç alanlardaki flekil dilini, materyal seçimini ve kültürel bağlant›y› ald›lar ve planlamaya dahil ettiler. Her iki butik aras›ndaki ilk farkl›l›klar öncelikle mimaride kendisini gösteriyor. Shanghai’daki mağaza kolonial dönemden kalma etkileyici eski bir bina olduğundan, d›fl alanda flekillendirilmifl paneller kullan›lamam›flt›. Böylece Taipei’deki mağazan›n önemli tan›nma özelliklerinden biri ilk bak›flta görülemez. Buna karfl›n iç alanlarda tan›d›k raf sistemleri ile karfl›lafl›yoruz: sanatsal olarak sunulan aksesuarlar tan›d›k ›fl›k alanlar› içinde süzülüyor. Estetik aç›dan mükemmel bir görüntü. Taipei’ye göre, ayd›nlatma tasar›mc›lar› Shanghai mağazas›nda sar› rengi daha yoğun olan flüoresanlar kullanm›fllar, böylece mekanlar daha s›cak bir hava yans›t›yor. Resimlere bakarken, her iki obje aras›nda farkl› ›fl›k kalitesinin

olduğu duygusu ise, fotoğraf tekniğinde kullan›lan farkl›l›klar nedeniyle ortaya ç›k›yor. Önceleri rahats›z edici mekan yüksekliği nedeniyle raflar ve duvarlardan tavanlara geçifli süsleyen destek elemanlar› aras›nda büyük bir mesafe oluflmufl. Tasar›mc›lar flekillerle ilgili bu sorunu ahflap kafesli paneller ile mesafeyi daraltarak çözmüfller. Shanghai’da uygulanan panel motifleri as›l türden farkl› olsa da, bu değiflim temel prensibi etkilememifl. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› kaplama fikrini daha da gelifltirmifller ve bu konstrüksiyon için bir ayd›nlatma sistemi tasarlam›fllar. Kaplama flekli sürekli olarak arkadan ayd›nlat›lmak suretiyle vurgulan›yor ve öne ç›kart›l›yor. Sadece bu elemanlar›n kullan›m› ile, kurumsal kimlik aç›s›ndan mekan kendisini hat›rlatt›r›yor. Prototipin repertuar›ndan al›nan diğer parçalar bu etkiyi daha da art›r›yor. Örneğin farkl› watt yoğunluklar›ndaki Spotlight ve Downlight’lar mekanlar›n temel ayd›nlatmas›n› sağl›yor ve seçilmifl ürün veya sanatsal objeleri ortaya koyuyor. Bu mağazada lambalar sadece tavanlara değil, kap› pervazlar›n›n içlerine de yerlefltirilmifl. Zaten fl›k olan geçiflleri, optik olarak daha da zarif gösteriyor. Mağazada kullan›lan sade mobilyalar Taipei örneğine göre. Ancak burada ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n birinci mağaza için tasarlad›klar› ahflap avizeler kullan›lmam›fl. Avizelerde kullan›lan biçimler, raflar ve tavan aras›ndaki ahflap panellerde genifl alanda uyguland›ğ›ndan, burada bunlardan vazgeçilmifl. Uygulama aflamas›nda ayd›nlatma tasar›mc›lar›, lamba üreticileri ve tedarikçilerini s›k s›k yerlerinde ziyaret ederek, onlarla birlikte en uygun lambalar› tasarlad›lar. Yine elektrikçi ve montajc›lar ile yerinde uygulama ile ilgili aç›k sorulara çözümler gelifltirdiler. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan en ince ayr›nt›s›na kadar düflünülerek montaj için önerilen lambalar›n büyük bir k›sm› yerli ürünler ile değifltirildi; bu da ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n günlük hayat›ndan yeterli derecede bildiğimiz bir ifllem. Ekip, bunun yan›s›ra flantiyedeki koflullar›n, planlama üzerinde görüflülenlerden çok daha farkl› olduğunu s›k s›k gördü. Düzenli olarak h›zl› kararlar›n veya değiflikliklerin gerektiği durumlar ortaya ç›k›yordu. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›, baflar›l› ve iyi entegre edilmifl bir ayd›nlatma konseptinin, ancak tasar›m aflamalar› süresince tüm kat›l›mc›lar›n aras›ndaki yoğun iletiflim sayesinde gerçekleflebileceğine inan›yor. “The Flaming Beacon”daki tasar›mc›lar s›kça farkl› kültürler ile çal›flman›n getirdiği ufak sürpizler ile karfl›lafl›yor. Örneğin, tasar›mc›lar Shanghai mağazas›nda Downlight’lar›n istikametlerini belirlerken, bu malzemenin yanl›fll›kla ustalar taraf›ndan alç› ile tavana sabitlenmifl olduğunu görüyorlar. Tabiki bu flekilde ne istikamet belirlenebilir ne de ampul değiflimi mümkün olabilir. Uzmanlara bu ifllemin yap›ld›ğ› anda ulafl›lamad›ğ› için, ayd›nlatma tasar›mc›lar› kendileri duruma el at›yor ve tavandaki bu noktalar› k›rarak lambalar› ç›kart›yorlar. Doğru yans›ma aç›lar›n› ayarlad›ktan sonra, lambalar› tekrar deliklere yerlefltiriyorlar. Ustalardan ise daha sonra lambalar› ç›kart›rken verilen hasar› tekrar kapatmalar› isteniyor.


TEMA Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazalar›

Ancak ekip ertesi gün flantiyeye geldiğinde, çal›flkan ustalar›n lambalar› tekrar alç› ile tavana sabitledikleri görülüyor. Bu da her ampul değifliminde tavan›n k›r›lmas› gerektiği anlam›na geliyor... Mağazan›n aç›l›fl›na birkaç gün kala projeye kat›lan herkes çok çal›fl›yor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›, istenilen muhteflem görüntüyü oluflturmak için oradan oraya kofluflturuyor ve birçok konuda emprovize hareket etmek zorunda kal›yor.

Fotoğraf: Chung-Da Chen

Fotoğraf: Chung-Da Chen

Aç›l›fl töreni kapsam›nda, butiğin önünde, nehir kenar›na haz›rlanan sahne üzerinden mankenler antika Çin mobilyalar› aras›ndan geçerek ürünleri sergiliyorlar. Modern binan›n karfl› cephesindeki nehir, binan›n ›fl›ğ›n› sular›na yans›t›yor. Shiatzy Chen’in marka kimliğini bir kere daha yans›tan bir kontrast. Ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n projeye katt›klar› sanat› anlama duygusu, teknik bilgi ve yabanc› kültüre karfl› hassasiyetin kombinasyonu her iki projenin baflar›s›na katk› sağl›yor. ‹flverenin kendisi de konsept konusunda hemfikir. Gururlar Taipei ve Shanghai butikleri flirketin web sitesi www.shiatzychen.com üzerinden sergileniyor. Web sitesi üzerinde “NewsLink” t›kland›ğ›nda, Qinghdao (Çin)’deki aç›lacak diğer mağazalar hakk›nda bilgi al›n›yor. Bu butik yine daha önce aç›lan mağazalar gibi ayn› merkezi elemanlar› bar›nd›racak - motifli ahflap paneller, downlight’lar, raflar art›k kurumsal kimliğin sabit unsurlar› haline gelmifl gibi görünüyorlar. Taipei ve Shanghai’daki, mekanlara hava katan, hayranl›k uyand›r›c› ayd›nlatma efektleri ile bu ›fl›k ve gölgelerin ustaca oyununu ise burada bulmak mümkün değil. ‹lk bak›flta benzer ayd›nlatma sistemleri monte edilmifl olsa da, her türlü heyecan ve deneyim derinliğinden yoksun. Peki bu izlenim nas›l aç›klanabilir? Araflt›rmalar ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n, projenin devam›n›n planlamas›nda art›k yer almad›klar› ve ›fl›k ile ilgili sorumluluğu iç mimarlar›n üstlenmifl olduğu anlafl›l›yor. Enteresan bir tespit; Çünkü kurumsal kimlik - konsepti değiflmedi - uygulama ise ikna edici değil. Buradan ancak flu sonuç ç›kart›labiliyor; ayn› lambalar›n kullan›lmas› ile kurumsal kimlik herhangi bir mimari ortama kopyalanam›yor. Acaba art›k iflveren de ayn› kan›ya varm›fl m›d›r?

Uzun bir bakış ekseni butiğin birçok odasını birbirine bağlıyor. Downlight’lar geçiş alanlarını öne çıkartıyor, Spotlight’lar ise el sanatı ürünlerini aydınlatıyor. Rafların üzerinde, aydınlatma tasarımcılarının arkadan ışıklandırdığı ahşap paneller görülüyor. Taipei’e göre ışık rengindeki belirgin fark, flüoresanlarda kullanılan sarı yoğunluğunun daha fazla olması ve biraz daha farklı bir fotoğraf tekniğinin uygulanmış olması; Gerçek ortam bu kadar yoğun sarılıkta değil. Aşağıdaki resimde arka mekan daha ayrıntılı olarak gösteriliyor.

39


40

Mimarın çizimine göre ahşap kapak

0

60

Flüoresanların ve balastın düz yerleştirilebilmesi için üretilen bükümlü metal ray

Lamba

25

Mimarın çizimine göre kaplama profil 50

Balast

20

80

Rafın üzerinde öne doğru çıkıntılı kapaklı nişin görüntüsü

Üst ahşap kaplamanın arkasında

Gövdenin arkasına entegre edilmiş

Esnetilmiş lamel

Sabit raf tabanı ışığı hem yukarı hem de aşağı yansıtıyor

Düz flüoresan Işıklı reklam üreticisinin ampul yuvası Ara boru, her 300 mm’de bir kanala kaynak yapmak suretiyle sabitlenmiş, flüoresanların arkasında kablolar yer alıyor

Ayarlanabilir raflarda ışık sadece aşağı doğru yansıyor

Kablo arka rayın içinde gizli

Raf konstrüksiyonuna entegre lambalar

Çizim: Silke Paysen

Kesit


TEMA Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazalar›

Projeye katılanlar: ‹ç mekan donan›m›: Jaya Pratomo ‹brahim, Jaya and Associates, Jakarta / Endonezya ‹ç mimar: Johannes Hartfuss, Layan Design Group, Melbourne / Avustralya Ayd›nlatma tasar›m›: The Flaming Beacon, Melbourne / Avustralya Tasar›m direktörü: Nathan Thompson Proje ayd›nlatma tasar›mc›lar›: Andrew Sainsbury, A. Jytte Basler

Fotoğraf: Annetrin Jytte Basler

Uygulanan ürünler: Ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan uygulamak üzere önerilen tüm ürünler neredeyse, yerel benzerleri veya as›llar›n›n kopyalar› kullan›larak uyguland›. Aflağ›da özel ürünlerin listesi yer al›yor: Tobias Grau - OH 7 pendant Megalit - Rastaf fixe and Rastaf G.E.- MR16 ampulleri, çeflitli beam aç›lar›nda ve watt derecelerinde Softone - light frost diffuser Louis Poulsen - Nimbus inground uplight Phillips - TLS HE flüoresan tüpleri renk 827 Tridonic Atco - LED modülü P108 WW Ayd›nlatma tasar›mc›lar› ve iç mimarlar›n planlar›: Jaya ‹brahim taraf›ndan koridor için tasarlanan 1 ayakl› lamba; TFB (çeflitli Spotlight’lar, 2 duvar aplikler, 2 tür sark›t) taraf›ndan tasarlanan 10 farkl› fikstür.

Rahatlamak için sessiz bir köşe -Shiatzy Chen logosu altında.

Fotoğraf: Chung-Da Chen

Geleneği selamlayın! Aydınlatılmış raflardaki objeler birer sanat eserine dönüşüyor.

41


42

Gelecek ‹çin Bir Sinyal ABD, Topeka’da yerleşik Flex-Systems firmasının ödüllü deposu Metin: Derek Porter, Kai Becker Fotoğraflar: Mike Sinclair

Amerika Birleşik Devletleri’nde “Self-Storage” olarak adlandırılan kiralık depo birimlerinden oluşan yapılar, genellikle şehrin ön semtler ile kesiştiği noktalarda yer alıyor. Bunlardan çoğunun “mimari dışı” olarak tanımlanmasının haklılığı var. Ancak, mimar ve aydınlatma tasarımcılarından oluşan bir ekip ülke genelinde depoların gri ve karanlık olmasına ilişkin yaygın görüşe karşı ilk mihenk taşını yerleştirdi.


Flex-Systems’in deposu, ABD’nin Kansas eyaletinin Topeka bölgesinde Highland Crest semtinde bulunuyor. Bu bölge 20 y›l önce Forbes Hava Kuvvetleri Üssü’nün kapanmas› üzerine giderek bak›ms›zl›ğa terkedildi. Bölgenin düflüfle geçmesi ile birlikte villalara olan yat›r›mlar geriledi, binalar bak›ms›zlaflmaya ve insanlar›n toplumsal birliktelik duygusu azalmaya bafllad›. Bu durum üzerine eski ve restorasyonu gereken bir al›flverifl merkezinin (Botwin Family Partners) sahipleri gelecek ile ilgili neler yap›labileceği konusunda bir araflt›rma bafllatt›lar. Araflt›rmaya göre onar›m gerektiren al›flverifl merkezlerinin yeni merkezler ile yer değifltirmesi çok fayda sağlamayacakt›. Sözkonusu semtte, ticaret alan›nda maliyet ve fayda unsurlar› bir türlü uyum içine al›namayacakt›. Bu nedenden dolay› bölge için yeni bir projenin yarat›lmas› gerekiyordu. Projenin bu bölgede baflka canland›r›c› faaliyetleri de beraberinde getirmesini ümit eden mal sahipleri, alan›, bir tür SelfStorage tesisi olarak adland›r›lan depo inflaat› için kullanma karar› ald›lar. Bu tür tesisler özel müflterilere ve ticaret yapanlara, kendi ihtiyaçlar›na uygun depo alanlar›n› kullanma f›rsat› verecekti: ABD’de çok yayg›n olan bir sistem. K›sa veya uzun süreli olsun, kimin depo ihtiyac› varsa, istediği kapasitede bir depo alan› kiralayabiliyor. Depoya girifl müflteriye verilen bir anahtarla sağlan›yor.

oldu. Ayd›nlatma tasar›mc›s› Derek Porter için FlexSystems’in giriflimi, planlanan tesisin firma ad›, çok faydal›yd›. Proje sayesinde Derek Porter ile bu proje için görevlendirilen ve uzun zamand›r ifl iliflkisinde olan mimarl›k bürosu El Dorado’nun iliflkileri daha da derinleflti. Daha planlama aflamas›nda biraraya gelerek, disiplin s›n›rlar› ötesi tasar›m ile ilgili sorunlar görüflüldü. Belli bir ayd›nlatma konsepti düflünülmeden önce, insanlar›n nas›l bu alanda hareket edecekleri veya bu binada malzemelerini nas›l sağa sola tafl›yacaklar› konusu ele al›nd›. Ayr›ca kullan›lacak olan inflaat malzemelerinin seçimi görüflüldü ve d›fl alanlar›n ve yollar›n nas›l kullan›lacağ› tart›fl›ld›. Derek Porter, tasar›m sürecindeki bu dönemi “antropolojik dönem” olarak tan›ml›yor, çünkü burada projenin konteksti hakk›nda mümkün olan tüm bilgiler biraraya getirildi. Somut arka plan bilgileri

Mal sahiplerinin bu karar› projeye kat›lanlar›n tümü için ç›k›fl noktas› “O da ne?” Flex-Systems’in binası sanayi bölgesine değer katıyor ve çok sıkıcı bir çevrede göz alıcı etki yaratıyor.

Sol: Geceleri ışık geçirgen üst bölmeden dışarı ışık sızıyor. Aydınlatılan garaj kapıları ile birlikte bina renkli bir feneri andırıyor ve uzaktan görülebilen, çevrenin simgesi haline geliyor. Üst: Garaj kapılarının nişlerine yerleştirilen lambalar, parlamaksızın yükleme alanını ve aynı zamanda depo alanlarının içini aydınlatıyor.


44

çerçevesinde, sağlam bir ›fl›k tasar›m› planlamas› için en uygun ç›k›fl koflullar› verilmiflti.

Müşteri girişi yeşilliklerle kaplanmış

Flex-Systems’in mimari yap›s› ile ilgili temel kriterlerden biri de standart, seri olarak üretilen ve özellikle dayan›kl› malzemelerin kullan›lmas› olmufl. Yap› malzemeleri ve tasar›m elemanlar›n›n kullan›m›nda finans planlar›na harfiyen uyulmas› gerekmifl, çünkü sonuç olarak binan›n piyasa maliyetlerine göre inflaas› istenmifl. Yap› maliyeti olarak metre kare bafl›na 600 Amerikan Dolar›n› geçmediği sürece mimarlara, ayd›nlatma tasar›mc›lar›na ve peyzaj tasar›mc›lar›na s›n›r konulmam›fl. ‹flte bu özgürlük sayesinde mimarlar ve ayd›nlatma tasar›mc›lar›, geleneksel yap› türünden kendisini ay›ran bir bina infla etme olanağ›n› bulmufllar. Çal›flmalar›n›n sonuçlar› takdir edilecek boyutta. Tasar›m aç›s›ndan olağanüstü bir sürpriz çal›flma. ABD’de veya bu dünyan›n herhangi bir köflesinde bu tür geleneksel

depolar› gözünün önüne getirenler, binaya ilk bak›flta zekice çal›fl›lm›fl olan mimariyi farkedecekler. Binan›n “ucuz” depo binalar› ile hiçbir alakas› yok. Önünde durduğunuzda, çok daha kaliteli değerli birfley ile karfl› karfl›ya olduğunuzu düflünüyorsunuz. Bilmeyene, buras›n›n bir depo olduğu söylendiğinde, bu kifli muhtemelen flafl›racakt›r. Çünkü tozlu karanl›ğ›n yerine, karfl›m›za aç›k hatlar› olan ve dekoratif ustal›klarla ifllenmifl bir bina ç›k›yor.

Binann güney cephesinden de bina içine ışık giriyor.

‹lk bak›flta, parlak renklerde lake boya ile boyanan 16 büyük alüminyum kap› görüyoruz. Arkas›nda müflterilerin depo alanlar› bulunan bu kap›lar›n üstündeki alan büyük, ›fl›k geçirgen, polikarbondan üretilmifl duvar elemanlar› ile kaplanm›fl. Kaplamalar, aç›l› çat›ya kadar uzanan asma kat› veya ›fl›kl› kat› oluflturuyor. Bu tür bir cephe tasar›m› konsepti ile mimar ve ayd›nlatma tasar›mc›lar› bilinen, daha s›k›c› görünen tesislere göre yeni bir ç›k›fl noktas› tan›mlam›fllar. Ayd›nlatma tasar›m›n›n s›rr›, ayd›nlatma elemanlar›n›n

binan›n modüler inflaat prensibi ile uyumlu hale getirilmesine dayan›yor. Ayd›nlatma konsepti çerçevesinde mekanlar›n ›fl›kland›r›lmas›n›n ötesinde, mimari ile ustaca bir sembiyoz oluflturulmak istenmifl. Grafik biçimlerinin alt›n› çizen ve iç ile d›fl alanlar aras›nda bağlant› sağlayan bir sembiyoz. Bu nedenle bafltan itibaren ›fl›k, ahflap, beton ve metal gibi diğer yap› malzemeleri ile ayn› oranda değerlendirilmifl. Sonuç olarak ayd›nlatma, tüm kullan›lan yap› malzemelerinin oyununda bütünlefltirilmifl. Bina cephesinde yer alan renkli garaj kap›lar›, her bir depo ortam›n› d›fl çevreden s›n›rl›yor ve s›va üzerine monte edilen flüoresanlar ile ›fl›kland›r›lm›fl. Garaj kap›s›n›n en üstünde bulunan nifllere yerlefltirilen flüoresanlar ayn› anda garaj›, yük indirme bindirme alan›n› ve buralara s›n›r yapan park bölgesini ayd›nlat›yor. Lamba konumlar›n›n hassas ayarlanmas› ile kap› yukar› kald›r›ld›ğ›nda ise deponun içini de ayd›nlat›yor.

Garaj kap›lar› boyutlar›, her birine iki adet 1,20 metrelik T8 lambas› yerlefltirilecek flekilde büyük tutulmufl. Böylece kap›n›n tamamen ve eflit oranda ayd›nlat›lmas› sağlanm›fl. Yap› malzemelerinin uygunluğu ile ilgili düzenlemelere göre lambalar soğuğa dayan›kl› ve nemli ortamlarda çal›flmaya uygun. Lambalar›n kaplamalar› da k›r›lmaz polikarbondan üretilmifl. Kuzeye bakan bina cephesi, asma katlar› ve renkli garaj kap›lar› ile Derek Porter’e göre geceye ›fl›k saçan bir ç›ramozu and›r›yor. Ayd›nlatma tasar›mc›s›na göre asma kat geceleri “›fl›ld›yor”. Onun için binan›n cephesi bir tür fener, bölgenin geleceği için ümidin ›fl›ldayan sinyali, bölgeye s›n›r yapan sokaklar› tekrar hayata geçirmenin deneyi. Bina içinde, depo alanlar›nda ve koridorlarda, tavanlara beyaz kaplamalar uygulanm›fl. Asma kat pencerelerden giren gün ›fl›ğ›n› gün boyunca al›yor ve mekana yans›t›yor. Bu da projenin ana kalite unsurlar›ndan birini teflkil ediyor, gösteriflsiz ama önemli.


TEMA

Topeka’da (ABD) Flex-Systems

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Tavanda herhangi bir tesisat bulunmuyor, asl›nda bu tür binalarda tüm tesisatlar genelde yukar›da as›l› oluyor. Gerekli olan tüm s›hhi tesisat duvarlar›n aras›ndan yap›lm›fl, dolay›s›yla tavan büyük ve engelsiz bir ›fl›k reflektörü görevi yap›yor. Ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n çal›flmas› için hediye niteliğinde, çünkü bu durumda gölgelerle uğraflmak zorunda kalm›yor. Geceleri tavanlar endirekt olarak, tavana kadar uzanmayan duvarlara monte edilen lambalar ile ayd›nlat›l›yor. Lambalar› eriflilemez yüksekliğe monte etme nedeni, vandalizm ile herhangi bir hasara sebep olma riskini azaltmak ve ayn› zamanda refleksiyon ile ortaya ç›kan ›fl›k efektlerini oluflturmak. Tüm bu lambalar asma kat paralelinde s›ra s›ra yerlefltirilmifl. Her s›ra ayr› ayr› kontrol edilebiliyor, dolay›s›yla gün ›fl›ğ› ihtiyaca göre bölgesel olarak suni ›fl›k ile takviye edilebiliyor. Ayd›nlatma tesisat›n›n ayarlanabiliyor olmas› enerji

Aydınlatma elemanları depo duvarlarının üzerinde gözle görünmeyen bir yere yerleştirilmiş.

tüketimine ve ampullerin dayan›kl›l›ğ›na da olumlu yans›yor. Tüm birimler büro k›sm›ndaki bir flalter tertibat› üzerinden kontrol edilebiliyor. Tüm bina için sadece üç tür lamba kullan›lm›fl. Lamba türünü bilerek az tutma düflüncesi sayesinde, bak›m çal›flmalar› çocuk oyuncağ› olarak tan›mlanabiliyor. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan gayet uygun maliyetlerle yap›lan çal›flma, bu tesisat› her saat kullananan insanlar›n emniyet ihtiyac›n› da tamamen karfl›l›yor. Girifl bölümü ve ofislerin çevresi, lambalar›n bina içinde tek görünür flekilde monte edildiği alanlar. Sunumun türü ve yap›l›fl tarz› tamamen diğer usullerden farkl›, çünkü lambalar, herbiri yekpare bir tasar›m objesiymifl gibi alg›lan›yor. Burada da sadece ayn› lamba türü uygulanm›fl olsa da, sanayide üretilen kitle ürünü lambalar, tasar›mc›lar taraf›ndan birbiriyle kesiflir tarzda yerlefltirilmeleri sayesinde tasar›m değeri kazan›yorlar.

Işık yansımalarını etkileyebilecek büyük alanlı beyaz tavanlara bilinçli olarak tesisat uygulanmamış. Yarım yükseklikteki duvarların en üst kapama noktalarına, tavandan mekana ışık yayan lambalar monte edilmiş.

45


46


TEMA

Topeka’da (ABD) Flex-Systems

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Gerekli temel ayd›nlatman›n sağlanmas›n›n yan› s›ra, lambalar›n belli bir düzende yerlefltirilmesi, baflka anlaml› bir fonksiyonu daha yerine getiriyor: mekan içinde iyice düflünülmüfl olan pozisyonland›rma, ziyaretçinin görsel dikkatini büro ve müflteri alan›na çekiyor. Sonuç olarak Derek Porter, bu hikayenin sonucundan gayet memnun. Binan›n aç›l›fl› nedeniyle organize edilen kutlamaya çevre halk› da kat›lm›fl. El Dorado mimarlar› ve bina sahipleri ziyaretçilere “Moving in Moving out” adl› bir gösteri haz›rlam›fllar. Tüm iç alana dağ›lan Kansas City’den gelen birçok sanatç› halka kendi uygulamalar›n› sunmufllar. Bina sahipleri de bu projeden karl› ç›km›fllar, çünkü bina bugüne kadar bu alanda yap›lm›fl olanlardan tamamen farkl›. Genelde, yap›lan bütçelere göre haz›rlanan maliyet plan› kapsam›nda burada FlexSystems’i diğer rakiplerin önüne yerlefltiren, tamamen belirgin bir marka yarat›ld›. Yap› sahiplerinin baflka bir isteği daha gerçeklefltirilebildi: Flex-Systems’in tesisat›, komflu bölgelere daha sonradan da sinyaller gönderme etkisine sahip. Bununla birlikte tüm bölge canland›. Yap› sahiplerinin görev tan›mlamas›nda büyük bir ihtimalle kurumsal kimliğinin direkt bir komponenti olan ayd›nlatma hiçbir zaman ayr›nt›l› olarak belirtilmemiflti. Flex-Systems projesi bir kez daha, birçok yap› sahibinin ›fl›ğ›n kullan›m özellikleri ve ifade gücü hakk›nda bilinçli olmad›ğ›n› gösteriyor. Buna göre de kurumsal kimlik bazen tesadüfen ve ayd›nlatma tasar›mc›lar›n›n görevlendirilmesi ile sağlanm›fl gibi görülüyor. Bu projede, ayd›nlatman›n entegrasyonu ile sonucun değerinin art›r›lmas› ve belirgin bir markan›n yarat›lmas› Derek Porter’in eseri. Binan›n d›flar›dan etkisi genellikle sade, ›fl›k olağanüstü fonksiyonel ve en önemlisi, gün ›fl›ğ› planlaman›n bir parças› olarak optimal seviyede entegre edilebilmifl. Derek Porter’›n etraf›ndaki ekibin çal›flma flekli, ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n görevlendirilmesinin çok maliyetli olmayabileceğini gösteriyor. Aksine, planlama aflamas›nda konstrüksiyon üzerinde çal›flanlar ile örnek iflbirliği sonucunda, mimari ve ayd›nlatma aras›nda sembiyotik bir iliflki ortaya ç›km›fl. Demek ki iyi ayd›nlatma tasar›m› her zaman kendisini öne ç›karma eğiliminde olmayabilir, gayet sessiz ve gösteriflsiz olabilir ve büyük uygulamalar›n ve par›ldayan cephelerin arkas›ndan da kendisini gösterebilir. Flex-Systems’in ayd›nlatma konsepti, gizlice ortaya ç›karak, yap›n›n tüm fonksiyonlar›na uygun ayd›nlatmas› ile ilgili tüm istekleri karfl›layabiliyor. Bunun d›fl›nda asgari çaba ile aç›kça tasar›m vurgular› yapabiliyor. Bu nedenle proje ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n mesleki görüntüsü aç›s›ndan son derece değerli. ‹flte bu nedenden dolay› da Derek Porter Studio, 2006 y›l›nda Flex-Systems için Award of Excellence (ALD – Mükemmellik ödülü) ile ödüllendirildi. Sol: Sanayi üretimi olan lambaların kurnazca yerleştirilme şekli ile yapı bir tasarım objesini andırıyor. Arızalı ampullerin değiştirilmesi de bir o kadar kolaylaşıyor ve daha uygun fiyatlara yapılıyor. Sağ: Işık geçirgen duvar elemanları sayesinde iç mekanlara gün ışığı giriyor ve şaşırtıcı gölge oyunlarına sahne oluyor.

Projeye katılanlar: Mimar: El Dorado mimarlar› Ayd›nlatma tasar›m›: Derek Porter Studio, Derek Porter, Katrina All, Katie Green Kullanılan ürünler: 32 Watt T8 lambalar›, farkl› uzunluklarda, H.E. Williams

Lambaların olağandışı düzenlenerek yerleştirilmesi, müşterilerin dikkatini ofis alanına çekiyor.

47


48


PROJE

Mevlana Kültür Merkezi

Y›ld›zlar Alt›nda Büyüleyici Seremoni Metin: Aysel Güzel, Ayflegül Savc› - Lamp 83 Fotoğraflar: Ayd›n Sertbafl

Sevgi ve hoşgörüyü temel alan ve odak noktas�na insan� koyan Mevlana Kültürü’nün günümüze olan yans�malar�n� Türk ve Dünya Kültürüne tan�tabilmek için inşa edilmiş Mevlana Kültür Merkezi’nin kapal� sema salonu büyüleyici bir atmosfere kavuştu.

49


50

“Mevlana’y› Anma ve Vuslat Y›ldönümü Törenleri” çerçevesinde 3 bin kiflilik kapal› sema salonunda yap›lan sema gösterileri, kubbesinde yap›lan fiberoptik ayd›nlatma sayesinde görsel bir flölene dönüflüyor. Onlarca semazenin 40 metre çap›ndaki 13 çembere yerlefltirilmifl 1182 y›ld›z alt›nda yapt›ğ› sema gösterisi, yerli ve yabanc› ziyaretçilerin Mevlana Kültürü’nü tan›rken törenlerden unutulmaz an›larla ayr›lmalar›n› sağl›yor.

2004 sonunda ilk defa Mevlana’y› Anma ve Vuslat Y›ldönümü Törenleri’nin gerçeklefltirildiği Mevlana Kültür Merkezi kapal› sema salonu için fiberoptik ayd›nlatma, mekan›n özelliğine ve atmosfere göre özel olarak Lamp 83 taraf›ndan projelendirildi. fiebi Arus program› çerçevesinde her y›l 17 Aral›k’ta, birçok semazen, birçok müzisyen ve inan›lmaz bir mekan eflliğinde sema gösterilerinin

gerçeklefltirildiği salon için toplam 8 adet 150 W metal halide kaynak kullan›ld›. Yar›flma projesi olarak Proje Müellifi: Prof. Dr. Hasan fiener taraf›ndan yap›lan sema salonunda yüksekliğin fazla olmas› ve ›fl›ğ›n istenilen etkiyi vermesi gerekliliği nedeniyle 2 mm çap›nda fiber kablolar ve uçtan ›fl›yan y›ld›z polisajli sonland›r›c›lar kullan›ld›. Böylece sonland›r›c›lardan ç›kan ›fl›ğ›n güçlü olmas› ve 15 metreden fazla yükseklikten farkedilir olmas› sağlanm›fl oldu. 40 metre çap›nda 7 metre derinliğindeki bir yar›m daire içine yerlefltirilmifl 13 çemberden oluflan uygulama için toplam 1182 uç kullan›ld›. Projenin uygulanmas› s›ras›nda yaflanan en önemli s›k›nt› olan uçlar›n montaj› ve sabitlenmesi problemi, bu proje için Lamp 83 taraf›ndan özel olarak tasarlanan ve üretilen bir aparat sayesinde afl›ld›. Bütün bu çal›flmalar sonucunda her y›l pekçok semazen ve pekçok müzisyenin büyüleyici bir atmosfer ve y›ld›zlar alt›nda gerçeklefltirdiği sema gösterilerine ev sahipliği yapan kapal› sema salonu fiberoptik ayd›nlatma sistemi ile farkedilir, görsel zenginliğe sahip ve kullan›m amac›na uygun bir ayd›nlatmaya kavuflmufl oldu.

Kullanılan ürünler: 150 W metal halide kaynakl› fiberoptik ayd›nlatma sistemi; uçtan ›fl›yan y›ld›z polisajl› sonland›r›c›


PROJE

Mevlana K端lt端r Merkezi

51


52

Mavi ve K›rm›z›: Kurumsal Renkler Maslak Sun Plaza’da 2100 m2 lik bir ofis alanı... Metin: Ebru Katmer - Dark Ayd›nlatma Fotoğraf: Ali Bekman


PROJE

Ofis giriflinde, firman›n kurumsall›ğ›n›, kuvvetini, dominantl›ğ›n› hissettiren bir resepsiyon karfl›l›yor sizi... Firman›n kurumsal rengi olan mavi, k›rm›z› ile desteklenerek mekanda dinamizm sağlanm›fl ve kuvvetli bir ayd›nlatma ile ön plana ç›kart›lm›fl. Resepsiyon tasar›m›n› destekleyecek flekilde tasarlan›p uygulanan (Barrisol) gergi tavan sisteminin flüoresan armatürleri, licht anahtar üzerinden kontrol edilerek dim edilmekte. Mekan›n heryerinde homojen bir ayd›nlatma yerine, farkl› ›fl›k fliddetleri ve farkl› ›fl›k kaynaklar› ile monotonluk k›r›lm›fl, detaylar ön plana ç›kart›lm›fl. Mekan›n ortas›ndaki koridor alan› ise, dairesel formda tamamlanarak, çekirdek yap› yumuflat›lm›fl. Bu formu oluflturan aluminyum dikmelerde, sadece ara girifllerin akslar›nda kullan›lan dar aç›l› spotlardan (Wever Ducre Flexus) gelen ›fl›k ile bir efekt oluflturulmufl, ve dikkatin detaylara çekilmesi sağlanm›fl. Genel hacimlerde çal›flma masalar›n›n üzerinde darklight reflektörlü sark›t tip (Tulux Zen3) profil ayd›nlatmalar kullan›lm›fl. Mekan yüksekliği fazla olmad›ğ›ndan, 6’l› ve 8’li grup çal›flma masalar›n üzerinde kesintisiz kullan›lan sistem ile mekana derinlik kazand›r›lm›fl. Çal›flma hacimlerinde diğer alanlar›n ayd›nlat›lmas› downlight ile sağlan›rken toplant› alanlar›nda, daha s›cak bir hava oluflturmak için özel imalat dekoratif sark›t armatürler kullan›lm›fl.

Genel müdür odas›nda direkt/ indirekt ›fl›k veren, bilgisayar ekran›na yans›ma yapmayan özel cam› olan, tasar›m ödüllü sark›t (Tulux Screen) armatür kullan›lm›fl.

Proje katılımcıları: Proje sahibi: Tyco Healthcare Proje tasar›m: Yal›n Tan, Jeyan Ülkü ‹çmimarl›k Ayd›nlatma tasar›m›: Dark Ayd›nlatma Fotoğraf: Ali Berkman Kullanılan ürünler: Tulux Zen3 Prof›l, Tulux Screen, Wever Ducre Flexus AR111, Wever Ducre Plano1 Barrisol gergi tavan sistemi Philips downlight Intra downlight

Tyco Healthcare

53


54

800 Y›ll›k Tarih Ayd›nland› Metin: Mehmet Oğral› Fotoğraflar: Reflat Türegün

Türkiye’de hatta dünyada ilk defa bir antik kent tümü ile aydınlatıldı. İzmir’in Selçuk ilçesindeki Efes Antik Kenti’nde yürütülen aydınlatma çalışmaları sona erdi.

Antik kentin, akflam karanl›k çöktükten sonra da yerli ve yabanc› turistler taraf›ndan ziyaret edilebilmesi için gelifltirilen ayd›nlatma çal›flmalar›na 2004’ün May›s ay›nda bafllanm›flt›. Bir sene kadar süren ayd›nlatma proje çal›flmas› tamamlan›nca projeler ‹zmir An›tlar Kurulu, Avusturya Arkeoloji

Enstitüsü ve Selçuk Efes Müze Müdürlüğü taraf›ndan onayland› ve uygulama safhas›na geçildi. Antik kentteki Protokol Yolu, Meryem Ana Kilisesi, Tiyatro, Mermer Cadde, Celsus Kitapl›ğ›, Aflağ› Agora, Odeon ve Yukar› Agora’da ayd›nlatma çal›flmalar› baflar› ile tamamland›.


PROJE

‹nsan bütün çal›flmalar›nda ›fl›ğa bağl› olup, doğal ›fl›ğ›n yetmediği durumlarda yapay ›fl›ğ› da kullanmaktad›r. Ayd›nlatmac›l›ğ›n temel konusu ›fl›ğ›n üretimi, dağ›t›m›, ekonomisi ve ölçülmesidir. Ayr›ca ayd›nlatma, ›fl›ğ›n insan bünyesindeki etkilerini de inceler. Art›k bir odan›n ayd›nlat›lmas› için tavan›na bir lamba as›lmas› ile yetinilmemektedir. Her ayd›nlat›lacak yerin özel bir problem olarak ele al›nmas› ve incelenmesi gerekmektedir. Bu incelemede fizyolojik ve ekonomik koflullar›n yan› s›ra mimari ve teknik düflünceler de önemli yer tutar. Ayd›nlatmac›l›ğ›n temel yard›mc›lar›, fizik, fizyolojikoptik ve psikoloji olup; bir ayd›nlatma probleminin çözümü, ancak, ›fl›ğ›n üretiminde söz sahibi olan ve artistik konularla uğraflan ayd›nlatma tasar›mc›lar› taraf›ndan yap›labilir. Efes Antik fiehri için ayd›nlatma çözümleri, doğal ve yapay ayd›nlatma kullan›larak iç ve d›fl mekanlar için üretildi. Genel ayd›nlatma konsepti olarak dekoratif ayd›nlatma tercih edildi. Önemli olan bu antik flehri apayd›nl›k flekilde ortaya ç›kartmak değil, onun kimi yerini ayd›nlatmak, kimi yerini gölgede b›rakmak, kimi yerini s›cac›k,

kimi yerini ise buz gibi yapabilmekti. Bu proje yap›l›rken ve uygulan›rken amaç tarihi dokuya zarar gelmemesiydi ve bu amaçdan hiçbir zaman taviz verilmedi. 8000 y›ll›k tarihin bozulmadan saklanabilmesi için elbette ki Efes’te bir çivi bile çakmak yasaklanm›flt›. Bu sebeple üreticilerin fabrikasyon armatürlerini kullanmak imkans›z bir hal al›yordu. Tüm ön çal›flmalar sonunda kullan›lacak armatürlerin, Efes’in antik dokusuna uygun flekilde tafl gövdeli olarak özel imal edilmesine karar verildi. Bu armatürlerin imalat resimleri çizildi, ölçülendirildi ve projesine göre imal edildi. Gerekli güçlerdeki ampuller içlerine yerlefltirildi ve kimi yerde uygun aç›da lensler kimi yerde ise uygun aç›da reflektörler kullan›ld›. Bu sayede ›fl›k elde edilmifl ve yönlendirilmifl oldu. Armatürlerin yerlefliminde özellikle ›fl›k kaynaklar›n›n göze direkt olarak görünmesini engelleyecek flekilde çal›fl›ld›. Daha sonras›nda ›fl›ğ›n rengi ile ilgili çal›flmalar bafllad›. Elbette ki ›fl›ğ›n rengi çok önem teflkil ediyordu. Efes’te saatler hatta günler ve geceler boyu demo çal›flmalar› yap›ld›. Arka planlar›n daha koyu renklerle ön planlar›n ise biraz daha aç›k tonlarda ayd›nlat›lmas›na karar verildi.

Efes Antik Kenti

Ampullerin ›fl›k renkleri ile istenilen her ton yakalanamad›ğ› için, Amerika’dan özel filtreler getirtildi. Bu filtreler ile demo çal›flmalar› boyunca denemeler yap›ld› ve istenilen s›cakl›ktaki ›fl›k renkleri elde edildi. Tüm ayd›nlatma çal›flmalar›nda özellikle düflük güçte enerji tüketen ampuller tercih edildi. Ayd›nlatmada en çok dikkat edilmesi gereken enerji tüketimi konusu hiçbir zaman göz ard› edilmedi. Ayr›ca antik doku içinden her zaman en ince kesitte kablolar geçirmek gerekiyordu. Kablolar›n kesitindeki incelik, gerilim düflümlerine sebep olduğundan tüketim güçleri hep minimum seviyede tutulmaya çal›fl›ld›. Metal Halide, Sodyum Buharl› veya C›va Buharl› ampuller yüksek enerji tüketimleri sebebi ile çok nadiren kullan›ld›. Genellikle düflük güçteki LED ampuller, kompakt flüoresan ampuller ve bazen de par ampuller kullan›ld›. Sadece bu ifl için bir trafo merkezi kuruldu, 38 km kadar kablo döflendi ve 6000’den fazla armatür imal edildi ve kullan›ld›. Elektrik tesisat› ile ilgili de her türlü önlem al›nd› ve dolayl› yoldan dokunmaya karfl› art›k ak›m anahtarlar› kullan›ld›, tüm armatürlere ait metal aksamlar toprakland› ve müzeyi gezen insanlar›n can güvenliği ön planda tutulmufl oldu. Efes Antik Kenti’ni gezerken üç noktadan kenti izlemek büyük bir keyif verecektir. Birincisi Mermer Caddedeki platformlardan Agora’ya bak›fl. ‹kincisi Büyük Tiyatrodan Liman Caddesinin görünümü, üçüncüsü ise Eski Saray Yolundaki platformdan Kütüphanenin görünümü.

Proje katılımcıları: ‹flveren: T.C. Kültür ve Turizm Bakanl›ğ› ad›na TÜRSAB Ana yüklenici: ENDA ‹nflaat Sanayi ‹ç ve D›fl Ticaret A.fi. - Naci Topsakal Kaz› ekibi: Avusturya Arkeoloji Enstitüsü - Ord. Prof Dr. Fritz Krinzingeer Ayd›nlatma tasar›m›: Oğral› Bağ›ms›z Ayd›nlatma Tasar›m› - Y›lmaz Oğral› Ayd›nlatma ve elektrik projesi: Esan Mühendislik Elektrik Proje Uygulama Elektrik uygulama: Arabul Elektrik - Faruk Arabul


56

Kay› Plaza Antalya, Türkiye Metin: Serdar Erciyes - Heper+Moonlight Fotoğraflar: Duduman Tan›t›m

Turizm sektöründe Türkiye’nin önde gelen firmalarından biri olan Kayı Grubu’nun “Kayı Plaza” olarak adlandırılan yeni merkezi binalarının aydınlatma projesi Heper+Moonlight tarafından yapıldı.


PROJE

Antalya’n›n sembolü olarak kabul edilen ve 223.500 m2 alanda kurulan plaza, teknoloji ve inflaat sektöründeki en son yeniliklere göre infla edilmifl olup, ayd›nlatma sistemleri alan›nda da en geliflmifl teknikler kullan›lm›flt›r. Bu projenin ayd›nlatma plan› flu kriterler temel al›narak gelifltirilmifltir; ekonomik maliyet, bak›m kolayl›ğ›, sorunsuz tesisat, ekonomik enerji kullan›m› ve Kay› Grubunun kurumsal kimliğine ait görüfl aç›s›. Heper+Moonlight Proje ekibi taraf›ndan sağlanan ayd›nlatma plan›, mimari detaylara bağl› olarak ayd›nlatmay› bölümlere ay›rm›flt›r – temel, orta ve tepe – böylece her alan kolay ve farkl› fark edilebilme özelliğine kavuflmufltur. Ayn› zamanda; gerçeklefltirilen d›fl cephe ayd›nlatmas›nda binan›n bütün bir flekliyle alg›lanmas› amaçlanm›flt›r. Binan›n en alt k›s›mlar›nda, Metal Halide ampullü yere gömme ayd›nlatma elemanlar› kullan›lm›fl ve dar aç›l› optik performansa sahip bu elemanlar, hem binan›n alt parças›n› hem de ayd›nlatman›n bafllang›ç kat›na tekabül eden bölümü, cepheyi saracak bir flekilde örtmüfltür. Cephenin gövde, tepe

Kay› Plaza Antalya

bölümü ve kubbe ayd›nlatmas› için, Metal Halide ve PAR ampullü elemanlar, alt k›s›mda yap›lan ayd›nlatma ile uyumlu bir flekle getirilmifltir. Ayr›ca, kolonlar›n mimari dokusu da vurgulanm›flt›r. Tepedeki kubbe, binan›n en önemli detay›d›r. Gökyüzünden rahatl›kla fark edilebilen bu detaya, PAR ampullü elemanlar ile vurgu yap›l›rken, binan›n harmonisini bozmamak için özel bir çaba gösterilmifltir. Ayd›nlatma plan›nda binan›n hassas dokusuna karfl› özel bir sorumluluk hissedilmifltir. Cephe ayd›nlatmas›na uygun elemanlar seçilmifl ve bu malzemeler gizlenmifltir. Gün boyunca herhangi bir ayd›nlatma eleman› fark edilememektedir. Cephe ayd›nlatmas›, sadece ayd›nlatman›n ifllevselliğini değil, binaya özel bir ambiyans sağlayan mimari detaylar›n dokusunu da ortaya ç›karmay› hedeflemifltir. Bu projenin baflar›s›, cephe ayd›nlatmas›n›n doğall›ğ›, orijinal mimari tasar›m›n bir parças› olmas› ve sadeliğinin korunmas›d›r.

Proje katılımcıları: Müflteri: Kay› fiirketler Grubu, Antalya Ayd›nlatma projesi: Heper+Moonlight, www.moonlight.com.tr Uygulama: Vetafl Elektrik&Ayd›nlatma Ltd. fiti., Antalya

57


58

Kurumsal Geliflim Projelerine ‹mza Atan Bilgi Teknolojileri Firmas› Deloitte Bilgi Teknolojileri ve Kurumsal Finans Danışmanlık A.Ş. Metin: Y›ld›z Aşan - Hi-Tec Ayd›nlatma Fotoğraflar: Serhat Özflen

Kurumsal firmaların hedefi, ihtiyaçlar karşısında kalite ve verimliliği artırmak üzere ileri teknoloji ürünleri ile kalıcı ve güvenli çözümler sunabilmek ve profesyonelce kurulan sisteme, çalışanlarının bilgi donanımları ile çözüm odaklı yaklaşımlarını getirerek bu sayede yakaladığı dinamizmi koruyabilmektir.

Deloitte, ülkemizde büyük kurumsal firmalara bilgi teknolojileri ve finans dan›flmanl›ğ› yapan ve 20 y›ld›r vermifl olduğu kaliteli hizmet ve çağdafl donan›m› ile tan›nan bir firma. Sun Plaza’da 12 kat içeren, Deloitte firmas›n›n yeni binas› çal›flanlar›n›n verimine ve müflterilerine değer odakl› hizmet vermeye yönelik yat›r›m›n›n yans›mas›d›r. Deloitte binas› 9 normal kat, yönetim kat›, toplant› kat›

ve idari kat olmak üzere 12 kattan oluflmaktad›r. Deloitte ayd›nlatma projesi, mimari grup ve yap› yöneticileri ile beraber ihtiyaçlara yönelik hedefler doğrultusunda tan›mlanarak çözüldü. Belirlenen ihtiyaçlar ve değerler ile tüm katlar ayn› zamanda çağdafl ve keyifli tasar›m› ile verim odakl› planland›. Amaç keyifli, ekonomik, kal›c› ve esnek çal›flma düzenine uygun mekan› yaratmakt›.

Genifl alan üzerine kurulan aç›k ofis katlar›n›n planlamas›, cepheden bak›ld›ğ›nda bütünlük sağlamal›yd›. Kaset beton tavan yap›s› korunan binada kullan›lan malzemelerin ve altyap›n›n tavanda aç›k olarak sunulmas› yap›lan kaliteli çal›flman›n fleffaf gösterisidir. Böylelikle tavan planlamas›nda kullan›lan tüm mekanizmalar düflünülerek ayd›nlatman›n prensibi belirlendi, ince kal›c› tasar›m›n› verimli

ayd›nlatma tekniğini ile buluflturan Modular profiller kullan›larak gereken ayd›nlatma düzeyi sağlan›p Deloitte çal›flanlar›na kaliteli ›fl›k konforu sunuldu. Zaman içerisindeki masa yerleflim düzenine engel olmayacak mekan›n boyutlar›na uygun özel tasar›m profiller ile mimari yerleflim ayd›nlatma ile desteklendi. Kullan›lan sistem ince ve lineer tasar›m› sayesinde, mekanda bütünlülüğü sağlay›p tavan


PROJE

planlamas›n›n önüne geçmeden binaya uyarland›.

yap›n›n teknolojisi ile s›cakl›ğ› buluflturdu

Tüm katlardaki çekirdek sirkülasyon alanlar› çal›flma ofislerinden, keyifli sark›t armatürler kullan›larak ayr›ld›. Armatürler genel ayd›nlatma ile ayn› hatlarda yer alarak detaylar ile yar›flmadan dekoratif formu ile aç›k ofis alanlar›nda farkl› amaçlar› tan›mlad›. Profiller ve sark›tlarda kullan›lan diffuser beyazl›ğ› binaya sakinlik ve iddial› görünümü birlikte sundu.

Seminer ve toplant› odalar›ndan oluflan katlarda ise diğer katlarda kullan›lan profil sistemi alüminyum louver reflektörleri ile kullan›ld›. Profil düzen yap›s› diğer katlardaki tasar›m ile bütünlük sağlamal›yd› ve ayn› zamanda genel olarak mekana değil masalara yönelik konsantrasyonu art›rmal›yd›. Louver modul armatürleri ile eğitim ve toplant› odalar›n›n da verimini art›rmak üzere lokal ayd›nlatma

‹dari katlarda kullan›lan profil sistemleri, odalar halinde ayr›lan mekanlar› vurgulayacak boyutta imal edilip, ifllevselliği sağlayacak ayd›nlatma modülleri kullan›ld›. Aç›k alanlardan ayr›lan Cafe & Restaurant bölümü, renkli ve dinamik bir mimari tasar›m›n devam› olarak Vibia k›rm›z›, siyah, beyaz, Jazz serisi Sark›t armatürleri ve Modular Nomad sark›t armatürleri ile ayd›nlat›ld›. Seçilen armatürlerin formlar› ve renkliliği

çözümü sunuldu. Ayr›ca küçük toplant› odalar›nda kullan›lan dairesel ve akrilik reflektörlü ‹ris sark›t armatürler ile mekan›n dinamik ve yenilikçi yap›s› simgelendi. Yönetim kat› planlamas› fleffaf tasar›m› ve kullan›lan teknolojinin bütünlüğü ile çal›flanlar›na ve müflterilerine değer ve güven veren yap›s›n› hissettirmeliydi. Genifl ve yüksek tavanlardan oluflan odalarda her bölüm ihtiyac› olduğu kadar

lokal ayd›nlat›larak belirlendi. ‹fllevsel ve tasar›m odakl› sark›tlar ile çal›flma konforu sağlan›p diğer ürünler ile vurgusal ayd›nlatmalar yap›ld›. Seçilen ürünlerin, ›fl›kl› görsel obje zenginliğinde ve mimaride kullan›lan malzemelerin çizgisiyle uyumlu tasar›m›, ayd›nlatman›n amac›n› ve sanatsal yönünü birlikte yans›tt›.

Deloitte Bilgi Teknolojileri

yan›nda çağdafl ve kal›c› çözümler ile mükemmeli sunan firma anlay›fl›n›n devam›d›r.

Genel olarak mimari konsepte ve amaca uygun yap›lan ayd›nlatma çözümü, Deloitte Dan›flmanl›k firmas›n›n profesyonel anlay›fl›n

Proje katılımcıları: Proje ad›: Deloitte Denetim Serbest Mali Müflavirlik A.fi. Mimari grup: KG Mimarl›k - Gürhan Bak›rküre Kullanılan ürünler: Modular Small2flat2c Profile, Duell S›va üstü Downlight, Nomad Sark›t Spectral Flat-1 ve Flat-3 Sark›t, Flat Aplik, ‹ris Sark›t Vibia Mast Ayakl› - Lambader – Sark›t, Jazz Sark›t, Plis Sark›t - Lambader

59


60

Esenboğa Havaalan› Terminal Binas› Metin: Tuncay Danac›oğlu - Tepta Ayd›nlatma Fotoğraf: Engin Gerçek

Ekim ay›nda hizmete aç›lan Esenboğa havaalan› terminal binas›n›n d›fl ayd›nlatmas›, VIP binas›n›n iç ve d›fl ayd›nlatmas› ile terminalin check-in bankolar› ve kafeterya ayd›nlatmas› Tepta Ayd›nlatma taraf›ndan ESSA grubunun mimari projesine göre yap›ld›. Ayd›nlatma projesinde, terminalin 24 saat hizmet vereceği göz önüne al›narak ağ›rl›kl› olarak iGuzzini’den dayan›kl›, güvenilir ve bak›m› kolay ürünler seçildi.

Proje katılımcıları: Proje sahibi: TAV Esenboğa Yat›r›m Yap›m ve ‹flletme A.fi. Mimari proje: ESSA (Ercan Çoban, Suzan Esirgen, Süleyman Bayrak, Ahmet Yertutan) Ayd›nlatma proje dan›flman›: Tuncay Danac›oğlu - Tepta Ayd›nlatma Kullanılan ürünler: iGuzzini Nuvola, Platea ve Delphi direkler, iGuzzini Linealuce, iGuzzini Reflex ve Spin downlightlar, iGuzzini Woody projektör, ITRE Cubi sark›tlar, Antrox Cold Cathode

Dış aydınlatma Terminalin d›fl ayd›nlatmas›nda ana prensip, kullan›lan güçlü armatürlerin, uçaklar›n gece inifl/ kalk›fllar›nda pist d›fl›nda ›fl›k kirliliği yaratmamas›yd›. Bu nedenle göz kamaflt›rmayan (cut-off değeri yüksek) armatürler kullan›ld›; terminalin d›fl cephesi boyunca özel reflektörlü endirekt metal halide ampullü 6 metrelik Nuvola direkler; viyadük üstünde ve VIP aç›k otopark›nda ›fl›k aç›lar› ayarlanabilen iGuzzini’nin en yeni ürünlerinden 9 ve 6 metrelik Platea direkler kullan›ld›. Kapal› otopark›n aç›k üst kat›nda ise 3.5 metrelik Delphi direkt ayd›nlatma armatürleri kullan›ld›. Viyadük alt› için kanopi tipi gömme downlight’lar Tepta taraf›ndan özel olarak üretildi. Çevre peyzaj ayd›nlatmas›nda Woody metal halide saplama projektörlerden yararlan›ld›. VIP bölümü


P R oje

Esenboğa Havaalanı Terminal Binası

61

Terminal binas›n›n yan›nda ayr› bir kanat olarak infla edilen VIP bölümünün girifl saçağ›, saçağ›n metal konstrüksiyonunun aras›ndaki 6’flar metrelik boflluklara yerlefltirilen Xenon ampullü Linealuce armatürlerle ayd›nlat›ld›. Lineluce armatürleri, xray cihazlar› üzerinde ve karfl›lama salonundan ç›k›fl sonras› apron taraf›nda da devam ettirildi. Xenon ampullerle elde edilen s›cak ›fl›k, karfl›lama salonunun özel ahflap tavan›nda kullan›lan ‘cold cathode’ ayd›nlatma ile devam ettirildi. Özel tasar›m ahflap tavana göre özel üretilen ‘cold cathode’ gizli bant olarak tavana yerlefltirildi. ’Cold cathode’ kullan›m›n›n tercih edilmesinin önemli bir nedeni 50.000 saat ömrünün olmas› idi. VIP bölümü koridorlar› alüminyum

reflektörlü halojen Reflex downlightlar; personel koridorlar› Line-up flüoresan armatürlerle ayd›nlat›ld›. VIP salonunda barisol ayd›nlatmalarla birlikte dekoratif ITRE Cubi sark›tlar kullan›ld›. Bas›n toplant› odas›n›n tavan›nda göz kamaflt›rmayan halojen SPIN downlightlar kullan›l›rken duvar kenarlar› Pixel Plus wall washer’larla ayd›nlat›ld›. Terminal Ana terminalin kafeterya bölümüne aç›k hava kahvesi görünümü verilmek istendiğinden terminal d›fl›nda kullan›lan endirekt Nuvola direklerle ayd›nlatma sağland›. O bölümün tavan› yüksek ve çok hareketli olduğundan ve k›smen barisol ile ayd›nland›ğ›ndan sark›t kullan›lmad›. Check-in bankolar› ve üzerindeki yaklafl›k toplam 150 m’lik ekran tafl›y›c› lineer armatür kombinasyonu (FIDS) özel imal edildi ve T5 flüoresan ile ayd›nlat›ld›.


62

Teknoloji ile Ifl›ğ›n Bulufltuğu Kampüs... TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Metin: Dr. Oktan Nalbantoğlu Fotoğraflar: Damla Özel


PROJE

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara’n›n güney ekseninde eski Yükselifl Koleji’nin bulunduğu bölgede yer almaktad›r. Mevcut yap› strüktürü ve çevreye verdiği referanslarla kentte uzun süredir yaflamakta olan insanlar›n belleğine kaz›nm›fl önemli kentsel bellek referanslar›ndan birisini oluflturmaktad›r. Mevcut konumuyla bir kampus yerleflkesinden çok kent merkezinde yer alan bir üniversite yap›s› olarak hizmet vermektedir. Projeyle eski Yükselifl Koleji’nin yerleflim plan› ve yap› strüktürü korunarak farkl› iç mekan tasar›m›, cephe yenilemesi ve farkl› çevre düzenlemesiyle yepyeni, çağdafl bir üniversite yerleflkesi oluflturulmufltur. Uygulamada yeni ve güncel yap› malzemeleri kullan›lmas›n›n yan›nda iç mekan tasar›m›, iletiflim, biliflim konular›nda mevcut teknolojinin tüm olanaklar› kullan›larak ad›na yak›fl›r, teknolojik geliflmeleri bünyesinde bar›nd›ran bir üniversite olmas› yolunda farkl› mimari ve mühendislik konseptleri gelifltirilmifltir. D›fl mekan tasar›m›nda da benzer yaklafl›m modelleri benimsenmifltir. Üniversite bütününde geçmiflten gelen yerleflim plan›na sad›k kal›nmakla beraber d›fl mekan tasar›m›nda mimarinin olağan d›fl›l›ğ›yla uyumlu, mevcut örneklerinden farkl›, basit anlat›m dili olan, teknolojiye vurgu yapan peyzaj tasar›m› gelifltirilmifltir. Kent merkezine yak›nl›ğ› nedeniyle sadece üniversitede eğitim gören öğrencilerin değil, ayn› zamanda kent halk›n›n da dikkatini çekecek, farkl› tasar›m yaklafl›m›yla teknolojiye vurgu yapan d›fl mekan ayd›nlatmas› peyzaj›n önemli elemanlar›ndan birisini oluflturmaktad›r. Üniversite kampüsleri; eğitim yap›lar›, kütüphanesi, servis yap›lar›, spor alanlar› ile aç›k ve yeflil alanlardan oluflur. fiehrin içine s›k›flm›fl bir çok üniversitenin gece

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

görüntüsü hayal edildiğinde flehirde yaflayanlar›n ak›llar›nda kalan karanl›ğa gömülmüfl büyük mimari kütleler, sessizliğe bürünmüfl korkutucu aç›k mekanlard›r. Bu tip mekanlar›n flehirliler üzerinde yaratt›ğ› kentsel mekandan korkma anlam›na gelen agorafobi hastal›ğ› psikiyatrlar›n önemli uğrafl alanlar›ndan birisini oluflturmaktad›r. Üniversite yap›s›n›n ve aç›k alanlar›n gereksinimlere uygun ve iyi ayd›nlat›lmas›, yukar›da sözü edilen olumsuzluklar› ortadan kald›rmak için profesyonel ayd›nlatma tasar›m›n›n gerekliliğini ortaya koyuyor. Günümüzde önemi gün geçtikçe artan ve farkl› bir uzmanl›k alan› haline gelen gece peyzaj› (nightscaping) çevreye farkl› zaman dilimlerinde farkl› anlamlar yüklemek konusunda çeflitli olanaklar sunmaktad›r. Farkl› bir üniversite imaj› yaratma isteği ve ayd›nlatma teknolojisinin tasar›mc›ya sunduğu genifl vizyon özel bir çevre yarat›lmas›n› sağlad›. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nin d›fl mekan ayd›nlatmas›nda salt mekan› ayd›nlatmak değil, ayn› zamanda ayd›nlatmay› mimari bir dil ve mekan vurgusunun önemli bir eleman›, sanatsal bir öğe gibi kullanmak, mekan› kullananlara k›sa bir süre için dahi olsa mekansal deneyimi ince bir alg›lama ile görsel bir ziyafete dönüfltürmek istenmifltir. Böylece öğrencilerin kampus mekan›n› daha uzun süre ve zevkle adeta bir yaflam alan› gibi kullanmalar› sağlanacakt›r. Orta avlu adeta bir meditasyon alan› olacakt›r. Böylece üniversitenin teknoloji vurgusu da güçlendirilmifl olacakt›r. Böylece TOBB üniversitesinin teknoloji vurgusunu ayd›nlatma teknolojisinin tüm olanaklar›n› seferber ederek Ankaral›lar›n haf›zalar›na iflleyerek farkl› ve interaktif bir üniversite mucizesi gelifltirilebilecektir.

63


64 TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bütününde al›fl›lm›fl›n d›fl›nda farkl› ayd›nlatma teknikleri kullan›lm›flt›r. Ayd›nlatmada büyük oranda LED teknolojisinden yararlan›lm›flt›r. LED teknolojisi d›fl mekan ayd›nlatmas›nda yeni bir teknoloji olmas›n›n yan›nda tasar›mc›ya sonsuz renk seçeneği sunmas›, uzun ömürlü olmas› ve enerji tasarrufu sağlamas› nedeniyle tercih edilmifltir. Özellikle enerji tüketiminin düflük olmas› üniversitenin iflletme giderlerini önemli oranda düflürecektir. LED teknolojisinin tasar›mc›ya sunduğu çok seçenekli uygulama tekniklerinin bir çoğu TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nde hayata geçirilmifltir. Direk tipi saha ayd›nlatmas› d›fl›nda tüm ayd›nlatma tasar›m› LED teknolojisi üzerine kurgulanm›flt›r. Projenin LED uygulamalar›nda Damla LED Ltd. fiti. ile birlikte çal›fl›lm›flt›r. Firman›n katk›lar›yla gelifltirilen detaylarla LED tipi ayd›nlatmada daha önce denenmemifl ayd›nlatma teknikleri ve ›fl›k efektleri kullan›lm›flt›r. Yürüyüfl yollar›, toplanma ve etkinlik alanlar›, otoparklar ve mülkiyet s›n›r›n› belirleyen d›fl duvarlar LED tipi ayd›nlatma armatürleriyle belirginlefltirilmifl veya ayd›nlat›lm›flt›r. Üniversitenin iç avlusunda flerit fleklinde ›fl›k izleri tasarlanm›flt›r. Yaya yollar›yla beraber avlunun ortas›nda tasarlanan çok amaçl› çim alan›n her iki yan›nda parmak fleklinde uzanan LED tipi ›fl›k izleri mekan› kullananlar›n farkl› deneyimler yaflamas›n› sağlayacakt›r. Bu alanda alüminyum gövde ve üstünde paslanmaz çelik fleritlerle gece mavisi rengindeki LED ayd›nlatmas› beraber kullan›lm›flt›r. Paslanmaz çelik üst örtü ayn› zamanda döflemede deri olarak kullan›lm›flt›r. Zemindeki ›fl›k izleri düfleyde üniversiteyi çevreleyen çevre duvar› boyunca da devam etmektedir. Üniversitenin önünden geçen gece ve gündüz yoğun olarak kullan›lan yaya kald›r›m›n› s›n›rlayan yaklafl›k 60 cm yükseklikteki duvar›n d›fl yüzüne yerlefltirilen LED ayd›nlatmas›yla üniversitenin d›flar›dan alg›lanmas›nda farkl›l›k yarat›lm›flt›r. Duvar üstünde yer alan paslanmaz çelik korkuluk ile ayd›nlatma eleman›n›n paslanmaz çelik üst örtüsü bir uyum içinde yer almaktad›r. Paslanmaz fleritler gündüz saatlerinde teknolojik bir ürün kullan›lmas› nedeniyle farkl› bir görüntü ortaya ç›kartmaktad›r. ‹stendiği taktirde gündüz saatlerinde de ayd›nlatma sistemi çal›flt›r›larak mavi rengin alg›lanmas› sağlanabilecektir. Üniversite eğitim yap›s›n›n ana giriflleriyle, avludaki daire formlu yaya yolu boyunca zemine gömük LED tipi çelik ayd›nlatma armatürleri kullan›lm›flt›r. Bina cephesinin beyaz rengiyle uyumlu olmas› nedeniyle soğuk beyaz (cool white) renginde LED’ler tercih edilmifltir. Ayd›nlatma armatürleri zemin kaplamas›n›n bir parças›ym›fl gibi ele al›nm›flt›r. Diğer bir ayd›nlatma çeflidi yüzey ayd›nlatmas›d›r. D›fl mekanda yüzey ayd›nlatmas›n›n çok önemli rolü vard›r. Bu sayede canl› ve cans›z objeler, mekanlar ve yüzeyler belirgin olarak vurgulan›r ve ön plana ç›kart›l›r. Üniversitenin ana eğitim yap›s› üç cephesinden ayd›nlat›lm›flt›r. Ayd›nlatmada cepheye yönlendirilmifl LED tipi projektörler (wall washer) kullan›lm›flt›r. Alg›lama psikolojisi ve tasar›m yaklafl›m› aç›s›ndan yüzey ayd›nlatmas›n› sağlayan armatürler mekan› flekillendiren, onlar› anlamland›ran elemenlard›r ve bu


PROJE

özelliklerinden ötürü nitelikli ayd›nlatma tasar›m›n›n konusunu olufltururlar. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bu konuda Türkiye’deki LED tipi projektör uygulamas›n›n ilk örneklerinden birisini oluflturmaktad›r. Mimarideki hareketlilik dikkate al›narak farkl› aç›lardan yerlefltirilmifl projektörler ile cephedeki üç boyutluluk ve derinlik etkisinin art›r›lmas›n›n yan›nda mekansal oranlar ve s›n›rlar belirginlefltirilmifltir. Burada önemli olan diğer konu sağlanan enerji tasarrufudur. Yüzey ayd›nlatmas›nda LED teknolojisinin kullan›m›yla üniversitenin teknolojik olarak bundan sonra benzer projelerde yol gösterici rolü yads›namaz bir gerçektir. Ayn› flekilde projede yer alan bitki materyalinin çevresine soğuk ›fl›k renginde LED tipi uplight spotlar yerlefltirilmifltir. Otoparklarda araç park yerlerinin s›n›rlar›n› tan›mlamak amac›yla LED tipi zemin ayd›nlatma armatürleri kullan›lm›flt›r. Türkiye’de LED teknolojisinin kullan›ld›ğ› en kapsaml› projelerden birisini oluflturan TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi kullan›lan teknoloji ve malzeme çeflitliliği, elde edilen enerji tasarrufu, ›fl›k kalitesiyle bundan sonraki süreçte bir çok projeye ilham kaynağ› olacakt›r. Bu proje, sürdürülebilir kentsel yaflam kalitesi için uygun ayd›nlatma teknikleri ve enerji kaynaklar› kullan›m› konusunda örnek bir uygulamad›r. Bu bağlamda peyzaj mimarl›ğ›nda ayd›nlatma teknikleri konusunda öncü bir rol üstlenecektir.

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi

Proje katılımcıları: ‹flveren: Türkiye Odalar ve Borsalar Eğitim ve Kültür Vakf› D›fl mekan ayd›nlatma tasar›m› ve üretim ve ugulama: Damla Alternatif Ayd›nlatma Proje müflavir: Yüksel Proje Uluslararas› A.fi. - Ahmet Akp›nar (‹nflaat Mühendisi) Proje koordinatörü/Mimari proje: A Tasar›m Mimarl›k Uyg. - Ali Osman Öztürk (Y. Mimar) Statik proje: Yüksek Proje ‹nflaat Ltd. fiti. - ‹brahim Öztürk (‹nflaat Mühendisi) Mekanik proje: Celal Okutan Mühendislik Müflavirlik - Celal Okutan (Makine Mühendisi) Elektrik proje: Akay Mühendislik Ltd. fiti. – Ferit Odar (Elektrik Mühendisi) Peyzaj Projesi: A Tasar›m Mimarl›k Uygulama Dan›flmanl›k Dan›flman: Dr. Oktan Nalbantoğlu Altyap› proje: Ural Mühendislik Ltd. fiti. - Süreyya Ural (‹nflaat Mühendisi) Kullanılan ürünler: Üniversite bina girifli DA-GA-0124-CW LED Yere Gömme Ayd›nlatmalar - Buz Beyaz› (Üniversite ana girifl zeminin ayd›nlat›lmas›), Damla Alternatif Ayd›nlatma D›fl duvar DA-LEDL-150-B LED 1 m Duvar Gömme Ayd›nlatmalar – Mavi (Üniversiteyi çevreleyen duvar›n ›fl›k izleri efekti veren paslanmaz flerit ayd›nlatmalar ile ayd›nlat›lmas› - 900 m), Damla Alternatif Ayd›nlatma Otopark alan› DA-GAA-0124-B LED Yere Gömme Ayd›nlatmalar – Mavi (Üniversite otopark zeminin ayd›nlat›lmas›), Damla Alternatif Ayd›nlatma D›fl Mekan DA-CA52-CW LED Çim Ayd›nlatmalar – Buz Beyaz› (D›fl mekan yap›sal ve bitkisel peyzaj elemanlar›n›n ayd›nlat›lmas›), Damla Alternatif Ayd›nlatma DA-PR-01425-CW LED Projektör Cephe Ayd›nlatmalar - Buz Beyaz› (Üniversite binas›n›n cephesinin ayd›nlat›lmas›), Damla Alternatif Ayd›nlatma Orta Avlu DA-LEDL-150-B LED 1 m Yere Gömme Ayd›nlatmalar – Mavi (Üniversite avlusunun zemininin çizgisel formlarda paslanmaz flerit ayd›nlatmalar ile zeminden ayd›nlat›lmas› 600 m), Damla Alternatif Ayd›nlatma DA-GA-0124-CW LED Yere Gömme Ayd›nlatmalar – Buz Beyaz› (Üniversite orta avlu zemininin ayd›nlat›lmas›), Damla Alternatif Ayd›nlatma

65


66

Moskova: Bu restoranın ürünlerinin tadını nereden biliyorsunuz? Tek bir harf ile tekrar tanıma ve sinyal etkisi.

Fotoğraf: Erco

Ifl›ğ›n bilerek uygulanmas›, kurumsal kimlik oluflturma çerçevesinde s›kça uygulanan modern bir yönetim arac›. Kurumsal kimlik terimi son y›llarda bir hayli değiflime uğrad›. Konsept, flirketleri kamuoyunda kiflilikler olarak alg›lama fikrine dayan›yor. Pazarlama stratejistlerinin görevi ise, kurum kimliğini oluflturmak, neredeyse insani bir “kiflilik” kazand›rmak ve kuruluflun çevresi ile (iç ve d›fl) en uygun iletiflimi kurmas›n› sağlamak. Kurumsal kimlik esas olarak pazarda ortaya ç›kan bir kuruluflun kimliğini, daha doğrusu karakterini ve müflteri taraf›ndan alg›lan›fl›n› tan›ml›yor. K›sacas›, tüm özelliklerini bir araya getiren firma kimliği tan›mlan›yor.

Bonn’daki (Almanya) Posta Kulesi. Modern bir işletmenin dinamizm sembolü.

Fotoğraf:Dirk Altenkirch

Işık ve şirket felsefesi aynı anda: Almanya’nın Lüdenscheid kentinde yüksek raf sistemli depo binası. Işık mimarisi ürün kalitesi ve ürün işleyişinin ifadesi.

‹zleyici, bir kiflinin kimliği üzerinde konuflurken genelde tarz›, ifl yap›fl› ve görüntüsü konusunda bilgi verir. Ayn› düflünceleri bir kurulufl için değerlendirirsek, kuruluflun kimliğini, tutarl› faaliyetleri, iletiflimi ve görsel aç›dan kendisini nas›l sunduğu oluflturur. Tüm yap› tafllar› birbirine uyduğunda ve sanki bir çark›n difllileri gibi içiçe girdiğinde, belli bir özelliğe sahip tamamlay›c› parçalarla bir bütün; kurumsal kimlik oluflur. Kurum kendini ne kadar aç›k ve anlafl›l›r bir yap›da sunuyorsa, rakiplerine göre o kadar farkl›l›k yaratacak ve kendisini konumland›racakt›r. ‹nsan %80 oranda gözleri ile


prat İ K T A S A R I M   K O N U L A R I

Bütünün Par›lt›s›

Kurumsal kimlik = kurumsal tasar›m, kurumsal iletiflim, kurumsal davran›fl, kurumsal imaj

Kurumsal kimliğin simgesi olarak aydınlatma tasarımı

Kurumsal tasar›m: Görsel kimlik

Metin: Joachim Ritter, Petra Steiner

Arz bolluğunun yaşandığı uluslararası pazarlarda artık yüksek kaliteli ürünler veya sadece çalışma performansı ile öne çıkmak yetmiyor. Uzmanlar şirketlere tüm sunum konseptlerini sunuyor, şirketin görselliğini de birlikte değerlendirerek karmaşık pazarlama stratejileri geliştiriyorlar. Ancak kurumsal kimliğin sadece tanımlanması gerekmiyor, görünmesi de gerekiyor: bu da bir onur ve ışık meselesi...

alg›lad›ğ›ndan, resimler, metinlere göre, daha çok dikkati çeker ve haf›zada daha uzun kal›r. Bu nedenle kurumlar›n kamuoyunda en belirgin fayday› sağlayabileceği araç, kendi görüntüleridir. Bu bağlamda yap› tafl› ›fl›k, dinamik bir önem kazan›r. Bu geliflme genel olarak gözlemlenen, giderek daha çok kiflinin aç›kça ›fl›k ve ayd›nlatma tasar›m› ile ilgilendiği eğilimine eflit. Günümüzde toplumumuzda hayat ritminin temel değiflimi, ›fl›k faktörünün yoğun alg›lama için tetikleyici olufluyla tan›mlan›r. Seneler içinde bizler geceye de egemen olduk ve sonunda geceyi günün uzat›lm›fl bir bölümüne çevirdik. ‹ster mesleki isterse özel nedenlerden dolay› gece d›flar› ç›kal›m, genelde çevremizde her zaman suni ›fl›k vard›r. Bu noktada kurumlara, imajlar›n› geceye tafl›ma ve kifliliklerini profesyonel ayd›nlatma tasar›m› ile sunduklar› için reklam yapma olanağ› ortaya ç›kar. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› bu geliflmeden fayda sağl›yorlar. Sonuç olarak bu durum ayd›nlatma tasar›m›n›n, mimari konseptlerinin önemli bir parças› ve planlama süreçlerine entegrasyonu ile giderek kabul edilmesine neden oluyor. Bu geliflim son y›llarda flirket mimarilerine de aç›kça yans›yor, çünkü firmalar giderek ›flığ› kurumsal kimliklerinin bir parças› haline getiriyorlar. En modern lambalar›

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

kullanarak, flirketler imajlar›n› etkili bir flekilde geceye yans›t›yorlar. Modern bina cephelerine bak›ld›ğ›nda, bir flirketin görüntüsünün, onun kimliği ile bir bütünlük içinde olduğu görülür. Dolay›s›yla bir flirketin gece görüntüsü, müflterinin bilincine kaz›nan görüntünün tamam›na katk› sağlar. Ayr›nt›l› olarak planlanan bir ›fl›k konsepti, bir flirketin değerlerini ve felsefesini gece görüntüsüne aktarabilir ve kimliğini güçlendirebilir. ‹ster bankalar, sigorta flirketleri isterse otomobil üreticileri veya moda markalar› olsun birçok kurulufl, ayd›nlatma tasar›m›n›n kal›c› ve derinden etkileyici efektler oluflturabileceğini ve bunlar›n izleyicinin bilincinde kal›c› etki b›rakabileceğini anlad›lar. Bu arada bankalar eskiden beri yeni fikirlere aç›k ve en yeni teknolojileri kullananlar olmufltur. Bankalar renkli ve bağ›ran türde (Nord LB Hannover) görüntüler yerine, d›fla doğru ciddi ve elegant bir görünüm aktarmakta ak›ll›l›k ediyorlar. Sigorta flirketlerinin güven ve fleffafl›ğ› sergilemesi (hayat sigortas› ticari binas› Taipei / Tayvan, daha çok afl›r› renkli) gerekir. Ifl›k elemanlar› ile bir flirketin imaj›n›n bağlanmas› gayet iyi gidiyor. Tüketici, her sabah doğmakta olan yeni günün alaca karanl›ğ›nda uykulu bir flekilde ifle

Kurumsal iletiflim: ‹flletmenin tüm iletiflimi (iç ve d›fl iletiflim) Kurumsal davran›fl: Kurum kültürü (çal›flanlar›n kendi aralar›ndaki davran›fllar›, müflteriye, tedarikçilere ve iflletmenin ortaklar›na olan davran›fllar›) Kurumsal görüntü: Müflterinin akl›ndaki profil (ve aç›kça tan›d›ğ› resim)

giderken, halen daha karanl›k olan ufukta belli bir yol kesiminde keyifli bir mavi karfl›s›na ç›k›yor. Bilinçli alg›lamay› hiç farketmeden, bir iliflkilendirme süreci bafll›yor. Durum yanl›fl anlafl›lmayacak kadar aç›kt›r: araba kullanmak, sokak, mavi - “her fley mükemmel”. Burada kiflilik kültürünün mükemmel bağlant›s› ayd›nlatma elemanlar› ile ortaya ç›k›yor, hem mavi hem de sar›da ayn› durum olufluyor! Benzer gösteriflsizliğe, lüks moda sat›c›lar›n›n ayd›nlatma konseptlerinde rastlan›yor, bunu sat›fl mekanlar›nda uyguluyorlar. Bu tarz, çoğunlukla as›l ayd›nlatman›n yan›s›ra belli bir havay› yaratmak için kullan›l›yor. ‹nsanlar üzerinde etkisi ile, müflterinin az çok bilinçsiz flekilde etkilenmesi sağlan›yor. Ifl›k, çeflitli değiflimleri sayesinde çok farkl› duygular üretebildiğinden veya duygular› güçlendirebildiğinden, ticari ortamlarda kullan›lan ayd›nlatma konseptleri de farkl› amaçlara yönelik gelifltiriliyor. Herhangi bir g›da dükkan›n›n sat›fl alan›n› gözümüzün önüne getirdiğimizde, muhtemelen ayn› resimleri göreceğiz: dekorasyonu en asgaride tutulmufl sat›fl alan›, daha çok oryantasyon amaçl› olan ve oyalanmaya davet ç›karmayan, çoğunlukla afl›r› ayd›nl›k soğuk beyaz ›fl›k ile doldurulmufltur. Bu tür bir ayd›nlatma neredeyse, kamuoyunda

İsveç’te bir otelin kurumsal kimliği. Ana giriş kapısının üzerindeki yazıda, otel odalarının rahat ve ucuz olduğu belirtiliyor! Ucuzluğuna şüphe yok, rahatlık ise kesinlikle olmayacaktır...

67


68

indirimli al›flverifl mağazalar›n›n vermek istedikleri kimlik ile örtüflmektedir: “ucuz” Bu tür dükkanlarda sergilenen senaryo içeriye giren müflteriye direkt olarak flu mesaj› verir; burada uygun fiyatl› ürünler sat›lmaktad›r, mümkün olduğu kadar çok ve h›zl› sat›n al›nmas› gereken kitle ürünleri. Slogan ise “Buradan al›flverifl yaparak her fleyden tasarruf sağlars›n›z”. Burada önemli olan müflteriyi rahatlatarak görsel etkiler ile yeniden gelmesini sağlamak değildir. Müflterinin rahatlamas›, al›flverifl yapt›ğ› yere bağl›l›ğ› beklentilerinin teyidi ile sağlan›r. Al›flverifl yaparken indirimli ürünler sayesinde tasarruf etme niyeti müflterinin tekrar ayn› dükkana gelmesi ile güçlenir. fiirketin kimliği al›flverifl esnas›nda oturur, çünkü sergilenen görüntü aç›kça gerçek ile örtüflmektedir. Bu etkiye ›fl›ğ›n da katk›s› büyüktür. Daha fl›k, estetik ve çekici bir konsept, bu kez al›flverifli engelleyici

Tayvan’ın Taichun kentinde açılan ilk Louis Vuitton mağazasından sonra ikincisi Madrid’te açıldı. Arup Lighting Amsterdam firmasının aydınlatma tasarımcıları, dünya çapında 350 mağazada uygulanabilecek bir küresel konseptin oluşturulması ile görevlendirildiler. Aydınlatma tasarımcıları sadece bir tavan konstrüksiyonu geliştirdiler, tüm lambaların yerleştirilebileceği bir asma tavan. Bilinçli olarak “tavan yapısına müdahale” edilmedi, ancak böylece zarif oluşumlar ortaya çıktı.

etki de yaratabilir. ‹yi ›fl›k mutlaka estetiğe hitap demek değildir, iyi ›fl›k doğru kullan›m için en uygun tasar›m demektir. Büyük al›flverifl mağazalar›nda, küçük dükkanlarda ve de özellikle daha pahal› trend veya tasar›mc›lar›n butiklerinde durum tamamen farkl›d›r. Tüketim malzemelerinin indirimli sat›fllar› yap›ld›ğ› mağaza pencereleri reklam amaçl› posterlerin yeri olmaktad›r. Genç kitleye hitap eden butikler ise sadece müzik değil, renk dinamiğine sahip ürünler de teflhir etmektedir. Zengin ve orta yafl grubu müflteriler için bu tür bir sunum ise geçerli değildir. Demek ki art›k karmafl›k ayd›nlatma sistemleri olan bir dünyaya doğru gidiyoruz ve çok değerli ayd›nlatma tasar›m› konseptleri ile karfl› karfl›yay›z. Doğru bir oryantasyon ve müflterinin güvenli bir flekilde mağazada dolaflabilmesini sağlayan temel ayd›nlatma üzerine

Işığın arka planlara ve tavandaki “dışarı çekilebilen” konstrüksiyonlara yerleştirilmesi sayesinde mimarinin ö zelliği ve malzemeleri öne çıkıyor. Voute’ler içinde kullanılan flüoresanlar dışında çevre ışığı uygulanmamış. Objelerin üzerini aydınlatan ışıkları için 20 Watt ve 35 Watt’lık yüksek basınçlı lambalar kullanılmış. Ayrıca eşarp ve kravatların aydınlatılması için özel lambalar geliştirilmiış. Bu lambalar, ışığa yön verme olanaklarını sınırlamadan dar bir bölgeyi aydınlatıyor. Vitrinler tavandan aydınlatılmış. Tavan projektörleri

yap›land›r›lan ayd›nlatma konsepti, müflterilerin al›fl davran›fllar›n› etkileyen ›fl›k atmosferleri yarat›r. Bu iliflki yeterli derecede bilinmektedir: Müflteri kendisini rahat hissediyorsa veya ortam olarak kendisine uygun bir flekilde hitap edilmiflse, potansiyel al›flverifllerini daha kaliteli olarak görüyorsa, ister bu mekan büyük bir mağaza olsun veya ister lüks bir mağaza olsun, sat›nalma karar›n› etkileyecektir. Ifl›k, duygular› harekete geçirecek atmosfer yaratabilir (=kurumsal kimlik dükkan›), istenilen ›fl›k rengi planl› olarak seçilebilir ve yönetilebilir. Ancak ›fl›k bir iflletme için kalite duygusunu da iletebilir. Vurgulay›c› ayd›nlatma özel etkisini eğer genel ayd›nlatman›n da ötesinde tasarlanm›fl ise gösterir. Kümelefltirilmifl ›fl›k “Eyecatcher” (gözü yakalayan) olarak görev yapar. Ifl›k yoğunluğu ile çekiciliği artar. Ancak baflar›l› ürün sergilemenin yolu tek bafl›na ayd›nl›ğ› yaratmak değildir. Bu ancak ›fl›k ve gölgelerin

heyecan verici flekilde bir senaryo içinde sunulmas› ile oluflur. Suni ›fl›k istenildiği flekilde yönetilebildiği ve ayarlanabildiğinden, bilinçli olarak oluflturulan resimleri aktarmak için çok çeflitli olanaklar vard›r.

ayrıca ışık veriyor. Son planlamada, parlamayı engellemek için tüm lambalara kafes sistemleri uygulanmış.

duygusu uyandırıyor. Aydınlatma planlaması tamamen yeni enerji kurallarına göre hazırlanmış ve minimum seviyede bakım gerektiriyor.

Her biri iki farklı ışık dağılımı açısına sahip iki duvar lambası kullanılmış. Kabartmalarla süslü duvardaki bir aralığa iki elektrik rayı yerleştirilmiş. Rayların üzerine lambalar monte edilmiş. Bu şekilde uygulama maliyetleri de düşürülmüş. Açık duvar yapısı ve daha koyu olan taban, bakışı direkt olarak ürünlere yönlendiriyor ve yüzeyleri öne çıkarıyor. Aydınlatma dekorasyona entegre edilmiş. Mekana bakıldığında, geçişler sade ve lüks

Ürün sat›fl› ve mağazalar konusunda heyecan iliflkisine, küreselleflme ve yerel kültürlere karfl›n birlikte bakmak gerekir. Bu konuyla birlikte ayd›nlatma konsepti ile ilgili sorular ortaya ç›kar. Bir taraftan markalar›n tüm dünyada ayn› flekilde pazarland›ğ›n› (Mc Donalds, Gucci) görürüz, diğer taraftan yerel pazarlar›n ve kültürlerin atmosfer tasar›m›nda dikkate al›nmas›n› isteriz. Burada ise karfl›m›za, ayd›nlatma tasar›m› için tek bir temel konseptin dünyadaki tüm mağazalar için uygun olup olmad›ğ› sorusu ç›kar. Rogier van der Heide yönetiminde Arup Lighting, 350 Louis Vuitton Departman›n›n küresel ayd›nlatma konsepti için IALD 2006 Mükemmeliyet Ödülünü ald›.

Projeye katılanlar: Ayd›nlatma tasar›m ofisi: Arup Lighting, Amsterdam /Hollanda Ayd›nlatma tasar›mc›s›: Rogier van der Heide, IALD, Simone Collon, Ben Kreukniet Mimar: Louis Vuitton, Mimarl›k Departman› Fotoğraflar: Arup Lighting


prat İ K T A S A R I M   K O N U L A R I

Louis Vuitton genelde prestijli büyük eski binalar› mağaza olarak kullanmaktad›r. Dolay›s›yla buradan kurumsal mimari konusunda aç›k bir profil oluflturmak mümkün değildir. Bina cephesi değiflken, bu nedenle ayd›nlatma tasar›mc›lar› öncelikle vitrinlere ve binan›n iç alanlar›na konsantre olmufllar. Hangi ›fl›k tasar›m› planlamas› küresel olarak çal›flacakt›r, hangileri mimari zorunluluklara tabi olacakt›r ve hangileri temel kültürel özellikleri k›s›tlar? Raf ayd›nlatmas› örneği aktarabilir bir konseptin entegrasyonudur. Eğer raf sistemi ve mimari ayn› ise, bu düflünce global olarak da uygulanabilir. Diğer bir konu, dünyan›n farkl› noktalar›ndaki ›fl›k rengidir. Dünyada tüm müflteriler ayn› ›fl›k ortam›nda ayn› (al›flverifl) duygu yoğunluklar›n› hissederler mi? Noel ayd›nlatmas› tasar›m› her yerde ayn› duygular› m› uyand›r›r? Sonuç:

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

Temel tasar›m elemenlar› küresel konsept olarak tan›mlanabilir. Ancak her mağazan›n tek tek ifllenmesi gerçeği de ortadad›r, çünkü mimari ayn› değildir. Her Gehry binas› hemen tan›n›r, ancak baflka Richard Kelly’e göre aydınlatma tasarımının üç bileşeni bir mimari çerçeveye ≥ Görmek için ›fl›k; Eflit orant›l› temel bir ayd›nlatma, uygun ayd›nlatma seviyesi, az parlama yerlefltirildiği sağlar ve öncelikle oryantasyon amaçl›d›r. durumlarda her ≥ Bakmak için ›fl›k: Baz› alanlar ve faaliyet noktalar›n› çevre ortamdan daha öne ç›kart›r. Bu zaman eflsizdir. Ayn›s› belirginlefltirme amaçl› ayd›nlatma izleyicinin bak›fl›n› ürüne doğru çeker ve ürünün özelliayd›nlatma tasar›m› için klerinin vurgulanmas›n› sağlar. Burada ayd›nlatma seviyesi aç›kça genel ayd›nlatma seviyesigeçerlidir. Küresel ›fl›k nin üzerindedir. konsepti sadece temel ≥ Seyretmek için ›fl›k: Ifl›k burada alg›laman›n objesi haline gelir, belirginlefltirici ayd›nlatma. ilkelerinde çal›fl›r. Ancak bir al›flverifl Modern ışık tasarımında ayrıca iki komponent açıkça görülmektedir: sokağ›nda markay› ≥ Bilgiyi tafl›yan ›fl›k hemen tan›mak için bu ≥ Rahatl›k faktörü ›fl›k da yeterlidir. Bugüne kadar Louis Vuitton konsepti iki mağazada gerçeklefltirildi. ‹spanya’n›n Madrid kentinde ve Tayvan’›n Taichung kentinde. Web sitesinden tüm mağazalar görülebilir: www. louisvuitton.com

69


70

Hangi mücevher pahalı satılabilir? Solda Swarovski zincirine ait bir mağazanın görüntüsü, sağda uygun fiyatlara mücevher satan başka bir mağaza. Ürünlere ayrıntılı olarak bakmadan ürün hakkında karar verilebilir.

Dolay›s›yla profesyonel ayd›nlatma tasar›m›nda her bir kurumun, kendi kimlik özelliklerinin yan› s›ra kültürel etkenlerini de dikkate almas› gerekmektedir. Dünya üzerinde ›fl›k durumlar› çok çeflitli olabildiğinden, insanlar›n ›fl›ğ› alg›lamas› ve ayd›nlatma ile iliflkisi de çok farkl› olabilir. Örneğin Asya’da suni ›fl›k kaynaklar› ile ›fl›k kalitesi ve tasar›m›, ay›n yans›tt›ğ› ›fl›k gibi, soğuk beyaz ›fl›k kullan›larak kendisini gösterir. Avrupa’da ›fl›k tasar›m›nda daha çok günefl baz al›narak, s›cak beyaz ›fl›k tercih edilir. Ayd›nlatma tasar›mc›lar› ve planlamac›lar›n görevi, bu farkl› ›fl›k kültürlerini incelemek ve bunlar› dikkate alarak, planlamas›n› ilgili kültüre göre yapmak ve kendi kiflisel uygulamalar›n› veya müflterinin afl›r› isteklerini öne ç›karmadan yapmakt›r. Renklerin de içerik olarak farkl› anlam› vard›r. Asya’da k›rm›z› renk, varl›ğ› ve zenginliği temsil eder. Küresel olarak faaliyet gösteren birçok kurulufl, kurumsal tasar›mlar›n›n önemli unsurlar›n› sabit tutma gayreti içindedirler. Halka tan›t›m esnas›nda değifliklikler örneğin ülke ve kültür gruplar›n›n pazarlar›na göre haz›rlanan radyo ve TV reklamlar›ndaki claims / sloganlarda görülür. Burada yerel ve ulusal hassasiyetin dikkate al›nmas›n›n kaç›n›lmazd›r. Ayd›nlatma tasar›m› da bundan

etkilenir. Örneğin McDonald’s, Japonya’n›n Kyoto kentinde kurumsal tasar›m›n› serbestçe gelifltirememenin s›k›nt›s›n› yaflam›flt›r. Dev kurulufl flehir makamlar›n›n kararlar›na boyun eğerek k›rm›z› firma rengini daha kahverengi bir ton ile değifltirmek zorunda kalm›flt›r, çünkü k›rm›z› çok parlak olarak alg›lanm›flt›r. D›flar›dan kurumsal tasar›m›na bir baflka müdahale ise flirkete Paris’de Champs-Elysee’deki restoran›nda yap›lm›flt›r. Caddenin genel görüntüsünün muhafaza edilmesi gerektiğinden, sadece beyaz ›fl›kl› bir reklam uygulanabilmifltir.

olarak kapsaml› kimlik sürecinin bir parças›n› gözönünde bulundurursak, ›fl›k ve kurumsal kimliğin iliflkisi burada da aç›kça karfl›m›za ç›k›yor. Çünkü üç boyutlu mekanda iletiflim her duyuya hitap ediyor. Eğer planlamac›lar, etkileri konusunda aç›k bir fikre sahip değillerse veya teknik geliflmeler, ayd›nlatma tasar›m› konseptinin dürtüleri değilse, ›fl›ğ› sadece bir pazarlama arac› olarak uygulamak da tehlikeleri beraberinde getiriyor. Renkli ›fl›k kullan›m› ile öne ç›kmak çok kolay. Sadece ilgi uyand›rmak kurumsal kimliğe hizmet etmiyor. Burada esas talep edilen “seyretme

aflamas›nda” izleyene kurumun değerlerini aktarmak. As›l bu husus sadece teknik planlama ile oluflmuyor ve profesyonel bir tasar›m gerektiriyor. Ifl›k sadece görmeyi amaçlamak için kullan›lm›yor, bireysel tasar›m›n da bir arac› oluyor. Bu nedenle kamusal alanlarda görsel aktar›m ve flehirlerde tasar›mlar içinde reklamlar›n tart›fl›lmas› ve bunlar›n üzerinde oluflacak konseptlerin tan›mlanmas› gerekiyor. Bu konuda ileriyi görecek ve muhtemel bir kaosu engelleyecek daha yüksek bir merci gerekiyor. Günümüzde kurumsal kimlik,

fiirket kültürünün bir parças› olarak ›fl›k (Kurumsal Kimlik). Kurumsal kimlik konsepti, flirketlerin sadece d›fla olan etkilerini değil, ayn› zamanda iç iletiflimi de dikkate al›r. Burada çal›flanlar ilginin odak noktas›d›r. Mercedes Benz kurumsal kimliğin içeriğini PR etkinliklerinde de kullan›yor. Önemli olan, bir kuruluflun tüm alanlar›n›n, onun değerlerini ve hedeflerini inan›l›r flekilde yans›tmas›d›r. Ifl›k ve bilgiyi yans›tan kurumsal kimlik, gerçeği de yans›tmal›d›r. Özellikle bu konu, ürün veya hizmet kalitesi ve tasar›m›, iletiflim araçlar›n›n içeriği ve flekilsel tasar›m›, iflletmenin içe ve d›fla yönelik faaliyetleri, firma binalar›n›n veya sat›fl noktalar›n›n mimarisi ve görsel özelliği için geçerlidir. Son

Danzig kentinde tarihi lambalar ile bugünkü şehir aydınlatması. Ancak şehir nerede? Sokak lambaları parlama noktaları oluşturuyor ve güzel bina cepheleri hiç görünmüyor. Şehir, merkezini gece ziyaret eden turistler için anlaşılmaz.


prat İ K T A S A R I M   K O N U L A R I

flehirlerin planlamas›nda da giderek önem kazan›yor. Art›k flehir planlamas› ayd›nlatma tasar›m›n›n en dinamik alan› olarak da tan›mlanabilir. Bu etki ayn› zamanda küreselleflmenin bir etkisi. Art›k moda tasar›m›n›n merkezine gitmek gerekmiyor. Markalar neredeyse her yerde bulunuyor. Ayr›ca küçük flehirlerden uygun fiyatl› uçufl seyahatleri mümkün. Rekabet flehirler aras›nda büyüyor ve küçük yerleflimler iyi bir ayd›nlatma tasar›m› sayesinde birçok flehir atmosferine göre daha avantajl› olabiliyor. Yerleflik mağaza iflletmelerinin sat›fl gücünü korumak ve Avrupa’daki birçok flehrin küçülme sürecini düflürmek için flehir pazarlamas› günümüzün sihirli kelimesi. ‹ncelenen alanlar: halka aç›k yerler ve kültür, yaflam kalitesi ve ifl dünyas› ve muhtemelen bunlar›n gelecekteki kar›fl›m›ndan oluflacak formlar. Büyük flehirler, flehir merkezlerinin uygun ayd›nlatma tasar›m›n› sağlamak için yeterli mimari ve kültüre sahiptirler. Ifl›ğ›n kurumsal

kimlik konsepti olarak kullan›lmas› için en önemli örnekler - bilinçli veya bilinçsiz olarak planlansa da - Las Vegas, Times Square New York ve Lyon (Fransa). D›fl alan ayd›nlatmas›nda yüksek kültürün ilk evreleri 20’li y›llarda Berlin ve Paris’te yafland›. Gelecekte ticaret ve kültür için dört lider flehir olacak. Bunlar; New York, Londra, Shanghai ve Tokyo. ‹kinci seviye, yaklafl›k 100 flehir, önde gelen sanayi ülkelerinin büyük flehirlerini kapsayacak. Üçüncü seviye kapsam›nda ise daha çok ulusal önem tafl›yan 1000 flehir bulunacak. (Kaynak: Abrosetti, 2006)

Kurumsal Kimlik ve Ifl›k

flehirden biri ve ülkenin en yüksek doğum oran›na sahip. Belediye, European Lighting Designers’ Association, ELDA+ iflbirliğinde bir ›fl›k etkinlği düzenleyerek, ayd›nlatma tasar›m›n›n kamuya aç›k alanlarda uygulamas›na bafllad› ve bunu sadece ›fl›k ile ilgili planlama kurallar›nda gerçeklefltiriyor. fiehir ayd›nlatmas›, flehir geliflimi ve master planlar›, PLD’nin gelecek say›s›n›n konular› olacak. Burada flehirlerde ayd›nlatma planlama projeleri ile ilgili araflt›rmalar› iflleyeceğiz.

Büyük flehirler ile yar›flabilmek için küçük flehirler daha ayr›nt›l› kurumsal kimlik konseptlerine ihtiyaç duyacak. Kurumsal kimlik ve pazarlama stratejileri konusunda en iyi örneği teflkil eden ve bu konuda birçok ödül alan ‹sveç’teki Alingsas kenti. Alingsas on y›ll›k bir değerleme stratejisi oluflturdu ve ›fl›ğ› flehir gelifliminin merkezi eleman› olarak kullan›yor. Alingsas (36000 nüfuslu) ‹sveç’te büyümekte olan birkaç

Gelecekte ışık, daha çok şehir planlamasının bir parçası olacak: New York’taki Times Square, hiç uyumayan canlı bir mekan. Hayatımızın her alanında ışığın bir önemi var: Çalışma dünyamız, serbest zamanımız ve özel hayatımız. Her alan kendine özgü talepler ve konseptler gerektiriyor.

71


72

Ifl›k Renklerinin Kerrat Cetveli İnsanın ışığa tepkisi konusunda düşünceler Metin: Naomi J. Miller

Özel müşteriler, alan tasarımcıları ve elektronik ürün satıcıları ne ışık renklerinin tanımlarını ne de bunların sınırlarını biliyorlar ve hala daha ampul renklerini tanımlamak için sadece “buz beyazı” ve “sıcak beyaz” gibi terimleri kullanıyorlar. Çoğu zaman, müşteri uygun olmayan ışık kaynaklarını satın aldığından, enerji tasarruflu ampuller müşteri anketlerinde olumsuz değerlendiriliyor.

Ayd›nlatma sektörü, tüketiciye Bulunduğumuz semtteki ev araç anlat›lmas› zor olan CRI ve CCT gereçleri mağazas›na doğru yoldalar. olarak adland›r›lan gizemli iki renk Sohbet flu flekilde sürüyor: “En ölçüsü kullan›yor. Bu ölçüler gayet iyisi 120 mm uzunluğunda, 26 mm eksik ve “830”lu numaraland›rma çap›nda T8 - flüoresanlar›na bak›n. sistemi acemiler için zor takip Ampul üzerinde, uzun F32 kodunun ediliyor. Yeflil veya pembe görünen sonunda üç haneli rakama bak›n. lambalar, hesaplamaya göre ayn› “830” veya “D830” veya “TL830” CCT değerine sahip. Baz› 80+ CCT olduğuna dikkat edin. Asl›nda ampulleri k›rm›z› ve eflatun renk üzerinde “SPX30”da yazabilir. Veya gölgelerini çok kötü yans›t›yor. sat›c›dan (nas›l da akl›n›za gelmedi!) Ten rengi ›fl›kta gri veya sar› “80CRI/3000K-flüoresan rengini gibi görünüyor. Sat›c›lara göre sorun.” flüoresanlar daha koyu k›rm›z› tonlar› yerine turuncu renkleri veriyorlar. “Sözkonusu lambalar, gün ›fl›ğ› Daha genifl spektruma sahip olan kadar s›cak olan tam spektrumlu lambalar›n ise lümenleri az. Lümen lambalar değil mi?” Aran›zda gücü çoğu zaman ayd›nlatma renk konusunda uzman olanlar yoğunluğu, ›fl›k miktar› ve iyi görme muhtemelen komflular›m›n üç renk ile çat›fl›yor. Ayr›ca, uygulama unsurlar›n› tamamen kar›flt›rd›ğ›n›n alanlar› renk aç›s›ndan kritik fark›nda olacaklard›r. ‹nsanlara olduğunda, acaba renklerin daha iyi renkleri anlatmak gayet zor bir yans›t›lmas› her zaman avantaj m›? ifl, çünkü temel renk bilgisine Renk spektrumu insan tepkilerini sahip değiller. Ayr›ca ampuller henüz tamamen bilinmeyen ile iyi renkler ve flüoresanlar ile bir flekilde etkiliyor ve flüphe kötü renklerin iliflkilendirilmesinin b›rakmayacak ›fl›k ve renk ölçüleri d›fl›nda s›n›rl› deneyimleri olacakt›r. olarak henüz tespit edilemedi. Baz›lar› “soğuk beyaz” ve “s›cak Tüketiciye üç aflamal› bir grafik renk beyaz” terimi biliyorlar ve doğru iletiflim sistemi yerde kullan›yorlar. “İnsanlara renkleri sunuluyor. Bunlar Dolay›s›yla genelde anlatmak çok zor bir gözün alg›lad›ğ› CCT (Correlated Color mesele.” ›fl›k s›cakl›ğ› / Temperature - uygun soğukluğu, cildin renk ›s›s›) değerlerinin ne görüntüsü ve renk olduğunu da biliyorlar. zenginliği. Ne yaz›k ki, gün ›fl›ğ›n› ›s› ve iyi renk yans›mas› ile iliflkilendiriyorlar ve O kadar çok renk var ki... sonuçta bir “gün ›fl›ğ› ampulü” veya 5000 K - “tam spektrum ampulü” Komflular›m banyolar›ndaki lavabo ald›klar›nda ve mutfaklar›nda soğuk üzerine takmak için bir flüoresan mavi bir ›fl›k olufltuğunda hayretler al›m›nda benden destek istiyorlar. içinde kal›yorlar. Gün ›fl›ğ›na en çok

benzeyen renk öğle saatlerinde olufluyor. Ürünün ad›ndan baflka birfley bekliyorlar. Lamban›n birçok rengi yans›tmas›n› istiyorlar, ancak soğuk ›fl›k istemiyorlar.

nas›l anlatacaklar›n› bilemezler. Hadi bir apartman kap›c›s›na belli bir flüoresan›n veya metal halojen lambas›n›n baflka birine göre neden daha iyi olduğunu anlat›n ve görün bakal›m hangi yedek ampulleri siparifl ediyor. Kulland›ğ›m›z dil ve diğer ölçüler ile renk aç›klamas› olanaks›z.

Bildiğimiz eski lamba adlar› tükenmek bilmiyor. K›sa bir süre önce, Amerikan National Fish and Wildlife Service için çal›flan bir adam arad›. “fiirketimiz Renklerin geçen hafta kullanıldığı kritik “Kullandığımız dil ve diğer enerji tasarrufuna alanlar ölçüler ile renk açıklaması giderek tüm Aflağ›da belirtilen olanaksız. “ lambalar› soğuk kullan›m beyaza çevirdi. alanlar›nda, standart Bir mesai flüoresanlara arkadafl›m çevresindeki tüm göre uzun dalgal› k›rm›z› oran›n›n flüoresanlar› kapatt› ve yerine dört daha yüksek olduğu ›fl›k kaynaklar› masa lambas› getirdi. Ne yapal›m gerekmektedir: acaba?” Kendisinden lamban›n ≥ Geleneksel veya belli dönemlere üzerindeki kodu okumas›n› istedik. ait zarif kaplamalar› olan iç mekanlar “F32T8/850”. Bu beyefendi ve ≥ Giyim mağazalar›nda, makyaj mesai arkadafllar› o güne kadar al›fl›k ürünleri sat›fl noktalar›nda veya olduklar› 3500 K ampullerinden k›yafet deneme kabinlerinde tenin daha mavi bir renk veren ›fl›ğ› “soğuk göründüğü renk beyaz” olarak tan›ml›yordu. ≥ Mutfak, dolaplar, banyo ve yatak odas› ve oturma alan› D›fla verilen renk, eğer ev ≥ Yemek haz›rlanan ve servisi sahiplerinin yeni perdeleri gri yap›lan her yerde veya insanlar›n görünüyorsa veya aynaya bakarken kendisini aynada seyrettiği yerlerde yüzlerinin soluk göründüğü ≥ Perakende sat›fl yerlerinde. CRI durumlarda anlad›klar› bir olay. değerleri (Color Rendering Index) Bunun için “Ifl›ma maddesi” uzun dalgal› k›rm›z› ile spektral suçlan›r. Asl›nda art›k çok daha iyi ›fl›ma dağ›l›mlar›n› dikkate almaz, flüoresanlar üretildiğinden, art›k bu çünkü bu dalga boylar›n›n lümen tür düflüncelerin akla gelmemesi değerine önemli etkisi yoktur. gerekir. Mekan tasar›mc›lar› ve Sat›c› bu nedenle çoğu kez, daha mimarlar renk farkl›l›klar›n› görürler çok ›fl›k veren “verimli” lambalar› ancak bir lamban›n diğer lambadan seçer. Ancak, ten rengi tonlar›n› neden daha iyi olduğunu veya neyi veren uzun dalgal› k›rm›z›d›r (kan beğenip neyi beğenmediklerini k›rm›z›s› spektrumu). Ayn› durum


WORKSHOP

süpermarketlerdeki et reyonlar› için de geçerlidir. ≥ Eflatunun belli tonlar›. Uzun dalgal› k›rm›z› ve k›sa dalgal› mavi birlefltiğinde eflatun oluflur. Eğer uzun dalgal› k›rm›z› yok ise, renk tamamen değiflir. Renklerin dışa yansıması Neden insanlar daha az yeflil enerji veren SSV’li lambalar› sever? Verilux®, Reveal®, Enrich® ve Promolux® gibi lambalara, orant›l› olarak daha k›rm›z› uzun dalgal› enerji ve mavi enerji verdikleri ve ten rengini tamamen ortaya ç›karmad›klar› için daha olumlu yaklafl›yor olabilir misiniz? (bu bir itiraf m›?) Belki de evde, lümen gücü değil de özellikle uzun dalgal› k›rm›z›n›n daha “gerçekçi” renkler yans›tmas› ve renk farkl›l›klar›n›n çok daha iyi alg›lanmas›ndan dolay› tercih ediliyor. Bugüne kadar hiçbir araflt›rma ile kan›tlanmam›fl olmas›na rağmen, neden bu kadar çok insan bu lambalar›n daha net görüntüler sağlamaya yarad›ğ›n› ve daha az parlad›klar›n› söylüyorlar? Evet, bana göre de bu renkler daha iyi ve ten rengim daha pembe görünüyor ve görüntü bir flekilde çok daha net . Bu lambalar›n ad›n› kötüye ç›karmak yerine sanayimizin flunu anlamas› gerekiyor: baz› kiflilerde spektrum olumlu tepkiler uyand›r›yor ve bu fenomen sadece bir pazarlama aldatmacas› olarak bir kenara b›rak›lamaz. Spektral dağ›l›mlar›ndan dolay› bu lambalar›n lümen gücü geleneksel lambalara göre daha az. Belki de lümen bildiğimizden çok daha önemsiz. 2700 K ampullerin ›fl›ğ› sar›ms›, çünkü flüoresan kar›fl›m› sadece uzun ve orta dalgal› flüoresan maddeleri içeriyor (“mavi” madde yok anlam›na geliyor). D›fla yans›yan renk farkl› oluyor. 2700 K ampulleri ev için sat›n al›yoruz ve de ev kullan›m›nda uyacağ›n› düflünüyoruz. Ancak sonra yans›yan rengin, tenin tonlar›, kumafl ve evdeki diğer malzemelerin görünmesi aç›s›ndan hiç memnun edici olmad›ğ›n›n fark›na var›yoruz. Daha yüksek lümen gücü olan lambalar çoğu zaman yeflil görünüyor. Her ne kadar bu konuda söylentiler dolaflsa da, bu lambalar ne evlerde ne de

gastronomide kullan›lamaz. Baz› üreticilerin lambalar› tamamen yeflil ve bu nedenle bunlar› belli bir grup lambadan hariç tutuyorum. Belki de x-y koordinatlar› ve Planck Eğrisi (Black Body Locus) ile iliflkisi vard›r... Eğer varsa, GE ampulleri ile Philips ampulleri karfl›laflt›r›ld›ğ›nda Sylvania ampullerinin konumu nedir? Matematiksel olarak bak›ld›ğ›nda, renk garip veya rahatlat›c› olmadan önce x-y koordinatlar› üzerinde ne kadar Locus’dan (bölge) uzaklaflabilir? Bana hep insanlar›n birkaç dakika sonra al›fl›lmad›k renk spektrumlar›na veya çok soğuk ›fl›k rengine al›flabildikleri söylendi. Ben de belli bir uyumun olabileceğine kat›l›yorum. Ancak bu uyum süresi hiçbir zaman baz› yeflil spektrumlu ampullerde, çok yüksek CCT’si olan soğuk renkli ›fl›k kaynaklar›nda veya Las Vegas’da alt›n rengi tonundaki pencerelerden giren k›rm›z›s› azalt›lm›fl ›fl›ğ› farketmeyecek kadar k›sa olmuyor. Işık kaynakları ve renk tanımları Ayn› renk tan›ml› farkl› ›fl›k kaynaklar› çok az birbirine benzer. Bir “830”luk Metal halojen ampulü “830”luk Trifosfor ampulü ile karfl›laflt›r›n. Benim deneyimlerime göre “835”lik trifosfor ampulü daha çok “830”luk metal halojen ampulüne benziyor. Görünen o ki, SSV’nin alg›lanan renk üzerindeki etkisi, CCT değerinden çok daha fazla.

değerine ulafl›yorlar. Yeni “gün ›fl›ğ›” metal halojen lambalar› 90 CRI değeri veya daha fazlas›na ulafl›yor ancak flahsen ben, bunlar›n renk yans›mas› konusunda hayal k›r›kl›ğ›na uğrad›m.

Yüksek CRI değeri, renkleri tan›mak için daha m› iyidir? Bugüne kadar kullan›m alanlar› kritik olan bölgeler için hep 80 CRI değerine sahip lambalar önerdim. Art›k yapm›yorum. K›sa bir süre önce elektrik idaresinin bir temsilcisi yeni enerji tasarrufu hakk›nda bilgi verdi. Örneğin, bir tavuk iflleme tesisi T12-soğuk beyaz ampullerden (CRI =52) “730”luk T8 ampullerine (CRI=75) geçifl yapm›fl. Bu geçiflten Metal halojen ampuller (MHs), itibaren, hastal›k veya et üzerinde yüksek bas›nçl› sodyum ampullere ezilme kontrolleri yap›l›rken, kötü göre daha düflük lümen gücüne olanlar›n say›s›nda ciddi bir azalma sahip. Asl›nda ayn› watt gücünde görülmüfl. Kontrol yapanlar, eski MHs ile ayd›nlat›lan mekanlar çok ›fl›kland›rmada olduğu kadar hata ve daha ayd›nl›k görünüyor ve cisimler renk değiflimlerini seçemez olmufllar. daha netlefliyor. MHs’de alg›lanan Hastal›kl› tavuk etleri aldat›rcas›na ›fl›k gücü, V-lambda-projeksiyon sağl›kl› görünmüfl. Tesis tekrar tüm gücüne göre (lümen) görünen ampulleri eski T12-soğuk beyaz spektrumdaki ›fl›k gücü (watt ampuller ile değifltirmifl. Acaba ayn›s› olarak) ile daha iyi karfl›l›kl› iliflki hastane veya kliniklerde de oluyor kurabiliyor. Bir ›fl›k kaynağ›n›n CCT mu? Renkler, sar›l›k, mavilik ve doku değeri ne kadar yüksek ise, daha k›zar›kl›klar›n›n tan›s›nda çok önemli yüksek bir CRI değerine ulaflmak o bir rol oynuyor. Eğer ampullerimiz, kadar kolay oluyor. Zira eski “gün ten rengini sağl›kl› gösterecek kadar ›fl›ğ›” flüoresanlar› renk yans›mas› “iyi” ise, o takdirde flikayetlerimiz ve aç›s›ndan hastal›klar›m›z› kesinlikle çok gösterecek “Çeşitli flüoresanların verimliliğini kötü ancak, CRI belirtileri inceleyecek araştırmaların hesaplamas› kaç›r›yor yapılması gerekiyor” konusunda olabiliriz. T›bbi 75 gibi bir CRI personele, bu

‹nsan›n ›fl›ğa tepkisi konusunda düflünceler

amaç doğrultusunda “orta kalitede” renk yans›mas› gerektiğini nas›l anlatabilirim? Çeflitli flüoresanlar›n verimliliğini inceleyecek araflt›rmalar›n yap›lmas› gerekiyor. Böylece t›bbi renk yans›ma endeksini gelifltirebiliriz. K›sa bir süre önce, hastas›n›n boğaz›n› incelemek için ve tümör veya mantar büyümesi belirtilerini görmek için beyaz 8000 K LED lambas› kullanan bir kanser uzman› ile tan›flt›m. Kendisine göre ›fl›ğ›n miktar› ve rengi bu kullan›m için mükemmeldi. Oysa biz, LED’in içindeki k›rm›z› oran›n›n azl›ğ›ndan dolay› ve k›zar›k bir dokuyu tan›mak için gerekli olduğunu düflünerek daha genifl spektrumlu bir ›fl›k kaynağ›n› tercih edeceğini düflünürdük. Belli ki durum farkl›. Art›k dar bantl› sabit yuval› ayd›nlat›c›lar ile mekanlar› fuflya, cyan veya mavi renklerde ayd›nlatabiliyoruz. Bu metod ile oluflturulan beyaz ›fl›k, spektrum içinde bugüne kadar varolan kaynaklardan çok farkl›. Spektrum içinde delikler olduğundan rengin alg›lamas› aldat›c› olabilir. Böyle birfleyi peflinen söyleyebilmek için CRI ve CCT’den çok daha iyi ölçüler gelifltirebilir miyiz? Araflt›rmalar; spektrumdaki mavi oran›n›n, geceleri çevreyi görmemiz, görme netliği ve biyolojik etkileri aç›s›ndan büyük önem tafl›d›ğ›n› öğretiyor.

73


74

Bu aç›dan bak›ld›ğ›nda her bir geçerlidir. Görme ifllemi faydal› ›fl›ğ›n spektrumun nas›l değerlendirilmesi çok daha karmafl›k bir ölçüsünü gerektiği de çal›fl›lmal›. Ancak farkl› gerektirir. Lümen değeri uygulamaya kullan›m alanlar› için farkl› lümen/ bağl› olabilir ve baz› uygulamalara renk ölçülerine muhtemelen ihtiyac›m›z renklilik veya “Neden bir ressam paletinin olduğunu estetik alg›lama üzerine birçok rengi alarak bunları anlamal›y›z. da kat›lmal›d›r. karıştırır. Uygun bir renk ile bu ihtiyacını karşılayamaz mı?“ “Lümen” Matematiksel ve renk olarak SSV spektrumu, her değerini almak uygulama alan›na ve hatta günün ve bunu, uygulaman›n spektral saatine uygun olabilmesi için esnek flartlar›na oturtmak kolayd›r. Bu bir yap›da olmal›d›r. konuda tart›flmalar› bafllatmak için, mümkün olan baz› kullan›ma Neden bir ressam, paletinin üzerine uygun lümen ölçümleri aflağ›da birçok rengi alarak bunlar› kar›flt›r›r. verilmektedir: Uygun bir renk ile bu ihtiyac›n› ≥ Gece sürüflleri için “mavi lümen” karfl›layamaz m›? Çünkü kar›flt›r›lan veya gece mesopik spektrum renkler, düz renklere göre daha hassasiyetine göre oluflturulan zengin ve karmafl›kt›r. Tiyatrolar›n lümen, dekorasyonlar› ve donan›mlar›nda ≥ “Çevrimsel gün lümeni”, insan›n çoğu zaman temel renklerden oluflan gün ritmine olan tepkisine göre büyük renk lekeleri görülür. Bunlar oluflturulan lümen, burada mavi ›fl›kland›r›ld›ğ›nda, nüans zenginliği lümen gün ›fl›ğ›nda önem kazan›yor, gösterir ve karmafl›klafl›r. Müzikte ≥ “Çevrimsel gece lümeni” gece olduğu gibi tek bir dalga boyunda ritmine göre değerlendirilen nota s›k›c› olabilir, ancak üst tonlarda lümen, burada mavi lümen tercihen bir dalga boyu ve sempatik canl›l›k, kullan›lmamal›d›r, t›n›ya s›cakl›k ve dolgunluk verir. ≥ “Ten lümeni”, ten rengine uygun lümen, Çözümler? Uygulamaya göre ≥ “T›bbi lümen”, doku renklerinin lümen ölçülerine ihtiyacımız var. daha iyi görülebildiği lümen, Bana göre geleneksel lümen ölçüleri ≥ “Karmafl›k renk çiçekleri” veya sadece fotopik seviyede monokrom “renk uyumu lümeni”, kapsaml›, uygulamalarda görme netliği için karmafl›k renk paletini yans›tabilmek

Soğuk

Sağlıklı

ve böylece renk fark›n› art›rarak tutarl› renk uyumunu desteklemek için SSV’nin yayg›nl›ğ› ve eflitliği değerlendirilir, ≥ Ifl›k kaynaklar›n› göreceli görme konforuna göre s›n›fland›rabilmek için “Parlamay› kontrol eden lümen”, çünkü parlayan ›fl›ğa olan tepki daha çok k›sa dalga boylar› ile uyumludur. Delikleri olan CRI Değerler yüksek CCT’lere göre oluflturulur. Sekiz referans renginde derin k›rm›z› tonlar›, güç farkedilen mor tonlar veya tok mavi tonlar yoktur. Bunlar, sürekliliği olmayan spektrumlu çeflitli ampullerde görülen zor renklerdir. Doğru bir CRI ortaya ç›kartabilir miyiz? Belki. Sevgili renk bilimcileri lütfen, mekan tasar›mc›lar›, sahne tasar›mc›lar›, ayd›nlatma tasar›mc›lar› ve mimarlar gibi bilimsel platformda olmayan insanlar› da çal›flmalar›n›za kat›n ve uygulamada kabul edilen ölçüleri gelifltirmek için katk›da bulunmalar›na izin verin. CCT değerlerinin tekrar üzerinden geçilmesi gerekiyor. Planck eğrisi sapmalar için çok fazla alan sunuyor. Sylvania’n›n 3500 K ampulü, Philips’in 3500 K ampulünden çok farkl›. Ayr›ca, 3500 K ampulleri, üretim yerlerine göre de, ister Avrupa ister Amerika’da üretilmifl olsunlar, büyük farkl›l›klar

Zengin

6500K

2500K

Sıcak

Işık ısısı / soğukluğu

Solgun

Cildin görüntüsü

Grileşmiş

Renk zenginliği

gösterebiliyor. Renklerin adlandırılması için yeni bir metrik sistemin geliştirilmesi Ben ne bir optiker ne de bir renk bilimciyim ve bu nedenle mükemmel metrik sistemi önermek için de doğru kifli olmayabilirim. Ancak aflağ›da verilen üç parametrenin dahil olduğu bir sistem en ideali olacakt›r: ≥ Göze göre ›fl›ğ›n s›cakl›ğ› / soğukluğu (CCT’de olduğu gibi) ≥ Cildin görünüflü: sağl›kl›dan soluğa kadar (SSV’nin uzun dalgal› k›rm›z› oran› ile ilgili) ≥ Renk zenginliği: “dolgun” dan “sönüğe” kadar giden bir renk dolgunluk derecesi (Renk paleti her renk alan›nda göreceli enerjiyi temsil edebilir.) Eğer ›fl›k kaynağ›nda mavi eksik ise, paletteki k›rm›z› renkler çok güzel görünebilir, mavi tonlar ise sönük görünecektir. Bu metrik sistem CRI’ya benziyor ancak uzun dalgal› k›rm›z›, derin mavi ve mor tonlar› ve de sekiz pastel renkleri için doygun renkleri de kaps›yor. Sonuç olarak, spektrum taraf›ndan yay›lan enerjinin eflitliğine benziyor. Art›k renk ölçüm sistemimizi tekrar gözden geçirme ve yeni uygulama ve teknolojiler ile uyumlu hale getirme zaman› geldi. Geleceğin metrik sistemleri, renk spektrumu taraf›ndan yay›lan rölatif enerji ve enerjik dengenin, alg›lama boyutunda ve bedensel boyutta, ›fl›ğa nas›l tepki verdiğimizi dikkate almas› gerekiyor. Böyle bir metrik sistem ile, yandaki renkleri insanlara aç›klamak da kolay olacakt›r.


TEMEL AYDINLATMA BİLGİLERi

75

Seri (11):

Beyindeki Görme Sistemi 1

Göz (Soru: Renk reseptörlerinin spektral diyagram›)

2

Nervus opticus

3

Chiasma opticum

4

Corpus geniculatum laterale, Aktar›m noktas›

5

Primer görsel korteks

6

Hippocampus, limbik sistemin parças›, Duygu ve haf›za için fonksiyon merkezi (Soru: Görsel alg�lama)

Beynin sağ yar›s›: Yarat›c›l›k, mekan duygusu

5

Beynin sol yar›s›: Dil, matematik

4

g

3 1

2

ge Op

o

tr me

ke let

nle

m eo

etr

i

r

100 Mio. Axone 6

i -

tik

Dijital kamera: 10 000 Pixel/mm 2 Fovea’da göz (sar› nokta): 150 000 Pixel (kök)/mm 2


Seri (11): Beyindeki Görme Sistemi

Seri 10’da ifllenen “Görme ve Alg›lama”dan sonra beynin yap›s›na bak›yoruz. Bu inceleme s›ras›nda ayd›nlatma tasar›m› ile ilgili olarak önemli olan sorular› araflt›r›yoruz. Biyolojik ortam ve yapısı 1) Beyinde ›fl›ğ›n yollar› görüntünün d›fl noktas›nda, GÖZLERDE bafll›yor. Gözler optik geometrinin kurallar›na göre yap›land›r›lm›fl ve anlafl›lmas› çok kolay (seri 9). 2) Retinada sensorlar›n ağ dokusu ve böylece resmin ölçekli transformasyonu olufluyor. Art›k resmin kendisi değil, sadece iletkenlerin geometrisi görülüyor: NERVUS OPTICUS. 3) Her iki gözün nervus opticusu CHIASMA OPTICUM’u oluflturuyor. Burada iki tarafl› bir değifl tokufl meydana geliyor: Her göz kendi taraf›ndaki resim parçalar›n› diğer taraftaki beyin yar›s›na yönlendiriyor. 4) CORPUS GENICULATIM LATERALE’de sinir uyar›mc›lar›n› ileten her 100 milyon sinir liftlerinin kontakt ve aktar›m noktalar› (Synaps’lar) bulunuyor. 5) PR‹MER GÖRSEL KORTEKS, büyük beyin kabuğunda diğer alanlar ile çeflitli flekilde ağ bağlant›s› içinde olan bir alan. 6) 1 ile 5 aras›ndaki istasyonlar tek bir seviyede yer al›yor. Art›k, limb sisteminin bir parças› olan HIP-POCAMPUS’üne bir bağlant› yap›l›yor. Buras› duygu ve haf›za fonksiyonlar›n›n olduğu merkez. Aydınlatma Tasarımı ve Beyin Biyolojinin en komplike araflt›rma alan› olarak kabul edilen insan beyninin yap› ve fonksiyonlar›na flematik bak›fl özellikle bir fonksiyon zinciri olarak anlafl›lmal›. Sinir liflerinde meydana gelen madde değiflimleri geçiflleri belirtilmemifltir. Sadelefltirilmifl çizim, ayd›nlatma tasar›m› için önemli olan sorular› cevaplarken lokasyon amaçl› gösterilmifltir. Gözler ve beyin ayd›nlatma tasar›mc›s›n›n araçlar›d›r. Bir piyanist nas›l sadece bir müzisyen ise ve enstrüman üreticisi değilse; bunlar ile çal›flmak önemlidir, araflt›rmalar› değil. Görme sisteminin iki noktas›nda ilginç sorular ortaya ç›kar: Renk reseptörlerinin spektral diyagramı ve görsel algılama Retina kökünde yer alan üç renk reseptörleri üç bant lamban›n doğal örneği olarak tan›mlanabilir ve dolay›s›yla bu ürünün çok kaliteli bir ürün olduğu vurgulan›r. ‹ddian›n biraz daha araflt›r›lmas› gerekir: Görme sisteminin alt›nc› seviyesinde beynin iç alanlar›nda bulunuruz. Görme sisteminin, yak›n›ndaki duygu ve haf›za merkezi ile birlikte baflka duygular için çal›flmas›, alg›lama ile ilgili son derece önemli ve kapsaml› soruyu ortaya ç›karmaktad›r. Bu sorunun daha ayr›nt›l› olarak ifllenmesi gerekir. Prof. Gero Canzler


Ü R Ü N

BTicino’dan duygusal tasarımlar Dünyan›n önde gelen tasar›m flirketlerinde ‘duygusal tasar›m’ trendi her geçen gün yükseliyor. Ürünün duygusal kimliğinin belirlenerek tasar›m aflamas›nda belirleyici rol oynamas› art›k tüm sektörlerde kabul gören bir yöntem. Bu trend Türkiye’de elektrik sektöründe BTicino ürünleri ile yayg›nlafl›yor. S›ra d›fl› tasar›mlar›yla bilinen elektrik malzemeleri üreten ünlü ‹talyan markas› BTicino, ürünlerinin üstün teknik özelliklerinin yan› s›ra, duygusal kimliğini de öne ç›karan yeni bir tasar›m anlay›fl›n› kullan›c›lar›n›n beğenisine sunuyor. BTicino, ürün gruplar›ndaki duygusal kimliğin belirlenmesi ve ürün çeflitliliğinin sağlanmas›nda CMF (Color Material Finishing, Renk – Malzeme - Kaplama sözcüklerinin bafl harfleri) tasar›m modelini benimsemifl durumda. Kullan›c›lar›n çok farkl› ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen fonksiyonlarla ve tasar›m özellikleriyle donat›lm›fl olan BTicino ürünleri, en farkl› yaflam tarzlar›na bile uyum sağl›yor. Bticino, CMF tasar›m modelinin kullan›lmas› konusunda dünyada bu konuda öncü olarak kabul edilen isimlerden biriyle; Milano’da yaflayan tasar›mc› ve tasar›m kuramc›s› Clinio Trini Castelli ile çal›fl›yor. Castelli, 1970’li y›llar›n bafl›ndan beri ürünlerin duygusal kimliklerinin gelifltirilmesi alan›nda yapt›ğ› çal›flmalarla biliniyor. Tasar›m faaliyetlerinde duygusal kimliğin belirlenmesi ve yönetilmesi, son kullan›c›lar›n en öznel ihtiyaçlar›na cevap veriyor, üretim ve lojistik aflamalar›nda iyileflmeler sağlayarak ürün türlerinin art›k s›n›rs›za yaklaflan çeflitliliğinin getirdiği karmafl›kl›ğ› yönetmeyi kolaylaflt›r›yor ve dolay›s› ile tasar›mlarda giderek önem kazan›yor. Castelli’nin uygulad›ğ› CMF program›n›n temelinde, tasar›m›n nesnel unsurlar› yerine öznel niteliklerini ve kendine has dilini dikkate alarak, ürün ve kullan›c› aras›nda uyum yaratma anlay›fl› bulunuyor. www.bticino.com.tr

DAB ROOF S DARK Ayd›nlatma taraf›ndan ithal edilen DAB markas›n›n tasar›m ödüllerinden biri... David Abad tasar›m› olan reflektörlü veya reflektörsüz kullan›labilen Roof S, alüminyum, siyah, beyaz ve k›rm›z› renk alternaiflerine sahiptir. Roof serisin s›va üstü, aplik modelleri de vard›r.

2006 yılı “En iyi Endüstriyel Tasarım” ödülü sahibi Eye-lit Ece Yal›m Design Studio taraf›ndan Arlight Firmas› için tasarlanan Eye-lit serisinin tasar›m›; ofis ortamlar›na hakim çal›flma ›fl›klar›n› tamamlay›c›, dekoratif bir ürün olmas› amac›yla bafllam›fl ancak; formu ve fonksiyonel çözümleri onu her türlü çal›flma mekan›nda kullan›labilecek bir ürün haline getirmifl. Eye-lit’in fark yaratan özelliğinden birisi de; vurguyu güçlendirmek için ürün lenslerinden birine renkli filtre koyup ›fl›ğ›n renginin

değifltirilebilmesi. Böylece dikkati ürünün bulunduğu bölgeye çekmek mümkün. Eye-lit’in özel tasar›m› onun her tip mekana kendini kabul ettirebilmesini sağlam›fl. Eye-lit kullan›m alanlar›n›n çeflitliliğiyle varolan kal›plar›n d›fl›na ç›k›yor; ofis ortam› ve otel gibi genifl mekanlarda bulunan bankolarda kullan›labileceği gibi; restoran, kulüp, bar bankolar› hatta evlerde bile kullan›labiliyor. Renkli lenslerin kullan›m›yla da, farkl› mekanlara özgün atmosfer yarat›labiliyor. www.arlight.net

www.dark-lighting.com

77


78 Philips LED aydınlatma sistemlerinden LEDflood ile şehirde geceler ışıl ışıl Philips’in yüksek teknolojiyle gelifltirdiği LED ayd›nlatma sistemlerinin öne ç›kan ürünlerinden olan LEDflood, d›fl mekanlar›n ayd›nlat›lmas›nda mimari tasar›mlar›n güzelliğini vurgulayarak farkl› çözümler sunuyor. Dayan›kl›l›ğ› ve kolay uygulanabilirliği sayesinde mimarlara ve ayd›nlatma tasar›mc›lar›na yarat›c› fikirler gelifltirme imkan› sağlayan LEDflood dekoratif d›fl mekan ayd›nlatmas› sağl›yor. Philips’in sizler için tasarlad›ğ› LED ayd›nlatma sistemlerinden LEDflood, kullan›ld›ğ› mekan›n kendini ifade etmesine yard›mc› olarak ›fl›ğ›n yaratt›ğ› etkiyi özel bir deneyime dönüfltürüyor. Philips LEDflood’un sahip olduğu zengin renkler sayesinde flehir mekanlar› geceleri benzersiz bir ›fl›ğa kavufluyor. Tek renkli ve çift renkli seçenekleri bulunan LEDflood, k›rm›z›, yeflil, mavi, beyaz, amber, turkuaz ve s›cak beyaz gibi renklerden oluflan genifl yelpazesiyle tasar›m dünyas›na yarat›c›l›klar›n› kullanma f›rsat› sunuyor. D›fl etkenlere karfl› dayan›kl›l› olan LEDflood’›n alüminyum gövdesi bak›m gerektirmiyor.

50.000 saat kullan›m ömrü ve düflük güç tüketimi özelliklerinin yan› s›ra LEDflood’›n renkli ya da beyaz ›fl›k hüzmesi 2x13 dereceden 2x15 dereceye kadar ayarlanabiliyor. Ayr›ca DMX kontrol ünitesi kullan›larak, çeflitli renk oyunlar› sayesinde dinamik ayd›nlatma efektleri yarat›labiliyor. Kullan›m› kolay LEDflood armatürler gündüz fonksiyonel amaçla kullan›lan binalar› geceleri seyre değer hale getiriyor. LED teknolojisi neredeyse tüm obje ve yüzeylere uygulanabiliyor. Ifl›ğ›n fliddeti ve rengi değifltirilerek dinamik ortamlar yarat›labiliyor. Bu esneklik, ayd›nlatma tasar›m›na s›n›rs›z bir özgürlük ve yarat›c›l›k katarak birbirinden farkl›, flafl›rt›c› ambianslar oluflturulmas›na öncülük ediyor. www.lighting.philips.com

iGuzzini - Radial Foster&Partners Studio ile iGuzzini’nin yak›n iflbirliği ile tasarlanan yeni Radial serisi armatürlerle mimari ayd›nlatmada çok çeflitli çözümler üretmek mümkün. Alüminyum gövdeli Radial serisi profesyonel sark›tlar direkt ve direkt+endirekt ayd›nlatma için tasarlanm›fl. 32 cm çap›ndaki gövdenin kal›nl›ğ› sadece 10 cm ve balast/trafo tavan bağlant› kutusuna gizlenmifl. Direkt ayd›nlatmada metal halide veya halojen ampul kullan›lmakta. Endirekt+direkt ayd›nlatma için tasarlanan armatürün metal halide ampuller ile kullan›lan 80 cm çap›nda bir reflektörü var; reflektör ayn› zamanda balast› da gizlemekte. Elektronik veya elektromanyetik balast/trafo duvar montaj modülünde gizlenmifl. www.tepta.com

PASO2

Novaluna tasarımcılarının amacı; saf ışığa indirgenmiş armatür tasarımı

Türkiye Temsilciliğini Kroma Mühendislik & Ayd›nlatma’n›n yürüttüğü Zumtobel, iç mekan yere gömme armatürlerinde PASO2 serisi ile uygun fiyata yüksek kalite argümanlar›n› buluflturmaya devam ediyor.

Novaluna, sark›t, s›va üstü, s›va alt› / yar› s›va alt› tipleri yan›nda beyaz ve gümüfl gövde seçenekleri ile çeflitlilik sunar. Transparan malzeme seçimi ve minimal dizayn› öne ç›kmaktad›r. Ayd›nlatma teknolojisinin yarat›c› yans›mas›, kendini transparan prizmatik yüzey ve kenar sonland›rmalar›nda cömertçe belli eder. ‹nce konstrüksiyonu hafiflik etkisinin alt›n› çizerek uyumlu bir d›fl kontör görüntüsü yarat›r.

PASO2 kompakt flüoresan, PowerLED, Halojen, Metal Halide ampullü seçeneklerinin yan› s›ra gömme derinliği 10 cm’ye kadar inen modelleriyle farkl› çözümler gerektiren her projede yer almay› baflarabiliyor. Mimari detaylar›n, elektrik ve montaj detaylar›yla kaybolup gitmediği PASO2 serisinde yer ile hem yüz tasar›m, görünmez montaj vidalar›, kaymaz cam gibi ayr›nt›lar iflinde titiz olanlar için ön plana ç›kan özelliklerden. Ayn› zamanda termal kontrolün de tasar›mda ald›ğ› öncelikli yer ile cam yüzey s›cakl›klar› infrared filtrelerle en aza indirilebiliyor. Ayr›ca ZUMTOBEL taraf›ndan tasarlanan ve patentli özel yal›t›m tekniği ile d›flar›dan armatürün taban›na kesinlikle su gitmemektedir. PASO2 serisi simetrik, asimetrik reflektörlü ve tam/yar›m buzlu caml› versiyonlar› ile son kullan›c›n›n hizmetine sunulmaktad›r.

Ifl›k, insan›n iyi hissetmesini sağlayarak yaflam kalitesini yükseltir. Yüzen parlak bir ›fl›k hiç flüphesiz bu anlamda mimari ile içinde yaflayan insan aras›nda dengeli ayd›nlatma koflullar› ve ›fl›ğ›n kendisini zamans›z klasik bir heykel gibi kurgulayan yap›s›yla köprü oluflturmaktad›r. Eldacon teknolojisi ile kombine kullan›m›nda karakterine uygun olarak teknoloji ve kusursuz form özelliklerini ahenk içinde bir arada bar›nd›rmaktad›r. Ofisler ve tüm çal›flma alanlar› için mükemmel ayd›nlatma konforu sağlarken estetik beklentileri de karfl›lama özelliğine sahip olan armatür genifl kullan›m alan›na sahiptir. Novaluna, esnek ve zamandan bağ›ms›z modern ayd›nlatma sistemidir.

www.kroma.web.tr www.siteco.com.tr


ÜRÜN

ViKO’dan hayatınızı kolaylaştıracak yeni bir ürün; Thea Serisinden Gecikmeli Anahtar... Ayd›nl›ğ› Türkiye baflta olmak üzere tüm dünyan›n parmak uçlar›na tafl›yan V‹KO, yeni ürünleri ile hayat›n›z› kolaylaflt›r›yor. Estetik ve mekanik anlamda farkl› ve fonksiyonel bir ürün olarak tasarlanan Thea serisi birçok yeni ürünü bünyesinde topluyor. Bu yenilikler içersinde en dikkat çeken ürünlerinden biri ise “Gecikmeli Anahtar”. Mirzat Koç’un özel tasar›m› olan Thea anahtar prizi serisinin farkl› ürünü Gecikmeli Anahtar, hem fl›kl›ğa önem verenler hem de yenilikçi olanlar için vazgeçilemeyecek bir ürün olacak. Dünyan›n ilk mavi led ayd›nlatmal› anahtar serisi olan Thea’n›n bu yeni ürününde, anahtar kapal› konumda iken mavi ledler, anahtar›n yerini göstermekle birlikte odan›za dekoratif bir hava

Butterflight: Işığa uçan kelebekler Gün geçtikçe doğaya ve doğal olana özlemimiz art›yor. Kendimize ait mekânlarda bu özlemi giderecek ürünlere yer vermek istiyoruz. Butterflight bu isteğimizi mümkün k›lacak kelebek formuna sahip. Doğadaki pozitif enerjiyi mekânlar›m›za tafl›may› hedefliyor. Hande Gerez’in “Butterflight” ad›n› tafl›yan ayd›nlatma tasar›m›, modüler bir yap›dan olufluyor. Çocuksu bir safl›ğa ve oyuncu/muzip bir dile sahip olan tasar›m, üzerindeki flekillerin yaratt›ğ› ›fl›k oyunu ve kanatlar›n duvara düflen gölgesiyle, bir kelebeğin kanatlar›n›n devinimini mekâna tafl›yor. Akrilik malzemeden üretilen tasar›m, farkl› renk alternatifleri ve doku zenginliği ile kullan›c›ya genifl bir seçme özgürlüğü tan›yor. Butterflight serisi içinde duvar lambas› (aplik), tavan lambas›, ayakl› yer lambas›, masa lambas›, gece lambas› ve d›fl mekân lambas› gibi farkl› ifllev ve görevler yüklenebilecek üniteler mevcut. Tasar›m: Hande Gerez handegerez@superonline.com

79

kat›yor. Gecikmeli Anahtar genellikle mutfak, uzun koridor, yatak odas› gibi mekanlarda tercih ediliyor. Anahtar› kapatt›ktan bir süre sonra ›fl›ğ›n gecikmeli olarak kapanmas›, bulunduğunuz oda ya da mekanlarda ifllerinizi tamamlaman›za olanak sağl›yor. Gecikmeli Anahtar 1.5 saniye gibi k›sa bir sürede yanarken 13 saniye de kendiliğinden dimming (düğmeye dokunulduğunda bir süre sonra yavaflça aç›l›p kapanmas›) yaparak yavaflça ›fl›ğ› kapat›yor. Vidas›z çabuk bağlant› klemensleri (kablo bağlant›lar›n›n yap›ld›ğ› metal bağlant› uçlar›) ile kolay montaj olma özelliğinin yan› s›ra, ›fl›ğ› hemen aç›p kapatmayarak lamba ömrünün de uzamas›n› sağl›yor. Birbirinden farkl› ürünleri beğeni toplayan Thea; beyaz, füme, dore, siyah, bordo, yeflil, lila, oranj kapak renkleri ve inox, antik, krom, gold, naturel, una gibi metalik çerçeve renk seçenekleriyle duvarlara renkli çözümler sunuyor. Gecikmeli Anahtar’›n yan› s›ra genifl bir ürün yelpazesiyle, uluslararas› kalite standartlar›nda ürünler sunan ViKO, 2005 y›l›nda büyük ölçekli iflletmeler kategorisinde ald›ğ› “Ulusal Kalite Ödülü”yle de fark›n› hissettiriyor. www.vi-ko.com.tr

Canensol’dan Wireless ve DMX 512 uyumlu Colormix Line. Canensol Enerji, yeni ürünlerinden genifl ayd›nlatma gücüne sahip bina ve cephe ayd›nlatma ürünü Colormix Line ile cephelerin s›n›rlar›n› ›fl›ğ›n gücü ve renklerin parlakl›ğ› ile yok ediyor. Tüm cephelerde rahatça kullan›labilen Colormix Line, 16 milyon renk alternatifi ve renk geçifllerindeki profesyonelliği ile adeta ›fl›ğ› dans ettiriyor. ‹leri teknoloji ile donat›lm›fl Colormix Line, DMX 512 Uyumlu ve Wireless (kablosuz) olarak 2 farkl› çal›flma alternatifi ile sunuluyor. DMX 512 yaz›l›m protokolüne uyumlu olarak çal›flabilen Colormix Line sese duyarl› olarak efekt yapabilme özelliğine de sahip. Özel gelifltirilen bir programla bilgisayardan kontrol edilerek renk geçiflleri, h›z› ve geçifl modlar› ayarlanabiliyor. Tek bir Colormix Line’›n 50 metrelik bir alan› ayd›nlatmas› ve sese göre efektlerinin ayarlanabilmesi sayesinde özellikle aç›k ve kapal› alan showlar› için tercih ediliyor. Colormix Line ile dilerseniz k›rm›z›, mavi, yeflil ve beyaz renklerini tek olarak, dilerseniz bu renklerin kar›fl›m›ndan oluflan 16 milyon renk seçeneğinden birini sabit olarak da kullanabilirsiniz. Bu renkleri yumuflak veya h›zl› geçifllerle yönlendirebilir ya da renk geçiflleri ile istediğiniz ambians› yaratabilirsiniz. Wireless Colormix Line ise genifl alanlarda ve çoklu ayd›nlatma sistemlerinde kullan›lmak üzere tasarland›. Sabit modlar ve h›z ayarlar› belirleyerek kontrol paneliyle veya wireless kit desteği ile sisteminize bağl› olan tüm armatürlerinizi 1 km’lik çal›flma alan›ndan senkronize bir flekilde kontrol edebilirsiniz. Soft RGB, Kontrast, Flash ve Animasyon modlar› ile kullan›lan ortama uygun bir ›fl›k ve efekt çal›flmas› yap›labiliyor. Ifl›k oyunlar›ndan hofllananlar, genifl alanlar› ve cepheleri ayd›nlatmak isteyenlerin, ›slak veya kuru farketmeksizin her ortamda kullanabilecekleri ürün olan Colormix Line Canensol’un üstün Ar-Ge çal›flmas›n›n ve tasar›m›n›n bir parças› olarak sat›fla sunuluyor. www.canensol.com.tr


GELECEK SAYILAR

80

Professional Lighting Design

Professional Lighting Design TÜRKİYE 6/06 Gelecek Sayıda işlenecek Konular:

Published by Verlag fur Innovationen in der Architektur Marienfelder Str. 20 D-33330 Gutersloh, Deutschland Tel: +49-5241-30726-0 - Fax: +49-5241-30726-40 www.pldplus.com Organ of the European Lighting Designers’ Association e.V., ELDA

www.eldaplus.org

TEMA:  Master Planları

Organ of the International Association of Lighting Designers, IALD

www.iald.org Editor-in-chief: Joachim Ritter - jritter@via-internet.com

Stuttgart’ın Master Planı

Ana Konular

Stuttgart / Almanya flehri k›sa bir süre önce ›fl›k ile ilgili master plan› için karar ald›. Buna göre plan çerçevesinde flehir merkezinin ayd›nlatma durumlar› uzun vadeli olarak en uygun yap›ya kavuflturulacak.

-Gün ›fl›ğ› faktörü -Gün ›fl›ğ› ile elektrik ›fl›ğ› iliflkisi

PLD TÜRK‹YE 1/07

-Atmosfer -Dekoratif ayd›nlatmada LED’ler

PLD TÜRK‹YE 2/07

-Peyzaj ve parklar›n ayd›nlat›lmas›

PLD TÜRK‹YE 3/07

-Kendini iyi hisstemek -Sağl›k faktörü olarak ›fl›k

PLD TÜRK‹YE 4/07

-

Ana konular değiflebilir.

Editorial department: Petra Steiner - psteiner@via-internet.com Alison Ritter - aritter@via-internet.com Advisory Board: Motoko Ishii, Tokyo Phil Gabriel, Ottawa Dr. Heinrich Kramer, Köln Roger Narboni, Paris Andrew Whalley, Londra Graphic design concept: Kerstin Schröder Advertising sales manager: Dipl.-Ing. Christian Aldrup - caldrup@via-internet.com

Professional Lighting Design Türkiye İmtiyaz Sahibi: Ağustos Reklam Ajans› Ltd. fiti. ad›na Nur Günefl ngunes@pld-turkiye.com Genel Yayın Yönetmeni ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü: Selim Günefl sgunes@pld-turkiye.com Danışma Kurulu: Prof. Dr. Mehmet fiener Küçükdoğu (ATMK Baflkan›, ‹st. Kültür Üniversitesi, Mimarl›k Ana Bilim Dal› Baflkan›) Prof. fiazi Sirel (ATMK Onur Üyesi) Y›ld›z Ağan (Hi-Tec Ayd›nlatma) Nergiz Arifoğlu (Effect) Yeflim Betin (Siteco Ayd›nlatma) Banu Binat (YEM) Tuba Büyüktaflk›n (Optimum) Engin Cebeci (Türk Philips) Altuğ Çaçur (EA Ayd›nlatma) Tuncay Danac›oğlu (Tepta Ayd›nlatma) Ferruh Gök (Fersa Ayd›nlatma) Aydan Hacaloğlu ‹lter (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Coflkun ‹nsel (Lumina Ayd›nlatma) Cevat Karaman (Lamp 83) Jan Van Lierde (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Mustafa Seven (Ayd›nlatma Tasar›mc›s›) Hakan Ünsalan (Litpa Ayd›nlatma) Ayd›n Yenigün (Yenigün Ayd›nlatma) Grafik: Levent Karaoğlu levent@agustos.com Web Tasarım: Sevgi Baflar sevgi@agustos.com Abone ve Satış: abone@pld-turkiye.com Çevirmen: Dürrin Caner Baskı: Stil Matbaac›l›k ‹brahimKaraoğlanoğlu Cad. Yay›nc›lar Sok. Stil Binas› Seyrantepe, 4. Levent - ‹stanbul Tel: 0212 281 92 81 - www.stil.com.tr Basım Yeri ve Tarihi: ‹stanbul, Kas›m 2006 Dağıtım: Dünya Süper Dağ›t›m Afi - www.dunya.com ‹ki ayda bir yay›mlan›r. Yerel süreli yay›n.

PROFESSIONAL LIGHTING DESIGN TÜRKİYE Türkiye Lisans Sahibi Ağustos Reklam Ajans› Ltd. fiti. Mahmut Yesari Sok. No:15 Kofluyolu 34718 ‹stanbul Tel: 0216 340 51 56 Faks: 0216 340 51 59 www.agustos.com www.pld-turkiye.com

Her hakk› sakl›d›r. Professional Lighting Design Türkiye Verlag fur Innovationen in der Architektur lisans›yla yay›nlanmaktad›r. Bu dergide yer alan yaz›, makale, fotoğraf ve illüstrasyonlar›n elektronik ortamlar da dahil olmak üzere çoğalt›lma haklar› Verlag fur Innovationen in der Architektur ve Ağustos Yay›n Tan›t›m Ltd. fiti.’ne aittir. Yaz›l› izin olmaks›z›n hangi dilde ve hangi ortamda olursa olsun materyalin tamam›n›n ya da bir bölümünün çoğalt›lmas› yasakt›r. Yay›mlanan yaz›, fotoğraf, ürün tan›t›m› ve reklamlar›n sorumluluğu proje müellifi, reklamveren ve yazara aittir. Bu dergi, bas›n meslek ilkelerine uymaya söz vermifltir.

Ekim - Kas›m 2006, Say› 11 ISSN 1305-2926 9 YTL



46 seminars and professional papers PLDC is a Global Lighting Design Convention for lighting professionals worldwide, organised by VIA Publishing for the international magazine Professional Lighting Design in cooperation with the European Lighting Designers’ Association e.V., ELDA +. Other associations, universities and manufacturers have shown interest in becoming involved in the global convention as a strong partner: Lighting Urban Communities International, LUCI, and the Association des Concepteurs Lumière et Eclairagistes, ACE.

PLD Recognition Awards Renowned keynote speakers Product exhibition ELDA+ Vox Juventa

Make a note of these dates: 24. to 28. October, 2007 in London/UK

Association meetings More than 800 colleagues from the international lighting community Celebration of Light party and much more

www.via-light.com/pldc