Page 1

Bouwen aan Den Haag


2


Werken aan de leefkwaliteit van Den Haag: praten, luisteren en verrast worden

Den Haag groeit en verandert. Steeds meer mensen maken gebruik van de ruimte in de stad. De verdichting zorgt voor grote uitdagingen voor de bereikbaarheid, tweedeling en een gezonde leefomgeving. Hoe blijft het evenwicht tussen bebouwde en onbebouwde ruimte in balans? De sleutel voor slim verdichten ligt doorgaans niet in meer van hetzelfde, maar in innovatieve transformaties van de beschikbare ruimte. Platform STAD is sinds de oprichting in 2016 de plek voor het denken, doen en debat over de ruimtelijke ontwikkeling van Den Haag. Tijdens onze bijeenkomsten blijkt dat er veel behoefte is aan een publiek gesprek met inbreng van deskundigen, ontwerpers, ontwikkelaars, ambtenaren en bewoners. Maar ook aan een meer overkoepelende stedenbouwkundige visie, die richting geeft aan de ontwikkeling van Den Haag. Een aantrekkelijke visie die perspectief en kaders biedt en tegelijkertijd flexibel is, nodigt uit te investeren in de stad. Maar over welk toekomstperspectief hebben we het dan eigenlijk? Over onderwerpen als parkeren, hoogbouw, verdichten of het bouwen van sociale huurwoningen in het Statenkwartier

verschillen de meningen. Duidelijk blijkt dat partijen om heel uiteenlopende redenen investeren in de stad. Bijvoorbeeld vanwege kwaliteit, veiligheid, gezondheid, duurzaamheid of financieel rendement. Platform STAD maakt dit soort afwegingen meer transparant en koppelt nieuw verworven kennis aan wat er leeft in Den Haag. We organiseren openbare STAD gesprekken, STAD consults met experts en Ontwerpmanifestaties. Al deze gesprekken leveren nieuwe expertise en invalshoeken op voor behoud en verbetering van de leefkwaliteit. En leiden tot concrete werkbare aanbevelingen aan hen die verantwoordelijk zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling van Den Haag. De oogst van de afgelopen twee jaar is verzameld in dit magazine, aangevuld met interviews met experts. De opgaven en de belangen in de stad zijn complex en maken politieke keuzes ingewikkeld. Werken aan de leefkwaliteit van Den Haag vraagt van alle betrokken partijen kennis, lef en een open dialoog.

Jooske Baris directeur Platform STAD


Platform STAD in Cijfers

4


Bouwen in een dichtbevolkte stad

Wonen in een eerlijke stad

6

14

Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

Groen in de Stad; geen luxe maar noodzaak

21

Mobiliteit in de Stad kiezen of verliezen

34

Samen werken aan Den Haag

42

50

5


Bouwen in een dichtbevolkte stad

6


Tijdens de recente economische crisis werden er nauwelijks nieuwe woningen gebouwd. De bevolkingsgroei van Den Haag ging echter wel door. Van 473.941 inwoners in 2007 naar 526.439 in 2017. Hoewel er wel wat extra woonruimte gecreĂŤerd werd met woningsplitsingen, dakopbouwen en transformatie van kantoorgebouwen naar woningen, wordt er nu een inhaalslag gemaakt. Maar Den Haag heeft geen uitbreidingslocaties aan de rand van de stad meer. Binnenstedelijk bouwen en verdichten is dus noodzakelijk. Een complexe opgave met grote invloed op de leefomgeving.

7


Platform STAD - Bouwen in een dichtbevolkte stad

D

e vraag naar woningen is toegenomen, maar ook veranderd. In de VINEX wijken lag de nadruk sterk op gezinnen. Hoewel er uiteraard nog steeds vraag is naar gezinswoningen, is het aandeel alleenstaanden sterk toegenomen. Het gaat om een diverse groep van jongeren, arbeidsmigranten, gescheiden mensen al dan niet met kinderen, statushouders en vooral ook ouderen.

De veranderende vraag heeft geleid tot een toename van het aantal kleine woningen. Deze worden vooral in Laakhaven massaal gebouwd. Er wordt geëxHoogbouw perimenteerd met Tiny Houses in komt altijd op Erasmusveld. Hoogbouw wordt hip en is een luxe product plekken waar je het geworden. Of het nu gaat om niet verwacht hoogbouw of woningsplitsing in de bestaande woningvoorraad, de verdere verdichting van Den Haag heeft impact op de leefomgeving.

Voor woningsplitsingen heeft gemeente Den Haag inmiddels de leefbaarheidstoets ingevoerd. Hoewel de toename van woningen redelijk gespreid is, komt het immers ook voor dat in dezelfde straat meerdere woningen worden gesplitst. Splitsen van woningen heeft echter ook positieve effecten, zegt Tim de Boer (architectuurcriticus), die onderzoek deed naar woningsplitsing in Den Haag. Vaak gaat het om slecht onderhouden panden die worden opgeknapt of minder gewilde plekken boven winkels en horeca.

Hoogbouwvisie Hoogbouw heeft ook grote impact op de leefomgeving. Lange tijd was Den Haag een stad zonder hoge bebouwing. Inmiddels is hoogbouw onderdeel van de Haagse identiteit geworden. Volgens Hans Kollhoff (Kollhoff Architekten), die de torens voor de Ministeries van Justitie en BZK ontwierp, moet Den Haag hoogbouw echter Meer draagvlak voor voorzieningen en OV niet zien als de belangrijkste oplossing voor Verrassend genoeg is er geen recht de huidige grote behoefte aan woningen. evenredige relatie tussen dichtheid Voor gezinnen is hoogbouw niet de en leefbaarheidsscores in wijken. meest voor de hand liggende Arjan Harbers (Planbureau voor de woonvorm. Hoog bouwen is Leefomgeving) zette speciaal bovendien zo’n 30 procent voor het STAD gesprek duurder dan apparte‘Flexibele STAD’ de cijfers menten bouwen in een op een rij. Er zijn wijken bouwblok. ‘Mensen met een lage dichtheid die moeten wel zelf in hoogslecht scoren op leefbaarheid, bouw willen wonen. Als ze maar ook wijken met een hoge geen andere keuze hebben, bevolkingsdichtheid zoals de Jordaan is hoogbouw een recept voor Arjan Harbers PBL in Amsterdam (120.000 inwoners / km2) verloedering,’ zegt Dorte Kristensen die toch hoog scoren op leefbaarheid. (Atelier PRO). ‘De ‘Homo Hoogbouw’ is Moerwijk-zuid en het Statenkwartier hebben echter hip.’ Er zijn dan ook veel plannen een vergelijkbare dichtheid (3800), maar scoren voor nieuwe hoogbouw in voorbereiding. heel verschillend: een 3 respectievelijk een 9 voor leefbaarheid. Hoog tijd dus voor een nieuwe visie. Gemeente Den Haag presenteerde in 2017 een nieuwe hoogOp basis van onderzoek naar dichtheid stelt bouwnota ‘Eyeline & Skyline’. Kwaliteit en beleving Harbers dat het toevoegen van woningen in staan voorop. Er wordt onderscheid gemaakt bestaande wijken zorgt voor meer draagvlak tussen de plint, stedelijke laag en top. Een goede voor winkels, openbaar vervoer en andere voorinvulling van de plint moet zorgen voor een zieningen. Een nadeel is de toename van het aangename beleving op straat, op ooghoogte. De verkeer. Functiemenging kan volgens Arjan Harbers stedelijke laag moet zorgen voor inpassing in het de nadelige effecten van verdichting dempen. bestaande stedelijk weefsel en de top zorgt Doordat het gebruik van verschillende functies in voor variatie. de tijd meer gevarieerd is, wordt ook het verkeer meer gespreid in de tijd. Veel criteria in de nota zijn echter nogal zacht. Ook wordt een deel van de criteria later in gebiedsvisies uitgewerkt. Het is dus zaak vinger aan de pols te houden en het debat te blijven voeren. Uit de verschillende bijeenkomsten van Platform STAD kwamen duidelijker aanbevelingen voor hoogbouw en verdichting naar voren.

Functiemenging dempt de nadelige effecten van verdichting

8


Bouwen in een dichtbevolkte stad

De Resident Binnenstedelijk plan in zeer hoge dichtheid. Stedenbouwkundig plan van Rob Krier | Foto: Paul Lunenbrug

Isabellaland Buurt met zelfbouw in Mariahoeve

9


Platform STAD - Bouwen in een dichtbevolkte stad

Stad op ooghoogte: let op wind, plint en zon

Er is behoefte aan hardere kwaliteitseisen voor verdichting. De kunst is om de kwaliteitseisen in duidelijke en goed onderbouwde kaders te vatten, maar tegelijkertijd de ruimte te laten voor maatwerk per project. Dat dilemma geldt ook voor de locatie. Men wil meer duidelijkheid over de zones waar hoog gebouwd kan worden, maar speculatie die de grondprijzen opdrijft moet worden voorkomen.

10

1

Wijs duidelijke zones aan voor hoogbouw

Een gedegen samenhangende stedenbouwkundige visie op verdichting en hoogbouw voor de bouwgolf in de stad ontbreekt nog. De experts die deelnamen aan het STAD consult over de concept hoogbouwnota vrezen dat hoogbouw zich als een deken van schijnbaar willekeurige incidenten over de stad verspreid en het specifieke karakter van wijken verloren gaat. Hoewel er een keuze is gemaakt voor hoogbouw rondom OV knooppunten en in de Binckhorst, zijn er geen specifieke locaties aangewezen. Alleen langs de kust is hoogbouw vooralsnog uitgesloten.


Bouwen in een dichtbevolkte stad - Aanbevelingen

2

Maak samenhangende stedenbouwkundige ensembles

Regels of een strategie voor de gewenste samenhang tussen torens in een bepaald gebied worden in de hoogbouwnota niet gegeven. In de gebiedsvisies moeten hoogte en volume goed op elkaar afgestemd worden.

4

Voorkom dat hoogbouw hinder oplevert

Met duidelijke eisen aan wind en zon wordt hinder zo veel mogelijk voorkomen. Gevolgen van torens voor windhinder moeten in een heel vroeg stadium worden getoetst. Dan kan het plan nog aangepast worden. Pleinen, terrassen en winkelstraten moeten voldoende zon krijgen. De gemeente kan sunspots aanwijzen.

6

Zorg dat de buitenruimte naadloos aansluit op de hoogbouw

Naast de invulling van de plint, is de openbare ruimte cruciaal voor de beleving van hoogbouw op ooghoogte. De regels en intenties, maar ook de sunspots moeten naadloos aansluiten op de visie op de openbare ruimte. Het moet duidelijk zijn bij wie de verantwoordelijkheid ligt voor de kwaliteit van de buitenruimte en hoe de ambities daadwerkelijk gerealiseerd worden. Voldoende groen - zowel publiek als privaat - beperkt niet alleen de hittestress door de bebouwing in hoge dichtheid, maar verhoogt ook de leefbaarheid.

3

Maak hoogbouw onderdeel van het bouwblok

Vermijd solitaire hoogbouw zoals flats in het groen. Met een stedelijke laag kan in hogere dichtheid worden gebouwd. Zo kunnen straten en pleinen gemaakt worden die aansluiten op de omgeving en is er meer ruimte om parkeren en bergingen goed in te passen.

5

Stel de voerganger en fietser centraal

Maak hoogbouw aantrekkelijk op ooghoogte. Zorg voor een gevarieerde invulling van de plint (begane grond). Met verschillende functies en differentiatie in de maat van de ruimtes, aansluitend bij de menselijke maat. En plaats niet alleen commerciële ruimtes, maar ook woningen voor bijvoorbeeld gezinnen in de plint en stedelijke laag. De studies ‘City at Eyelevel’ van Stipo en ‘Highrise op ooghoogte’ van Marlies de Nijs (stedenbouwkundige gemeente Utrecht) die in de STAD gesprekken zijn toegelicht, tonen het belang van een goede plint aan en bieden ontwerpers heel concrete handvatten.

11


Denken vanuit de identiteit van Den Haag Anjelica Cicilia

-

Interview met: Syntrus Achmea Real Estate and Finance

‘Den Haag heeft net een nieuwe hoogbouwnota, maar eigenlijk mist er een duidelijke strategie voor verdichting. De nota gaat vooral over de ambities op gebouwniveau, niet over de benodigde overkoepelende visie.’ zegt Anjelica Cicilia. ‘De essentiële kwaliteiten van de stad moet men kennen, koesteren en vooral bewaken. Den Haag zet echter niet in op de juiste kwaliteiten die passen bij de stad’

Wat zou de belangrijkste ambitie van Den Haag moeten zijn als je kijkt naar de huidige woningbouwopgave? De hoogbouwnota heeft het verkeerde abstractieniveau. Den Haag heeft een krachtig verhaal nodig als kapstok voor nieuwe ontwikkelingen. Begin met benoemen van de belangrijke en essentiële parels, milieus en kernwaarden die Den Haag waardevol maken en wat behouden en verbeterd moet worden. En sluit aan bij die identiteit. Voor mij is dat het romantische en dorpse karakter, maar ook het uitzicht op zee. Wat zijn dan de beste plekken voor hoogbouw? Benoem ook de dragers van de ruimtelijke kwaliteit van Den Haag zoals de Koekamp en het Haagse Bos. Dat hogere abstractieniveau is noodzakelijk voor de aansluiting van losse projecten.

Het Beatrixkwartier is bijvoorbeeld vrij steenachtig en heeft veel doorgaande wegen. Door de bouw van twee woontorens (Monarch III) moet er ook naar deze omgeving gekeken worden als woongebied. Uiteindelijk levert dat ook kwaliteit op voor de kantoren en de andere bewoners in het gebied.

De gemeente moet daarvoor wel actief sturen op een goede programmering van de plinten. Met bijvoorbeeld horeca in plaats van kantoorruimte op belangrijke stedenbouwkundige assen. Maar er zijn ook plekken waar een commerciële invulling van de plint niet haalbaar is. Een publieke invulling komt niet vanzelf. De Turfmarkt was tien jaar geleden nog een doodse straat maar is door de actieve inzet van de gemeente nu een levendige as. Uiteindelijk gaat het om de samenwerking met investeerders met lange Een publieke Rotterdam heeft internationale termijn visie en ondernemende invulling van journalisten uitgenodigd die projectontwikkelaars. Voor een de plint komt niet schrijven over de iconische goed resultaat moet de gemeente vanzelf gebouwen en culturele identiteit van beginnen met hoge ambities en daar de stad. Mensen accepteren daar dat er stellig aan vasthouden. Wat me opvalt is voortdurend aan de stad gebouwd wordt. dat de eisen voor de openbare ruimte voor In Den Haag lijkt innovatie als pijler voor de de binnenstad wel hoog zijn, maar niet voor broodnodige economische ontwikkeling echter andere gebieden in de stad. niet te passen bij de identiteit. De ontwikkeling van een Central Innovation District zal daarom Waar kan het beste verdicht worden? moeizaam zijn. De mogelijkheden voor verdichting zijn beperkt. Vanwege de congestie rond de binnenstad zijn veel Waar moet de gemeente vooral op sturen? plekken niet goed bereikbaar. Daarom zie ik vooral Het creëren van een vitale en veerkrachtige stad kansen rond de twee grote stations, bij de nieuwe lukt alleen met de juiste combinatie van een aantrekRotterdamsebaan en in de binnenstad. Hoogbouw is kelijke en veilige woonomgeving, voorzieningen, een echter niet de belangrijkste oplossing voor het tekort bruisende (binnen)stad, economie en werkgelegenaan woningen in Den Haag. Verschillende gebieden heid. Bij verdichting moet ook nagedacht worden over met één bouwlaag optoppen biedt misschien wel het gebruik van de openbare ruimte door de nieuwe veel meer nieuwe woningen. bewoners, op ooghoogte van voetgangers en fietsers.

12


STAD gesprek STAD consult

Haagse Hoogbouw visie Deelnemers van het STAD consult ‘Haagse Hoogbouw’ vonden expliciete keuzes en sturen op kwaliteit belangrijk. De experts die de concept hoogbouwnota bespraken vonden dat de nota hieraan onvoldoende voldeed en spraken van een ambitiedocument in plaats van een visie.

12 okt 2017

Jeroen Geurst (Geurst & Schulze architecten), Eric Vreedenburgh (Archipel Ontwerpers), Dorte Kristensen (Atelier PRO), Piet Grouls (Van Mourik architecten), Leo Oorschot (TU Delft), Renske van der Stoep (KCAP architects&planners), Jeroen Dirckx (KCAP architects&planners), Ron Bakker (RBRE Real Estate), Gert Jan Smit (SENS real estate), Jos Verhoeff (AVN), Eveline Blitz (Vrienden van Den Haag), Rob van de Laar (Voormalig wethouder), Olof Stapel (Bouwkundige)

Haagse Hoogbouw: Eyeline & Skyline

STAD gesprek

31 aug 2017

Hoogbouw is een van de mogelijkheden voor bouwen in hoge dichtheid. Maar dan moeten er ook kwaliteitseisen zijn voor de nieuwe torens. Voor zowel de inpassing in de bestaande stad als voor de beleving op ooghoogte.

Jeroen Geurst (Geurst & Schulze architecten), Ruurd Gietema (KCAP Architects & Planners), Hans Kollhoff (Kollhoff Architekten), Dorte Kristensen (Atelier PRO), Rob van Kalmthout (Heijmans), Eric Vreedenburgh (Archipelontwerpers), Ben Kuipers (Ben Kuipers Landschapsarchitect), Emiel Arends (Stadsontwikkeling gemeente Rotterdam), Marlies de Nijs (Stedenbouwkundige gemeente Utrecht), Ton Schaap (Urbanist gemeente Amsterdam)

STAD op ooghoogte een nieuw stationsplein

STAD gesprek

27 sept 2016

Het Koningin Julianaplein (KJ-plein) is een belangrijke publieke plek die flink op de schop gaat. De nieuwe stadsentree voor Den Haag Centraal Station moet vooral vorm krijgen vanuit het perspectief van voetgangers en fietsers.

Steven Delva (Delva Landscape Architects), Nanne de Ru (Powerhouse Company), Riëtte van der Werff (De Werff Architectuur), Hans Karssenberg (Stipo), Marlies de Nijs (Stedenbouwkundige gemeente Utrecht) STAD gesprek

5 jul 2016

Flexibele STAD Verdichting en verschillende nieuwe en veranderende woonconcepten zoals Tiny Houses en woningsplitsing hebben positieve, maar ook negatieve effecten op de leefomgeving.

Arjan Harbers (Planbureau voor de Leefomgeving), Jurgen van der Ploeg (Faro Architecten), Karin Uittenbogaart (Studio KA), Ebami Tom (Made in 4Havens Coöp U.A.), Tim de Boer (Tim de Boer Ontwerp en onderzoek), Frits Lely (Heijmans), Arjen Kapteijns (GroenLinks)

13


Wonen in een eerlijke stad

14


De segregatie in Den Haag neemt toe. De extra druk op de stad die de bevolkings-groei met zich meebrengt, zal volgens Erik Pasveer (gemeente Den Haag) voor een groot deel neerslaan in de kwetsbare wijken. Hier komen verschillende ruimtelijke en psychosciale problemen samen. Ruimtelijke ingrepen kunnen de tweedeling tegengaan, maar dat vraagt lef en politieke keuzes. Uit de grote belangstelling voor het STAD gesprek ‘Verdichten in een gedeelde stad’ blijkt dat velen zich zorgen maken.

15


Platform STAD - Wonen in een eerlijke stad

C

orporatiehuurders zijn steeds vaker huurders met een laag inkomen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) had in 1990 12% een laag inkomen, in 2015 was dat 45%. Dit past in de doelstelling van het Rijk om corporatiewoningen uitsluitend te reserveren voor de laagste inkomens. Maar dit rijksbeleid zorgt in Den Haag voor een toename van de segregatie. Want de stad heeft veel wijken met een extreem hoog percentage sociale woningbouw. Hoe gaat Den Haag hiermee om?

Segregatie is een gegeven dat in heel Den Haag speelt. Het kan niet aan één kant opgelost worden. Voor een inclusieve stad moeten ook meer sociale huurwoningen worden gebouwd ‘op het zand’. Door alleen duurdere woningen toe te voegen ‘op het veen’ worden andere wijken niet meer gemengd. Lang niet alle politieke partijen vinden echter dat Den Haag marktcontrair moet bouwen. De gemeente loopt immers inkomsten mis, als Jeroen Frissen op gewilde locaties minder woningen directeur strategie Vestia in het duurdere segment gebouwd worden.

Zorg dat de beste middelbare school van de stad in Den Haag Zuidwest staat

Zolang het niet om een groot gebied gaat, is een bepaalde mate van homogeniteit niet verkeerd, zegt Wouter van Gent (UvA). Maar Den Haag Zuidwest (Moerwijk, Morgenstond, Vrederust en Bouwlust) is een uitgestrekt gebied met bijna 70.000 inwoners. Daar leidt opeenstapeling van allerlei financiële en sociale problemen tot gebrek aan positieve en gevarieerde ‘rolmodellen’ die men ontmoet in de openbare ruimte. Voorkomen van verplaatsing Gaat van de problemen het wel goed Meer menging van verschillende met de stad, als bevolkingsgroepen in de stad het niet goed gaat met kun je volgens Vincent Smit (Lector Haagse Hogeschool) de kwetsbare niet alleen vanaf de tekentafel wijken?

voor elkaar krijgen. Het simpelweg slopen van sociale huurwoningen en deze vervangen door koopwoningen, leidt immers vooral tot verplaatsing van armoede en (mensen met) problemen. Behalve woningbouw zijn er andere katalysatoren, zoals sport en scholing. Bij menging gaat het er vooral om dat verschillende groepen in de samenleving elkaar tegenkomen in hun dagelijkse routine. Menging moet een organisch proces zijn. Met aantrekkelijke gedifferentieerde wijken als resultaat. Mensen willen graag wonen in gemengde wijken. Maar in de praktijk kunnen leefstijlen van bijvoorbeeld studenten en gezinnen botsen. Het schaalniveau waarop menging nagestreefd wordt, moet daarom benoemd worden. In een stad met de juiste balans van heterogene wijken en meer homogene straten of buurtjes is het grote geheel inclusief. Daarom zou men terughoudend moeten zijn met het formuleren van doelgroepen die extra prioriteit krijgen, menen de experts die met Platform STAD de concept Woonvisie van commentaar voorzagen. Impliciet zijn dit immers vaak de meer draagkrachtige groepen.

16

Bouwen voor de stadsbewoner Veel mensen kiezen bewust voor de stad. Niet alleen vanwege het werk, maar ook vanwege het culturele aanbod en de vele ontmoetingsplekken. De stad is daarom aantrekkelijk voor singles en senioren, maar ook voor jonge of gescheiden bewoners, die er een baan kunnen combineren met kinderen, cultuur en een rijk sociaal leven zonder al te veel reistijd. De bevolking van Den Haag wordt zo in verschillende opzichten pluriformer en de vraag naar woningen is veranderd. Gezinnen zijn niet meer de norm. Mensen maken deel uit van meerdere stedelijke subculturen waarmee een eigen leefstijl wordt opgebouwd. Leefstijlen veranderen. Veel mensen wonen ook graag in kleinere appartementen met een deel van de voorzieningen en ontmoetingsplekken buitenshuis. Hoogstedelijk wonen is een logisch uitgangspunt voor een stad zonder uitbreidingsmogelijkheden. Bouwen voor de stadsbewoner vraagt door de diversiteit aan bewoners echter niet om kleine woningen alleen, maar vooral om differentiatie in grootte en prijsklasse. En om de juiste leefomgeving. Een interessant, maar divers investeringspotentieel. Nog nadrukkelijker moet dus de relatie gelegd worden tussen wonen en woonomgeving, stelden de experts die meedachten over de concept Woonvisie. De samenhang tussen wonen, groen, werken en onderwijs bepaalt of men op een plek met plezier woont. In een inclusieve stad zijn de woningen en de woonomgeving ook geschikt en veilig voor senioren en kinderen.


Wonen in een eerlijke stad

Verbeteringen voor Den Haag Zuidwest Het benoemen van de tweedeling in Den Haag voelt ongemakkelijk omdat het stigmatiserend werkt. En er is geen gemakkelijke oplossing. Toch heeft Platform STAD het thema op de agenda gezet omdat de problemen van mensen in Zuidwest zich opstapelen. Tijdens het verkiezingsdebat bleek dat bijna alle politieke partijen Houd de nu echt werk willen maken van Zuidwest.

menselijke maat in de gaten.

Valtheblokken Den Haag Zuidwest Foto: Leo Oorschot

RenĂŠ Baron Stadsdeeldirecteur Zuidwest

Jeroen Ruitenbeek (PalmBout Urban Landscapes) pleit voor een beter raamwerk van openbare ruimten (groen en infrastructuur) en ruimtelijke verbindingen, die doorwerken op sociaal gebied en de buurteconomie. De wijken in Zuidwest zijn slecht verbonden met de VINEX wijk Wateringse Veld. De verschillende bewoners komen elkaar dus niet tegen. Ook de prachtige groengebieden zoals het Zuiderpark en de Uithof lijken nauwelijks deel uit te maken van Zuidwest. En de tram naar het centrum doet er veel te lang over. Den Haag Zuidwest heeft net zoveel inwoners als Gouda maar heeft niet eens een havo / vwo school. Draagvlak voor nieuwe voorzieningen zoals scholen en winkels, maar ook voor sneller openbaar vervoer, kan gege-

nereerd worden door verdichting. Bij de herstructurering in het verleden, vond echter verdunning plaats. Er werd maar 80% van de gesloopte woningen teruggebouwd. Volgens Hans van Daal (DaalWarries architecten) kan Zuidwest met behoud van kwaliteit met 125% of zelfs 150% verdichten. Verdichten is meer dan alleen woningen bouwen Tegelijkertijd is juist het groene karakter een van de kwaliteiten van Zuidwest. De wijken zijn in vergelijking met andere delen van de stad groener, meer klimaatbestendig en de lucht is er schoner. Verdichting zou wel eens ten koste van deze kwaliteiten kunnen gaan, vrezen bewoners. Als de leefbaarheid achteruit gaat en de parkeerdruk toeneemt, is de kans groot dat bewoners die

het zich kunnen veroorloven, wegtrekken. Het vasthouden van mensen die stijgen op de sociale ladder is echter belangrijk ter voorkoming van segregatie. Bouwen in hogere dichtheid met een zeer groen karakter lijkt daarmee het beste bij de wijk te passen. Daarbij zijn niet alleen de woningaantallen belangrijk, ook de investeringen in voorzieningen, groen, bereikbaarheid en werkgelegenheid tellen. Afgestemd op de behoeften van de bewoners. De gebiedsverkenning van Urbanisten 57 voor de Agenda Ruimte voor de Stad biedt veel aanknopingspunten, maar heeft geen status als gebiedsvisie. Er is behoefte aan een integrale visie die op een positieve manier perspectief biedt voor de toekomstige ontwikkeling.

17


Een inclusieve stad is aantrekkelijk voor iedereen

De waarde van de bestaande woningvoorraad

De vermeende slechte kwaliteit van de woningen in gebieden met een eenzijdige woningvoorraad (lees: veel sociale huurwoningen) wordt nogal eens aangegrepen om deze woningen te slopen en vervolgens nieuw te bouwen. Grootschalige herstructurering is echter niet altijd wenselijk en zeker niet de enige mogelijkheid om de tweedeling tegen te gaan.

Het vooruitzicht van sloop veroorzaakt een negatieve sfeer. Bewoners vinden het vervelend dat hun woningen als probleem gezien worden. Terwijl het benadrukken van de bestaande kwaliteiten zorgt voor trots bij de bewoners. Ook in wijken als Laak, Rustenburg Oostbroek, Mariahoeve en in mindere mate in Zuidwest staat veel monumentwaardige woningbouw. De positieve kwaliteiten van architectuur en stedenbouw blijven nogal eens onderbelicht, mede omdat de openbare ruimte karig is ingericht. Deze woningen zijn meestal helemaal niet van veel mindere bouwtechnische kwaliteit dan in de Bomenbuurt of het Statenkwartier. Voor de hele oudere woningvoorraad geldt de enorme uitdaging om de woningen te verduurzamen.

18

Flexibele toewijzing van woonruimte Bestaande bebouwing kan juist heel goed benut worden om op niveau van de stad de segregatie te beperken. Binnen de bestaande woningvoorraad wordt immers continu verhuisd. Buurtgericht toewijzen van woningen is een instrument waarmee woningcorporaties meer gericht woningen kunnen verhuren. Stuur op vitaliteit. Studenten, kunstenaars en zelfbouwers kunnen de buurt op een hoger niveau tillen. Hiervoor kunnen ook kluswoningen, herbestemming van kantoren en kluskantoren worden ingezet. Met flexibele en tijdelijke arrangementen kan daarnaast voor de grote groep spoedzoekers die nergens snel terecht kan, voor betaalbare woningen gezorgd worden. Vanzelfsprekend geldt dat alles ook voor de duurdere wijken.

Differentieer ook in kwaliteit van de woningen. Bouwen en verbouwen kan goedkoper als bewoners zelf kunnen kiezen hoeveel geld ze willen uitgeven voor kwaliteit. In een ongedeelde stad zou het begrip keuzevrijheid voorop moeten staan. Vooral in de sociale woningbouw hebben mensen nu weinig te kiezen. Zuidwest en de andere kwetsbare wijken hebben daarnaast behoefte aan samenlevingsprojecten en herstel van de buurteconomie. Dit gaat in deze wijken niet vanzelf. In de zieltogende winkelstrips kan de goedkope ruimte worden gebruikt voor leer-werk projecten, pop-up projecten, community centers en evenementen. Dit verlevendigt niet alleen de sfeer, maar biedt ook perspectief aan jongeren die anders moeilijk werk vinden.


STAD gesprek

Verdichting in een gedeelde STAD

STAD gesprek

1 feb 2018

De problemen van mensen in Zuidwest Den Haag zullen vooral met werk, onderwijs en zorg bestreden moeten worden. Maar ook ruimtelijke ingrepen kunnen een – bescheiden – bijdrage leveren aan gemengde buurten met een aantrekkelijke woonomgeving.

René Baron (Stadsdeeldirecteur Escamp), Jeroen Ruitenbeek (Palmbout Urban Landscapes), Hans van Daal (Daal Warries Architecten), Nicola Körnig (Stedenbouwkundige Gemeente Den Haag), Jeroen Frissen (Directeur strategie Vestia), Wouter van Gent (Universiteit van Amsterdam) STAD consult

19 dec 2016

Haagse Woonvisie Diverse experts bespraken het concept van de nieuwe woonvisie voor Den Haag. De aanbevelingen zijn door gemeente Den Haag meegenomen in de verdere uitwerking van de woonvisie.

Anita Blom (Rijksdienst Cultureel Erfgoed), Cihan Bugdaci (Gentlemen A.R.T.), Douwe Wielenga (Raad voor de Leefomgeving en infrastructuur), Leo Oorschot (TU Delft), Miel Karthaus (KBnG architectuur), Robert Kostwinder (Quartier Laak), Rudy Uytenhaak (Rudy Uytenhaak Architectenbureau), Vincent Smit (Lector Haagse Hogeschool) En commentaar van: Ergün Erkoçu (Dean Faculty of Engineering at University of Curaçao), Erna van Holland (COB-WEB), Vincent Gruis (Hoogleraar TU Delft) STAD gesprek

19 apr 2016

Gedeelde STAD Er is een flink tekort aan woningen. De woningbouwopgave kan met bouwen voor de buurt of gentrification ingezet worden om dat andere Haagse probleem, de tweedeling, te doorbreken.

Anne van Grinsven (Staedion), Judith van El (Haagwonen), Jonneke Thijssen (Haagse Bodem), Vincent Smit (Lector Haagse Hogeschool), Erik Pasveer (Hoofd stedenbouw en planologie Gemeente Den Haag), Petra Rutten (Heijmans)

19


Gemengde wijken maken de stad prettiger en veiliger Interview met: Bregit Jansen - Haag Wonen

De segregatie in Den Haag is groot. Er liggen nu plannen om dit tegen te gaan door in Zuidwest, een wijk met vooral sociale woningbouw, alleen nog woningen voor middengroepen toe te voegen. Het plan slaagt echter alleen als alle mensen die nieuw zijn in Den Haag een middeninkomen hebben,’ meent Bregit Jansen. ‘Bovendien verandert er zo weinig in de eenzijdig rijke wijken.

Vastgoed is geen oorzaak van sociaaleconomische problemen van bewoners. Die kunnen dus ook alleen opgelost worden op het niveau van het individu, met onderwijs, taalvaardigheid, werk en/of welzijnswerk. In wijken waar de hoeveelheid betaalbare (huur)woningen dominant is, zijn de achterstanden wel extra zichtbaar. Maar als je een psychose hebt gehad, lost een nieuwe buurvrouw met een hoger inkomen je problemen niet op.

Maar als zij op aantrekkelijkere plekken zoals de Binckhorst meer kunnen verdienen, blijven investeringen in kwetsbare wijken beperkt. Dat vereist dus een goede sturing op de planning van de ontwikkellocaties. De gemeente zou ontwikkelaars kunnen verplichten in kwetsbare wijken te bouwen in ruil voor het ontwikkelen van woningen in het hoogste segment.

Daarnaast is er meer diversiteit gewenst in de rijkere wijken op het zand. Corporaties krijgen daar echter niet Desondanks is meer menging van inkomensgroepen veel kans. Zij moeten evenveel bieden voor de grond wel heel belangrijk op niveau van de samenleving. als een marktpartij, terwijl de huuropbrengst Ruimtelijke nabijheid bevordert de verdraagzaamvan een sociale huurwoning veel lager is. Dat heid. In gemengde wijken zien mensen dat ze vereist draagvlak bij politiek en bewoners niet bang hoeven zijn voor ‘de ander’. voor bijvoorbeeld een verlaging van de Het gevoel van veiligheid is er hoger. Ruimtelijke grondprijs. Men accepteert eerder dat de nabijheid bevordert de maatschappij verschillen kent en er verdraagzaamheid In veel kwetsbare wijken is minder 'Not in my Backyard' gedrag. is de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte lager. Wat moet er nu gebeuren Wat zou er moeten veranderen? om verdere segregatie tegen te gaan? Ja, zeker in de Schilderswijk bijvoorbeeld zie je Binnen de huidige regelgeving mogen woningen aan de inrichting wat voor soort wijk het is. Dat werkt ook leefstijlgericht toegewezen of verloot worden. stigmatiserend, maar bewoners willen graag een groene Experimenten met loting tonen aan dat ook jonge wijk zonder zwerfvuil. Hier hebben mensen veelal al starters en andere groepen die nu niet snel aan bod hun energie nodig voor de dagelijkse beslommeringen. komen, dan voor meer diversiteit zorgen. Dat kan een Zij spreken de gemeente niet pro-actief aan op haar middel zijn om bij te sturen in complexen waar een te verantwoordelijkheid. In goede wijken gebeurt dat wel. grote groep sociaal kwetsbare mensen samenwonen Het systeem werkt dus vooral voor diegenen die op hun en de leefbaarheid onder druk staat. De huisvestingsstrepen staan. In wijken waar meer dan 45% van de woverordening van Den Haag wordt binnenkort geëvaningen sociaal wordt verhuurd, zou de gemeente extra lueerd, misschien een goed moment voor onderzoek aandacht aan het niveau van de buitenruimte moeten naar meer flexibele toewijzing. besteden. En de bewoners juist ondersteunen bij het kenbaar maken van hun behoeften. In de Schilderswijk Marktpartijen zullen in een kwetsbare wijk kunnen weet ik dat meer straatbomen van enig formaat een verdienen aan woningen voor de middengroepen. van die behoeften is. Een haalbare businesscase dus.

20


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor Den Haag heeft nauwelijks plekken waar mensen variĂŤrend in leeftijd, etniciteit en opleidingsniveau elkaar spontaan tegenkomen. Het stedenbouwkundige ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte kan ontmoeting uitsluiten of juist stimuleren. Het simpelweg hebben van ruimte is daarbij niet voldoende ook programmering is van belang. Onbestemde ruimtes moeten op initiatief van bewoners gebruikt kunnen worden voor allerlei activiteiten.

21


Platform STAD - Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

D

en Haag staat bekend om de kwaliteit van de openbare ruimte. De nota De Kern Gezond zette in 1989 de integrale herontwikkeling van de openbare ruimte in de binnenstad in gang. Op de pleinen maakten auto’s plaats voor terrassen en het doorgaande verkeer verdween. De binnenstad werd een autovrije verblijfsplek met veel ruimte voor voetgangers. Kwaliteit stond voorop. Ondertussen is de maatschappij veranderd. De inrichting van de openbare ruimte nodigt te weinig uit tot spontane ontmoetingen of verschillende vormen van gebruik. In een kenniseconomie zijn ontmoeting en diversiteit echter belangrijk voor de uitwisseling van kennis en ideeën. Ook de toename van alleenstaanden, flexwerkers en toeristen zorgt voor behoefte aan meer en verschillende soorten ontmoetingsplekken.

Verbinden van buurten Spontane ontmoetingen tussen mensen met een uiteenlopende sociale achtergrond vinden vooral plaats in de openbare ruimte. Tijdens diverse STAD gesprekken pleiten stedenbouwkundigen voor betere verbindingen Geef de tussen de buurten van het sterk Amerikaanse gesegregeerde Den Haag. ‘Op Ambassade met een de plek waar de lijnen in publieke functie het netwerk van collectieve ruimtes samenkomen,’ zegt Gerrit terug aan van Es (HVE Architecten) ‘vindt de de stad ontmoeting plaats.’ De lange lijnen in de stad, zoals de Laan van Meerdervoort, de Melis Stokelaan en de Bezuidenhoutseweg hebben daarom meer dwarsverbanden nodig. Vervolgens moeten er ontmoetingsplekken gemaakt worden op plekken waar de verschillende identiteiten en bevolkingsgroepen elkaar raken.

Maar: zonder wrijving geen glans. Die hinder is juist goed. Dat dwingt mensen met elkaar in gesprek te gaan. De veiligheidseisen rond de vele internationale instellingen zorgen in Den Haag voor beperkingen. Ook in de binnenstad moet rekening gehouden worden met allerlei Het project New Babylon (gestart in 1956) veiligheidsmaatregelen. Hoewel de pollers van Constant Nieuwenhuys biedt hiervoor en bloembakken keurig in het ontwerp inspiratie. Platform STAD organiseerde voor de inrichting worden ingepast, Den Haag is de een bezoek aan de tentoonstelling beperken de veiligheidseisen meest gesegregeerde stad in het Gemeentemuseum. Constant toch sterk de gebruiksmogelijkverbond allerlei verschillende heden. van Nederland plekken in Den Haag met een nieuwe structuur die hij over de bestaande stad De stad als huiskamer heen legde. Hij zag een toekomst voor zich Voor ontmoeting moet ook naar de waarin mensen niet meer werkten omdat culturele kant van het gebruik van de machines en automatisering hun werk hadden openbare ruimte worden gekeken. Op plekken overgenomen. Zij konden zich daardoor richten op die mooi zijn, voelen mensen zich prettig. Maar creatief werk en de Homo Ludens (spelende mens) plekken die (nog) niet mooi zijn bieden juist kan zelf zijn steeds veranderende leefomgeving kansen voor spontane invulling. In Berlijn worden vormgeven. Constant omarmde het onbekende op dit soort plekken in de openbare ruimte en het avontuur. Combineren van verschillende regelmatig door bewoners allerlei feestjes en functies of gebruikers in een open ruimte levert andere activiteiten georganiseerd, laat Vincent soms hinder op. Kompier (Berlijn-deskundige) tijdens het STAD gesprek ‘Den Haag, stad voor morgen?’ zien. Waar de privé woonruimte niet heel ruim is en

22


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

waar veel singles wonen, is behoefte aan ruimten waarin groepen mensen bij elkaar kunnen komen. De alledaagsheid van deze ruimte fungeert als mediator tussen stedelijk spektakel en rustige plekken zoals de woning. Voor mensen is het belangrijk dat zij zelf kunnen bepalen hoe ze de openbare ruimte gebruiken. In Den Haag is deze spontane informele en tolerante cultuur veel minder aanwezig dan in Berlijn. Constant stopte na vele jaren werk met New Babylon. De tijd was er in zijn ogen niet rijp voor. Wel hoopte hij dat zijn ideeën later weer konden worden opgepakt. Is de tijd er nu rijp voor in Den Haag? Maak ruimte voor eigen initiatief en toe-eigening van de openbare ruimte door verschillende groepen mensen. ‘Daarbij is de ruimtelijke schaal waarop dat mogelijk gemaakt wordt van belang’, stelt Riëtte van der Werff (De Werff Architectuur). ‘Er moet gezorgd worden voor een evenwicht, waarbij er ruimte is voor privacy èn samenzijn, voor rust èn dynamiek.’

Ontmoeten De omtrek van iedere wijk wordt in #1 aangegeven met verschillend gekleurde trottoirtegels. Aangrenzende wijken worden in #2 verbonden door gekleurde banen. Project van Cees van Rutten voor tentoonstelling ONTMOETEN in Pulchri.

23


Platform STAD - Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

Strategieën die ontmoeting in de openbare ruimte stimuleren De makkelijkste manier om ontmoeting te stimuleren is door straten autovrij te maken, meent Daan Zandbelt (Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving). Er ontstaat meteen ruimte voor voetgangers, bankjes en spel. Voor ontmoeting is variatie en verblijf belangrijk, zeggen Rosemarie Maas en Kyra Kuitert, die het handboek Prettige Plekken schreven. Hoe aangenamer het verblijf, hoe langer men blijft. Hoe groter dus de kans op ontmoeting. In de binnenstad gaat het vooral om ‘zien en gezien worden’. In woonwijken en straten is het ‘kleine ontmoeten’ belangrijk.

De vier belangrijkste voorwaarden voor een prettige plek: Veiligheid: Vooral andere ‘sociale ogen en oren’ Variatie: Visuele afwisseling, vooral op ooghoogte Verblijf: Aangenaam zitten, met een prettig uitzicht Verplaatsing: Ergens logisch en comfortabel kunnen komen

Kleine ingrepen met groot effect: ◆ Meer informele zitgelegenheid in de binnenstad ◆ Meer bankjes op looproutes voor senioren ◆ Sport en spel als basis voor ontmoeting ◆ De gebruiker centraal stellen in het ontwerp ◆ Op ooghoogte blijven tekenen

24

Openbare ruimte in de stad: ◆ Is ongefilterde ontmoetingsplek voor iedereen ◆ Verbindt thuis met stad en land ◆ Stimuleert gezonde beweging ◆ Is vormgegeven met gedifferentieerde gevels en plinten ◆ Wordt met zorg en aandacht onderhouden

Nieuwe stedelijke opgaven: ◆ Auto’s uit het zicht ◆ Compacte gedefinieerde openbare ruimte ◆ Hoge bebouwingsdichtheid ◆ Mengen van verschillende functies voor verschillende doelgroepen ◆ Fijnmazige netwerk van straten en bebouwing ◆ Weerbestendige en groene omgeving ◆ Ruimte voor zelforganisatie en invulling openbare ruimte ◆ Gedifferentieerde overgangen tussen publiek en privé


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

De kwaliteit van de openbare ruimte is de basis voor een leefbare stad Hans Leeflang

Ministerie IenM

Ontwerpmanifestatie Publieke ruimte als ontmoetingsmotor bij Platform STAD

New Babylon Tentoonstelling Constant Nieuwenhuys in Gemeentemuseum Den Haag (2016)

25


Platform STAD - Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

Ontmoetingen in portiekflat wijk: Jan Luykenlaan Moerwijk

uitkomsten Ontwerpmanifestatie

De Jan Luykenlaan en de Van Baerlestraat zijn berucht in Moerwijk. Bewoners en ondernemers van de winkelstraten klagen over een onveilig gevoel, criminaliteit en verloedering. De buitenruimte wordt daarom heringericht. Het ontwerpteam boog zich tijdens de Ontwerpmanifestatie over de vraag hoe in deze multiculturele wijk de winkelstraten optimaal kunnen functioneren als ontmoetingsplek.

In de functionele opzet van de wijk is te veel ongedefinieerde ruimte die mogelijkheden tot ontmoeting uitsluit. Functies als speeltuinen liggen verspreid over de buurt waardoor ook de mensen verspreid worden, stelt het team in haar analyse. Er is wel veel groen, maar dit is weinig bruikbaar. Wegen zijn barrières en binnentuinen zijn afgesloten met hekken. Kan de wijk worden omgevormd naar een groen park met tuintjes, paden en bankjes waar de woningen in staan? Met het Jan Luykenplein als centrale plek? In het ontwerpvoorstel worden grenzen en wegen verlegd. Woningen worden meer op het groen en op elkaar gericht. Door een asymmetrische herinrichting van de straat kan een groot deel heel bruikbaar worden ingericht als speeltuin en terras. Zo ontstaat een centrale plek bij de winkels waar mensen elkaar vanzelfsprekend tegenkomen. Bovendien ontwikkelde het team een interessante strategie om betere ruimtelijke voorwaarden voor ontmoeting te creëren. De overmaat aan ongedefinieerde ruimten tussen de open bouwblokken in de wederopbouwbuurt wordt ingevuld. De ruimte op de binnenterreinen kan door bewoners worden toegeëigend door gebruik als privé tuin, als buurtmoestuin of juist als onderdeel van een openbare ‘struinstructuur’. De hoeken tussen de open bouwblokken kunnen met nieuwe woningen worden afgesloten, parterres en kelders uitgebouwd en bouwblokken opgetopt met nieuwe woningen. De hogere dichtheid en grotere variatie in woningtypes die dan ontstaat, sluit aan bij de principes van Jane Jacobs over goed functionerende steden waarin mensen elkaar makkelijk kunnen ontmoeten. Dit alles vergt echter wel een ander soort betrokkenheid van zowel corporaties als bewoners.

Ontwerpteam: Barend Jansen (Beleidsmedewerker ruimte Provincie Zuid-Holland met specialisatie omgevingspsychologie woon-leefomgeving) Eline Keus (Stedenbouwkundige en landschapsontwerper Pouderoyen Compagnons en Oase), Viktor Kroes (Architect Queeste architecten) 26


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

1

2

3

Gebruik de ruimte die er is voor groen en ontmoeting De wijk omvormen tot een groen park Betrek de woningen op de straat

4,5,6 Er is veel onbestemde openbare ruimte in de wijk

27


Platform STAD - Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

Ontmoeting op het Trekvlietplein: Binck-stap-sprong

uitkomsten Ontwerpmanifestatie

Bedrijventerrein de Binckhorst staat volop in de belangstelling. Komende jaren worden er veel nieuwe woningen ontwikkeld. Er zijn inmiddels een paar hippe plekken zoals Bink36 en het gebied rond de Binckhorsthaven. De eerste woningbouwplannen staan in de steigers. De verbinding met het centrum van Den Haag is echter niet bepaald uitnodigend voor fietsers en voetgangers. Kan ontmoeting een rol spelen op deze desolate plek?

Het ontwerpteam stelt voor in de verborgen wereld tussen het Trekvlietplein en de spoorboog het Binckspoorpark te laten ontstaan. Een plek voor nieuwe en oude ambachten in een rauwe, groene omgeving. Hier komen de mensen en werelden van de Binckhorst en de omliggende wijken zoals Laak en de Schilderswijk samen. Langs de oevers van de Trekvliet komt een groene zone waarmee de Binckhorst wordt verbonden met de binnenstad. Door de aanleg van een fietsbrug ontstaat ruimte om langs beide oevers een Nieuw Trekvlietplein te realiseren dat zich rondom het water vouwt. Een luwe plek in een hoogstedelijk milieu.

Ontmoeting wordt in dit voorstel vooral gekoppeld aan nieuwe economische activiteit. Als eerste worden de deuren naar de verborgen wereld van het Binckspoorpark geopend. Door kleine, culturele en fysieke interventies worden bewoners en werkers naar het gebied gelokt en verleid er te blijven. De plek moet vervolgens veroverd worden met nieuw programma in tijdelijke paviljoens en het aanwezige erfgoed. Pas daarna wordt de brug over de Trekvliet aangelegd en wordt het Nieuwe Trekvlietplein met trappen richting het water een prettige verblijfsplek.

Ontwerpteam: Corine Keus (Architect, office for architecture, spatial transformations & urban research), Kris Oosting (Zelfstandig urbanist en publicist, redacteur bij RUIMTEVOLK), Mayke Baltussen (Urban & Landscape designer bij LINT landscape architects) 28


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

1 2 - 5 6

Nieuwe fietsbrug over de Trekvliet verbindt de beide oevers referentie beelden Trekvlietpark Nieuwe bedrijvigheid Trekvlietpark

29


Platform STAD - Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

Ontmoeten op het KJ plein: Van plein naar park

uitkomsten Ontwerpmanifestatie

Plek voor bewoners Gedifferentieerde openbare ruimte

Ontwerpteam: Camilla Meijer (omgevingspsycholoog Omgeving & Beleving), Koen Hezemans (Stedenbouwkundig ontwerper bij Posad), Melvin Kaersenhout (architect Studio Maek) 30


Openbare ruimte als ontmoetingsmotor

De stationshal van Den Haag Centraal is helemaal vernieuwd. Sluitstuk van het project is het KJ (Koningin Juliana) plein. Nadat de ondergrondse fietsenstalling klaar is, komt er op het plein een nieuw (woon) gebouw naar ontwerp van Powerhouse Company. Delva Landscape Architects maakte een plan voor de inrichting van het plein. Een stationsplein is meestal in de eerste plaats een transitiezone voor verschillende verkeersstromen. De uitdaging is de inrichting op zowel passanten als verblijvers af te stemmen.

Met alle ontwikkelingen wordt het stationsgebied meer en meer een gemengd gebied met ruimte voor wonen. Het ontwerpteam richt zich in eerste instantie op de nieuwe bewoners. Hun behoeften worden programmatisch meer ingepast door openbare ruimte te creĂŤren waar ze elkaar kunnen ontmoeten. Hiervoor worden de functionele voetgangersroutes, gericht op snelle transit over het plein, nog meer gebundeld. Het overige deel van het nieuwe plein wordt een groen park dat zo veel mogelijk aansluit op het groen en het water van de Koekamp en het Haagse Bos. De ruimte tussen de logistieke transitzone (KJ plein) en het groene gebied gericht op bewoners (KJ park), verbindt de twee snelheden en is ontmoetingsruimte voor beide typen gebruikers. KJ-plein en KJ-park lopen in dit voorstel in elkaar over. De ruimte wordt zo gevarieerder en uitdagender voor gebruik.

Groen tot in de stationshal

Het team introduceert ook een extra struinroute voor bewoners. Deze verbindt de woonwijken van het Bezuidenhout, stationsgebied en centrum. De struinroute aan de verschillende kanten van het station geeft voetgangers voldoende afwisseling, waardoor zij langere wandelingen maken.

1  Meer groen op het stationsplein en een route voor voetgangers tussen Bezuidenhout en centrum 2 Op het stationsplein komen veel routes samen

31


Op straathoeken komen werelden samen Interview met: Daan Zandbelt - Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving

Voor meer ontmoeting tussen verschillende bevolkingsgroepen werd tijdens de STAD gesprekken geadviseerd buurten te verbinden met ontmoetingsplekken. Straathoeken lenen zich hier volgens Daan Zandbelt het beste voor. ‘Hier is de ‘botsingskans’ het grootst en komen letterlijk werelden samen. Stimuleer daarom initiatieven die (cornerstores) hoekpanden voor commercieel of maatschappelijk gebruik inzetten. Dat doet een buurt goed.’

‘Het lijkt me interessant om meer lange lijnen dwars op de strandwallen te ontwikkelen. Kansrijk is de Groot Hertoginnelaan die via de Beeklaan en De la Reyweg al helemaal doorloopt tot in Delft. En daarbij heel verschillende buurten doorsnijdt. Verbind daarnaast de Denneweg met het Plein en de Turfmarkt. Of koppel de Allard Piersonstraat in het Laakkwartier via de Megastores onder het spoor door met de Koningsstraat. Daarvandaan is de toren van de Oude Kerk in het centrum al zichtbaar.‘

Maar misschien willen of kunnen we door de formele uitstraling het informele gebruik haast niet zien. Want wie kijkt er van op als mensen ponyrijden op de Lange Voorhout, streetfood eten in Chinatown, jeu-de-boulen langs de Hofvijver, een balletje trappen op het Malieveld of skaten op het Spuiplein?

Wat is de impact van de veiligheidszones naast rondom internationale instellingen op de sfeer van de openbare ruimte in Den Haag? Die impact is nu niet positief. Instellingen moeten Hoe kun je meer divers en informeel gebruik van beveiligd worden, maar niet ten koste van de de ruimte stimuleren? leefkwaliteit. Maak er een ontwerpopgave van! Veel publieke ruimtes in de Haagse binnenHet is prima voorstelbaar dat er naast veiligstad hebben een formele uitstraling, door heidseisen ook andere omgevingseisen Behoud de wijze van inrichten, de architectuur worden gesteld. Ontwikkel bijvoorgoedkope van de omliggende gebouwen en beeld net als voor de openbare bedrijfsruimte hun programma. Bovendien is de ruimte, een Haags stijl(boek) over openbare ruimte grotendeels verhoe hekwerken, poorten, camera’s in de Binckhorst hard. Toch is naar mijn idee de fysieke en dergelijke op een aantrekkelijke ruimte niet het probleem. Het gaat om de manier ingepast worden. Bij Eurojust blijkt mentale ruimte: wordt het getolereerd (en dat de beveiliging met landschappelijke elegestimuleerd) als mensen initiatief nemen en menten wordt georganiseerd zoals waterpartijen iets organiseren (dat niet op het stadhuis is en bossages. Zo wordt het ‘mooi & veilig’. bedacht)? Zorg dat er vrijheid en ruimte is voor initiatieven om openbare ruimten te programmeren Hoe kan de grote woningbouwopgave en een agenda te geven. Den Haag een impuls geven? Met de ontwikkeling van de Binckhorst kan Den Haag Ontmoeting vindt behalve in parken of op pleinen een duidelijker entree krijgen vanaf de A4. Hier kan ook plaats in de (gewone) straat. Als straten meer een hoogstedelijk centrum worden ontwikkeld met verblijfskwaliteit krijgen en een minder dominante kwaliteiten complementair aan de huidige binnenverkeersfunctie, betekent dat heel veel voor de sociale stad. Ruimte geven aan alle bevolkingsgroepen is een interactie. De shared space in Grote Marktstraat was fundamenteel onderdeel van het succes. Met een wellicht een eerste poging om het zelf-organiserend combinatie van kenniseconomie, creatieve bedrijven en vermogen van mensen te vergroten. Als het nog avonmaakindustrie. Zorg voor een ‘maak-wet’ naar analogie tuurlijker moet, tover dan de Schedeldoekshaven om van de woningwet, waarmee corporaties goedkoop tot Pirate Bay. bedrijfsonroerend goed kunnen verhuren voor behoud van bedrijven en functies die anders de stad uit gedrukt worden.

32


STAD gesprek STAD gesprek

Den Haag - Stad voor morgen? Den Haag is geen uitzondering in haar groei: de trek naar de stad is een wereldwijd fenomeen. Het informele gebruik van de openbare ruimte in Berlijn biedt inspiratie.

2 jun 2018

Herbestemming Amerikaanse Ambassade

STAD consult

Vincent Kompier (Architectuur Lokaal, urbanoloog en Berlijn-deskundige) Het STAD gesprek vond plaats op de Dag van de Architectuur en was gecombineerd met een lezing over de bijzondere woonvormen van de Nieuwe Haagse School.

Nu de Amerikanen zijn verhuisd en de hekken en politieposten rond de Amerikaanse Ambassade zijn weggehaald, ontstaan er nieuwe mogelijkheden voor deze centrale plek in Den Haag.

8 mei 2018

Daan Zandbelt (Rijksadviseur fysieke leefomgeving), Wijnand Galema (Architectuurhistoricus), Anne Hoogewoning (Adviseur Raad voor Cultuur & docent KABK), Touria Meliani (Directeur Tolhuistuin Amsterdam), Elwin Giel (Horecaondernemer o.a. The Penthouse), Akiem Helmling (West Den Haag), Vera Yanovshtchinsky (Vera Yanovshtchinsky Architecten), Barend Koolhaas (Barend Koolhaas office & docent KABK), Tonko Leemhuis (NWA architecten)

Publieke ruimte als ontmoetingsmotor

STAD gesprek

22 jun 2017

Publieke ruimte als ontmoetingsmotor

STAD ontwerpmanifestatie

8 en 9 jun 2017

Als motor voor ontmoeting vraagt de publieke ruimte voortdurend aandacht. Er zijn wel degelijk ontwerpprincipes en strategieën die een ruimte tot een aangename verblijfsplek maken.

Rosemarie Maas en Kyra Kuitert (Bureau KM adviseurs gebruik openbare ruimte), Daan Zandbelt (Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving), Yvonne van der Laan (Ministerie IenM), Tjerk Wobbes (Plein 06)

Drie multidisciplinaire teams gingen de uitdaging aan en genereerden ideeën voor drie locaties in Den Haag waar ontmoeting op dit moment allesbehalve vanzelfsprekend is.

Hans Leeflang (Ministerie IenM), Floor van Ditzhuijzen (de Ontwerpwerkplaats), Riëtte van der Werff (De Werff Architectuur), Albert Koolma (Hoofd landschapsarchitectuur Ingenieursbureau Den Haag), Jay Navarro (Just common people) Voor het thema Ontmoeten in de openbare ruimte werkte Platform STAD samen met het ministerie van IenM, Stroom Den Haag en Pulchri

Oneindige STAD van Constant Nieuwenhuys

STAD gesprek

8 sept 2016

Boven de bestaande stad creëerde Constant Nieuwenhuys intrigerende nieuwe leefomgevingen. Zijn inspirerende project New Babylon was te zien in het Gemeentemuseum.

Jan Knikker (MVRDV), Adri Duijvestein (oud-wethouder Den Haag), Gerrit van Es (HVE architecten), Francien van Westrenen (STROOM). Aansluitend bezoek tentoonstelling met Laura Stamps (Gemeentemuseum), Leo Oorschot (HaAC), Dennis Hofman (BNA Haaglanden)

33


Groen in de stad: geen luxe maar noodzaak

34


Groen in de stad is een onderwerp dat inmiddels bij alle politieke partijen hoog op de agenda staat. De gevolgen van de klimaatverandering moeten opgevangen worden en groen verhoogt de kwaliteit van de woonomgeving. Het gevaar bestaat dat er onvoldoende gevoel van urgentie is, juist nu iedereen het belang van groen erkent. Groen, water en gezondheid in de stad zijn relatief nieuwe kennisgebieden, die nog lang niet voldoende zijn verankerd in beleid en ontwerppraktijk.

35


Platform STAD - Groen in de stad

E

en extreme hoosbui kan, zoals een paar jaar geleden bleek in Kopenhagen, het hele openbare leven dagen lam leggen en voor miljarden schade aanrichten. ‘Eigenlijk heeft Den Haag zo’n hoosbui nodig om alle partijen de urgentie van een klimaatbestendige inrichting van de stad te laten voelen,’ zegt Marcel Houtzager (Hoogheemraadschap van Delfland). Verstedelijking, klimaatverandering, verkeersdrukte en vergrijzing komen in de stad samen met de problematiek rond chronisch zieken, overgewicht, eenzaamheid en depressies. Dit is ook een ruimtelijk vraagstuk. De verschillen in gezondheid tussen wijken zijn groot. Veel meer mensen in Haagse achterstandswijken geven het groen in hun wijk een onvoldoende. Het groen is in Den Haag oneerlijk verdeeld. Maar er zijn ook kansen. ‘Juist door de aandacht voor gezondheid en de beleving van groengebieden door mensen, neemt het draagvlak voor investeringen toe’, meent Han Weber (gedeputeerde provincie Zuid-Holland).

Groen in een gezonde stad Een groene leefomgeving heeft een positief effect op zowel de mentale Als ik er niet als fysieke gezondheid en de in mag, is de natuur sociale cohesie. Beweging is niet mijn vriend belangrijk om overgewicht tegen te gaan, maar draagt ook Eric Luiten landschapsarchitect bij aan een vermindering van hartBNT en vaatziekten. Van de inwoners van Den Haag beweegt echter 41% onvoldoende. Vooral kinderen blijken meer te bewegen in een groene omgeving. Het grootste bewezen effect van een groene leefomgeving is de vermindering van stress. Als mensen vaker of langer door het groen fietsen en wandelen is dat dubbele winst.

De waarde van de kust De ligging van Den Haag als grote stad aan zee is uniek. Het strand en de duingebieden zijn geweldige natuurgebieden. De kust is de grootste onbegrensde openbare ruimte van Nederland. Deze kwaliteiten zijn goed voor het vestigingsklimaat en de werkgelegenheid. Scheveningen trekt veel toeristen. Dat mensen in Den Haag kunnen kiezen tussen rust en vertier, draagt bij aan een prettig leefklimaat. Maar economische functies conflicteren wel eens met het landschap.

Het adagium hoe meer groen hoe beter, gaat niet helemaal op voor de gezonde stad. Groen dat Verdere verstedelijking, verrommeling, niet toegankelijk is heeft immers nauwelijks slechte bereikbaarheid en vercommerciabelevingswaarde voor mensen. Ook de lisering zijn de belangrijkste risico’s die kwaliteit van de inrichting is belangrijk. de kwaliteit van de kust bedreigen, Groen is niet Bij een goede inrichting kunnen vinden de bezoekers van het eerlijk verdeeld over veel negatieve bijeffecten worden STAD gesprek ‘Van wie is de Den Haag tegengegaan. Het gaat daarbij om kust?’. Toch zien zij juist ook mogewaterkwaliteit (blauwalg), verdrinking, lijkheden in het slim combineren van allergieën (pollen) en infecties (teken). De activiteiten en functies. Het heeft geen gezonde stad nodigt uit tot sporten en bewegen zin de natuur te beschermen, als je er als omdat je je er makkelijk én veilig per fiets of te voet recreant helemaal geen gebruik van mag maken. kunt verplaatsen. In een multifunctioneel gebied kunnen wonen, werken en intensieve recreatie samengaan met kustverdediging en uitbreiding van de natuur, zoals de Zandmotor bewijst. De Pier biedt bijvoorbeeld ruimte voor een flink programma, terwijl het strand er open onderdoor loopt.

36


Groen in de stad

Duindorp Kiezen tussen bereikbaarheid en kwaliteit van het landschap

Als je een gebied op slot zet, kun je geen kwaliteit toevoegen

De StraaDkrant Voorstellen voor een klimaatbestendige straat van BoschSlabbers

37


Platform STAD - Groen in de stad

IngrediĂŤnten voor een gezonde, groene leefomgeving

Een klimaatbestendige en gezonde inrichting van de gebouwde omgeving is lang niet altijd duurder dan de inrichting die we nu gewend zijn. Een goede groene inrichting kan echter alleen gerealiseerd worden als betrokken professionals en bewoners zich al in een vroeg stadium van een project bewust zijn van de problemen en mogelijkheden. Dat gaat verder dan meer bomen, groen in straten en groene daken.

1

Maak groen toegankelijk

De duingebieden en het Haagse Bos maken deel uit van Nationaal Park Hollandse Duinen. Bij de ontwikkeling hiervan moet ook gekeken worden naar de bereikbaarheid vanuit andere delen van de stad en naar de toegankelijkheid. Meijendel kan bijvoorbeeld beter worden ontsloten vanuit de binnenstad van Den Haag. Toegankelijkheid levert soms spannende tegenstellingen op. Of de strandhuisjes op het Zuiderstrand nu mooi of lelijk zijn, ze zijn het hele seizoen verhuurd. Maar door de privatisering is dat stuk strand alleen toegankelijk voor mensen die er dik voor betalen.

38

2

Zorg voor een betere relatie tussen stad en natuur

'Maak een zachtere overgang tussen stad en duinen door natuur meer de stad in te trekken’, zegt Arnoud van der Meulen van Stichting Duinbehoud. Scheveningen heeft nu relatief weinig groen. Om bij nieuwe projecten (landschappelijke) kwaliteit toe te kunnen voegen, zijn duidelijke kaders en toetsingsmogelijkheden noodzakelijk. Over bijvoorbeeld bouwhoogte, openheid, beeldkwaliteit en zonering. De huidige kaders en criteria om de groenkwaliteit te toetsen in Den Haag zijn onvoldoende.


Groen in de stad - Aanbevelingen

3

Voeg groen toe in kwetsbare wijken

Natuurbeleving moet deel uitmaken van het daily urban system voor een positief effect op de gezondheid. De woonomgeving is daarbij het referentiekader. Veel mensen bezoeken immers niet met grote regelmaat een natuurgebied. Den Haag kent echter een aantal wijken waar weinig groen aanwezig is. Het gaat daarbij ook om achterstandswijken. Meer groen vergt meer onderhoud. Geveltuinen drogen bijvoorbeeld snel uit. De gemeente verwacht steeds vaker dat bewoners daarin een rol spelen en juist in achterstandswijken ontbreekt het daar nog wel eens aan. In woonwijken met beperkt groen is radicaal denken nodig en een actieve inzet van de gemeente.

5

voeg kwaliteit toe en geef groen meer belevingswaarde

Maak vooral doe-groen (tuinieren, sporten) en slim-groen (bomen die fijnstof afvangen en verkoelen) met een hoge biodiversiteit, zegt Anne-Sietske Smits (Bosch Slabbers). Zorg dus voor ‘ecologisch’ groen en voorkom grote monoculturen van gras alleen. Een mooie omgeving is onderdeel van de beslissing om ergens een woning te kopen. Zet klimaatmaatregelen in voor verbetering van de leefomgeving, zodat marktpartijen hun investering terugzien. Bij gebiedsontwikkeling moet men kijken naar de kwaliteit van wonen en leven in 2050.

7

Ontzorg particulieren en ondernemers

Er zijn in Den Haag subsidies beschikbaar, maar voor veel particulieren en bedrijven is het een grote stap daadwerkelijk tot actie over te gaan. Regelingen die mensen ontzorgen, hen het werk uit handen nemen, hebben vaak meer kans op succes. Particulieren zijn eerder geneigd zelf iets te doen aan het klimaat als het vooral leuk is. Belangrijk, want 60% van de ruimte in de stad is van ‘de mensen’. Zij kunnen regentonnen plaatsen, tegels vervangen door groen en groene daken aanleggen.

4

Zorg voor voldoende groen in hoogbouw clusters

Juist op plekken met een hoge dichtheid is voldoende groen belangrijk. Introduceer ecologische verbindingszones in dichtbebouwde gebieden. Stuur daarbij op voldoende robuust levend groen op buurtniveau. Gebouwen kunnen worden ingepast met trapsgewijs toegepast groen in de plint of de gevel.

6

Vergroot de sponswerking van Den Haag

Den Haag is een stad met te veel verharding. De belangrijkste oplossing voor zowel wateroverlast als droogte en hittestress is simpel: Vergroot de sponswerking en houd water vast als het valt. Bijvoorbeeld met meer groen in de straten, waterdoorlatende verharding en groene schoolpleinen. En groene daken. Want een groot deel van het oppervlak van de stad bestaat uit bebouwing.

8

Moderniseer het handboek openbare ruimte

Bij gemeente Den Haag staat klimaatadaptatie hoog op de agenda en er gebeurt veel. Toch is de noodzaak van het nemen van maatregelen nog niet tot in de haarvaten van de gemeente doorgedrongen, blijkt in de praktijk. In het verouderde handboek openbare ruimte zijn klimaatbestendige maatregelen of eisen voor waterberging nog niet voldoende opgenomen. Daarom worden op zich haalbare voorstellen toch niet uitgevoerd. 39


Efficiënter vervoer biedt kansen voor vergroening Interview met: Ruud Ridderhof - Dienst Stadsbeheer gemeente Den Haag

‘De opgave verdichten, verduurzamen en vergroenen is complex. Meer woningen en beter groen, meer terrassen en evenementen. Het moet daarom allemaal wat slimmer. In de openbare ruimte springen twee veranderingen in het oog: de energietransitie en efficiëntere mobiliteit. Voor vergroening moet Den Haag slim bij deze ontwikkelingen aansluiten,’ zegt Ruud Ridderhof.

Welke investeringen in de openbare ruimte zijn het meest kansrijk voor vergroening van Den Haag? Zomaar een versteende ruimte vergroenen, daar wordt zelden budget voor vrijgemaakt. De meeste kans voor vergroening is er als ruimtes toch op de schop gaan voor infrastructurele projecten. De aanleg van nieuwe doorgaande fietspaden en investeringen in openbaar vervoer moeten worden aangegrepen voor meer en beter groen. Ook ontwikkelaars zien dat een integrale aanpak van groen, duurzaamheid en woningbouw de leefkwaliteit verhoogt. Maar er ligt geen blauwdruk.

Teniersplantsoen, Hannemanplantsoen en Vermeerpark worden intensief gebruikt en zijn van grote waarde voor de wijk. Dat de Schilderswijk groener kan, bewezen bewoners door delen van de Hoefkade en de Tivolistraat te vergroenen. Bij de vernieuwde bibliotheek Schilderswijk is de in onbruik geraakte binnentuin bij de bibliotheek betrokken. Meer binnengebieden in de Schilderswijk kunnen groener. Maar het gaat niet alleen om groen. De Haagse Sporttuin brengt kinderen binnen en buiten in beweging. Dit soort kleine projecten zijn heel waardevol.

Bovendien kan Den Haag nog punten scoren door waterlopen (grachten, kades, vijvers, De Schilderswijk heeft veel parkeergarages, Goed beken) levend en aantrekkelijk te maken. die lange tijd leeg bleven omdat parbeheer van de En de groene verbinding tussen keren nu eenmaal ook op straat kon Zee en Zweth die haaks staat en goedkoper was. Als de auto’s openbare ruimte is een op de prachtige Haagse kustlijn, de garage in gaan, komt er ruimte basisvoorwaarde biedt nog onbenutte recreatieve voor bomen langs het trottoir. Voor mogelijkheden vanuit Ockenburgh via een groot park is echter geen ruimte Madestein richting Westland en Midden in de Schilderswijk. Het zou fantastisch Delfland. Den Haag is de stad van de lange zijn als de grote groengebieden langs de kust lanen. Ze zijn beeldbepalend en dienen voor beter bereikbaar zijn vanuit de Schilderswijk en van alles. Het is erg lastig om de kwaliteit van Transvaal. deze structuren op peil te houden of te brengen. Losse projecten leiden vaak tot rafelranden en een Den Haag heeft veel prachtig ontworpen groene verbrokkeld straatbeeld. Projecten moeten beter aan openbare ruimten: de boulevard van Scheveningen, het elkaar geknoopt worden. Westduinpark, het Lange Voorhout en het Zuiderpark, om er een paar te noemen. Door het intensieve Hoe kunnen wijken als de Schilderswijk gebruik is goed beheer ontzettend belangrijk. Schoon, worden vergroend? heel en veilig klinkt niet spectaculair, maar het is een De inrichting van de de Schilderswijk is stedelijk basisvoorwaarde voor prettig leven in een prachtige en waar mogelijk groen. In de heroïsche tijd stad. Ondanks alle nadruk op nieuwe ontwikkelingen, is van de stadsvernieuwing kreeg de Schilderswijk beheer geen bijkomstigheid, die vervelend genoeg ook een kleinschalige en complexe structuur van nog geld kost, nee, het is de kern van Publieke Werken. onderling verbonden pleinen en plantsoenen. Het Van der Vennepark, Jacob van Campenplein,

40


STAD gesprek

STAD gesprek

Van wie is de kust?

18 mei 2017

De stad Den Haag, het strand en de duinen horen bij elkaar. Maar hoe benutten we de kust optimaal, zonder te parasiteren op de landschappelijke kwaliteit en natuur?

Eric Luiten (Landschapsarchitect, voormalig Rijksadviseur Landschap en water), Heino Walbroek (Stichting Marketing Scheveningen), Arnoud van der Meulen (Stichting Duinbehoud), Gerwin van Vulpen (Raadslid Haagse Stadspartij), Robert van Asten (Raadslid D66) STAD gesprek

Den Haag waterproof

30 maart 2017

Hevige regenbuien zorgen steeds vaker voor wateroverlast in Den Haag. Tunnels staan onder water en rioolwater wordt dan op zee geloosd. Er is veel nieuwe kennis, maar deze wordt nog niet op grote schaal toegepast.

Marcel Houtzager (Hoogheemraadschap Delfland), Anne-Sietske Smits (Bosch Slabbers), Niels Al (Planoloog gemeente Den Haag), Martijn van Gelderen (Milieu & Omgevingskwaliteit BPD), Edwin Cornelissen (Duurzaam Den Haag), Studenten Haagse Hogeschool STAD gesprek

Gezonde groene leefomgeving 21 nov 2016

Groen heeft een positieve invloed op de gezondheid van mensen, maar vraagt wel om keuzes en slimme investeringen. Aan de hand van onderzoek en projecten wordt duidelijk hoe groenere, gezondere wijken worden gerealiseerd.

Georgette Leltz (Dunea), Han Weber (Gedeputeerde provincie Zuid-Holland), Hanneke Kruize (RIVM), Richard Prins (Reakt), Alette Broekens (GGD), Jacco Schuurkamp (Beleidsmedewerker gemeente Den Haag), Jorick Beijer (Blossity), Tjisse Brookman (De Friesland Zorgverzekeraar), Michiel Houtzagers (Directeur Zuid-Hollands Landschap), Organisatie in samenwerking met provincie Zuid-Holland, Dunea, Zuid-Hollands Landschap en Tympaan

41


Mobiliteit in de stad: kiezen of verliezen

42


Een van de grootste nadelen van verdichting is de toename van het verkeer. Als Den Haag tot 2040 verder groeit met 70.000 inwoners, komen er dan ook 22.000 auto’s bij? (In 2015 telde Den Haag 316 auto’s per 1.000 inwoners). Alleen al de oppervlakte aan parkeerruimte die deze extra auto’s in beslag nemen, bedraagt meer dan twee vierkante kilometer. Er zijn alterntieven. Maar nieuwe tramlijnen zijn duur en ook fietsen nemen ruimte in beslag. En de auto blijft voor veel mensen belangrijk.

43


Platform STAD - Mobiliteit in de stad

G

roen in de stad en betaalbaar wonen vinden veel mensen belangrijk, maar ook de parkeerplek is onderdeel van het ‘woonproduct’. Den Haag wil dan ook verdichten, vergroenen én parkeren. Uit onderzoek van provincie Zuid-Holland blijkt echter dat dit niet altijd samengaat. De bouw van (ondergrondse) parkeergarages is ontzettend duur. Betaalbare woningen kunnen met de huidige parkeernormen nauwelijks in hoge dichtheid worden gerealiseerd. Projecten worden afgeblazen omdat ze financieel niet haalbaar zijn. ‘De huidige parkeernorm is een van de factoren die bepaalt hoeveel woningen er op een bepaalde kavel gebouwd kunnen worden’ vertelt Barend Jansen (Provincie Zuid-Holland). Ondertussen staan veel parkeergarages bij woongebouwen gedeeltelijk leeg. Vooral in de sociale sector. In de garage van woontoren ‘De Kroon’ in het Wijnhavenkwartier zijn bijvoorbeeld maar 3 van de 75 parkeerplaatsen voor de sociale huurwoningen verhuurd aan bewoners.

Voor een woningcorporatie is het lastig de behoefte naar parkeerplaatsen in te schatten. ‘Onze huurders zijn vaak allang blij dat ze een woning krijgen’, zegt Cisca de Jong (Staedion). ‘Huurders van corporatiewoningen zijn (door de wachtlijsten) meestal niet in de positie een weloverwogen keuze te maken voor een woning vlakbij OV maar zonder parkeerplaats, als dat bij hun leefstijl zou passen.’ Voor kopers ligt dat anders. ‘Het proces van co-creatie biedt kansen’, meent Tineke Groenewegen (Blauwhoed). ‘Met toekomstige bewoners wordt besproken dat er ook alternatieven zijn in de vorm van deelauto’s en OV. Mensen zien dan dat er met minder parkeerplaatsen, meer groen in de buurt gerealiseerd kan worden.’

Hoe hoger de dichtheid, hoe In een bestaande straat begon Walter Vier minder parkeerplaatsen Dresscher (De natuurlijke stad) een wielen in de In binnenstedelijke gebieden met experiment om een deel van de stad, zijn er twee een hoge dichtheid neemt het parkeerplaatsen te vervangen te veel. autobezit en autogebruik sterk door een kleiner aantal plekken Daan Zandbelt af. Met veel voorzieningen en voor deelauto’s. De vrijgekomen Rijksadviseur werk in de buurt, is een eigen auto parkeerplaatsen worden ingevuld voor Fysieke leefmogeving niet altijd meer nodig. Steeds vaker spelen, groen en ontmoeting. De overige kiezen mensen voor fiets, OV of deelauto. parkeerplekken in de straat blijven gewoon In Rotterdam geldt op sommige plekken met beschikbaar voor mensen die afhankelijk zijn veel hoogbouw een parkeernorm van nog maar van een eigen auto. 0,2 per woning. Ter vergelijking, in de Nederlandse VINEX wijken is een norm van 1,8 gangbaar. De fiets als alternatief voor de auto Een stad die uitnodigt tot lopen en fietsen is Den Haag zet op ad-hoc basis de eerste vooraantrekkelijker voor wonen en werken, stimuleert zichtige stappen, waarbij parkeernormen minder ontmoeting en is gezond. En is daardoor ook goed rigide worden gehanteerd. Bij wijze van experiment voor de economie en het vestigingsklimaat. De zijn bij het project Tasmanstaat minder parkeerfiets is hard op weg dezelfde status te krijgen plaatsen gerealiseerd, omdat in de naastgelegen als de auto. ‘Toch wordt er in Den Haag niet veel parkeergarage nog plaatsen vrij waren. Ook bij het gefietst in vergelijking met de andere steden. KJ-plein voor station Den Haag CS en in het EnerHet aandeel van de fiets in het totaal aantal giekwartier komen minder parkeerplaatsen dan de verplaatsingen ligt hier op zo’n 25%,’ vertelt Lucas norm voorschrijft. Harms (Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid). In Utrecht is dat 39%. Den Haag durft nog niet echt te kiezen. Binnen de stad zijn er nog grote verschillen tussen de wijken. De Schilderswijk en Laak zijn veel minder fietsvriendelijk ingericht dan veel andere wijken. Sociale verschillen weerspiegelen zich in het gebruik van de fiets. Niet-westerse allochtonen fietsen relatief weinig. Baby-boomers fietsen veel in hun vrije tijd en vooral het aandeel jongvolwassenen (18-30 jaar) is hoog.

44


Mobiliteit in de stad

Den Haag durft nog niet echt te kiezen

Fietsen in de grote markt straat 2011 Dienst Stedelijke Ontwikkeling Collectie Haags Gemeentearchief Mobiliteit Parkeren op het Binnenhof Foto: Stokvis, Haags Gemeentearchief

45


Platform STAD - Mobiliteit in de stad

Mobiliteit: niet minder maar anders Keuzes maken, dat is belangrijk om Den Haag goed bereikbaar te houden. Zonder aangepast parkeerbeleid en alternatieven voor de auto, slibt de stad onherroepelijk dicht. Investeren in openbaar vervoer en fietsvoorzieningen is ook noodzakelijk. Door het toegenomen aantal fietsers op fietspaden en lukraak geparkeerde fietsen, stijgt ook de irritatie. Er zijn nog veel knelpunten en onveilige plekken die verbeterd kunnen worden.

1

Van parkeernorm per gebouw naar maatwerk per gebied

Bekijk integraal per gebied het aantal benodigde parkeerplekken. Zijn er in de buurt lege parkeergarages? Het totaal aantal benodigde parkeerplaatsen in het openbare gebied en op eigen terrein zal lager uitkomen en de beschikbare ruimte wordt efficiĂŤnter gebruikt. Houd daarbij ook rekening met de doelgroepen en functies zoals werken en recreatie in het gebied. Locaties vlakbij openbaar vervoer en in hoge dichtheid kunnen met minder parkeerplaatsen toe.

46

Grote Marktstraat circa 1975 Foto: Laaken, P. van der Collectie Haags Gemeentearchief

2

Van minimum naar maximum parkeernorm

Op binnenstedelijke plekken kunnen beter maximumnormen worden toegepast. Afhankelijk van doelgroep, dichtheid en locatie kan een projectontwikkelaar of corporatie met de gemeente een inschatting maken van de behoefte. Als het project het toelaat, kan met een lager aantal parkeerplaatsen dan het maximum worden volstaan.


Mobiliteit in de stad - Aanbevelingen

3

Van parkeerplaats naar mobiliteitsgarantie

Veel auto’s worden maar af en toe gebruikt. Al die geparkeerde auto’s nemen ondertussen wel ruimte in beslag. Tot 7.000 kilometer per jaar is een deelauto nu significant goedkoper dan een eigen auto. Met de inzet van meer deelauto’s en de aanwezigheid van OV kan het aantal benodigde parkeerplekken worden beperkt.

5

Hoogwaardig OV naar Scheveningen en Kijkduin noodzakelijk

‘De grote hoeveelheid auto’s in Scheveningen gaat ten koste van de leefbaarheid’, zegt Heino Walbroek (Stichting Marketing Scheveningen). Een goede bereikbaarheid van de kust is echter essentieel voor het toerisme. Er is dan ook grote behoefte aan goede snelle OV verbindingen naar Scheveningen en Kijkduin. Op die manier kan de kust behalve met de stad, ook veel beter met de regio worden verbonden.

7

Prioriteer verkeersstromen

Kies op basis van de functie en identiteit van de plek, straat en route welke vorm van verkeer voorrang heeft. Gaat het om een winkelstraat, route van de tram of een fietsroute naar een school? Houd daar dan rekening mee met de inrichting. In fietsstraten is de auto te gast, in wandelgebieden de fietser.

9

Vergeet vooral de voetganger niet

Breng de netwerken en routes van voetgangers in de stad in beeld. Zorg dat voetgangers veilig kunnen oversteken, ook bij kruispunten op drukke fietsroutes. Winkelstraten kunnen zo worden ingericht dat fietsers hun snelheid moeten minderen.

4

Voer in de hele stad betaald parkeren in

Betaald parkeren in de hele stad is een voorwaarde voor efficiënt gebruik van de parkeergarages bij woongebouwen. Gratis je auto op straat parkeren is een stuk voordeliger dan parkeerplek huren in een parkeergarage. ‘Het prijsinstrument werkt wel degelijk,’ zegt Eduardo Mingardo (Erasmus Universiteit). Den Haag is de enige stad in Nederland, waar parkeren op straat goedkoper is dan in een garage.

6

Zorg voor voldoende fietsparkeerplekken

Maak onderscheid tussen kort parkeren (even een boodschap doen) en lang parkeren voor fietsen. Ook daarvoor is voldoende ruimte noodzakelijk, in de binnenstad en in woonwijken. Grootwinkelbedrijf en vastgoedeigenaren kunnen fietsenstallingen aanbieden in de eigen gebouwen.

8

Zorg voor voldoende fietsveiligheid

Er valt in Den Haag nog heel wat te verbeteren met de veiligheid van oversteekplaatsen en verbreding van fietspaden. Fietsers zijn nog relatief vaak slachtoffer van een ongeval. Drukke situaties leveren irritaties op. Ook kleine maatregelen zoals het verschuiven van plantenbakken hebben al effect.

47


Slimme ruimtelijke keuzes houden Den Haag bereikbaar Interview met Gemma Smid-Marsman - Provincie Zuid-Holland

Dat auto’s op het Binnenhof mochten parkeren is nog maar een paar decennia geleden. Nu lijkt dat ondenkbaar. ‘Om Den Haag in de toekomst bereikbaar te houden, moeten we nu ook weer fundamenteel anders denken,’ stelt Gemma Smid. ‘Door de groei van de stad spreken we niet meer over een paar specifieke knelpunten. Bij ongewijzigd beleid loopt het verkeer straks overal hopeloos vast.’

Wat zijn de belangrijkste uitdagingen voor het verkeer in Den Haag? Het verkeer moet in beweging kunnen blijven bij een groeiend aantal inwoners. Daarvoor is het van het grootste belang dat de verdeling van de mensen over de verschillende vormen van vervoer gaat veranderen. Meer mensen moeten meer gebruik maken van het openbaar vervoer (OV), maar nadrukkelijk ook meer fietsen en lopen, in plaats van de auto pakken. En een combinatie van deze modaliteiten. Daar moet wat mij betreft de prioriteit van Den Haag liggen. Want als het autogebruik blijft stijgen helpt investeren in de weg niet meer en loopt het verkeer hoe dan ook vast.

De economische as tussen de Binckhorst en Scheveningen zal verbonden moeten worden met de as Mariahoeve, Zuidwest en het Westland. Want de mensen uit dat gebied moeten makkelijk naar hun werk kunnen. De verbinding met Westland en Hoek van Holland kan zeker nog beter. Dat hoeft niet altijd met een metro, op andere plekken in Zuid-Holland is de HOV-bus een succes.

Den Haag werkt binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en de provincie aan de vernieuwing van het OV in de regio. Ik hoop dat Den Haag haar regionale blik vasthoudt. Ook als Den Haag, via de MRDH, moet OV investeren in verbindingen in de regio. dat goed is voor Want wat goed is voor de regio, is de regio, is goed voor goed voor Den Haag.

Er moet worden gedacht vanuit de combinatie van verschillende Den vormen van vervoer tijdens dezelfde reis. Dat vergt een integrale manier van ontwerpen. En een gedragsverandering. Misschien moet men vanuit Den Haag Zuidwest eerst 10 minuten richting Westland fietsen en dan met een snelle OV verbinding naar het centrum reizen. Of de auto aan de rand van de stad parkeren en per fiets of OV verder. Waarin moet Den Haag investeren? Bereikbaarheid vergt investeringen in zowel het grote schaalniveau van de regio, als op het kleinste schaalniveau van het gedrag van individuen. Kan de fiets geparkeerd worden bij de tramhalte? Kan de drukke weg makkelijk worden overgestoken? Aan de andere kant moet de regio een schaalsprong in het OV maken. Een snel regionaal netwerk met een hoge frequentie is belangrijk voor de economie. Het huidige fijnmazige net met een halte op maximaal 5 minuten lopen van huis is ruimtelijk en financieel niet meer vol te houden.

48

Haag

Hoe kan het grote aan het kleine schaalniveau worden gekoppeld? Het gaat niet over vervoer alleen. Bij de ontwikkeling van woningen moet vanaf stap één worden nagedacht over bereikbaarheid. Dus niet alleen nadenken over parkeernormen maar ook over goede fietsenstallingen, prettige looproutes (groen en veilig) en goed OV. De inrichting van de stad moet aansluiten op de verschillende manieren van vervoer. De uitnodigende inrichting van de Tramtunnel van OMA betekent bijvoorbeeld veel voor de binnenstad. Er wordt veel meer gelopen en gefietst. Daarnaast moet er nagedacht worden over transferia aan de rand van de stad. Misschien hoeven niet alle tweede auto’s voor de deur te staan. En veel goederen kunnen van de vrachtwagen worden verdeeld over kleinschaliger bezorgdiensten.


STAD gesprek

Verdichten, vergroenen én parkeren?’

STAD gesprek

14 sept 2017

Auto’s nemen veel ruimte in beslag en de parkeernorm in Den Haag frustreert de bouw van betaalbare woningen. Terugdringen van het autogebruik is winst voor de leefomgeving, maar veel mensen zijn afhankelijk van de auto.

Giuliano Mingardo (Erasmus Universiteit), Barend Jansen (Provincie Zuid-Holland), Tineke Groenewegen (Blauwhoed), Walter Dresscher (De Natuurlijke Stad), Cisca de Jong (Staedion), Gerwin van Vulpen (HSP), Monique van der Bijl (VVD), Robert van Asten (D66), Arjen Dubbelaar (Groep de Mos) STAD gesprek

29 mrt 2016

Fiets in de STAD De fiets wordt steeds populairder. Fietsen is schoon, gezond en gemakkelijk, maar heeft wel impact op het gebruik van de ruimte in de stad. Dat vraagt om scherpe keuzes.

Lucas Harms (Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid), Johan Diepens (ANWB/ Mobycon), Jac Wolters (Fietsersbond), Amerik van der Plas (Biesieklette), Arnoud Kapaan (Voorzitter BIZ City Center), Arthur Wieffering (Lola Bikes & Coffee), Gerwin van Vulpen (HSP), Monique van der Bijl (VVD)

49


Samen werken aan Den Haag Net zo divers als de bouwprojecten in de stad zijn ook de initiatiefnemers: projectontwikkelaars, woningcorporaties, bewoners, kleine en grote ondernemers. Met marktpartijen moet op een andere manier worden samengewerkt dan met particulieren of kleine ondernemers. Waardering voor kleine initiatieven ‘van onderop’ is vaak groot. Maar het proces van samen stadmaken gaat nog met vallen en opstaan. En ook voor de aanbestedingen van grote projecten zijn er nieuwe inzichten.

50


Samen werken aan Den Haag

V

oor veel grote projecten schrijft de gemeente Den Haag een aanbesteding - of tender - uit. Zo wordt de projectontwikkelaar geselecteerd die het gebouw mag realiseren. Tim de Boer (architectuurcriticus en planvorming. Maar het verzilveren van Haagse onderzoeker) analyseerde de totstandkoming van Kracht gaat niet vanzelf. Vertrouwen en open het Spuiforum / OCC, het KJ plein, stadsdeelcommunicatie zijn daarbij cruciaal. Ondanks kantoor Leyweg en Het Baken. ‘In Den Haag het enthousiasme bij alle politieke wordt vaak gekozen voor een aanbestepartijen zijn er nog allerlei belemdingsvorm waarbij de financiële en meringen. Bij de Groene Mient Vertrouw op politieke risico’s zoveel mogelijk kende de samenwerking met de burgerinitiatieven. worden uitgesloten. Maar gemeente bijvoorbeeld een daarmee is er ook geen moeizame start. Bewoners Bewoners willen niet allerlei ruimte voor positieve verraswerden in hun beleving idiote dingen. singen.’ Het volledig uitsluiten pas serieus genomen toen Lilianne Blankwaard-Rombouts van risico is echter een illusie. ze een aanzienlijk bedrag Stadsdeeldirecteur Haagse Hout Bij complexe bouwplannen hebben overmaakten als aanbetaling voor stijgende bouwkosten, een oververhitte de grond. woningmarkt of juist een economische crisis gedurende de looptijd van meerdere Maak een visie op de stad jaren steevast invloed op de uiteindelijke realiVanuit zowel marktpartijen als veel bewoners, satie. is er behoefte aan een architectonisch en stedenbouwkundig raamwerk. Voor de Ook krijgen jongere of experimentele ontwerpers toekomst van de stad als geheel én voor in deze vorm van aanbesteden weinig kans. Terwijl kleinere gebieden in het bijzonder. Dat bijvoorbeeld kleinere studieopdrachten juist hoeven geen masterplannen of Kijk niet geschikt zijn om talent aan te spreken. ‘Het is blauwdrukken te zijn, juist niet. Die alleen door een interessant om naar België te kijken’, zegt De Boer. zijn veelal te star. westerse bril naar ‘Daar wordt veel gewerkt met open oproepen, regels en projecten. waarbij jong talent expliciet een kans krijgt. Dat Een raamwerk met voldoende David ter Avest levert ook echt een ander resultaat op.’ flexibiliteit geeft initiatiefnemers Hogeschool houvast, terwijl ze tegelijkertijd Rotterdam Het ontwikkelen van projecten door middel van creatieve plannen kunnen maken en studieopdrachten en open oproepen heeft nog kunnen inspelen op veranderingen in de een ander voordeel: elke fase kan in het openbaar vraag vanuit de markt. En de gemeente kan zo besproken worden. in de gaten houden of alle plannen in balans zijn met de gewenste ontwikkeling van het stadsbeeld. Bij een vooraf dichtgetimmerd plan, kunnen bewoners en ondernemers nauwelijks nog Het opstellen van de ‘Agenda Ruimte voor de meepraten. De keuze voor een bepaald type Stad’ is een lovenswaardig traject geweest, aanbesteding bepaalt dus al in een heel vroeg maar het uiteindelijke document heeft een stadium van elk project wie kan meedoen onduidelijke status. Voor allerlei cruciale en hoeveel plaats er is voor een publieke ruimtelijke keuzes wordt vermeld dat discussie. Welke uitgangspunten die verder worden onderzocht worden er gehanteerd? En hoe of uitgewerkt in andere visies komt de gemeente ertoe om te zoals de hoogbouwnota. Maar kiezen voor een bepaald type aanbedeze visies verwijzen vervolgens steding? Publieke verantwoording begint terug naar de Agenda Ruimte voor de al bij het allereerste begin van een project. Stad. Bovendien zijn het meer ambitiedocumenten dan ruimtelijke visies. Op hun Projecten van onderop beurt verwijzen die visies weer naar uitwerSamen stadmaken levert veel waardevolle kingsplannen per deelgebied. Zijn de ambities en projecten op voor Den Haag. En uit onderzoek de relaties tot andere wijken daarin nog wel terug te blijkt dat de onderhoudskosten van de openbare vinden? ruimte dalen als bewoners betrokken zijn bij de Het is een ingewikkelde balans voor het stadsbestuur: ruimte geven aan ideeën uit de markt en bewoners en tegelijkertijd soms gevoelige knopen doorhakken en visie tonen. 51


Platform STAD - Samen werken aan Den Haag

Tenders en aanbestedingen: ga voor maximale kwaliteit In een goed opgestelde aanbesteding worden grote risico’s vermeden en is er toch ruimte voor creativiteit en flexibiliteit in de tijd. Transparantie is de belangrijkste voorwaarde voor een open discussie in de stad over het project.

1

Houd het simpel

Houd de projecten zo klein mogelijk. Kleine projecten zijn duidelijker, overzichtelijker en er zijn minder onzekerheden in de tijd totdat het plan daadwerkelijk gebouwd wordt. Bovendien wordt de concurrentie vergroot. Tenders voor complexe gebiedsontwikkelingen kunnen behapbaar worden gemaakt door te werken met zones binnen een beeldkwaliteitsplan. Houd ook de procedure simpel met een korte doorlooptijd, zodat de kosten voor deelnemers niet te hoog oplopen. Beperk de creativiteit niet met allerlei regels over hoe je de visie of het schetsplan moet indienen.

3

Werk met doelstellingen in plaats van oplossingen

Stel kaders op waarbinnen naar een optimale en creatieve oplossing gezocht kan worden. Bedenk wat er bereikt moet worden. Leg dus niet in de randvoorwaarden vast waar de parkeerplaats moet komen, maar eis dat optimale bereikbaarheid wordt gefaciliteerd. En stel eisen aan kwaliteit. Werk voor het bouwvolume met een bouwenvelop die voldoende flexibiliteit voor het ontwerp biedt. En vraag in een tender niet (alleen) naar een uitgewerkt plan, maar vooral naar de inrichting van het proces van samenwerken en de samenstelling van het team van verschillende partijen: van plan naar partner. 52

2

Werk met een vaste grondprijs of honorarium

Selecteer op kwaliteit in plaats van prijs. Bepaal een vaste grondprijs (dus geen minimum) of honorarium. Als voor alle partijen de prijs hetzelfde is, kun je selecteren op de partij die vervolgens de meeste kwaliteit levert. Omdat de prijs bekend is, hoeven de plannen bovendien niet meer vertrouwelijk te blijven, wat de transparantie van het proces ten goede komt.


Samen werken aan Den Haag - Aanbevelingen

Tijdelijke inrichting De Silleplein Foto: pleinenbezuidenhout.nl Melvin Kaersenhout

De Groene Mient Het sociaal ecologisch woonproject is een CPO project (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). Ontwerp: Architektenkombinatie Bos Hofman en FilliĂŠ Verhoeven. Foto: Francois Verhoeven

53


Platform STAD - Samen werken aan Den Haag

Professionaliseer het samen stadmaken: zet de ingezette cultuur­verandering door Aan de hand van de projecten Groene Mient (bewoners bouwden samen hun ecologische woningen) en Pleinen Bezuidenhout Oost (bewoners en gemeente werken samen aan de herinrichting van pleinen) is tijdens het STAD gesprek over samen stadmaken met betrokken bewoners, ontwerpers en ambtenaren besproken wat wel en niet werkt en wat de partijen van elkaar nodig hebben.

1

Denk buiten de kaders

Vertrouw op de kracht van georganiseerde burgerinitiatieven. Het overgrote deel van de initiatieven van onderop past prima in het bestaande beleid van de gemeente. De plannen passen alleen niet altijd precies binnen de specifieke bestaande regelingen. Neem belemmeringen binnen de regels van de gemeente weg.

3

Geef initiatieven een duidelijke positie

Geef initiatieven een duidelijker positie in het krachtenveld met markt en samenleving. Doe daarbij recht aan de aard van het initiatief. Laat bijvoorbeeld een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) een echt burgerinitiatief zijn en houd projectontwikkelaars en beleggers in de eerste fasen buiten de deur. Ga voor langer lopende projecten een samenwerkingsovereenkomst aan en neem het plan op in de planning en communicatie van de gemeente. Maar zorg dat eenvoudige initiatieven niet worden geĂŻnstitutionaliseerd.

54

2

Werk gebiedsgericht vanuit de kwaliteiten van de plek

Zorg dat mensen weten waar ze moeten zijn. Stel een laagdrempelig eerste aanspreekpunt in, waar men ideeĂŤn kan toetsen en kanaliseren. Bewoners gaan nog vaak met hun ziel onder hun arm van loket naar loket. Terwijl werken aan en met initiatiefnemers uit de stad voor veel ambtenaren heel inspirerend is. Zorg voor een stedenbouwer die een stadsdeel onder zijn hoede neemt en dat op zijn duimpje kent. Maar die ook weet wat er op niveau van de stad speelt en zo de kleine en grote schaal aan elkaar kan koppelen. Biedt kansen voor initiatieven van bewoners in alle delen van de stad. In wijken als de Schilderswijk gebeurt meerdan direct zichtbaar is, maar dit zijn veelal informele projecten.


Samen werken aan Den Haag - Aanbevelingen

4

Wees open en transparant over financiële beslissingen

Als het om financiering gaat, is transparantie vaak ver te zoeken. Toch worden veel beslissingen genomen op basis van financiële afwegingen. Delen van informatie en kennis is essentieel voor een gelijkwaardige samenwerking en wederzijds begrip voor beslissingen. Denk ook integraal als het om financiering gaat. Het budget van de gemeente is verdeeld over verschillende ‘potjes’. Burgerinitiatieven staan daar vaak haaks op. Het gevaar bestaat dat die initiatieven zich aan de potjes moeten aanpassen in plaats van andersom.

5

Communiceer!

Ambtenaren moeten beschikbaar en vindbaar zijn. Houd elkaar op de hoogte en communiceer ook op het moment dat er geen nieuws is. Houd mensen betrokken in een proces dat jaren kan duren. Vermijd jargon en beleidsmatige termen. Gebruik de kracht van het beeld. Zet daarbij de westerse bril af en benader mensen ook vanuit culturele verschillen.

55


De stad maak je niet alleen Interview met: Jooske Baris- directeur Platform STAD

‘Het proces van hoe de stedelijke ontwikkeling wordt georganiseerd, bepaalt mede het resultaat van het project. Samenwerking bespreken we dan ook in alle STAD gesprekken over verschillende thema’s,’ zegt Jooske Baris. ‘Ook het (bouw)proces is continu aan verandering onderhevig.’

Hoe staat de stedelijke ontwikkeling van Den Haag ervoor? De stad groeit hard. Na een periode waarin Den Haag minder geliefd was, willen nu veel nieuwkomers in onze stad wonen. Den Haag kan op veel plekken makkelijk meer inwoners kwijt. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe, dat baart sommige huidige bewoners zorgen. De stad zit in een fase van hoogconjunctuur. Marktpartijen zijn geïnteresseerd in bouwen in Den Haag en zien volop kansen. We moeten daarom zorgen dat deze investeringen ook echt worden gebruikt om de stad te verbeteren.

Daarnaast kan de gemeente stevigere visies ontwikkelen op de toekomst van de stad. Marktpartijen en investeerders komen met initiatieven en plannen. Sterkere ruimtelijke visies bieden kaders waarmee op kwaliteit getoetst kan worden.

Een visie helpt ook in de communicatie met bewoners. In Den Haag heerst een wat behoudende en reactieve cultuur. Dat is soms ook nodig, want om mee te komen in de vaart der volkeren, is toch wel eens iets gesloopt waar men later spijt van kreeg. Tegelijk is het voor bewoners lastig om voorbij het individuele en huidige belang te kijken. Helder onderbouwen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt Hoe zie jij belanghebbenden samenwerken aan de of op welke trends en ontwikkelingen er wordt ontwikkeling van Den Haag? ingespeeld, zorgt dat de betrokkenheid van De manier waarop wordt samengewerkt bewoners efficiënter kan worden ingezet. Want aan de toekomst van de stad is volop in er zijn veel prachtige initiatieven. Bij de beweging. Lange tijd heerste er een Scheveningse Bosjes leidt samenwerking gesloten bestuurscultuur op het tot interessante plannen. De stad is er stadhuis. Bewoners en gemeente niet alleen voor de stonden nog wel eens lijnrecht Wat kan Platform STAD huidige bewoners tegenover elkaar. Er heeft een hierin betekenen? duidelijke omslag plaatsgevonden, die We organiseren het publieke gesprek we ook terugzagen in de ‘Agenda ruimte over de ruimtelijke ontwikkeling van voor de stad’. Stakeholders en bewoners de stad. Onze STAD gesprekken brengen worden veel meer betrokken bij de ontwikkeling mensen samen: bewoners, ambtenaren, van de stad. Er wordt in een vroeger stadium een ontwikkelaars, onderzoekers, ontwerpers, open gesprek gevoerd over visie, ambitie en plannen. bouwers. Daarmee vervullen we een intermediaire rol in Den Haag. Elkaar zien en spreken, zorgt Waar zie je kansen? voor meer begrip en uiteindelijk meer kwaliteit. De gemeente kan transparanter zijn over de De inhoudelijke onderbouwing is een belangrijke belangen en afwegingen die gemaakt worden. basis voor het vertrouwen dat nodig is voor een Dan kunnen de betrokken partijen en bewoners transparant proces van samen de stad maken. Die meer begrip opbrengen voor elkaar en de concrete essentiële kennis blijven we inbrengen in het debat. plannen. Een voorbeeld daarvan is de planvorming Tot slot proberen we een actief platform te zijn, rond de Amerikaanse ambassade. Daarin wordt dat onophoudelijk vragen stelt, innovatieve ideeën plotseling en zonder toelichting de koers gewijzigd. genereert en de stakeholders in de stad gevraagd en Dat verbaast mensen. ongevraagd advies geeft over het optimaliseren van de leefkwaliteit van Den Haag.

56


STAD gesprek

STAD gesprek

Love me tender

de rol van aanbestedingen in groeiend Den Haag 5 apr 2018

Bij een tender wordt vaak vooraf zoveel mogelijk zekerheid gevraagd door het stellen van strikte voorwaarden. Verbeterde tenders bieden meer transparantie en flexibiliteit voor creatieve oplossingen.

Fred Schoorl (Voorzitter BNA), Margriet Schepman (Neprom), Ellen van der Wal (VAKWERK architecten), Helen Amerika (AKRO consult), Erik Pasveer (Hoofd Stedenbouw en Planologie gemeente Den Haag), Henk Harms (directeur Ontwikkeling en Realisatie gemeente Den Haag)

Verkiezingsdebat stedelijke ontwikkeling

STAD gesprek

8 mrt 2018

De Haagse lijsttrekkers debatteren voor de gemeenteraadsverkiezingen over hun uiteenlopende visies op wonen, hoogbouw, groen, bereikbaarheid en de toenemende ruimtelijke tweedeling.

Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij), Boudewijn Revis (VVD), Arjen Dubbelaar (Groep de Mos), Robert van Asten (D66), Martijn Balster (PvdA), Hasan Kücük (Islam Democraten), Arjen Kapteijns (GroenLinks), Michel Rogier (CDA), Pieter Grinwis (CU-SGP)

Samen werken aan Den Haag #hoedan? #zodus!

STAD gesprek

16 nov 2017

Samen stad maken is een leerproces van vallen en opstaan. Lang niet alle projecten komen van de grond. Ervaringen met geslaagde initiatieven ‘van onderop’ leveren bruikbare inzichten op.

Dennis Hofman (Architektenkombinatie Bos Hofman), Arie Visser (initiatiefnemer Groene Mient), Lilianne Blankwaard-Rombouts (Stadsdeeldirecteur gemeente Den Haag), Melvin Kaersenhout (Werkgroep Pleinen Bezuidenhout-Oost), David ter Avest (Hogeschool Rotterdam), Shakira van Steenis (Bureau Graswortel, initiatievenmakelaar gemeente Den Haag) Voorbereid met: BNA den Haag, Haags Architectuur Café, Duurzaam Den Haag, Vrienden van Den Haag, Stroom, I’M BINCK, ICX, Haagse Bodem, Dag van de Architectuur Den Haag, Het Nutshuis

57


2 23

6 620

STAD gesprekken

Deelnemers/Bezoekers

1 15 3

Ontwerpmanifestatie

STAD Consults

Experts Over Platform STAD Platform STAD organiseert en stimuleert het denken, doen en debat over de stedelijke ontwikkeling en architectuur van Den Haag.

Experts

ontwerpen voor ontmoeting op 3 Haagse openbare ruimtes Platform STAD houdt partijen een spiegel voor, en geeft gevraagd en ongevraagd advies. Als onafhankelijke stichting vervult Platform STAD in Den Haag een intermediaire rol tussen beleid, politiek, kennis en praktijk.

Platform STAD werkt aan de toekomst van Den Haag door de ruimtelijke opgaven van de stad te agenderen, het publieke gesprek te organiseren en transparante besluitvorming te stimuleren. Platform STAD wordt gesteund door: Gemeente Den Haag, Bouwinvest, BPD Ontwikkeling, ERA Contour, Staedion, Stebru, Synchroon, Syntrus Achmea Real Estate, Van Wijnen. Meer informatie over de samenwerkingspartners en de organisatie van Platform STAD vind je op www.platformstad.nl platform-stad

@Platform_STAD

www.platformstad.nl

Betrokkenen

Betrokkenen in % Bewoners, belanghebbende, stakeholders overheden Ambtenaren, Overheid, Gemeenten en Provincies Architecten en Stedenbouwkundigen marktpartijen, corporaties Marktpartijen ontwerpers Wethouders, onderzoekers, adviseurs diversen, bewoners, belanghebbenden deskundigen etc.

politici, bestuurders

Colofon Uitgave:

Tekst & redactie:

Vormgeving:

Platform STAD

Jooske Baris,

Studio Duel, Den Haag

Carolien Schippers en Judith Schotanus

Drukwerk: Opmeer Pixel Papier Projecten

Beeld: Christian van der Kooy - omslag en pagina's 4, 6, 14, 21, 34, 37, 42, 50, 58. Renske Derkx - pagina's 10, 13, 19, 49, 57, 55. Aschwinn Smith - pagina 18. Peter de Ruig - pagina 33. Loes Rommens - pagina's 38, 41. Soetrisman Waidoe, pagina 57.

Š Platform STAD augustus 2018


www.platformstad.nl

Bouwen aan Den Haag - Platform STAD magazine 2018  

Den Haag groeit en verandert. Steeds meer mensen maken gebruik van de ruimte in de stad. De verdichting zorgt voor grote uitdagingen voor de...

Bouwen aan Den Haag - Platform STAD magazine 2018  

Den Haag groeit en verandert. Steeds meer mensen maken gebruik van de ruimte in de stad. De verdichting zorgt voor grote uitdagingen voor de...

Advertisement