Page 1

Healthy Planet : สุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู

»ÃÔ¡ Healthy Planet : สุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู

»ÃÔ¡ àÃ×èͧ : áʧ¨ÃÔ§ ÀÒ¾ :͹ت ¹µÁصÔ


»ÃÔ¡

โดย แสงจริง


Healthy Planet สุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู ปริก เรื่อง แสงจริง / ภาพ อนุช ยนตมุติ เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ 978-616-73740-6-2 บรรณาธิการอำนวยการ

ดวงพร เฮงบุณยพันธ กองบรรณาธิการ

สำนักสนับสนุนการสรางสุขภาวะในพื้นที่และชุมชน จัดพิมพและเผยแพรโดย

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ (สสส.) 979/116-120 ชั้น 34 อาคารเอส. เอ็ม. ทาวเวอร ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน พญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท 0 2298 0500 ตอ 1707 โทรสาร 0 2298 0230 www.thaihealth.or.th พิมพครั้งที่ 1

กรกฎาคม 2553


ดำเนินการผลิตโดย

เปนไท พับลัชชิ่ง โทรศัพท 0 2736 9918 โทรสาร 0 2736 8891 waymagazine@yahoo.com


¤Ó¹Ó เมื่อ ไม นาน มา นี้ เวลา ที่ เรา นึกอยาก จะ ไป เที่ยว ที่ไหน สักแหง เรามักจะมีจินตนาการดานดีเกี่ยวกับสถานที่ที่ เรากำลังจะไป...ทะเลสีฟาใส หาดทรายทอดยาวสีขาวจัด ภูเขาเขียวครึม้ หมอกโรยเรีย่ ยอดไม อาหารทองถิน่ รสชาติ แปลก ลิ้น แต ถูกปาก ชาว บาน จิตใจ ดี หาบ คอน ตะกรา ฉีกยิ้มบริสทุ ธิ์ตอนรับนักทองเที่ยว ฯลฯ เมื่อเร็วๆ นี้ เวลาที่เรานึกอยากจะไปเที่ยวที่ไหน สัก แหง เรา มัก พก พา อารมณ โหย หา อดีต กอน ลงมือ คนหาขอมูลพิกัดตำบลเปาหมายที่จะพาเราพบ...อาคาร บาน เรือน ยุค คุณ ปู คุณยา ตลาด เกา แก กาแฟ โบราณ ของเลนสังกะสี ขนมกินเลนหนาตาเชยๆ แตอรอย เพราะ ปรุงแตงดวยรสชาติอดีต ฯลฯ จินตนาการและความคาดหวังทำนองนี้ บางทีก็ สมดังใจ แตหลายครั้งก็คลาดเคลื่อนไปจากภาพที่เคย คิดเอาไว คลาด เคลื่ อ น เพราะ ข อ เท็ จ จริ ง หลาย ประการ เปลี่ยนไป แลวทุกวันนี้ เรายังมีจินตนาการและอารมณความ


รูสึกชนิดใดอีก เมื่อคิดถึงการทองเที่ยวศึกษาบานเมือง ของเราเอง ความจริงมีอยูว า ปจจุบันนี้ชุมชนทุกตำบลหยอม ยานในประเทศไทยลวนกำลังเปลีย่ นไป และก็แนนอนวา ความเปลี่ยนแปลงที่วานี้ หาไดมีแตความหมายเชิงลบ หลาย ป ที่ ผ า น มา ผู ค น ใน ชุ ม ชุ น ระดั บ ตำบล หลายตอหลายแหงในประเทศของเรา ไดอาศัยตนทุน ทรัพยากรเดิมเทาที่ชุมชนมี ผนวกกับออกแรงขับเคลื่อน เปลี่ยนแปลง สรางสรรคชุมชนที่พวกเขาเปนเจาของให เปนชุมชนที่สามารถผลิตความสุขและคุณภาพชีวิตที่ดี ปอนกลับคืนสูวิถชีี วิตของสมาชิกในชุมชนดวยกันเอง คนเล็กคนนอยเหลานี้ลงมือทำมานาน หลายแหง ประสบความสำเร็จในระดับนาอิจฉา แตเราจะอิจฉาไดอยางไร ถาไมไดไปสัมผัสจับตอง และมองเห็นดวยตารอนๆ ของเราเอง ชุมชนเหลานี้อาจจะไมมีหาดสีขาวทอดยาว ทะเล ไมใสจัด แถมยังไมมีตลาดโบราณรอยป แตนอกเหนือจากความสุขในวันนีแล ้ ว สิง่ ทีพวก ่ เขา มีอีกแนๆ คือ ‘อนาคต’ เราอยากออกแบบอนาคตของชุมชนเราใหเปนไป แบบไหน ลองเดินตามเราเขาไปชมตัวอยางสาธิตไดจาก หนังสือเลมนี้ ¤³Ð¼ÙŒ¨Ñ´·Ó


ÊÒúÑÞ กอนถึงปริก จากกาลครั้งหนึ่งถึงกาลครั้งนี้ ขยะฐานศูนยจุดชมวิสัยทัศนคนปริก มีอะไรในแกงใต วิสาหกิจชุมชนคนพอเพียง วายน้ำใจไมจม ระบบอุปถัมภน้ำใจกันและกัน เงินออมได แตน้ำใจไมควรออม สวนหมอมบทเรียนสาขาวิชาสันติภาพ ในวันสุดทาย เลาประกอบภาพ ภาคผนวก ขอมูลทั่วไปตำบลขุนทะเล

10 20 26 40 58 73 86 94 102


10 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

01 ¡‹Í¹¶Ö§»ÃÔ¡ 1. ประมาณ 12 ชั่วโมง บน รถ โดยสาร กรุงเทพฯดานนอก นัง่ ครุน คิดถึงคำเลาลือทำนองของดีของเดนประจำ ทองถิ่นเทศบาลตำบลปริก อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เลาลือกันวาไขมุกประจำถิ่นใตนี้คือ ‘ขยะ’ ใช วา เรา ดั้น ดน จาก กรุงเทพฯ ไป ตาม ทางหลวง หมายเลข 4 ผานประจวบคีรีขันธ-ชุมพร-สุราษฎรธานีนครศรีธรรมราช-ตรัง-พัทลุง-สงขลา รวมระยะทาง 950 กิโลเมตร บวกเพิ่มกับอีก 63 กิโลเมตรจากสงขลามุงสู เทศบาลตำบลปริก สัปหงกจนปวดคอ ขาก็เหยียดยาว ไมไดมารวม 12 ชัว่ โมง หลังขดหลังแข็งรวมพันกิโลฯเพือ่ มายลกองขยะขนาดใหญที่สุดในประเทศก็หาไม แตสิ่งมหัศจรรยของตำบลปริกคือการจัดการขยะ ตามขอมูลชั้นตนของตำบลปริก เรานาจะเจอสิ่งเหลานี้ จาก หาดใหญ เรา กำลัง วิ่ง บน ทางหลวง แผน ดิน หมายเลข 4 (ถนน กาญ จน วนิ ช ) ซึ่ ง เป น ถนน สาย ยุทธศาสตรจากอำเภอหาดใหญผานเขตเทศบาลตำบล ปริกมุงหนาไปยังอำเภอสะเดา

11


12 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

ถนนสายนี้ยังเปนถนนสายนานาชาติ (International Road) หรือทางหลวงสายเอเชีย เสนทาง 4 ชอง จราจรคับคัง่ ไปดวยสิงหสิบลอ รถขนสงสินคาหรือรถพวง เหลานี้ขนสงสินคาระหวางไทยกับมาเลเซีย 2. ตั้งแต จังหวัด ชุมพร ลง มา เลย ไป จนถึง จังหวัด นราธิวาส ปายบอกทางทีมี่ คำวา ‘ปริก’ อาจพาเราหลงทาง ไดงายๆ ปายหมูบ า นและชือ่ ชุมชนทีมี่ คำวา ‘ปริก’ ละลานตา ไป หมด ไม ว า จะ บ า น ทั บ ปริ ก บ า น ห ว ย ปริ ก บ า น ลำ ปริ ก บ า น คลอง ปริ ก และ อี ก สารพั ด ปริ ก แต สำหรับ ตำบล ปริก อำเภอ สะเดา จังหวัด สงขลา แหง นี้ ผูเฒาผูแกไดเลาวา เปนการเรียกขานกันตามชื่อของ ‘ตนปริก’

13


14 »ÃÔ¡

ตนปริกเปนตนไมชนิดหนึ่งที่แตกตางจากตนปริก ทัว่ ไปทีเป ่ นพืชลมลุกหรือพืชทีจจั่ ดั อยูใใน ประเภท เฟรน ตน  นประเภ ภทเฟ ปริกที่วานี้เปนพืชยืนต นตน ไมเเนืนื้อออนค นคอนข นขางแข็ งแข็งนิดๆ เปนสายพันธุที่อยูกึ่งกลางระหว กลางระหวางปอกั งปอกับพลา ลำตนสูง เต็มที่ประมาณ 10-155 เมตร ในอดีต มีตนปริกขึ้นอยูเเรีรียงรายตามสา งรายตามสาย คลอง ายคลอง และประปรายตามในนพืพื้นที่ราบ ตำบล จน กระทั่ง ราบลุลุมของ ของตำบล จนกระทั ชาวบานในอดีตได ตัั้งชื่อชุมชนแห ชนแหงนี้ววาบบานปร ปริริก สสาย าย คลองปริกทีไหล ่ ตัดผานกลางหมู านกลางหมูบ า นแล นและ ละชุมชชนนททำให ำใหคคนน รุน หลังเรียกชือ่ ตามกันั มาว มาวาบานปริ นปริกบาง ตำบลปริ ตำบลปริกบบา ง ตำบลปริกจึงถูกตัง้ ชือขึ อ่ ขึน้ ตามลั ตามลักษณะภู ษณะภูมนนิิ เิ วศอั วศอันสะทอน ใหเห็นถึงความอุดมสมบูรณของ ของพืพืชพรรณ แมกกไม ไมทีท่ีขึข้ึน ตามสายคลองและที่รราบลุ าบลุมของ ตำบล ของตำบล


áʧ¨ÃÔ§

15


ไปอำเภอ หาดใหญ 

01 17 188

27 02

20

24 24 21 21

03

255 26 26

08

13 09 12 11

222 04 233

28 06 05

14 199 2299

16

07

15

ไปอำเภอ สะ

เดา

300


á¼¹·Õèà·ÈºÒÅμӺŻÃÔ¡ 01 ชุมชนปริกตก 02 ชุมชนตลาดใต-บานกลาง 03 ชุมชนตลาดปริก 04 ชุมชนรานใน 05 ชุมชนปริกใต 06 ชุมชนทุงออก 07 ชุมชนสวนหยอม 08 เทศบาลตำบลปริก 09 ฐานขนมไทย 10 ฐานน้ำกะทิ 11 พลังงานทดแทน 12 ฐานกาซชีวภาพ 13 ฐานน้ำพริก 14 กลุมออมทรัพย 15 กลุมปกจักรและฐานเครื่องแกง 16 ทำปุยหมักชีวภาพ 17 โรงไฟฟา 18 สถานีอนามัย 19 โรงเรียนบานปริกใต 20 กุโบรปริกตก 21 มัสยิดหมู 6 22 มัสยิดหมู 4 23 กุโบรรานใน 24 กุโบรตลาดปริก 25 โรงเรียนบานปริก 26 มัสยิด 27 โรงงานอุตสาหกรรม 28 มัสยิดหมู 2 29 มัสยิดหมู 5 30 กุโบรสวนหยอม


18 »ÃÔ¡

3. แตเดิม ตำบลปริกเปนที่ตั้งกิ่งอำเภอปริกขึ้นกับ อำเภอเหนือ ซึง่ ก็คืออำเภอหาดใหญในปจจุบนั มีเขตแดน ติดตอกับเมืองไทรบุรทีี ่บานหัวถนน ซึ่งในสมัยพระบาท สมเด็จ พระ จุลจอมเกลา เจา อยู หัว รัชกาล ที่ 5 เมือง ไทรบุรียังเปนเมืองหนึ่งของสยาม ตอมาเมื่อไดมีการยก เมืองไทรบุรี ใหประเทศ มลายู ตามขอ ตกลงที่ ประเทศ สยามมีกับรัฐบาลอังกฤษ จึงตองยกดินแดนบางสวนให อังกฤษ ไดแก กลันตัน ตรังกานู ไทรบุรี และปะลิส จึง ไดมีการแบงเขตประเทศไทยกับประเทศมาเลเซียที่บาน ควนไมดำ หรือบานไทยจังโหลนในปจจุบนั และยังมีผูค น บางสวนเรียกชุมชนทีนั่ ่นวา บานดานนอก ดัง นั้น จึง ได ยาย กิ่ง อำเภอ ปริก เดิม มา ไว ที่ ตลาด สะเดา และไดตั้งชื่อใหมเปนอำเภอสะเดาขึ้นกับจังหวัด สงขลา ใน ปจจุบัน และ ได ประกาศ เขต ตำบล ปริก เปน ตำบลหนึ่งของอำเภอสะเดา 4. เรา ลง จาก รถ โดยสาร กรุงเทพฯ-ดาน นอก ตรง หนาที่ทำการเทศบาลตำบลปริก พีบุ่ ค -สุรยิ น หมัดหละ ยืนยิม้ อวดฟนขาวมาแตไกล “ยินดีตอนรับสูปริกครับ” พี่บุคชายรางเล็ก ผิวคล้ำสนิท เขาผายมือไปยัง


áʧ¨ÃÔ§

รถกระบะที่จอดหนาทีทำการ ่ เทศบาล ภายในเขตเทศบาลไมมีการจัดการขนสงมวลชน ไมมรถเมล ี มอเตอรไซครับจาง ระบบขนสงมวลชนภายใน เขตเทศบาล สำหรับคนตางถิน่ อยางเรา จึงไดอาศัยระบบ ขนสงน้ำใจลวนๆ

19


20 »ÃÔ¡

02 ¨Ò¡¡ÒŤÃÑé§Ë¹Ö觶֧¡ÒŤÃÑ駹Õé Ç‹Ò´ŒÇÂÇÔÇѲ¹Ò¡ÒÃÃкººÃÔËÒÃáÅСÒà Í͡Ẻ¡Ô¨¡ÃÃÁà·ÈºÒÅμӺŻÃÔ¡

กาลครั้งหนึ่งเมื่อป พ.ศ. 2542 สุขาภิบาลปริก ถูกยกฐานะเปนเทศบาลตำบลปริก ตามพระราชบัญญัติ เปลีย่ นแปลงฐานะของสุขาภิบาลเปนเทศบาล พ.ศ. 2542 นี่คือจุดเริ่มตนของการบริหารจัดการของชุมชนเทศบาล ตำบล ปริก ใน ตอน นั้น ประชาชน เทศบาล ตำบล ปริก สวน ใหญ ยัง ไม เห็น ความ สำคัญ ของ การ บริหาร งาน ใน รูปแบบกรรมการชุมชนเทศบาลมากนัก ทำใหความรวมมือ ยังอยูในระดับต่ำและไมคอยจะมีสวนรวมในการแสดง ความคิดเห็นในเวทีตางๆ ทีเทศบาล ่ ตำบลปริกจัดขึ้น แต ดวย การ วาง นโยบาย ใน การ บริหาร จัดการ ที่ ตองการเนนคนเปนศูนยกลางของการพัฒนา และเรง ขยาย นโยบาย การ พั ฒนา คุ ณ ภาพ ชี วิ ต ให สอดคล อ ง กับประชาชนทุกกลุมในเทศบาลตำบลปริก สิ่งที่ทำให ประสบความสำเร็จเขาถึงใจประชาชนในพืน้ ทีได ่ คือ การ เขาใจและเห็นทุนทางสังคมของตำบลปริกที่มีวิถีความ


áʧ¨ÃÔ§

21


22 »ÃÔ¡

เปนอยูเรียบงาย หรืออยูกันแบบบานๆ นั่นเอง มีจิตใจ มุงมั่นในการพัฒนาเพื่อบานเกิด อุปสรรคของเทศบาลตำบลปริกคือขอจำกัดดาน งบประมาณ ดวยเปนองคกรปกครองทองถิ่นขนาดเล็ก มี งบ ประมาณ ใน การ สนับสนุน การ พัฒนา จำนวน นอย บุคลากรไมเพียงพอตอการทำงาน แตอาศัยใจสู ทำงาน อย าง เต็ ม รู ป แบบ ของ นั ก บริ หาร ทอง ถิ่ น ประสาน กั บ เครือขายสถาบันการศึกษาในระดับพื้นที่เพื่อเขามารวม ศึกษาปญหา ตอจากนั้น ประชาชนเริ่มจับมือกับทางเทศบาล ในการพัฒนาชุมชน เริ่มจากเสียงสะทอนที่ตองการเวที ใน การ แสดง ความ คิด เห็น ทำให ทีม นัก บริหาร จัดการ ทอง ถิ่น เรง ทำการ คนหา ปญหา และ ความ ตองการ ของ ประชาชน ใน เขต เทศบาล เพื่อ นำ ไป สู การ กำหนด เปน โครงการและกิจกรรมตางๆ ตามแผนงาน จากการวิเคราะหปญหาชุมชนและจัดทำเปนแผน พัฒนาของชุมชนนั้นพบวา ปญหาเรื่องอาชีพและรายได หนี้ สิ น การ ศึ ก ษา น อ ย คุ ณ ภาพ ชี วิ ต ลด ลง ป ญ หา เศรษฐกิจ และสิ่งแวดลอมในชุมชน ลวนเปนปญหาที่ เกิดขึ้นมากมาย สุริยา ยีขุน นายกเทศมนตรีตำบลปริกเริ่มแกไข ปญหาที่ชุมชน ‘ปริกตก’ เปนชุมชนที่มีขยะเปนจำนวน มากกวาชุมชนอื่น ทั้งเศษกระดาษ พลาสติก และเศษ


áʧ¨ÃÔ§

วัสดุเหลือใชตางๆ เกลือ่ นไปตามถนนในชุมชน จึงมองวา การ จั ด การ ขยะ ที่ เป น ป ญ หา สิ่ ง แวดล อ ม ใน ชุ ม ชน นา จะ งาย ตอ การ ขับ เคลื่อน ใน เบื้อง ตน และ เปนการ ใช งบประมาณที่ไมมากนัก แรกเริม่ ประชาชนสวนใหญยังเห็นวาเรือ่ งขยะเปน หนาทีของ ่ เทศบาล ก็ในเมือ่ คิดอัตราเก็บขยะไปแลวเดือน ละ 10 บาท ไมใชภาระของประชาชนเสียหนอย ในตอนนัน้ ประชาชนสวนใหญยังคิดแบบนี้ หลังจากนั้น เทศบาลตำบลปริกไดพยายามสราง ความเขาใจรวมกับพี่นองประชาชนอยางตอเนื่อง เพื่อ เปนการปลูกฝงวิธีคิดที่ถูกตองใหกับประชาชน รวมถึง ให เห็ น ข อ มู ล เชิ ง ประจั ก ษ โดย การ ดึ ง เอา เครื อ ข า ย นักวิชาการเขามาทำวิจัยในพื้นที่ เมื่ อ ประชาชน ได เห็ น ข อ มู ล ว า ขยะ อิ น ทรี ย มี ปริมาณ มาก ที่สุด ถึง รอย ละ 64.17 ซึ่ง สามารถ นำ ไป ใชประโยชนในการทำปุยหมัก กาซชีวภาพ ไหนจะขยะ ประเภทรีไซเคิลไดอีกรอยละ 32.62 ที่เหลือเปนขยะ พิษอีก 3.21 ขอมูลที่เปนประโยชนทำใหตระหนักในการริเริ่ม จัดการ ขยะ ทาง เทศบาล ตำบล ปริก ได เขา มา สาน ตอ จัดการบริหารขยะใหประชาชนเห็นถึงการคัดแยกขยะ และสรางเวทีความเขาใจกับทุกคนในชุมชนวา การจัดการ ขยะเปนเรือ่ งของประชาชนทุกคน มีการแสดงรอยละของ

23


24 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

อั ต รา การ เก็ บ ขยะ ที่ ลด ลง ให ประชาชนทราบ ในเวทีประชาคม อยาง สม่ำเสมอ เน น การ สร า ง มู ล ค า ของ ขยะ การ สราง โรง ทำ ปุ ย จน กลาย เปน ‘การจัดการ ขยะฐานศูนย’ จาก การ จัดการ ขยะ ฐาน ศูนย จนถึง วัน นี้ ทาง เทศบาล ได ขยาย การ พั ฒนา ด า น โครงสร า ง พื้ น ฐาน การจัดการศึกษา ตลอดจนกิจกรรมทางศาสนา ศิลป วัฒนธรรมทองถิ่น ภายใตการอยูรวมกันของผูคนตาง ศาสนาในเทศบาลตำบลปริกแหงนี้

25


26 »ÃÔ¡

03 ¢ÂаҹÈٹ ¨Ø´ªÁÇÔÊÑ·Ñȹ¤¹»ÃÔ¡ เศษขยะทั้งแบบ ‘เปยก’ และ ‘แหง’ เดินทางออก มาจากบานหนึ่งหลังมาสมทบกับขยะจากบานอีกหนึ่ง หลังและอีกหลายๆ หลัง เมื่อขยะเหลานี้ผานการหมัก จน (เหม็น) ไดที่ เหลาแมลงวันหัวเขียวตางตื่นตะลึงใน สีสันพรรณรายและกลิ่นฟุงกำจายของมัน แตมันไมเยายวนชวนดอมดมสำหรับจมูกชาวปริก แนๆ เหตุ ฉะนี้ เทศบาล ตำบล ปริ ก จึ ง ออกแบบ การ จัดการสิ่งแวดลอม โดยเฉพาะการจัดการขยะแบบครบ วงจร หรือเรียกวา ‘การจัดการขยะฐานศูนย’ จัดการขยะตัง้ แตตนทาง กลางทาง และปลายทาง


áʧ¨ÃÔ§

เราจึงเริม่ ตามรอยขยะกันทีต่ นทางพรอมกับมือ้ เชา ที่รออยู ณ บานของบังหลี 1.

‘¤ÇÒÁÊØ¡’ ¢Í§ÍÒËÒà ¡Ñº ‘¤ÇÒÁÊØ¢’ ¢Í§¤¹ ระหว า ง รอ ข า วยำ กั บ ข า ว เหนี ย ว ไก ทอด กวาดตา แล รอบ ราน อาหาร ที่ เปน ทั้ง ราน และ บาน ของ บั ง หลี - อา หลี หมั ด หนิ ไม พบ ขยะ กลาดเกลื่ อ น ตาม พื้ น ปู น เลย สั ก ชิ้ น บริ เ วณ ข า ง บ า น มี กรง ที่ บั ง หลี ทำ ขึ้ น มา เพื่ อ เก็ บ ขยะประเภทขวด พลาสติก อยางเปนสัดสวน ต น ท า ง ข อ ง ก า ร กำจัดขยะคือการแยกขยะ เป น ประ เภทๆ ประหนึ่ ง แยกน้ำออกจากปลา แยก ผูกอการดีออกจากผูกอการราย เมื่ อ แยก ขยะ ออก จาก กอง ก็ จะ พบ ขยะ อยู 3 จำพวก ขยะ อินทรีย เชน เศษ อาหาร เปลือก ผล ไม เปนตน ขยะทีสามารถ ่ รีไซเคิลได เชน ขวดแกว พลาสติก กระดาษ เปนตน และขยะที่หาประโยชนไมเจอ เชนขยะ พิษทั้งหลาย

27


28 »ÃÔ¡

บ า น บั ง หลี เป น ตั ว อย า ง หนึ่ ง ที่ แสดง ให เห็ น ถึ ง ความสามารถในการจัดการกับขยะอินทรียที่ตนทางได ดวยตนเอง บังหลีขายอาหาร การเปลี่ยนเศษอาหารใน รานอยาง ใบตอง ไสไก เหลานี้มาเปนพลังงานทดแทน


áʧ¨ÃÔ§

อยางกาซชีวภาพถือเปนทัง้ การลดตนทุนในการประกอบ กิจการและครูผูใหความรูแก  บังหลีไปในตัวดวย จากเดิมที่ใชกาซ 6 ถังตอเดือน วันนี้บังหลีใชกาซ เพียงถังเดียว ซึง่ กวาจะเปลีย่ นทีก็กินเวลา 5-6 เดือน ดวย เปลีย่ นมาใชกาซชีวภาพทีผลิ ่ ตเองและเสริมพลังดวย ‘เตา ซูเปอรอั้งโล’ ซึ่งใชถานทีเคย ่ เปนขยะ เชน กะลา นอกจากนี้ บังหลียังนำขยะอินทรียมาทำน้ำหมัก ใชราดรดผักที่ปลูกอยูในสวนหลังบาน ผักที่ไดก็ปลอด สารพิษ ไมนาจะเกิน 3 นาทีทีข่ าวยำและขาวเหนียวไกทอด หายวับไปกับตา และเมื่อบังหลีเลาจบ เราก็ตระหนักวา มื้อเชามื้อแรกที่ปริกของเรา ขยะอินทรียเปน ผูอยูเบื้อง หลังความ ‘สุก’ ของไกทอด และความ ‘สุข’ ของบังหลี อิม่ แลว เรายายกนมานัง่ ทีบ่ านของ ซาการียา หมัด เลียด เกษตรกรทีจั่ ดการขยะตั้งแตตนทางในบาน ซาการียาผลิตกาซชีวภาพไวใชเองเหมือนบังหลี นอกจากนี้เขายังผลิตน้ำยาอเนกประสงคจากเศษผลไม ไวใชในครัวเรือน ทั้งลางจาน ซักผา ลางหองน้ำ เรียบวุธ ไรกลิ่น เราแอบแซวเขาวายังจำไดไหมวาขวดซันไลทมีสี อะไร บังซาการียาเปนเกษตรกรไมงอปุย เพราะทำปุย หมักอินทรียเอง  ที่บาน ไมมคี าใชจายเรื่องปุยคอยกวนใจ

29


30 »ÃÔ¡

ปนี้เปนปที่ 4 แลวที่ไมไดเสียเงินคากาซ คาปุย และคา น้ำยาทำความสะอาดครัวเรือนตางๆ แรกๆ เพื่อนบานตางงุนงงที่ซาการียานำขยะมา แปรรูปเปนกาซ เปนน้ำยาลางจาน แตเมือ่ ใชไดผล เพือ่ น บานเริ่มขอตัวเปนศิษย แต สิ่ง ที่ ทำให ซา กา รี ยา ภูมิใจ ใน การ จัดการ ขยะ ที่ตนทางคือรอยเทาเล็กๆ ของลูกชายวัยอนุบาลที่ยาง ตามมา “ผลิตภัณฑทีผม ่ ทำแลวก็แจกจายสูเพื  อ่ นบาน เด็ก ก็เห็นวาผมทำอะไรมาตลอด เมื่อวันเด็กทีผ่ านมา ลูกไป จับฉลากไดรางวัลเปนน้ำยาปรับผานุมมา 1 แพ็ค ลูก ผมเอาคืนใหคุณครู เด็กบอกวาที่บานพอทำแลว ทีบ่ าน มีเยอะแลว นีคื่ อสวนหนึง่ ทีปลู ่ กฝงไปสูลู ก แมไมไดตัง้ ใจ ก็ตาม แตเด็กซึมซับ สิ่งที่เรามีแลวเราไมตองการแลว” ซาการียาบอก ความ สุข สามารถ ออกแบบ ได หรือ ไม ถ า ถาม ซา กา รี ยา เขา เชื่ อ ว า ความ สุ ข ออกแบบ ได สิ่ง ที่ เรา ทำ ออก ไป ทาย ที่สุด จะ หวน คื น สู ตั ว เรา ซา กา รี ยา พยายาม ปลอย สาร พิษ ให ออก ไป นอก บ า น ให น อ ย ทีส่ ดุ เพราะเชือ่ วาเมือ่


áʧ¨ÃÔ§

เราทำสิ่งดี สิ่งที่จะยอนกลับมายอมไมใชสิ่งเลวราย “สิง่ ทีเรา ่ ใชทำความสะอาดหองน้ำหองสวมมันไหล ลงสูคู คลอง ณ ปจจุบนั น้ำในคลองมันจะดืม่ ไมไดอยูแล  ว โดยเฉพาะสัตวน้ำทีสะสม ่ สารพิษไวเยอะ ถาเราพยายาม ใช อยาง นี้ (น้ำยา อเนกประสงค) น้ำ ที่ ไหล ลง ไป มัน มี สารพิษนอยหรือแทบไมมี

“เมื่อ น้ำดี ดิน ก็ ตอง ดี ตนไม ใบ หญา ก็ เติบโต ได ดี ทำใหปาดี สัตวปาก็รับผลประโยชน สุดทายเมื่อดินดี น้ำดี สัตวปาดี มนุษยก็ไดรับผลประโยชน เมือ่ มนุษยไดรับ ผลประโยชน มนุษยก็มีความสุข ไดรับสิง่ ทีดี่ จากธรรมชาติ มนุษยก็จะมีความคิดดีๆ เมื่อความคิดดี สิ่งตางๆ ก็จะดี ขึ้นไปดวย มันวนเวียนเปนวัฏจักร “หัว ใจ จริงๆ มัน ก็ ขนาด เทา กำปน มัน มีหนา ที่ สำคัญคือ สูบ ฉีด โลหิต ไป เลี้ยง สมอง คน เรา ถา หัวใจ ไม ดี อยาง เดียว อยาง อื่น มัน ก็ ไม ดี วัน นี้ ถา หัวใจ ไม ดี

31


3322 »»Ã »ÃÔÃÔ¡

ทุกอยางก็จบ” นาคิดอยางยิ่งสำหรับความ สุขและหัวใจของซาการียา 2. ธนาคารขยะ เ ป ลี่ ย น ข ย ะ เปนขนม ‘ธนาคาร ข ย ะ ’ เ ป รี ย บ เสมือน ที่ รับ ซื้อ ข อ ง เ ก า เ ศ ษ ข ย ะ เ ห ล า นี้ จ ะ ถู ก ตี ร า ค า ข ว ด แ ก ว ร า ค า ห นึ่ ง พ ล า ส ติ ก ราคาหนึ่ง กระดาษ ราคาหนึ่ง ฯลฯ ข ย ะ ที่ ถู ก ตี ร า ค า จ ะ เ ป ลี่ ย น เ ป น เ งิ น ใ น บั ญ ชี เ งิ น ฝ า ก ข อ ง ช า ว บ า น ที่ น ำ ม า ฝาก ธนาคาร ขยะ เมื่อ ตองการ ถอน ก็ ส า ม า ร ถ ม า ถ อ น ไ ด ที่ ธ น า ค า ร ข ย ะ แ ต ขอแมในการถอนเงินออกจากบัญชีคือตองเหลือเงินไว


ááʧ¨ÃÔ áÊ Ê§¨ §¨ÃÔÃÔç

10 เปอรเซ็นตของเงินในบัญชี แรกไมเ ชอ่ื หู วา เจา หนา ทผ่ี ดู ำเนนิ การ ภายในธนาคารขยะคือเด็กๆ นอ งตา ร- กลั สดุ า อาหมนี หนึ่ง ใน ผู ดูแล ธนาคาร ขยะ ตองมาทำการที่ธนาคาร ข ย ะ ทุ ก เ ย็ น วั น ศุ ก ร เวลา 16.00-18.00 น. ซึ่ ง เ ป น เ ว ล า ที่ พ นั ก ง า น ตั ว น อ ย เ ส ร็ จ ภ า ร กิ จ จ า ก โรงเรียน น อ ง ต า ร บ อ ก ว า จ ะ มี ก า ร ตรวจสอบราคาขยะ แ ต ล ะ ช นิ ด ที่ ว ง ษ พาณิชยประจำจังหวัด ซึ่งเปน ผูมองเห็นวาขยะ คอื ทองคำ เมอื่ ทราบราคาก็ จะคัดแยกขยะที่มีราคาตางกัน “ ป ก ส มุ ด กั บ เ นื้ อ ก ร ะ ด า ษ ใ น ส มุ ด จ ะ ค น ล ะ ร า ค า กั น ” น อ ง ต า ร บอก “แรกๆ เรายังไมรูอะไรก็คิดรวมกันหมด เลยราคาเดียว แตพอไดไปดูงาน ไดไปแลกเปลี่ยน

33 33


34 »ÃÔ¡

เรียนรูกับผูใหญบาง ก็ทำใหรูวาขยะมีประเภทไหนบาง ก็ศึกษาจนเขาใจ และสามารถนำไปปฏิบัตได ิ ” กำลังจะขึ้น ม.5 อันเปนวัยทีกำลั ่ งนิยมทองไปใน โลกของไฮไฟว เฟซบุค แตนองตารบอกวารางวัลของ การมารวมทำกิจกรรมที่ธนาคารขยะคือการไดไปศึกษา ดูงานที่ตางบานตางเมือง “การทีเรา ่ ไดไปศึกษาดูงานมันเปนรางวัลอยางหนึง่ เพราะยากที่จะไดไป ตารไดไปกรุงเทพฯ ไดไปพิษณุโลก ซึง่ เราไมเคยไดไป ทีบ่ านก็ไมมเวลา ี พาเราไป มาทีนี่ ได ่ ทำ กิจกรรม ทำใหเราไดทำตัวเปนประโยชนดวย” รอปอะ โตะหีม หรือ ครูอะ หนึ่งในคณะกรรมการ ชุมชน เลาวา เมื่อกอน หนาที่นี้เคยเปนของผูใหญมา กอน แตดวยภารกิจในชีวิตประจำวันของผูใหญที่ตองหา เลี้ยง ชีพ ประกอบ กับ ความ ตองการ มี สวน รวม ของ เด็ก และเยาวชน ครูอะจึงรอนจดหมายไปหาเด็กๆ ประหนึ่ง จดหมายเรียกตัวมือดีมาปฏิบัตภารกิ ิ จ น อ ง ต า ร รองเสียงเจื้อยแจวออกมาเมื่อครูอะยอนอดีตใหฟง และ ลากยาววาในตอนนัน้ ไมไดอยากมาทำงานทีธนาคาร ่ ขยะ เลย “อยากไปเที่ยวมากกกกก....” เที่ ย ว ใน ที่ นี่ หมาย ถึ ง ขั บ รถ มอ เต อร ไซค เล น เดินตากแอรที่หาดใหญเหมือนเพื่อนๆ ทั่วไป แตนอง ตารบวกลบคูณหารในใจแลวโชวหนาปดเครื่องคิดเลข


áʧ¨ÃÔ§

ของหัวใจวา “มาทำทีนี่ ใน ่ ตอนแรกเราไมรวู าเรามาทำอะไร เรา ไมมีจุดมุงหมายวาเราจะทำอะไร คืออยูไปวันๆ พอมา อยูที่นี่ เริ่มไดทำกิจกรรม ก็รูสึกดี ดีกวาไปขับรถเที่ยว ตะลอนๆ ไปวันๆ” นองตารบอก

35


36 »ÃÔ¡

3.

º‹Íà¡çº¢ÂÐáÅÐöà¡çº¢ÂзÕèËÒÂä» ขยะอินทรียสวนหนึ่งจะถูกกำจัดตั้งแตอยูในครัว เรือน ขยะที่สามารถรีไซเคิลไดก็ถูกนำไปฝากที่ธนาคาร ขยะ แตขยะสวนหนึง่ ทีเล็ ่ ดลอดออกมาจากครัวเรือนของ ชาวปริกจะถูกสงตอมายังบอเก็บขยะของเทศบาลตำบล ปริกเพื่อนำไปผลิตเปนปุยหมักอินทรีย แตขยะจำนวนมากที่ชาวบานจัดการกันเองตั้งแต ใน บาน ทำให รถ เก็บ ขยะ ของ เทศบาล ตำบล ปริก หาย ไป 1 คัน เปลา รถขยะไมไดถูกขโมย คันใหญโต สีเขียว ซะอยางนั้น ขโมยที่ไหนจะสามารถเสกใหหายได แต ปริมาณ ขยะ ที่ ลด นอย ลง ทำให รถ ขยะ เพียง คัน เดียว ก็กเอาอยู เอา อยู จาก เมื่ อ ก อ น ที่ รถ เก็บขยะของเทศบาล รถเก็ ใช การ ก วั น ละ 2 คั น แตละคันวิ่งวันละ 3 เที เ ่ ย ว แล ว มา ทิ้ ง ที่ บบอเก็บขยะ แตวันนี้ บอเก็ เกบขยะมีเพียงขยะ ที่ไม จัดั การได ีไ สามารถ  ไ  กองรวมกันรอการ คิดหาวิธีจัดการ – ขั้นเด็ดขาด ขยะทีนี่ มี่ กลิน่ แปลกๆ เมือ่ รณรงคมาตัง้ แตตนทาง


áʧ¨ÃÔ§

ขยะที่นี่จึงเหลือนอย มันไมสามารถสรางกลิ่นเหลือทน ประกอบกับการนำขยะอินทรียส วนหนึง่ ทีเล็ ่ ดลอดมาจาก ครัวเรือนมาทำน้ำหมักราดรดดับกลิ่น แมลงวันหัวเขียว ก็หายหัวเขียวๆ ของมันไปเมื่อกลิ่นจากจร “ถาเปนเมื่อกอนนะ เปดประตูรถออกมาแบบนี้ แมลงวัน ไม ตอง พูด ถึง เลย” กอ เส็ม ดา อี รอง นายก เทศมนตรีตำบลปริก บอกเราขณะกำลังลงจากรถ นอกจากจะเปนบอเก็บขยะ ที่นี่ยังเปน ‘โรงผลิต ปุยหมักอินทรีย’ ซึ่งมีทั้งแบบอัดเม็ดแพ็คถุงและแบบที่ ชาวบานสามารถมาโกยใสถุงไปใชงานไดเลย ปุยที่ได สวนหนึ่งก็นำไปใสตนไมในเทศบาล ก็ใชรถคันที่วางงาน นั่นแหละดำเนินการ พี่สมัย สุพรม และพี่ฉายา สันหมาก พนักงาน ประจำโรงปุยหมักอินทรีย สาธิตการทำปุยหมักอินทรีย

37


38 »ÃÔ¡

ใหดู พรอมเลาชีวิตคลุกขยะใหฟง “ไมเหม็นนะ” พีสมั ่ ยวา “เพราะเราราดน้ำหมักดับกลิ่นดวย เมื่อกอนกลิ่น ไมใชแบบนี้นะ” พี่ฉายาเสริมเปนลูกคู เมื่อ กอน บาน ของ พี่ ทั้ง สอง ไมมี การ จัด เก็บ หรือ คัดแยกขยะ เรียกไดวาเมื่อกอนพี่ทั้งสองก็เปนสวนหนึ่ง ของขยะที่กลาดเกลื่อนในชุมชน แตหลังจากที่พี่ทั้งสอง ไดเขามาทำงานในโรงผลิตปุยหมักอินทรีย นิสัยใจคอก็ เปลี่ยนไป “ไมมใคร ี อยากอยูใกล  ขยะหรอก” พีสมั ่ ยบอก “เมือ่ กอนตางคนตางผลักภาระใหเปนเรื่องของคนอื่น มันก็ เหม็นกันอยูอยางนั้น พอผมมาทำงานที่นี่เริ่มเห็นวาเขา คัดแยกขยะ นำขยะไปทำปุย ทำน้ำหมัก แลวมันใชได ผลจริงๆ พอกลับไปบานก็เริ่มคัดแยกขยะ ตอนนั้นเรา ทำเพราะความเคยชินมากกวา” แรกๆ สมาชิกในบานของพี่สมัยก็ถามดวยความ งุนงงวาจะแยกขยะไปทำไม ความเคยชินของพีสมั ่ ยก็สยบ คำถาม จากนั้นพฤติกรรมของคนในบานก็แปรเปลี่ยน ตามพีสมั ่ ยจนเคยชินไปตามๆ กัน จากตนทาง กลาง ทาง สู ปลาย ทาง เรา ได เห็น การเดินทางของขยะ และการเปลี่ยนแปลงดานใน การ เปลี่ยนแปลงในระดับจิตสำนึกของชุมชนชาวปริก เราเดินทางตามรอยขยะจากตนทางสูปลายทาง


áʧ¨ÃÔ§

เห็นที่มาของการจัดการขยะฐานศูนย ถาเที่ยวทะเลตองเหยียบชายหาด หากเที่ยวภูเขา ตองยืนบนยอดดอย แตถามาที่ปริกแหงนี้ ขยะฐานศูนย นี่แหละคือจุดชมวิว เปนวิวที่ทำใหมองเห็นวิสัยทัศนของ คนปริกไดอยางดี

39


40 »ÃÔ¡

0 3 ÁÕ Í ÐäÃã¹á¡§ãμŒ ÇÔÊÒË¡Ô¨ªØÁª¹¤¹¾Íà¾Õ§


áʧ¨ÃÔ§

จาก ตนทาง สู ปลาย ทาง การ เดิน ทาง ตาม ขยะ ทำเอาขาวยำกับขาวเหนียวไกทอดเมื่อมื้อเชายอยสลาย หายไปตามกระบวนการทางรางกาย ตรงหนาจึงมีแกงไตปลา แกงเหลือง จะเลือกราด ขาว หรือ บรรเลง รวม กับ ขนมจีน ก็ตาม แต รสนิยม ยัง มี น้ำพริกกะปและชุดผัก มะเขือ ถั่วฝกยาวที่เย็นเจี๊ยบ ก็ ทำใหเรี่ยวแรงหวนกลับ ระหวางละเลียดอาหารตรงหนา เราตระหนักวา อาหารการกินอาจพาเราใหรูจักชาวปริก ชาวปริกกวา 90 เปอรเซ็นตนับถือศาสนาอิสลาม อาหาร ที่ วาง ตรง หนา จึง ไมมี เนื้อ หมู ตาม ขอ หาม ของ หลักศาสนา ในความแตกตางของศาสนา รายละเอียด ปลีกยอย ที่ เรา ไมรู จึง ทำให ระมัดระวัง เปน พิเศษ หาก จะถามอะไรบางอยาง ยอมรับวาการตักขาวเขาปากใน คำสองคำแรกดำเนินไปดวยอาการเกร็งทามกลางความ โกลาหลในการเชื้อเชิญใหเพื่อนรวมโตะแตละคนกินให อิ่ม แตนั่งรวมโตะไปจวนสำรับจะหมดจาน ก็กลับรูสึก เหมือนกินขาวอยูทีบ่ าน บานในความหมายที่ความเอื้ออาทรลอยไปลอย มาสวนทางกันชุลมุน - อยูบนโตะ

41


42 »ÃÔ¡

1.

¡ÅØ‹Áà¤Ã×èͧᡧ ÇÔÊÒË¡Ô¨ªØÁª¹ÊǹËÁ‹ÍÁ คนในพืน้ ทีเขต ่ เทศบาลตำบลปริกนิยมอาหารรสจัด ‘จั ด ’ ใน ที่ นี้ ไม ได หหมายความ ว า เผ็ ด ชาว ปริ ก ไม นิ ย ม รส ชา เผ็ ด แกง ที่ ถู ก ลิ้ น ชาว ปริ ก จจะ มี รส หวาน มั น เค็ม แตไไมมเผ็ด “ถาเปนแกงทางนครศรีธรรมราชจะเผ็ด แตที่นี่ จะเนนหวานมัน” พีจริ ่ ยา หมัดเด ประธานกลุม เครือ่ งแกง วิสาหกิจชุมชนสวนหมอมบอก กลุม เครื่อง แกง ของ ชาว ชุมชน สวน หมอม แหง นี้ ผลิตเครื่องแกงหลายชนิด ทั้งแกงกะทิ แกงสม แกงเผ็ด แกงมัสมั่น แกงเขียว แกงแพะ ซึ่งแกงแพะจะทำตามที่มี ออรเดอรมา เครื่องแกงบรรจุในซองที่ประทับตรา ‘เครื่องแกง ตราครก’ อันเปนชือ่ แบรนดของทางกลุม ทีใช ่ ชือ่ วาเครือ่ ง แกงตราครก มีที่มาจาก เมื่อกอนทางกลุมตำเครื่องแกง ดวยครก “เราเริ่มกันดวยครก” แตตอมายอดสั่งซื้อมาก ขึ้น ครั้นจะตำดวยครกก็คงจะไมทันขาย ขาย ถุง ละ 6 บาท ถา ราคา สง แกง ทั่วไป ขาย กิโลกรัมละ 70 บาท ยกเวนแกงสมกิโลกรัมละ 80 บาท


áʧ¨ÃÔ§

และแกงมัสมั่นกิโลกรัมละ 100 บาท จัดสงตลาดใน อำเภอสะเดาและรานอาหารในชุมชน “เราไมไดทำแบบธุรกิจเต็มตัว แตทำใหชาวบานใน ชุมชนมีกิจกรรมมีสวนรวม เราก็ไมอยากใหกลุมเติบโต ไป กวา นี้ เพราะ มัน บริหาร ยาก เรา ทำ เครื่อง แกง เปน รายไดเสริม กิจกรรมหลักของชาวสวนหมอมคือกรีดยาง หลังจากกรีดยางเสร็จในชวงบายเราก็จะวาง ก็มารวม กิจกรรมกัน แตถากิจการมันโตไปกวานี้ความลมเหลว อาจจะเกิดในกลุมก็ได ก็เลยไมอยากใหกลุมเติบโตไป กวานี้” พี่จริยาบอก พี่ จริยา โชว บรรจุ ภัณฑ เครื่อง แกง ขนาด เล็ก ให ดู พลางบอกวา ผูผลิ  ตซองทีท่ างกลุม วาจางพิมพขอความที่ บอกรายละเอียดขอมูลของทางกลุมผิดไปหลายจุด อาทิ สะกดคำผิดจาก ‘สวนหมอม’ เปน ‘สวนหมอน’ เบอรโทร ก็ ผิด ที่ สำคัญ ทาง กลุม ได รับ ดาว อัน เปน เครื่องหมาย การันตีคุณภาพจากโอท็อป ซึง่ บนซองพิมพไว 4 ดาว แต ความจริง โอท็อปประทับดาวให5ดวง “แต เรา ก็ รั บ ไวว ไมเปนไรหรอก ไมได ไป เรี ย ก ร อ ง ค า เสี ย หาย อะไร จาก เขา หรอก กลัวนองเขา ตกงาน รั บ ไว เพื่ อ

43


44 »ÃÔ¡

มนุษยธรรม” พี่ จริยา บอก 2.

¡ÅØ‹Á¹éÓ¡Ð·Ô ถ า ‘ ป ล า ร า ’ เปรี ย บ เหมื อ น สาย เลื อ ด ของ คน อี ส าน ‘น้ำกะทิ’ ก็ไมตางสาย โลหิตของคนปริก ค น ที่ นี่ ช อ บ หวาน มั น เค็ ม กะทิ จึ ง สำคั ญ ใน การ ประกอบ อาหาร หลายอยาง แม พี่จามรี แกวเอียด จะบอกวา รวมกลุมกัน ทำน้ำกะทิเปนเพียงอาชีพเสริม แตรายไดเดือนละกวา 70,000 บาทของทางกลุม ก็ชวนใหตารอนถึงรายได ของงานเสริม เมื่อมีงบประมาณจากเทศบาลมาใหชาวบานใน ชุมชนคิดตัง้ กลุม เพือ่ ประกอบอาชีพเสริม ไมตางจากกลุม อาชีพเสริมกลุมอื่นๆ “ปลาดุกเขาก็เลี้ยงแลว ขนมหวานขนมไทยเขาก็ ทำกันแลว” พี่จามรียอนความหลัง น้ำ กะทิ จึง เปน คำ ตอบ เพราะ ใน พื้นที่ เทศบาล


áʧ¨ÃÔ§

ตำบลปริกยังไมมีใครทำน้ำกะทิสักเจาเดียว ชวงแรกทางกลุมผลิตน้ำกะทิไดวันละ 2 กิโลกรัม ทุกวันนี้ผลิตไดวันละ 80-90 กิโลกรัม ชาว ปริ ก นิ ย ม อาหาร รส จั ด หวานมั น กะทิ จึ ง รับบทพระเอก ชาวอีสานชอบรสนัวๆ ของปลาราจึงขาดปลารา ไมไดฉันใด ชาวปริกนิยมความมันเค็มก็ขาดกะทิไมได ฉันนั้น 3.

¡ÅØ‹Á¹éÓ¾ÃÔ¡áËŒ§ ªØÁª¹μÅÒ´ãμŒ – ºŒÒ¹¡ÅÒ§

แกงไตปลาเมื่อครูยังไมทันยอย พี่ๆ ชาวปริกใจดี พาเราแวะชิมน้ำพริกที่ชุมชนตลาดใต-บานกลางกันตอ อยางทีบอก ่ คนทีนี่ นิ่ ยมรสจัดแตไมเผ็ด น้ำพริกแหง ของกลุมน้ำพริกแหงชุมชนตลาดใต-บานกลางแหงนี้จึง ปรับสูตรใหตรงกับความชอบของคนที่นี่ เริ่ม แรก ไมมี แม บาน ใน กลุม เคย ทำ น้ำ พริก แหง

45


46 »ÃÔ¡

ในระดับมืออาชีพกันมากอน แมบานจึงเขาคอรสอบรม ระยะสั้ น โดย ได รั บ งบ ประมาณ สนั บ สนุ น จาก ศู น ย สงเคราะหและฝกอาชีพสตรีภาคใต เมื่อจบหลักสูตรออกมา กลุมจึงหารือและมั่นใจ วาพรอมแลวจึงจัดตั้งกลุมน้ำพริกแหงภายใตชื่อ ‘กลุม แมบานมุสลิมชุมชนตลาดใต-บานกลาง เทศบาลตำบล ปริก’ น้ำพริกกุงเสียบ น้ำพริกตาแดง น้ำพริกปลาเค็ม บรรจุในกระปุก กระปุกละ 25 บาท ทางกลุมสงรานคา


áʧ¨ÃÔ§

ที่โอท็อปสะเดา รานอาหารไทย-มาเลย ชวงไฮซีซั่นก็หนี ไมพนชวงที่เครือขายจากตำบลตางๆ เดินทางมาดูงาน ที่ตำบลปริก ถาม ถึง รสชาติ แนนอนวา แม บาน มุสลิม กลุม นี้ ยอมบอกวาน้ำพริกแหงในกระปุกของทางกลุมไรเทียม ทาน แตกวาจะมาถึงวันนี้ ตองผานการลองผิดลองถูก มาไมนอย ครั้ง หนึ่ง มี ออรเด อร มา จาก ในวัง จำนวน 500 กระปุก แตทางกลุมมีเวลาเพียง 1 วัน แมบานแตละ นางชวยกันคั่วพริก บรรจุลงกระปุกอยางขมีขมัน แตผล คือน้ำพริกจำนวน 500 กระปุกทีเพิ ่ ง่ เดินทางไปสงถูกขน กลับมาครบทุกกระปุก “มัน ขึ้น รา” พี่ สอ ปหยะ หละ หมู ด บอก เขินๆ “เขาโทรกลับมา เรา เรรานึกวาเขา จะโทรมาตำหนิ แตเขาาใหหโอกาส ให เรา ทำ แลว สง ไป ใหมม ที่ มั น ขึ้ น รา เพราะ เรา คั่วพริกไมแหง มันเลย ขึ้ น รา ก็ กลั บ มา เท ทิ้ ง (หัวเราะ) ตองลองทุก อย า ง ทั้ ง ส ว น ผสม ขั้น ตอน การ ทำ จน

47


48 »ÃÔ¡

มันเขาที่เขาทาง” ในชวงรอมฎอน ชาวมุสลิมจะตองอดอาหารเพือ่ ที่ จะไดมีความรูสึกถึงคนที่ไมไดรับการดูแลจากสังคม แต สามารถทานอาหารไดในชวงตี 4 ถึง ตี 5 (อาหารสะฮูร คือ อาหารกอนเชาในเดือนรอมฎอน) น้ำพริกแหงนีแหละ ่ ทีประทั ่ งชีวติ และเปนรางวัลของความอดทนในตลอดวัน ที่ละจากอาหาร “คนในชุมชนจะนิยม โดยเฉพาะเดือนรอมฎอน ตอนกลางดึกจะลุกมาทานขาว กินแบบแหงๆ กินกับ เนื้อทอด” พี่เขียว-ปวีณา หนิมุสา พนักงานประจำเทศบาล ตำบลปริก อธิบายวา ชวงรอมฎอนสำหรับชาวมุสลิมเปน ดั่งบททดสอบความลำบากเพื่อมีดวงตามองเห็น ผูทุกข ยากอื่นๆ กลางวันจึงหามรับประทานอาหาร “กลางคืนกินไดหมด” พีเขี ่ ยวบอก “ยกเวนหมู” พูดจบเรียกเสียงหัวเราะในหมูแม  บาน แหงกลุมพริกแหง


áʧ¨ÃÔ§

4.

¡ÅØ‹Á¢¹Áä·ÂªØÁª¹ÃŒÒ¹ã¹ ยังไมหมด พี่เขียวคนดียังพาเราหาอะไรหวานๆ เปนการตบทายในมื้อเที่ยง แมความจริง เวลาจะลวง เขาชวงเย็นแลว ขนมดอกจอก ปุยฝาย ขนมไข เคกกลวยหอม เปน ผลผลิตของกลุมขนมไทยชุมชนรานใน เด็กชายวัยประถมยืนเกาะกางเกงผาลายบาเตะ ของแม จองมองเราประหนึ่งมองตัวประหลาด เราเอย ทัก แตเด็กชายเฉย ลองถามอีกครั้ง เจาหนูก็ยังนิ่ง เรา จึงเบนสายตาไปยังขนมบนโตะหินออน อรอยทุกอยาง – คือคำบอกของพี่สมศรี มุเส็ม สะเดา

49


50 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

51


52 »ÃÔ¡

“แตที่เด็ดสุดตองขนมดอกจอก” พี่สมศรีทาใหชิม เมื่อสงขนมดอกจอกเขาปาก ขยับฟนเคี้ยว เสียง ดัง ลั่น กอง สมอง และ เสียง ดัง นั้น อาจ เล็ดลอด ให คน ภายนอกไดยิน “กรอบมัย้ พี”่ เด็กชายวา แลวซุกหนากับกางเกงผา บาเตะของแมดังเดิม 5.

¡ÅØ‹Á»˜¡¨Ñ¡Ã ªØÁª¹ÊǹËÁ‹ÍÁ

เด็ ก หญิ ง ฮา วา ใน หนั ง อิหรานเรื่อง The Day I Became a Woman ขอรองแมวาเอาผาคลุม ศีรษะหรือฮิญาบออกจากศีรษะไดหรือไม ณ วัยหนึง่ ของ เด็กหญิงที่นับถือศาสนาอิสลามทุกคนจะตองสวมฮิญา บอันเปนเหมือนการเปลี่ยน ผานจากเด็กหญิงที่มีความ อิสระไปสูผูหญิงที่มีกฎเกณฑ ขอหาม ขอบังคับมากมาย หอมลอม ระหวางที่ สอปหยะ หละหมูด กำลังนัง่ เย็บกางเกง ผาบาเตะอยูนั้น เราสังเกตไปตามราวแขวนเสื้อผาของ ‘กลุมปกจักร ชุมชนสวนหมอม’ พบผาละหมาดซึ่งเปน ชุดยาวสีขาวไวใชในพิธีละหมาด ยูเบาะห-ชุดยาวสีดำใช ใสในวันฮารีรายอ หรือวันออกบวช นอกจากเสื้อผาชุดคลุมเหลานี้ กลุมปกจักรยังทำ


áʧ¨ÃÔ§

หมอนอิง กลองทิชชู ชุดเยี่ยมเด็กออน และฮิญาบ “เดี๋ยวนี้มาแรง ตนทุนไมเยอะดวย ใสที่บานได สบายคลอง” สอปหยะกำลังหมายถึงผาลายบาเตะ จักรเย็บผากวา 10 ตัวเรียงเปนแถวอยูใน  นี้ อากาศ คอนขางอบอาว สอปหยะและสมาชิกคนอื่นๆ ตางสวม เสื้อผา มิดชิด และ สวม ผา คลุม ศีรษะ ตาม หลัก ศาสนา ภาพนี้ทำใหเรานึกถึงเด็กหญิงฮาวาในหนังอิหรานที่ไม อยากสวมผาคลุมศีรษะ “ในแงศาสนาอิสลาม พอเด็กโตขึน้ มาหนอยอายุ 7 ขวบ จะมีการสอนอัลกุรอาน” สอปหยะบอก “เด็กที่ไปเรียนอัลกุรอานตองสวม ผาคลุมหัว ถือ เปนการใหเกียรติ อีกอยางมันก็เปนความเคยชินของเด็ก ดวยเหมือนเวลากินขาว พอเด็กมันโตขึน้ หนอยเปนวัยรุน มันไมใสก็มี แตสุดทายแลวก็ตองใส มันเปนจิตสำนึก ความละอาย คน 20 คนเขาใสกันหมด แลวเราไมใส

53


54 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

คนเดี ย ว ก็ เหมื อ น เป น ตั ว ประหลาด ภาษา ใต ก็ บอก ว า ‘มั น ไม บาย ใจ’ มั น ไม สะดวกใจนะ” ใชหรือไมวา หากทำ สิ่งไหนแลวลำบากกาย แต หาก สะดวก ใจ ก็ ไมควร ตั้ง คำถาม แตหากสิง่ ไหนทำแลว สบาย กาย แต ‘ไม บาย ใจ’ คำถามมันยอมเกิด 6.

¡ÅØ‹Á¢¹Áä·ÂáÅÐàºà¡ÍÃÕè ªØÁª¹μÅÒ´ãμŒ-ºŒÒ¹¡ÅÒ§ เดิน ทางออก มา จาก ‘กลุม ปกจักร’ แหงชุมชนสวน หมอม เรา เขาไป ใน ชุมชน ตลาดใต-บานกลาง คำเลา ลือของชุมชนตลาดใต-บาน กลาง ใน อดีต มี อยู ว า เปน ชุ ม ชน ที่ ไม ค อ ย จะ มี ความ รวมมือกับกิจกรรมของทาง

55


56 »ÃÔ¡

เทศบาลมากนัก สมาชิกชุมชนอืน่ ๆ บอกวา “ชุมชนตลาด ใตไมมีกิจกรรมอะไรเปนตัวเอง ทั้งๆ ที่เปน ชุมชนของทานนายกฯแทๆ” เหมือน ฝเข็มย่ำบนกลางใจ คำพูดขาง ตนจึงเปนแรงบันดาลใจใหกลุมแมบานรวมตัว กันตั้งกลุมขนมไทยชุมชนตลาดใต-บานกลาง ขึ้นมา ขนม ไทย จำพวก หมอ แกง ลืม กลืน ดอกลำเจียก ขนมเทียนมะพราวออน คอยๆ ทยอยออกมาเปนสินคา ที่เชลลไมชวนก็อยาก ชิม และทีสำคั ่ ญ ขนมไทยจากฝมอื ของกลุม แม บานที่ทำขนมเกงกวาพูดก็สามารถสยบคำเลา ลือขางตนใหหายไป 7.

ªÒ ¡Òá¿ áÅÐྴҹ ตระเวน ชิม อาหาร คาว หวาน มา ทั้ง วัน นอกจาก รสชาติ หรือ รสนิยม การ กิน ที่ เรา ได สัม ผัส จาก ชาว ปริก แลว ยังเห็นถึงอีกมิติหนึ่งของการอยูรวมกันเปนชุมชน การรวมกลุมกันประกอบอาชีพเสริมเหลานี้แมบานที่เรา ไดไปฝากทองหลายรายย้ำวาไมไดเนนการเติบโตในทาง ธุรกิจ แตการนั่งโขลกน้ำพริก คั่วพริกแหง เย็บผา ขูด


áʧ¨ÃÔ§

มะพราว อบขนม ฯลฯ เรื่องราวทีพู่ ดคุยกันระหวางรวม กันทำสิ่งเหลานี้มีคุณคาที่ไมอาจตีเปนมูลคาได มันเปน วิถีของชุมชน วิถีของการอยูรวมกัน นอกจากอาหารคาวหวาน ชาวมุสลิมนิยมดื่มชา และกาแฟ จากเชาถึงเย็น นับจำนวนกาแฟสลับชาได ประมาณ 5-6 แกว หลังมื้อเย็น (มื้อสุดทายของวันนี้ จริงๆ) พีเขา ่ ใจดีเสิรฟกาแฟให (อีกแกวแลว) ในใจกังวล วาจะนอนไมหลับ แตบวกลบคูณหาร กลัวเสียน้ำใจคน ใจดีมากกวา คืนนั้นกวาจะพาสายตาใหลงมาจากเพดานได ก็ ปาเขาไปตี 2 กวาๆ

57


588 »ÃÔ¡

04 Ç‹Ò¹éÓ㨠äÁ‹¨Á ÃкºÍØ»¶ÑÁÀ¹éÓ㨡ѹáÅСѹ


áʧ¨ÃÔ§

พี่ บุค-สุริยน โชเฟอร ใจดี คน เดิม ขับ รถ มา รับ เรา ตั้งแตเชา “ไป...ผมจะพาไปจิบน้ำชา” พี่บุควาดวยสำเนียง ทองแดงของแก “ชาหวานๆ มันๆ เดี๋ยวผมพาไป”

59


60 »ÃÔ¡

1.

ËÁ͹͡âç¾ÂÒºÒÅ หวานมากๆ มันบอยๆ น้ำตาลในเลือดก็จะถาม หา ความดันก็เขยงเทาใหตัวมันเองนั้นสูงขึ้น วิไลวรรณ เบ็ญหละ ประธานอาสาสมัครเทศบาล ตำบล ปริ ก และ เจ า หน า ที่ ประจำ ฐาน ผู ป ว ย เรื้ อ รั ง ความดัน และเบาหวาน กำลังนั่งตรวจความดันใหผูปวย โรคเบาหวานอยู จากปญหาที่ผูปวยตองเดินทางไปยังโรงพยาบาล แลว เจอ กับจำนวน คิว ที่ ยาว เหยียด ทำให มี การ คิด กัน วา หากในชุมชนมีฐานดูแลผูปวยที่สามารถดูแลสุขภาพ เบื้องตนได คงดีไมนอย


áʧ¨ÃÔ§

กองสาธารณสุขประจำเทศบาลตำบลปริกจึงเปนพี่ เลี้ยงใหอาสาสมัครในการเจาะเลือดหาน้ำตาล วัดความ ดัน และประสานใหโรงพยาบาลรับรองผลตรงนี้ ชาวบาน สามารถนำผลตรวจที่ไดจากฐานไปรับยาที่โรงพยาบาล ไดทันที “พี่ เปน เบา หวาน มา นาน แลว” วิไล วรรณ บอก “นอกจากกรรมพันธุแลว คนมุสลิมเราชอบกินอาหาร รสจัด หวาน มัน เค็ม ก็ตองเปลี่ยนพฤติกรรม” ความสนใจในชัน้ ตนของวิไลวรรณตอเรือ่ งสุขภาพ มา จาก ความ ปวย ของ ตัว เอง เมื่อ มี ความรู ใน การ ดูแล สุขภาพ เธอ สามารถ ดูแล ตัว เอง ใน เบื้อง ตน และ มี ใจ อาสาดูแลผูอื่น 2

á¡‹áμ‹à¡ŽÒ

อาจจริงอยางที่นาแอ็ด คาราบาวบอกไวในเพลง ‘แกก็เหงายิ่งแกยิ่งเหงา...เอาแตกรอยขางใน’ ยิ่งแกก็ยิ่งเหงา แตอาจไมจริงเสียทีเดียว หากมา ยืนอยูที่นี่ ‘กลุมอาสาสมัครดูแลผูสูงอายุ’ ผู สูง อายุ ใน เทศบาล ตำบล ปริก มี จำนวน 434 คน แบงเปน 3 กลุม กลุมที่ 1 ดูแลตัวเองได กลุมที่ 2 ชวยเหลือตัวเองไดบางสวน กลุมที่ 3 ชวยเหลือตัวเอง ไมไดเลย

61


62 »Ã¡ »ÃÔ¡

กาาร ดู แ ล ผู สู ง การ อายุ อ ายุ ของ ทาง ท กลุ ก  ม มี การ ก เ ยี่ ย ม บ า น เพื่ อ ให คำ ค แนะนำ แนะนำกการ ดูแแลสุ ลสุขภาพแก ผูสูสงู อายุ อาหาร การกิน นอกจากนี้ อายยุ เรื่องงอาหา ารการกิ ทาง เทศบาล ปริกยังจัดตั้ง ‘ชมรม ทางเทศบา าลตำบล ตำบลปริ ‘ชม ผูผสูสูงงอา อายุ าย’’ เพื่อเปนแหลงให ใหผูผูเฒ เฒาไดมา พบปะ พบปะพูพูดคุยกัน ลุลงอมฤต งอมฤต เรืองงโรจน โรจน สวม หมวก 2 ใบ เปน สวมหมวก ทั้งผูสูงอายุและเปนอาสาสมัครดูแลผูสูงอายุอีกดวย “ดูแล ตัว เอง ก็เหมือน ดูแล ผู อื่น หนาที่ เรา ก็ คอย สอบถามผูสู งอายุรุน กอนและรุน เดียวกันวาความเปนอยู เปนอยางไร” ลุงอมฤตเลา พบปะ กั น ตาม ประสา คน แก ลุ ง อมฤต เล า ว า เรื่อง ที่ พูด คุยห นี ไม พน เรื่อง ความ หลัง และ ไม ลืม แล ไป


áʧ¨ÃÔ§

ขางหนา – ความตาย “ก็มีคุยเหมือนกันวาใครจะไปกอนใครจะไปหลัง เรื่องโรคภัยไขเจ็บก็มีเเลกเปลี่ยนกันวา ไปหาหมอที่ไหน กินยาอะไร ปรึกษาซึง่ กันและกัน แนะนำเพือ่ น ถาตัวเอง ลองมาแลว ก็แนะนำเพื่อนตอ” อาจตางจากพื้นที่อื่นตรงที่คนหนุมสาวของตำบล ปริกไมคอยยายถิ่นฐานไปทำงานที่อื่นจึงมีเวลาอยูกับ ปูยาตายายพอแมของตนเอง แกยิง่ เหงายิง่ แกยิง่ เหงาอาจจะไมจริงเสมอไป จริง ไหมครับนาแอด

63


64 »ÃÔ¡

3.

àÊŒ¹ºÒ§æ ¢Í§¤ÇÒÁºŒÒ ไมวาปวยกายหรือปวยใจตางตองการกำลังใจไม ตางกัน เปนเหมือนคติยึดการทำงานของ ‘กลุม อาสาสมัคร ดูแลผูพิการ’ แมอาสาสมัครจะไมใชผูวิเศษเสกใหใครหายจาก ความปวยไขไมวาจะเปนความปวยไขทางกายหรือทาง ใจ แตยาวิเศษที่พวกเขาและเธอหยิบยื่นให มูลคาและ คุณคาของมันมหาศาล รอชีดะ มาลินี ประธานเครือขายผูบกพร  องทางจิต ภาคใตและหนึง่ ในอาสาสมัครผูมี จิตอาสาดูแลผูบกพร  อง ทางจิตแหงเทศบาลตำบลปริก เคยเปน ผูบกพรองทาง จิตมากอน “ความจริงแลวพี่ก็เคยเปนผูบกพรองทางจิต เปน ผูปวย โดนสังคมรังเกียจ ทรมานมากเลยเพราะสายตา ของเพื่อนบาน เขารังเกียจเรา เขากลัวเรา” วัน นี้ ร อชีดะ หาย จาก ความ ปวย นั้น แลว และ หยุดยามา 4 ป เธอจึงหันมาทำงานเพื่อดูแลชวยเหลือ ผูบ กพรองทางจิต ดวยความเชือ่ สวนตัววา คนบามีโอกาส หายหากสังคมรอบขางใหโอกาส “มันเหมือนมองตาแลวรูใจ” เธอวา


áʧ¨ÃÔ§

ทุกวันนี้หากเธอเห็นคนแตงตัวมอซอ กางเกงขาด เปนรู ผมเผาเหนียวเปนสังกะตังเดินละเมอกลางแดด เธอจะเขาไปคุยดวย งานหลักมี 2 อยาง คือลดอคติจากคนรอบขาง และเยียวยาผูบกพรองทางจิต ถา มร อชี ด ะ ว า อะไรทำให เ ธอสามารถพู ด คุ ย เขาอกเขาใจผูปวยทีอยู ่ กลางถนน เธอวา “ทำไม พี่ ถึง สื่อสาร กับ เขา ได เรา รู วา เขา มี โลก สวนตัวของเขาอยู เพียงแตเราเขาไมถึง ถาเรายอมฟง

65


66 »ÃÔ¡

เขานิดหนึ่ง ในโลกของผูปวยตรงนั้นมันมีโลกอีกแบบที่ เปนโลกสวนตัว คิดอยูคนเดียว เหมือนพี่เมื่อกอน เรา รูตัว นะ วา ไม อาบ น้ำ เหม็น สกปรก แต ไม อยาก ลุก จาก ตรงนี้ ไมอยากสุงสิงกับใคร ตอนนั้นคิดเพียงวาอยูตรง นี้ของเราดีอยูแลว มันเชื่อมกันอยูนะ คือถาหลุดออกมา ก็หลุด แตคนปวยจะคิดวาอยูตรงนี้นี่แหละ มันก็จะไป อีกทางหนึ่ง” โลกที่เชื่อมและเหลื่อมซอนกันอยูระหวาง ‘ความ บา’ กับ ‘ความปกติ’ ตองอาศัยสะพาน สะพานทีเชื ่ ่อม ใหคนบาเดินกลับสูโลกความจริง รอชีดะคิดวาสะพาน เสนนั้นนาจะมีชื่อวา ‘ความเขาใจ’ 4.

¤Ø³áÁ‹ÍÒÊÒ

“ถอดเสื้อออกกอนคะ” “แรกๆ ก็เขินคะ” คุณแมทองออนบอกเลา แต ตอน หลัง เธอ รูสึก ถึง น้ำใจ ที่ เพื่อน มนุษย มอบ ให เรื่อง ภายนอกอยางการถอดเสื้อตอหนาคนอื่นจึงไมรบกวน ความรูสึกมากนัก งานของแมอาสาเริม่ ตัง้ แตสอนวิธให ี นมลูก ซึง่ ตอง สาธิตกันจริงๆ คุณแมมือใหมยังออนประสบการณในการเลี้ยงดู ลูกออน และลูกออนก็ถือเปนสิ่งมีชีวิตทีเปราะ ่ บาง


áʧ¨ÃÔ§

67


68 »ÃÔ¡

งาน ของ แม อาสา เริ่ ม จาก ค น หา หญิ ง ตั้ ง ครรภ และ หญิง หลังค ลอด ใน พื้นที่ที่ ตน รับ ผิด ชอบ เพื่อจัด ทำ ทะเบียนเก็บขอมูล มีการติดตามเยี่ยมบานหญิงตั้งครรภ และหญิงหลังคลอดเพื่อตรวจสุขภาพของทารกและให คำแนะนำการปฏิบัติตนแกคุณแม เชนวา ใหน้ำนมของ คุณแมอยางนอย 6 เดือนเพื่อสุขภาพเด็ก การวางแผน ครอบครัว เปนตน ‘แมอาสา’ จะไดรับการอบรมในการดูแลสุขภาพ หญิงตั้งครรภ มารดาหลังคลอด และทารกแรกเกิด ดูแล จนเด็กอายุ 6 ขวบนัน่ แหละ แมอาสาจึงหมดภาระในทาง หลักเกณฑที่กำหนดไว แตในความเปนชุมชนที่อยูอาศัย รวมกัน การเอาใจใสดูแลกันไมมวัี นหมดอายุ


áʧ¨ÃÔ§

5.

¤¹àÅç¡ã¨ÁËÒÊÁØ·Ã โตขึ้น นองเฟยร รุงอรุณ ปานนพทา อยากเปน พยาบาล ตอนนี้ยังไมโตมากนัก นองเฟยรเรียนอยูชั้น ม.4 เลย ซอม เปน พยาบาล ดวย การ เปน ‘อาสา สมัคร นอย’ ดูแลผูปวย หนาที่ ของอาสา สมัครนอยคือดูแลผู ปวย อาสา สมัครนอย 1 คน ตองมี คนปวยในความดูแล 1 คน นอง เฟยร เลือก ดูแล คุณ ยาย ของ ตัว เอง ยาย ปวย เปน โรคเบาหวาน แตคนปวยอื่นๆ ที่อยูใน  ชุมชน อาสาสมัครนอยก็ ตองลงพื้นที่เพื่อดูแลเชนกัน “ดูแลในลักษณะของการใหกำลังใจ เพราะเราไมใช หมอทีมี่ ความรูใน  การตรวจวินจิ ฉัยโรค แตจะไปนัง่ พูดคุย

69


70 »ÃÔ¡

ทำนองวาเดือนนี้ไปหาหมอมาแลวหรือยัง หมอพูดยังไง บาง ก็เปนการใหกำลังใจ แตคนที่เขามาทำกิจกรรมนี้ ตองไดรับการฝกอบรม เพราะมันเปนเรื่องของสุขภาพ” นองเฟยรเลา เ ค ย เ จ อ ผู ป ว ย เ บ า ห ว า น ที่ ต อ ง ตั ด ข า นองเฟยรบอกวา เปน ธรรมดา ที่ จะ รูสึก หวาดหวั่น กับ ภาพที่เห็น แตภาพที่แสดงออกตอผูปวยที่กลายเปน ผู พิการ จะเปนไดทั้งยาสมานแผลและมีดบั่นซ้ำ ซึ่งตอง เริ่มจากขางในใจของเรากอน “สิ่งที่เราทำเปนเรื่องทีดี่ เรามาใหกำลังใจคนปวย คนพิการ แรกๆ ก็กลัว แตพอเรารูวาเขาตองการกำลัง ใจ เราก็ทำออกมาจากใจ เหมือนเขาเปนญาติเราคนหนึง่ คะ” นองเฟยรบอก


áʧ¨ÃÔ§

71


72 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

06 à§Ô¹ÍÍÁä´Œ áμ‹¹éÓã¨äÁ‹¤ÇÃÍÍÁ

หลังการประสูติของนบีมูฮัมหมัด ศาสนาอิสลาม เคยเปนผูนำอารยธรรมในซีกโลกตะวันตกถึง 1,000 ป กระทั่งระบบการเงินก็กำเนิดมาจากอารยธรรมอิสลาม การใหบริการธนาคารแบบครบวงจรไดเติบโตจนกลาย เปนการ คา และ อุตสาหกรรม การ เงิน ที่ เชื่อม โยง ทั่ว ทั้ง จักรวรรดิมุสลิมอันไพศาล เชน คุณสามารถนำเช็คจาก เมกกะห ไป ขึ้น เงินสด ที่ มาร ราเคช ได ระบบ ออนไลน ของธนาคารในปจจุบันปฏิเสธไมไดวาเปนลูกหลานทาง นวัตกรรมของชาวมุสลิมอยางไมอาจหลีกเลี่ยงได

73


74 »ÃÔ¡

1.

´Í¡àºÕé¶×Í໚¹ÊÔ觺һμÒÁËÅÑ¡ÈÒʹÒÍÔÊÅÒÁ ‘กลุมสัจจะออมทรัพยเทศบาลตำบลปริก (ชุมชน ตลาด ใต-บาน กลาง)’ จึง ไมมี ดอกเบี้ย แต ทุก ครั้ง ที่ มี สมาชิกในกลุมกูยืมเงิน ผูกูจะตองจายคาตอบแทนกลุม 5 เปอรเซ็นตของเงินทีกู่ ยืม “ชุมชน เรา เปน มุสลิม ไม สามารถ เก็บ ดอกเบี้ย ได เราก็มาคิดกันวาถาจะใหกูจะทำยังไง เราก็คิดใหผูกูตอง จายคาตอบแทนกลุม 5 เปอรเซ็นตทุกครัง้ ทีกู่ ” วิไลวรรณ เบ็ญหละ บอก กลุมสัจจะออมทรัพยเทศบาลตำบลปริก (ชุมชน ตลาดใต-บานกลาง) กอตั้งป 2544 หลักเกณฑเบื้องตน มีอยูว า ถาสมาชิกคนใดตองการกูยื ม จะตองเปนสมาชิก ฝากเงินครบ 1 ป กูยืมได 3 เทาของเงินที่มีอยูในบัญชี และ ตอง มี คน ค้ำ ประกัน เมื่อ สิ้น ป จะ มี เงินปน ผล ตาม จำนวนที่สมาชิกถือหุน


áʧ¨ÃÔ§

นอกจากกลุมสัจจะออมทรัพยฯ ชุมชนตลาดใตบานกลางแลว เทศบาลตำบลปริกยังมีกลุมออมทรัพย อีกกลุมคือ ‘กลุมออมทรัพยชุมชนปริกใต’ ซึ่งเปนชุมชน ที่คนไทยพุทธอาศัยเปนสวนมาก หลักเกณฑของ 2 กลุมนี้คลายกัน มีขอตางตรง รายละเอียดปลีกยอย สำหรับ ‘กลุม ออมทรัพยชุมชนปริกใต’ แบงเปนหุน หุนละ 10 บาท ถือหุนไดต่ำสุด 3 หุน ถือหุนไดสูงสุด

75


76 »ÃÔ¡

50 หุน สาเหตุทีหลั ่ กเกณฑของกลุม ออมทรัพยชุมชนปริก ใตจำกัดไวก็เพื่อปองกันคนรวยมากวานซื้อหุนเพื่อหวัง เงินปนผลปลายป ทางกลุมออมทรัพยมีการคิดดอกเบี้ย และมีการจัดสวัสดิการแกสมาชิก ที่ตองแยกกัน อมฤต เรืองโรจน แหงกลุมออม ทรัพยชุมชนปริกใตใหเหตุผลวา เปนการมองเห็นวาหาก กองทุนเติบโตจนเกินไปจะเกิดปญหาในการบริหาร ทัง้ 2 กลุม ตางยืนยันเปนเสียงเดียววา ถามองอยาง ผิวเผิน ขอดีอยางแรกของการมีกลุมออมทรัพยในชุมชน ทำใหชาวบานพึ่งพาเงินกูนอกระบบนอยลง “ใน คราว จำเปน เขา สามารถ มา ยืม เงิน ที่ กลุม มา ใชได เรา ทำ เพื่อ ชวย เหลือ กัน มัน เหมือน ทุก คน เปน เจาของเงินรวมกัน ไมตองไปกูนอกระบบ ทุกคนเปน เจาของเงินชวยกันดูแล” วิไลวรรณแหงกลุมสัจจะออม ทรัพยฯ ชุมชนตลาดใต-บานกลาง บอก ระบบการเงินงายๆ ที่เกิดขึ้นในชุมชนปฏิเสธไม ได วา เปน เครื่อง มือ ใน การ ชวย เหลือ เกื้อกูล กัน เพราะ ชาวบาน ใน ชุมชน ตาง ประกอบ อาชีพ เกษตรกรรม ไม ได รั บ สวั ส ดิ ก าร จาก รั ฐ เหมื อ น คน ที่ ทำงาน ใน ระบบ ดังนั้นสวัสดิการ ที่ เกิด ขึ้น จาก กองทุน จึง เปน นวัตกรรม แหงความเอื้ออาทร เงินนะใครๆ ก็ออมได แตน้ำใจ คนทีนี่ ไม ่ นิยมออม กัน บางทีใหกันแบบสุรุยสุราย


áʧ¨ÃÔ§

2.

ªÑ¡Ë¹ŒÒäÁ‹¶Ö§ËÅѧ ËÃ×ͺҧ·ÕÍÒ¨äÁ‹ÁÕ˹ŒÒãËŒËÅѧªÑ¡ ใกลเปดเทอมจึงเปนชวงเวลาอันยาวนานสำหรับ พอแมผูปกครอง เมื่อ กอนเหมือน เวลา มัน ไม ยอม ขยับ เทา ไป ขาง หนา พีสุ่ ดสวาท หมัดโสะ ตองวิ่งวุน หยิบยืมเงินทองจาก ญาติพี่นอง คาหนังสือ 1,250 บาท คานมเดือนละ 250 บาท ใหเงินลูกไปโรงเรียนวันละ 5 บาท บวกลบเดือน หนึ่งก็ตกราวๆ 110 บาท คากิจกรรมอื่นๆ อีกจิปาถะ สารพัดสารพัน แตตอน นี้ พี่ สุด สวาท ยาย ลูก มา เรียน ที่โรงเรียน เทศบาลตำบลปริก คาใชจายหลายอยางขางตนหายไป เพราะที่นี่ใหเด็กเรียนฟรี “นองไอซ ลูกของพี่เปนเด็กพูดเกง แลวทีโรงเรี ่ ยน ก็มีกิจกรรมเยอะ นองไอซก็รวมกิจกรรมเยอะมาก ทำ กิจกรรมแตละครั้งก็ไดคาตอบแทน” ตอนนี้นองไอซมีเงินเก็บจากการรวมกิจกรรมกับ ทางโรงเรียน 1,100 บาท “เรียนที่นี่ ไมตองเสียเงิน แถมยัง ได เงิน อีกตาง หาก” พี่สุดสวาทยิ้ม สุรยิ า ยีขุน นายกเทศมนตรีตำบลปริก บอกวา การ ศึกษาของเทศบาลตำบลปริกมี 3 ระบบ คือ ในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย

77


78 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

79


80 »ÃÔ¡

โดย ทั่วไป การ เรียน การ สอน ใน โรงเรียน จะ มี 8 สาระ เปนพื้นฐาน เทศบาลตำบลปริกเพิ่มอีก 2 สาระ เปนสูตรการศึกษาที่นี่ เรียกวา ‘8+2’ สาระ ที่ เพิ่ม เขา มา 2 สาระ คือ คุณธรรม และ กิจกรรม คุณธรรมในความหมายของนายกสุริยา คือมอง เห็นวิถีชีวิตของชุมชน “เด็กก็ตองตอบโจทยตัวเองใหไดวาสังคมที่ตัวเอง อยูนั้นเปนอยางไร แลวตัวเองเปนประโยชนอยางไรกับ สังคมที่ตัวเองอยู” สิง่ เหลานีจะ ้ เกิดขึน้ ได นายกฯเชือ่ วาตองอาศัยการ ปฏิบัติจากกิจกรรม “กิจกรรมที่เทศบาลไดทำไวในชุมชนจำเปนตอง เชื่อมโยงใหได นั่นคือเรื่องสิ่งแวดลอม ไมวาเรื่องขยะ ความสะอาด ปาไม ทุกอยางทีเป ่ นการจัดการสิง่ แวดลอม ชุมชนโดยชุมชนเพื่อชุมชนจะถูกผนวกในหลักสูตรของ โรงเรียนดวย” นองไอซเปนผูใ หญในวันพรุง นี้ วันนีน้ องไอซยังเปน เด็กทีได ่ โอกาสจากผูใ หญ นายกสุรยิ าเชือ่ วา เมือ่ ถึงพรุง นี้ นองไอซจะเปนผูใหญที่รูจักใหผูอื่นเปนการตอบแทน “เรา ตองการ เห็น การ จัดการ ศึกษา ที่ สง เสริม ให เรียนฟรี เรียนดี และเรียนอยางมีคุณภาพ เพราะเด็ก ที่ ฐานะ ปาน กลาง ลง มา ถึง จน พอ แม ตอง ไป ประกอบ


áʧ¨ÃÔ§

อาชีพและไมสามารถโฟกัสการเรียนของลูกไดอยางเต็ม ที่ บางทีลูกก็อาจจะไมไดเรียน หรือเรียนแลวแตไมได คุณภาพ เพราะไมมีเวลาใหกันอยางเต็มที่ “ถาเราเปนทางเลือกหนึ่งที่จะฟูมฟกหรือขัดเกลา เด็กทีอยู ่ ใน  ฐานะปานกลางจนถึงต่ำใหเปนเด็กทีมี่ โอกาส ในการเขาถึงการศึกษาไดมากขึ้น นี่เปนหัวใจเลย จะ สังเกตวาเด็กในเทศบาลตำบลปริกจะตองเปนเด็กที่ทำ กิจกรรมดวย แลวกิจกรรมที่เขาทำก็ตองสอดรับกับวิถี ชีวิตของชุมชนดวย” นายกฯบอก เปนทั้งทางเลือกและโอกาสที่ไมปดกั้น เด็กไทย มุสลิมหรือเด็กไทยพุทธตางไดรับความสำคัญเทาๆ กัน “เรา อยู กัน แบบ Harmony อยู เปน เพื่อน กัน ” นายกสุริยาวา 3.

¡ÒÃÈÖ¡ÉÒÁÕÍÂÙ‹ ã¹·Ø¡·Õè äÁ‹àÇŒ¹áÁŒ 㹤Å×蹤ÇÒÁ¶Õè ¢Í§Ê¶Ò¹ÕÇÔ·ÂØ ตนปริกเรดิโอ เอฟเอ็ม 101.5 เปนเหมือนโรงเรียน ที่ลอยมาตามเสียง สถานีวิทยุชุมชนแหงนี้เปนเครื่องมือในการสราง การเรียนรู แจงขาว นันทนาการ ภายในชุมชน กอเส็ม ดาอี รองนายกเทศมนตรีตำบลปริก บอกวา เนื้อหาจากสถานีวิทยุชุมชนตนปริกเรดิโอแหงนี้ ขาวสาร

81


82 »ÃÔ¡

และความรูมาจากสวนกลาง 60 เปอรเซ็นต และมาจาก ทองถิน่ 40 เปอรเซ็นต สวนความบันเทิงก็ประปรายและ หลากหลายตามความถนัดของผูจัดรายการแตละคน ผังรายการออกอากาศของตนปริกเรดิโอ เริ่มจาก 8 โมงเชาถึง 6 โมงเย็น ทุกวันจันทรถึงศุกร เริ่มชั่วโมงแรกดวย ‘รายการเติมใจใหกัน’ พูดคุย เบาๆ ใหกำลังใจกันและกัน พรอมเพลงสากล ชั่วโมงตอ มาเปนการพูดคุยเรือ่ งสุขภาพจากกองสาธารณสุขและสิง่ แวดลอม คุยเรือ่ งสุขภาพตางๆ สถานการณโรคภัยไขเจ็บ ที่กำลังเกิดขึ้น ตอ มา ‘เลา เรื่อง ที่ เมือง ปริก’ กิจกรรม ที่ จะ เกิด


áʧ¨ÃÔ§

ขึ้น ใน แตละ วัน โดย กอง วิชาการ และ แผน งาน จาก งาน ประชาสัมพันธ 11 โมงถึงเที่ยง ‘วิทยาลัยชุมชน’ เปนเรื่องการ ศึกษา ชวง เที่ยง ถึง บาย 2 ‘สังคม สรางสรรค’ พูด คุย ประเด็นสังคม ผูพิการ ผูสูงอายุ ผูดอยโอกาส และเรื่อง ตางๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม พรอมทั้งเปดเพลง บาย 2 ถึงบาย 3 ‘ชวงนานาสาระกับหลวงรอบรู’ พูด คุยเรือ่ งกฎหมายทีคุ่ ม ครองผูบริ  โภค บาย 3 ถึง 5 โมงเย็น ‘ลูกทุงวาไรตี้’ จัดเพลงลูกทุงเกาๆ พรอมพูดคุยเลาขาว เรื่องตางๆ 6 โมงเย็น แบงเปนวันจันทรกับวันศุกร เยาวชนจะ มาจัดรายการเกี่ยวกับกิจกรรมของเยาวชน วันพฤหัสจะ เปนเด็กโตมาพูดคุย จากนั้นก็ปดสถานี ดี เจ เสียง ใส ที่ เรา ฟง ผาน ไป เมื่อ ครู เปน เสียง ของ พีปลา-ป ่ ณจรีย ชางพูด ผูดำเนินรายการชวงเติมใจใหกัน และสังคมสรางสรรค ดูจากนามสกุลของพี่ปลาก็นาจะ รูวาดีเจคนนี้พูดเกงขนาดไหน “การ มีสถานีทำใหมีการสื่อสาร 2 ทาง เพราะ การ ที่ เขา โทร มา แจง หรือ รอง เรียน หรือ บอก เลาเกา สิบงานของเทศบาล เขาไมกลัวเกรงเพราะไมเห็นหนา อยางเชนทอชำรุดตรงไหน รองเรียนเรื่องอะไร รูสึกไม

83


84 »ÃÔ¡

พอใจ มันสามารถสื่อสารไดงายขึ้น แลวเปนการสื่อสาร ที่นุมนวลกวา ก็เปนชองทางสื่อสารระหวางเทศบาลกับ ชุมชนในลักษณะสื่อสาร 2 ทางเดียว” พี่ปลา พูดดวย เสียงใสๆ


áʧ¨ÃÔ§

85


86 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

06 ÊǹËÁ‹ÍÁ º·àÃÕ¹ÊÒ¢ÒÇÔªÒÊѹμÔÀÒ¾ã¹ÇѹÊØ´·ŒÒÂ

87


88 »ÃÔ¡

1. กอนเดินทางกลับ พี่บุคของเราพามาเที่ยวที่สวน หมอม ตนยางพาราเรียงเปนแนวประหนึ่งแถวทหาร มองไปทางไหนก็เห็นแตตนยางพารา สวนหมอม แหงนี้เขียวครึ้มไปดวยตนไมแหงชีวิตของคนที่นี่ ผูคนในเทศบาลตำบลปริก อำเภอสะเดา จังหวัด สงขลา ยังชีพดวยการทำสวนยาง ตืน่ ตี 3 ออกมากรีดยาง ถามชาวสวนละแวกนั้นวาโดยเฉลี่ยแลว ในวันหนึ่งพวก เขาลงมีดกรีดยางกันคนละกี่ตน ไรหนึ่งมีตนยางพารา ประมาณ 70 ตน บางคนมีสวนยาง 10 ไร และทั้งหมด ก็มีบางที่กรีดคนเดียว กรีดคนเดียว 700 ตน “700 ตน หมูๆ” เขาวา


áʧ¨ÃÔ§

89


90 »ÃÔ¡

2. แต เดิ ม สวน หม อ ม แห ง นี้ มี พื้ น ที่ หลาย พั น ไร เจาของ เดิม คือ หมอม เจา อมร สมาน ลักษณ กิ ติ ยา กร เมื่อกอนสวนหมอมแหงนี้ยังไมมีตนยางพารา แตเต็ม ไปดวยตนปาลม เปนพื้นทีแรกๆ ่ ในประเทศไทยที่ปลูก ปาลม ในสมัยนั้นหมอมเจาอมรสมานลักษณทำธุรกิจ น้ำมันปาลม สุรยิ า ยีขุน นายกเทศมนตรีตำบลปริก เลาใหฟงวา สมัยกอนมีการใชเกวียนขนปาลมจากสวนหมอมแหงนี้ ไปยังสถานีรถไฟคลองแงะเปนระยะทาง 20 กิโลเมตร เพื่อนำขึ้นรถไฟสงไปยังตางประเทศ วัน นี้ เหลือ ตน ปาลม อยู 2 ตน นอก นั้น เปนตน ยางพาราทั้งสิ้น เราเดินดูรอบๆ จนมาพบเสาซีเมนตสูงระดับเอว 4 ตน มีขอความเขียนไว ซึ่งเปนรองรอยที่แสดงใหเห็น วาเขียนตอนที่ปูนยังไมแหง ขอความระบุวา ‘ทรงปลูก 4/8/76’ จากคำบอกเลาตอกันมาจากคนเกาแกจนถึงคนรุน ปจจุบัน รวมถึงหลักฐานที่ประจักษในสวนหมอมแหงนี้ จึงพอเห็นภาพความเชื่อมโยงของพื้นที่สวนหมอมแหงนี้ กับประวัติศาสตรของประเทศไทย ครั้งหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยูหัว และสมเด็จพระนางเจารำไพพรรณีไดเสร็จมาประทับแรม


áʧ¨ÃÔ§

ที่สวนหมอมแหงนี้เปนเวลา 1 เดือน แมไมมีการบันทึก ถึงหลักฐานการประทับแรมครั้งนี้ในหนาประวัติศาสตร อยาง เปน ทางการ แต ก็ มี ความ เปน ไป ได วา พระบาท สมเด็จพระปกเกลาเจาอยูหัวเคยประทับแรมที่นี่ กอน เดินทางไปยังปนงั เพือ่ ลงเรือตอไปยังประเทศอังกฤษ ตรง ตามที่มีบันทึกในหลักฐานทางประวัติศาสตร นายกสุริยาบอกวา หากดูจากวันเวลาที่ถูกบันทึก บน เสา หลั ก ทั้ ง สี่ ต น พระองค เสด็ จ มา ประทั บ แรม ใน ป พ.ศ. 2476 นั้น ชัดเจนวา เปน หนึ่ง ป ถัด มา หลัง เปลี่ยนแปลงการปกครอง ขณะเลข 4 และ 8 นั้น อาจ ทำใหคนรวมสมัยอยางเราเขาใจวา เปนวันที่ 4 เดือน สิงหาคม แตคนเฒาคนแกบอกวา ในสมัยนั้น เมษายนถือ เปนเดือนที่ 1 ซึ่งการนับเดือนมกราคมเปนเดือนที่ 1 เพิ่งเกิดขึ้นในสมัยทีจอมพล ่ ป. พิบูลสงครามเปนนายก รัฐมนตรี ยังไมมีใครกลายืนยันถึงเรื่องเลาการเสด็จประทับ ของพระองค ขณะที่ยืนมองเสาหลักที่มีพระปรมาภิไธย นั้น เราไดแตนึกยอนไปยังเหตุการณในครานั้น

91


92 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

3. ป จ จุ บั น สวน หม อ ม แห ง นี้ เป น ที่ ดิ น ของ เอกชน เจาของยังคงปลอยเสาหลักที่มีพระปรมาภิไธยไวดังเดิม และหลงเหลือตนปาลม 2 ตน นอกนั้นก็มีตนยางพารา เรียงเปนแนวประหนึ่งแถวทหาร มองไปเจอตนไมตนหนึ่งมีหนาตาประหลาด มัน เปนตนปาลมที่ถูกลำตนที่มีลักษณะคลายตนยางพารา สวมคลุม ใบของปาลมอยูเหนือลำตน ขณะกิ่งกานที่แผ เหยียดกลับคลายวานั้นเปนลำแขนของยางพารา เห็นตนไมทีคล ่ ายคนสองคนอยูใน  รางเดียวนีแล ้ วก็ นึกถึงการอยูรวมกันของคนตำบลปริก พวกเขาอยูร วมกัน พึง่ พาอาศัยกัน ตางศาสนาและ วัฒนธรรม แตประสานกันดวยความเขาใจ ใหโอกาสกัน และกัน คลายตนไมประหลาดตนนี้ ที่กายกอดอยูรวม บนรากเดียวกัน

93


94 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

àÅ‹Ò»ÃСͺÀÒ¾

95


96 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

ÍÙ‹μÐàÀÒ ÅÓ¤Åͧ»ÃÔ¡

ลักษณะภูมิประเทศของตำบลปริกสวนใหญเปน ที่ราบรอยละ 70 และที่ราบเชิงภูเขารอยละ 30 ในบริเวณพื้นที่ราบเชิงภูเขามีปาไม ลุมน้ำและปา ชุมชน ดวยปจจัยเหลานีจึ้ งเกิดแหลงน้ำลักษณะลำคลอง หลายสาย โดยเฉพาะอยางยิ่งมีคลองอูตะเภาเปนแหลง น้ำสำคัญ และคลองปริกเปนลำน้ำสายรองลงมาที่ไหล ผานชุมชน เอื้อตอการประกอบอาชีพเกษตรกรรมของ ประชาชน

97


98 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§

ÊǹËÁ‹ÍÁ

เคย เป น สวน ปาล ม มา ก อ น เจ า ของ เดิ ม คื อ หมอมเจาอมรสมานลักษณ กิติยากร ตอมาขายที่ดินให แกเอกชน จากสวนปาลมจึงกลายเปนสวนยางพาราตาม วิถียังชีพของผูคนละแวกนี้ เหตุ ที่ เรียก สวน หมอม ก็ เพราะ เคย เปน ที่ดิน ของ หมอมเจาอมรสมานลักษณ กิติยากรนั่นเอง ภายใน สวน หมอม ยัง เปน พื้นที่ ที่ นา สนใจ ใน ทาง ประวัตศิ าสตร กลาวคือบริเวณหนึง่ ในสวนหมอมปรากฏ เสา หลัก ที่ มี พระ ปรมาภิไธย ของ พระบาท สมเด็จ พระ ปกเกลาเจาอยูหั ว จากคำบอกเลาของคนเฒาคนแก เชื่อ กันวา พระบาทสมเด็จพระปกเกลาเจาอยูหั วเคยเสด็จมา ประทับแรมประมาณ 1 เดือน กอนเดินทางไปยังปนงั เพือ่ ลงเรือไปประเทศอังกฤษ

99


100 »ÃÔ¡


áʧ¨ÃÔ§ 101

ºÒÅÑÂ

บาลัยในภาษามลายู หมายถึง ทีรวม ่ ทีชุ่ มนุม หรือ ที่ทำการก็ได บาลัย ถูกสรางขึ้นเพื่อเปนที่ชุมนุมของผูคนเพื่อ ทำ กิจกรรม เชน สอน หนังสือ หรือ ประกอบ ศาสน กิจ จึงมีลักษณะเหมือนกับ มุศ็อลลา (ที่ละหมาดที่มีขนาด เล็ก) สวนขนาดขึ้นอยูกับวัตถุประสงคในการใชสอยและ จำนวน ผูคนที่มารวมทำกิจกรรม แตโดยมากจะมีขนาด เล็กกวามัสยิด


102 »ÃÔ¡

ÀÒ¤¼¹Ç¡ ¢ŒÍÁÙÅ·ÑèÇä»μӺŻÃÔ¡ เทศบาลตำบลปริก เปนองคกรปกครองทองถิ่นที่ จัดตั้งตามพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงฐานะจาก สุขาภิบาล เปนเทศบาล พ.ศ. 2542

¾×é¹·Õè

4.8 ตารางกิโลเมตร

ÍÒ³Òà¢μ

ทิศ เหนือ ติด กับ อบต.พัง ลา อำเภอ สะเดา จังหวัด สงขลา ทิศ ใต ติด กับ เทศบาล ตำบล สะเดา อบต.สำนัก แตว อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา ทิศตะวันออก ติดกับ อบต.คลองทราย อบต.ปลักหนู อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา ทิศตะวันตก ติดกับ เขตพื้นที่ อบต.ทุงหมอ และ อบต. ปาดังเบซาร อำเภอสะเดา จังหวัดสงขลา

»ÃЪҡÃ

ตามสถิตการ ิ ทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 30 เมษายน 2552 มีจำนวนประชากร 6,114 คน ชาย 3,055 คน หญิง 3,059 คน มีครัวเรือนทั้งหมด 1,412 ครัวเรือน ความหนาแนนของประชากร 0.0013 คนตอ 1 ตาราง เมตร


áʧ¨ÃÔ§ 103

Êѧ¤ÁÇѲ¹¸ÃÃÁ ประชาชนรอยละ 90 ของจำนวนประชากรทั้งหมดใน เขตเทศบาลนับถือศาสนาอิสลาม มีมัสยิดจำนวน 7 แหง ประชากรรอยละ 10 นับถือศาสนาพุทธ

ÍÒªÕ¾

ประชากรสวนใหญประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทำสวน ยางพารา และปลูกผลไม ผลผลิตทางการเกษตรทีสำคั ่ ญ คือ ลองกอง

ªØÁª¹

ชุมชนจำนวน 7 แหง ไดแก ชุมชนตลาดปริก ชุมชนสวนหมอม ชุมชนตลาดใต - บานกลาง ชุมชนรานใน ชุมชนปริกใต ชุมชนปริกตก ชุมชนทุงออก

»ÃÐླÕ

ประเพณีวัฒนธรรมไทยพุทธ งาน ทำบุ ญ ตั ก บาตร วั น ขึ้ น ป ใหม (เดื อ น มกราคม) ประเพณีสงกรานต (เดือนเมษายน) งานสมโภชและถวาย เทียนพรรษา (เดือนกรกฎาคม)


104 »ÃÔ¡

ประเพณีวัฒนธรรมไทยมุสลิม งาน วั น เมา ลิ ดิ ลนบี (ประมาณ เดื อ นมิ ถุ น ายน) การ ถือศีลอด วันอิดลิ ฟตรี - อีดิลอัฏฮา การเขาสุนัตหมู ประเพณีวัฒนธรรมเชื้อสายจีน วันสารทจีน วันตรุษจีน วันไหวพระจันทร

ÇÔÊÑ·Ñȹ เทศบาลตำบลปริกมีแนวคิดเกี่ยวกับการดำเนิน งาน เพื่ อ ขั บ เคลื่ อ น สู ตำบล น า อยู ด ว ย วิ สั ย ทั ศ น ที่ ว า ‘เศรษฐกิจพอเพียง รอยเรียงวิถีชุมชน คนเปนศูนยกลาง การพัฒนา ประชาสังคมสันติสุข’ กลุมคำนี้สามารถขยายความไดวาคนในเทศบาล ปริกจะตองมีสัมมาชีพทีปลอดภั ่ ยตอตนเองและสังคม พึง่ ตนเองได มีความพอประมาณ อยูกิ นกันอยางเรียบงาย บนพื้นฐานความเปนชุมชนบาน ดำรงวิถีแหงชุมชนอันมี ศาสนาและวัฒนธรรมชุมชนเปนเครื่องมือในการดำเนิน ชีวิต และเอื้ออาทรตอกัน ͹ØÇÑμÃ-»ÃÔÇÑμÃ-¾ÅÇÑμà ประสบการณการดำเนินงานของเทศบาลตำบล ปริกมี 3 จังหวะของการกาวเดิน คือ อนุวัตร (Adaptation) ปริวัตร (Exchange) และพลวัตร (Dynamics) สงผลตอการพัฒนาไปสูการแลกเปลี่ยนเรียนรูใหเกิดขึ้น


áʧ¨ÃÔ§ 105

ในทองถิ่น ปรับวิธีการทำงานที่เคยเปนแบบราชการสุด ขั้ว ที่มีขั้นตอนเยอะแยะมากมาย เปลี่ยนผานไปเปนการ ทำงานแบบเชิงรุกและบูรณาการมากขึ้น “เทศบาลตำบลปริกเปนสังคมแหงการเรียนรู ที่ เรียกวา Learning Base Society ในขณะเดียวกัน ถา เห็นพัฒนาการของปริกที่เปนมาตลอดลวนแตใชความ รูเปนตัวนำของการเปลี่ยนแปลงทั้งนั้น มันไมใชสุกเอา เผากินหรือเฉพาะกิจบางเวลา แตเปนชุดความรูในการ สะสมแตละชวงที่ผานมา” สุริยา ยีขุน นายกเทศมนตรี ตำบลปริก กลาว

ÀÙÁÔºØμÃÒ เกิดจากความเชื่อวา พลังของการบริหารจัดการ เกิดจากการขยับและระเบิดจากขางใน เทศบาลตำบลปริก ไดวาจางคนทองถิน่ เขามาเปนพนักงาน เพือ่ เปนสวนหนึง่ ของ พลัง ขับ เคลื่อน ดวย แนวคิด ที่ เนน การ ทดแทน คุณ แผนดิน โดยเชื่อวา คนทองถิ่นสามารถปรับตัวใหเขากับ การเปลีย่ นแปลงทีเกิ ่ ดขึน้ ไดอยางเปนพลวัตรและมีความ เต็มใจทำงาน และเขาใจบริบทของชุมชน สามารถกำหนด ทิศทางสรางงานใหตนเองและบานเกิด


106 »ÃÔ¡

à¾×è͹˹ع¾Õè¹Ó¾Ò พัฒนา องคกร แบบ Tandem Project เปน แนวคิ ด ของ การ เปลี่ ย นแปลง การ บริ ห าร จั ด การ ที่ ประกอบดวยการปรับภาพลักษณขององคกร สรางเสริม กระบวนการพัฒนางานบุคลากรใหเกิดระบบการทำงาน รวมกันระหวาง ขาราชการ ลูกจาง นักบริหาร หัวหนางาน จนเกิดการปรับตัว ยอมรับซึง่ กันและกัน สามารถทำงาน เปนหมูคณะได เพื่อกาวสูการสรางองคกรธรรมาภิบาล และการมีสวนรวมของภาคีเครือขาย

¡ÒèѴ¡ÒâÂаҹÈٹ เกิ ด จาก การ มอง เห็ น ว า ขยะ เป น เรื่ อ ง ของ ทุกคนในชุมชน การ จัดการ ขยะ ฐาน ศูนย หรือ การ ทำ ขยะใหหมดไป ดวยการจัดการขยะที่ตนทาง-กลางทางปลายทาง นำโดยนายกเทศมนตรีตำบลปริก ผูนำชุมชน และแกนนำ รวมถึงเด็กและเยาวชนในพื้นที่ที่เขามารวม กระบวนการ โดยการรณรงคบอกตอ ประชาสัมพันธให ชาวบานไดเรียนรู และฝกฝนทักษะการจัดการขยะโดย เริ่ม จาก การนำ ขยะ อินทรีย มา ทำ ปุย หมัก และ น้ำ หมัก ชีวภาพใชในครัวเรือน ตอมาชุมชนตลาดใต-บานกลาง ได มีการเรียนรูที จะ ่ นำขยะทีใช ่ แยกรีไซเคิลมาดำเนินการใน รูป ‘ธนาคารขยะ’ โดยจัดตัง้ เปนคณะกรรมการชุมชนและ กลุมแกนนำเยาวชน


áʧ¨ÃÔ§ 107

เมื่อมีการเรียนรูมากขึ้น จึงมีการแปรรูปขยะเปน พลังงานทางเลือก คือ กาซชีวภาพ การเผาถาน

¸¹Ò¤ÒâÂÐ ªØÁª¹μÅÒ´ãμŒ-ºŒÒ¹¡ÅÒ§ เมื่อ ป 2547-2548 โครงการ ปฏิบัติ การ ชุมชน และเมืองนาอยู เขามารวมปฏิบัติการกับเทศบาลตำบล ปริกโดยใหชุมชนมีสวนรวมในการเลือกโครงการทีพั่ ฒนา ชุมชนของตนเอง ชุมชนปริกใต-บานกลางไดเลือกทำโครงการขยะ รอป อะ โตะ หีม หรือ ครู อะ เลา ให ฟง ถึง การ ผลักดันธนาคารขยะในสมัยนั้นใหฟงวา “กอน ที่ ชุมชน จะ ไป เสนอ ชุมชน ตอง ประชุม กัน กอน ทำไมเปนธนาคารขยะ ดวยความรูตั้งแตป 43 ตก ตะกอน ตกผลึกมาเรื่อยๆ เจาของเงินเขาก็ถามวา อุย ธนาคารขยะมีอยูทั ว่ ประเทศ คุณคิดวาทำไมจะไมลม เรา ก็ถามกลับไปวา ยังไมไดทำเลยจะรูไดยังไงวาลมหรือไม ลม เขาก็เลยใหผาน เพราะเปนคำถามจากเราที่สะทอน วาเราจะสู ก็เลยผาน” ธนาคารขยะเปนกิจกรรมทีเกิ ่ ดจากการสะสมฐาน ความรูมาอยางตอเนื่อง จากการรวมกันแกปญหาขยะ ตั้งแตป 2543 ในโครงการการจัดการขยะโดยชุมชนเพื่อ ชุมชน โดยการผลักดันจากเทศบาลตำบลปริก


108 »ÃÔ¡

àμÒ«Ùà»ÍÏÍÑé§âÅ‹ พั ฒนา ขึ้ น มา ทดแทน เตา อั้ ง โล ตาม ท อ ง ตลาด ที่ นิยม ใช กัน มี ประสิทธิภาพ เชิง ความ รอน เฉลี่ย 29 เปอรเซ็นต มากกวาเตาอัง้ โลทัว่ ไป ประหยัดถาน 30-40 เปอรเซ็นต

¹éÓËÁÑ¡ªÕÇÀÒ¾ น้ำ หมัก ชีวภาพ สามารถ ดับ กลิ่น และ ยอย สลาย สิ่งปฏิกูล ใชรดน้ำตนไม และเปนสวนผสมของน้ำยาลาง จาน อีกทั้งใชซักผาได วิธีทำ นำเศษผักผลไมมาทำเปนชิ้นเล็กๆ อัตราสวน 3 สวนใสภาชนะที่มีฝาปด ใส กาก น้ำตาล 1 สวน (ถา ไมมี ให ใช น้ำตาล ทรายแดง 1 สวนผสมน้ำ) หมักทิ้งไว 7-15 วัน คลุกเคลาใหทั่วทุก 3 วัน กรองเอาน้ำหมักสีน้ำตาล คือน้ำหมักชีวภาพ ใส ขวดปดใหสนิท พรอมใช ¡Ò«ªÕÇÀÒ¾ วัสดุและอุปกรณ ถังสำหรับหมักกาซ เปนถังพลาสติกขนาด 200 ลิ ต ร ทำ หน า ที่ ใน การ บรรจุ มู ล สั ต ว และ เศษ อาหาร


áʧ¨ÃÔ§ 109

เพื่อทำการยอยสลายจนเกิดกาซ โดยมีชองใสวัตถุดิบ ทอน้ำลนเพื่อควบคุมปริมาณภายในและทอระบาย ดาน บนจะมีสายยางตอเพื่อลำเลียงกาซทีผลิ ่ ตไปสูถังเก็บ ถังเก็บกาซ (ถังหงาย) เปนถังขนาด 200 ลิตรทีตั่ ง้ หงายเพือ่ บรรจุน้ำสำหรับเปนตัวกันไมใหกาซรัว่ ออกนอก ถังเก็บ ถังจะตั้งหงายเพื่อใหถังใบเล็กอีกใบครอบ ถังเก็บกาซ (ถังคว่ำ) เปนถังขนาด 160 ลิตรจะ ตั้งคว่ำลงภายในถังเก็บกาซขนาด 200 ลิตรทีใส ่ น้ำ ทำ หนาที่เปนตัวกักกาซไวโดยตัวถังจะลอยขึ้นเมื่อกาซถูก ลำเลียงมาจากถังหมัก ดานบนจะมีทอลำเลียงกาซไป จุดใชงานตอไป วัตถุดิบ - มูลสัตว - น้ำ - เศษอาหาร ขั้นตอนการหมัก นำ มู ล สั ต ว เป ย ก ใส ลง ไป ใน ถั ง ประมาณ 25 เปอรเซ็นต ใสน้ำประมาณ 50 เปอรเซ็นต แลวคนใหมูล สัตวละลาย หลังจากนั้นประมาณ 20-25 วัน ก็จะเกิด กาซชีวภาพ


110 »ÃÔ¡

ขั้นตอนการใสเศษอาหาร ข อ เสนอ แนะ-ตอ ง ทิ้ ง เศษ อาหาร ให บู ด หรื อ ทิ้ ง คางคืน ขอหาม-อยาใสของที่มายอยสลายและอยาใสของ ที่มีรสเปรี้ยว เมื่อมีกาซเกิดขึ้น ถังเก็บกาซที่คว่ำอยูจะเริ่มลอย กาซที่เกิดมาชุดแรกใหปลอยทิ้งไปกอน เพราะจะจุดไฟ ติดยาก จะมีปริมาณคารบอนไดออกไซดมาก เมื่อหมัก จนเกิดกาซตั้งแตถังที่ 2 ตอไปจึงจุดไฟใชงานได สนใจเรี ย นรู ดู ง าน หรื อ นอนชิ ล ๆ แบบบ า นๆ ที่โฮมสเตย ติดตอ 086 489 2017 (รุจิยา สุขมี)


»ÃÔ¡ Healthy Planet : สุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู

ชุมชนเหลานี้อาจจะไมมีหาดสีขาวทอดยาว ทะเลไมใสจัด แถมยังไมมีตลาดโบราณรอยป แตนอกเหนือจากความสุขในวันนี้แลว สิ่งที่พวกเขามีอีกแนๆ คือ ‘อนาคต’ เราอยากออกแบบอนาคตของชุมชนเราใหเปนไป แบบไหน ลองเดินตามเราเขาไปชมตัวอยางสาธิต ไดจากหนังสือที่มีคำนิยามแปลกๆ อยูสักหนอย ของหนังสือเลมนี้ เปน Healthy planet ที่บงบอกลักษณะสุขภาวะท ภาวะที่ดี ของชุมชน เปนสุขคดีทองเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู เปนหนังสือทองเที่ยวเชิงเรียนรูวิธีการสรางความสุข ของคนในชุมชน

»ÃÔ¡

ชุมชนปริก  

สุขคดีท่องเที่ยวชุมชนเพื่อการเรียนรู้

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you