__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων Διπλωματική Εργασία «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Αθανάσιος Οταμπασίδης

Επιβλέπων καθηγητής: Κασάρας Κωνσταντίνος

Εικόνα 1 Εξώφυλλο Καταλόγου Έκθεσης, ΦΚΘ 20/08/1997

Θεσσαλονίκη, Ιούλιος, 2018


© Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, 2017 Η παρούσα Εργασία καθώς και τα αποτελέσματα αυτής, αποτελούν συνιδιοκτησία του ΕΑΠ και του φοιτητή, ο καθένας από τους οποίους έχει το δικαίωμα ανεξάρτητης χρήσης, αναπαραγωγής και αναδιανομής τους (στο σύνολο ή τμηματικά) για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς, σε κάθε περίπτωση αναφέροντας τον τίτλο και το συγγραφέα της Εργασίας καθώς και το όνομα του ΕΑΠ όπου εκπονήθηκε.


«Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Αθανάσιος Οταμπασίδης

Επιτροπή Επίβλεψης Διπλωματικής Εργασίας

Επιβλέπων Καθηγητής:

Συν-Επιβλέπων Καθηγητης:

Κωνσταντίνος Κασάρας

Σπυρίδων Πολυμέρης

Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό

Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2018


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

“Ευχαριστίες”

Ευχαριστώ τον καθηγητή μου Κώστα Κασάρα για τη βοήθεια και τις πολύτιμες συμβουλές του κατά την εκπόνηση της εργασίας μου. Ευχαριστώ τους συντελεστές του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης για τη βοήθειά τους στη διπλωματική μου εργασία. Ευχαριστώ το Βασίλη Καρκατσέλη, το Θανάση Ράπτη, τον Κωστή Δελάκη, τον Ευθύμη Μουρατίδη και την Αλέκα Τσιρώνη για τις συνεντεύξεις που μου παραχώρησαν. Ευχαριστώ την Κατερίνα Πανταζή για όλα αυτά που έκανε για να “με γλιτώσει από την κρεμάλα”. Ευχαριστώ τον Κωστή Δελάκη, την Ελευθερία, τον Χάρη και την Κική για την τεχνική τους υποστήριξη. Ευχαριστώ την Άννα για την αμέριστη βοήθειά της.

Αθανάσιος Οταμπασίδης

iv


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Περίληψη Η παρούσα εργασία, αφενός επιχειρεί να εξετάσει την πολιτική διοίκησης των πολιτιστικών οργανισμών, τη διαχείριση και την επικοινωνιακή τους πολιτική, αφετέρου με βάση το Φωτογραφικό Κέντρο ως μελέτη περίπτωσης, εξετάζει την επίδραση της διοικητικής και επικοινωνιακής του πολιτικής στο πολιτιστικό του έργο. Διερευνώνται η έννοια της διοίκησης, οι λειτουργίες της διοίκησης, ο σχεδιασμός και προγραμματισμός, η οργάνωση και διαχείριση και ο ρόλος της ηγεσίας σε θεωρητικό πλαίσιο και ο τρόπος που βρίσκουν αντίστοιχα εφαρμογή στη μελέτη περίπτωσης. Παρουσιάζονται τα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας καθώς και η μεθοδολογία της έρευνας και ακολούθως τα αποτελέσματα της έρευνας. Καταγράφονται το ιστορικό του ΦΚΘ και οι κυριότεροι σταθμοί στην πορεία του. Ερευνώνται τα πλεονεκτήματα της πολιτικής που εφαρμόζει το ΦΚΘ, τα εργαλεία της εκπαίδευσης, της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της καινοτομίας που συνθέτουν τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα, αλλά επισημαίνονται και οι αδυναμίες του, που αποτελούν τροχοπέδη για την ανάπτυξή του.

Λέξεις – Κλειδιά

Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης Εθελοντισμός Καλλιτεχνικό Έργο Επικοινωνιακή Πολιτική Άτυπη Οργάνωση

Αθανάσιος Οταμπασίδης

v


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Abstract The present thesis, on the one hand, attempts to examine the administration policy of cultural organizations, their management and communication policy, and on the basis of the Photo Center of Thessaloniki as a case study, examines the impact of its administrative and communicative policy on its cultural work. The concept of administration, the functions of administration, the planning and developement, the organizing and management, and the role of leadership in the theoretical context and the way they are applied in the case study are explored. The research questions of the thesis are presented as well as the research methodology and the results of the research. The history of the the Photo Center of Thessaloniki and its main stations are recorded. It explores the advantages of the Photo Center of Thessaloniki policy, the tools of education, artistic creation and innovation that compose its comparative advantages, but also points out its weaknesses, which are a brake on its development.

Keywords Photographic Center of Thessaloniki Volunteering Artistic work Communication Policy Informal Organization

Αθανάσιος Οταμπασίδης

vi


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Περιεχόμενα Περίληψη ............................................................................................................................... v Abstract ................................................................................................................................ vi Περιεχόμενα......................................................................................................................... vii Κατάλογος Εικόνων / Σχημάτων .......................................................................................... ix Συντομογραφίες & Ακρωνύμια ............................................................................................. xi ΕΙΣΑΓΩΓΗ ............................................................................................................................... 1 1

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ............ 2 1.1

Η Έννοια της Διοίκησης .......................................................................................... 2

1.2

Οι Λειτουργίες της Διοίκησης .................................................................................. 4

1.2.1

Σχεδιασμός και Προγραμματισμός ................................................................... 4

1.2.2

Οργάνωση και Διαχείριση ................................................................................ 5

1.2.3

Ο Ρόλος της Ηγεσίας ....................................................................................... 8

1.3 2

Πολιτιστική Επικοινωνία ........................................................................................ 9

ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ................................... 14 2.1

Ερευνητικά Ερωτήματα & Μεθοδολογία της Έρευνας .......................................... 14

2.2

Αποτελέσματα Έρευνας ......................................................................................... 15

2.3

Ιστορικό ΦΚΘ ....................................................................................................... 25

2.4

Κυριότεροι Σταθμοί της Πορείας του ΦΚΘ .......................................................... 28

2.5

Η Πολιτική Διοίκησης του ΦΚΘ ........................................................................... 32

2.5.1

Σχεδιασμός και Προγραμματισμός του ΦΚΘ ................................................. 34

2.5.2

Οργάνωση και Διαχείριση του ΦΚΘ .............................................................. 39

2.5.3

Ο Ρόλος του Ηγέτη στην εξέλιξη του ΦΚΘ .................................................... 40

2.6

Η Επικοινωνιακή Πολιτική του ΦΚΘ ................................................................... 42

Αθανάσιος Οταμπασίδης

vii


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 2.7

Πλεονεκτήματα του ΦΚΘ ...................................................................................... 45

2.7.1

Η εκπαίδευση ως βασικός στόχος του ΦΚΘ .................................................. 45

2.7.2

Το καλλιτεχνικό Έργο του ΦΚΘ .................................................................... 48

2.7.3

Καινοτομία και ΦΚΘ ..................................................................................... 52

2.8

Οι Αδυναμίες του ΦΚΘ ......................................................................................... 56

2.8.1

Η Οικονομική Πολιτική του ΦΚΘ ................................................................. 56

2.8.2

Η Έλλειψη Μόνιμης Έδρας-Χώρου ............................................................... 58

2.8.3

Η Έλλειψη Οργανωμένου Τμήματος Μarketing ............................................ 59

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ............................................................................................... 60 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ....................................................................................................................... 63 ΔΙΚΤΥΟΓΡΑΦΙΑ ...................................................................................................................... 74 Παράρτημα Α: Ερωτηματολόγιο .......................................................................................... 76 Παράρτημα Β: «Συνέντευξη Καρκατσέλη» .......................................................................... 80 Παράρτημα Γ: «Συνέντευξη Ράπτη» .................................................................................... 83 Παράρτημα Δ: «Πρόσκληση σε Διεθνή Φωτογραφικό Διαγωνισμό» ................................... 85 Παράρτημα E: «Καταστατικό ΦΚΘ» ................................................................................... 86 Παράρτημα ΣΤ: «Συνέντευξη Δελάκη» ................................................................................ 90 Παράρτημα Ζ: «Συνέντευξη Τσιρώνη» ................................................................................ 92 Παράρτημα Η: «Προσκλήσεις» ........................................................................................... 93

Αθανάσιος Οταμπασίδης

viii


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Κατάλογος Εικόνων / Σχημάτων Εικόνα 1 Εξώφυλλο Καταλόγου Έκθεσης, ΦΚΘ 20/08/1997 ................................................ 1 Εικόνα 2 Στιγμιότυπο από έκθεση φωτογραφίας του ΦΚΘ http://fkth.gr 02/05/2018)........ 14 Εικόνα 3 Αποτελέσματα Ερώτησης 1 ................................................................................... 16 Εικόνα 4 Αποτελέσματα Ερώτησης 2 ................................................................................... 17 Εικόνα 5 Αποτελέσματα Ερώτησης 3 ................................................................................... 17 Εικόνα 6 Αποτελέσματα Ερώτησης 4 ................................................................................... 18 Εικόνα 7 Αποτελέσματα Ερώτησης 5 ................................................................................... 18 Εικόνα 8 Αποτελέσματα Ερώτησης 6 ................................................................................... 19 Εικόνα 9 Αποτελέσματα Ερώτησης 7 ................................................................................... 19 Εικόνα 10 Απαντήσεις στην Ερώτηση 8 ............................................................................... 20 Εικόνα 11 Απαντήσεις στην Ερώτηση 9 ............................................................................... 20 Εικόνα 12 Απαντήσεις στην Ερώτηση 10 ............................................................................. 21 Εικόνα 13 Απαντήσεις στην Ερώτηση 11 ............................................................................. 21 Εικόνα 14 Απαντήσεις στην Ερώτηση 12 ............................................................................. 22 Εικόνα 15 Απαντήσεις στην Ερώτηση 13 ............................................................................. 22 Εικόνα 16 Απαντήσεις στην Ερώτηση 14 ............................................................................. 23 Εικόνα 17 Απαντήσεις στην Ερώτηση 15 ............................................................................. 23 Εικόνα 18 Απαντήσεις στην Ερώτηση 16 ............................................................................. 24 Εικόνα 19 Απαντήσεις στην Ερώτηση 17 ............................................................................. 24 Εικόνα 20 Απαντήσεις στην Ερώτηση 18 ............................................................................. 25 Εικόνα 21 Στιγμιότυπο από μάθημα φωτογραφίας του ΦΚΘ, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης 15/05/2018........................................................................................................................... 27 Εικόνα 22 Έκθεση "Truth & Fiction" Pedro Meyer, ΦΚΘ 1997 ........................................ 29 Εικόνα 23 Κατάλογος έκθεσης "Aspects of Balcan Photography", ΦΚΘ 2001 .................. 30 Εικόνα 24 Παρουσίαση του φωτογράφου Στράτου Καλαφάτη από το ΦΚΘ, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης 15/01/2018 ............................................................................................... 35 Εικόνα 25 Εξώφυλλο Περιοδικό "Γραφή με φως" τεύχος 1, Νοέμβριος 1994, ΦΚΘ 01/06/2018........................................................................................................................... 43 Εικόνα 26 Εκπαιδευτική Δράση-Παρουσίαση Έργου, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης, ΦΚΘ 05/03/2018........................................................................................................................... 45

Αθανάσιος Οταμπασίδης

ix


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Εικόνα 27 Εξώφυλλο Καταλόγου Έκθεσης, ΦΚΘ, 13/12/2000 ........................................... 47

Αθανάσιος Οταμπασίδης

x


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Συντομογραφίες & Ακρωνύμια ΦΚΘ

Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης

ΦΟΤ

Φωτογραφική Ομάδα Τριανδρίας

ΜΦΘ

Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης

ΕΦΕ

Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία

ΕΑΠ

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

ΝΕΛΕ

Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης

ΑΣΕ

Αγροτικές συνεταιριστικές εκδόσεις

Αθανάσιος Οταμπασίδης

xi


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ύπαρξη πολιτικής στη Διοίκηση για τους πολιτιστικούς οργανισμούς αποτελεί θεμέλιο για τη βιωσιμότητα και την προοπτική ανάπτυξής τους σε συνδυασμό με τους τρόπους διαχείρισης και την επικοινωνιακή πολιτική, που πρέπει να εφαρμόζουν. Η παρούσα εργασία, επιχειρεί να εξετάσει τις παραπάνω έννοιες και χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελείται από τρεις ενότητες. Η πρώτη ενότητα παρουσιάζει την έννοια της διοίκησης. Στη δεύτερη ενότητα αναλύονται οι λειτουργίες της διοίκησης και πιο συγκεκριμένα ο σχεδιασμός και προγραμματισμός, η οργάνωση και διαχείριση και ο ρόλος της ηγεσίας σε ένα πολιτιστικό οργανισμό. Η τρίτη ενότητα αφορά την πολιτιστική επικοινωνία. Στο δεύτερο μέρος διερευνάται ως μελέτη περίπτωσης το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, ένας πολιτιστικός οργανισμός με πάνω από 30 χρόνια εμπειρία στα εικαστικά δρώμενα, ο οποίος παρουσιάζει ενδιαφέρον όσον αφορά τη διοικητική του πολιτική. Το δεύτερο μέρος αποτελείται από οκτώ ενότητες. Στην πρώτη ενότητα γίνεται αναφορά στα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας και τη μεθοδολογία της έρευνας που σχεδιάστηκε, ενώ στη δεύτερη παρουσιάζονται τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας. Στην τρίτη ενότητα καταγράφεται το ιστορικό του ΦΚΘ και κατόπιν στην τέταρτη αναφέρονται οι κυριότεροι σταθμοί της πορείας του με σκοπό να δηλωθεί το πολιτιστικό στίγμα του οργανισμού. Στην πέμπτη ενότητα γίνεται εκτενής αναφορά στην πολιτική διοίκησης που ακολουθεί το ΦΚΘ, με έμφαση στον σχεδιασμό και προγραμματισμό που ακολουθεί, τους τρόπους οργάνωσης και διαχείρισής του και το ρόλο του ηγέτη στην εξέλιξή του. Στην έκτη ενότητα αναλύεται η επικοινωνιακή πολιτική του ΦΚΘ. Ακολουθούν η έβδομη και όγδοη ενότητα, που παρουσιάζουν τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες που προκύπτουν από τις πολιτικές που εφαρμόζει το ΦΚΘ, με αντίστοιχες αναφορές στα εκπαιδευτικά προγράμματα, το καλλιτεχνικό έργο και τις καινοτομίες, αλλά και την απουσία οικονομικής πολιτικής και την έλλειψη οργανωμένου τμήματος marketing. Η εργασία ολοκληρώνεται με τα ανάλογα συμπεράσματα και τις προτάσεις για ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνηση.

Διπλωματική Εργασία 1


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ, ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1.1 Η Έννοια της Διοίκησης Η διοίκηση (μάνατζμεντ) αποτελεί το θεμέλιο λίθο για τη λειτουργία των οργανισμών. Ως οργανισμός ορίζεται ένα σύνολο ανθρώπων που έχουν κοινούς σκοπούς (Τζωρτζάκης & Τζωρτζάκη, 2002) και λειτουργούν μέσα σε καθιερωμένες σχέσεις και κανόνες (Κουτούζης, 1999). Σύμφωνα με τον Κανελλόπουλο (1990), η διοίκηση-μάνατζμεντ είναι ιδιαίτερη δραστηριότητα που απαιτεί γνώσεις, δεξιότητες και συμπεριφορές και σκοπό έχει να συντονίσει όλους τους πόρους, ώστε να επιτευχθούν συγκεκριμένοι στόχοι. Όπως σημειώνει η Πετρίδου (2001), διοίκηση είναι μια σειρά από λειτουργίες, τις οποίες αναλαμβάνουν τα διοικητικά στελέχη ώστε να πραγματοποιηθούν οι κοινοί στόχοι του οργανισμού και των μελών του. Οι Robbins, Decenzo & Coutler (2012), δίνουν έμφαση στους όρους αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα που πρέπει να επιδιώκει κάθε διοίκηση. Η πολυπλοκότητα και πολυδιάστατη φύση του μάνατζμεντ και η προσπάθειά του να αποδώσει το "όλον", το καθιστούν για μερικούς ως την τέχνη των τεχνών (Κωστούλας, 1984). Η ιστορία της διοίκησης ξεκίνησε από το θεσμό της οικογένειας και τη δημιουργία των πρώτων ομάδων και εξελίχθηκε, όσο διευρυνόταν οι κοινωνικές ανάγκες και αυξάνονταν οι λόγοι ομαδοποίησης των ανθρώπων (για το χτήσιμο των πόλεων, για κατασκευή μνημείων, για στράτευση κλπ) (Κανελλόπουλος, 1990). Σύμφωνα με τον Φλώρο (1993), δεν υπήρξαν σημαντικές εξελίξεις στη διοικητική τέχνη μέχρι τον 17ο αιώνα, με εξαίρεση τον Leonardo Da Vinci. Από τον 18ο αι. με πρωτεργάτη τον A. Smith άρχισε στην Ευρώπη και στην Αμερική το έντονο ενδιαφέρον για τη διοικητική σκέψη. Στην σύγχρονη εποχή, με την βιομηχανική επανάσταση

και τις αλλαγές που

συντελούνταν στις κοινωνικές δομές, επήλθε η ανάγκη μιας πιο επιστημονικής προσέγγισης στα θέματα της διοίκησης, κυρίως των επιχειρήσεων. Με πρωτοπόρο τον Taylor, που θεωρείται ο πατέρας του επιστημονικού μάνατζμεντ (Koontz & O' Donnell, 1984),

που έθεσε τις βάσεις και με τις προσθήκες με θεωρητικά κείμενα και

επιστημονικές μελέτες διαφόρων ειδικοτήτων, η διοίκηση απέκτησε αρχές, ορίστηκαν Διπλωματική Εργασία 2


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» λειτουργίες, κατευθύνσεις, επίπεδα, ανάλογα πάντοτε από ποιούς προέρχονταν, πως και γιατί δημιουργούνταν και σε ποιούς απευθύνονταν. Οι Robbins κ.α. (2012), παρουσιάζουν τις προσεγγίσεις των σχολών που αναπτύχθηκαν σχετικά με τη διοίκηση. 

Η κλασική προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα στον καταμερισμό της εργασίας, στην επαγγελματική εξειδίκευση, στην ιεραρχική πυραμίδα εξουσίας, στην ισότητα των εργαζομένων και τη δικαιοσύνη που πρέπει να διέπει τις αμοιβές τους, στην εισαγωγή επιστημονικών μεθόδων στην καταγραφή των εργασιακών σχέσεων.

Η συμπεριφορική προσέγγιση, που εστίασε στις πράξεις των εργαζομένων και στους τρόπους για να επιτευχθεί η μεγαλύτερη δυνατή απόδοση.

Η ποσοτική προσέγγιση, που χρησιμοποιεί στατιστικές και μαθηματικές μεθόδους για τη συνολική βελτίωση των αποτελεσμάτων.

Η συστημική προσέγγιση, που εξετάζει τον οργανισμό ως ένα ανοιχτό σύστημα με αλληλοεξαρτήσεις και αλληλεπιδράσεις.

Σύγχρονες προσεγγίσεις, που ενδιαφέρθηκαν για τα τεκταινόμενα και έξω από τους οργανισμούς. Επικεντρώθηκαν στον καταναλωτή, στις ανάγκες και στις επιθυμίες του με σκοπό να τις ικανοποιήσουν. Τέτοια προσέγγιση είναι η διοίκηση ολικής ποιότητας, που προσανατολίζεται στη συνεχή βελτίωση των υπηρεσιών, με στόχο να ικανοποιήσει απόλυτα τον καταναλωτή. Στις σύγχρονες προσεγγίσεις εντάσσεται και η καταστασιακή προσέγγιση, κατά την οποία ο τρόπος διοίκησης προσαρμόζεται κάθε φορά ανάλογα με τις υπάρχουσες συνθήκες.

Σύμφωνα με τους Goffee & Hunt (1997), ένας οργανισμός μπορεί να λειτουργήσει χωρίς διευθυντές, αλλά σε καμία περίπτωση δε μπορεί να λειτουργήσει χωρίς διεύθυνση. Στην ουσία όλες οι ενέργειες και οι δράσεις που θα πραγματοποιήσει ο οργανισμός περνούν μέσα από τις δικαιοδοσίες της διοίκησης (Τζωρτζάκης & Τζωρτζάκη, 2002). Με το μάνατζμεντ μπορούν να δοθούν κατευθύνσεις, να αξιολογηθούν οι δυνατότητες, να γίνουν προβλέψεις και να προετοιμαστούν οι αλλαγές, να αξιοποιηθεί ο παράγων χρόνος και να κατανεμηθούν εύστοχα οι πόροι, να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι και να δημιουργηθούν ευκαιρίες, να μετρηθεί η αποτελεσματικότητα και να βελτιωθεί η επικοινωνιακή δυνατότητα σε όλα τα επίπεδα (Γεωργόπουλος, 2004).

Διπλωματική Εργασία 3


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Για να είναι αποτελεσματική η διοίκηση, σύμφωνα με τον Γεωργόπουλο (2004) θα πρέπει να τμηματοποιήσει τις δραστηριότητές της με τέτοια σειρά, ώστε να υπάρχει μια ακολουθία ενεργειών, για την επίτευξη των στόχων, που είναι και ο αντικειμενικός προσανατολισμός της. Αυτή η πλασματική διαδοχή αποτελεί τις λειτουργίες της διοίκησης, οι οποίες συνοψίζονται κυρίως στα ακόλουθα: 

Σχεδιασμός-προγραμματισμός

Οργάνωση

Διεύθυνση-ηγεσία

Έλεγχος

Συντονισμός-επανατροφοδότηση (feedback)

1.2 Οι Λειτουργίες της Διοίκησης 1.2.1 Σχεδιασμός και Προγραμματισμός Ο σχεδιασμός και ο προγραμματισμός αποτελούν τη βάση του "διοικείν" και χωρίς αυτά δε μπορούν να κινηθούν και οι υπόλοιπες λειτουργίες του μάνατζμεντ. Κάθε οργανισμός έχει ορίσει τους κύριους σκοπούς της ύπαρξής του. Με τον σχεδιασμό- προγραμματισμό, ιεραρχούνται οι σκοποί αυτοί, εξετάζεται η εφικτότητά τους, καθώς και οι τρόποι επίτευξής τους. Η λειτουργία αυτή γεφυρώνει το σήμερα με τις προοπτικές του μέλλοντος, χωρίς να αφήνει τίποτα στη τύχη. Οι Koontz & O' Donnell (1984) σημειώνουν ότι χρησιμοποιώντας την καινοτομία, την προσαρμογή, την γνώση και την επιστήμη, μπορούν να γίνουν τα οράματα πραγματικότητα Ο Μπουραντάς (2002) διαχωρίζει τον προγραμματισμό σε στρατηγικό, όταν ο οργανισμός χαράσει πολιτικές, οράματα και αποστολές, σε μακροχρόνια βάση, και σε λειτουργικό ή επιχειρησιακό, κατά τον οποίο θα συγκεκριμενοποιηθούν τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν, (business plan, προϋπολογισμοί κλπ.), σε πιο βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Ο προγραμματισμός δε λύνει όλα τα θέματα του οργανισμού. Το να προβλέψεις τα περιβάλλοντα του μέλλοντος, που διαμορφώνονται ταχύτατα και εξαρτώνται από αναρίθμητους παράγοντες, είναι πολύ δύσκολο στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Το ότι στηρίζεται η όλη διαδικασία στον ανθρώπινο παράγοντα, πάλι αυξάνει το βαθμό της Διπλωματική Εργασία 4


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» αβεβαιότητας, γιατί ο καθένας διαθέτει τον χαρακτήρα του και δημιουργούνται "ειδικές χημείες" από τις αλληλεπιδράσεις (Albou, 1978). Επίσης ο προγραμματισμός στηρίζεται σε υποθέσεις, οι οποίες μπορεί να έχουν μεγάλη απόκλιση, όταν καλούνται να γίνουν πράξη (Κουτούζης, 1999). Όλα αυτά όμως δε μειώνουν την αναγκαιότητα της λειτουργίας του σχεδιασμού-προγραμματισμού, που με την σωστή εφαρμογή του, θα μειώσει τις πιθανότητες αποτυχίας, ενώ μπορεί να οδηγήσει τον οργανισμό στην εκπλήρωση των οραμάτων του. 1.2.2 Οργάνωση και Διαχείριση Η οργάνωση είναι το επόμενο στάδιο των διοικητικών λειτουργιών. Εκφράζει το "πως" θα πάμε εκεί που θέλουμε από εδώ που βρισκόμαστε τώρα. Με ποιό τρόπο δηλαδή, αξιοποιώντας τον προγραμματισμό, θα πετύχει η εταιρεία τους σκοπούς της (Κουτούζης, 1999). Με την οργάνωση θα σχηματιστεί η δομή του οργανισμού, θα αναδειχθεί το οργανωσιακό του σχέδιο (Robbins κ.α., 2012), θα μπουν οι κανόνες λειτουργίας και συμπεριφοράς (Sims, Fineman & Gabriel, 1998), θα γίνει η επιλογή προσώπων και αρμοδιοτήτων με την ανάλογη καθοδήγησή τους, θα οριστούν τα κίνητρα και θα διαμορφωθεί κατάλληλα το εργασιακό περιβάλλον (Tyssen, 1995). Σύμφωνα με τους Τζωρτζάκης & Τζωρτζάκη (2002), οργάνωση είναι η εξεύρεση των μεθόδων και των τρόπων εκείνων, που θα κινητοποιήσουν τα ετερόκλητα ενδιαφέροντα των μελών μιας ομάδας, ώστε να επιτευχθούν οι κοινοί στόχοι. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τόσο τον καταμερισμό των δράσεων, όσο και τον συντονισμό των ενεργειών που πρέπει να γίνουν. Η έννοια της οργάνωσης υφίσταται μόνο όταν υπάρχει ένα σύνολο ανθρώπων και προκύπτει η ανάγκη για ρύθμιση των μεταξύ τους σχέσεων. Είναι επομένως εργαλείο και όχι αυτοσκοπός, για την εκπλήρωση των στόχων κάθε εταιρείας (Koontz & O' Donnell, 1984). Οι λόγοι που, κατά τον Μπουραντά (2002) οδηγούν στην οργανωτική διαδικασία είναι:  Να κατανεμηθεί η εργασία και να γίνει εξειδίκευση των αρμοδιοτήτων, ώστε ο κατάλληλος άνθρωπος να μπει στην κατάλληλη θέση  Να μην διαιρεθούν οι συντελεστές παραγωγής

Διπλωματική Εργασία 5


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»  Να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά όλοι οι παραγωγικοί συντελεστές και να επιτευχθεί η οικονομική αρχή (το μεγαλύτερο αποτέλεσμα με το μικρότερο κόστος)  Να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη από τις συνεργασίες και τη συνένωση δυνάμεων, «είναι υπέροχο να είναι κανείς σε θέση να συνεργάζεται με ανθρώπους οι οποίοι ειλικρινά επιθυμούν να επιτύχει» (Dornan, 1998: 75)  Να ικανοποιηθούν ανάγκες προσωπικές (φιλοδοξία, φιλία, ασφάλεια), βιολογικές (σχέσεις), κοινωνικές (κύρος, προβολή)  Να ελεγχθεί το κόστος συναλλαγών Ο Νικολόπουλος (2005) βασίζει την οργάνωση μιας μονάδας σε τρείς αρχές: ► Της λειτουργικότητας, που περιλαμβάνει τη δεοντολογία και τα σχετικά με τις διεκπεραιώσεις (σχέσεις εργαζομένων, διαχείριση εξοπλισμού, συνθήκες εργασίας κλπ) ► Της αποδοτικότητας, που με βάση τις προδιαγραφές θα επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα ► Της τυποποίησης και της εξειδίκευσης μέσω των οποίων θα επιδιωχθεί η "οικονομικότητα" της μονάδας με τον πιο έξυπνο τρόπο Η ανάγκη της οργάνωσης ενυπάρχει σε όλους τους φορείς, τόσο στις επιχειρήσεις, όπως και σε κάθε άλλη συλλογικότητα που αποσκοπεί στο κέρδος, όσο και στους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Οι Robbins κ.α. (2012) τονίζουν ότι η διαφορά τους είναι απλώς στη δυσκολία που έχουν οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί να μετρηθεί η αποδοτικότητά τους, ενώ στους υπόλοιπους είναι μετρήσιμα τα ποσοτικά χαρακτηριστικά τους. Στις προτεραιότητες της οργάνωσης περιλαμβάνονται: Η στελέχωση. Αφού ο οργανισμός καταγράψει τις ανάγκες του, θα πρέπει να προβεί στην κάλυψη αυτών των θέσεων, αναζητώντας τους καταλληλότερους για τα αντίστοιχα πόστα. Οι παράγοντες που πιθανόν να επηρεάζουν τις επιλογές μπορεί να είναι η διαθεσιμότητα στελεχών, τα κίνητρα που προσφέρονται, ο καθορισμός κριτηρίων για μέγιστη απόδοση, η εμπειρία για την ορθή επιλογή κατάλληλων προσώπων, η γνώση των αναγκών του οργανισμού, καθώς και άλλες ιδιαιτερότητες (Παπαλεξανδρή & Μπουραντάς: 2003). Ο Σμοκοβίτης (1990) εξαρτά τη στελέχωση από τις τεχνολογικές ανάγκες, από τις οργανωτικές εισροές και από τις κοινωνικές δομές που υπάρχουν. Ο Χυτήρης (2001) Διπλωματική Εργασία 6


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» συνδέει τη στελέχωση τόσο με το εσωτερικό περιβάλλον που διαμορφώνεται στην εταιρεία, όσο και με τους εξωτερικούς παράγοντες που την επηρεάζουν (ανταγωνισμός, κυβερνητικές αποφάσεις, τεχνολογία κλπ). Η σημασία της στελέχωσης είναι τεράστια για τις λειτουργίες των οργανισμών, καθώς αυτά καλούνται να φέρουν εις πέρας το έργο για την ολοκλήρωση των σκοπών τους και οι μάνατζερ δεν πρέπει να ξεχνούν ότι «τα πρόσωπα αποτελούν αδιαίρετους παράγοντες κατά την άσκηση των καθηκόντων τους» (Φαναριώτης, 1995, τομ.Α': 141). Καταμερισμός των εργασιών. Με τον καταμερισμό θα οριστούν οι εργασίες, θα δοθούν οι κατευθύνσεις, θα προσδιοριστούν τα προσόντα που απαιτούνται για την κάθε θέση, θα αποδοθούν οι ρόλοι στα στελέχη, θα ομαδοποιηθούν οι δράσεις, θα ρυθμιστούν οι σχέσεις και ο βαθμός υπευθυνότητας του καθενός. Οι Robbins κ.α.. (2012) χωρίζουν τον καταμερισμό (τμηματοποίηση) σε 5 επί μέρους κατηγορίες ανάλογα με το είδος των λειτουργιών που εκτελούνται: σε λειτουργική, βάσει προϊόντων, βάσει πελατών, βάσει διαδικασίας, γεωγραφική. Εξειδίκευση. Κατά την εξειδίκευση γίνεται η καλύτερα δυνατή απλοποίηση των δυνατοτήτων των στελεχών, ώστε να ικανοποιηθούν και οι απαιτητικότερες εργασίες. Η εξειδίκευση ως εργαλείο, προσφέρει αρκετά πλεονεκτήματα, αλλά παρουσιάζει και πολλές αδυναμίες. Κατά τον Μπουραντά (2002) από τα πλεονεκτήματα ξεχωρίζουν: 

Η ελαχιστοποίηση του κόστους για την εκπαίδευση που απαιτείται

Η αύξηση της παραγωγικότητας της μονάδας

Η μείωση του χρόνου εκτελέσεως του έργου

Η ορθολογικότερη χρήση εργαλείων και τεχνολογίας

Ο ευκολότερος έλεγχος της απόδοσης

Η εφαρμογή της επιστημονικότητας στη μελέτη των εργασιών

Η εξειδίκευση δέχθηκε σφοδρή κριτική από μερίδα των μάνατζερ για τις παρενέργειες που προκαλεί στα στελέχη, καθώς εγκλωβίζει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία, προκαλεί στρες και άγχος με τη ρουτίνα, μειώνει την προσωπικότητα και περιορίζει την ανάπτυξη των ικανοτήτων και γνώσεων, μειώνει την αποδοτικότητα και γενικά υποβιβάζει την ποιότητα ζωής (Robbins κ.α., 2012). Διπλωματική Εργασία 7


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Κατά τον Πατρινό (2005), η οργάνωση μπορεί να έχει επίσημο χαρακτήρα ή να αυτορρυθμίζεται από την αλληλεπίδραση των μελών και τονίζει ότι, μπορεί να συνυπάρχουν και οι δύο μορφές, όταν η ομάδα έχει στόχο την εκτέλεση ορισμένου έργου και όταν η ομάδα επιδιώκει την αυτοσυντήρησή της. Ο Δημητριάδης (2004) διαχωρίζει ένα σύνολο ανθρώπων από μια ομάδα έργου, η οποία είναι ξεχωριστή οντότητα που την διακρίνει η δυναμική, η εσωτερική συνοχή και χαρακτηριστικά όπως: 

Η κατάθεση των ατομικών δεξιοτήτων στη συλλογική στόχευση και πειθαρχία

Η από κοινού λήψη αποφάσεων και επίλυση των προβλημάτων

Ανάθεση καθηκόντων μεταξύ των μελών με επίβλεψη από τα ίδια τα μέλη και ομαδικό έλεγχο των αποφάσεων σε προσαρμογή όλων των δυνάμεων στο κοινό καλό

Δημιουργία καναλιών επικοινωνίας τόσο ανάμεσα στα μέλη, όσο και με το περιβάλλον που σχετίζεται το έργο

Παραγωγή καινοτόμων ιδεών και πληροφόρησης

Συντονισμός των δράσεων για την εκπλήρωση του έργου

Επίλυση διαφωνιών και συγκρούσεων μέσα στην ομάδα

Διαμόρφωση περιβάλλοντος για την απρόσκοπτη έκφραση γνώμης και κριτικής

1.2.3 Ο Ρόλος της Ηγεσίας

Σύμφωνα με τους Robbins κ.α. (2012), μερικά από τα χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει ένας σύγχρονος ηγέτης είναι ο δυναμισμός, η επιθυμία για καθοδήγηση, η εντιμότητα και ακεραιότητα του χαρακτήρα, η αυτοπεποίθηση, η ευφυΐα, η συναφή γνώση με το αντικείμενο, η εξωστρέφεια. Ακόμη, θα πρέπει να έχει αυτογνωσία, να είναι «καπετάνιος» του εαυτού του αλλά όχι εγωιστής, να έχει όραμα (Aesop, 2003), να είναι ανοιχτός σε νέες «περιπέτειες» και να συνδυάζει αρμονικά το ρομαντισμό με τον αυθορμητισμό, το πάθος με την συμπόνια (Dornan, 1998), να δείχνει ανωτερότητα και μεγαλείο, ευγένεια και αποφασιστικότητα (Marsal, 1964). Να είναι γενναιόδωρος με ανοιχτούς ορίζοντες, να αναλαμβάνει τις ευθύνες για λογαριασμό της ομάδας του (Fox, Διπλωματική Εργασία 8


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 2003). Να διαθέτει επιτυχημένη προσωπικότητα (Πατρινός, 2005), να ακτινοβολεί εμπιστοσύνη και ενθουσιασμό αλλά να κάνει και την αυτοκριτική του (Black, 1973). Πρέπει να μπορεί να αναπτύξει τις ανθρώπινες σχέσεις με σεβασμό και αλληλοεκτίμηση και να διεγείρει το πνεύμα συνεργασίας και πρωτοβουλίας με την ομάδα του (Baldini, χ.χ). Ο ηγέτης πρέπει να είναι μόνιμος μαθητής και δάσκαλος συγχρόνως (Forsyth, 2006), να έχει τεντωμένες τις κεραίες του, ώστε να συλλαμβάνει τις δονήσεις του «περιβάλλοντος» και από αυτές να ξεχωρίζει τις ουσιαστικότερες (Δημητρίου, 1991), να είναι μεταδοτικός και σαν πραγματικός ηγέτης να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για τους υπόλοιπους, να είναι το είδωλο, κερδίζοντας την εκτίμηση με την συμπεριφορά και το έργο του (Keenan,1998). Η αποτελεσματική ηγεσία προϋποθέτει βαθιά επίγνωση του εαυτού και δυνατότητα ψυχολόγησης των υπολοίπων με εξατομικευμένη συμπεριφορά προς τον καθένα. Απαιτούνται γνώσεις κοινωνιολογίας, ψυχολογίας, ψυχαναλυτικής, υποκριτικής και πολλές άλλες που θα βοηθήσουν σε εξειδικευμένες καταστάσεις (Joly, 2001). Μα πάνω από όλα ο εμπνευσμένος ηγέτης πρέπει να διαθέτει αξίες, ιδανικά, φώτιση και προπαντώς να δουλεύει σε όλα τα επίπεδα πολύ σκληρά (Berrier,1981).

1.3 Πολιτιστική Επικοινωνία Η επικοινωνία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ανθρώπινης ύπαρξης, σε βαθμό που να εγγυάται ακόμα και την επιβίωσή της (Καστόρας, 2002). Η σημαντικότητά της την καθιστά απαραίτητη σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής1 και πόσο μάλλον στη λειτουργία οργανισμών και μονάδων, που ασχολούνται με την τέχνη και τον πολιτισμό και χρησιμοποιούν την αισθητική επικοινωνία για να πετύχουν την πνευματική καλλιέργεια και τη μορφωτική εξύψωση των ανθρώπων (Κάρτερ, 2010). Σύμφωνα με τον Πιπερόπουλο (1999), είναι πολύ δύσκολο να αποδοθεί ο ορισμός της επικοινωνίας, καθώς είναι σύνθετη και πολύπλοκη διαδικασία, που περιλαμβάνει 1

Για την έννοια της επικοινωνίας, τη σπουδαιότητά της, τις διαδικασίες που απαιτούνται για την επίτευξή

της, για τα είδη της, τους λόγους που χρησιμοποιείται, τα μέσα και τα εμπόδια που προκύπτουν στην πραγμάτωσή της, βλ. Κατσαλής (2002). Διπλωματική Εργασία 9


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» κατανόηση αντιλήψεων, συμπεριφορών, αναγκών, ανταλλαγή ενεργειών, χρησιμοποίηση μέσων κ.α. Ο Fiske (1992) πάντως την ορίζει ως κοινωνική αλληλόδραση μέσω των μηνυμάτων, υπογραμμίζοντας και το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Η επικοινωνία ακολούθησε εξελικτική διαδρομή για να φτάσει σήμερα να γίνει τέχνη και επιστήμη, καθοριστική στις διαπροσωπικές και διομαδικές σχέσεις2. Ο Βουαγιέ (2000) τονίζει ότι η συνεχής αναγκαιότητα για ανταλλαγή και η διασφάλιση του ατομικού ή ομαδικού συμφέροντος, μέσω της δημοσιότητας, οδηγούν τους ανθρώπους στην εξάρτησή τους από την επικοινωνία. Ο Κοντογιώργης (2004) επισημαίνει ότι τα μέσα επικοινωνίας και ο τρόπος λειτουργίας τους, καθρεφτίζουν και το πολιτικό σύστημα μέσα στο οποίο διαμορφώνονται. Σε μια περίοδο που προβάλλουν οι νέες αλήθειες, που εμφανίζονται καινούριες παραγωγικές πηγές, που έχει σημάνει το τέλος της προϊστορίας με την ανάπτυξη ιδιαίτερων ανθρώπινων ικανοτήτων μέσα από τις τεχνολογικές εξελίξεις, η επικοινωνία καθίσταται όπλο πρώτης γραμμής για να κερδηθεί η μάχη της πληροφορίας (Jacques & Schreiber, 1981). Κατά τον Stonier (1987), η πληροφορία αποτελεί σήμερα την ασφαλέστερη δυνητική πηγή πλούτου και με τη βοήθεια της εξελιγμένης τεχνολογίας, της γνώσης, της επιστήμης και της σωστής οργάνωσης, μπορούν να μετατρέψουν αναξιοποίητους πόρους σε πλουτοφόρους, εκμεταλλευόμενοι την προστιθέμενη αξία που δημιουργούν. Σύμφωνα με τους Laudon & Laudon (2000), όταν οι τεχνολογίες της πληροφορίας υπηρετούν σωστά τις δραστηριότητες, προσφέρουν τεράστιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε αυτούς που τις χρησιμοποιούν. Ο Δερτούζος (1998) παρατηρεί ότι η πληροφορική αγορά μέσω της ηλεκτρονικής και ψηφιακής γειτνίασης θα δημιουργήσει έναν παγκόσμιο πολιτισμό που θα φέρει πολύ κοντά τους ανθρώπους, χωρίς όμως, όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο Challoner (2002), να μπορεί να γίνει καμία πρόβλεψη για το πού μπορεί να καταλήξει αυτή η ψηφιακή επανάσταση.

2

Για την ιστορία της επικοινωνιολογίας, την εξέλιξη και τις θεωρίες που αναπτύχθηκαν γύρω από αυτήν,

βλ. Χατζησάββας (1996). Διπλωματική Εργασία 10


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Η διαδρομή της επικοινωνίας που από την προσωπική επαφή μεταφέρθηκε στα ΜΜΕ με τη μαζική και πολλές φορές κατευθυνόμενη ενημέρωση, μέχρι την ανεξέλεγκτη αλλά και απρόσκοπτη

διαδικτυακή

ανταλλαγή,

παρουσιάζει

αρκετά

πλεονεκτήματα

και

μειονεκτήματα για την κάθε φάση της. Στη διαπροσωπική επικοινωνία η πηγή, ο πομπός, το μέσο, το μήνυμα και ο δέκτης δρουν άμεσα, η εμπειρία είναι κοινή. Μπορούν έτσι να ανιχνευθούν συμπεριφορές, χειρονομίες, σιωπηλές γλώσσες, “παρεμβολές και θόρυβοι”, να υπάρχει η δυνατότητα της ανάδρασης (feedback) και να προσδιοριστεί το επικοινωνιακό αποτέλεσμα (Καστόρας, 2002). Στην επικοινωνία που συντελείται μέσω των παραδοσιακών ΜΜΕ (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπος) διαφοροποιείται το αποτέλεσμα ανάλογα με την ποιότητα του μέσου που δημιουργεί το μήνυμα, τη δεκτικότητα του κοινού στο οποίο απευθύνεται, τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται, από κοινωνικές και πολιτικές συμβάσεις και από αναρίθμητους άλλους παράγοντες. Η άμεση επανατροφοδότηση από πλευράς του δέκτη δεν είναι δυνατή, όπως επίσης και η αποκωδικοποίηση των κρυφών μηνυμάτων. Έτσι, αυτό το είδος επικοινωνίας καθίσταται πολλές φορές προβληματικό, μονόδρομο, δημιουργώντας παθητικούς δέκτες (ό.π.). Το νέο σχετικά ψηφιακό σύμπαν που σχηματίστηκε με τις πολλαπλές διαδικτυακές δυνατότητες, κατέστησε την επικοινωνία άμεση, εύκολη, ταχύτατη, οικονομικότερη και αποτελεσματικότερη, με ποικιλία στα μέσα μετάδοσης της πληροφορίας και διαφορετικής λειτουργικότητας του κάθε μέσου (Παπαθανασίου, 2008), μειονεκτώντας όμως, ως προς την ασφάλεια των πληροφοριών και την απώλεια της “αύρας” που παρέχει η προσωπική επαφή. Στον τομέα του πολιτισμού, για πολλά χρόνια δεν είχε δοθεί η αρμόζουσα προσοχή στο επικοινωνιακό κομμάτι. Τελευταία όμως, με τις μεταβολές που προέκυψαν στις κοινωνικές δομές, με την ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα προσφοράς υπηρεσιών για την κάλυψη των αναγκών του, με τις νέες δυνατότητες που παρέχει η τεχνολογία, έγινε επιτακτική η ανάγκη για αλλαγή της θεώρησης στην επικοινωνιακή πολιτική των πολιτιστικών μονάδων. Το πολιτιστικό κεφάλαιο για να αναδειχθεί θα πρέπει να υπάρξουν νέες στρατηγικές. Με επίκεντρο την ικανοποίηση των αναγκών του κοινού, θα πρέπει να

Διπλωματική Εργασία 11


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» γίνει έρευνα κοινού3 και αξιολόγηση των πορισμάτων της, ώστε να επιτευχθεί η ενεργή συμμετοχή των πολιτών στα πολιτιστικά ιδρύματα, να διευρυνθούν οι ομάδες στις οποίες απευθύνεται το πολιτιστικό αγαθό και να μπορέσουν οι οργανισμοί να επιτελέσουν τον κοινωνικό τους ρόλο (Αθανασοπούλου, 2003). Την απάντηση για την κάλυψη των επικοινωνιακών αναγκών καλούνται να την δώσουν τα τμήματα μάρκετινγκ των πολιτιστικών οργανισμών, που μόνο τις τελευταίες δεκαετίες άρχισαν να οργανώνονται. Στις επιχειρήσεις, το τμήμα μάρκετινγκ θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της διοίκησης, στην προσπάθειά της να πετύχει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα εκείνο που θα ικανοποιήσει καλύτερα τον καταναλωτή-στόχο (Σιώμκος, 2004), αφού αυτός είναι το σημείο εκκίνησης και τερματισμού κάθε δραστηριότητας (Μαλλιάρης, 2001). Στις πολιτιστικές μονάδες το έργο του μάρκετινγκ είναι δυσκολότερο, καθώς πραγματεύεται με άυλα κυρίως αγαθά, μη μετρήσιμης, πολλές φορές απόδοσης και καλείται να εντοπίσει τα καταλληλότερα μέσα και τρόπους για να κερδίσει την ευαισθητοποίηση και συμμετοχή του κοινού. Ο Πανηγυράκης (2003, τομ. Α΄) τονίζει ότι η άυλη φύση των υπηρεσιών πρέπει να οδηγεί τους οργανισμούς στην δημιουργία επιθυμητών εμπειριών και προσδοκιών για το κοινό χρησιμοποιώντας ένα μίγμα προώθησης με αιχμή την επικοινωνία από «στόμα σε στόμα» μέσα σε κλίμα εμπιστοσύνης εκατέρωθεν. Για το λόγο αυτό, η Αθανασοπούλου (2003) προτείνει μια ολιστική επικοινωνιακή προσέγγιση, χρησιμοποιώντας όλες τις διαθέσιμες μεθόδους. Ξεκινώντας από την “πρόσωπο με πρόσωπο” φυσική επικοινωνία, έως τη χρήση των ΜΜΕ4, τη διαφήμιση5, τις δημόσιες σχέσεις6, τη δημιουργία συλλόγων φίλων ή μελών, την κυκλοφορία ενημερωτικού υλικού και ό,τι άλλο θα μπορούσε να βοηθήσει για να κάνει αποτελεσματικότερη την επικοινωνιακή στρατηγική.

3

Για τις ιδιαιτερότητες της επικοινωνιακής πολιτικής στον τομέα του πολιτισμού, για την έρευνα κοινού,

για τις διαφοροποιήσεις και τις κατηγοριοποιήσεις του, τους τρόπους ευαισθητοποίησής του και τις σχέσεις κοινού με το πολιτιστικό μάρκετινγκ, βλ. Hill, O’ Sullivan & O’ Sullivan, 2003). 4

Ο Σταυρόπουλος (2004) ασκεί έντονη κριτική στα παραδοσιακά ΜΜΕ όσο αυτά χειραγωγούν τους πολίτες

και δεν συμβάλλουν στην καλλιέργειά τους, εξαιρώντας ταυτόχρονα τα μέσα μαζικής δικτύωσης θεωρώντας τα πιο πλουραλιστικά και δημοκρατικά. 5

Για τη διαφήμιση ως επικοινωνία και για τους κανόνες που τη διέπουν, βλ. Ζώτος (1977).

6

Για τις δημόσιες σχέσεις, τον ορισμό και την ιστορία τους, καθώς και για τα μέσα επικοινωνίας που

χρησιμοποιούν, βλ. Jefkins (2002). Διπλωματική Εργασία 12


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Σύμφωνα με το Γούναρη (2003), οι υπηρεσίες ποιότητας πρέπει να έχουν πελατοκεντρικό προσανατολισμό καλύπτοντας ακόμα και τις άγνωστες επιθυμίες του κοινού. Πόση εντύπωση θα έκανε σε έναν θεατή που ενημερώθηκε έγκαιρα από τα ΜΜΕ, τον τύπο, από ειδικά περιοδικά ή με προσωπική πρόσκληση για μία δραστηριότητα και κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του παραλάμβανε δωρεάν, ενημερωτικά φυλλάδια, κατάλογο, περιοδικά, αφίσες και ό,τι άλλο αφορά το χώρο και τη δράση και πίνοντας το κρασάκι του, να συνομιλήσει με τους δημιουργούς και να έχει μια λεπτομερέστατη ξενάγηση; Ο Γούναρης (2003) σημειώνει ότι με τέτοιου είδους παροχές μετατρέπονται οι προσδοκίες σε ικανοποίηση. Το κοινό θα τις εκτιμήσει ανάλογα, όταν μια απλή επίσκεψη οδηγηθεί να γίνει μια απολαυστική εμπειρία. Κατά τους Σιώμκο & Czepiel (2007), η ικανοποίηση του κοινού μέσω των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών πρέπει να γίνει ο αντικειμενικός στόχος των εταιρειών, γιατί αλλιώς θα λειτουργούν μυωπικά.

Διπλωματική Εργασία 13


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

2 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Εικόνα 2 Στιγμιότυπο από έκθεση φωτογραφίας του ΦΚΘ http://fkth.gr 02/05/2018)

2.1

Ερευνητικά Ερωτήματα & Μεθοδολογία της Έρευνας

Παρά την πολυετή ενεργό παρουσία του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης (Εικ.2) ο πολιτιστικός αυτός οργανισμός δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. Με δεδομένη αυτή τη διαπίστωση η παρούσα εργασία αποτελεί μία πρωτότυπη μελέτη που θα αφήσει παρακαταθήκη για περαιτέρω μελλοντική έρευνα. Τα κύρια ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας αναζητούν ποια είναι η Διοικητική Πολιτική του ΦΚΘ, ποια είναι η Επικοινωνιακή πολιτική του ΦΚΘ, ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποιες οι Αδυναμίες του ΦΚΘ και τέλος ποιες βελτιώσεις θα μπορούσαν να επιτευχθούν στο ΦΚΘ.

Διπλωματική Εργασία 14


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Για την απάντηση των παραπάνω ερωτημάτων και για τους ερευνητικούς σκοπούς της εργασίας συλλέχθηκαν αρχικά στοιχεία από την ελληνική και ξένη βιβλιογραφία. Επιπλέον, αναζητήθηκαν στοιχεία από το Διαδίκτυο, καθώς και διενεργήθηκε επιτόπια παρατεταμένη έρευνα που συμπεριλάμβανε συναντήσεις με τους συντελεστές του ΦΚΘ και παρακολουθήσεις των δράσεών του. Επίσης, διενεργήθηκαν ημιδομένες συνεντεύξεις με μέλη του ΦΚΘ ώστε να αντληθούν στοιχεία για τη λειτουργία του οργανισμού. Τέλος, δημιουργήθηκε ερωτηματολόγιο 18 ερωτήσεων. Το ερωτηματολόγιο (Παράρτημα Α) βασίστηκε σε αναλύσεις για το σχεδιασμό ερωτηματολογίων μέσω Διαδικτύου (Babbie, 2011) και για τη διαμόρφωσή του χρησιμοποιήθηκε η ειδική φόρμα της Google Docs, που αποδίδει αυτόματα τα στατιστικά αποτελέσματα της έρευνας. Το ερωτηματολόγιο δεν απευθύνεται σε ειδικό κοινό και χωρίζεται σε δύο σκέλη. Στο πρώτο σκέλος, που αφορά δημογραφικά στοιχεία τα οποία συλλέγονται για το προφίλ κάθε ερωτηθέντα ανώνυμα, υπάρχουν 5 ερωτήσεις, ενώ στο δεύτερο σκέλος συλλέγονται ποιοτικά στοιχεία, που αναλογούν σε ερωτήσεις με προκαθορισμένεςς επιλογές. Για τη διανομή του ερωτηματολογίου χρησιμοποιήθηκαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης Facebook και Twitter, ώστε να επιτευχθεί μαζική συμμετοχή στο συντομότερο δυνατό διάστημα και έγιναν και αποστολές σε email.

2.2 Αποτελέσματα Έρευνας Προκειμένου να διασφαλιστεί η τεκμηρίωση της πολιτιστικής πολιτικής και των δράσεων της μελέτης περίπτωσης, εκτός από ελληνικές και ξενόγλωσσες βιβλιογραφικές πηγές, χρησιμοποιήθηκε και αρχειακό υλικό του ΦΚΘ, δείγματα εκ του οποίου παρουσιάζονται στα παραρτήματα Δ, Ε & Η. Αποσπάσματα των διαλόγων των συνεντεύξεων που διενεργήθηκαν με σχετικό περιεχόμενο για τα ζητούμενα της παρούσας εργασίας παρουσιάζονται αναλυτικά στα παραρτήματα Β, Γ, ΣΤ & Ζ. Όσον αφορά τα ερωτηματολόγια, η έρευνα κοινού μέσω της διανομής ερωτηματολογίων (Παράρτημα Α’) ξεκίνησε στις 10/05/2018 και έκλεισε στις 12/06/2018 με τη διακοπή αποδοχής περαιτέρω απαντήσεων. Το σύνολο των απαντήσεων έφτασε τις 340.

Διπλωματική Εργασία 15


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Οι πρώτες έξι ερωτήσεις αφορούσαν δημογραφικά στοιχεία, φύλλο, ηλικία, επίπεδο σπουδών και εργασιακή κατάσταση και τόπο διαμονής: Στην ερώτηση 1, στο σύνολο των 340 συμμετοχών έδωσαν απάντηση 336 άτομα, 164 γυναίκες και 172 άνδρες (Εικ.3)

Εικόνα 3 Αποτελέσματα Ερώτησης 1

Στην Ερώτηση 2 από τις 338 απαντήσεις που δόθηκαν σε αυτή την ερώτηση, τα άτομα που αντιστοιχούν στις κατηγορίες έχουν ως εξής (Εικ.): ηλικία 18-24 9 άτομα, 25-35 39 άτομα, 36-45 106 άτομα, 46-55 100 άτομα, 56-65 64 άτομα, και 65+ 20 άτομα (Εικ.4).

Διπλωματική Εργασία 16


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 4 Αποτελέσματα Ερώτησης 2

Στην Eρώτηση 3, στο σύνολο των 333 απαντήσεων, 21 αφορούν κατόχους διδακτορικού, 156 αντιστοιχούν σε αποφοίτους πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, 94 μεταπτυχιακής εκπαίδευσης, 3 μετα-δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, 55 αφορούν απόφοιτους λυκείου και 3 γυμνασιακής εκπαίδευσης (Εικ.5).

Εικόνα 5 Αποτελέσματα Ερώτησης 3

Στην Ερώτηση 4, στο σύνολο των 335 απαντήσεων, οι 155 απαντήσεις αντιστοιχούν σε εργαζόμενους στον ιδιωτικό/δημόσιο τομέα, 98 σε ελεύθερους επαγγελματίες, 42 σε συνταξιούχους και 9 σε φοιτητές, 101 σε ανέργους και 7 οικιακά (Εικ.6). Διπλωματική Εργασία 17


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 6 Αποτελέσματα Ερώτησης 4

Στην Ερώτηση 5, στις 338 απαντήσεις, 325 άτομα διαμένουν στην Ελλάδα και 13 στο εξωτερικό (Εικ.7)

Εικόνα 7 Αποτελέσματα Ερώτησης 5

Στην Ερώτηση 6 δόθηκαν 325 απαντήσεις εκ των οποίων 202 αφορούν το Νομό Θεσσαλονίκης, 70 το Νομό Αττικής, 23 την υπόλοιπη Βόρεια Ελλάδα και 30 την υπόλοιπη Ελλάδα (Εικ.8).

Διπλωματική Εργασία 18


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 8 Αποτελέσματα Ερώτησης 6

Στην Ερώτηση 7 δόθηκαν 339 απαντήσεις εκ των οποίων “όχι καθόλου” απάντησαν 11, “κάποιες φορές” 38, “συχνά” 99, “αρκετά συχνά” 106 και “πολύ συχνά” 85(Εικ.9).

Εικόνα 9 Αποτελέσματα Ερώτησης 7

Στην Ερώτηση 8 δόθηκαν 338 απαντήσεις εκ των οποίων “όχι καθόλου” απάντησαν 17, “κάποιες φορές”67, “συχνά” 78, “αρκετά συχνά” 96 και “πολύ συχνά” 80 (Εικ.10).

Διπλωματική Εργασία 19


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 10 Απαντήσεις στην Ερώτηση 8

Στην Ερώτηση 9 δόθηκαν 338 απαντήσεις, 295 “Ναι” και 43 “Όχι” (Εικ.11).

Εικόνα 11 Απαντήσεις στην Ερώτηση 9

Στην Ερώτηση 10 δόθηκαν 309 απαντήσεις εκ των οποίων ήταν 116 Εκπαιδευτικού Χαρακτήρα, 243 Εκθεσιακού χαρακτήρα, 173 για θέματα που ανακοινώνει στο Διαδίκτυο και 8 διάφορες μεμονωμένες απαντήσεις (Εικ.12).

Διπλωματική Εργασία 20


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 12 Απαντήσεις στην Ερώτηση 10

Στην Ερώτηση 11 δόθηκαν 275 απαντήσεις εκ των οποίων ήταν 77 Φωτογράφος μέλος, 17 Συνεργάτης, 156 Φίλος του ΦΚΘ, 2 Ερασιτέχνης Φωτογράφος και 23 διάφορες μεμονομένες απαντήσεις (Εικ.13).

Εικόνα 13 Απαντήσεις στην Ερώτηση 11

Στην Ερώτηση 12 δόθηκαν 331 απαντήσεις εκ των οποίων “όχι καθόλου” απάντησαν 88, “κάποιες φορές”95, “συχνά” 81, “αρκετά συχνά” 39 και “πολύ συχνά”28 (Εικ.14).

Διπλωματική Εργασία 21


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 14 Απαντήσεις στην Ερώτηση 12

Στην Ερώτηση 13 δόθηκαν 247 απαντήσεις, εκ των οποίων 150 στις 1-10, 43 στις 11-20, 22 στις 21-30, 10 στις 31-40 και 22 στις 40+ (Εικ.15)

Εικόνα 15 Απαντήσεις στην Ερώτηση 13

Στην Ερώτηση 14 δόθηκαν 328 απαντήσεις εκ των οποίων 244 “Ναι” και 84 ”Όχι” (Εικ.16).

Διπλωματική Εργασία 22


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 16 Απαντήσεις στην Ερώτηση 14

Στην Ερώτηση 15 δόθηκαν 251 απαντήσεις εκ των οποίων 132 στο 1ο ερώτημα, 177 στο 2ο , 12 στο 3ο , 2 στο 4ο , 13 στο 5ο , 2 στο 6ο και 6 μεμονωμένες (Εικ.17).

Εικόνα 17 Απαντήσεις στην Ερώτηση 15

Στην Ερώτηση 16 δόθηκαν 286 απαντήσεις εκ των οποίων “όχι καθόλου” απάντησαν 4, “κάποιες φορές” 35, “συχνά” 107, “αρκετά συχνά” 103 και “πολύ συχνά” 37 (Εικ.18). Διπλωματική Εργασία 23


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 18 Απαντήσεις στην Ερώτηση 16

Στην Ερώτηση 17 δόθηκαν 305 απαντήσεις εκ των οποίων 209 “Ναι”, 24 ”Όχι” και 72 “Άλλο” (Εικ.19).

Εικόνα 19 Απαντήσεις στην Ερώτηση 17

Στην Ερώτηση 18 δόθηκαν 305 απαντήσεις εκ των οποίων 189 “Ναι”, 28 ”Όχι” και 88 “Άλλο” (Εικ.20).

Διπλωματική Εργασία 24


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Εικόνα 20 Απαντήσεις στην Ερώτηση 18

2.3 Ιστορικό ΦΚΘ Το ΦΚΘ ιδρύθηκε από ομάδα φωτογράφων και καλλιτεχνών με την υπ’ αριθ. 5296/6-121995 απόφαση που τροποποιήθηκε με την 1442/10-4-199 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης,. Υπήρξε η συνέχεια της Φωτογραφική Ομάδα Τριανδρίας (ΦΟΤ), που ιδρύθηκε από τον Βασίλη Καρκατσέλη το 19847. Η ΦΟΤ έως το 1987 δεν είχε συγκεκριμένη έδρα. Κύριος σκοπός της ήταν η ανάδειξη της καλλιτεχνικής φωτογραφίας και η γνωριμία της με το κοινό. Από το 1987 μέχρι το 1995, φιλοξενήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Τριανδρίας, με το Δήμο να καλύπτει τις ανάγκες στέγασης και πληρώνοντας ένα συμβολικό ποσό στον ιδρυτή και δάσκαλο, για τα μαθήματα που παρέδιδε στο χώρο του. Στο διάστημα αυτό σχηματίσθηκε μια πολυάριθμη και δυναμική ομάδα, με πλήθος δράσεων στο ενεργητικό της, με πρωτότυπες παραγωγές, άλλοτε υψηλής αισθητικής και

7

Στοιχεία για το ιστορικό του ΦΚΘ αντλήθηκαν από τη συνέντευξη με τον Βασίλη Καρκατσέλη

(Παράρτημα Β) και από την ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (27/04/2018) Διπλωματική Εργασία 25


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» άλλοτε πειραματικού χαρακτήρα8, οι οποίες είχαν πανελλαδική εμβέλεια και ανταπόκριση. Κατά τη διάρκεια αυτή, η ΦΟΤ καταξιώθηκε στο χώρο και άπλωσε τη φήμη της στο εσωτερικό της χώρας, «έγινε μέρος του αναπόσπαστου, ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια τέχνης τα πόλης»9. Με τη συνοχή που είχε η ομάδα και την κεκτημένη ταχύτητα που απέκτησε, στηριζόμενη πάντοτε στον εθελοντισμό και την ανιδιοτέλεια, κατόρθωσε να πραγματοποιήσει εκατοντάδες παρεμβάσεις στο πολιτιστικό γίγνεσθαι10. Το 1995, ακολουθώντας τις προτροπές του Υπουργείου Πολιτισμού, που επιχείρησε να υποστηρίξει μια Εθνική Πολιτική για τις Τέχνες και τον Πολιτισμό11, η ΦΟΤ έγινε αστικής μορφής εταιρεία, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα12, και αλλάζει ο διακριτικός τίτλος της εταιρείας σε «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης». Ορίζεται επταμελές Διοικητικό Συμβούλιο με τριμελή καλλιτεχνική επιτροπή. Μετακομίζει σε μισθωμένο τριώροφο χώρο στο κέντρο της πόλης. Στον δικό του πλέον χώρο συντηρείται μια εστία παιδείας και δημιουργικότητας. Με εκθέσεις ατομικές13 ή ομαδικές14, με μαθήματα (Εικ.21), σεμινάρια, προβολές15,

8

Βλ. εκδήλωση “βραδιά «Μετά-Dada» ομαδικό happening.στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Τριανδρίας

22/11/1995” στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (27/04/2018) 9

Λόγια του Δημάρχου Τριανδρίας Δ. Σερβετά, προλογίζοντας τον κατάλογο της έκθεσης «Ταξιδεύοντας.

Δέκα χρόνια φωτογραφίας» Καρκατσέλης, επιμ. (1996) 10

Βλ. στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (εκθέσεις μόνο που πραγματοποίησε την περίοδο 1991-

1995 (χ.η) 11

Σφοδρή κριτική από την Σκαλτσά για την πολιτική του Υπουργείου να βαδίζει χωρίς στρατηγική βλ.

(Σκαλτσά, 2015) 12

Βλ. καταστατικό 5296/5-8-1995 (Παράρτημα Ε)

13

Βλ. στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (30/10-24/11, Έκθεση της Αλεξάνδρας Κυρλή με

τίτλο: «Φθορές», 30/10/2000) 14

Βλ. στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (13/12-16/1, Ομαδική Έκθεση των μελών του ΦΚΘ με

τίτλο: Στη στροφή του αιώνα», 13/12/1999) 15

Βλ. στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr (25/5, Προβολή slides με εργασίες των μελών της

Φωτογραφικής Ομάδας Τριανδρίας, Θοδωρή Πιτουρά και Κωστή Δελάκη στο καφέ-γκαλερί «Δημιουργία», 25/5/1998) Διπλωματική Εργασία 26


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» happenings, ομιλίες, ξεναγήσεις, θεατρικά δρώμενα και ότι άλλο, συνθέτει το πολιτιστικό του στίγμα.

Εικόνα 21 Στιγμιότυπο από μάθημα φωτογραφίας του ΦΚΘ, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης 15/05/2018

Αναπτύσσει συνεργασίες με το Υπουργείο Πολιτισμού, με δήμους, με επιμορφωτικά ινστιτούτα ξένων χωρών, με φωτογραφικές ομάδες, με κοινωνικούς και πολιτιστικούς φορείς και εξαπλώνει τις δράσεις του πανελλαδικά, όπου το καλούν να συμμετάσχει16. Στο διάστημα μιας δεκαετίας (1996 – 2005) το ΦΚΘ εκτός από τις συμβολικές συνδρομές των μελών του, πενιχρές χρηματοδοτήσεις από το Υπουργείο Πολιτισμού για τη συνδιοργάνωση εκδηλώσεων και μερικές χορηγίες, σε είδος κυρίως, από διαφόρους φορείς, δεν είχε άλλα έσοδα. Με χαρακτηριστικό ότι όλες οι εκδηλώσεις του προσφέρονταν δωρεάν (εκθέσεις, ομιλίες, βιβλία, έντυπα, κλπ) δεν άντεξε το οικονομικό βάρος των περιστάσεων και με δεδομένη την αδιαφορία και την αφερεγγυότητα των δημόσιων φορέων να το στηρίξουν, αναγκάστηκε να μεταφερθεί , σε έναν πολύ μικρότερο χώρο, στο κέντρο της πόλης17. Ο πολλαπλασιασμός του αριθμού των μελών και φίλων του ΦΚΘ, η ευρεία γκάμα των εκδηλώσεών του, η διασπορά των δράσεών του, το οδήγησαν, το 2006, στη φιλική διάσπαση της ομάδας. Η νέα ομάδα, «Το Κοινόν Φωτογράφων, f14», ανέλαβε αυτόνομα 16

Βλ. στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ http://www.fkth.gr

17

Συνέντευξη Ράπτης (Παράρτημα Γ).

Διπλωματική Εργασία 27


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» να μυήσει τους αρχάριους στα μυστικά της τέχνης στον ήδη εξοπλισμένο χώρο, ενώ το ΦΚΘ θα συνέχιζε το πολυεπίπεδο έργο του, χωρίς να διαθέτει ουσιαστικά μόνιμη έδρα. Συνευρίσκεται πλέον σε χώρους που του παραχωρούν δωρεάν ιδιωτικοί φορείς (καφέ, εντευκτήρια κλπ) και συνεχίζει το έργο του, χωρίς να παρουσιάζει συμπτώματα από το «σύνδρομο της σκουριάς»18.

2.4 Κυριότεροι Σταθμοί της Πορείας του ΦΚΘ Η πορεία του ΦΚΘ είναι μακρά και πολύπλευρη. Ακολούθως παρατίθενται επιλεκτικά ορισμένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην ιστορία του, τα οποία έχουν ανακτηθεί κυρίως από τις συνεντεύξεις (Παραρτήματα Β, Γ, ΣΤ) και από την ιστοσελίδα του οργανισμού www.fkth.gr19: 1984. Ίδρυση της Φωτογραφικής Ομάδας Τριανδρίας (ΦΟΤ), από τον Βασίλη Καρκατσέλη, με σκοπό τη διάδοση της Δημιουργικής Φωτογραφίας. 1987. Ο Δήμος Τριανδρίας αναλαμβάνει την φιλοξενία της ομάδας και θέτει τη λειτουργία της υπό την αιγίδα του. Δημιουργείται μια συμπαγής και πολυδύναμη ομάδα με πλούσιο πολιτιστικό έργο. Μπαίνουν τα θεμέλια της αναγνώρισης. 1987-1994. Εκθέσεις στην πόλη, εκδηλώσεις και happening σε όλη την Ελλάδα. Συνεργασίες με φωτογραφικούς φορείς, με κοινωνικές ομάδες, με πολιτιστικούς παράγοντες του ιδιωτικού και του δημόσιου χώρου. Γίνονται οι πρώτες επαφές με καλλιτεχνικές δυνάμεις του εξωτερικού. 1995. Μετατροπή της ομάδας σε εταιρεία. Αποκτά νομική υπόσταση, χωρίς να εξωκείλει από τις αρχές της. Η φιλοσοφία της ενσωματώνεται στα άρθρα του καταστατικού της, με αρχές αδιαπραγμάτευτες και απαραβίαστες. Δημιουργείται η πρώτη ιστοσελίδα του ΦΚΘ. 1996. Μετάβαση από τη ΦΟΤ σε ΦΚΘ, το οποίο ορίζεται ως αυτόνομο και ανεξάρτητο. Μισθωμένος χώρος στο κέντρο της πόλης. Πρώτη πανελλήνια γκαλερί φωτογραφίας, που λειτουργεί με αυτή την ιδιότητα όλο το χρόνο. Παράλληλα το ΦΚΘ δραστηριοποιείται και ως πολυδύναμο πολιτιστικό κέντρο, με πλήρη τεχνολογικό εξοπλισμό. Συντηρείται από 18

Σύμφωνα με τον Leider (χ.χ.) η παντελής έλλειψη προκλήσεων μπορεί να προκαλέσει ασθένειες σε φορείς

και ανθρώπους. 19

Η περίοδος που το ΦΚΘ ονομαζόταν ΦΟΤ θεωρείται αδιάσπαστη συνέχειά του και έτσι θα εξεταστεί.

Διπλωματική Εργασία 28


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» τις συνδρομές των μελών του. Δωρεάν για το κοινό όλες οι εκδηλώσεις του. Πρωταγωνιστεί στα φωτογραφικά δρώμενα πανελλαδικά. 1996. Α’ έκθεση Μαθητικής Φωτογραφίας (www.fkth.gr 24/04/2018), εκδήλωση που έγινε θεσμός. 1996. Η Έκθεση – Παρουσίαση του Βούλγαρου Φωτογράφου Jafer Galibov από το ΦΚΘ ανοίγει τις πύλες του για ανταλλαγές με την Βαλκανική τέχνη. 1996. Έκθεση ομαδική «Η καθ’ ημάς Θεσσαλονίκη» σε συνεργασία με το Μουσείο Φωτογραφίας20. Το ΦΚΘ πρωταγωνιστεί στα δρώμενα της πόλης. 1997. Το ΦΚΘ συμμετέχει με εκδηλώσεις του στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης “Θεσσαλονίκη 1997”21 1997. Έκθεση της Σουηδέζας φωτογράφου Katerina Mistal με τίτλο «Is Violence To Be Seen?” σε συνεργασία με το κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στη Στοκχόλμη. Οι δράσεις του ΦΚΘ εξαπλώνονται σε Πανευρωπαϊκό επίπεδο (www.fkth.gr, 24/04/2018) .

Εικόνα 22 Έκθεση "Truth & Fiction" Pedro Meyer, ΦΚΘ 1997 20

«Η ομάδα δεν είναι σχολή μονοετούς, διετούς ή τριετούς φοίτησης, αλλά εικοσιπενταετούς (τοιαύτης) με

την λογική ότι τα μέλη δεν τελειώνουν κάποιους κύκλους μαθημάτων ή σεμινάρια, καβαλάνε το καλάμι της γνώσης και φεύγουν. Κάθε άλλο, έρχονται για να μείνουν. Γνωρίζουν από την πρώτη στιγμή ότι η συνεκπαίδευση στην τέχνη δεν τελειώνει ποτέ. Η ενασχόληση με τις τέχνες γεννά ερωτήματα στο βάθος του χρόνου και ζητά λύσεις –ατομικές ή συλλογικές- συνεχώς.» Βασίλης Καρκατσέλης: Απόσπασμα από τον ηθικό καταστατικό χάρτη της ομάδας, www.fkth.gr (20/04/2018) 21

«Το φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης με την έκθεση «Η Θεσσαλονίκη σαν Πολιτιστική Πρωτεύουσα»

επέτυχε μια λαμπρή και δύσκολη σύνδεση τέχνης και έκπληξης, δημιουργικής συνεργασίας και εφευρετικότητας» Λόγια του Δ. Σαλπιστή, Αντιπροέδρου Δ.Σ. Οργανισμού Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997. www.fkth.gr/ (27/04/2018) Διπλωματική Εργασία 29


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 1997. Έκθεση, του παγκοσμίου φήμης Μεξικανού φωτογράφου Pedro Meyer (Εικ.22), για πρώτη φορά στην Ελλάδα, με τίτλο “Truth & fiction”, στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης 1997, σε συνεργασία με το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης 5/2/1997 (www.fkth.gr, 24/04/2018). Το ΦΚΘ μπαίνει δυναμικά στην παγκόσμια σκηνή της φωτογραφίας. 1997. Έκθεση Δασκάλων Φωτογραφίας. «Δάσκαλοι Φωτογραφίας: Οι άνθρωποι που συντελούν για να γίνει ένα μικρό θαύμα, βάζουν το «μικρόβιο» της φωτογραφίας σε νεαρούς –και όχι μόνο- επίδοξους φωτογράφους» (Ράπτης, 1997) 1999. Το ΦΚΘ στις εκδηλώσεις για το millennium με την Έκθεση «Στην στροφή του αιώνα» Για την έκθεση αναφέρεται χαρακτηριστικά στη σελίδα του ΦΚΘ […Ίσως η συνεργασία των τεχνών και των καλλιτεχνών, ο αλληλοσεβασμός της άποψης του εταίρου, η αυθεντικότητα της δημιουργικής πράξης και αλήθειας και η τιμιότητα του παραδομένου έργου, που προτείνει αυτή η έκθεση, να είναι η απάντηση για όλα όσα θα προκύψουν μετά τη «Στροφή του Αιώνα»..] (www.fkth.gr, 23/04/2018). Ο διεθνής προβληματισμός για το μέλλον του πολιτισμού απασχολεί και την ομάδα. 2001. Ομαδική έκθεση «Cheap-photo, φθηνή τέχνη, φθηνή φωτογραφία», 07/12/2001. Άλλος ένας θεσμός που εισήγαγε το ΦΚΘ στα πλαίσια των δράσεών του για την αναβάθμιση της φωτογραφικής τέχνης (www.fkth.gr, 24/04/2018). 2001. Έκθεση με τίτλο “Aspects of Balkan photography” (Εικ.23). Το ΦΚΘ συνενώνει τις Βαλκανικές

δυνάμεις

της

φωτογραφίας

δημιουργώντας ένα νέο θεσμό. «Το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, μέσα στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του, εδώ και πολύ καιρό φιλοξενούσε Βαλκάνιους φωτογράφους. Το να καλέσει, όμως, φωτογράφους από όλες τις Βαλκανικές χώρες και να τους φιλοξενήσει σε μια μεγάλη έκθεση, που θα απλωθεί σε όλους τους χώρους της πόλης, είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται» (Δαγτζίδης, επιμ., 2001

Εικόνα 23 Κατάλογος έκθεσης "Aspects of Balcan Photography", ΦΚΘ 2001

Διπλωματική Εργασία 30


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 2002. A’ Πανελλαδική Συνάντηση Φωτογραφικών φορέων. Το ΦΚΘ διοργανώνει αυτό το event με σκοπό να δημιουργηθεί ένα Δίκτυο Ενημέρωσης και Συνεργασίας πάνω στα φωτογραφικά τεκταινόμενα. 2003. Πρώτη συνάντηση Λομογράφων και Φωτογράφων από τα Βαλκάνια. 2004. Επίσημη συμμετοχή του ΦΚΘ στις «Διεθνείς Φωτογραφικές Συναντήσεις PHOTOVACATION 2004» στο Primorsko της Βουλγαρίας με την Έκθεση “NEXT GENERATION”. Το ΦΚΘ γίνεται περιζήτητος παίκτης στα φωτογραφικά δρώμενα. 2004. Ομαδική Έκθεση αποτελεσμάτων του εργαστηρίου «Προσωπική Φωτογραφία – The Thassos workshop» 01/07/2004 2005. Το ΦΚΘ διοργανώνει συνάντηση/συζήτηση για την καλλιτεχνική φωτογραφία στην αίθουσα Ιάσων του ξενοδοχείου CAPSIS με τίτλο «Προοπτικές της Καλλιτεχνικής φωτογραφίας στην Ελλάδα. Ελπίδες και Πραγματικότητα» Ποια η συμβολή των φορέων; Ποια η ευθύνη της Πολιτείας; 22/10/2005, με όλους τους αρμόδιους φορείς. 2003. Αλλάζει η έδρα του ΦΚΘ, καθώς και η σύνθεση του Δ.Σ. με την τροποποιητική απόφαση 3231/18-9-2003 του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. 2006. Έκθεση αποτελεσμάτων του Διεθνούς διαγωνισμού που συνδιοργανώνει το ΦΚΘ και ο Βοτανικός Κήπος του Δήμου Σταυρούπολης22 2007. 24/2, «Έκθεση της μιας Ημέρας» – Happening – Το ΦΚΘ βγάζει την φωτογραφία – τέχνη στους δρόμους 2011. 4-11/9 Παγκόσμια Συνάντηση φωτογραφικών κέντρων στο Mεξικό. Το ΦΚΘ συμμετέχει στα διεθνή κέντρα αποφάσεων για τη φωτογραφία 2013. Έκθεση «το λιβάδι του εφήμερου» μετά από εργαστήριο για την εφήμερη τέχνη στη φύση. Εκδήλωση που έγινε θεσμός με διεθνή συμμετοχή. 2015. 1η Διεθνής Έκθεση Based Mail Art. Η πειραματική τέχνη ήταν πάντα μέσα στα ενδιαφέροντα του ΦΚΘ 2016. Συμμετοχή στην Art-Thessaloniki. Το ΦΚΘ βάζει την φωτογραφία να σταθεί ισότιμα με τις υπόλοιπες τέχνες μέσα σε μια διεθνή έκθεση 2017. Το ΦΚΘ συμμετέχει στην μεγαλύτερη έκθεση για την φωτογραφία, τη PHOTOVISION

22

1/11-30/11, «ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΚΗΠΟΙ, Α ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ» Έκθεση των αποτελεσμάτων του

Διεθνούς διαγωνισμού που διοργάνωσε το Φωτογραφικό Κέντρο και ο Βοτανικός Κήπος του δήμου Σταυρούπολης. Κέντρο Πολιτισμού Χρήστος Τσακίρης, Σταυρούπολη, Θεσσαλονίκη 1/1/200 6 Διπλωματική Εργασία 31


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

2.5 Η Πολιτική Διοίκησης του ΦΚΘ Ο τρόπος που διοικείται και οργανώνεται μια εταιρεία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: από τη φύση της, το μέγεθός της, το αντικείμενό της, την πολυπλοκότητα και τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων της, το ιδιοκτησιακό καθεστώς της, τον τοπικό ή διεθνή χαρακτήρα της, το κοινό που απευθύνεται, καθώς και από απροσδιόριστους και ανεξέλεγκτους καμιά φορά παράγοντες (Smith, 1987). Το ΦΚΘ, αν και πέρασε από διαφορετικές φάσεις στη λειτουργία του (υπό την κηδεμονία ενός Δήμου, ανεξάρτητο και αυτόνομο με μόνιμη έδρα, ανεξάρτητο και χωρίς ουσιαστική έδρα) δεν άλλαξε τη φιλοσοφία της διοίκησής του. Οι παράγοντες που καθόρισαν αυτή την πολιτική ήταν: Η φύση της δραστηριότητας. Ο πολιτισμός έχει διαφορετικές απαιτήσεις σε σχέση με τις εμπορικές επιχειρήσεις. Σε μια εποχή που παρατηρείται κατάπτωση των αξιών και παρακμή του "μηχανικού" πολιτισμού (Τσαχαγέας, 2006), το ΦΚΘ προσπαθεί να κρατήσει σε υψηλό επίπεδο τον πολιτισμό και ό,τι αυτός πρεσβεύει «καθώς το έργο τέχνης μετατρέπεται σε περιβάλλον που γεννά αντιδράσεις... τίποτα δεν είναι προβλέψιμο. Γενικά πρόκειται για το ύψιστο θέμα της ελευθερίας» (Καρκατσέλης, 2006:7). Το μέγεθος του ΦΚΘ, ο χαρακτήρας του και η μη κερδοσκοπική του επιδίωξη. Βασισμένη η λειτουργία του στην άτυπη οργάνωση, που κατά τους Τζωρτζάκη & Τζωρτζάκη (2002) οι σχέσεις που δημιουργούνται σε αυτήν, βοηθούν αποφασιστικά στην πραγμάτωση των στόχων των οργανισμών και θα πρέπει να πριμοδοτούνται και να ενθαρρύνονται από τη διοίκηση. Κατά τους Bolton & Bolton (1992), η σημαντικότερη αιτία αποτυχίας σε κάποιο πρότζεκτ είναι οι μη καλές σχέσεις των προσώπων που το αναλαμβάνουν.

Σύμφωνα με τον Ράπτη (Παράρτημα Γ) οι προσωπικές σχέσεις που

δημιουργήθηκαν μεταξύ των μελών ήταν ο κυριότερος παράγοντας της εξέλιξης της ομάδας. Το ΦΚΘ αντιμετωπίζει τους ανθρώπινους πόρους ως το σημαντικότερο μοχλό ανάπτυξης των πολιτιστικών μονάδων. Ο ρόλος του ιδρυτή του ΦΚΘ. Καθιέρωσε ένα συμμετοχικό τρόπο διοίκησης, με αποφάσεις να παίρνονται δημοκρατικά από τη γενική συνέλευση των μελών, με ισότιμη ψήφο για όλους, με αποδοχή και της όποιας κριτικής (Ράπτης, Παράρτημα Γ).

Διπλωματική Εργασία 32


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες. Σύμφωνα με τον Von Mises (1984), ο κρατικός παρεμβατισμός εμποδίζει την πνευματική ανάπτυξη και θα πρέπει ο άνθρωπος να επιδιώξει την απελευθέρωσή του για να αισθανθεί ως πραγματικός δημιουργός. Ο Γαλανός (1977) επισημαίνει ότι η δημιουργία συντελείται σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που δέχεται επιρροές από την ιστορία και τη συσσωρευμένη πείρα, μέσα από αλληλοπλοκές και ιδιομορφίες. Το ΦΚΘ, όπως και κάθε πολιτιστικός οργανισμός, λειτουργεί σε ένα τέτοιο περιβάλλον και προσπαθεί να καταστήσει το έργο του κοινωνικά ωφέλιμο (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Παράρτημα Β). Το ΦΚΘ έχοντας ως οδηγό τους σκοπούς του και συνυπολογίζοντας τους παραπάνω παράγοντες, κατέληξε σε ένα τρόπο διοίκησης πολύ αντισυμβατικό για τα πολιτιστικά δεδομένα. Όταν ήταν ακόμη υπό την αιγίδα του Δήμου, η ομάδα είχε σχηματίσει ήδη, υπό την καθοδήγηση του ιδρυτή της, την οργανωσιακή της κουλτούρα, βάσει της οποίας είχαν οριστεί οι κοινές αξίες, η δεοντολογία, οι αντιλήψεις που θα διακατέχουν την κοινή πορεία. Όπως σημειώνουν οι Robbins κ.α.., (2012), όταν το μέγεθος των νέων οργανισμών είναι περιορισμένο, αυτό εξυπηρετεί τους εμπνευστές τους να επιβάλουν τη φιλοσοφία τους σε όλα τα στελέχη. Οι αγκυλώσεις και οι γραφειοκρατικές παθογένειες που χαρακτηρίζουν το ελληνικό κράτος και τη δημόσια διοίκηση, που χρησιμοποιούν ως «λούστρο» τον πολιτισμό (Σκαλτσά, 2015), δεν συνάδουν με τα αστραπιαία αντανακλαστικά που απαιτούνται για την συντήρηση του συστήματος των πολιτιστικών μονάδων ώστε να ανταπεξέλθουν αυτές στις προσβολές που δέχονται από τον περιβάλλοντα χώρο (De Geus, 2001). Έτσι το ΦΚΘ κατέληξε σε έναν αυτοδιαχειριζόμενο τρόπο λειτουργίας, όπου πλέον διέθετε δικό του χώρο, χωρίς κάποια ουσιαστική εξωτερική χρηματοδότηση και αναλαμβάνοντας να καλύψει εξ' ιδίων τις οικονομικές και διαχειριστικές απαιτήσεις, παρακάπτοντας κάθε είδους εξάρτηση. Οι Maire & Perrignon (1977) υποστηρίζουν ότι η ομαδικότητα προσφέρει σημαντική δυναμική στις δράσεις και από το πάθος της κερδοσκοπίας προκύπτει δυσαρμονία στις ανθρώπινες σχέσεις. Από την αυτονόμηση συλλέχθηκαν πολύτιμες εμπειρίες, τόσο στον τρόπο διοίκησης, όσο και στην καλλιτεχνική στάση που κράτησε το ΦΚΘ. Σύμφωνα με τους Blake & Mouton (1991) στο διοικητικό μέρος η ανεξαρτησία της μονάδας και του κάθε μέλους ξεχωριστά ενισχύει την αποτελεσματικότητά τους. Ο Brooks (2010) υποστηρίζει ότι η ομαδικότητα Διπλωματική Εργασία 33


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» μέσω της παρακίνησης ενισχύει τη δημιουργικότητα και οδηγεί σε νέες ιδέες και ευκαιρίες. Με απόλυτο συντονισμό σχηματίστηκε μια ευέλικτη διαχειριστική ομάδα απόλυτα εναρμονισμένη με τις απαιτήσεις του πολιτιστικού αγαθού που υπερασπιζόταν. Σύμφωνα με τη Μέντζου (2002), ο πραγματισμός οδηγεί τη σκέψη στη δράση, ο εμπειρισμός μέσα από τη γνώση και την ψυχολογία θα δώσει λύση στα προβλήματα, η ενόραση με βάση την αυτογνωσία μπορεί να αναγνωρίσει τις ιδιαιτερότητες και η καθολική αμφιβολία θα δημιουργήσει τη διαρκή σκέψη. Η διοικητική λειτουργία ασκούνταν σχεδόν αυτοματοποιημένα μέσα από συμβουλευτικό και δημοκρατικό τρόπο λήψης αποφάσεων (Συνέντευξη Ράπτης, Παράρτημα Γ), χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό της συστημικής προσέγγισης και της διοίκησης ολικής ποιότητας. Σύμφωνα με τους Στειακάκη & Κωφίδη (2010), στο ευρωπαϊκό μοντέλο διοίκησης ολικής ποιότητας συνυπολογίζονται τα κριτήρια της ηγεσίας, της πολιτικής και των στρατηγικών που ακολουθούνται, της διοίκησης του ανθρώπινου δυναμικού, της διαχείρισης των πόρων, των διαδικασιών που ενεργοποιούνται, της ικανοποίησης του κοινού, της ικανοποίησης των στελεχών, της συμβολής στο κοινωνικό σύνολο και της αποτελεσματικότητας. Συμπερασματικά, η στόχευση της διοικητικής και διαχειριστικής μέριμνας του ΦΚΘ ήταν η ικανοποίηση τόσο των συντελεστών που παρήγαγαν τις δράσεις, όσο και των υπολοίπων εμπλεκομένων με το Κέντρο (θεατές, συνεργάτες, φορείς κα). Σύμφωνα με τον Μωρουά (1976) τέχνη της διοίκησης είναι να οδηγήσει κάποιος ένα σύνολο οργανωμένων ανθρώπων προς κάποιο σκοπό, με δράσεις και όχι με θεωρίες, με γνώμονα πάντοτε την ηθική, να μπορεί ωστόσο να μπορεί να αντέξει και την ελεύθερη κριτική.

2.5.1 Σχεδιασμός και Προγραμματισμός του ΦΚΘ Το ΦΚΘ, σε όλη τη διάρκεια της δραστηριοποίησής του, έδωσε μεγάλη βαρύτητα στη λειτουργία του σχεδιασμού-προγραμματισμού, καθιστώντας τα «εκ των ων ουκ άνευ», για την πραγμάτωση των σκοπών του. Τόσο οι διοικητικές απαιτήσεις, όσο και οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες που πραγματοποιεί το Κέντρο, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για όσο το δυνατόν πιο λεπτομερή και ασφαλή προγραμματισμό. Σύμφωνα με τον Tracy (2004) η επιλογή και σαφής διατύπωση των κύριων σκοπών, θα βοηθήσει, ώστε να κινηθεί κάποιος ταχύτερα προς τον στόχο και θα κινήσει τον στόχο πιο

Διπλωματική Εργασία 34


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» γρήγορα προς αυτόν. Επισημαίνει ακόμα ότι η διαύγεια των στόχων, η φλογερή επιθυμία για την πραγμάτωση τους και η πολλή δουλειά, αποτελούν τον ιδανικό συνδυασμό της επιτυχίας. Το ΦΚΘ έχει ξεκάθαρους τους βασικούς σκοπούς της λειτουργίας του που είναι: η υποστήριξη της Δημιουργικής και Καλλιτεχνικής φωτογραφίας με κάθε μέσο, η με οποιονδήποτε τρόπο παρέμβαση στο καλλιτεχνικό «γίγνεσθαι» του χώρου και η κάθε είδους συμμετοχή στα κέντρα λήψης των αποφάσεων (Παράρτημα Ε). Έχει δε ορίσει και τους τρόπους για να πετύχει τους στρατηγικούς του στόχους που είναι: 

Να αναδείξει και να προωθήσει το έργο των μελών του, και όχι μόνο, με οποιονδήποτε τρόπο (Εικ. 24)

Να εκπονήσει εκπαιδευτικά και επιμορφωτικά προγράμματα, σε συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς

Να αναλάβει να διοργανώσει κάθε είδους δραστηριότητα, που θα βοηθήσει στην εξάπλωση της φωτογραφίας και των τεχνών γενικότερα23 (εκθέσεις, ομιλίες, προβολές, εκδόσεις κλπ)

Να συλλέξει αντικείμενα φωτογραφικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος

Να παράγει και να εκδώσει έντυπο υλικό για τις Τέχνες (βιβλία, καταλόγους, προγράμματα, αφίσες κλπ) ή άλλο οπτικοακουστικό υλικό (CD- video, κλπ)

Να έρθει σε επαφή με φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό που έχουν συναφές αντικείμενο και να ανταλλάξει ιδέες, δράσεις, τεχνογνωσία κλπ

Εικόνα 24 Παρουσίαση του φωτογράφου Στράτου Καλαφάτη από το ΦΚΘ, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης 15/01/2018

23

Για τη πολιτική του ΦΚΘ σχετικά με τις δράσεις του βλ. Δραστηριότητες, ΧΧ, αναρτήθηκε 23/4/2018

από: www.fkth.gr?intex.php?el?node/3 Διπλωματική Εργασία 35


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Το ΦΚΘ με τις αρχές του έβαλε τα θεμέλια για να μπορεί να προγραμματίσει το μέλλον. Κατά τον Χυτήρη (2006), προγραμματισμός (planning) είναι η διαδικασία, όπου καθορίζονται οι στόχοι και ο τρόπος ανάπτυξης της δράσης μέσα σε συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Το ΦΚΘ τα έχει θεσμοθετήσει αυτά στις καταστατικές του αρχές με ακρίβεια και σαφήνεια. Στο σχεδιασμό του περιλαμβάνονται τόσο ο στρατηγικός προγραμματισμός που στηρίζεται σε μακροχρόνια πλάνα, όσο και ο λειτουργικός, που αφορά τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες ενέργειές του.24 Το επόμενο στάδιο της επισήμανσης των στόχων είναι η κατάθεση ιδεών και καινοτόμων προτάσεων για να στηρίξουν τον προγραμματισμό. Ο Brooks (2010) προτείνει, ότι για να έχουν επιτυχία οι προτάσεις, θα πρέπει να προέρχονται απο ευρύ και διαφορετικό φάσμα ανθρώπων, να υπόκεινται σε ελεύθερη κριτική, να μην υπάρχουν κολλήματα σε λεπτομέρειες και να κρατείται κάποιο αρχείο των πρακτικών. Οι Νονάκα & Τακεούτσι (2003) τονίζουν την πολύ μεγάλη σημασία της υποκειμενικής γνώσης, της διαισθητικής νοημοσύνης και της ευμενούς ενότητας των μελών της ομάδας, για τηn παραγωγή ιδεών και τη λήψη αποφάσεων. Σύμφωνα με τον Ράπτη τα μέλη του ΦΚΘ ήταν διαφόρων ηλικιών, με ετερόκλητα ενδιαφέροντα και εργασίες που τα διέκρινε το ομαδικό πνεύμα συνεργασίας, η φρεσκάδα και πρωτοτυπία των ιδεών τους και η ανιδιοτελής προσφορά τους (Συνέντευξη Ράπτης, Παράρτημα Γ). Λαμβάνοντας υπόψη τις καινοτομίες και πρωτοποριακές δράσεις που προώθησε το ΦΚΘ, όπως το θεσμό της Μαθητικής Έκθεσης, το θεσμό της Βαλκανικής φωτογραφίας, το «γνωρίζουμε τις άλλες ομάδες», τη δημιουργία ομάδας πολυμέσων, το cheap art κ.α. (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Παράρτημα Β), τότε γίνεται αντιληπτό πόσο επιτυχημένες αποδείχθηκαν οι επιλογές του. Οι παράγοντες που ενίσχυσαν τις ικανότητες του ΦΚΘ για αποτελεσματικούς προγραμματισμούς ήταν: 

Η βαθιά γνώση και επάρκεια των μελών του σε σχέση με το αντικείμενο. Η πλέον των τριάντα ετών συσσωρευμένη εμπειρία, που μεταφράζεται σε πληθώρα δράσεων, εξαργυρώνεται με «επιθετικούς» προγραμματισμούς, έχοντας και τη

24

Παράδειγμα λειτουργικού προγραμματισμού για βραχυχρόνια δράση βλ. (Πρόσκληση σε ξενάγηση στην

έκθεση, 2018) Παράδειγμα στρατηγικού προγραμματισμού για πρόσκληση σε θεσμό (23η έκθεση μαθητικής φωτογραφίας – 2018, στο http://fkth.gr (16/04/2018) Διπλωματική Εργασία 36


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» σχετική αυτοπεποίθηση που απαιτείται για να προχωρήσει κανείς σε αλλαγές και καινοτομίες. Ο Σταθόπουλος (1970) υποστηρίζει ότι δυναμικοί προγραμματισμοί είναι αυτοί, που έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και να επιβιώνουν σε κάθε περίπτωση. «Στην κοινή μας πορεία δεν μείναμε ούτε ένα δευτερόλεπτο ακίνητοι. Αγκαλιάσαμε κάθε καινούρια πρόταση, κάθε καινούριο γέννημα, με αποτέλεσμα, μέχρι τώρα τουλάχιστον, να πορευόμαστε φρέσκοι και συνεχώς ανανεούμενοι, χωρίς τη φθορά που φέρνει η κόπωση της επανάληψης. Σταθήκαμε ευέλικτοι και υποστηρίξαμε την οποιαδήποτε νέα ιδέα. Αγκαλιάσαμε κάθε πρόταση που έφερνε κέφι στην ομάδα, για να συνεχίσουμε τη πορεία μας, παρά τις κατά καιρούς μεγάλες αντιξοότητες που μας παρουσιάστηκαν». (Καρκατσέλης, 2006) 

25

Το brand name που απέκτησε το ΦΚΘ στη μακροχρόνια λειτουργία του, έγινε ένα πολύτιμο εργαλείο-κλειδί για τις συναλλαγές του με το χώρο της Φωτογραφίας. Με αυτό μπορεί να ξεκλειδώνει την πόρτα για αναζήτηση νέων ευκαιριών ή να την κλειδώνει για να αποφεύγει τους κινδύνους. Το αίσθημα εμπιστοσύνης που αναδυκνείεται από την εικόνα ενός οργανισμού, είναι αυτό που θα εκτιμήσουν οι συναλλασσόμενοι (Πανυγηράκης, 2003). Το ΦΚΘ έχει κερδίσει τη μάχη της αξιοπιστίας και πρωταγωνιστεί στις δράσεις, συμμετέχοντας στα φόρα της επικράτειας και του εξωτερικού ως κύριος συνομιλητής για να παρουσιάσει τις θέσεις του.26

Το ΦΚΘ επιλέγει τις δραστηριότητές του με σκέψη στις οικονομικές του δυνατότητες αλλά καλλιεργεί συστηματικά και το «κυνήγι του καλλιτεχνικά ανέφικτου» με οποιοδήποτε άλλο, εκτός του οικονομικού, κόστος.27 Οι Γκαντζιάς & Κορρές (2011) προτείνουν για την ανάπτυξη της παραγωγικότητας στις πολιτιστικές μονάδες να δοθεί βαρύτητα στον οικονομικό προγραμματισμό που απαιτείται, στον σχεδιασμό σε συνδυασμό με όλη την παραγωγική διαδικασία, στο περιβάλλον διαμόρφωσής τους, στις νέες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται, στις

25

Απόσπασμα εισήγησης στην έκτακτη γενική συνέλευση της 19/6/2006, http://fkth.gr (18/04/2018)

26

Βλ. Πρακτικά Πανελλήνιας Συνδιάσκεψης Θεσσαλονίκη 7-8 Απριλίου 2001, Επικράτεια Πολιτισμού,

Υπουργείο Πολιτισμού, όπου το ΦΚΘ κλήθηκε να συμμετάσχει. 27

Η έκθεση "Το λιβάδι του εφήμερου" που πραγματοποιήθηκε από 21/6-25/6/2017 σε ένα λιβάδι, μαζί με

σχετικά workshop, δείχνει ότι το ΦΚΘ μπορεί να συνομιλεί με το παράλογο, όμως αυτό το ρίσκο είναι που θα του δώσει και την ανάλογη αίγλη http://fkth.gr (18/04/2018) Διπλωματική Εργασία 37


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» συνθήκες αγοράς και την πολιτικοκοινωνική κατάσταση που επικρατεί, καθώς και στις ιδιαιτερότητες που κομίζει το πολιτιστικό αγαθό. 

Η κατάθεση των ατομικών δεξιοτήτων των μελών του στον "κοινό κουμπαρά" και η ταυτοποίηση του προσωπικού με το συλλογικό, αποτελούν ένα επιπλέον πλεονέκτημα για την επιτυχή έκβαση του προγραμματισμού. Ο Παπαδάκης (2007) τονίζει, ότι η δημιουργία στόχων οδηγεί σε εγρήγορση την ομάδα και αυξάνει τη διάθεση για αποτελεσματικότητα. Η αυτονομία και η αυτοεκτίμηση είναι παράγοντες που ενισχύουν την ενεργητικότητα, δίνουν την ελευθερία για ανάληψη πρωτοβουλιών (Σερδάρης, 2008) και υπό τέτοιες προϋποθέσεις αφαιρείται το λήμμα "αποτυχία" από το λεξικό του ΦΚΘ.

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, της ασύλληπτης εξέλιξης της τεχνολογίας, της άμεσης πληροφόρησης και των προκλήσεων, το ΦΚΘ πρέπει να απέχει από κάθε είδους “απομόνωσης”. Μία σύγχρονη διεθνής εταιρεία, με σημαίες την ηθική, τη γνώση και την τεχνολογία, πρέπει να έχει στραμμένη τη προσοχή της στον κοινωνικό ιστό και αυτόν να εξυπηρετεί (Θανόπουλος, 2003). Το ΦΚΘ με πνεύμα εξωστρέφειας, αποποιήθηκε τον ανταγωνισμό, δημιούργησε δίκτυα, προώθησε συνέργιες θεωρώντας τα ως την καλύτερη επένδυση. Σύμφωνα με τον Καρκατσέλη (2004) σκοπός συνεργιών είναι η συμμετοχή στο διεθνή προβληματισμό για την τέχνη και τον πολιτισμό, για την ανταλλαγή εμπειριών και αισθητικών πεποιθήσεων, μέσω του διαλόγου και της συνεύρεσης.

Σύμφωνα με τους Koontz & O’ Donnell (1984), η πιο συχνή αιτία αποτυχίας εφαρμογής του προγραμματισμού είναι το χάσμα που παρατηρείται από τη μη επαρκή παροχή και μετάδοση πληροφοριών και ενδοεταιρικά και με το εξωτερικό περιβάλλον. Το ΦΚΘ ήταν από τους πρώτους πολιτιστικούς οργανισμούς που έθεσαν τις νέες τεχνολογίες, με τις τεράστιες επικοινωνιακές τους δυνατότητες, στη διάθεση των αναγκών του, και αυτές αποτελούν πλέον κομβικής σημασίας εργαλεία στην όλη διοικητική του λειτουργία και υπάρχουν πολλαπλασιαστικά οφέλη από τη χρήση τους. Έτσι εξαλείφθηκε και το όποιο επικοινωνιακό χάσμα.

Το ΦΚΘ αφιερώνει πολύ χρόνο για τους προγραμματισμούς του. Η Τσιρώνη (συνέντευξη Τσιρώνη, παράρτημα Ζ) για την έκθεση που επιμελήθηκε, δήλωσε ότι ο σχεδιασμός της διήρκησε πολύ, έτσι ώστε να γίνει η κατάλληλη ζύμωση, να εξεταστούν όλες οι παράμετροι και όταν έφτασε η ώρα της υλοποίησής της, δεν

Διπλωματική Εργασία 38


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» υπήρχαν κενά και είχε ελαχιστοποιηθεί ο απρόβλεπτος παράγων που μπορεί να χαλάσει ένα project (Γεωργίου, 2003). 2.5.2 Οργάνωση και Διαχείριση του ΦΚΘ Η οργάνωση στο ΦΚΘ έχει την αφετηρία της στον εθελοντισμό. Όσοι γίνονται μέλη, όσοι αποχωρούν ή συμμετέχουν στις εκδηλώσεις του, στηρίζονται στην εκούσια επιλογή τους. Η πόρτα του ΦΚΘ είναι ανοιχτή προς πάντες, γνώστες ή όχι του αντικειμένου, αρχάριους ή προχωρημένους, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, οικογενειακής κατάστασης, μόρφωσης, κοινωνικής τάξης ή επαγγέλματος (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Συνέντευξη Ράπτης, Παραρτήματα Β, Γ). Η αρχή του άρθρου 6 της διακηρύξεως του 1789 έγινε καταστατική αρχή για το ΦΚΘ: “Ο νόμος είναι η έκφραση της γενικής θελήσεως. Όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να συντρέχουν προσωπικά ή με αντιπροσώπους τους στο σχηματισμό της. Ο νόμος πρέπει να είναι ίδιος για όλους, είτε προστατεύει είτε τιμωρεί. Όλοι οι πολίτες είναι ίσοι μπρος σε αυτόν και είναι δεκτοί σε όλα τα αξιώματα και τις δημόσιες θέσεις και λειτουργήματα, σύμφωνα με τις ικανότητές τους και χωρίς καμιά διάκριση μεταξύ τους, έξω από εκείνη που απορρέει από την αρχή τους και το ταλέντο τους” (Σωμερίτης, 1972: 14). Σύμφωνα με τον Βλάντη (2010), ο πολιτισμός μοιάζει με τεράστιο ανθρώπινο εργοστάσιο που διαμορφώνει τον άνθρωπο πάνω σε αξίες και κατάλληλες συμπεριφορές. Ο Καρκατσέλης (1997) τονίζει: “Από τις πόρτες, που διάπλατα ανοίξαμε, να, διαβαίνει ο νέος δημιουργός πιστός στη δύναμη του ελεύθερου ανθρώπου. Από τις πόρτες, που διάπλατα ανοίξαμε, να, η νέα ομορφιά, ωραία μες στο ωραίο της, τόσο δική μας, τόσο χειροπιαστή, τόσο αληθινή, ώστε να είναι ωραιότερη από το ωραίο”. Το ΦΚΘ δημιουργεί ομάδες έργου όπου αξιοποιούνται οι ατομικές ικανότητες του καθενός, αλλά συγχρόνως εκπαιδεύει για την απόκτηση νέων δεξιοτήτων, μυώντας οι παλαιότεροι τους νεότερους, οι γνώστες τους ανειδίκευτους. Έτσι σχηματίζεται ένα “ντεπώ” καταρτισμένων στελεχών, ικανών να αποπερατώσουν οποιοδήποτε έργο και συγχρόνως αποφεύγεται η ανία και το στρες της εξειδίκευσης, γίνεται επιτυχής τμηματοποίηση και καταμερισμός του έργου χωρίς να χάνεται η ατομικότητα, χωρίς να υπάρχει περίπτωση διάσπασης της ομάδας μια που ενισχύονται οι διαπροσωπικές σχέσεις. Ο Naville (1970) υποστηρίζει ότι η προσωπικότητα αναδεικνύεται μόνο μέσα σε μια

Διπλωματική Εργασία 39


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» κοινωνική ολότητα. Το ΦΚΘ, με τον τρόπο οργάνωσής του, δίνει την ευκαιρία για ατομική εξέλιξη μέσα από την ομαδική εργασία (Καρκατσέλης, Παράρτημα Β).

2.5.3 Ο Ρόλος του Ηγέτη στην εξέλιξη του ΦΚΘ

Μπορεί το ΦΚΘ να είναι δημιούργημα ομάδας ατόμων που είχαν κοινό όραμα, αλλά ο σπόρος στο έδαφος της τέχνης μπήκε από τον Βασίλη Καρκατσέλη, εμπνευστή, ηγέτη και ψυχή του Κέντρου (Συνέντευξη Ράπτης, Παράρτημα Β). Το ΦΚΘ έχει ως ιδρυτικό και διευθυντικό στέλεχος μία προσωπικότητα που συγκέντρωνε τα περισσότερα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά στην ανώτερη βαθμίδα του εύρους τους (Συνέντευξη Ράπτης, Παράρτημα Γ). Οι ηγετικές ικανότητες που συγκέντρωνε ο εμπνευστής της Φωτογραφικής Ομάδας Τριανδρίας και του ΦΚΘ συνοψίζονται στα εξής (Συνετεύξεις Καρκατσέλης, Ράπτης και Δελάκης, Παραρτήματα Β, Γ, ΣΤ):  Ήταν άριστος γνώστης της φωτογραφικής τέχνης. Δεν μπορείς να εμπνεύσεις άλλους για ένα αντικείμενο που δεν το κατέχεις πλήρως (Μανέτας-Αγγελόπουλος, 2004).  Έκανε σπουδές φωτογραφίας και είχε εντρυφήσει και σε άλλες τέχνες (χαρακτική, ζωγραφική, εικαστικά) τόσο στην θεωρία όσο και στην πράξη.  Ενημερωνόταν συνεχώς πάνω σε θέματα τέχνης και πολιτισμού σε Ελλάδα και εξωτερικό  Είχε εμπειρία και μεταδοτικότητα στη διδασκαλία των τεχνών και όχι μόνο  Το επάγγελμα του (τραπεζικός υπάλληλος) του πρόσφερε πολλά εφόδια για την οργάνωση και τη διαχείριση μιας πολιτιστικής μονάδας. Είχε αξίες, ιδανικά και όραμα που σε συνδυασμό με την αφιλοκερδή προσωπική του ενασχόληση με την ομάδα, δημιούργησε ένα σύνολο ακολούθων που τον εμπιστευόταν απόλυτα. Ο Β. Καρκατσέλης πρωτοτύπησε όσον αφορά τη διαχείριση μιας ερασιτεχνικής, καλλιτεχνικής πολιτιστικής μονάδας. Δε λειτούργησε ιεραρχικά αλλά παραχώρησε ισότιμο λόγο και "εξουσία", δημοκρατικά σε όλα τα μέλη. Ο Μπρεχτ (1985) αναφέρει ότι, μόνο όταν φτάσουν όλοι στο ίδιο επίπεδο, τότε θα ξεχωρίσει η ιδιατερότητα του καθενός. Εφαρμόστηκε συνεργατική διοίκηση σε όλους τους τομείς, και σύμφωνα με τους Blake & Διπλωματική Εργασία 40


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Mouton (1985) αυτή δίνει άριστα αποτελέσματα σε όλα τα επίπεδα. Ο Ράφτης (1984) τονίζει ότι έτσι επιτυγχάνεται και δημοκρατική κατανομή ευθυνών. Σύμφωνα με τους Goffee & Hunt (1997) οι διευθυντές δεν αποτελούν πλέον αναγκαίο τμήμα μιας εταιρείας. Ο Καρκατσέλης μετέτρεψε την αίθουσα συνεδριάσεων σε αίθουσα διδασκαλίας. Ακόμα και τα διοικητικά συμβούλια ήταν ένα «επιστημονικό μάθημα» διοίκησης. Το ΦΚΘ, εκτός από τους καλλιτεχνικούς του σκοπούς, παρέδιδε ακούσια μαθήματα και στο «διοικείν» των πολιτιστικών οργανισμών. Λειτούργησε με διαφάνεια, «όλα πάνω από το τραπέζι» (Συνέντευξη Ράπτης, Παράρτημα Γ) χωρίς να κρατήσει καμιά πληροφορία ή γνώση για τον εαυτό του, αλλά κατέστησε τα πάντα στη διάθεση όλων. Ο Γεωργόπουλος (2004) υποστηρίζει ότι ο ιδανικός ηγέτης πρέπει να συνδυάζει αποτελεσματικά τεχνικές, θεωρητικές, ανθρωπιστικές και διαγνωστικές ικανότητες. Ο Ουίτλι (2003) σημειώνει ότι «ορισμένοι θεωρητικοί των οργανισμών και ηγέτες προσεγγίζουν τις βαθιές γνώσεις που προέρχονται από την οικολογία, τη βιολογία και την εξελικτική θεωρεία. Ευελπιστούμε ότι η φύση θα μας διδάξει τους τρόπους με τους οποίους θα μπορέσουμε και εμείς να κάνουμε ότι και τα οργανικά συστήματα καταφέρνουν με τόση δεξιοτεχνία-να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται και να αλλάζουν». Ο ιδρυτής του ΦΚΘ ενέπλεξε στις αναζητήσεις της μονάδας και ζητήματα που άπτονται της

κοινωνικής

ζωής,

της

οικογένειας,

του

περιβάλλοντος,

μέσα

από

την

διεπιστημονικότητα και την αξιοποίηση κυρίως του ανθρώπινου παράγοντα. Κατά τον Κωστούλα (1984) μητέρα της αλλαγής είναι η δημιουργικότητα, και όπως υποστηρίζει ο Ostrom (1990) σε συνδυασμό με τη θετική σκέψη μπορούν να οδηγήσουν σε ένα «κβαντικό άλμα» προς τα μπρος και προς τα επάνω στην εξελικτική πορεία. Ο Μπέργκερ (2009) υποστηρίζει ότι η γνώση θα οδηγήσει στην εξέλιξη και δεν υπάρχει ήττα, όταν ο άνθρωπος τα χρησιμοποιήσει σωστά. Οι αρετές του ηγέτη και τα πλεονεκτήματα της επιτυχημένης ηγεσίας28 χρησιμοποιήθηκαν από τον Καρκατσέλη για το καλό όλων (ατόμου, ομάδας, τέχνης, πολιτισμού) δημιουργώντας «σχολή» στη διεύθυνση και λειτουργία των πολιτιστικών μονάδων. Και είναι φυσικό οι άνθρωποι που είναι ευχαριστημένοι με τον εαυτό τους να παράγουν και καλά αποτελέσματα (Blanchard & Johnson, 1983). Έτσι επήλθε μια ταύτιση ηγεσίας και 28

Για τις αρετές του ηγέτη βλ. Θεοφανίδης (1999)

Διπλωματική Εργασία 41


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» μελών, με συνέπεια την αναγνώριση και νομιμοποίηση του ηγέτη και η «εν λευκώ» εμπιστοσύνη εκατέρωθεν.29 Σύμφωνα με τους Beech et al. (2001), ιδανική ηγεσία είναι η ομάδα να προχωρά και ο αρχηγός να ακολουθεί. Συμπερασματικά, το ολοκληρωμένο στύλ ηγεσίας30 με το συμμετοχικό τρόπο άσκησης του μάνατζμεντ, που εστιάζει στο μοντέλο του ανθρώπινου παράγοντα 31, αναδεικνύοντας τη μοναδικότητα του κάθε ατόμου, εφαρμόστηκε από τον ηγέτη του ΦΚΘ, Β. Καρκατσέλη, που ενέπνευσε και οδήγησε την ομάδα (Συνέντευξη Δελάκης, Παράρτημα ΣΤ).

2.6 Η Επικοινωνιακή Πολιτική του ΦΚΘ Η επικοινωνιακή πολιτική του ΦΚΘ δεν προήλθε από κάποια στοχευμένη τακτική, αλλά ήταν αποτέλεσμα εκτίμησης των δικών του αναγκών για πληροφόρηση του κοινού, καθώς και των μέσων και δυνατοτήτων που κατά καιρούς διέθετε. Σκοπός των επικοινωνιακών του επιλογών δεν ήταν να διαφημιστεί το Κέντρο προς “άγρα πελατών”, για να έχει κάποιο οικονομικό όφελος, αλλά να φέρει το κοινό σε επαφή με το έργο του (Συνέντευξη Ράπτης,

Παράρτημα

Γ).

Σύμφωνα

με

τον

Dennison

(1998),

η

δημιουργία

προσωπικότητας, το image της εταιρείας, αποτελεί το καλύτερο διαφημιστικό μέσο. Για την ευαισθητοποίηση του κοινού, πριν από την ιντερνετική εποχή, το ΦΚΘ χρησιμοποιούσε όλα τα διαθέσιμα μέσα που έκρινε ότι θα εξυπηρετούσαν τους στόχους του. Την κάθε δραστηριότητα τη συνόδευε ενημερωτικό υλικό, όπως πρόσκληση (Παράρτημα Η), αφίσα, δελτίο τύπου, για τα τοπικά και πανελλήνιας εμβέλειας μέσα, καταχωρήσεις σε εξειδικευμένα φωτογραφικά περιοδικά32 και αν είχε και την οικονομική

29

«Ταύτιση. Ψυχολογικός μηχανισμός με τον οποίο το άτομο προβάλλει ή αναγνωρίζει στον ηγέτη δικά του

χαρακτηριστικά, οπότε τον αναγνωρίζει και τον ακολουθεί γιατί πιστεύει ότι δια μέσου του ηγέτη εκφράζονται και υλοποιούνται οι επιθυμίες του» (Ράφτης, 1984:22) 30

Για το ολοκληρωμένο στύλ ηγεσίας, βλ. Φαναριώτης, (1995) τομ. Α’

31

Για το μοντέλο του ανθρώπινου παράγοντα, βλ. Φαναριώτης, (1995) τομ. Β’

32

Βλ. Περιοδικό Photo net, τεύχος 63, ΑΥΓ-ΣΕΠ, 2003, σελ. 24 και Περιοδικό Φωτογράφος, τεύχος 62,

ΙΑΝ-ΦΕΒ, 1998, σελ. 12. Διπλωματική Εργασία 42


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» δυνατότητα, ίσως με την αρωγή κάποιου χορηγού, να εξέδιδε και κατάλογο για τις εκθέσεις του33. Σύμφωνα με την Αθανασοπούλου (2003), αυτό το είδος ενημέρωσης μπορεί αν γίνει γέφυρα επικοινωνίας και με ειδικές κατηγορίες κοινού, αλλά και με πιο “ανοικτό” πλήθος που δεν έχει σχέση με το χώρο. Για το ΦΚΘ, το “ειδικό κοινό” ήταν το “κάθε κοινό” και σ’ αυτό αποσκοπούσε η επικοινωνιακή του καμπάνια. Το

ΦΚΘ

στην

προσπάθειά

του

να

ενδυναμώσει τα κανάλια επικοινωνίας με τον πολίτη και να προβάλλει και το καλλιτεχνικό έργο, εκδίδει το διμηνιαίο περιοδικό “Γραφή με φως” (Εικ.25) από το Νοέμβριο του 1994 (τεύχος 1) έως το Μάιο του 1998 (τεύχος 21). Το περιοδικό διανέμεται δωρεάν παρέχοντας ένα κίνητρο Εικόνα 25 Εξώφυλλο Περιοδικό "Γραφή με φως" τεύχος 1, Νοέμβριος 1994, ΦΚΘ 01/06/2018

ακόμη προς το κοινό για πληροφόρηση και εμβάθυνση σε θέματα της τέχνης.

Όπως αναφέρει η συντακτική του ομάδα «το έντυπο αυτό έχει ένα και μοναδικό στόχο, να γίνει βήμα της πρωτοπορίας σε κάθε τι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ότι διευρύνει τα όρια αυτού που ονομάζουμε φωτογραφία… με σκοπό τη δημιουργία ενός διαλόγου»34. Η Αθανασοπούλου (2003) υποστηρίζει ότι τα εκπαιδευτικά προγράμματα μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικό μηχανισμό επικοινωνίας με διαφορετικά τμήματα του κοινού. Η προσωπική επαφή που θα προκύψει μέσα από αυτά, θα δημιουργήσει έναν ανοικτό διάλογο και μπορεί να επιφέρει σχέσεις διαρκείας. Το ΦΚΘ δίνει μεγάλη έμφαση στα συμπληρωματικά εκπαιδευτικά προγράμματα35, καθώς αυτά, όπως σημειώνουν οι Hindle

33

Βλ. Καρκατσέλης, Β., (1996), (επιμ), Ταξιδεύοντας-Δέκα χρόνια Φωτογραφία, (κατάλογος έκθεσης)

Θεσσαλονίκη: Σχήμα & Χρώμα. 34

Φωτογραφική ομάδα Τριανδρίας (επιμ), (1994), Γραφή με φως, τεύχος 1, Θεσσαλονίκη: Πιλότος.

35

Για τη συμπληρωματική εκπαίδευση, βλ. Evans (1986).

Διπλωματική Εργασία 43


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» κ.α. (2003), μπορούν να στηρίξουν ένα relationship marketing, που εστιάζει σε μακροχρόνιες αλληλοεπιδρώμενες σχέσεις. Εκτός από τα εξειδικευμένα μαθήματα, χρησιμοποιεί ως μέσα επικοινωνίας και ομιλίες, συνεντεύξεις, διαγωνισμούς (Παράρτημα Δ), βραβεία36 για να προσελκύσει τη συμμετοχή του κοινού και να τονώσει το ενδιαφέρον του, στα δρώμενα που προτείνει. Σύμφωνα με τους Ράπτης & Ράπτη (2001), με αυτούς τους τρόπους το κοινό μπορεί να κατανοήσει καλύτερα την οπτική γλώσσα, να ενισχυθεί ο οπτικός του αλφαβητισμός μέσω της αλληλεπίδρασης που συντελείται από την εκπαιδευτική διαδικασία. Το ΦΚΘ για την αποτελεσματικότερη επικοινωνία με το κοινό, δεν παρέλειψε να κάνει παρουσιάσεις και στα τοπικά τηλεοπτικά κανάλια και ραδιόφωνα, να κάνει χρήση του ταχυδρομείου, αλλά το σπουδαιότερο ρόλο τον έπαιξαν τα απανταχού μέλη του, που με τη διασπορά και την παρουσίαση του έργου του σε κάθε μέσο στην Ελλάδα και τον κόσμο υπήρξαν οι καλύτεροι επικοινωνιακοί πρεσβευτές (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Παράρτημα Β). Με την έλευση της διαδικτυακής εποχής το ΦΚΘ επέδειξε υψηλό δείκτη δικτυακής ετοιμότητας37. Χωρίς να μεταβληθεί η ουσία της επικοινωνίας, διαφοροποιήθηκαν ωστόσο τα μέσα. Η εμφάνιση της ψηφιακής κάμερας οδήγησε στην αναθεώρηση του τρόπου δημιουργίας, προβολής και παρουσίασης του καλλιτεχνικού έργου. Οι νέες τεχνολογίες πρόσφεραν ταχύτητα, ακρίβεια, άμεση προσβασιμότητα, οικονομία, μεγάλη διάχυση της πληροφορίας (Σιώμκος & Τσιάμης, 2004) και το ΦΚΘ χρησιμοποιώντας τες πέτυχε σε μια πιο αποτελεσματική και εξατομικευμένη επικοινωνία. Δημιούργησε την ιστοσελίδα

του Κέντρου και η ταχυδρομική επικοινωνία και αυτή των φυλλαδίων

αντικαταστάθηκαν από τα e-mail38 . Σύμφωνα με τους Σηφάκης & Σηφάκη (2007), το 36

Βλ. 23η Έκθεση Μαθητικής Φωτογραφίας 2018, 4-5-2018, ανακτήθηκε από: www.fkth.gr/el/node/1030

(7/6/2018) 37

Ο Βαθμός Δικτυακής Ετοιμότητας αποτιμά την ικανότητα κάποιου στη χρήση, την αναζήτηση και την

ωφέλεια που προκύπτει από τις νέες τεχνολογίες ψηφιακών συστημάτων (Σιώμκος & Τσιάμης, 2004). 38

Το ΦΚΘ χρησιμοποίησε το νέο μέσο επικοινωνίας και ως μέσο νέας τέχνης δημιουργώντας έναν ακόμη

θεσμό για τα ελληνικά καλλιτεχνικά δεδομένα, βλ. «”1 η Διεθνής Photo Based Mail Art Έκθεση” στη γκαλερί ΤΕΤΤΙΧ, Διαλέτη 3, της Θεσσαλονίκης» 28-3-2015 ανακτήθηκε από: www.fkth.gr/el/node/910 (6/6/2018). Διπλωματική Εργασία 44


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» διαδίκτυο προσφέρει νέους τρόπους προβολής και αποτελεσματικής ανταλλαγής μεταξύ οργανισμών και κοινού και οι διαδικτυακές υπηρεσίες που προσφέρουν οι πολιτιστικές μονάδες λειτουργούν ως ένα επιπλέον κίνητρο για το περαιτέρω ενδιαφέρον του κοινού προς αυτές.

Το ΦΚΘ από το 2017 διαθέτει κανάλι στο YouTube με περιορισμένη απήχηση ενώ από το 2013 διαθέτει σελίδα στο Facebook με το διακριτικό τίτλο “Photography Center of Thessaloniki” και δυόμισυ χιλιάδες φίλους. Η παρουσία του ΦΚΘ στο πιο διαδεδομένο μέσο των κοινωνικών δικτύων (O’Reilly, Rentschler, Kirchner, 2014) του δίνει επικοινωνιακό πλεονέκτημα με πρόσβαση σε νεανικό κοινό, με εύκολη και γρήγορη ενημέρωση των φίλων του, αλλά και δυνατότητα ενημέρωσης του ευρύτερου κοινού για τις εκδηλώσεις και της πάσης φύσεως δράσεις του. Ακόμη, το είδος αυτής της επικοινωνίας προσφέρει δυνατότητα διάδρασης, οπότε μπορεί να αφουγκράζεται τις απόψεις των «φίλων» και επισκεπτών του σε τακτική βάση. Άλλωστε, σύμφωνα και με τον Ράπτη (Παράρτημα Γ), με τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης υπήρξε απογείωση των επικοινωνιακών δυνατοτήτων με πολλαπλά οφέλη στη λειτουργία του ΦΚΘ.

2.7 Πλεονεκτήματα του ΦΚΘ 2.7.1 Η εκπαίδευση ως βασικός στόχος του ΦΚΘ

Εικόνα 26 Εκπαιδευτική Δράση-Παρουσίαση Έργου, Φωτο Αθ.Οταμπασίδης, ΦΚΘ 05/03/2018

Διπλωματική Εργασία 45


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Το ΦΚΘ εκπαιδεύει και εκπαιδεύεται. Το εκπαιδευτικό έργο (Εικ. 26) ήταν και είναι από τους βασικούς σκοπούς του ΦΚΘ39. Η επιμονή του στην εκπαίδευση, έχει αφετηρία την αντίληψή του ότι η γνώση και η εμπειρία είναι απαραίτητες για να καλύψει ο σύγχρονος άνθρωπος τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες του. Σύμφωνα με τον Μανέτα- Αγγελόπουλο (2004), η παιδεία είναι αυτή που θα καταστήσει τον πολίτη αυτάρκη, αφυπνίζοντας τις διανοητικές του ικανότητες, τις οποίες θα χρειαστεί να τις επενδύσει στην τέχνη και τον πολιτισμό. Οι εκπαιδευτικές δράσεις του ΦΚΘ συμπεριλαμβάνουν τόσο το θεωρητικό, όσο και το πρακτικό επίπεδο. Στο θεωρητικό μέρος πραγματοποιούνται με: 

Μαθήματα που αφορούν την ιστορία της φωτογραφίας, τις τεχνικές της, τα εργαλεία και τα μέσα που χρησιμοποιεί

Παρουσιάσεις παλαιότερων και σύγχρονων φωτογράφων από την Ελλάδα και διεθνώς. Τις παρουσιάσεις αναλαμβάνουν είτε οι ίδιοι οι καλλιτέχνες είτε μέλη του ΦΚΘ,

είτε

εξωτερικοί

συνεργάτες.

Ακολουθεί

πάντοτε

ανάλυση

του

καλλιτεχνικού έργου, συζήτηση και συμπεράσματα 

Σεμινάρια και εργαστήρια που αφορούν την αναλογική και ψηφιακή φωτογραφία, κινήματα και πρωτοπορίες της τέχνης, ομιλίες, προβολές

Εντοπισμός και παρουσιάσεις πολιτιστικών και κοινωνικών γεγονότων σε σχέση με την φωτογραφία και όχι μόνο40

Ανάλυση και εμβάθυνση σε θεωρητικά κείμενα που αφορούν την φωτογραφία, τις τέχνες και επιστήμες και τον πολιτισμό γενικότερα41.

Το πρακτικό μέρος περιλαμβάνει: 

Πρόσκληση για επεξεργασία θεμάτων με φωτογραφικό, καλλιτεχνικό, πολιτιστικό, κοινωνικό ενδιαφέρων για τα μέλη αλλά και για κάθε ενδιαφερόμενο

39

Συμμετοχή σε ατομικές ή ομαδικές εκθέσεις σε Ελλάδα κα εξωτερικό

Βλ. Συνέντευξη Καρκατσέλη, Ράπτη, Δελάκη (Παράρτημα Β, Γ, ΣΤ) και από το site του ΦΚΘ στο

www.fkth.gr/el/parallel-education-actions 40

Βλ. παρουσίαση στις 12/03/2018 «φωτογραφία και κοινωνία, η τέχνη ως πολιτική πράξη» της Λάρας

Βρεττού, στο www.fkth.gr/el/nobe/1033 41

Βλ παρουσίαση στις 12/02/2018 «Η θεωρία του μοντάζ και η σχέση του με το στήσιμο μιας έκθεσης» του

Γιάννη Φραγκούλη, στο www.fkth.gr/el/parousiasi-fragkoulis Διπλωματική Εργασία 46


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 

Επισκέψεις σε εκθέσεις πολιτιστικού ενδιαφέροντος και συζητήσεις γύρω από αυτές

Workshops και διοργάνωση εκδηλώσεων σε εξειδικευμένα θέματα με συμμετοχή ειδικών του χώρου

Εκδόσεις και δημοσιεύσεις εργασιών σε έντυπα, στα Social Media και όπου αλλού (Εικ.27).

Εικόνα 27 Εξώφυλλο Καταλόγου Έκθεσης, ΦΚΘ, 13/12/2000

Σκοποί των εκπαιδευτικών προγραμμάτων: 

Να προσελκύσουν νέα μέλη, ώστε να γίνεται ανταλλαγή εμπειριών, ιδεών, αξιών.

Να συντηρείται η έννοια της ομάδας και να διατηρείται η συνέχεια της

Να μεταδοθεί και να διασπαρεί η φιλοσοφία του ΦΚΘ προς πάσα κατεύθυνση, καθότι, σύμφωνα με τον Μιχαλακόπουλο (2000), η εκπαιδευτική κουλτούρα δεν νοείται να λειτουργήσει ως κλειστό σύστημα

Το ίδιο το ΦΚΘ να εμπλουτιστεί με τις νέες ιδέες που θα εισρεύσουν, με τις νέες τάσεις που θα προταθούν, με τις νέες σχέσεις που θα προκύψουν. Η αλληλενέργεια θα σχηματίσει τα νέα «περιβάλλοντα» και θα προσδώσει την ώθηση για πρόοδο σε όλους

Οι εκπαιδευτές που «παράγει» το ΦΚΘ, γίνονται οι καλύτεροι πομποί της νοοτροπίας και των δράσεων του ΦΚΘ, όταν βρεθούν σε χώρους της εκπαίδευσης,

Διπλωματική Εργασία 47


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» καλλιτεχνικούς χώρους, δημόσιους φορείς σε Ελλάδα και παγκοσμίως (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Παράρτημα Β). 

Σύμφωνα με τον Γουώλτον (1989), η εκπαίδευση δίνει την προοπτική σε νέους κυρίως να ασχοληθούν με ένα αντικείμενο που ίσως τους ανοίξει δρόμους στην ζωή τους, καλύπτοντάς τους την ανάγκη «του ανήκειν», μέσα από την ενθάρρυνση και το σεβασμό που τους αντιμετωπίζει (Συνέντευξη Δελάκης, Παράρτημα ΣΤ).

Η Σατίρ (1989) σημειώνει ότι με την εκπαίδευση πλαταίνει η πραγματικότητα, και στο ΦΚΘ καλλιεργούνται οι διαπροσωπικές σχέσεις των μελών και όχι μόνο και ενισχύεται η ευγενής άμιλλα έτσι ώστε να ρέει με ευκολία κάθε πληροφορία.

Σύμφωνα με τον Γκοτοβό (1990) η εξειδικευμένη γνώση όταν συνδυαστεί και με το συναίσθημα ενισχύουν τα γνωστικά αποθέματα και γίνεται πιο εύκολη η κοινωνικοποίηση του ατόμου.

Συνοψίζοντας, το πολυεπίπεδο έργο πάνω στην εκπαίδευση που διεκπεραιώνει το ΦΚΘ αποτελεί κορυφαία στρατηγική του επιλογή, με απώτερο σκοπό να παράσχει τέτοια εφόδια που θα καταστήσουν τους αποδέκτες του κοινωνούς της τέχνης και του πολιτισμού, διευθύνοντας έτσι τις δεξιότητες, ώστε να πετύχει αυτό που ο Σαΐτης (1992) προτείνει, δηλαδή να μετατραπεί η εκπαίδευση σε «παιδεία», καλύπτοντας και το ατομικό και το δημόσιο συμφέρον.

2.7.2 Το καλλιτεχνικό Έργο του ΦΚΘ Η φωτογραφία είναι εικόνα και ως τέτοια η σημασία της είναι τεράστια στη σημερινή εποχή42. Μπορεί να λαμβάνει είτε θετική, είτε αρνητική σηματοδότηση, να γίνει μέσω προπαγάνδας ή πολύτιμου έργου τέχνης43, να πληροφορήσει, να καταγγείλει, να ψυχαγωγήσει, να γίνει μέσο επικοινωνίας και έκφρασης (Μπαλάφας, 2005). Η 42

Για την πολιτισμική ιστορία της εικόνας και τις προσεγγίσεις που υπάρχουν γύρω από αυτήν βλ. Burke

(2003) 43

“Η φωτογραφία όμως δεν αρκείται μόνο στο ρόλο της τέχνης. Σε ένα κόσμο που δείχνει να ‘χει αφηνιάσει

η εικόνα, σήμερα περισσότερο παρά ποτέ, παρουσιάζει σαφή σημάδια ψυχικής αρρώστιας, κι έτσι η φωτογραφία απέκτησε κι άλλο ρόλο και στα χέρια μερικών έγινε το μάτι του ψυχαναλυτή, το χάπι ενάντια της υστερίας» (Χιόνος, 1981:15) Διπλωματική Εργασία 48


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» φωτογραφία είναι άμεσα εξαρτώμενη από την τεχνολογία και καλύπτει τις σύγχρονες ανθρώπινες ανάγκες. Αφού πέρασε τους σκοπέλους της αμφισβήτησης,44 θεωρήθηκε στο τέλος τέχνη, καθώς είναι δημιούργημα του πνεύματος, απόσταγμα της διανόησης, κατάθεση ψυχής και σύμπραξη αυτών των δυνάμεων (Ριβέλλης, 1991). Είναι υπέρβαση της πραγματικότητας, που χρησιμοποιεί την αισθητική, τη φιλοσοφία, τη φαντασία, για να εκφράσει τη στάση του δημιουργού απέναντι στη ζωή (Μπαλάφας, 2005). Είναι ακόμα η νέα γλώσσα, το εργαλείο εκείνο που θα χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος για να καταγράψει τη «βαναυσότητα της ιστορίας» ή να δώσει λύση στα αδιέξοδά του και να αποδείξει ότι δεν πρόκειται για κάποιο «βιολογικό λάθος» ούτε πως είναι καμωμένος από κατώτερους θεούς (Διζικιρίκης, 1990), αλλά να πιστοποιήσει το πολυδιάστατο της παρουσίας του μέσω της τέχνης45, που θα του ανοίξει ένα παράθυρο στον κόσμο. Η βάση της λειτουργίας του ΦΚΘ είναι η τέχνη της φωτογραφίας. Από όλα τα είδη της (εμπορική, διαφημιστική, επιστημονική κλπ)46 επέλεξε να εστιάσει στην καλλιτεχνική δημιουργική φωτογραφία47. Για τη διασαφήνιση του όρου “καλλιτεχνική” είναι απαραίτητο να αναζητηθεί κάποιος ορισμός για την τέχνη. Και τέχνη είναι όσα έργα ο δημιουργός καταθέτει ως τέτοια. Κατά τον Χαϊντένγγερ (1986) η τέχνη υφίσταται μόνο μέσα στα έργα τέχνης. Είναι η αναζήτηση της αλήθειας μέσω του έργου, αυτής που θα το εξυψώσει στον κόσμο, γι’ αυτό και δεν νοείται τέχνη χωρίς κοινό. Το ΦΚΘ όταν ξεκίνησε αυτήν του την προσπάθεια, το τοπίο της καλλιτεχνικής φωτογραφίας στον Ελλαδικό χώρο ήταν πολύ περιορισμένο. Υπήρχαν λίγες λέσχες φωτογραφίας, μερικές διάσπαρτες ομάδες, που εκφράζονταν κυρίως από την ΕΦΕ (Ελληνική Φωτογραφικής Εταιρεία), ιδιωτικοί φορείς που πραγματοποιούσαν σποραδικές

44

Για τον πόλεμο που δέχθηκε η φωτογραφία από τις άλλες τέχνες λέει ο Χριστιανόπουλος (1998:11)

«Μόνο μερικοί ζωγράφοι δυσανασχέτησαν από αυτήν την Ιστορία, μη μπορώντας να ανεχτούν την ισότιμη συνέκθεση ζωγραφικής και φωτογραφίας» Για την πάλη της φωτογραφίας να καθιερωθεί ως τέχνη βλ. Ξανθάκης (1994) 45

Για το πολυδιάστατο της τέχνης και τις δυνατότητες που προσφέρει βλ. Αγραφιώτης (1989)

46

Για την κατηγοριοποίηση στα είδη φωτογραφίας και για τις διαφορές τους σε σχέση με την καλλιτεχνική

βλ. Ριβέλλης, (1993) 47

Για τις έννοιες «δημιουργική» και «καλλιτεχνική» φωτογραφία βλ. Ριβέλλης (1991)

Διπλωματική Εργασία 49


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» εκδηλώσεις, μερικά έντυπα και ελάχιστη βιβλιογραφία για το αντικείμενο 48. Το Δημόσιο, επικίνδυνα κοντόφθαλμο όπως πάντα (Σκαλτσά, 2015), εκτός από μερικά τμήματα φωτογραφίας στα ΝΕΛΕ, ήταν κυριολεκτικά απών από κάθε διοργάνωση που αφορούσε τη

φωτογραφία.

Με

τη

θεματογραφία

τους

να

στρέφεται

γύρω

από

τον

ελληνοκεντρισμό49, η πρώτη γενιά φωτογράφων (Nelly’s, Τλούπας, Μελετζής, Μπαλάφας κ.α.) άφησε το στίγμα της ως η «κλασική εποχή», χωρίς κάποια ιδιαίτερη μέριμνα να επεκτείνει τις ανησυχίες της και σε πιο εικαστικές αναζητήσεις. Στην Ευρώπη και στην Αμερική οι φωτογράφοι είχαν αρχίσει να μπαίνουν και σε άλλα μονοπάτια, να πειραματίζονται, να συνδιαλέγονται και με τις υπόλοιπες τέχνες, να αναζητούν καινούργια γλώσσα για το μέσο, που θα το έκανε να αποκτήσει ένα ξεχωριστό ρόλο.50 Με την επιμόρφωση αρκετών καλλιτεχνών σε σχολές του εξωτερικού και την επάνοδό τους στη χώρα, άρχισε δειλά-δειλά να αλλάζει το τοπίο και τα μεταμοντέρνα ρεύματα της Δύσης να φτάνουν και στο εσωτερικό. Η φωτογραφία γίνεται πλέον αντικείμενο έκθεσης, μπαίνει στις Γκαλερί, αποκτά ονομαστική αξία, έχει εμπορική χρήση και ο φωτογράφος αντιμετωπίζεται και ως καλλιτέχνης51. Τα κίνητρα του φωτογράφου γίνονται συνειδητά και αναζητούνται οι γνώσεις που θα εξελίξουν το ταλέντο, για να γίνει η υπέρβαση και ο καλλιτέχνης να θεωρηθεί ως ειδικό άτομο (Storr, 1991). Στον κοινωνικό περίγυρο, αυτό που επικρατεί μετά την μεταπολίτευση, είναι η παντοδυναμία των ΜΜΕ (τηλεόραση, τύπος κλπ), ο εγκλωβισμός της ατομικότητας από την πρόθεση της εξουσίας να προβάλλει τη μαζική κουλτούρα ως κυρίαρχη ιδεολογία, με αποτέλεσμα την αλλοτρίωση που μπορεί να φτάνει και σε βαθμό απονέκρωσης του ανθρώπινου ψυχισμού (Ιωάννου, 1985). Ο άνθρωπος χρησιμοποιείται ως μέσο, για να επιτευχθεί ο σκοπός των ισχυρών, που είναι η «προβατοποίηση» των πολιτών. Προβάλλονται συγκεκριμένα πρότυπα που οδηγούν σε

48

Τη φωτογραφική σκηνή στην Ελλάδα την περιγράφει ο Γεωργίου (2003)

49

Για τον ελληνοκεντρισμό στην τέχνη βλ. Βαγενάς (1997) Για τα αίτια του ελληνοκεντρισμού και τα

αδιέξοδά του, βλ. Τζούλης (1997) 50

Σύμφωνα με τον Ριβέλλη (1993), στο Ανατολικό μπλοκ τηr Ευρώπης, η φωτογραφία εξυπηρετούσε τον

κρατικό παρεμβατισμό και την προλεταριακή επανάσταση, ενώ στη Δύση υπηρετούσε τα οικονομικά συμφέροντα. Ο Khader (1987) τονίζει ότι η χρήση των νέων τεχνολογιών και η μεταφορά και διάδοσή τους σε όλο τον κόσμο, οδήγησαν στον πολιτιστικό ιμπεριαλισμό, που κατέστρεψε τις παραδοσιακές τέχνες και αξίες, πέρα από τις όποιες οικονομικές συνέπειες. 51

Για την εξέλιξη του ρόλου του φωτογράφου και της τέχνης της φωτογραφίας, βλ. Ριβέλλης (1993)

Διπλωματική Εργασία 50


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» μια διαδικασία αναγκαστικού εγκλιματισμού των μελών και νομιμοποιείται η μαζικοποίηση και η στροφή στον απόλυτο υλισμό ως πρώτο μέλημα της κοινωνικής ζωής (Hebdige, 1988). Το ΦΚΘ, σε αυτό το περιβάλλον, έρχεται να κάνει τη δική του πρόταση για το καλλιτεχνικό έργο γενικά κι ας έχει άξονα τη φωτογραφία. Τη μορφή της τέχνης που υιοθετεί τη δίνει ο Kadinsky (1981) που υποστηρίζει ότι η τέχνη που δεν μπορεί να λειτουργήσει προφητικά αλλά καθρεφτίζει μόνο την εποχή της, δεν θα γίνει ποτέ η μητέρα του μέλλοντος και θα καταντήσει μια ευνουχισμένη κατάσταση. Ο Μάλεβιτς (1992) τονίζει ότι για να προχωρήσεις στο μέλλον οφείλεις να απαρνηθείς το παρελθόν, πρέπει να αγκαλιάσεις το άνθος, να αξιοποιήσεις την κίνηση και την ενέργεια που αυτή παράγει, χωρίς σπατάλη δυνάμεων, για να αποκτήσει δυναμική η μηχανή του παγκόσμιου πολιτισμού. Τα σύγχρονα κινήματα της τέχνης είναι τα θεμέλια που θα στηριχθεί το ΦΚΘ για να κινήσει τη δική του μηχανή, σε μια εποχή που ούτε οι πανεπιστημιακές σχολές καλών τεχνών στην Ελλάδα δεν ασχολούνταν με αυτά, πόσο μάλλον οι φωτογραφικές σχολές, που είχαν κολλήσει σε μια μορφή ακαδημαϊσμού (Συνέντευξη Καρκατσέλης, Ράπτης, Δελάκης, Παραρτήματα Β, Γ, ΣΤ). Δημιουργείται, λοιπόν, στο ΦΚΘ ένας πυρήνας καλλιτεχνών που στηρίζει τις δράσεις του πάνω στις εναλλακτικές τέχνες (alternatif)

52

μακριά από τα επίσημα κυκλώματα, που

φλερτάρει με το “underground”, επιδιώκει πρωτοποριακές παραγωγές, εμπλουτίζει το οπλοστάσιό του με εγκαταστάσεις53, με δράσεις (actions), όπου το βάρος δε δίνεται στην εικόνα, αλλά στη φυσική παρουσία του καλλιτέχνη και στις χειρονομίες του που συντελούνται σε δημόσιο χώρο με τη συμμετοχή του κοινού. Στόχο έχουν να καταγγείλουν κοινωνικές ατασθαλίες, να μετατρέψουν τους θεατές από παθητικούς δέκτες σε ουσιαστικούς συντελεστές των έργων και να ενώσουν τη ζωή με την τέχνη54.

52

Για τις εναλλακτικές τέχνες βλ. Sans (1991)

53

Βλ. Έκθεση του ΦΚθ, (1/7-30/9, Φωτογραφική Εγκατάσταση του Θανάση Ράπτη, με τίτλο: «Σε βλέπω»

στο Porto Valitsa στη Χαλικιδική, 1-7-2002) 54

Βλ. Έκθεση του ΦΚΘ, (2014, LIFE IS….Ανοιχτή δράση/happening στην οδό Διαλέτη της Θεσσαλονίκης,

στο πλαίσιο της Έκθεσης LIFE IS GOOD, 20-4-2013) Διπλωματική Εργασία 51


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Τη διαδραστικότητα των τεχνών, μέσα από happenings και performances, την υποστήριξε το ΦΚΘ κατά κόρον. Στις παραγωγές του εμπλέκει την ποίηση, τη μουσική, το χορό, το cinema και χρησιμοποιεί ανάλογες τεχνολογίες όπως video, slides, κλπ.55 Στην ιστοσελίδα του ΦΚΘ δηλώνεται ότι το Κέντρο «εργάζεται για την ανάπτυξη ενός δυναμικού διαλόγου περί τέχνης και φωτογραφίας, για το με τι αυτές ασχολούνται σήμερα και πως εκφράζονται, για πάσης φύσεως διασταυρώσεις απόψεων, τεχνικών, γραφών και περιεχομένων»56. Το ΦΚΘ εφάρμοσε δράσεις in situ, τα λεγόμενα «περιβάλλοντα» (environments), όπως το Land Art κλπ57. Το ΦΚΘ προώθησε πρωτοπορίες, avant-garde δράσεις, οι οποίες όσον αφορά τη φωτογραφία, ήταν και σε παγκόσμια πρωτιά. Η πρωτοτυπία είναι δομικό στοιχείο της τέχνης. Προϋποθέτει ρήξη με το κατεστημένο, οργανωμένη σκέψη και παρόρμηση, εσωτερικό δυναμισμό και εξέγερση, πνεύμα αλλά και το όπλο στο χέρι (Ντε Μικέλι, χ.χ.). Το μεγαλύτερο μέρος των δράσεων του ΦΚΘ εγκιβώτιζε το μοναδικό, το παράξενο, το πρωτοποριακό58. Όλα αυτά τα κινήματα της τέχνης, τις νέες τάσεις τις καινοτομίες και τις διαδράσεις, το ΦΚΘ τα ενέταξε στο «ρεπερτόριό» του, αφού τα μελέτησε, τα δίδαξε, τα έκανε πράξη και τα εξέλιξε, έτσι ώστε να έχει δημιουργήσει μια νέα οπτική που να αφορά τη φωτογραφία. 2.7.3 Καινοτομία και ΦΚΘ Σύμφωνα με τους Webberley & Litt (1987), δημιουργικοί-καινοτόμοι είναι οι άνθρωποι που έχουν σε μεγαλύτερο βαθμό από τον μέσο όρο την έφεση να ανακαλύπτουν το σπάνιο και πρωτότυπο και μπορούν να το κάνουν αυτό συνέχεια. Η καινοτομία μπορεί να είναι πολλαπλής φύσεως, να έχει κοινωνική χροιά, να αφορά τη γνώση, την οικονομία, τη διοίκηση, την καθημερινή ζωή, την επιστήμη (Ντράκερ, 1990). Οι Markides & Geroski (2006) διαχωρίζουν τις καινοτομίες σε οριακές, δηλαδή αυτές που επιφέρουν μικρές 55

Βλ. Έκθεση-happening-performance (2/10, «Παιδιά χαρούμενα σε όλο τον κόσμο». Ομαδική Έκθεση, με

παράλληλες φωτογραφίες, happening του Βασίλη Καρκατσέλη, θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς, μουσική από σχολικές χορωδίες και διαδραστικά παιχνίδια, 2-10-2004) 56

Βλ.ιστοσελίδα του ΦΚΘ (ιστορικό, (χ.ή.) http://www.fkth.gr

57

Βλ. Έκθεση του ΦΚΘ, («Το Λιβάδι του Εφήμερου ΙΙ» Το ΦΚΘ διοργανώνει στο χωριό Λιβάδι του δήμου

Θέρμης Ν. Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την Εικαστική Ομάδα TeeΤoTum, ένα τετραήμερο residence/workshop καλλιτεχνών 28 Ιουνίου 2015) 58

Βλ. Έκθεση του ΦΚΘ: (4-5/8, Έκθεση φωτογραφίας ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ, Υποβρύχια, στο Ποσείδι

Χαλικιδικής, του Βασίλη Καρκατσέλη 4-8-2012) Διπλωματική Εργασία 52


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» αλλαγές, και ριζοσπαστικές, δηλαδή αυτές που μεταβάλλουν άρδην τις συνήθειες, που ανατρέπουν τα δεδομένα, που κρύβουν μεγάλο ρίσκο και εντυπωσιακά αποτελέσματα, τόσο για αυτόν που τις εισάγει, όσο και για αυτούς που τις καρπούνται. Ο Κωστούλας (1984), θεωρεί ότι μητέρα της καινοτομίας είναι η δημιουργικότητα και αυτή είναι που θα εγγυηθεί τη βιωσιμότητα της εταιρείας. Κατά τον Dornan (1998), αρκεί μια ενδιαφέρουσα ιδέα που θα υποστηριχθεί από δυναμικό μάρκετινγκ για να γίνει, το “colpo grosso”59. Σε αυτό το δίπτυχο ο De Bono (1987) προσθέτει και τη δράση, ώστε να γίνει μια ιδέα εφαρμόσιμη και που ίσως χρειαστεί να συγκρουστεί με παλιές αντιλήψεις που κλείνουν το δρόμο προς την εξέλιξη και θα πρέπει να γίνει γρήγορη κινητοποίηση για την εφαρμογή της, πριν καταστεί ανεπαρκής. Αυτό θα γίνει με την “επανάσταση” και την επίθεση στο άκαμπτο σύστημα που σε συνδυασμό με τη διορατικότητα που απαιτείται μπορεί να προσδώσουν αναπάντεχα θετικά αποτελέσματα. Ο Brooks (2010) συνδέει τις καινοτόμες ιδέες και με την ιεράρχηση των αναγκών αυτών στους οποίους απευθύνονται, επισημαίνοντας ότι άριστες ιδέες δεν πέτυχαν γιατί το κοινό δεν ήταν έτοιμο να τις δεχθεί. Για να υπάρχει έφεση στις καινοτομίες, θα πρέπει να ενθαρρύνονται από το ενδοεταιρικό περιβάλλον. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να υποστηρίζεται η πρωτοβουλία, να μην ακολουθείται η τυπική διαδικασία, αλλά να ενισχύεται ο αυτοσχεδιασμός, να μην κυριαρχεί ο φόβος της αποτυχίας, να υπάρχει επιμονή για την υλοποίηση των ιδεών, να δίνονται κίνητρα και ανταμοιβές για τα καινοτόμα προγράμματα και να παρακάμπτονται γραφειοκρατικά κωλύματα (Brooks, 2010). Οι Blake & Mouton (1991) επισημαίνουν τα αίτια της υπονόμευσης της καινοτομίας και δημιουργικότητας. Σε αυτά περιλαμβάνονται: η ύπαρξη ενός συγκεντρωτικού ηγέτη, ο οποίος δεν αφήνει τα μέλη να εκφραστούν, όπως θα ήθελαν. Επίσης, η προσπάθεια των μελών να διατηρήσουν τη συνοχή της ομάδας, δημιουργεί ψυχολογική πίεση στα άτομα να καταθέσουν τις προσωπικές τους απόψεις υπό τον φόβο της διάσπασής της. Ακόμα μερικοί δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος και τις συνέπειες από μια καινοτόμο πρόταση και προτιμούν την κατάσταση της σιωπής από τον κίνδυνο του αποκλεισμού τους και την απώλεια της ανεξαρτησίας τους.

59

Η Σκαλτσά (2015), πολύ σωστά εκφράζει τις αντιρρήσεις της, για το αν στον πολιτισμό ισχύει ότι κάθε τι

νέο μπορεί να είναι και ενδιαφέρον και το στηρίζει ότι το μάρκετινγκ μπορεί να μετατρέπει το ασήμαντο σε πρωτοκλασάτο αλλά υπάρχουν και άλλοι παράμετροι που διαμορφώνουν καταστάσεις. Διπλωματική Εργασία 53


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Το ΦΚΘ υπήρξε υπέρμαχος των αλλαγών και των καινοτομιών. Όχι όμως με τη λογική “αλλαγή για την αλλαγή”, αλλά σύμφωνα με τη θεώρηση του Μπρεχτ (1985) για την αλλαγή, που υποστηρίζει ότι αξίζουν μόνο αυτές που φέρνουν απόλαυση 60 και ξεκινούν από συνειδητές αποφάσεις του εαυτού και βοηθούν στην πρόοδο του κοινωνικού συνόλου μέσα από την καινούρια απλότητα. Σημαντικότατη καινοτομία του ΦΚΘ είναι ότι προσπαθεί να μυήσει το κοινό στα μυστικά της τέχνης. Θεωρεί ότι ο ενεργός θεατής πρέπει να κατέχει το ρόλο του συνδημιουργού. Γι’ αυτό εντάσσει την τέχνη μέσα στην καθημερινότητα, καλεί τους θεατές, αν το επιθυμούν, να συμμετάσχουν στις δράσεις, κατευθύνει το δημιουργό προς το άγνωστο κοινό, παρουσιάζει το έργο σε δημόσια θέα61, ώστε δημιουργός, κοινό, έργο τέχνης και πολιτική θέση, να σχηματίσουν ένα σύνολο που να μπορεί να εκπληρώσει τον πολιτιστικό του ρόλο (Καρκατσέλης, 2006). Σύμφωνα με τον Ράττνερ (1969), η αντι-αυταρχική εκπαίδευση μπορεί να κατευθύνει τους πολίτες προς έναν ευρύ ανθρωπισμό, να θεραπεύσει παθογένειες κάνοντας τα επιτεύγματα του πολιτισμού προσιτά προς όλους. Η γλώσσα της τέχνης είναι ιδιαίτερη. Πώς να επικοινωνήσει ο ανεκπαίδευτος θεατής με τα καλλιτεχνήματα, αν κάποιος δεν φροντίσει να του τη μάθει; Ο Μαυρομμάτης (1993) τονίζει ότι όλοι δε διαθέτουν την ίδια ικανότητα για ταυτόσημους συλλογισμούς που να εξασφαλίζουν τη γενικότερη ερμηνεία της τέχνης. Αυτή τη γλώσσα προσπαθεί το ΦΚΘ να διαδώσει και στους αμύητους, να τους καταστήσει όλους κοινωνούς της, να επιτύχει αυτό που ο Φρομ (1977) υποστηρίζει ότι μια προληπτική αλλαγή είναι προτιμότερη από μια καταστροφική αλλαγή. Αυτή θα επιτευχθεί μετά από σχεδιασμένη, εθελοντική, ορθολογική αντιμετώπιση των προκλήσεων, που είναι κυρίως η διάκριση των πρωταρχικών αξιών που πρεσβεύει ο πολιτισμός, από τις δευτερεύουσες, ανούσιες που οδηγούν σε μια υλιστική θεώρηση της προόδου, της ψευτοπροόδου (Λαμπριόλα, 1978). 60

Την απόλαυση ο Montesquieu (1993:30,48) τη συνδέει με τη γνώση, τις ιδέες, την έκπληξη, την αλλαγή:

«Η ψυχή γνωρίζει δια των ιδεών και των συναισθημάτων . από τις ιδέες και τα συναισθήματα αντλεί τις απολαύσεις της» … «το συναίσθημα της έκπληξης ευχαριστεί την ψυχή με το θέμα και την ταχύτητα της δράσης, γιατί αντιλαμβάνεται ή αισθάνεται ένα πράγμα το οποίο δεν περιμένει ή με έναν τρόπο απροσδόκητο». 61

Βλ. έκθεση του ΦΚΘ “ΚΑΤΑ ΜΕΤΩΠΟ” επίθεση των τεχνών στον πεζόδρομο της Παπαμάρκου

www.fkth.92/index.php/el/katametwpo Διπλωματική Εργασία 54


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Η δωρεάν παροχή αγαθών και υπηρεσιών του ΦΚΘ και μάλιστα εν καιρώ οικονομικής κρίσης, αποτελεί ύψιστη πρωτοτυπία. Τη στιγμή που οι περισσότεροι πολιτιστικοί οργανισμοί “παραπέουν”62, το ΦΚΘ που θεωρεί τον πολιτισμό ως κοινωνικό αγαθό προσπαθεί να διατηρήσει το μη κερδοσκοπικό του χαρακτήρα. Η Ρόζενταλ (1981), τονίζει ότι από τα σημαντικότερα λειτουργήματα του ανθρώπου είναι το δημιουργικό, το οποίο αναχαιτίζεται από τον καταναλωτισμό και τον συμφεροντολογισμό. Το ΦΚΘ δεν επιθυμεί να στερήσει από τον πολίτη, που βρίσκεται σε αδυναμία, να συμμετάσχει στα πολιτιστικά δρώμενα που θα τον βοηθήσουν να αναπτύξει το πνευματικό του υπόβαθρο. Σύμφωνα με τον Childe (1991), μια καινούρια κατάσταση γίνεται αποδεκτή από την κοινωνία, μόνο αν ικανοποιεί συνολικές ανάγκες και συμφωνεί με τον πολιτιστικό χάρτη. Για το ΦΚΘ είναι αδιανόητη η θεωρία που συνδέει τη γνώση και την εκπαίδευση με την οικονομική κυριαρχία63. Γι’ αυτό εκπληρώνει τον κοινωνικό του ρόλο εφαρμόζοντας ουμανιστικές πολιτικές με τις πράξεις64. Καινοτομία αποτελεί επίσης η διαδραστικότητα που επιχειρεί το ΦΚΘ με τις υπόλοιπες τέχνες, με επιστήμες, με κοινωνικές και περιβαλλοντικές ομάδες και η παρουσίαση των δράσεων σε ανοικτούς δημόσιους χώρους. Στον τομέα του πολιτισμού η διάδραση μεταξύ των τεχνών είναι παλιό φαινόμενο. Όμως η εμπλοκή της φωτογραφίας, που επιχειρεί το ΦΚΘ, σε μονοπάτια όπως είναι της ποίησης65, της φιλοσοφίας, των φυσικών επιστημών66,

62

Σύμφωνα με τον Γαρούφα (20/5/2016), η οικονομική κρίση οδήγησε τις πολιτιστικές μονάδες να

φυτοζωούν, ελλείψει χρημάτων και ενδιαφέροντος από το κράτος να τις συντηρήσει. Θεωρεί, ωστόσο, ότι αυτό αποτελεί και μια πρόκληση για τους πολίτες να ευαισθητοποιηθούν, να ενεργοποιηθούν μέσω του εθελοντισμού, ώστε η ψυχική ανάταση που θα προκύψει από την κοινωνικοποίησή τους, να δώσει μια απάντηση στα οικονομικά αδιέξοδα, βλ. Γαρούφας Δ. (20/5/2016), Η οικονομική κρίση και ο πολιτισμός, ανακτήθηκε από: http://www.dimokratianews.gr/ 63

Κατά τον Apple (1986), η πολιτιστική και ιδεολογική παραγωγή είναι άμεσα εξαρτώμενη από τον έλεγχο

που εφαρμόζει η άρχουσα τάξη (πολιτική και οικονομική). 64 65

Για την κοινωνική πολιτική ως πράξη, βλ. Πάτρα (1974). Βλ. έκθεση του ΦΚΘ «Όταν η φωτογραφία συναντά την ποίηση του Τάσου Φάλκου-Αρβανιτάκη»

(13.6.2016) ανακτήθηκε από: http://www.fkth.gr/el/photo-falkos-arvanitakis (17/5/2018). 66

«Η ένταξη σε μια ομάδα για το Χάος είναι η προσπάθεια να ξεφύγουμε από τη διαδρομή που μας

προγραμμάτισαν ή μας προγραμματίσαμε. Καταστρέφουμε τις αξίες μας, γιατί κάποιος πρέπει να κάψει τα παλιά. Διαλύουμε τα έργα μας, γιατί δεν θέλουμε να βολευτούμε. Ψάχνουμε και παρουσιάζουμε το διαφορετικό, χωρίς να περιμένουμε τίποτα», Καρκατσέλης (1997:9). Διπλωματική Εργασία 55


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» της οικολογίας67, της πολιτικής68 είναι κάτι πρωτόγνωρο για τη συγκεκριμένη τέχνη. Για τη μορφή του ΦΚΘ ο Καρκατσέλης (χ.χ) τονίζει “υποστηρίζουμε με κάθε μέσον τη φωτογραφία σαν τέχνη, μέρος ενός ευρύτατου πεδίου διάδρασης μεταξύ των τεχνών και της κοινωνίας, εργαζόμαστε για την ανάπτυξη ενός δυναμικού διαλόγου περί τέχνης και φωτογραφίας, για το με τι αυτές ασχολούνται σήμερα και πως εκφράζονται, για πάσης φύσεως διασταυρώσεις απόψεων, τεχνικών, γραφών και περιεχομένων”.69

2.8 Οι Αδυναμίες του ΦΚΘ 2.8.1 Η Οικονομική Πολιτική του ΦΚΘ Ο τομέας της χρηματοδότησης των πολιτιστικών οργανισμών αποτελεί σήμερα τον καθοριστικότερο παράγοντα για τη συνέχιση ή όχι του έργου τους. Το κράτος και οι δημόσιοι φορείς αδυνατούν να ενισχύσουν τον πολιτισμό. Πολλοί οργανισμοί βρέθηκαν σε αδιέξοδο γιατί δεν μπόρεσαν να συγχρονιστούν με τις μεταβολές που προέκυψαν. Σύμφωνα με τον Γκαντζιά (2015) τα αίτια αυτής της ολιγωρίας ήταν: 

Τα απαρχαιωμένα συστήματα διοίκησης των ομάδων που δεν υποστήριζαν το δημόσιο

συμφέρον,

δεν

λειτουργούσαν,

με

διαφανείς

διαδικασίες,

δεν

παρουσίαζαν αποτελέσματα από τη χρήση τους. 

Δεν προετοιμάστηκαν έγκαιρα στην ενσωμάτωση των νέων ψηφιακών τεχνολογιών,

με

αποτέλεσμα

να

γίνεται

πολύπλοκη,

ασύμφορη

και

αναποτελεσματική η λειτουργία τους. 

Δεν υπήρχε το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, ώστε να οριστούν οι κανόνες που να διασφάλιζαν το δημόσιο συμφέρον, να γινόταν αξιολόγηση των δράσεών τους και να εντάσσονταν οι λειτουργίες τους στην επικοινωνιακή καθημερινότητα.

67

Βλ. έκθεση του ΦΚΘ “2/2 Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων” (2.2.2014) ανακτήθηκε από:

http://www.fkth.92/index.php/el/Παγκόσμια-ημέρα-υγροτόπων (17/5/2018) 68

«Το θέμα της έκθεσης δόθηκε για να βρουν την ευκαιρία να μιλήσουν οι φωτογράφοι εξωαισθητικά, να

έχουν λόγο για μια μη φορμαλιστική φωτογραφία, να τροχίσουν τη φωτογραφική τους γλώσσα, να εκφραστούν πολιτικά, σε μια εποχή επανάκαμψης του πολιτικού παγκοσμίως» (Καρκατσέλης, 2012). 69

Βλ. Καρκατσέλης (χ.χ.), ανακτήθηκε από http://fmag.gr/node/594 (17/5/2018).

Διπλωματική Εργασία 56


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 

Δεν

εφάρμοσαν

πιο

δυναμικά

συστήματα

για

τις

πολιτιστικές

τους

δραστηριότητες. Ο Κορρές (2002) πολύ σωστά επισημαίνει την αναγκαιότητα του χρηματοοικονομικού προγραμματισμού, με την ανάλυση των αριθμοδεκτών, ώστε μια μονάδα να εξασφαλίζει τουλάχιστον το νεκρό σημείο, δηλαδή τα έσοδά της να καλύπτουν όλα τα έξοδα. Το ΦΚΘ εκτός από την αυτοχρηματοδότηση από τα μέλη του και ελάχιστες χορηγίες σε είδος, δεν επιδιώκει άλλους πόρους. Σύμφωνα όμως με τους Καρκατσέλη και Τσιρώνη (Παραρτήματα Β, Ζ), η οικονομική στενότητα ήταν η αιτία για τον περιορισμό των διεθνών εκδηλώσεων και για την αδυναμία εξεύρεσης κατάλληλων χώρων για τις εκδηλώσεις του. Η μη αναζήτηση πόρων από το ΦΚΘ οφείλεται στα εξής: 

Η έλλειψη επαγγελματιών στελεχών και μάνατζερ, που σύμφωνα με τον Γκαντζιά (2015), μπορούν να προσφέρουν εξειδικευμένες υπηρεσίες στη διαχείριση των πολιτιστικών μονάδων μέσω του Συστήματος Δυναμικού Πολιτισμού. Όπως υποστηρίζει ο Δελάκης (Συνέντευξη, Παράρτημα ΣΤ), απαιτείται «νέο αίμα» στις φλέβες του ΦΚΘ, καταρτισμένο και δυναμικό για να δώσει σύγχρονη προοπτική στη μονάδα.

Η υποτίμηση του θεσμού της χορηγίας (Συνέντευξη Τσιρώνη, Παράρτημα Ζ). Τη σπουδαιότητα της χορηγίας επισημαίνει η Σκαλτσά (2015), τονίζοντας ότι οι συμφωνίες χορηγίας μπορούν να αλλάξουν τον προγραμματισμό μιας εκδήλωσης, ακόμα και την εικόνα ενός οργανισμού. Ο εφησυχασμός των μελών του ΦΚΘ στη διεκδίκηση πόρων δεν επιτρέπεται τη στιγμή που επιδιώκει να υπερασπίζεται την αυτάρκειά του μέρος της οποίας στηρίζεται στην οικονομική του ισχυροποίηση. Κάθε χαμένος πόρος από αδράνεια στην εξεύρεση χορηγών, ισοδυναμεί με «πολιτιστικό έγκλημα».

Η επικέντρωση της προσοχής του ΦΚΘ στο καλλιτεχνικό έργο, δεν αφήνει πολλά περιθώρια εστίασης σε επιμέρους θέματα. Όμως εδώ πρόκειται για ζωτικής σημασίας ζητήματα και από αυτά ίσως κριθεί η πορεία της εξέλιξής του. Ο Schäfer επισημαίνει ότι όποιος δεν έχει την οικονομική ανεξαρτησία δεν μπορεί να αναλάβει και δράσεις.

Διπλωματική Εργασία 57


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 

Η παρεξηγημένη έννοια του «κέρδους». Στις περισσότερες μη κερδοσκοπικές μονάδες και στο ΦΚΘ η λέξη κέρδος αποτελεί ταμπού. Όπως υποστηρίζει ο Couraine (2010), το κέρδος είναι εχθρός της ηθικής και των ατομικών δικαιωμάτων. Όμως άλλο πράγμα είναι το κέρδος ως ανταμοιβή υπηρεσιών και άλλο η κερδοσκοπία (Eco, 1999). Σύμφωνα με τον Ριβέλλη (1993), η φωτογραφία είναι τέχνη και τεχνική και ο φωτογράφος ή οι οργανισμοί για να μπορέσουν να εκπληρώσουν το καλλιτεχνικό τους έργο, θα πρέπει να επενδύσουν σε τεχνολογικό εξοπλισμό

και

να

λύσουν

και

το

βιοποριστικό

τους

πρόβλημα.

Ο

Παπακωνσταντινίδης (1995) σημειώνει ότι η αρμονία και η ισορροπία αυξάνουν τον βαθμό ελευθερίας που αποτελεί την καλύτερη στρατηγική ανάπτυξης. Η οικονομική ανεξαρτησία που επιτυγχάνεται μέσα από την αξιοκρατία, τη διαφάνεια και την υπεράσπιση του δημόσιου συμφέροντος δεν είναι εχέγγυα αυτής της ανάπτυξης; 2.8.2 Η Έλλειψη Μόνιμης Έδρας-Χώρου Όπως σημειώνει ο Κάσσαρης (1988), ο πολιτιστικός χώρος συντελεί στην μύηση στην τέχνη και αποτελεί κύριο μορφωτικό παράγοντα καθώς αυξάνει την αισθητική ικανότητα, συνεισφέρει στην έμπνευση για δημιουργία, εξυπηρετεί τη φυσική επαφή με τα έργα τέχνης, ενισχύει τις προσωπικές σχέσεις. Σύμφωνα με τον Black (2009), στον 21ο αιώνα το κοινό είναι πιο ενημερωμένο και απαιτητικό και οι πολιτιστικές μονάδες οφείλουν να προσαρμόσουν τις παροχές τους, να συνταχθούν με τα νέα δεδομένα, για να αντέξουν στον ανταγωνισμό και στις προκλήσεις που διαγράφονται. Το ΦΚΘ μπορεί μεν με τα δίκτυα που έχει δημιουργήσει να βρίσκει διαθέσιμους χώρους για τις εκδηλώσεις του, αλλά αυτό δεν αποτελεί ουσιαστική λύση για ένα σύγχρονο πολιτιστικό οργανισμό με την εμβέλεια και τη φήμη του. Τα προβλήματα και οι συνέπειες που προκύπτουν από την έλλειψη κατάλληλου μόνιμου χώρου συνοψίζονται στα εξής: 

Δεν υπάρχει κοινός τόπος συνεύρεσης για τα μέλη του και αυτό αποτελεί ανασταλττικό παράγοντα για την συνοχή της ομάδας.

Αναγκάζεται να μισθώνει ή να καταφεύγει σε χώρους που ίσως δεν εκπληρούν τις προϋποθέσεις ποιότητας που επιδιώκει το κέντρο, επιβαρύνοντας έτσι τα

Διπλωματική Εργασία 58


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» οικονομικά του και καθιστώντας δυσχερείς τους προγραμματισμούς του, με αποτέλεσμα να κλονίζεται η αυτάρκειά του (Συνέντευξη, Τσιρώνη, Παράτημα). 

Δυσκολεύεται η εκπαιδευτική διαδικασία, γιατί όπως υποστηρίζει ο Ριβέλλης (1991), η ενασχόληση με τη φωτογραφία απαιτεί σωστά εξοπλισμένες σχολές για την παρακολούθηση ειδικών τεχνικών και αισθητικών θεμάτων.

Μειώνονται κατά πολύ οι πιθανότητες για χρηματοδότηση από οποιονδήποτε φορέα, δημόσιο ή ιδιωτικό, καθώς δεν θα εκπληρώνονται οι προϋποθέσεις για κατάθεση πλήρους φακέλου με τα στοιχεία της εταιρείας. Σύμφωνα με την Γλύτση (2002), η χρηματοδότηση και κυρίως η χορηγία αφορά επαγγελματική συναλλαγή μεταξύ χορηγού και χορηγούμενου και η έλλειψη έδρας υποδηλώνει ερασιτεχνική οργάνωση.

2.8.3 Η Έλλειψη Οργανωμένου Τμήματος Μarketing Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης, κατά την οποία σχεδόν όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη δέχονται την ίδια μορφή επικοινωνίας (Αυλωνίτης, Γ., Λυμπερόπουλος, Κ., & Τζαναβάρας, Β, 2010), θα πρέπει να υπάρξει και αναθεώρηση του ρόλου του μάρκετινγκ στην πιο παγκοσμιοποιημένη του έκδοση. Το ΦΚΘ μπορεί να παρουσιάζει μια μεταμοντέρνα οργάνωση, αλλά παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες στον καίριο τομέα της επικοινωνίας. Τη στιγμή μάλιστα που επιδιώκει τις διεθνείς επαφές (Τσιρώνη, Συνέντευξη, Παράρτημα Ζ) θα πρέπει να προσέξει ακόμα περισσότερο το τμήμα Μάρκετινγκ. Ο Παπαδάκης (2007) επισημαίνει τους κινδύνους από τη διεθνοποίηση των εταιρειών. Για αυτό απαιτείται η οργάνωση τμήματος δημοσίων σχέσεων, το οποίο να αναλάβει και το επικοινωνιακό τμήμα με τα social media. Και όπως υποστηρίζει ο Κουτουπής (2004), το τμήμα αυτό θα πρέπει να είναι παραγωγικό για τον οργανισμό με άμεσο όφελος. Θα πρέπει να αναπτυχθούν επαφές με φορείς που ίσως φέρουν απρόσμενες χρηματοδοτήσεις, χορηγίες, διευκολύνεις, γνωριμίες. Τα μηνύματα προς το κοινό θα γίνουν πιο στοχευμένα με δυνατότητα ανάδρασης, πράγμα που θα ανεβάσει το επίπεδο της επικοινωνίας και γενικά των προσφερόμενων υπηρεσιών.

Διπλωματική Εργασία 59


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Μέσα από την ερευνητική διαδικασία της παρούσας εργασίας καταγράφηκε ο καθοριστικός ρόλος της διοίκησης στη λειτουργία των πολιτιστικών οργανισμών, καθώς χωρίς αυτή ως οργανωτική βάση η οποιαδήποτε πολιτιστική μονάδα δεν έχει προοπτικές ανάπτυξης και εν τέλει επιβίωσης. Μέσα από τη βιβλιογραφική έρευνα διαπιστώθηκε ότι η διοίκηση διασφαλίζει το απαραίτητο πλαίσιο σχέσεων και κανόνων που χρειάζεται μία ομάδα ανθρώπων που συμπράτουν με κοινό σκοπό την ανάπτυξη ενός, πολιτιστικού εν προκειμένω, οργανισμού και κατ’ επέκταση της δικής τους μέσω της επιτυχούς εκμετάλευσης των πόρων που διατίθενται. Διαπιστώθηκε, επιπλέον, η συμβολή των λειτουργιών της διοίκησης προς τον σκοπό που αναφέρθηκε διαμορφώνοντας το περιβάλλον εντός του οποίου δύναται να ασκηθεί αποτελεσματική διοίκηση σε συνδυασμό με την εξίσου σημαντική, για την ανάπτυξη ενός πολιτιστικού οργανισμού, επικοινωνιακή πολιτική. Στο δεύτερο μέρος της παρούσας εργασίας εφαρμόστηκε το θεωρητικό πλαίσιο του πρώτου μέρους στη μελέτη περίπτωσης, το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Εξετάστηκε η ιδιαίτερη φύση του ΦΚΘ ως προς την διοικητική και επικοινωνιακή του πολιτική και διαπιστώθηκε ότι ο οργανισμός εφαρμόζοντας μια μεταμοντέρνα οργάνωση προσπαθεί να υποστηρίξει τη μεταμοντέρνα θεώρηση της τέχνης και του πολιτισμού που έχει ως επίκεντρο το σεβασμό στον άνθρωπο-καλλιτέχνη και στο έργο του, που προορίζεται να γίνει κοινωνικό αγαθό και να καλύψει το δημόσιο συμφέρον. Το ΦΚΘ φαίνεται να ταυτίζεται με τις απόψεις τους Δασκαλάκη & Φασουλή (2013), που παρουσιάζοντας τα στοιχεία των μεταμοντέρνων οργανώσεων αναφέρουν στα χαρακτηριστικά τους ότι είναι μικρές, ευέλικτες, αυτοδιαχειριζόμενες ομάδες που στηρίζονται στις άτυπες σχέσεις, παρουσιάζοντας υψηλό δείκτη κοινωνικοποίησης, με οριζόντια ανάπτυξη και εμπιστοσύνη μεταξύ μελών και διοίκησης, που πραγματοποιούν μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς, υπόκεινται σε εσωτερικό έλεγχο και έχουν ως βάση την εκπαίδευση και τη μάθηση. Στη μελέτη για το προφίλ του ΦΚΘ, η ερευνητική διαδικασία, μέσω της αξιολόγησης των απαντήσεων του ερωτηματολογίου, κατέδειξε ότι ο οργανισμός χαίρει σημαντικής φήμης Διπλωματική Εργασία 60


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» και αναγνωρισιμότητας, ως επί το πλείστον στη Θεσσαλονίκη, που είναι η έδρα του, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Το κυρίως κοινό του είναι μεταξύ των ηλικιών 35-65, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, που παρακολουθεί συχνά εκδηλώσεις της τέχνης και ειδικά ό,τι αφορά τη φωτογραφία. Οι δράσεις του ΦΚΘ παρουσιάζουν έντονο ενδιαφέρον και θεωρούνται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό πετυχημένες. Η ενημέρωση του κοινού γίνεται κυρίως με τη μέθοδο “πρόσωπο με πρόσωπο” και από το διαδίκτυο. Η ιστοσελίδα του ΦΚΘ και η σελίδα του στο Facebook θεωρείται ότι ανταποκρίνονται ικανοποιητικά στο ρόλο της ενημέρωσης. Συνδυάζοντας τα αποτελέσματα των απαντήσεων του ερωτηματολογίου με την έρευνα της εργασίας συμπεραίνεται ακόμη ότι το ΦΚΘ εφαρμόζοντας έναν τρόπο διοίκησης, οργάνωσης και διαχείρισης μεταμοντέρνο, με χαρακτηριστικά τις άτυπες σχέσεις, τον εθελοντισμό, την ευελιξία, την αυτοδιαχείριση, την οριζόντια ανάπτυξη, τους μακροχρόνιους προγραμματισμούς, τον υψηλό δείκτη κοινωνικοποίησης και εστιάζοντας στους ανθρώπινους πόρους, στην εκπαίδευση και τη μάθηση, καταφέρνει να πραγματοποιεί τους πολιτιστικούς του στόχους, που είναι η απόδοση της μεταμοντέρνας όψης της καλλιτεχνικής φωτογραφίας, η διασφάλιση της ατομικότητας του καλλιτέχνη και η σύνδεση του καλλιτέχνη με την κοινωνία. Ωστόσο, η ερευνητική διαδικασία ανέδειξε εκτός από τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες του ΦΚΘ. Οι τελευταίες είναι απαραίτητο να διερευνηθούν περαιτέρω και να αντιμετωπιστούν κατάλληλα. Εξάλλου, ο Bauman (1994:217) τονίζει ότι «ο πολιτισμός είναι ένας τρόπος προσαρμογής στη σκληρή, άκαμπτη πραγματικότητα, την οποία θα μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε μόνο αν προσαρμοστούμε». Συνεπώς, το ΦΚΘ οφείλει να συγχρονιστεί με τα νέα δεδομένα, να καλύψει τις αδυναμίες του, ώστε να προφυλαχθεί από τους μελλοντικούς κινδύνους που θα είναι πολυποίκιλοι, δύσκολοι και καταιγιστικοί. Τα θεμέλια που έχει στηρίξει τη φιλοσοφία του είναι ισχυρά, όπως και η μέχρι τώρα πορεία του. Εφαρμόζοντας, όμως, μερικές δραστικές αλλαγές, μπορεί να γίνει μονάδα πρότυπο για την τέχνη και την κοινωνία. Ειδάλλως, μπορεί να καταντήσει ο «ιδανικός αυτόχειρας». Η στροφή προς την εμπορικότητα και τη διεθνοποίηση ίσως λύσει κάποια από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το ΦΚΘ. Άλλωστε, η σύγχρονη έννοια του μάνατζμεντ Διπλωματική Εργασία 61


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» και του μάρκετινγκ λαμβάνει υπόψη της όλες τις παραμέτρους, ώστε να παράγεται και ποιοτικά καλλιτεχνικό έργο και να εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα και η ανάπτυξή τους και να διασφαλίζεται το ανθρώπινο κεφάλαιο και το γενικό δημόσιο συμφέρον, οπότε δεν θα υπάρξουν εκπτώσεις στην ποιότητα του έργου του.

Διπλωματική Εργασία 62


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνική Βιβλιογραφία Αγραφιώτης, Δ., (1989), Νεωτερικότητα, Αναπαράσταση, Αθήνα: Ύψιλον Αθανασοπούλου, Α., (2003), «Ευαισθητοποίηση και συμμετοχή του κοινού», στο Αθανασοπούλου, Α., κ.ά. Πολιτιστική Επικοινωνία, τομ. Β’, Πάτρα: ΕΑΠ Αυλωνίτης, Γ., Λυμπερόπουλος, Κ. & Τζαναβάρας, Β., (2010), Σύγχρονες Στρατηγικές Μάρκετινγκ, Αθήνα: Rosili. Βαγενάς, Ν., (1997), «Ο μύθος του ελληνοκεντρισμού», στο Βαγενάς, Ν., Καγκλής, Τ., & Πικρής, Μ., Μοντερνισμός και Ελληνικότητα, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης Βλάντης, Ν., (2010), Tractatus, Magico-Philosophicus, Αθήνα: Το μαγικό κουτί. Βουαγιέ, Ζ., (2000), Εισαγωγή στην επιστήμη της δημοσιότητας, μτφρ. Α. Μπερνστάιν, Αθήνα: Ερατώ Γαλανός, Γ., (1977), Από την απελευθέρωση στην Ελευθερία, Αθήνα: Μπουκουμάνης Γαρούφας Δ. (2016), “Η οικονομική κρίση και ο πολιτισμός”, άρθρο (20/05/2016) στη διαδικτυακή εφημερίδα Δημοκρατία στο http://www.dimokratianews.gr/ Γεωργίου, Α. (2003), «Δομή, Οργάνωση και παραγωγή πολιτιστικών δραστηριοτήτων», στο Βινιεράτου, Μ., κ.ά., Πολιτιστική, Πολιτική και Διοίκηση, Πάτρα: Ε.Α.Π. Γεωργόπουλος, Ν., (2004), Στρατηγικό Μάνατζμεντ, Αθήνα: Μπένου Γκαντζιάς, Γ., (2015), Πολιτιστική Πολιτική, Διαχείριση, Διοίκηση και Γενικό (Δημόσιο) Συμφέρον, Πάτρα: ΕΑΠ. Γκαντζιάς, Γ., & Κορρές, Γ., (2011), Πολιτιστική Οικονομία και Χορηγίες: Οικονομική Διαχείριση και Ανάπτυξη Πολιτισμικών Μονάδων, Πάτρα: ΕΑΠ Γκοτοβός, Α., (1990), Παιδαγωγική Αλληλεπίδραση, Αθήνα: Gutenberg

Διπλωματική Εργασία 63


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Γλύτση, Ε., (2002), «Τέχνη και Πολιτική του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας – Χορηγία», στο Γλύτση, Ε, & Κορρές, Γ., Οικονομία του Πολιτισμού, τομ. Β΄ Πάτρα: ΕΑΠ. Γούναρης, Σ., (2003), Μάρκετινγκ υπηρεσιών, Αθήνα: Rosili Γουώλτον, Φ., (1989), Κερδίστε τους έφηβους από 13-19 στο σπίτι και το σχολείο, μτφρ. Ε. Νάντσου, Αθήνα: Θυμάρι Δαγτζίδης, Ε., επιμ. (2001), Aspects of Balkan photography, (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής Δασκαλάκης, Δ., & Φασουλής, Κ., (2013), Το οργανωτικό φαινόμενο στο Διαδίκτυο, Αθήνα, Παπαζήση. Δερτούζος, Μ., (1998), Τι Μέλλει Γενέσθαι, Αθήνα: Νέα Σύνορα Δημητριάδης,

Α.,

(2004),

Διοίκηση-Διαχείριση-Έργου,

Αθήνα:

Εκδόσεις

Νέων

Τεχνολογιών Δημητρίου, Κ., (1991), Μέθοδοι και Τεχνικές Υποκίνησης Εργαζομένων στην πράξη, Αθήνα: Γαλιλαίος Διζικιρίκης, Γ., (1990), Σε αναζήτηση της καινούργιας γλώσσας, Αθήνα: Φιλιππότη Ζώτος, Γ., (2008), Διαφήμιση, Θεσσαλονίκη: University Studio Press Θανόπουλος, Γ., (2003), Επιχειρηματική Ηθική και Δεοντολογία, Αθήνα: Interbooks Θεοφανίδης, Σ., (1999), Ποιος είναι ηγέτης, Αθήνα: Παπαζήση Ιωάννου, Δ., (1985), Η τέχνη σήμερα ως λόγος εξουσίας, Ψυχαναλυτισμός και ελευθερία. Πέρα από τα ερείπια της μυθολογίας, Αθήνα: Στοχαστής Κανελλόπουλος, Χ., (1990), Μάνατζμεντ, Αποτελεσματική Διοίκηση, τομ. Α΄, εκδ. γ΄, Αθήνα: International Publishing Καρκατσέλης, Β., επιμ., (1996), Ταξιδεύοντας, Δέκα Χρόνια Φωτογραφία, (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: Σχήμα & Χρώμα Καρκατσέλης, Β., (1997), Mανιφέστο για τη συγκρότηση μιας ομάδας για το Χάος στην Τέχνη, Θεσσαλονίκη: ΦΚΘ Διπλωματική Εργασία 64


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Καρκατσέλης, Β., επιμ., (2004), Aspects of Balkan photography New Balkan Images, (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: ΦΚΘ Καρκατσέλης, Β., (2006), Τέχνη & Πολιτική – Πολιτική & Τέχνη, (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: ΦΚΘ Καρκατσέλης, Β., (2012), Είμαστε όλοι θυμωμένοι (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: ΦΚΘ Κάρτερ, Γ., (2010), Τέχνη και Επικοινωνία, Αθήνα: Γαβριηλίδης Κάσσαρης, Χ., (1988), Το μουσείο μέσο τέχνης και αγωγής, Αθήνα: Καστανιώτης. Καστόρας, Σ., (2002), Πολιτιστική Επικοινωνία, τομ. Α’, Πάτρα: ΕΑΠ Κατσαλής, Α., (2002), Η επικοινωνία στις Επιχειρήσεις και στην προσωπική ζωή, Αθήνα: INTERBOOKS Κοντογιώργης, Γ., (2004), «Μέσα Επικοινωνίας και Δημοκρατία», στο Βάσσης, Λ., επιμ. ΜΜΕ & Πολιτισμός, (εισηγήσεις συνεδρίου), Αθήνα: Εντελέχεια Κορρές, Γ., (2002), Οικονομία του Πολιτισμού, τομ. Α΄, Πάτρα: ΕΑΠ. Κουτούζης, Μ., (1999), Γενικές Αρχές Μάνατζμεντ, τομ. Α΄, Πάτρα: ΕΑΠ Κουτουπής, Θ., (2004), Πρακτικός Οδηγός Δημοσίων Σχέσεων, Αθήνα – Θεσσαλονίκη: Σάκκουλα. Κωστούλας, Γ., (1984), Το Μάνατζμεντ, Αθήνα: Ελληνική Ευρωεκδοτική Λαμπριόλα, Α., (1978), Η ολιστική αντίληψη της ιστορίας, μτφρ. Μ. Ζορμπά, Αθήνα: Οδυσσέας Μαγκλιβέρας, Δ., (1993), Δημόσιες Σχέσεις, Αθήνα: Παπαζήσης Μάλεβιτς, Κ., (1992), Γραπτά, μτφρ. Δ. Χορόσκελης, Θεσσαλονίκη: Βάνιας Μαλλιάρης, Π., (2001), Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ, Αθήνα: Σταμούλης Μανέτας – Αγγελόπουλος, Ν., (2004), Παιδεία και Βιοηθική, Τρίπολη: Φύλλα Μαυρομμάτης, Ε., (1993), Τα προλεγόμενα της ανάλυσης, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής Μέντζου, Δ., (2002), Πραγματισμός, Ορθολογισμός, Εμπειρισμός, Θεσσαλονίκη: Ζήτη Διπλωματική Εργασία 65


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Μιχαλακόπουλος, Γ., (2000), Κοινωνιολογία και Εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη Μπαλάφας, Κ., (2005), Διαλέξεις για τη φωτογραφία, Αθήνα: Ακαδημία Δημιουργικής Φωτογραφίας Μπέργκερ, Μ., (2009), Είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε, μτφρ. A. Κελεσίδη, Αθήνα: Καστανιώτης Μπουραντάς, Δ., (2002), Μάνατζμεντ, Αθήνα: Μπένου Μωρουά, Α., (1976), Η τέχνη να ζεις ευτυχισμένος, μτφρ. Λ. Πολενάκης, Αθήνα: Άγκυρα Νικολόπουλος, Α., (2005), Εισαγωγή στην οικονομική και διοικητική των επιχειρήσεων, Αθήνα: ΟΠΑ Μπρεχτ, Μ., (1985), Για την τέχνη και την πολιτική, μτφρ. Μ. Χατζηγιάννη, Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή Νονάκα, Ι., & Τακεούτσι , Χ., (2003), Η επιχείρηση της γνώσης, μτφρ. Δ. Σαλέπουλα, Λ. Τσέρτου, Αθήνα: Καστανιώτη Ντε Μικέλι, Μ., (χ.χ.), Οι πρωτοπορίες της τέχνης του εικοστού αιώνα, μτφρ Λ. Παπαματθεάκη, Αθήνα: Οδυσσέας Ντράκερ, Π., (1990), Καινοτομία και Επιχειρηματικότητα, μτφρ. Γ. Γαλάτης, Θεσσαλονίκη: ΑΣΕ Ξανθάκης, Α., (1994), Ιστορία της φωτογραφικής Αισθητικής. Αθήνα: Αιγόκερως Ουίτλυ, Μ., (2003), Ηγεσία και Χάος, μτφρ. Αν. Λαδά , Αθήνα: Καστανιώτης Πανηγυράκης, Γ., (2003), Στρατηγική Διοίκηση Επώνυμου Προϊόντος, τομ. Α΄, Αθήνα: Σταμούλης Παπαδάκης, Β., (2007), Στρατηγική των επιχειρήσεων: ελληνική και διεθνής εμπειρία, τομ. Α΄, Αθήνα: Μπένου

Διπλωματική Εργασία 66


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Παπαθανασίου, Ε., (2008), Θέματα Επιχειρηματικών Πληροφοριακών Συστημάτων, Αθήνα: Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Παπακωνσταντινίδης, Λ., (1995), Στρατηγική της ανάπτυξης, Αθήνα: Marel Παπαλεξανδρή, Ν. & Μπουραντάς, Δ., (2003), Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων, Αθήνα: Μπένου Πάτρα, Λ., (1974), Κοινωνική Πολιτική, Αθήνα: Σάκκουλα Πατρινός, Δ., (2005), ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΙΙ - Διοίκηση & Εποπτεία Προσωπικού, Αθήνα: Παπαζήση Πετρίδου, Ε., (2001), Διοίκηση - Μάνατζμεντ, εκδ. β΄, Θεσσαλονίκη: Ζυγός Πιπερόπουλος, Γ., (1999), Επικοινωνώ άρα Υπάρχω, Θεσσαλονίκη: Ζυγός Πρακτικά Πανελλήνιας Συνδιάσκεψης Θεσσαλονίκη 7-8 Απριλίου, 2001 (2001), Επικράτεια Πολιτισμού, Αθήνα: Υπουργείο Πολιτισμού Ράττνερ, Γ., (1969), Ψυχολογία του βάθους και ανθρωπισμός, μτφρ. Γ. Βαμβαλής, Αθήνα: Μπουκουμάνης Ράφτης, Α., (1984) Δημοκρατική Διοίκηση Επιχειρήσεων, Αθήνα: Πολύτυπο Ράπτης, Α. & Ράπτη Α., (2001), Μάθηση και διδασκαλία στην εποχή της πληροφορίας, τομ. Β’, Αθήνα: Αριστοτέλης Ράπτης. Ράπτης, Θ., επιμ., (2011) Πέρα από το πορτρέτο (κατάλογος έκθεσης), Θεσσαλονίκη: Goethe Institut, Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης, ΦΚΘ Ράπτης, Θ., (επιμ.) (2011), Πέρα από το πορτρέτο (κατάλογος έκθεσης, Θεσσαλονίκη: ΦΚΘ & Θεσσαλονίκη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997 Ριβέλλης, Π., (1991), Μονόλογος για τη φωτογραφία, Αθήνα: Φωτοχώρος - Φωτογραφικός κύκλος Ριβέλλης, Π., (1993), Σκέψεις για τη φωτογραφία. Αθήνα: Φωτοχώρος / Φωτογραφικός κύκλος

Διπλωματική Εργασία 67


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Ρόζενταλ Ε., (1981), Αναζητώντας ιδανικά, μτφρ. Α. Κοτσιώλης, Αθήνα: Σύγχρονη εποχή Σαΐτης, Χ., (1992), Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης, Αθήνα: Σαΐτης Σατίρ, Β., (1989), Πλάθοντας ανθρώπους, μτφρ. Λ. Στυλιανούδη, Αθήνα: Κέδρος Σερδάρης, Π., (2008), Ψυχολογία Βιομηχανικής Επιχειρησιακής Διοίκησης, Θεσσαλονίκη: University of Studio Press Σηφάκη, Ε., & Σηφάκης, Γ., (2007), «Πολιτικό μάρκετινγκ και νέες τεχνολογίες στην υπηρεσία των πολιτιστικών οργανισμών», στο Νέες Τεχνολογίες & Marketing (Πρακτικά Πανελλήνιου Συνεδρίου), Ιεράπετρα: ΤΕΙ Κρήτης Σιώμκος, Γ., (2004), Στρατηγικό μάρκετινγκ, Αθήνα: Σταμούλης Σιώμκος, Γ., & Czepiel, J., (2007), Ανταγωνιστική Στρατηγική Μάρκετινγκ, Αθήνα: Σταμούλης. Σιώμκος, Γ. & Τσιάμης, Ι., (2004), Στρατηγικό Ηλεκτρονικό Μάρκετινγκ, Αθήνα: Σταμούλης Σκαλτσά, Μ., (2015), Για τη μουσειολογία και τον Πολιτισμό, Θεσσαλονίκη: Εντευκτήριο Σμοκοβίτης, Ν., (1990), Οργανισμοί, Διοίκηση και Κοινωνία, Πειραιάς: Σταμούλης Σταθόπουλος, Α., (1970), Δυναμικότης των Επιχειρήσεων, Αθήνα: ΤΙΜΟ Σταυρόπουλος, Σ., (2004), «Τα ΜΜΕ και ο καθημερινός πολιτισμός», στο Βάσσης, Λ., επιμ., ΜΜΕ & Πολιτισμός, (εισηγήσεις συνεδρίου), Αθήνα: Εντελέχεια Στειακάκης, Ε., & Κωφίδης, Ν., (2010), Διοίκηση και Έλεγχος Ποιότητας, Θεσσαλονίκη: Τζιόλα Σωμερίτης, Σ., (1972), Ανθρώπινα Δικαιώματα, Αθήνα: Διεθνής Επικαιρότητα Τζούλης, Χ., (1997),

Η αμφίδρομη λειτουργία της τέχνης, τομ. Α’, Γιάννινα:

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τζωρτζάκης, Κ., & Τζωρτζάκη, Α., (2002), Οργάνωση και Διοίκηση, εκδ. β΄, Αθήνα: Rosili Τσαχαγέας, Ι., (2006), Η ανθρωπότητα σε κρίση θεσμών και αξιών, Αθήνα: Γκοβόστης

Διπλωματική Εργασία 68


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Φαναριώτης, Π., (1995), Αρχές Διοικήσεως Επιχειρήσεων, τομ. Α’, Αθήνα-Πειραιάς: Σταμούλης Φαναριώτης, Π., (1995), Αρχές Διοικήσεως Επιχειρήσεων, τομ. B’, Αθήνα-Πειραιάς: Σταμούλης Φλώρος, Χ., (1993), Σύγχρονη Διοικητική των Επιχειρήσεων, Αθήνα: Σύγχρονη Εκδοτική Φρομ, Ε., (1977), Θα επικρατήσει ο Άνθρωπος;, μτφρ. Μ. Κορνήλιος, Αθήνα: Μπουκουμάνης Φωτογραφική Ομάδα Τριανδρίας (επιμ) (1994), Γραφή με φως, τεύχος 1, Θεσσαλονίκη: Πιλότος Φωτογράφος (1998), τεύχος 62, ΙΑΝ-ΦΕΒ, σελ. 12 Χαϊντένγγερ, Μ., (1986), Η προέλευση του έργου τέχνης, μτφρ. Γ. Τζαβάρας, ΑθήναΓιάννενα: Δωδώνη Χατζησάββας, Γ., (1996), Εισαγωγή στην Επικοινωνιολογία, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής Χιόνος, Μ., (1981), Φωτογραφία Τέχνη & Αισθητική, Αθήνα: Κονιδάρης Χριστιανόπουλος, Ν., (1998), Η συλλογή φωτογραφίας του Ντίνου Χριστιανόπουλου, Θεσσαλονίκη: ΚΑΝΑΒΟΣ Χυτήρης, Λ., (2006), Μάνατζμεντ-Αρχές Διοίκησης Επιχειρήσεων, Αθήνα: INTERBOOKS

Ξένη Βιβλιογραφία Aesop, N., (2003), The Mythical Manager, Αθήνα: Περίπλους Albou, P., (1978), Επιχειρήσεις και ανθρώπινα προβλήματα, μτφρ. Ν. Τσαραβόπουλος, Αθήνα: Πάμησος Apple, M. (1986), Ιδεολογία και αναλυτικά προγράμματα, μτφρ. Τ. Δαρβέρης, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής

Διπλωματική Εργασία 69


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Babbie, E. (2011), Εισαγωγή στην Κοινωνική Έρευνα, μτφρ. Γ. Βογιατζής, επιμ. Κ. Ζαφειρόπουλος, Αθήνα: Κριτική Baldini, I., (χ.χ), Ο Προϊστάμενος, μτφρ. Ν. Γκούμας, Αθήνα: Γαλιλαίος Bauman, Z., (1994), Ο πολιτισμός ως πράξη, μτφρ. Γ. Σκαρπέλας, Αθήνα: Πατάκη. Beech, N., et al., (2001), Managing people in organizations, Vol 1, Graduate School of Business, The University of Strathclyde Berrier, L., (1981), Προσωπική Επιρροή, μτφρ. Ν. Κουμπάτης, Αθήνα: Κονιδάρης Black, G., (2009), Το ελκυστικό Μουσείο, μτφρ. Σ. Κωτίδου, Αθήνα: Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς. Black, J., (1973), Η ανάπτυξη ικανών υφισταμένων, μτφρ. Π. Φρένης, Αθήνα: HellenewsΒιβλιοθήκη Επιχειρήσεως Blake, R., & Mouton, J., (1985), Ιδανική Διοίκηση με το κλειδί GRID, μτφρ. Κ. Παραπαντάκη, Αθήνα: Γαλιλαίος Blake R., & Mouton, J., (1991), Παραγωγικότητα-Η ανθρώπινη πλευρά, μτφρ. Β. Τομανάς, Θεσσαλονίκη: Α.Σ.Ε. Blanchard, K., & Johnson, S., (1983), Ο Μάνατζερ του Ενός Λεπτού, μτφρ. Κ. Παραπαντάκη, Αθήνα: Γαλιλαίος Bolton, R. & Bolton, D., (1992), Σωστό Μανατζμεντ Με Βάση το Κοινωνικό Στυλ, έκδ. γ’, μτφρ. Μ. Πισσαλίδου, Θεσσαλονίκη: Α.Σ.Ε Brooks, A., (2010), Κοινωνική Επιχειρηματικότητα, μτφρ. Α. Σοκοδήμος, & Ε. Φαράλιου, Αθήνα: Έλλην Burke, P., (2003), Αυτοψία. Οι χρήσεις των εικόνων ως ιστορικών μαρτυριών, μτφρ. Α. Ανδρέου, Αθήνα: Μεταίχμιο Challoner, J., (2002), Η ψηφιακή επανάσταση, μτφρ. Δ. Κοσμητόπουλος, Αθήνα: Καθημερινή

Διπλωματική Εργασία 70


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Childe, G., (1991), Κοινωνική εξέλιξη, μτφρ. Θ. Βανδώρος, Αθήνα: Κάλβος De Bono, E., (1981), ΠΟ: Πέρα από το ναι και το όχι, μτφρ. Γ. Αδαμίδης, Θεσσαλονίκη: Α.Σ.Ε. De Geus, A., (2001), Εταιρία- Ένας ζωντανός οργανισμός, μτφρ. Μ. Ανδρέου, Αθήνα: Κριτική De Plas, B., & Verdier, H., (1977), Η διαφήμιση, μτφρ. Β. Βασιλείου, Αθήνα: Ζαχαρόπουλος Dennison, D., (1998), Διαφήμιση για όλους, μτφρ. Δ. Αγγελής, Αθήνα: Anubis. Dornan, J., (1998), Η ισχύς της συνεργασίας, μτφρ. Ε. Παπαδοπούλου, Αθήνα: Σύμβουλοι Διεθνών Επιχειρήσεων Eco, U., (1999), Η σημειολογία στην καθημερινή ζωή, Θεσσαλονίκη: Μαλλιάρης – Παιδεία. Evans, D., (1986), «Μη τοπική εκπαίδευση: οι πηγές και οι σημασίες της», στο Evans, D., et al, Για μια λαϊκή παιδεία, Αθήνα: Κέντρο Μελετών και αυτομόρφωσης. Fiske, J., (1992), Εισαγωγή στην Επικοινωνία, Αθήνα: Επικοινωνία και Κουλτούρα. Hill, L., O’ Sullivan, C., & O’ Sullivan, T., (2003), Creative Arts Marketing, London & New Υork & Routledge Forsyth, P., (2006), Πώς να Εμπνέετε τους Συνεργάτες σας, μτφρ. Αγ. Λάλου, Αθήνα: Ελευθερουδάκης Fox, J., (2003), Γίνε ο καλύτερος Προϊστάμενος, μτφρ. Χ. Σπηλιώτη, Αθήνα: Κριτική Goffee, R., & Hunt, J., (1997), «Το τέλος της διεύθυνσης; Αίθουσα διδασκαλίας εναντίον αίθουσας συνεδριάσεων», στο Kantor, B., επιμ., Η τέχνη του διευθύνειν, Αθήνα: Δήλος Hebdige, D., (1998), Υποκουλτούρα: Το νόημα του στυλ, μτφρ. Ε. Καλλιφατίδη, Αθήνα: Γνώση Hindle, T., et al (2003), Εγχειρίδιο του Marketing, μτφρ. Θ. Παπαδάκης, Αθήνα: Εκδόσεις Κέρκυρα Διπλωματική Εργασία 71


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Hirschman., A., (2002), Αποχώρηση, Διαφωνία και Αφοσίωση, μτφρ. Τ. Πλύτα, Αθήνα: Παπαζήση Jacques, J., & Schreiber, S., (1981), Παγκόσμια πρόκληση, μτφρ. Μ. Βερέττας, Αθήνα: Ωρόρα Jefkins, F., (2002), Δημόσιες Σχέσεις, μτφρ. Χ. Κούλα, Αθήνα: Κλειδάριθμος. Kandinsky, W., (1981), Για το πνευματικό στην τέχνη, μτφρ. Μ. Παράσχης, Αθήνα: Νεφέλη Joly, M., (2001), The Success Manager, μτφρ. Δ. Βίτσιος, Αθήνα: Περίπλους Keenan, K., (1998), Δραστηριοποίηση, μτφρ. Ι. Βλαχόπουλος, Θεσσαλονίκη: ΜαλλιάρηςΠαιδεία Khadez, B., (1987), «Πολυεθνικές επιχειρήσεις, μεταφορά τεχνολογίας και πολιτιστικός ιμπεριαλισμός», στο Ανδρεάδης Γ., κ.α., επιμ., Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός, μτφρ. Λ. Ιστικοπούλου, Αθήνα: Ηρόδοτος Koontz, Η. & O' Donnell, C., (1984), Οργάνωση και Διοίκηση, τόμ. Α', εκδ στ’, μτφρ. Χ. Βαρδάνος, Αθήνα: Παπαζήση Laudon, K., & Laudon, J., (2000), Management Information Systems, New Jersey: Prentice Hall International Maire, E., & Perrignon, G., (1977), Αυτοδιαχείριση, Ο δρόμος για την Ανδρομέδα, μτφρ. Γ. Βαμβάλης, Αθήνα: αυτοδιαχείριση & σοσιαλισμός Markides, C., & Geroski, P., (2006), Νικητής ο Δεύτερος, μτφρ. Π. Τριανταφύλλου, Αθήνα: Κριτική Marsal, M., (1964), Επιβολή και ηγεσία, μτφρ. Ν. Τενενέ, Αθήνα: Ζαχαρόπουλος Montesquieu, Ch., (1993), Περί καλαισθησίας, μτφρ. Α. Βέλιος, Αθήνα: PRINTA Naville, P., (1970), Ψυχολογία της Συμπεριφοράς, μτφρ. Τ. Κονδύλης, Αθήνα: Κάλβος

Διπλωματική Εργασία 72


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» O’ Reilly, D., Rentschler, R., Kirchner, T.A., (2014), The Routledge Companion to Arts Marketing, London & New York: Routledge Ostrom, J., (1990), Ανθρώπινη Αύρα, μτφρ. Ο. Αβραμίδης, & Γ. Κυπραίος, Αθήνα: Διόπτρα Photo Νet (2003), τεύχος 63, ΑΥΓ-ΣΕΠ, σελ. 24 Robbins, S., Decenzo, D., & Coutler, M., (2012), Διοίκηση Επιχειρήσεων, μτφρ. Η. Νικολάου, Αθήνα: Κριτική Sans, J., (1991), «Γλωσσάρι», στο Β. Τομανάς, επιμ., Ομάδες, κινήματα, τάσεις της σύγχρονης τέχνης μετά το 1945, Αθήνα: Εξάντας Schäfer, B., (2001), Ο δρόμος προς την οικονομική ανεξαρτησία, μτφρ. Π. Σταυρόπουλος, Αθήνα, Κλειδάριθμος. Sims, D., Fineman, S., & Gabriel, Y., (1998), Organizing & Organizations, London: SAGE Smith, J., (1987), Στρατηγική επιχειρήσεων, μτφρ. Γ. Μποζάνης, Αθήνα: Anubis Stonier, T., (1987), Ο πλούτος των πληροφοριών, μτφρ. Τ. Νικηφόρου, Θεσσαλονίκη: Α.Σ.Ε. Storr, Α., (1991), H δυναμική της δημιουργίας, μτφρ. Β. Ζένου & Α. Στουπάκη, Αθήνα: Κάλβος Touraine, A., (2010), Μετά την κρίση, μτφρ. Μ. Μαλαφέτα, Αθήνα, Ημερησία. Tracy, B., (2004), Στόχοι, μτφρ. Γ. Μπαρουξής, Αθήνα: Αλκυών Tyssen, T., (1995), Manager για πρώτη φορά, Αθήνα: Anubis Von Mises, L., (1984), Η οικονομική της ελευθερίας, μτφρ. Γ. Λοβέρδος, Αθήνα: Ελληνική Ευρωεκδοτική Webberley, R., & Litt, L., (1987), «Δημιουργικότητα» στο Lee, V., Webberley, R., & Litt. L., Νοημοσύνη και Δημιουργικότητα, μτφρ. Γ. Μπαρουξής, Αθήνα: Κουτσουμπός

Διπλωματική Εργασία 73


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

ΔΙΚΤΥΟΓΡΑΦΙΑ 1/7-30/9, Φωτογραφική εγκατάσταση του Θανάση Ράπτη με τίτλος: «Σε βλέπω». Στο PortoValitsa

στην

Χαλικιδική

(1-7-2002)

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.92/el/node/538 (27/4/2018) 2/10, «Παιδιά χαρούμενα σε όλο τον κόσμο». Ομαδική έκθεση, με παράλληλες φωτογραφίες του Βασίλη Καρκατσέλη, θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς, μουσική από σχολικές

χορωδίες

και

διαδραστικά

παιχνίδια

(2-10-2004).

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.gr/el.node/581 (27/4/2018) “Το λιβάδι του εφήμερου ΙΙ” Το Φ.Κ.Θ. διοργανώνει στο χωριό Λιβάδι (Δήμος Θέρμης, Ν. Θεσσαλονίκης), σε συνεργασία με την Εικαστική Ομάδα TeeToTum, ένα τετραήμερο residence/workshop

καλλιτεχνών

(28/6/2015).

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.gr/index.php/el/the-meadow-of-the-ephemeral-ii (28/4/2018) 20/4 LIFE IS…Ανοιχτή δράση / happening στην οδό Διαλέτη της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο

της

έκθεσης

LIFE

IS

GOOD

(20-4-2013)

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.gr/index.php/el/node/862 (27/4/2018) 4-5/8 Έκθεση φωτογραφίας ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ, ΥΠΟΒΡΥΧΙΑΣ, στο Ποσείδι Χαλκιδικής,

του

Βασίλη

Καρκατσέλη

(4-8-2012)

Ανακτήθηκε

από:

Aνακτήθηκε

από

http://www.fkth.gr/index.php/el/node/838 (27-4-2018) Το

Λιβάδι

του

Εφήμερου

III,

(21/6/2017).

www.fkth.gr/index.php/el/the-meadow-of-the-ephemeral-iii (21/4/2018) Δραστηριότητες (χ.χ.). Ανακτήθηκε από: www.fkth.gr/intex.php/el/node/3 (23/4/2018) 11/4/2018-ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ:

“Τόπος/μνήμη” (11/2/2018).

Ανακτήθηκε από: http://fkth.gr/el/topos-mnimi (23/4/2018)

Διπλωματική Εργασία 74


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» 23η

Έκθεση

Μαθητικής

Φωτογραφίας

-

2018

(4/5/2018).

Ανακτήθηκε

από:

www.fkth.gr/el/node/1030 (23/4/2018) Καρκατσέλης, Β., (χ.χ.), Απόσπασμα εισήγησης στην έκτακτη γενική συνέλευση της 13/6/2006. Ανακτήθηκε από: www.fkth.gr/intex.php/el/about-fkth-el (23/4/2018) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ

&

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ

ΔΡΑΣΕΙΣ,

(χ.χ.).

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.gr/el/parallel-educational-actions (27/4/2018) 12/3/2018 – «Φωτογραφία και Κοινωνία, η Τέχνη ως πολιτική πράξη» (12/3/2018). Ανακτήθηκε από: http://www.fkth.gr/el/node/1033 (27/4/2018) 12/2/2018 – Παρουσίαση του Γιάννη Φραγκούλη με θέμα «Η θεωρία του μοντάζ και η σχέση

του

με

το

στήσιμο

μιας

έκθεσης»

(12/2/2018).

Ανακτήθηκε

από:

http://www.fkth.gr/el/parousiasi-fragkoulis (27/4/2018) Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης (χ.χ.). Ανακτήθηκε από: http://www.fkth.gr (27/4/2018) Ιστορικό του Φ.Κ.Θ. (χ.χ). Ανακτήθηκε από: http://www.gkth.gr/el/about-fkth-el (27/4/2018) Καρκατσέλης, Β., (χ.χ.) Ανακτήθηκε από: http://fmag-gr/node/594 (17/5/2018)

Διπλωματική Εργασία 75


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Α: Ερωτηματολόγιο

Διπλωματική Εργασία 76


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 77


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 78


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 79


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Β: «Συνέντευξη Καρκατσέλη» Ο Βασίλης Καρκατσέλης είναι ο ιδρυτής της ΦΟΤ, πρόεδρος καλλιτεχνικός διευθυντής και δάσκαλός της. Είναι ιδρυτικό μέλος του ΦΚΘ και για πολλά χρόνια πρόεδρός του. Τώρα είναι ο καλλιτεχνικός διευθυντής και δάσκαλός του. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στις 17/1/2018 στην οικία του στη Θεσσαλονίκη, με τη μορφή των ανοικτών ερωτήσεων. Ερώτηση: Ποιες ήταν οι δικές σας σπουδές και γνώσεις στη φωτογραφία και στις τέχνες γενικότερα; Απάντηση: «Έκανα σπουδές στην ΕΦΕ και δούλευα παράλληλα ως φωτογράφος στην Αθήνα. Το 1974 πήγα για σπουδές στις τέχνες στη Γαλλία και την Αγγλία. Σπούδασα ζωγραφική και χαρακτική. Με την επιστροφή μου στην Ελλάδα εργάστηκα σε φωτογραφικό studio». Ερώτηση: Ποιο ήταν το τοπίο στη φωτογραφία όταν ιδρύσατε την ΦΟΤ; Απάντηση: «Η φωτογραφία στην Ευρώπη μπήκε τη δεκαετία ’70-’80. Εκεί άρχισα να παρακολουθώ τις εκθέσεις και τα ζωγραφικά τεκταινόμενα. Στην Ελλάδα δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα. Στις δημόσιες σχολές δεν διδάσκονταν το μάθημα της φωτογραφίας. Στις ιδιωτικές σχολές ασχολούνταν μόνο με τεχνικά θέματα. Υπήρχαν μόνο μερικές διάσπαρτες ερασιτεχνικές ομάδες». Ερώτηση: Πώς ήταν οργανωμένη η ΦΟΤ; Απάντηση: «Η έννοια της ομάδας ήταν υπέρ πάντων. Όλα γίνονταν παρουσία όλων. Η ομάδα είχε συνοχή με ανθρώπους που ταίριαζαν. Υπήρχε καλλιτεχνική αυτονομία. Κάθε μέλος αποτελούσε και μια ξεχωριστή περίπτωση. Τα μαθήματα ήταν δωρεάν. Όταν μπήκαμε στο Πνευματικό Κέντρο Τριανδρίας ο Δήμος, μερικές φορές άρχισε να επεμβαίνει σε οργανωτικά θέματα». Ερώτηση: Ποιες ήταν οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις της ομάδας; Απάντηση: «Η ομάδα ασχολήθηκε με νέα θέματα πάνω στη φωτογραφία. Προσπάθησε να δημιουργήσει μια νέα “γλώσσα”. Να αλλάξει τις ιδέες “περί ωραίου”. Να ξεφύγει από Διπλωματική Εργασία 80


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» τη δικτατορία του Μοντέρνου. Να εκφραστεί με έναν Μετα-μοντέρνο τρόπο. Άνοιξε η φωτογραφία και προς τις άλλες τέχνες, πειραματίστηκε με τα σύγχρονα κινήματα της τέχνης, έδωσε τέλος στις “μεγάλες αφηγήσεις”». Ερώτηση: Το ΦΚΘ πώς προέκυψε; Απάντηση: «Το Υπουργείο Πολιτισμού θέλησε να δημιουργήσει ένα δίκτυο για τη φωτογραφία. Το ΦΚΘ εντάχθηκε σ’ αυτό το δίκτυο, ως ο μόνος μη κρατικός, μη επιχορηγούμενος, αλλά εποπτευόμενος από το Υπουργείο, φορέας». Ερώτηση: Πώς λειτούργησε και ποια νέα δεδομένα που προέκυψαν από την παρουσία του ΦΚΘ; Απάντηση: «Λειτούργησε σε ενοικιαζόμενο χώρο, με υπαλλήλους, πάγια κλπ. Ήταν πού υψηλό το λειτουργικό του κόστος. Τα συμβούλια ήταν πάντα ανοικτά προς όλους. Τη γενική κατεύθυνση την έδινα εγώ. Τις επιμέρους κατευθύνσεις τις έδιναν τα μέλη. Γινόταν γιγαντιαία δουλειά, χωρίς χρήματα. Υπήρξαν συνέργειες και συνεργασίες με άλλες ομάδες, με φορείς από όλη την Ελλάδα». Ερώτηση: Ποια ήταν, σε γενικές γραμμές, τα καλλιτεχνικά αποτελέσματα από τη λειτουργία του ΦΚΘ; Απάντηση: «Λειτούργησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα γκαλερί φωτογραφίας με εκδηλώσεις για όλο το χρόνο. Δημιουργήθηκε ένα πολυδύναμο κέντρο με πολλές επιμέρους καλλιτεχνικές ομάδες, πολυμέσων, video, για το θέατρο κλπ. Βγήκαν από το ΦΚΘ πολλοί δάσκαλοι φωτογραφίας καθώς και επιτυχημένοι φωτογράφοι, οι οποίοι διέσπειραν τις ιδέες του ΦΚΘ σε όλη τη χώρα. Γεννήθηκαν πρωτοπόροι καλλιτεχνικοίφωτογραφικοί θεσμοί για τα ελληνικά και παγκόσμια δεδομένα. Το ΦΚΘ ενέπλεξε την τέχνη με τη ζωή και την κοινωνία».

Ερώτηση: Ποια η θέση του ΦΚΘ στον φωτογραφικό και καλλιτεχνικό χώρο; Απάντηση: «Το ΦΚΘ για τις σύγχρονες ιδέες που πρόσθεσε στην τέχνη της φωτογραφίας και για τον πλουραλισμό των δράσεών του, απέκτησε πολύ καλή φήμη στη χώρα. Στην Ελλάδα θεωρείται πρότυπο κέντρο. Η φερεγγυότητά του τού δίνει η δυνατότητα να συνεργάζεται με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, να συμμετέχει στα κέντρα των Διπλωματική Εργασία 81


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» αποφάσεων. Έχει πολύ καλή παρουσία και στο εξωτερικό συμμετέχοντας στο Διεθνές Δίκτυο των Φωτογραφικών Κέντρων του κόσμου και στα Ευρωπαϊκά Φεστιβάλ Φωτογραφίας. Διοργανώνει εκθέσεις ξένων καλλιτεχνών και φιλοξενούνται δράσεις του σε πολλά κράτη του εξωτερικού». Ερώτηση: Ποια προβλήματα αντιμετωπίζει το ΦΚΘ; Απάντηση: «Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι το οικονομικό που εξαιτίας του φρενάρουν οι διεθνείς σχέσεις. Το δημόσιο δεν στηρίζει την προσπάθειά του όσο θα έπρεπε και πολλές φορές φάνηκε ασυνεπές στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών του προς το ΦΚΘ».

Διπλωματική Εργασία 82


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Γ: «Συνέντευξη Ράπτη» Ο Θανάσης Ράπτης είναι μέλος της ΦΟΤ, ιδρυτικό μέλος του ΦΚΘ και νυν πρόεδρός του και διαχειριστής της σελίδας του Facebook του ΦΚΘ. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στις 25/1/2018 στο café Next, στο Λιμάνι Θεσσαλονίκης, με τη μορφή των ανοικτών ερωτήσεων. Ερώτηση: Ποιος ήταν ο τρόπος οργάνωσης της ΦΟΤ; Απάντηση: «Υπήρχε ένα άτυπο διοικητικό συμβούλιο, που εξουσιοδοτούσε τον πρόεδρο να διεκπεραιώνει τα θέματα. Η ΦΟΤ ήταν αυτόνομη. Λειτουργούσε σε εθελοντική βάση. Το κάθε μέλος χρηματοδοτούσε τον εαυτό του». Ερώτηση: Πώς ήταν η διοικητική συμπεριφορά του ιδρυτή της και ποιες ήταν οι ικανότητές του; Απάντηση: «Ο Καρκατσέλης ήταν ένας από μας και συμπεριφερόταν ισότιμα προς όλα τα μέλη. Δεν άσκησε καμία εξουσία. Ήταν βαθύς γνώστης του αντικειμένου, με πολύ καλό όνομα στο χώρο, άοκνος δάσκαλος, μεταδοτικός, εξωστρεφής, διαλλακτικός, δημοκρατικός, με αξίες, αρχές και ήθος, εμπνευστής, αληθινός ηγέτης και ψυχή του Κέντρου». Ερώτηση: Ποιες ήταν οι σχέσεις μεταξύ των μελών; Απάντηση: «Οι σχέσεις μεταξύ των μελών ήταν πολύ καλές, φιλικές, οικογενειακές, σχεδόν αδερφικές. Δεν υπήρχαν τριβές. Οι κόντρες ήταν σε δημιουργική βάση, με θετικό πρόσημο στο τέλος. Τίποτα δεν γινόταν “κάτω από το τραπέζι”. Τα μέλη ήταν πολύ δραστήρια. Δημιουργήθηκε ένας πυρήνας που συνεχίζει εδώ και 30 χρόνια. Τα νέα μέλη εντρυφούν σε αυτήν την “οικογενειακή κουλτούρα”. Είμαστε όλοι εθελοντές και αυτό μας ενώνει». Ερώτηση: Πώς γινόταν η οικονομική διαχείριση του ΦΚΘ; Απάντηση: «Τα μέλη εισφέροντας μια μικρή συνδρομή αναλάμβαναν τα πάγια έξοδα για τη συντήρηση του Κέντρου. Ορισμένες φορές το ΦΚΘ χρηματοδοτήθηκε από το Διπλωματική Εργασία 83


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα» Υπουργείο Πολιτισμού, για την κάλυψη εξόδων για συνδιοργανώσεις ή για την έκδοση καταλόγων που διανέμονταν δωρεάν. Υπήρξαν και μερικές χορηγίες, σε είδος κυρίως, από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς (στέγαση εκθέσεων, τεχνολογικός εξοπλισμός, ενημερωτικά φυλλάδια). Όλα τα έσοδα πάντως κατέληγαν στις δράσεις. Τώρα, πάντως, που έχει το ΦΚΘ απαλλαγεί από το βραχνά των παγίων, είναι οικονομικά αυτάρκης, χωρίς να διαχειρίζεται και τρομερά ποσά». Ερώτηση: Ποιος ο ρόλος της εκπαίδευσης στη λειτουργία του ΦΚΘ; Απάντηση: «Εκπαιδευτική χροιά είχαν όλες οι δράσεις του ΦΚΘ, καθώς αυτός ήταν ένας από τους βασικούς σκοπούς του. Η εκμάθηση στηριζόταν στην εθελοντική συμμετοχή, τόσο των δασκάλων όσο και των ενδιαφερομένων. Οι πόρτες ήταν ανοικτές για όλους. Τα μαθήματα γίνονταν είτε με τη μορφή σεμιναρίων είτε μέσω θεματικών ενοτήτων είτε με workshops. Και θεωρία και πράξη. Επίσης δημιουργήθηκαν και πομάδες πολυμέσων και δόθηκε έμφαση στην εκμάθηση των νέων τεχνολογιών. Πρέπει να πέρασαν πάνω από 1.000 άτομα από τις εκπαιδευτικές του δράσεις». Ερώτηση: Με ποιο τρόπο γίνεται το επικοινωνιακό έργο του ΦΚΘ; Απάντηση: «Εκτός από το επικοινωνιακό έργο, το ΦΚΘ λειτούργησε ως συγκολλητικός παράγοντας όλων των φωτογραφικών ομάδων της Ελλάδας, που αναγνώρισαν τις δράσεις του και υπερμεγέθυναν το prestige του Κέντρου. Οι προσκλήσεις για δράσεις ήταν πανελλήνιας εμβέλειας. Με τις νέες ψηφιακές δυνατότητες, το ΦΚΘ δημιούργησε ιστοσελίδα, όπου έχει ψηφιοποιημένο το αρχειακό του υλικό, στέλνει email, διαθέτει σελίδα στο Facebook με 2.500 φίλους, συντηρεί ειδικό κανάλι στο Youtube, καθώς και σε άλλες πλατφόρμες. Με την ανακοίνωση κάποιας δραστηριότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να έχει και 4.000 διαδικτυακού επισκέπτες. Με το διαδίκτυο υπήρξε απογείωση της επικοινωνίας και εξοικονόμηση σε κόπο, χρόνο, χρήμα». Ερώτηση: Τι το καινούριο πρόσφερε το ΦΚΘ στην τέχνη της φωτογραφίας; Απάντηση: «Το ΦΚΘ πρωτοπόρησε σε πολλούς τομείς. Εξέδωσε καταλόγους, βιβλία, περιοδικά, artistic books. Ενσωμάτωσε τα πολυμέσα και τις νέες τεχνολογίες στην τέχνη της φωτογραφίας, δημιούργησε θεσμούς, αντάλλαξε γνώσεις και δράσεις με φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό/ το ΜΦΘ αναγνωρίζοντας το έργο του, ήταν η μοναδική ομάδα που φιλοξένησε για να εκθέσει». Διπλωματική Εργασία 84


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Δ: «Πρόσκληση σε Διεθνή Φωτογραφικό Διαγωνισμό»

Διπλωματική Εργασία 85


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα E: «Καταστατικό ΦΚΘ»

Διπλωματική Εργασία 86


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 87


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 88


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Διπλωματική Εργασία 89


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα ΣΤ: «Συνέντευξη Δελάκη» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΚΩΣΤΗ ΔΕΛΑΚΗ Ο Κωστής Δελάκης είναι μέλος της ΦΟΤ, ιδρυτικό μέλος του ΦΚΘ και δάσκαλός του για 1 χρόνο. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στις 9/1/2018 στην οικία του στη Θεσσαλονίκη. Ερώτηση: Ποια ήταν “το κλίμα, το περιβάλλον” που λειτουργούσε η ΦΟΤ; Απάντηση: «Το κλίμα ήταν ζεστό, παρεΐστικο. Σε άλλες ομάδες που συμμετείχα υπήρχε ψυχρότητα, επαγγελματισμός, όλα κινούνταν γύρω από το χρήμα. Εμείς ήμασταν ερασιτέχνες». Ερώτηση: Ποιο ήταν το προφίλ του δασκάλου και ιδρυτή Καρκατσέλη σε σχέση με την ομάδα; Απάντηση: «Θεωρώ ότι η παρουσία του υπήρξε καταλυτική. Ήταν ευχάριστος και σε βοηθούσε να εξελιχθείς. Πολύ καλός γνώστης της τέχνης, κράτησε τη συνοχή της ομάδας. Εγώ σαν δάσκαλος φωτογραφίας μπορεί να πω ότι υιοθέτησα το ύφος του. Πήρα πολλά από αυτόν». Ερώτηση: Τα μαθήματα σε ποιο εύρος της τέχνης κινούνταν; Απάντηση: «Εκτός από τα μαθήματα που γίνονταν πάνω στη φωτογραφία και τις τεχνικές της, ασχολούμασταν και με την αισθητική, την ιστορία της τέχνης, τα διάφορα κινήματα, την κοινωνιολογία κ.ά. Υπήρχαν διάφορες κατευθύνσεις, αλλά μπορούσες να ψαχτείς και μόνος σου. Πολλοί μέσα από το ΦΚΘ εξελίχθηκαν στο επάγγελμα του φωτογράφου και μάλιστα ορισμένοι έφτασαν πολύ ψηλά». Ερώτηση: Πώς ήταν τα φωτογραφικά πράγματα στην πόλη και γενικότερα ο πολιτισμός; Απάντηση: «Τη δεκαετία του ’90 υπήρχαν διάφορες φωτογραφικές ομάδες. Το ΦΚΘ κατείχε κορυφαία θέση ανάμεσά τους. Στην πόλη οι γκαλερί ασχολούνταν κυρίως με τη ζωγραφική. Όταν έγινε η Πολιτιστική Πρωτεύουσα το ’97 υπήρχε οργασμός δραστηριοτήτων. Το ΦΚΘ συμμετείχε σε πολλές δραστηριότητες είτε μεμονωμένα είτε με συνέργειες με άλλες τέχνες». Διπλωματική Εργασία 90


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Ερώτηση: Ποιες ήταν οι πρωτοπορίες που εισήγαγε το ΦΚΘ; Απάντηση: «Το ΦΚΘ έκανε δράσεις και happening που άφησαν εποχή. Εξέδωσε φωτογραφικά περιοδικά με θέματα από την ιστορία της τέχνης, λειτούργησε όλο τον χρόνο γκαλερί φωτογραφίας, άνοιξε τη φωτογραφία στα Βαλκάνια και τόσα άλλα». Ερώτηση: Τι θα μπορούσε να κάνει το ΦΚΘ τώρα για να αναπτυχθεί με τα καινούρια δεδομένα που έχουν προκύψει; Απάντηση: «Καλό είναι να βγουν νέα άτομα. Ο σκληρός πυρήνας φυσικό είναι να κουράστηκε. Και χρειάζεται νέο αίμα, χωρίς όμως να χαθεί η έννοια της ομάδας».

Διπλωματική Εργασία 91


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Ζ: «Συνέντευξη Τσιρώνη» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΑΛΕΚΑ ΤΣΙΡΩΝΗ Η Αλέκα Τσιρώνη είναι μέλος του ΦΚΘ και μέλος του διοικητικού συμβουλίου. Φωτογράφος και επιμελήτρια της διεθνούς έκθεσης “Τόποι-ΜΝΗΜΕΣ” Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στις 23/4/2018 στο καφέ-γκαλερί TABYA στη Θεσσαλονίκη. Ερώτηση: Πριν πόσο καιρό προγραμματίστηκε η έκθεση, τι επαφές υπήρξαν και πώς οργανώθηκε; Απάντηση: «Η γνωριμία με μερικούς συντελεστές υπήρχε. Οι συζητήσεις ξεκίνησαν πριν ένα, ενάμισι χρόνο. Διερευνήθηκε η δυνατότητα της συνεργασίας. Γίναν πολλές επαφές». Ερώτηση: Ποια ήταν τα κυριότερα εμπόδια στην πραγμάτωσή της; Απάντηση: «Ήταν κυρίως η εύρεση κατάλληλου χώρου. Οι δημόσιοι χώροι δεν ήταν διαθέσιμοι, ενώ οι ιδιωτικοί είχαν πολύ υψηλό κόστος για τη χρήση τους. Τελικά επιλέχθηκε το καφέ-γκαλερί TABYA. Ένα μέρος των εξόδων το κάλυψε το ΦΚΘ και ένα μέρος, για πρώτη φορά, το κάλυψαν οι συμμετέχοντες». Ερώτηση: Το ΦΚΘ πώς αντιμετωπίζει αυτές τις συνεργασίες με το εξωτερικό; Απάντηση: «Και τις επιζητά και τις υποστηρίζει. Είναι μια από τις βασικές του πολιτικές». Ερώτηση: Πώς καλύπτονται τα έξοδα από μια τέτοια έκθεση; Ποια η σχέση με τις χορηγίες; Απάντηση: «Η κρατική χρηματοδότηση είναι πολύ δύσκολη και μάλλον πρέπει να την ξεχάσουμε. Οι χορηγοί είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν στο κομμάτι της προβολής, αλλά όχι στο οικονομικό. Φταίει και το ΦΚΘ που στο κυνήγι των χορηγιών λειτουργεί υποτονικά καθώς θέλουμε να προστατέψουμε την αυτοδυναμία μας».

Διπλωματική Εργασία 92


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Παράρτημα Η: «Προσκλήσεις»

Διπλωματική Εργασία 93


Αθανάσιος Οταμπασίδης, «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική & Διοίκηση. Τρόπος Λειτουργίας. Στοχοθεσία - Συμπεράσματα»

Υπεύθυνη Δήλωση Συγγραφέα: Δηλώνω ρητά ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8 του Ν. 1599/1986 και τα άρθρα 2,4,6 παρ. 3 του Ν. 1256/1982, η παρούσα εργασία αποτελεί αποκλειστικά προϊόν προσωπικής εργασίας και δεν προσβάλλει κάθε μορφής πνευματικά δικαιώματα τρίτων και δεν είναι προϊόν μερικής ή ολικής αντιγραφής, οι πηγές δε που χρησιμοποιήθηκαν περιορίζονται στις βιβλιογραφικές αναφορές και μόνον.

Διπλωματική Εργασία 94

Profile for photographycenterthessaloniki

Sakis Otambasidis 'Photography Center of Thessaloniki'.  

Σχολή Κοινωνικών Επιστημών - Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων Διπλωματική Εργασία «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική &...

Sakis Otambasidis 'Photography Center of Thessaloniki'.  

Σχολή Κοινωνικών Επιστημών - Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων Διπλωματική Εργασία «Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης. Πολιτιστική Πολιτική &...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded