Issuu on Google+

Geschiedenis Tussen 1899 en 1975 zijn in totaal 568.261.000 ton steenkool gedolven. Mijnwerkers uit Limburg, de rest van Nederland en ook vanuit het buitenland daalden dag in dag uit af in de mijnen, om onder zeer zware-, gevaarlijke- en ongezonde werkomstandigheden de steenkool aan de Limburgse ondergrond te ontfutselen. Er was werk en welvaart voor honderdduizenden. Heerlen, de Limburgse steenkolenmijnbouwhoofdstad groeide uit tot één van de rijkste steden van het land. Na de oorlog droegen mijnen en mijnwerkers voor een aanzienlijk deel bij aan het economisch herstel van Nederland. Zij zorgden voor verwarming van huishoudens en energievoorziening voor industrie en infrastructuur. Vele mijnwerkers betaalden hiervoor met hun leven. Ruim 1.350 verongelukten op hun werkplek. Ontelbaar zijn de silicose- en asbestslachtoffers. Nederland is de mijnwerker veel dank verschuldigd. In 1965 kwam toenmalig minister van Economische Zaken, Joop den Uijl, naar de Heerlense schouwburg, om daar de algehele sluiting van de Limburgse steenkolenmijnen aan te kondigen. Daarbij werden vele beloften gedaan, beloften waar men zich niet aan gehouden heeft. Integendeel, de mijnwerker werd afgedankt. Zelfs een Mijnmuseum is de mijnwerker nooit gegund. Een plek, waar recht gedaan wordt aan de mijnwerker en zijn nimmer beloonde inzet. In 2015 is het 50 jaar geleden, dat Joop den Uijl een belofte deed in het hart van de mijnstreek. Na 50 jaar kan deze belofte eindelijk worden ingelost. Door de realisatie van Nederlands Mijnmuseum, een belevingsplek, die eer doet aan de mijnwerker: …de mijnwerker schrijft zijn eigen geschiedenis…

1


Doelstelling De stichting Carboon heeft zich ten doel gesteld het culturele erfgoed van het Nederlandse steenkolenmijnbouwverleden te conserveren en voor de toekomst veilig te stellen. Daarbij zet de stichting sterk in op beleving. Beleven hoe die mijnwerker zich ondergronds heeft gevoeld tijdens het dagelijks uitvoeren van zijn zware werkzaamheden onder bijna mensonwaardige omstandigheden. En fysiek aanvoelen hoe dat was om met die mijnlift omlaag te suizen om daar elke dag acht uur lang te werken voor kind en gezin. Dit wordt bewerkstelligd door het Nederlands Mijnmuseum (thans alleen schacht- en ophaalgebouw) uit te breiden tot een belevingsmuseum, compleet met mijnlift en ondergronds gedeelte. Noodzakelijke museale bedrijfsruimte (ontvangsthal, filmzaal, bibliotheek, expositieruimten, museum-shop, museumrest en sanitaire voorzieningen) wordt voorts ingericht in de P- en N-vleugel van het voormalige CBS-gebouw, aangrenzend aan het ophaalgebouw.

Impressie uitbreiding Nederlands Mijnmuseum Schachtgebouw, ophaalgebouw, ondergronds gedeelte, P- en N-vleugel, met nieuwe hoofdingang

2


Functies 1. Het inrichten van een belevingsmuseum, inclusief de mogelijkheid om zelf de “sensatie” te ervaren met de mijnlift ondergronds te gaan en ondergronds rond te lopen, werkpunten te bezichtigen en door een lage mijngang te kruipen. 2. Het uitbouwen van het huidige, bescheiden museum, tot een volwaardig museum: 2.1.

Het documenteren en beheren van de huidige collectie, waaronder een waardevolle mijnlampencollectie;

2.2.

Het documenteren van literatuur en documentatie betreffende de collecties;

2.3.

Het inrichten en onderhouden van een permanente presentatie, teneinde het publiek inzicht te verschaffen in de betekenis van de verzamelde mijnbouwattributen: - ondergrondse gebruiksvoorwerpen in het ondergronds gedeelte, - foto’s, schilderijen, gedichten in de P- en N-vleugel CBS-gebouw, - mijnkaarten en fossielen in expositieruimten P- en N-vleugel, - documentatiemateriaal en mijnbouwboeken in de bibliotheek, - mijnbouwfilms in de filmzaal.

2.4.

Aparte educatieve programma’s ontwikkelen t.b.v. onderwijs en scholen.

Resumerend vervult het Nederlands Mijnmuseum de functie van conservator van het culturele erfgoed Nederlandse steenkolenmijnbouw, collectiebeheerder van mijnbouwattributen uit dat culturele tijdperk, organisator van een permanente mijnbouwexpositie en aanbieder van educatieve mijnbouwkundige programma’s.

Impressie studenten Zuyd Hogeschool (Facility management) Inrichting N- en P-vleugel met museale bedrijfsruimten en nieuwe hoofdingang

3


Uitgangspunten Het huidige Nederlands Mijnmuseum, geopend op 17 december 2005, bestaat uit schachtgebouw en ophaalgebouw. Historisch gezien juweeltjes (het zijn de enige overgebleven oorspronkelijke gebouwen van de steenkolenmijn Oranje Nassau I, samen overigens met het hoofdkantoor), maar praktisch gezien met onvoldoende ruimte voor een bijdetijds museum. Met name ontbreken een aantal (noodzakelijke) basale voorzieningen: - hoofdingang met passende ontvangsthal, - filmzaal, - liften/rolstoeltoegankelijkheid, - documentatieruimte/bibliotheek/leeszaal, - expositieruimten, - kaartenkamer, - restauratieruimte, - museumshop, - sanitaire voorzieningen. Teneinde hier verbetering in aan te brengen is er voor gekozen deze onder te brengen in de aangrenzende P- en N-vleugel van het voormalige CBS-gebouw. Evident is, dat genoemde voorzieningen invloed hebben op de bezoekersaantallen. In 2012 bedroeg dit 5.094, waarbij dient te worden opgemerkt, dat enkele bus organisaties hun vaste bezoekprogramma aan Nederlands Mijnmuseum hebben beëindigd i.v.m. ontbrekende adequate sanitaire voorzieningen. Zoals reeds opgemerkt wordt voorts sterk ingezet op beleving. Sedert een aantal jaren verzorgt de stichting Carboon het educatieve programma “mijnbouwpresentaties bij basisscholen”, waarna deze scholen een bezoek brengen aan het Nederlands Mijnmuseum. Deze mijnbouwpresentaties worden, evenals de rondleidingen in het mijnmuseum, verzorgd door oud mijnwerkers. Zij vertellen op meeslepende wijze en uit eigen ervaring over hun jarenlange keiharde mijnwerkersleven! En wat beantwoordt in dit kader nog beter aan het verwachtingspatroon van scholieren, dan echt ondergronds te kunnen gaan met de mijnlift om daar aan den lijve te ervaren, wat hun Opa in vroegere jaren voor zwaar werk heeft gedaan? Daarom ook de voorziene mijnbouwkundige uitbreidingen: - de (simulatie)mijnlift, die overigens een dubbelfunctie krijgt, teneinde ook het bezoek aan de diverse (3) etages van het schachtgebouw mogelijk te maken, - het ondergrondse gedeelte in de parkeerkelder van CBS-oud, een 200 m. lang gangenstelsel, momenteel in uitvoering bij decorbouwer Oscar Chiaradia Publistrada. Het belevingsuitgangspunt wordt extra versterkt op basis van het gastenboek en uitlatingen van ¾ van de bezoekers: “Kunnen we nog ondergronds gaan? Dat zou echt iets zijn om nog eens mee te maken”.

4


Simulatie-mijnlift/dubbelfunctielift Het drie etages tellende schachtgebouw beschikt niet over een liftinstallatie en is daarmee voor een groot deel niet bereikbaar voor senioren, gehandicapten en rolstoelgebruikers. Dit is een groot gemis en heeft zijn uitwerking op bezoekersaantallen. Teneinde hier invulling aan te geven is er door architectenbureau TeekenBeckers B.V., in samenwerking met NIVA Liften een concept opgesteld, dat voorziet in het aanbrengen van een personenlift in de bestaande 470 m. diepe mijnschacht.

In eerste instantie dient de dubbelfunctielift om de diverse etages van het schachtgebouw bereikbaar te maken voor museumbezoekers, inclusief rolstoelgebruikers. Hiertoe wordt een “normale” personenlift in de schacht geplaatst. Teneinde deze plaatsing mogelijk te maken dienen een aantal voorbereidende werkzaamheden te worden verricht, waaronder een bouwkundige aanpassing van de (huidige) schachtbodem (-1 niveau). Ter financiering hiervan is een subsidieverzoek ingediend bij de provincie Limburg, in het kader van de subsidieregeling “Restauratie en stimulering herbestemming monumenten”. Het complete plan, inclusief ontwerptekeningen en kostencalculatie is weergegeven in het door architecten TeekenBeckers B.V. opgemaakte rapport “Optimalisatie Nederlands Mijnmuseum te Heerlen”, d.d. 22.02.2013.

5


Eenmaal geplaatst en functioneel kan de lift worden omgebouwd tot “simulatie-mijnlift�.

Remark Time Based Arts is in staat de bestaande personenlift, conform het vigerende wettelijke liftbesluit, om te bouwen tot een heuse mijnlift, compleet met - LCD-scherm met computeranimatie, - Ventilatoren, t.b.v. luchtinlaat, - Geluidsapparatuur/harddisk t.b.v. geluidsnabootsing. - Schudvloer. Alsdan wordt het mogelijk gemaakt een waarheidsgetrouwe beleving te krijgen van een afdaling per mijnlift in het ondergrondse mijnbedrijf. De complete plannen betreffende aanbrengen lift en inrichten als simulatie-mijnlift zijn te raadplegen in: - de offerte NIVA Liften d.d. 22.03.2012, - de offerte Mijn-Lift-Simulator Remarks d.d. 19.12.2011.

6


Ondergronds gedeelte Vanuit de schachtvloer wordt een verbindingsgalerij aangelegd met de nabij gelegen parkeerkelder van CBS-oud. Deze verbindingsgalerij is 30 m. lang en kan tegelijkertijd worden ingericht als opstelspoor voor een mijntrein met locomotief. Museumbezoekers lopen na het uitstappen uit de mijnlift door deze verbindingsgalerij naar het ondergronds gedeelte.

Decorbouwer Oscar Chiaradia Publistrada richt het ondergrondse gedeelte, met gangenstelsel en werkpunten, waarheidsgetrouw in. Versterkt met “light & sound� effecten wordt een nagenoeg 100% ondergrondse mijnbeleving gerealiseerd.

7


Impressie inrichting ondergronds gedeelte Oscar Chiaradia Publistrada

300 m. ondergronds + diverse werkplekken

Uitstappunt trein + filmzaaltje

8


Ophaalmachine In het ophaalgebouw staat de uit 1897 daterende en oorspronkelijk stoom aangedreven en In 1925 op persluchtaandrijving omgebouwde ophaalmachine van de fa. Mehler uit Aken. Deze ophaalmachine deed ten tijde van de steenkolenmijnbouw de mijnliften in de schacht onafgebroken op en neer gaan. Na de mijnsluiting op 31 december 1974 is de ophaalmachine stopgezet en heeft sindsdien niet meer gedraaid. Bijna 40 jaar lang heeft hij een anoniem bestaan geleid. Na het in beweging zetten van de schachtwielen op 17 december 2005 is het thans de beurt aan de ophaalmachine om weer in actie te komen. Om daarmee een dynamisch effect te geven aan het ophaalgebouw en de stilte te verbreken. Machinefabriek Bosserveld uit Maastricht is, in samenwerking met Huppertz Technical Services B.V. uit Bocholtz, deze uitdaging aangegaan en heeft de machine, inclusief de machtige zuigerstangen en de grote kabeltrommel, wederom in beweging gebracht. Intussen is ook een offerte aangevraagd (en verkregen) bij Mobile Live te Heerlen, voor het maken van een bijpassend film- en geluidfragment van de afdaling in de 470 m. diepe mijnschacht. Alsof de tijd is teruggedraaid. De officiĂŤle openingshandeling hiertoe zal worden verricht door wethouder Braeken van ruimte, wonen en cultuur, van de gemeente Heerlen, op 30 juni 2013. Mede daarmee ondersteunt de wethouder, namens de gemeente Heerlen, de ambitie van het Nederlands Mijnmuseum om te groeien en uit te breiden, zoals hiervoor omschreven.

Zuigerstangen en kabeltrommel

9


Bezoekerspotentieel Nederlands Mijnmuseum is er voor iedereen. Voor oud-mijnwerkers en hun familieleden, maar ook voor niet-mijnwerkers. Voor oud-mijnwerkers is het met name een ontmoetingsplek, om nog eens over de mijn te praten (geldt ook voor familieleden), niet-mijnwerkers zijn vooral nieuwsgierig hoe dat alles vroeger in de mijn wel was. Een cruciale doelgroep is de groep jeugdige bezoekers, de scholen. Dit teneinde een permanente en blijvende toestroom van kinderen in de toekomst te waarborgen. Echter moet er dan wel een programma zijn, dat de jeugd moet aantrekken, nog specifieker een “doe�-programma, ofwel beleving. Zoals reeds vermeld bestaat de mogelijkheid om mijnwerkers van Nederlands Mijnmuseum op schoolbezoek te krijgen, om daar een (voornamelijk) theoretisch verhaal verteld te krijgen Met daarna de gelegenheid om de theorie in praktijk om te zetten, middels een bezoek aan het Nederlands Mijnmuseum. Door realisatie van het Nederlands Mijnmuseum, zoals in voorgaande hoofdstukken omschreven en met nadruk op de ondergrondse beleving (schachtafdaling en fysiek ondergronds zijn), denkt het bestuur van de stichting Carboon/Nederlands Mijnmuseum een uitstekende formule te hebben gevonden om deze doelstelling in te vullen. Tot slot: het vernieuwde mijnmuseum zal een volwaardiger bijdrage kunnen leveren aan de reeds in gang gezette (Gaia Park, Continium, ZLSM, Mondo Verde) en verder uit te breiden toeristisch-recreatieve versterking van Parkstad Limburg. Uiteraard zal daartoe eveneens samenwerking worden gezocht met andere toeristisch-recreatieve ondernemers en organisaties.

10


Marktpotentie Betreffende de haalbaarheid, kansen en bedreigingen voor het Nederlands Mijnmuseum bestaan er vele theorieën. En elke theorie wordt gezien vanuit de eigen invalshoek van de onderzoeker en/of wetenschapper. En natuurlijk zijn er sterke en zwakke punten te benoemen en allerlei strategieën te bedenken omtrent hoe een mijnmuseum er eigenlijk zou moeten uitzien. Een dergelijk ideaal-model bestaat niet. Feit is, dat het sterkste argument de mijnwerker zelf is, met zijn eigen ervaring en inzicht: “…de mijnwerker schrijft zijn eigen geschiedenis…”. Het Nederlands Mijnmuseum ligt centraal in het euregionale steenkoolbekken, dat zich grensoverschrijdend voortzet, enerzijds naar België (Kempische steenkoolbekken) en anderzijds naar Duitsland (Aachener Revier). In de nabije Belgische en Duitse mijnsteden zijn reeds enkele mijnmusea gevestigd (Blegny, Eijsden, Genk, Alsdorf), die te bezichtigen zijn. Naast de deur, in Valkenburg is er zelfs een modelsteenkolenmijn, met een mooi ingericht ondergronds gedeelte. In Blegny gaat men zelfs per mijnlift 30 m. omlaag, om in het (matig ingerichte) ondergrondse gedeelte te vertoeven. Dat neemt niet weg, dat het Nederlands Mijnmuseum, zeker voor het Nederlandse publiek, maar ook voor de euregionale bezoeker en met name het onderwijs, “the place to be” is. Gevestigd in de restanten van een voormalige steenkolenmijn (Oranje Nassau I), op de plek waar dag in dag uit, jaar voor jaar duizenden mijnwerkers ondergronds gingen op zoek naar werk en welvaart. Deze plek spreekt aan, zo is uit het bezoekersboek te lezen en uit bezoekersmonden te horen. En dat biedt overlevingskansen, te meer daar de beide grote aantrekkingspunten van Blegny (mijnlift met afdaling in de schacht) en Valkenburg (waarheidsgetrouw ondergronds gedeelte met 200 m. mijngangen) bij Nederlands Mijnmuseum tot één geheel ten uitvoer worden gebracht. En waar kinderen met hun ouders meerdere keren per jaar op bezoek komen. Een vernieuwd Nederlands Mijnmuseum, met een ondergrondse beleving, heeft zeker potentie in de markt! Sedert enige tijd is Nederlands Mijnmuseum bezig met de uitvoering van bijzondere arrangementen. Eén daarvan is “Mijnen en Wijnen”, een samenwerkingsverband tussen wijngoed Fromberg te Ubachsberg en Nederlands Mijnmuseum. Dit combi-bezoek tussen Nederlands Mijnmuseum en een gerenommeerd wijngoed ontwikkelt zich langzamerhand tot een “trekker”. Binnenkort loopt een volgend uniek arrangement van stapel: “Mijnen en Treinen”. Dit betreft een combi-bezoek tussen Nederlands Mijnmuseum en Z.L.S.M. Eerst ondergronds gaan en daarna dineren en overnachten in een luxe slaaptrein. Een volgende “trekker” is in de maak.

11


Plan 2015