Issuu on Google+


tï{Hoï*JI} §TEENKOOL No. 7, JULI

Pag.

O o. school in het bos

r95

C

196

Ë Hoe lekker moeder Íhuis ool< kookt, het kan noail zo heeililk smaken als de vacanliemaaltiid aan de rand van een korenveld,

Nemen wij voorrang of gevenwij voorrang

?

De Lange ian vrndt aJn meester de tweede reuzenschoorsteen op

Oranje-Nassaumijn

in de schaduw van de berkebomen. Na éen welbestedeochtcnd worden de hongerige magen gevuld om nieuwe energir op Íe doen voor dc rcst van de vacantiedag. De verdcre gebeurtenissen op zo'n dag vindl de lczer in woord en óeeld vastgelegd op de pagina's 2O2 tot en meÍ 2O4 in dit

1953

I

ln I o-I de LJ ,

{S o: tientjes voor de zes ,,veiligste" 20I antwoorden

(P

nummèr,

Een blij fotoverhaal over een heer-

lijke vacantiedag, die men zijn gezin met eenvoudige middelen kan be-

202

zorgen

Vanuit de versterkte koningshoeve te Asselt trokken de Noormannen op roof uit

1^'7 '2\t '

in de vacantiemaand

20S

O

Jubilarissen

§

De eeuwen door zijn mijnwerker

en 1l) zlu

mljnbouw op munten en penningen afgebeeld

Redactie e n administatie

:

v, d. Maesenstraat

Het ingewikkelde fabricageproces )Í4 van een betrouwbare stijl, waarnaar aL

Heerlen Redacteur: Bern, J. M, Bekman, Heerlen Vaste medewerkers: A, van Aernsbergon, P. Frische, W. Verheiden Fo t

o','

S?h,XÍ

Adresrvijzigingen, klachten omtrrent bez-arging e.d. gelieve merl sshriÍleli.ik rnede te delefi aan Adnrini.sÍratie Ste enl;ool, Yan rfur lrÍatsenstraul 2, l-leerlerr, oí' teleftrnisch r:p te geven a.írn to(rl(l 201, l-ÍoaJïlhureau Slu«tstrtijtrcn {Het:rlcn, Bt ll). Ilij adreswi.iziging gelieve men, lich*lvs r1aanl, voltedig &drc§, werknummer m bulri[/", ook hst

in de mijnbouw jaren

L

heeft

gezocht

Ö

i,t8iliil;,

Lay-out: M. Verjans

oude adres te vernteÍden.

men

2,

c

s

diploma

het 218

De

een

efg".t.raeerd en geslaagd voor

plaatjes-prijsvraag was

groot §ucce§

Laat het huishouden eens op beloop en neem er een dag tie van

O *,

220

z'n ,r.rl LLt

vacan-

spook kwam op de koffie

222

L94

j

I


De Oranje-Nassaumijn I bouwt een reuzenschoorsteen voor de afvoer van rookgassen uit nieuw ketelhuis

IND

1954 zal

-*

zoals

wij in het

laat§te

Kerstnummer van ,,Steenkool" reeds meldden de Oranje-Nassaumijn I de capaciteit

van haar- electrische centrale belangrijk

heb-

ben vergroot. Door de opstelling van twee nieuwe turbogeneratoreo van 32000 kW elk, zal het vermogen van de centrale dan op 100.000 kW zijn gebracht. Aan de verwezenlijking van deze omvangrijke uitbreiding wordt dit en het volgend jaar met man en macht gewerkt. Het gebouw van de vergrote centrale, waarin de generatoren worden opgesteld, is thans reeds voor het grootste gedeelte voltooid, De montage van de generatoren kan binnenkort beginnen. Aan het nieuwe ketelhuis, dat naast de electrische centrale wordt opgetrokken, wordt met voortvarendheid gebouwd. Vier moderne hoge-drukketels, ieder met een capaciteit van 80 ton stoom van ongeveer 500 graden Celcius per uur, zullen de kern van deze ,,stoomfabriek" uitmaken. Deze ketels zullen zijn uitgerust met zogenaamde Martinroosters, die het mogelijk maken de vuurhaarden te stoken met kolenslik en andere minderwaardige brandstoffen, zoals de vliegas, die in de vangkamers van het nieuwe ketelhuis wordt ,,gevangen". Tenslotte is men tussen het nieuwe ketelhuis en de machtige koeltorens begonnen met het optrekken van eeR 155 meter hoge schoorsteen in gewapend beton, die dient voor de afvoer van rookgassen uit

§,/&ruffiffiffi

1l

tl,urt rle ,rLuru,ge .l$YL"

I

i

't ii il

i ri

het ketelhuis. Over de bouw van

deze

reuzenschoorsteen, 25 meter langer dan de Lange Jan !, die straks als de op één na hoogste schoorsteen ter wereld bekend zal staan, vertelt onderstaand verhaal.

Baas boven baas De nieuwe schoorsteen van de OranjeNassaumljn I, waarvoor de volksmond ongetwijteld spoedlg een passende naam zat hebben gevonden, mag met recht een

reus

ln zljn

soort worden

genoemd.

Schoorstenen van een dergeliJke hoogte

zlln zeer zeldzaam. Voorzover bekend staat ln Hamburg een schoorsteen vaÍl 150 meter en genlet Japan de eer, met een

plJp van I70 meter, de hoogste schoor-

steen ter wereld te bezllten. De grote broer van de Lange Jan is rlan ook heus wel de moelte waard, hetgeen tevens

blijkt ult enkele cijiers, welke wlj over de kolos hebben verzameld. HiJ heeft het respectabete gewlcht van 5600

ton. Voor

de bouw zijn biJna 2000 kubieke meter gewapend beton nodlg en rulm 700 kubieke meter metselwerk otwel goed een hall mlllloen stenen. De doorsnede aan de voet van de schoorsteen bedraagt 12,28 metet, de doorsnede van de krater aan de top van de schoorsteen bedraagt 7,12 meter. Blj de Lange Jan zlJn deze

de 155 meter hoge schoorsteen moeten de strengste eisen worden gesteld. De zware last van de pijp maakte het noodzakeliik

gezorgd. De schoorsteen werd gefundeerd

de bouw in gewapend beton uit te voeren. Daarmee hing direct de keuze samen van het soort cement, dat bij het maken van de betonspecie zou worden gebruikt. Zo'n hoge schoorsteen is aan allerlei atmosferische invloeden onderhevig, die op de buitenwand inwerken. De grootste vijand is het regenwater dat de lastige eigenschap heeft de kalk uit het beton weg te vreten. Daarom wordt bij de bouw van de schoorsteen hoogovencement toegepast, dat het best tegen de invloed van het regenwater bestand is. De grote hoogte van de schoorsteen maakt

op 80 betonnen palen met een doorsnede van 52 cm ieder, die 8 tot 9 meter in de bodem werden geheid, Maar niet alleen aan de fundering, ook aan de bouw van

van het betonwerk zo solide mogelijk te doen geschieden. Wanneer de pijp er eenmaal staat, kan men er namelijk niet zo

cljfers respectlevellJk I0,40 meter

en

5,90 meter. H.et zal wel duidelijk zijn, dat een stevig

fundament nodig is om dit gevaarte te kunnen dragen. Daar is dan ook voor

het verder noodzakelijk de

uitvoering

197

iir li

tl


De bouw van de reuzenschoorsteen vorgestaag. ledere twee dagen verheft de gigantische schoorsteenpijp zich ruim twee meter hoger in de lucht. Op hun

dert

moeizame weg naar de top zijn de schoorsteenbouwers de kraters van de machtige koeltorens reeds een goed eind gepasseerd.

goed meer

bij, Er wordt met de

beton-

specie dan ook zo dicht mogelijk gewerkt

om de poreusheid van de buitenwand tot een minimum te beperken. Voor alle zekerheid wordt de schoorsteen, wanneer

hij klaar is, nog driemaal met een che-

misch preparaat overstreken, alles met het doel om een zo groot mogelijke waterkering te verkrijgen. Het bovenstaande geeft enig idee van de problemen die moesten worden opgelost voordat met de bouw kon worden begonnen. Er was echter nĂśg.-een probleom, namelĂ­k de ,,deining" van de schoorsteen, dat niet onvermeld mag blijven. Hel zal de lezers niet onbekend zijn, dat

een schoorsteen als de Lange Jan

een

zeker trillingsgetal heeft dat door de vorm

en afmetingen van de schoorsteen wordt bepaald. De schoorsteen maakt volgens dit getal trillingen, wanneer hij bijvoorbeeld door de wind in beweging wordt gebracht. Normaal is dit absoluut ongevaarlijk. Het kan enkel gevaarlijk worden wanneer de windstoten elkaar zodanig opvolgen, dat de tussenruimten nagenoeg overeenkomen met het trillingsgetal van de schoorsteen. In dat geval kunnen de uitslagen van de schoorsteen zo groot worden, dat hij gevaar loopt te breken" Nu zal het wel duidelijk zijn, dat een I55 meter hoge schoorsteen wel zeer speciaal

hevige windstoten te verwerken kriigt. Uitvoerige onderzoekingen door het Koninklijk Nederlands Metereologisch Instituut te De Bilt gingen dan ook aan de bouw van de schoorsteen vooraf met het doel na te gaan of de tussenruimten van de windstoten in ons land en op deze hoogte overeenkwamen met het berekende

trillingsgetal van de nieuw

te

bouwen schoorsteen, De resultaten van dit onderzoek wezen uit, dat er in ons land en op I55 meter hoogte inderdaad windstoten voorkomen, die dit berekende trillingsgetal benaderen. Tevens bleek echter, dat deze stoten steeds worden gevolgd door andere stoten, die beneden of boven dit

r98

trillingsgetal liggen, en daardoor de eerste stootwerking afremmen. Bij het observeren van de top van de Lange Jan bij storm bleken de waargenomen uitslagen van deze schoorsteen met deze theoretische overwegingen geheel te kloppen.. Menselijkerwijze gesproken zal de nieuwe schoorsteen van do Oranje-Nassaumijn I dan ook volkomen veilig staan.

Vernuftig systeem De 155 meter hoge schoorsteen van de Oranje-Nassaumijn I wordt door een Limburgse aannemersfirma gebouwd volgens het gewijzigde patent van een Amerikaans uitvinder. De Lange Jan werd 16 jaar geleden volgens het oorspronkelijke patent opgetrokken. Blj het storten van de betonnen buitenwand maakt men gebruik van een zogenaamde glijkist, die

uit

trapeziumvormige stalen platen is en die steeds van vorm verandert. Door toepassing van deze

samengesteld

methode is het uitgesloten dat de schoorlijn vormt. Hij loopt dan ook taps toe, hetgeen wil zeggen, dat de middellijn van de pijp van beneden naar boven geleidelijk kleiner woidt. Bii de bouw past men een ingewikkelde achthoekige steiger toe, die door middel van stalen kabels aan de schoorsteen is bevestigd, en die langer wordt naarmate de schoorsteen zich in de lucht verheft. steen een rechte

Om deze steiger is een 20 meter

hoge beweegbare ijzeren kop geklemd, waarop zich boven elkaar een drietal werkvloeren bevindt, het eigenlijke werkterrein van de schoorsteenbouwers. De glijkist hangt aan

deze kop en wordt met het verplaatsen van de kop telkens omhoog gebracht.

Binnen de achthoekige steiger bevindt zich de ladderafdeling, waardoor de aanvoer van beton, materiaal enz. plaats vindt. Precies in het middelpunt van de schoorsteen hangt het schietlood, dat onmisbaar is om de pijp zuiver verticaal

te houden, De glijkist gaat iedere

twee


dagen 2,40 meter omhoog, hetgeen betekent dat de betonnen buitenwand van de schoorsteen iedere twee dagen eenzelfde aantal meters klaar komt. Begin Juli was de schoorsteen de 50 meter gepasseerd en waren de grootste moeilijkheden achter de rug.

Extra versterkte

Zó wordt de situatie op het bovengronds

bedrijí van de Oranje-Nassaumijn I wan-

neer de omvangrijke uitbreidingen in 1954 naast de í55 meter hoge schoorsteen, het nieuwe ketelhuis. ln het midden, op de achtergrond, de vertrouwde Lange Jan. Geheel rechts,

zijn voltooid. Geheel links, voet

Deze moeilijkheden hielden hoofdzakelijk verband met de extra versterking van de wand van de schoorsteen, boven de plaats waar het grote betonnen rookkanaal in de schoorsteen uitmondt. Bij de keuze van het systeem voor de afvoer van rookgassen uit het nieuwe ketelhuis hebben de Oranje-Nassaumijnen uit economische overwegingen teruggegrepen naar de ouderwetse methode, waarbij de

de vergrote electri-

sche centrale.

,e

(Tekening

o.N.I.)

A.

Stevens

trek van de ketels wordt verkregen door middel van een hoge schoorsteen en de vliegas wordt neergeslagen in speciale vangkamers. Tussen het nieuwe ketelhuis en de schoorsteen bevinden zich vier enorme vangkarners waarin de warme rookgassen van vliegas worden gezuiverd. Deze vier vangkamers monden uit in een

14 meter hoog en 4 meter breed kanaal dat op een hoogte tussen 7 2l meter in de schoorsteen wordt geleid. Dit grote gat aan de ene zijde van de schoorsteen maakte het noodzakelijk de schoorsteenwand vlak boven deze plaats belangrijk te versterken, Daar-

en

toe werd een zware

betonnen balk

ter plaatse in de

schoor-

steenwand gestort. De betonnen §choorsteenwand mo€st op die plaats uiteraard

belangrijk dikker zijn dan normaal (80 i.p.v. 37 centimeter). Hierdoor zijn speciale voorzieningen nodig, want de temperatuurspanningen in het beton zijn groter naarmate het beton dikker is' Zo zal de wand in de buurt van het gat in de schoorsteen extra worden gekoeld door middel van buitenlucht en zal men in

de eerste tijd de temperatuurspanningen in dit gedeelte van de schoorsteenwand

voortdurend moeten controleren. Een moeilijk punt dat tijdens de gehele bouw van de schoorsteen blijft bestaan is het optrekken van de bakstenenbinnenwand van de schoorsteen, die te zamen met een isolatielaag van een soort opgeblazen mica en de betonnen buitenwand de uiteindelijke schoorsteenwand vormt. Deze binnenwand, waarvoor zoals hogerop

reeds vermeld, ruim een half millioen klinkers nodig zijn, kan niet in één stuk

worden opgetrokken. De gassen, die door de schoorsteen ontwijken, hebben een temperatuur van 180 graden Celcius' Door deze hoge temperatuur zou de bak-

stenen binnenwand van de schoorsteen gaan uitzetten en zou de binnenwand van de schoorsteen boven de buitenwand gaan

uitreiken. Daarom wordt de binnenwand in gedeelten opgetrokken. In de schoorsteénwand worden op bepaalde punten consoles ingebouwd, waarop de afzonderlijke gedeelten van de binnenwand worden

opgetrokken. Wanneer men al deze moeilijkheden verneemt, zou men de vraag willen stellen, waarom de nieuwe schoorsteen van de Oranje-Nassaumijn I dan zo hoog moet worden. Deze hoogte hangt samen met de

temperatuur van de af te voeren rookgassen en de benodigde trek van de ketels.

Het is aan de hand van

nauwkeurige

berekeningen, dat de hoogte van de nieuwe schoorsteen op 155 meter is bepaald.

v.

Aer.

199


en daardoor een zware verwondlng

EVEN TUD VOOR VEILIGHEID

{"en r*ieww* f3}ɧ.§,$.rye{e{l Jl ll!l

E vele goedeoplossingen dieonze vorige

prijsvraag heeft opgeleverd hebben ons gesterkt in de overtuiging dat zowel de ondergronders als de bovengronders over het algemeen heel goed weten wat veilig werken is. Wij stelden

indertijd een nieuwe priisvraag in het vooruitzicht, waarin we een antwoord

zouden proberen te krijgen op de vraag: Waarom wordt het werk nog zo vaak op onveilige wijze gedaan, als iedercen toch de veilige wijze kent ? Dit merkwaardig verschijnsel moet toch een oorzaak hebben, En als die ooÍzaak bekend is, moet het toch mogelijk zijn er iets tegen te doen. Natuurlijk hebben zeer geleerde schrijvcrs

heel wat diepzinnige artikelen en zelfs

boeken over

dit

vraagstuk geschreven,

maar met de antwoorden van deze schrijvers schieten wij niet veel op. Sommigen zeggen, dat de mens van nature ,,gevaarlijk" wil leven en dat daarom zovelen er op uit zijn het gevaar te zoeken. Anderen menen, dat een soort schuldgevoel de mensen ertoe drijft een ongeval te beschouwen als een middel waarmee zij die schuld kunnen delgen. Onze lezers zullen het ons niet kwalijk

op-

lopen als de wagens tegen elkaar botsen

nemell wanneer

wij

veronderstellen dat er gewonere, meer voor de hand liggende antwoorden kunnen worden gegeven op de vraag waarom men op onveilige wijze

werkt terwijl men de veilige werkwijze kent.

en soms zelts drie bouwen oï kophouten voordat men beglnt te stuÍten ?

* Met een aannemelijk antwoord op

de

volgende vragen kunnen dríe bovengronders een tientje winnen.

Om onze bedoelingen wat te verduidelijken stellen wij onze lezers enkele vragen. Wie op deze vragen een aannemelijk antwoord weet te geven, dingt mee

l. Menigeen heeft het behoud vanéénoog (of zel"fs van beide ogen) te danken aan zijn

naar een der

velllgheidshrlllen dikwlJls oveÍtreden.

zes priJzen van tlen gulden,

die voor deze prijsvraag beschikbaar zijn gesteld. Om de kansen gelijk te houden stellen wij twee vragen aan ondergronders en twee aan bovengronders. Beide groepen hebben kans op drie prilzen.

veiligheidsbril. Desondanks woÍden de voorschrilteÍl betreflende het dragen van Waarom

?

2. Tal van machines Zijn

yoorzien van beschermkasten. Nog maar al te vaak waagt men het, werken aan of met een

te

machine terwijl de beschermkast ontbreekt of defect ls. Wat kan de reden hlervan zljn ?

Ziehier dan de vragen die de ondergronders moeten proberen te beantwoorden.

Schrijft uw ant'voord op een briefkaart en adresseert deze vóór 5 Augustus a.s. aan de Redactie van,,Steenkool", v.d, Maesen-

l. Bij het aankoppelen

straat

van mijnwagens

mag men geen lichaamsdeel tusseu die wagens steken. Waarom komt het nog zo vsak voor dal arbelders hun handen, Ja zelfs hun hoold tussen de wagens steken

2,

Heerlen. Vermeldt duidelijk

uw naam, adres, bedrijf en werknummer ! De winnaars zullen hun prijs nog tildens de grote vacantie thuis gestuurd krijgen.

Jos van Loo

...,,..,'":.,...-.....-.....,'....,..!,'.' Acht en veerf ig hulp-houwers eat, de mijnenLauraen Jutia legden af, Het waren : M. H. Dierx, C. v. d. Bosch, H. G. de Bíe, L. A. Bloemink, N. J. v. d. Vondervoort, P. J, Logister, P. J. Vlecken, H. S. Smeets, W. P. J. Ploum, J, F. Schepers, A. J. Dríjvers, l, T. lacobs, J. f. met goed gevolg het houwers-examen

Lochtman,

À. E.

P, H. v. Zeyl, Th.

Voiglman, M. Schoormans,

?

2. Sturwerk moet geplaatsr worden zodra er plaats voor is. Waarom wacht men echter vaak tot er plaats ls voor twee

Brouwers, P. l. Slroucken, J. Bos, J. G. Berns, P. A.

J. Sijmons, G. M. Pauwelsen, Th. Hilak, G, H. H. Cornips, R. W. Klauwers, J. H. R, Yerstappen, D. J. Pellis, W. J. Keybeck, J. G. Kölker, t. Rijksen, P. Peeters, A. J. J. Verduin, C. H. Schoormans, J. Jagers, L.M, Lennaerts, G. l4t. v. d. Loop, C. H. Mertens, L. H. Schölgens, J. de l/'aal, J. P. Ludwig, H. R. Fr. Pozun, P. J. Bazen, B. J. de Klerk, Cz. Szejna, J. Kutnyen P. Ploun. Kouwenhoven,

Kloek,

201


i:

BOJ\IT Yoor Uw Íllnstc bont

1/$' U,.^>'L"5

MÀI§ON

MÀAÏ KLEDING NAÀR sPÉo^AL

MTNGANB

voor

Spccieal

ring, rcpareticr

34

cn

modcrnlrcrln3 ven Uw bont

HtEiLEN rnot

tu

i

adrtt

voor zomcrbcwa.

^DiEs

ENGELSE STOTFEN oMNlÈ NA3§ÀusÍMAÍ

PERSÉ

Oranie

HEERLEN

Nar.rurtra.t

12

Tcl.48ó6

HEERLËN TEt.495í ONANJE.NRSSNUSTR,.14 À.M.F LEVERNNCIER

-

HH. Inkooers van Mijninstellingen en Gezellenhuizen, Uw adres voor: Poulvruchton. RUrttrfala?tlkrlar,

Voor de lnmaak

Ia Iï0UTe[§ [il [0[[N

Weckketels !nmaakglazen Ringen (alle modellen) Veren - beugels lnmaakboekjes Thermometers

Groothandel in levensmiddelen

Alles franco thuis bezorgd

líaceronl, Sp.thGttl. §o.p.n,

Aromr'r. Goudrc., Blok., Smè.r., Edammcrkaar. Ycr on 3ocon-

rcrvorrd vlcu. Tometcnpurcc. Panoermrcl Puddln3, tlalzane, Aardeppelmecl. lamr, Appol- cn Pèrcn3troop. Ghocolade cn Sulkerwcrken.

Sitt.rdcrwct 25, Hcerlcn

Tel. 4E13, b.s.s,. 4733, K. 4440 Steeds het beste aan scherpste

noterinsen.

in alle

bekende

merkartikelen. Vraa3t ielulgcrrbozoGk

la ï I N0 l( lj ï-ll lll§l'llll§ je.Nassaustraat Oran

24

Heerlen. Tcl.

39ó6

lïl:o;,80Nffii AKERSTRAAT 24. HEERLEN

HIBN T§ I|IV T{A.U§ .. .. TIJDENS ONZE

SEIZOENS.OPRUIMING EEN DUUR SCHOENTJE

VOOR WEINIG GEID !

BREKETMANS

Wash" ,,White De nieuwe geheel metalen

Snel-wasmachine populaire prils

van..f

voor de 197.50

zonder wringer

De ideale

voor iedere het bereik van

wasmachine

huismoeder binnen

iedere beurs levert U:

Electro Lebouille

LUXE SCHOENEN

Radio's, Koelkasten, Stofzulgcrs,

- O. NASSÀUSTRAAT 30 MÀÀSTRICHT - KLEINE STÀ,AT 9

artlkelen

HEERIEN

Wasmachines, Yerlichtings-

Oranie Nossaustroo, 36-38 TeI. SSAL. Heerlert 205


KOL EN L AN

D, BU RCHT EN L AN D, S AGENL AN D

ASSHï,,,ï'

iïl\ S§t/A

DOOR A, J. TOUSSAINT Op nauwelijks een uLlr afstand ten Noorden van Roermond ligt het liefelijke Maasdorpje Asselt, dat evenals het naburige Swalmen een heerlijkheid was, die tot het gebied der Heren van Hillenraad behoorde.

Reeds

in het begin van

onze jaartelling

fl,1\,§

§,

van onze geschiedenis gestaao. Omstreeks

het jaar 800 begonnen de invallen der

roofzuchtige Noormannen. Zij drongen de landen aan de Noordzee binnen en verwoestten de steden en de dorpen te vuur en te zwaard. Nadat Holland, Vlaanderen en Frankrijk waren leeggeplunderd, voeren de gevreesde rovers op

hun

drakenschepen

de rivieren op

en

Ruïne aan de Swalm.

diep in het Rijnland werden vele steden en dorpen leeggeroofd en platgebrand.

Het kamp te Asselt hadden zij terdege versterkt door een zware omwalling, want zij wisten, dat de keizer niets onbeproefd zou laten om hen uit zijn landen te verdrijven. Karel de Dikke hèeft het roofnest Ascloa belegerd, maaÍ zag geen kans

het te veroveren. De Noormannen verdedigden zich met man en macht en hielden dapper stand, ook toen de omwalling van hun kamp ernstig werd beschadigd door de hevige slagregens tijdens een noodweer, dat boven Asselt losbrak. Tot overmaat van ramp brak er in het keizerlijke leger een besmettelijke ziekte

uit, zodat de keizer zich uiteindelijk

gedwongen zag met de grimmige rovers een vernederende vrede te sluiten. Arnulf van Karinthië, de opvolger van Karel de Dikke, die in het jaar 887 werd afgezet, kwam met zijn leger naar Limburg

om de Noormannen te verjagen. In

de

slag aan de Geul moest hii het onderspit delven. Zijn verstrooide troepen wist hij echter weer spoedig bijeen te brengen' Hij greep de vijand opnieuw aan en had toen meer succes. Zonder aarzelen zette hij de terugtrekkende Noormannen achterna, )oeg ze voor zich uit door de Kempen tot aan het riviertje de Dijle, waar het in de buurt van Leuven tot een verwoede veldslag kwam. De Noormannen, die daar voorgoed werden verslagen, verdwenen uit onze streken, maar het duurde nog

jaren, voordat men de enorme

drongen diep het land in. Nijmegen ging

in vlammen op.

Swalmen, Willem van §walmen en Vy'erner

Het Kerkie van Asselt, dat evenals het nabijgelegen museum vele bezienswaardigheden herbergt op het gebied van kunst en cultuur.

moet te Asselt een Romeinse nederzetting geweest zijn. Maar die Romeinen zijn niet de eersten geweest, die zich daar hebben

gevestigd. Gebruiksvoorwerpen uit het Stenen Tijdperk, welke men in de omge-

Over land rukte een leger Noormannen van uit Frankrijk op naar de Maasvallei.

Onder aanvoering van hun

vorsten

ving heeft gevonden, tonen aan, dat er

Godfried en Siegfried nestelden zij zich

reeds

in de Palts van Ascloa, dat was de koningshoeve te Asselt. Vandaar uit trokken zij gedurende twee jaren op roof uit. Tot

ook in de voor-historische tijd

mensen gewoond hebben, Asselt heeft reeds vroeg in het brandpunt

schade'

welke door die woestelingen hier was aangericht, had hersteld. Als oudste Heren, die van de hertog van Gelder, Asselt en Swalmen in leen ontvingen, vinden wij Seger Vusken van

van Swalmen vermeld' Deze laatste maakte omstreeks 1368 een pelgrimstocht naar het Heilige Land. Na zijn terugkornst

bouwde hij met goedvinden van zijn gemalin, Bertha van Geilenkirchen, en

van zijn broer Robijn van

Swalmen, Slot oP Pagína 210

207


23 AUGUSTU§:59. gooss€n,

weg 26

J, H. Hingend+

St

Joost

houwer Maurits" 2,1

AUGUSTUS: 60.

tek, K.

Wingerdweg Hoensbroek houwer 25 AUGUSTUS: 61.

gemans, H. R. H straat 37 Palemig ! berc berg wasser O.N. II. 27 AUGUSTUS: 62.

vora, E. Musschebroek Heerlen houwer O.N. 63. Palmen, P. F. Donk Posterholt houwer 64. Smeets, H" Ziltstraat Susteren metselaar afd. Cf Ms" 65. Storms,

J. Jupiterstraat

5

Treebeek le

naaÍ Emma, 66. Ínan§, P. J. H. 88 Thorn bed. mach. cokesverl. Cf Ms.

Strijthagen.

N.

J.

straat 146 Brunssum

langer Hendrik. 68.

men, J. J. Heorlerbaan

Hcerlerbaan houwer helmina.

28AUGU§TU§:69.

nik, Fr.

Corneliusstraat Hoensbroek houwer 30 AUGUSTU§: 70.

zenbcrg,

J. P. M.

5 Heerlen reaubcambte C.B. 7f . mans, B, J. Nieuwstraat Nuth houwer Emma. minaplein

Wojterek, Th.

4

Nieuwenhagen Julia.

Veruolgt:on pag.207

Kanunnik van St. Servaas te Maastricht, op zijn eigendom aan de Steegh te Rbermond een kapel in de trant van de kerk te Betlehem en tevens een gasthuis, voor welks onderhoud hij zijn tiende

in

was Arnold Schenk van Nijdeggen, die gevan

huwd was met Maria Catharina

Hoensbroek. Zij hadden geen nakomelingen, waardoor na hun dood het huis Hillenraad, de heerlijkheden Asselt en

Posterholt schonk. Verder

Voor het onderhoud van dit

klooster bestemde hij belangrijke inkomsten uit zijn bezit-

tingen te Swalmen, Herten, Merum en Herkenbosch. Werner van Swalmen, die in

phagiet.

De kerstening van de bewoners langs

de

Maas is reeds zeer vroeg begonnen, maar pas omstreeks het jaar 700, toen Lam-

I381 stierf, had geen kinderen, zodat zijn bezittingen aan zijn broer Robiin vielen, die ze ver-

bertus van Maastricht en Willibrordus het geloof verkondigden, heeft het Chris-

Oost,

wiens burcht in de nabijheid van Oosten lag. Yan 1487 tot 1736 waren de

210

wonen.

Yolgens de overlevering werd het Romeinse tolhuis, dat te Asselt aan de Maas stond op de plaats, die nu nog de ,,tolweide" heet, ingericht tot bedehuis en toegewijd aan de H. Dyonisius, de Areo-

Karthuizers hebben gevestigd.

Schenks van Nijdeggen heren te Hillenraad, Swalmen en Asselt. De laatste telg uit dit geslacht

HoensHoensbroek kwam Hillenraad in het bezit der Rijksgraven Wolff-Metternich, die tot op

Swalm

Swalmen nog een klooster bouwen, waar zich

Dirk van

Arnold, markgraaf van en tot broek, vielen. Na de Heren van

heden op het vorstelijk verblijf aan de

liet Werner van

kocht aan

Swalmen, het huis Aldeborg en de verdere bezittingen bij testament aan Frans

Het Íraaie kasteel Hillenraad te Swalmen.

tendom deze gebieden voorgoed veroverd. Het is niet onmogelijk, dat Wiro, Plechelmus en Otgerus, de heilige predikers van de Sint Petersberg tegenwoordige - hetkerkje Odiliënberg het eerste te Asselt hebben gesticht.


penningen uitgegeven bij allerlei gelegenjubilea, grote miincatastrophen hcden (zie afb. 3), koninklijke bczoeken; enz, Twee van deze bijzonderc gedenkpenningen willen wij vermelden. De eerste werd uitgegeven in I 812, ter gelegenheid van het grote mijnongeluk op de miin Beaujonc te

r

Ldik. Blj een waterdoorbraek op

miin bleef de

.

dezp

opzichter Goffin met zijn

hii in de in veiligheid te

zoon ondergronds, ofschoon gelegenheid was zichzelf

stellen. Door deze daad werd nog een

Het ln omloop brengen vln ecn nlcuw Belglach geldrtuk ter waarde vln cen hslve trsnc, rf,aaÍop rcn mltnwerkerekop en mlJniamp staan, en det hlernaact op tweemral wrre grootte lr etgeDeetd, vormt Afb.1 een goede aanleldlng om letr te oclrrllven over mltíbouw cn munten. Voorzover mll Dekend ls dlt het eerste gerhgcn geldotuk ult {e nlcuwerc ttld, weerop een mllntouwkundlg emtleem atr atbeeldlng wordt gebrulkt. l,Yel werd ln ona land, op hct nr de oorlog ln Londen ultgegeven tlen gulden.bltlet, een mlJn, nametllk rte Oranle-Naesaum{n I, atgeDeeld, maar op dlt Belglrch geldstuk lr het mltnwerk toch meer dlrect en meeÍ bewust naer voren geschoven.

Merkwaardige penningen m geldstul*en in de ruijnbouw de loop van de geschiedenis ziin regel.

geeft; de arbeider die derhalve niet alle

matig penningen, munten cn geldstukken gcslagen, die verband houden met dë mijnbouw. Tot de meest merkwaardige

door hem ortvangen penningen aanbiedt, vediest evenveel dicnsten als er penningen ontbrekea cn de opzichter-onderdirec-

In

pcnningon behoren die, welke in de eerste 1840, in enkelc helft der.19e eeuw, tot mijnen in Zuid-België o.a. op-dc nog

t r

bestaande mijnen Mariemont en Basfoup - onder de naam ,,danses" in gebruik waren. Deze Fenningen dienden ter betaling van het loon aan de arbei-. ders. Het waren rechthoekige bronzen' penningen m€t een aanduiding van dc miin, B.C. (Bascoup), M.T. (Mariemont) en een cijfer dat de waarde aangaf in

stuivers (7, 8

of

10 stuivers). Na het

beëindigen van een dienst ontving iedere arbeider een penning, overeenkomend met het loon van z[in categorie I 10 stuivers voor de houwer, 8 ètuivérs voor dehulphouwer en

7

stuivers voor de sleper (zie afb. D, Ap gercgelde tijden kondeu dcze pcnnin-

gen worden

door hem ontvangon penningen, is even.

tegÉn normaal gangbaar

er de veree ngekomen waarde van te ver-

J..F. GOFFIN.

Een penning, enigszins in deze zir,,

kwam in België ook

nog

in

voor.

later jaren

3. Gedenkpannlng

werd uit-

aanleldlng van een

Zii

gereikt

derc

bij bijzon-

ultgegeven

naar

'mijnramp.

of bij het verichten

de

verdweiren en vervaf,gen dï6i-bonlijsten. Yan de mijn ,,Bois de Luc" is een r.ícment bewaard

van

inneming en uitbetaling van dezepenningen'worden geregeld. Over de uitbeta.

ling wordt in artikel 16

gezegd

I

,,Iedere penning vertegenwoordigt een fictieve waarde van de dienst die hij aan'

2t2

I,

indertijd koning vaí

het Verenigde Koninkrijk der

Neder-

landen,

verdienstelijk werk, o.a. aan die zich onderscheiden hadden bij reddingswerkzaamheden. Ook 'waren in. deze penningen

Ook in Frankrijk zijn deze gedenkpen. ningen vanuit de 17e en l8e eeuw be.

wisselbaar tegen geld. In

beelding 4, ontleend aan het Franse

zichter, die zich bijzonder moedig had gedragen bij het bestrijden van een mijn^2,:--1.|91-,-:l q1:ll!"1.ï:l!: brand en hiervoor 25 penanlkelen teien normaalgangbaargcld. ningen ter waarde van 5

geDleven van Iö lang, waarbij de uitgifte,

In 1818 werd door de mijnMariemont een gedenkpenning uitgegeven ter,ere van haar directeur Nicolas Warocqué. Deze penning heeft de bijzonderheid, dat zli aan één zijde de afbeelding draagt van Koning Willem

gelegenheden

Írenningen in de mljnen van Henegouwen, citeert Peny o.a. het geval van een op-

werktijden nogal stoke wiizigingen optraden, z4n zlj

A HUBERT GOFFIN LA SOCIÉTÉ DËS VINGT ÀCTION§ AU FLÉNU. DÉPARTEMENT DE JEMAPPE. COMPOSÉE DES FAMILLES

goeden."

zijn publicatie over

geld. Omstreeks 1840, toen

fonds. Bij deze gelegenheid werd door de mijn ,,Vingt actions" bij Mons (Bergen) aan Goffin een gedenkpenning aangeboden met het opschrift:

DE BRIGODE DE NEULANDT. MORË,AU DE ËELLAIN6. RECO DE MALZINE, ET DE CELLÉ DE

oens gehouden o

personen

ingewisseld

in de loonvorming en

teur die tegenover de controleur geen verantwoording kan affeggen van alle

groöt aantal arbeiders gered, ofschoon het aantal slachtoffers toch het voor dic tiid hoge aantal van 2l bedroeg op 127 onder. grondeis. Goffin werd voor zijn moedig optreden o.a. door Napoleon beloond, die hem tot Ridder in het Legioen van Eer benoemde.De beschrijving van deze geschiedeais is, behalve in het Frane, ook in Duitse vertaling verspreid. De opbrengst . van deze geschriften dlende ter ondersteuning van de nagelaten betrekkingcn der verongelukte arbeiders. Deze catsstrophe gaf onder meer aanleiding aan de prefect Micoud om het initiatief te nemen tot oprichting van eeÍl soort mijnwerkers-

francs had ontvangen. Deze penniugen haddpn dus enigszins het ka. rakter van dc Carnogie-medaille; zeÍtet. den o.a. gegeven als blijk van moedig gedrag bij reddingswerk in de mljnen.

Daarnaast is een groot aantal gedenk-

kend. Ze vertonen soms merkwaardige afbeeldingen van oude mijnschachten en

oude machines, zoals op bilgaande af-

tijd'

schrift ,,Mines", te zien is.

Bij de zoveel oudere ertrmiinbouw ziin penningen en muntefl, die met de mijn' bouw verband houden, veel langer be'

4. Gedenkpenningen uit Franse mijnen.


kend. Ats oudste penningen vermeldt Erkeling in ,,der Anschnitt", de Romeinse

koperen munten uit de 2e eeuw na Christus, die verband hielden met de

ertsontginning in de Donau-provincies. Zowel het opschÍift als het beeld bewijzen het verband met de mi.inbouw. Zij dragen

troonheiligen der mijnwerkersgilden uit die tijd. Patroonheilige van de mijnwerkersgilden was niet de H. Barbara, zoals nu algemeen het geval is, maar de H. Catharina, de H. Jacobus, de H.Christoffel (zie afb. 5) e.a. Speciale vermelding verdient de goudgulden van de mijnstad St Joachimsthal, waarop de H. Joachim staat afgebeeld. Dit geldstuk

kreeg algemeen

de naam

wu hepÖenken

van

Joachimsthaler, waaruit verkort de naam taler (daalder) is ontstaan. Ook werden opschriften aan-

gebracht, die verband hielden met de mijnbouw, zoals: ,,Gott seegne und erhalte unsere Berg-

5. Zilveren munten uit de Duitse ertsmijnbouw.

als beeltenis de vier

metaalgodheden:

Apollo (goud), Diana (zilver), Venus (koper) en Mars (ijzer). Het is tot dusverre niet uitgemaakt of het echte geldstukken waren of penningen, enigszins in de geest

wercke", enz. (zie afb. 5). De mijnwerker en het mijnwerk zrjn de geschiedenis door niet

alleen op postzegels, maar ook afgebeeld. In België heeft men met het nieuwe halve francstuk dus weer op een oude traditie teruggegrepen. Ir C. E. P. M. Raedt.r

op geld

van de Belgische penningen, die dienden voor het betalen van loon aan de mijn-

werkers. Dit laatste is mogelijk, omdat de

M. NOPPENEY Op Zaterdag 30 Mei is bij het stopzetten van een luchtcompressor op

het terrein van de

Cokesíabriek

Emma ll een onderdeel van deze ccmpressor uit elkaar gespronten, waarbij de 36 iaar cude bedieningsvakman M. Noppeney uit Brunssum zo ernstig werd gewond, dat hij aan

de gevolgen is overleden. Twee arbeiders van een aannemersfirma

Romeinen als regel voor het mijnwerk slaven gebruikten, die niet met gangbaar geld werden betaald. In de Harz en in Bohemen treft men

uit Geleen, die toevallig ter plaatse werkzaam waren, werden eYeneens

het slachtoffer van dit

reeds vroegtijdig munten aan, die de naam dragen van de mijn, waar het metaal werd gewonnen (Zurn Königslehen, Biirgerlehen, Wasserrad, enz.). De mijnstad Beuthen in Oberschlesien bracht in 1450 een zilveren munt in omloop, waarop een mijnwerker met hak

ongeval.

Bedieningsvakman Noppeney was gehuwd maar had geen kinderen.

Hij ruste in

vrede.

staat afgebeeld. -van Vanaf deze tijd vindt men het embleem de ertsmijnwerker, ,,Schlàgel und Eisen", regelmatig terug.

Op de munten komt echter niet alleen dit embleem voor, doch deze dragen ook

de afbeeldingen van de verschillende pa-

Penning v. d. Charbcnnages cie France '1946.

F. YAN DEICK Oo

Maandag

8 Juni

jl.

38 jaar.oude arbeider

geraakte de de verla.

uit

ding F. van Deick uit Haanrade tijdens rangeerwerkzaamheden op

het terrein van de mijn Laura tussen twee spoorwagens bekneld, aan de

gevolgen waarvan hij ter plaatse is overleden. Van Deick was gehuwd en had één kind. Hij ruste in Yrede,

<* Ditzijngeen

stratosfeer-rcizigers die een tocht naar de maan gaan ondernemen, zoals het tafereel op de achtergro nd misschien doet

Het zijn

negen geslaagde

van de school. Het waren

: Giinther Hetbig,

vermoeden,

4 Mei .il. op Staatsmijn Hendrik afscheid namen O,V.S.-ers die

op Maandag

Yromen, lac. Joosten, Hubert Raets, Matlr, Sturmans, Kees de Yos, Frits Hendriks, Theo Görtz, Fokke ten Bttteke, Theo Stoffels, Jos Vrolings en Huub Geraerds.

Frits

2I3


Aan het IJ ln Àmsterdam llgt de enige fabriek ln Nederland, die stljlen vervaardigt

voor de mijnbouw. De werkplaatsen van de Machineïabriek Du Croo & Brauns, bekend als de leverancier van o.a. diesellocs en personenwagens, spoorïietsen en wielstellen voor grote mljnwagens, hebben begln 1953 de I00.000e Tttanstijl afgeleverd"

Dit is een stijl met een bijzondere karakteristiek. Hij werd door de Staatsmijnen na de oorlog ontwikkeld in nauwe samen-

hang met de invoering van

de

ge-

mechaniseerde koolwinning. Het stijlenvri.je kooifront bij .leze nieuwe vorm

- eerste vereiste van koolwinning

zou

- verslechts bedrijfszeker kunnen worden wezenlijkt door een totale wijziging van de ondersteuning van het dak. De mijnbouwkundigen formuleerden hun eisen als volgt: een nieuwe en lichtere dakondersteuning, die voldoet aan speciale eisen. In 1947 kreeg de ontwikkeling van de Titanstijl haar beslag. Na inzakking van éen centimeter kon deze stijl een druk van 40 ton opnemen en deze inschuifweerstand bleef bij verder inzakken onveranderd. De Titan paarde dit

2. Veertien onderdelen van iedere Titansmeedstukken. Ze worden gesmeed op een 'Í300 ton zware pèrs. 3. De matrijzen voor de smeedpers worden in de eigen gereedschapmakerij gemaakt. Op oe grote foto rechts ziet men het fraisen van de matrijs voor het smeden van de zetspie. Het is één van de twintig hooÍdmatrijzen die bij het vervaardigen van een ïitanstijl worden gebruikt.

stijl zijn

grote draagvermogen aan een relatief laag

eigen gewicht. Hij was dan ook niet alleen economisch maar tevens handig

in het gebruik. Dat was de betrouwbare sti.jl, waarnaar men jaren had gezocht. Van eind 1948 af wordt de Titanstijl bij de Staatsmijnen met volledig succes toe-

Í. Aan het

lJ, op de wal voor het ijzermagazijn,ligt het ruwe materiaal opgeslagen waaruit de onderdelen van de Titanstíjl worden gesmeed.

:::

,| 1L

i

ïi ii l!

,l

t!,,

t iÏiË

l


4. De gesmede onderdelen worden op

een

slijpmachine afgewerkt.

5. Het vouwen van een benedenstijl uit plaatstaal geschiedt op een 240 ton zy/are excenter-Pers.

gepast

in de volledig

gemechaniseerde

pijlers, Maar ook in half-gemechaniseerde pijlers en zells in normale handpijlers

wordt de Titanstijl gebruikt. Voor de uitbreiding van de gemechaniseerde koolwinning is deze betrouwbare stijl, waarop octrooi werd verkregen, van grote betekenis geweest. Hij wordt thans ook reeds op kleine schaal uitgevoerd.

Twaalf-

tot

dertienhonderd Titanstijien

verlaten iedere week de werkplaatsen van DuCroo & Brauns. Men kent 15 verschillende soorten, in gewicht variĂŤrend van 33 tot 78 kilogram. Het verschil in soort bestaat uit het verschil in lengte bij uitgeschoven stand. De kleinste Titanstijl is in uitgeschoven stand 64 cm lang: de grootste haalt in deze stand 315 centimeter" De fabricage van Titans is ingewikkeld en veelomvattend. Iedere stijl is opgebouwd uit 24 onderdelen, waaronder 14 smeedstukken. Alleen al het slot van de Titan bestaat uit 14 onderdelen. Bij de fabricage worden 20 hoofdmatrij-

)e

bovenstijl wordt gelast op een verstel- 9, De Titan begint vorm te krijgen. Slot, bare lasmal. benedenstijl en voetplaat worden samengelast.

2i5


í0. Ruwe krikmoeren rollen van de

aÍbraamoers.

't

-,.-

) 12.

ln

de

krik van de Titan bevlndt

zich

een krikmoer. Voor het tappcn van de draad van de krikmoer beschikt men in

11. De dubbelgangige schroeÍdraad van de krikspindel wordt in de draaierlj aangebracht met behulp van een weryelapparaat op een draaibank. zen gebruikt. Maar

L

r' I

de draaierij over een hyper-mcderne machine.

dit alles vindt de lezer uitvoerig uitgebeeld

in de fotoreportage op deze en de voorgaande pagina's. Uit Luxemburgs smeedstaal en plaatstaal uit Duitsland

en

Luxenrburg vervaardigt een Nederlandse firma een bij uitstek Nederlands product : de Titanstijl, een goede, moderne stijl, die volledig aan de gestelde verwachtingen uotdo.r;.

,",..

i:!::dti rr:r;ffirl

13. De krik, die uit zes cnderdelen is opgebouwd, wordt samengesteld.

216

í4.

Er is we(' een parti.i ïitans klaargekomen. Alvorens deze per vorktruck uitdeíabriek worden gereden, onderwerpt men ze aan een scherpe contröle en worden ze proefgeperst.


2L8


H

0 UWER

S

Hellebrekers,

#,,,1;X,3;lí1"ïfft:

rits, die met goed gevolg het

houwersexamen hadden afgelegd, werd op Zater-

dag 13 Juni het diploma uitgereikt. Het waren (foto hierboven) : A. Abramczyk, Ph. G. Ariëns, J. H. H. Beckers, J. H. A. Beerens, J, H. Bergers, J. G. Bisschops, W. Blom, J. M. Boels, W. v. Bommel, J. J. Boonen, W. J. Borg, H. J. v. d. Borgh, M. H. Broens, A. P. C. Broos, J. M. Cornelissen, G. W. Coumans, H. J. Crompvoets,

H. H. F. Dehing, J.

E.

Dehing, M. H. W. Doensen, H. Dohmen, L. H. Dols, B. G. Drent, H. H. Duckers, P. H. Evers, C. P. Eijk, A. F. Forschelen, J. H. Gabriel, E. v, Geelen, J, H. Genders, H. G. Geraads, P. J. A. Geurts, W. H. M.

Geurts,

K. J. Grehl, E. G. J. Goffin,

P. Goldsmits, W. G. A. Golsteyn, J. H. Gootzen, E. Graat, W. H. Grootheest, A. H. Haanraats, F. v. d. Harst, Chr.

N. v. d.

Heuvel, J. G.

Heuvelings, J. M. Hogendoorn, M. L. Houben, P. J. J. Houben, P. W. Jacobs, H. J. Jans, H. J. H. Jeurissen, L, de Jong, H. Jongen, D. C. v, Kaam, W. Kasik, J. H. Keulen, J, Kootstra, P, Kopec, J. Koumans, M, Chr. Koumans, P. R. H. Kuypers, F. H. A. Laenen, A. J. Lamerigts, J. M. Lamine, J. V/. J. Lemmens, A. J. Linssen, H. A. Machils, P. H. Maessen, J. Malec, J. E. J, Mar{ens, H. Masolyn, G. Meertens, G. Meesters, C. H. H. Mestrom, W, Meuwissen, H. v. Mierlo, A. v. Mulken, H, H. Nelissen, Th. H. Onstein, M. Chr. Peeters, G. A. L. Penders, A. Peters, J. G, H, Peters, P. Piechur, J. Pradun, G. H, Pustjens,

Schmits, J. H, Selder, L. H. Smeets, H. T Smits, F. L. Soons, L. J. H, Spronken, W. L. Steskens, F. J. Stoffels, J. J. A. v. Strijp, J. P. H. Thyssen, F. v. d. Tillaart, C. Tuip, J. St. H. Tummers, A. H. Tummers, Th. H. Vergoosen, H. J. Verheijen,

A. Vlaspoel, J. W. Voestery N. W. Wan.

ten, H. L. v. Wersch, A. Wezenbeek, J. H. Willems, H. Winands, J. G. Wolff, G. H. Wormgoor, B. Th. v. d. Zand. Op de Domaniale Mijn slaagden 2l hulphouwers voor het diploma van de houwerscursus van het eerste halfjaaÍ 1953. Het waren (foto hieronder): J. W. Merkelbach, J. Wetzels, J. W. Hagen, Ph.

J. B. Rewinkel, J. H. Th. H. Ronkaars, L. Rovers, P. J. Rozenhart; A. H. Rutters,

Flecken, J. M. Claassens, P. G. Lenzen, W. J. Simons, W. H. Mennens, Chr. J. Langen, W. Klein, R. J. Smeets, P. Prickartz, Fr. P. Hirsch, J. Crol, Th, Staniszewski, R. Steen, J. J. Herinx,

zeel,

Theunissen, Sleen, H. Goedkoop.

F. J. H. Ramakers, L. Th. P. Remie, J. Sanders, H. M. Schepers, J. ScherpenF. H. Schmitz, J. J. SchreÉrs, P. H.

H. P. Viehof, W.

A, v.

d,

2ï9

.


JEUGDSTAD

bevestigd. Aan de voorkant had hii enige gaten gesneden, zodat hgt net was, of er een doodskop over de donkere weg zweefde.

Zodra alles klaar was kropen de jongens achter het struik-

gewas. De nachtelijke stilte werd nu en dan verbroken door het naargeestige pioe-pioe van een steenuil, die zijn nest in een holle

wilg aan dè oever der zachtruisende beek had vertaten om op jacht te gaan. Na enige tijd sloeg het ergens op een kerktoren

middernacht....

FI-HIESKE Kremers werkte sinds enige weken op de Doma-

I niale mijn. Als hij naar zijn werk ging, koos hii steeds de kortste weg, die door de moerassige beemden langs de Molenbeek liep.

De meeste menren Vermeden dat pad, want het was bij jong en oud algemeen bekend, dat het bij die beek niet pluis was. In de nacht zouden daar spoken ronddolen, die de mensen achtervolgden en de schrik op het lijf joegen. Men beweerde, dat die geheimzinnige gedaanten in de verzonken kapel van de Klokkekoel huisden en uit wraak, omdat z[i ten eeuwigen dage nergens rust konden vinden, alle levende wezens, die zij in de duistere nachten op hun zwerftochten ontmoetten, het leven lastig maakten. Als Thieske middagdienst had, kwam hij altijd tegen middernacht, het uur dat de spoken uit de diepe Klokkekoel omhoog stegen, door die eenzame beemden. Verschillende mannen hadden de jongen al gewaarschuwd, maar Thieske had hen uitgelachen en gezegd, dat h[j met die spoken wel zou afrekenen, als zij het waagden hem een strobreed in de weg te leggen, Maanden gingen voorbij, zonder dat er iets bijzonders gebeurde. Het werd Mei. Als Thieske 's avonds van de mijn naar huis kwam, genoot hij vaak van het heerlijk gefluit van een nachtegaal, die in een struik dicht bij het water zljn nest had. Soms vroegen de mensen hem wel eens, of hij nu werkelijk nooit iets verdachts had gezien, waarop Thieske lachend antwoordde, dat die spoken vast en zeker angst voor hem hadden. De ouderen schudden dan bedeokelijk het hoofd, staken waarschuwend een vinger omhoog en zeiden met gedempte stem, dat Thieske zich in acht moest neÍrten, want die spoken lieten niet met zich spotten. Een paaropgeschoten jongens, met wie Thieske vroeger ,op school was geweest, ergerden zich aan de snoeverij van de jonge mijnwerker. Z[i staken de koppen bij elkaar en smeedden een snood plan, want ze wilden eens zien, of die Thieske inderdaad zoveel moed had. Wat zou er gelachen worden in het dorp als zij het klaar speelden Thieske zodanig de schrik op het liif te jagen, dat hir-i wit als een doek naar huis zou rennen. Er werd besloten, dat Jan Dirks, de Witte genaamd, voor spook zou spelen. De anderen zouden zich in de struiken bij de beek verbergen om te genieten van de angst

en het geschreeuw van Thieske. Eerst werd natuurlijk precies uitgevist, wanneer Thieske middagdienst had waarna de Witte bepaalde, dat het spook op Vriidag-

avond langs de beek zou wandelen. De bewuste Vrijdag was gekomen. 's Middags ontmoette Thieske op weg naar de miin de Witte, die hem de raad gaf voorzichtig

te zijn. Thieske trok de schouders eens op en ging rustig verder. Even na elven stapten enige jongens haastig door de duistere dorpsstraat en sloegen de weg in naar de beemden. Het wàren de Witte en zijn kornuiten. Al spoedig waren zij op de plaats

van bestemming, waar de Witte zich als spook verkleedde. Hij sloeg een gxoot laken om, z€tte een witte slaapmuts op zijn hoofd en stak een kaars aan, die h[j in een uitgeholde biet had

222

Thieske, die moe gewerkt wa§, stapte flink door, want hij verlangde naar zijn bed. Beneden in het dal moest hij over de beek, waar hij over een stuk hout struikelde. Hli raapte de stok op, legde hem over zijn schouder en vervolgde zijn weg. Midden in de beemden bleef Thieske plotseling staan. Wat ontdekte

hij daar midden op de

weg

? Een paar vurige ogen

staarden hem aan, Vaag onderscheidde hij een witte gedaante, die hem langzaam tegemoet kwam. ,,Zouden de mensen nu toch nog gelijk hebben ?" vroeg hii zich af. Vlug nam Thieske een besluit. Geen vingerbreed zou hij voor dat geheimzinnige wezen op zij gaan, Toen het spook vlak bij hem was, pakte Thieske de stok met beide handen stevig vast en sloeg uit alle macht naar de doods-

kop. Het was raak. De uitgeholde biet vloog in stukken over de weg. Meteen wierp Thieske de stok weg, greep de witte gedaante bij de kraag en schudde ze ruw heen en weer. ,,Zegop,lummel, wie ben je?" vroeg Thieske met dreigende stem. Het spook verweerde zich uit alle macht, Maar Thieske had het stevig vast, zodat de Witte geen kans had zich los te rukken. ,,Laat me los," smeekte het spook, dat zich niet tegen Thieske opgewassen voelde.

Dadelijk herkende Thieske die stem. ,,2o, Witte, ben jij het ! En je hebt me vanmiddag nog gewaarschuwd ! Dat zal ik je eens voorgoed afleren !"

En meteen vielen de klappen, die alle raak waren. andere jongens lieten hun makker lafhartig in de steek. Heimelijk slopen ze weg in de duisternis, terwijl Thieskg het spook hardhandig afdroogde. ,,2o, spook, nu zul je wel je bekomst hebben ! Ik tel tot drie en als je dan niet verdwenen bent, krijg je nog eens van hetzelfde laken eeo pak." Thieske liet zijn tegenstander los, die het dadelijk op een lopen zette. Scheldend vluchtte de Witte in de richting van het dorp, achterna geT.eten door Thieske,

De

De volgende morgen ontmoette Thieske het spook op straat. De Witte, die riog duidelijk de tekenen van de hardhandige afstraffing op zijn gezicht droeg, wilde Thieske voorbij lopen, maar deze ging vóór hem staan en zei spottend: ,,Spook, ik waarschuw je biitijds. Het kan weI eens lelijk spoken

in de beemden !"


Urouwen ran miinwer[ers weten het

OPRUIMING vindt U de beste fqbrikoten. sCln

SCHERP VERLAÀGDE PRIJZEN Restp<rren koopt U oon spotpriizen

\\ \-\1

nf,Ill0il D l2z.t2.

wast witter

VAII(ENBURC

.

tINDTI.AÀN.IO

SPE('H EIDE . INDUS'RIESTRAAI 42

ffi


Juli1953