Page 1

Opdrachtgever: Ministerie van Economische Zaken

Nederland met een hek eromheen Docent: Marco Kuijten

7-6-2013


Inhoud Aanleiding .................................................................................................................................. 3 Doelstelling ................................................................................................................................ 3 Toekomstanalyse ........................................................................................................................ 4 Macroanalyse ...................................................................................................................................... 4 Mesoanalyse........................................................................................................................................ 4 Wildcards ............................................................................................................................................. 5

Raamwerk................................................................................................................................... 6 Nederland is onafhankelijk .................................................................................................................. 6 De consument is niet zelfvoorzienend ................................................................................................ 6

Basisscenario: Nederland met een hek eromheen ...................................................................... 7 Voedsel ................................................................................................................................................ 7 Kleding ................................................................................................................................................. 8 Conclusie ............................................................................................................................................. 8

Het experience plan .................................................................................................................... 9 Idee ...................................................................................................................................................... 9 Activiteit .............................................................................................................................................. 9 Opzet ................................................................................................................................................. 10

Bijlagen .................................................................................................................................... 12 Bijlage 1: bronnen ............................................................................................................................. 12 Bijlage 1.1: macroanalyse .................................................................................................................. 13 Bijlage 1.2: mesoanalyse ................................................................................................................... 14

2


Aanleiding Naar aanleiding van de opdracht van het ministerie van economische zaken, namens Hans Rutten, is er een toekomstscenario geschetst. Na ruim twintig jaar natuurbeleid is het tijd om dit onderwerp onder de loep te nemen. Het beleid is in een nieuwe context beland. Ontwikkelingen rond het klimaat, waterregeling gezondheid en de leefomgeving creëren nieuwe vraagstukken die ook de natuur beïnvloeden. Een voorbeeld hiervan is dat de biodiversiteit wereldwijd blijft toenemen. Een nieuw natuurbeleid komt hier dan aan de orde, maar voordat deze gecreëerd kan worden moet er een beeld geschetst worden. Dit beeld zal een ontwikkeling van de huidige situatie naar de toekomstige situatie weergeven. Door middel van de gegeven experience kan iedere toeschouwer zich begeven in de ontwikkelingen die de wereld in de toekomst zal gaan beleven.

Relevantie Voordat er gekeken kan worden naar de uitwerking van de probleemstelling zal er eerst stil worden gestaan bij de relevantie van het onderzoek. De relevantie is opgesplitst in drie sub pijlers waarin het belang van dit onderzoek vanuit verschillende perspectieven bekeken wordt. 

 

Maatschappelijke relevantie: De maatschappelijke relevantie van dit onderzoek kan vooral gezocht worden in het verwerven van kennis en inzichten op het gebied van de natuur in Nederland. Wat zal bijdragen aan het versterken van de positie van de natuur binnen de maatschappij. De oorzaak hiervan is te vinden doordat de huidige positie van de natuur binnen de maatschappij nog niet duidelijk gedefinieerd is. Theoretische relevantie: Het onderzoek is theoretisch relevant, omdat de onderzoeksresultaten invloed hebben voor toekomstig onderzoek naar de positie omtrent de natuur in Nederland. Praktische relevantie: De aanbevelingen en conclusies van dit onderzoek zijn meegenomen in het schetsen van toekomstscenario's van de natuur in Nederland. De inzichten die verkregen worden zullen een leidende factor zijn voor het creëren van de toekomstscenario’s.

Doelstelling Het doel van dit onderzoek is het inspireren van de deelnemers, gasten, stakeholders en experts op de TOP Natuur. Dit gebeurd door middel van een multimedia experience van een toekomstscenario (2033), het gene wat interactie en discussie zal gaan opwekken. Daarbij zal ook een onderbouwend document geleverd worden, het betreffende document moet het ministerie van economische zaken inspireren bij de ontwikkeling van haar visie. Vrijdag 7 juni om 18.00 uur is de deadline van dit onderbouwend document.

3


Toekomstanalyse Voordat een scenario geschetst kan worden, zijn er drijvende krachten nodig die een raamwerk vormen. Om achter deze drijvende krachten te komen moet er een toekomstanalyse uitgevoerd worden. Een toekomstanalyse bestaat uit de volgende onderdelen:  

Een macroanalyse: een verleden-heden-toekomst analyse met behulp van de PEST-methode. Het gene wat bestaat uit een politiek, economisch, sociaal en technologisch aspect. Een mesoanalyse: een verleden-heden-toekomst analyse met behulp van het vijfkrachtenmodel van Porter. Het gene wat bestaat uit de concurrentie, toetreders, afnemers, leveranciers en substituten. Uit elke bovengenoemde analyse zijn enkele drijvende krachten voortgekomen.

Macroanalyse De ontwikkelingen die onderzocht worden in de macroanalyse, worden onderverdeeld in enkele subdomeinen. De subdomeinen zijn daarna gerangschikt aan relevantie tot het onderwerp. De relatief meest relevante subdomeinen zijn onderzocht. Ontwikkelingen op deze gebieden zijn zo breed mogelijk bekeken vanuit verschillende bronnen, zie bijlage 1.1 voor meer informatie.

Mesoanalyse De relevantie van de meso ontwikkelen is ook in dit geval onderzocht met behulp van de reeds gekozen subdomeinen , zie bijlage 1.2 voor meer informatie. De drijvende krachten uit de macro- en mesoanalyse zijn samengevoegd en worden nader bekeken om een beeld te krijgen van een mogelijke toekomst. Na het samenvoegen van de twee analyses werd er onderzocht welke drijvende krachten verbanden met elkaar hadden. Uit deze verbanden werd er één drijvende kracht gekozen. Drijvende kracht Fossiele brandstoffen zullen vervangen worden door elektriciteit Technologie ontwikkelt snel; snel innovatieve ideeën ontwikkelen als er prioriteit op staat Door geleidelijke bewustwording van de natuur zullen mensen werken aan eigen initiatieven Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt populairder

Verandering Geleidelijke discontinuïteit

Onzekerheid Middel

Trend

Pre-determined

Trend

Hoog

Continuïteit

Laag

Kwaliteit van recyclen stijgt Verandering van het klimaat door vindingrijkheid Combinatie stad en natuur neemt toe Consument produceert meer groente en fruit vanwege slechte economische situatie en kwalitatief slecht voedsel

Continuïteit Geleidelijke discontinuïteit Geleidelijke discontinuïteit Trend

Middel Middel Hoog Middel

Regionale verschillen in bevolkingsontwikkelingen nemen toe

Geleidelijke discontinuïteit

Middel

Consument steeds meer zuinig met voedsel en gooit minder weg door slechte economische situatie Vraag naar biologische producten stijgt Afvalpreventie Optimaliseren energieterugwinning

Trend

Middel

Trend Geleidelijke discontinuïteit Geleidelijke discontinuïteit

Middel Laag Laag

4


Wildcards Een wildcard wordt ook wel een abrupte discontinuïteit genoemd. Wildcards zijn discontinuïteiten die zeer plotseling optreden. Dit gebeurt zo snel dat het systeem niet meer kan stabiliseren. Een wilcard komt voort uit de drijvende krachten die besproken worden tijdens een brainstormsessie. Tijdens de brainstormsessie wordt gekeken naar de drijvende krachten en hoe deze in de toekomst kunnen zorgen voor een abrupte discontinuïteit. Uit de braistormsessie zijn verschillende wildcards naar voren gekomen:  Extremisten infecteren varkensvlees, wat leidt tot een voedselvergiftiging  Nederland wordt overspoeld door een reusachtige tsunami  Door genetische manipulatie is een nieuwe bacterie ontstaan die in drinkwater terecht is gekomen.

5


Raamwerk De drijvende krachten die naar voren zijn gekomen in de toekomstanalyse moeten in deze fase gedestilleerd worden. Dat houdt in dat de impact van de drijvende krachten bepaald moeten worden. De drijvende krachten met de meeste onzekerheid en die niet of nauwelijks beïnvloedbaar zijn, staan rechtsboven in het impactdiagram. Deze drijvende krachten vormen de basis voor het raamwerk.

Een raamwerk bestaat uit twee drijvende krachten die een hoge mate van impact en relevantie bevatten. Deze drijvende krachten worden tegen elkaar uitgezet, waardoor er een raamwerk ontstaat met daarin vier uiterste scenario’s. In dit document wordt er enkel één uiterst scenario uitgewerkt. Deze zal gebaseerd zijn op de drijvende krachten:  Nederland is onafhankelijk. 

De consument is niet zelfvoorzienend.

Nederland is onafhankelijk Binnen het scenario wordt de drijvende kracht “Nederland is onafhankelijk” gedefinieerd als: Nederland kan op zichzelf alle inwoners voorzien van hun basisbehoefte. Denk aan voedsel, kleding, water en gezien de huidige samenleving ook energie.

De consument is niet zelfvoorzienend Binnen het scenario wordt de drijvende kracht “de consument is niet zelfvoorzienend” gedefinieerd als: consumenten voorzien zichzelf niet van basisbehoeftes. Denk aan voedsel, kleding, water en gezien de huidige samenleving ook energie. Alle producten worden geleverd door middel van grote ketens of de overheid. Hiernaast wordt ter verduidelijking aangegeven waar het scenario zich bevind: Er moet gekeken worden vanuit het oogpunt van Groep 3. Het raamwerk is in overleg met de gehele klas gemaakt. Iedere groep heeft onderzoek uitgevoerd, daaruit kwamen een aantal drijvende krachten deze zijn in een impact diagram gezet. Hieruit werd duidelijk welke drijvende krachten het meest onzeker waren en hierdoor de meeste impact kunnen hebben op onze samenleving.

6


Basisscenario: Nederland met een hek eromheen Naar schatting zal het aantal Nederlandse inwoners groeien naar 17,9 miljoen mensen in 2040 (2013 16,8 Miljoen). Deze 17,9 miljoen inwoners hebben primaire, maar ook andere behoeftes. Denk hierbij aan voedsel, kleding en water. Gezien de huidige maatschappij, kan er geconcludeerd worden dat energie ook van groot belang is. Momenteel worden deze primaire behoeftes voor een groot deel geĂŻmporteerd. Hoe ziet het scenario eruit als Nederland in 2040 volledig zelfvoorzienend is, met daarbij de restrictie dat de inwoner zichzelf niet op individuele basis voorziet? Om een inwoner op dit moment een jaar lang te voorzien van voedsel, kleding, energie en water is het volgende nodig; 78 broden, 64 kilogram aardappelen of rijst, 73 kilogram groenten, 73 kilogram fruit, 171 liter zuivel, 40 kilogram vlees of vis, 42720 liter water (consumptie en gebruik) en 2400 KWH aan energie. Wanneer dit vertaald wordt naar de 17,9 miljoen mensen in 2040, zal er met het huidige gebruik elk jaar het volgende nodig zijn; 1,4 miljard broden, 1,3 miljard kilogram groenten, 1,3 miljard kilogram fruit, 719 miljoen kilogram vlees/ vis, 765 miljard liter water, 3491 Peta Joule (steenkool/steenkool-producten, aardolie/aardolieproducten en elektriciteit) en een water footprint van 21,5 triljoen liter (water footprint is al het water dat nodig is om aan de dagelijkse behoefte van de mens te voldoen). Als Nederland zelfstandig zijn voeding moet produceren, dan is 3,5 keer de oppervlakte van Nederland nodig (op dit moment heeft een persoon 0,6 hectare nodig om een jaar gevoed te kunnen worden). Momenteel kan er maximaal 2707 Peta Joule opgewekt worden, waarvan 89% vanuit aardgas komt. Hierbij moet rekening gehouden worden met het feit dat aardgas over ongeveer 15 jaar uitgeput raakt. Tenslotte zuivert Nederland 15,2 biljoen liter water. Dit is voldoende voor drinkwater, maar niet voldoende voor onze water footprint . Op het gebied van voedsel, kleding, energie en waterwinning en het gebruik daarvan moet er veel veranderen om Nederland in een onafhankelijke positie te plaatsen. Uiteindelijk betekent dit een nieuwe geografische indeling van Nederland, en daarbij ontstaat een nieuwe manier van leven.

Voedsel Op basis van de huidige uitgangspunten zal Nederland 3,5 keer zo groot moeten zijn om iedereen van voedsel te voorzien. Deze ruimte is er simpelweg niet. Er ontstaan zo twee mogelijkheden: Nederland vergroot zijn oppervlakte 3,5 keer of de wijze van voedselproductie moet worden aangepast. Aangezien de eerste mogelijkheid niet realistisch is, moet de wijze van voedselproductie worden aangepast. Voor deze verandering zijn er enkele mogelijkheden, denk hierbij aan verbetering van het proces en aanpassing van voedsel door middel van genetische modificatie. Het productieproces kan verbeterd worden door minder afhankelijk te worden van de weersomstandigheden en de geoogste producten zullen beter moeten worden afgestemd met de vraag. De toekomst zit in organismecentrales. Organismecentrales zijn grote centrales waarin voedsel geproduceerd wordt door middel van Green LEDS (led lampen die dezelfde energie geven als de zon). Dit heeft enkele voordelen: zo kunnen bijvoorbeeld de groeiomstandigheden van het voedsel naar eigen hand gezet worden, maar ook door op meerdere verdiepingen te oogsten wordt er efficiĂŤnt gebruik gemaakt van de ruimte en het kost gebruik van de led lampen relatief weinig energie. Dit in tegenstelling tot de huidige kassen. Nadat de producten zijn geoogst worden alle belangrijke vitamines en mineralen eruit gehaald. Deze worden verwerkt in capsules die 1/3 van de dagelijkse behoeften van de mens bevredigt. De inwoner zal zijn voeding binnen krijgen door middel van deze capsules. Dit voorkomt overproductie en bijvoorbeeld het bederven van voedsel. Daarnaast zal de distributie van voedsel sterk vereenvoudigen. Een andere mogelijkheid is de productie versnellen en verder optimaliseren. Door middel van genetisch modificeren van organismen wordt de groei versneld en de inhoudelijke vitamines en mineralen vergroot.

7


Kleding Kleding levert bescherming van het lichaam en is daarmee een primaire levensbehoefte. Momenteel wordt bijna alle kleding voornamelijk geïmporteerd uit Azië. De reden hiervoor is de goedkopere productiekosten en een gunstiger klimaat voor de benodigde grondstoffen (zoals katoen). Wanneer men zelf wil voorzien in kleding zal er binnen Nederland geproduceerd moeten worden, tevens moeten hier de grondstoffen worden ontwikkelt. Katoen kan bijvoorbeeld gekweekt worden in de bovengenoemde organismecentrales. Daarnaast is er de mogelijkheid om met behulp van de 3D printer kleding te maken, dit ter vervanging van de traditionele wijze van kledingproductie. Deze wijze van productie zal langzamerhand voor iedere consument een mogelijkheid worden.

Energie Momenteel produceert Nederland 83% van haar eigen energiebehoefte. 89% hiervan wordt opgewekt uit aardgas. Naar verwachting zal deze aardgasbron na 15 jaar uitgeput raken. Dit betekent dat Nederland in 2040, zonder verandering, nog maar 9% van de totale stroombehoeften kan produceren. Om dit veranderen zal men efficiënter moeten omgaan met energie. Daarnaast zal er meer groene energie geproduceerd moeten worden. In 2040 zullen er meer dingen automatisch gestuurd worden om zo enkel op relevante momenten energie te gebruiken. Daarbij zal gemakzucht van de inwoner een belangrijke rol spelen. Ook moet de groene energie opwekking verhoogd worden. Momenteel is de hoeveelheid groene stroom nog niet voldoende om Nederland te voorzien van energie. Technologische ontwikkelingen zullen ervoor zorgen dat de totale energie opwekking in 2040 groen is.

Water Een mens kan ongeveer 2 maanden zonder eten, maar kan slechts 5 dagen zonder water. De dagelijkse waterbehoefte van een mens is momenteel 1,5 liter. Het directe gebruik van water per persoon per dag is op dit moment ongeveer 120 liter. De dagelijkse footprint (indirect) op voedsel, kleding en energie gebruik van een persoon is momenteel dagelijks 3300 liter. In 2040 zou dit betekenen dat er per dag 61 miljard liter nodig is om de gehele bevolking te voorzien, terwijl er momenteel maar 41 miljard liter per dag beschikbaar is. Om dit waterprobleem op te lossen zijn er enkele mogelijkheden, het watergebruik dient efficiënter gebruikt te worden en men moet meer water zuiveren. Door effectiever gebruik te maken van apparaten is er minder water nodig. Daarnaast zal de inwoner beter inzicht krijgen in zijn verbruik zodat er zuiniger met water wordt omgegaan. Momenteel is van al het water 2,5% zoet water en kan er 1% gebruikt worden als drinkwater. Door nieuwe technieken zal het eenvoudiger zijn om meer (zee)water te kunnen zuiveren.

Wildcard Door genetische manipulatie is een nieuwe bacterie ontstaan die zich heeft verspreid in het water in Nederland. Hierdoor is het overgrote deel van het drinkwater niet meer bruikbaar voor de consument. Het gevolg hiervan is dat er een extreme waterschaarste ontstaat. Mocht deze wildcard zich voordoen in het scenario dan neemt de overheid ernstige maatregelen. De overheid heeft een monopolie op het zuivere drinkwater in Nederland. Om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot drinkwater stelt de overheid een systeem in waarbij de overheid bonnen uitdeelt om water te halen. Dit is gebaseerd op het minimum drinkwater per persoon per week. Een zuiveringbedrijf in Nederland heeft goed opgelet. Dit bedrijf zag een vervuiling van het drinkwater in Nederland al aankomen en waren al druk bezig met het verder ontwikkelen van zuiveringstechnieken. Een nieuwe zuiveringstechniek werd ontwikkeld die alle bacteriën uit het water haalt.

Conclusie In 2040 kan Nederland zichzelf voorzien in deze basisbehoeftes. De inwoner zal zichzelf niet op individuele basis voorzien maar op de volgende wijze:    

Voedsel: De organismecentrales zijn uitontwikkeld en worden grootschalig ingezet. Zij vormen de basis voor het produceren van voedsel en grondstoffen. Kleding: Kleding is afgestemd op de individuele vraag van de inwoner. Energie: Groene energie zorgt voor de totale energiebehoefte. Water: Voldoende water wordt onttrokken uit de zee.

8


Het experience plan Door middel van een experience worden de volgende drie stappen gecreëerd:

Aandacht krijgen

Een beleving overbrengen

Interactie creëren

Met behulp van een experience plan zal uitgelegd worden hoe groep 3 de voorgenoemde stappen wil bereiken. Een experience plan bestaat uit drie onderdelen:  Idee  Activiteit  Opzet

Idee Het idee is ontstaan vanuit een speelse infographic waarbij een prijsvraag zat. De mensen worden bij de hand genomen om samen de toekomst in te gaan. Er gaat een hoop veranderen in de samenleving. Echter is het lastig om in te beelden hoe het toekomstscenario eruit zal zien, daarom wordt een verbeelding van de toekomst geschetst. Op een poster worden twee personen uitgebeeld, die ieder in een andere tijdsgeest leven, één in de huidige tijd en één in de toekomst. Naast de beide personages komt een kort verhaal waarin de leefomgeving zal worden beschreven. Op deze manier is het voor een toeschouwer mogelijk om zichzelf in de wereld van later te verplaatsen. Het verhaal geeft een ervaring weer die realistisch is, gezien de tijdsgeest.

Activiteit Er zit een betekenis achter de poster van de personages. Het gezicht van beide personages is in de poster verwijderd zoals in de afbeelding hiernaast. Hierdoor is het mogelijk voor de toeschouwer om zelf achter de poster te gaan staan. Dit geeft een leuke weergave van verschillende personen als toeschouwers in de toekomst. Op deze manier is het mogelijk om een eigen experience van de toekomst te delen via een platform zoals bijvoorbeeld Facebook of Twitter. Daarnaast zal er op deze platforms een pagina gefabriceerd worden waar gasten foto’s kunnen delen van de experience en ervaringen uit kunnen wisselen. Ook is het mogelijk om een eigen voorspelling te maken van deze toekomst. Gebaseerd op fantasie of feiten. Door middel van het delen van ideeën ontstaan er scenario’s die gebruikt kunnen worden door het ministerie.

9


Opzet Het scenario zal door middel van een experience worden gepresenteerd. Met behulp van een grote poster zal de presentatie van start gaan. Op de poster is het contrast zichtbaar tussen de huidige situatie en de situatie van de toekomst. Op deze manier krijgt iedere toeschouwer een beeld bij de experience. Het is de bedoeling dat iedere toeschouwer meegenomen wordt door de experience , wanneer men eenmaal door de experience is meegenomen kan deze zelf bepalen hoe hij of zij zich de toekomst voorstelt. Gedurende de presentatie zal er een tekst weergeven worden naast het fotoframe, zie het plaatje hieronder. Deze tekst legt op een speelse manier de toekomst aan de toeschouwer uit. Op deze manier zal de toeschouwer zich beter kunnen verplaatsen in het toekomstscenario. Er wordt op een makkelijke wijze uitgelegd hoe de toekomst er uitziet, door middel van een personage genaamd Merel. Dion leeft momenteel in het heden en heeft allerlei vragen voor Merel over de toekomst.

Op een dag liepen Dion en Merel naast elkaar, echter in een parallel universum. Dion leeft namelijk in het jaar 2013 en Merel in het jaar 2040. Ze hebben een gezellig gesprek over hoe hun leven en hoe de wereld er momenteel uitziet. "Wat is jouw lievelingseten?" vraagt Dion aan Merel. Merel denkt even na en antwoord na een tijdje: “ik vind aardbeiensmaak denk ik het lekkerst, en jij?”. Dion kijkt Merel vragend aan. Merel moet lachen en zegt vervolgens: “ik was even vergeten dat er veel veranderd is in de afgelopen jaren. In het jaar 2040 is Nederland onafhankelijk in het voorzien van onze behoeftes. We eten tegenwoordig alles door middel van pillen”. Dion kijkt geschokt, “Pillen, hoe bedoel je dat?”. Merel moet wederom lachen, ze pakt uit haar broekzak enkele pillen en laat deze zien. “Dit zijn ze, we noemen ze ook wel power pillen. Alle vitamines en mineralen die een mens nodig heeft op een dag zitten in drie van deze pillen”, zegt Merel. Dion pakt ze vast en kijkt er afkeurend naar, “maar jij kan dus nooit genieten van een lekker stukje kip?”. Iets betreurd zegt Merel: "nee dat kan ik helaas niet, zoals ik eerder zei is Nederland onafhankelijk in het voorzien van onze behoeftes. Om

10


overproductie te voorkomen en om ons allemaal te voorzien in onze behoeftes maakt de staat al het voedsel in Organisme centra. Deze centra zijn grote fabrieken waar heel veel planten worden gekweekt door middel van Green Leds. Dit zijn led lampjes die de zelfde kracht bieden die de zon ons ook geeft. Als de planten volgroeit zijn halen ze alle vitamines en mineralen eruit en die stoppen ze in deze pillen”. “Maar dan zijn die fabrieken enorm? Hoe doen ze dat met al die planten dan?” vraagt Dion. Merel kijkt instemmend en zegt: “dat klopt, maar door middel van genetische modificatie zijn de planten aangepast en zijn ze rijker aan vitaminen en mineralen. Er is alleen een mogelijkheid dat er gevaarlijke bacteriën kunnen ontstaan”. Dion laat het even tot zich inwerken en het blijft even stil. Dan kijkt hij bedenkelijk en vraagt: “oké dat snap ik, maar als Nederland onafhankelijk is in het voorzien van de behoeftes, hoe doen ze dat dan met water, energie en kleding?”. “Nou gewoon”, zegt merel, “Water uit de zee, heel veel windmolens en zonnepanelen voor de energie en kleding wordt geproduceerd door middel van de 3D-printer”. Dion reageert wat verwart: “ho eens even, niet zo snel, water uit de zee? Alles uit groene energie? En kleding uit de 3D printer? Dat zijn in vergelijking tot 2013 wel hele radicale veranderingen!”. Merel kijkt wederom instemmend en antwoord: “dat is waar, maar omdat het zoete water opraakte moesten we wel beginnen aan het zuiveren van zee water. Aangezien Nederland bijna alle energie uit aardgas haalde en deze jammer genoeg met de jaren steeds meer opraakte, moest er door de stijgende vraag een oplossing gevonden worden. Groene energie was hierbij de enigste oplossing. De stof van kleren komt ook uit de Organisme centra. De stof die daar gecreëerd wordt, wordt omgezet in patronen voor de 3D printer. Deze kunnen wij kopen en zo krijgen wij de mogelijkheid om onze eigen kleren te printen. Dit is heel erg handig, ik kan namelijk alle kleuren en varianten van kleding uitprinten. Het scheelt overigens ook veel overbodige kleding.”. Dion zegt vervolgens: “dat klinkt allemaal heel leuk en aardig, maar ik ben blij dat ik lekker van mijn stukje kip kan genieten”. Ze gaan lachend verder en lopen tot aan de horizon.

11


Bijlagen Bijlage 1: bronnen ijn, Mario van, and enĂŠ van der Burgt.Handboek scenarioplanning: een strategisch instrument voor het managen van onzekerheid : kijk over de horizon, voorzie, anticipeer en word succesvol. Deventer: Kluwer, 2010. Print. "Over zoet en zout water." Kraanwater. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.kraanwater.nu/watweetjijvankraanwater/hoe-maak-je-water/zout-en-zoet-water/Pages/default.aspx >. "Leefstijl Nederlander legt weer groter beslag op aarde." De Volkskrant. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/3255575/2012/05/15/Leefstijl-Nederlander-legt-weergroter-beslag-op-aarde.dhtml >. " Internationale handel; in- en uitvoer naar goederengroepen." CBS Statline. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37830&D1=a&D2=1-12,14-21,23-28,30-50,62-70,7293,95-101,103-110,112-117,223&D3=0&D4=191-194&HDR=T,G3&STB=G2,G1&VW=T >. "PotentiĂŤle beroepsbevolking blijft straks op peil dankzij 65-plussers." CBS. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bevolking/publicaties/artikelen/archief/2012/2012-073pb.htm?RefererType=RSSItem >. "Aanbod en verbruik van energiedragers in Nederland, 2011." Compendium. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0053-Energiebalans-Nederland%28tabel%29.html?i=6-40 >. "Veel komt van ver." Planbureau van leefomgeving. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.pbl.nl/infographic/veelkomt-van-ver >. "Waardevolle groei." Philips. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.lighting.philips.nl/pwc_li/main/shared/assets/downloads/pdf/horticulture/leaflets/cl-g-led_string-nl.pdf >. "Water footprint: ons virtuele waterverbruik ." Kennis van kraanwater. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <www.kraanwater.nu/feiten/meer_feiten/Pages/Water_footprint_virtueel_waterverbruik.aspx >. "Hoe lang kan een mens leven zonder te eten?." Plazilla. N.p., n.d. Web. 5 June 2013. <plazilla.com/hoe-langkan-een-mens-leven-zonder-te-eten >.

12


Ontwikkelingen rond klimaat Waterschap X X

X X

Footprint X X

Sociale waarden

X X X

X X X X

X X X X

X X

Landschap inrichting X X X X X X X

Leefomgeving X

Totaalbeeld belang 5 Onderzoek

X

Communicatie

X Energie

X Transport

X Reclame, publiciteit, media

Consumentenvoorkeuren

Lifestyles

X

Rente/wisselkoersen

Economisch

Demografie

X

(inter)nationale handel

Seizoensinvloeden

Belastingen

Economische situatie

Toekomstanalyse PEST Politiek

Innovatie

Biodiversiteit

4

Oorlogen, conflicten en crisissen

Financiering en subsidies

Antitrustwetgeving

Keyfactor

(inter)nationale handelwetgeving

Ecologie en milieuwetgeving

Bijlage 1.1: macroanalyse Sociaal Technoglogisch

X X X X X

X X X X X X

X X X X X X

X X X

X X X

X X X X X X X X X X X X X

5 2 2 6 6 6 4 4 6 5 4 4 6

13


Totaalbeeld belang

Ontwikkelingen rond klimaat Waterschap x

Footprint X

Landschap inrichting X

Leefomgeving x X

X X

2 2

x

1

14

Merkidentiteit

Relatieve prijsprestaties

Neiging van afnemen tot substitutie

Leveranciers

Aanwezigheid van substituten

Vermogen tot voorwaartse integratie

Kosten bij veranderen product

Omvang en concentratie

Afnemers

Prijsgevoeligheid

Vermogen tot achterwaartse integratie

Kosten bij veranderen product

Omvang en concentratie

Toekomstanalyse Vijfkrachtenmodel Concurrentie Toetreders

Prijsgevoeligheid

Barrieres van de overheid

Toegang distributiekanalen

Productdifferentiatie

Kapitaaleisen

Absolute kostenvoordelen

Schaalvoordelen

Uittredingsbarrieres

Groei van de bedrijfstak

Keyfactor

Productdifferentiatie

Conccentratie

Bijlage 1.2: mesoanalyse Substituten

X

Biodiversiteit

X X X

1 1

Nederland met een hek eromheen natuurtop  

Leerjaar 1 Blok 4

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you