Issuu on Google+

PARTNERSTWO B I U L E T Y N Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa Numer 12, Czerwiec 2013

Przyszłość funduszy europejskich w Polsce okiem Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020

Spotkanie regionalne w Nałęczowie

Podlaskie innowacje w kapitał ludzki

Małgorzata Gałczyńska

KSTP

KIW

str. 4

str. 10

str. 18


Agata WIŚNIEWSKA-GÓRCZEWSKA

Dyrektor Programu Europejskiego Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, odpowiedzialna w Federacji za projekty monitorujące działania pozarządowych członków Komitetów Monitorujących; z ramienia OFOP-u pełni funkcję zastępcy członka Komitetu Koordynacyjnego Narodowej Strategii Spójności oraz Przewodniczącej Grupy roboczej ds. społeczeństwa obywatelskiego, powołanej przy KK NSRO w kwietniu 2008 r., jak również członka Grupy roboczej ds. dobrego rządzenia przy Komitecie Monitorującym PO KL.

Szanowni Państwo, Serdecznie zapraszam do udziału w kolejnej edycji konkursu na najbardziej partnerski komitet monitorujący roku 2012. Praktyki wypracowane przez komitety różych szczebli to najlepsze źródło inspiracji przy wdrażaniu zasady partnerstwa, również w nowej perspektywie finansowej. Szczegóły znajdą Państwo wewnątrz numeru. Powoli dobiega końca perspektywa finansowa 2007-2013. Od kilkunastu miesięcy instytucje i osoby zaangażowane w realizację czy monitoring wydatkowania funduszy koncentrują się na nowym okresie programowania. Również spotkania Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa postanowiliśmy wykorzystywać na debatę poświęconą funduszom europejskim 2014-2020. Proponujemy zatem przegląd prac nad programami operacyjnymi nowej perspektywy, ze szczególnym uwzględnieniem PO Wiedza, Edukacja, Rozwój („następcy” PO Kapitał Ludzki). Podczas spotkania regionalnego w województwie lubelskim zastanawialiśmy się nad kształtem Europejskiego Funduszu Społecznego w Polsce oraz dyskutowaliśmy na temat wspólnej części kontraktu terytorialnego, nowego narzędzia polityki rozwoju regionalnego. Zapraszamy do zapoznania się z relacją z Nałęczowa. Ponieważ obecne, drugie w 2013 roku, spotkanie regionalne Sieci odbywa się na Podlasiu, postanowiliśmy zatrzymać się nad Programem Operacyjnym Polska Wschodnia. Zachęcam do lektury wywiadu z przedstawicielką Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych (OFOP-u) w grupie roboczej pracującej nad programem. Proponujemy również zapoznanie się z innowacjami wypracowanymi w województwie podlaskim dzięki wsparciu z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Organizacje pozarządowe od dłuższego czasu wspólnie wypracowują propozycje zarówno dotyczące ogólnych zasad rządzacych funduszami unijnymi od 2014 roku, jak i dla nowych programów operacyjnych. Dzielimy się tym doświadczeniem w tekstach dotyczących Stałej konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich 2014-2020 oraz grupy roboczej ds. 12 postulatów. Na łamach biuletynu „Partnerstwo” staramy się prezentować zarówno dobre praktyki, jak i wyzwania dotyczące szeroko rozumianej zasady partnerstwa. Zapraszamy osoby i instytucje do współpracy i dzielenia się swoimi metodami i narzędziami wdrażania tej kluczowej dla Unii Europejskiej zasady.

Agata Wiśniewska-Górczewska Grupa robocza ds. społeczeństwa obywatelskiego Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych


SPIS TREŚCI

s. 2

Słowo od redakcji Agata Wiśniewska-Górczewska

s. 4

Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 Małgorzata Gałczyńska

s. 6

Nowa Perspektywa Funduszy Europejskich 2014-2020 – wizja EFS oraz proces konsultacji programów operacyjnych

s. 10

Spotkanie regionalne w Nałęczowie

s. 14

Kontrakt terytorialny nowym narzędziem realizacji polityki rozwoju regionalnego Agata Wiśniewska-Górczewska

s. 16

Przyszłość funduszy europejskich w Polsce okiem Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

s. 18

Podlaskie innowacje w kapitał ludzki

s. 23

Konkurs na najbardziej partnerski komitet monitorujący 2012 roku!

3

Sekretariat Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa prowadzony przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych

REDAKCJA WYDAWCA: Krajowa Sieć Tematyczna ds. Partnerstwa REDAKCJA: Agata Wiśniewska-Górczewska, Ewa Latoszek, Piotr Frączak KOREKTA: Dorota Matejczyk ZDJĘCIA:

sxc.hu, archiwum KSTP

KONTAKT: Sekretariat Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa ul. Strzelecka 3, lok. 12, 03-433 Warszawa tel./faks (022) 115 60 21, e-mail: kst@ofop.eu


PROGRAM

OPERACYJNY POLSKA WSCHODNIA 2014-2020 Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny

4

Czy Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020 podniesie konkurencyjność najsłabiej rozwiniętych gospodarczo polskich regionów?

Celem głównym osi I Gospodarka oparta na wiedzy jest podniesienie innowacyjności przedsiębiorstw poprzez większą aktywność w obszarze B+R.

Jeszcze nie zakończył się okres wdrażania Programu Operacyjnego Polski Wschodniej na lata 2007-2013, a już wiadomo, że w stosunku do reszty kraju makroregion Polski Wschodniej pogłębia lukę rozwojową. Ponadto z doświadczeń wdrażania programu wynika, że w obszarze innowacyjności, badań i rozwoju, a także transferu technologii beneficjenci z Polski Wschodniej są mniej konkurencyjni w skali kraju, co ma także bezpośredni wpływ na ich niższą skuteczność w pozyskiwaniu środków z programów krajowych. Dlatego też, w kolejnych latach, pięć województw Polski Wschodniej: lubelskie, podlaskie, podkarpackie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie, w dalszym ciągu będzie obszarem szczególnego zainteresowania polityki regionalnej, do którego kierowane będzie dodatkowe wsparcie mające na celu zdynamizowanie jego rozwoju społeczno-gospodarczego.

Działania podejmowane w ramach tej osi priorytetowej obejmować będą m.in.: prace badawcze i wdrożeniowe przedsiębiorstw, przygotowanie prototypu, tworzenie i rozwój infrastruktury badawczo-rozwojowej przedsiębiorstw, kreowanie warunków dla powstawania nowych innowacyjnych przedsiębiorstw (typu start-up, spin-off, spin-out), wsparcie wdrażania własnych i zakupionych wyników B+R przez przedsiębiorstwa czy wdrożenie innowacyjnych rozwiązań do systemu produkcji poprzez zakup wyników prac B+R (zakup technologii, patentu, licencji).

Zgodnie z założeniami PO PW 2014-2020, jako dodatkowy instrument wsparcia najsłabiej rozwiniętych gospodarczo polskich regionów, powinien wzmacniać i uzupełniać oddziaływanie wsparcia realizowanego w ramach regionalnych i krajowych programów operacyjnych. Podstawę wyboru celów tematycznych zaplanowanych do realizacji w ramach Programu stanowiła Strategia rozwoju społecznogospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020. Cele i zakres wsparcia Programu odpowiadają także na wyzwania rozwojowe określone w Założeniach Umowy Partnerstwa (ZUP). Program koncentruje się na przedsięwzięciach, które wpisują się w realizację zadań związanych z budową gospodarki opartej na wiedzy i rozwoju kapitału intelektualnego oraz wzmocnieniu głównych ośrodków koncentracji działalności gospodarczej. Celem głównym PO PW 20014-2020 jest zwiększenie kontrybucji Polski Wschodniej do PKB kraju. Zostanie on osiągnięty poprzez realizację trzech celów szczegółowych: 1. Podniesienie innowacyjności przedsiębiorstw poprzez większą aktywność w obszarze B+R; 2. Aktywizacja gospodarcza makroregionu Polski Wschodniej poprzez wsparcie funkcjonowania sektora MŚP i 3. Podniesienie efektywności układów transportowych miast wojewódzkich Polski Wschodniej i ich obszarów funkcjonalnych jako głównych rynków pracy w makroregionie. W ramach programu wsparcie udzielane będzie za pomocą trzech osi priorytetowych: I Gospodarka oparta na specjalizacjach; II Przedsiębiorcza Polska Wschodnia i III Nowoczesna infrastruktura transportowa.

Beneficjentami tej osi priorytetowej będą przedsiębiorcy, inicjatywy klastrowe i instytucje otoczenia biznesu Zgodnie z założeniami programu realizacja projektów w ramach tej osi przyczyni się do zwiększenia nakładów prywatnych na działalność B+R, wzrostu liczby profesjonalnych usług świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu na rzecz innowacyjnych przedsięwzięć, a także do zwiększenia stosowania innowacyjnych rozwiązań w przedsiębiorstwach w zakresie rozwoju produktu i usług. Głównym celem osi priorytetowej II Przedsiębiorcza Polska Wschodnia jest aktywizacja gospodarcza makroregionu Polski Wschodniej poprzez wsparcie funkcjonowania sektora MŚP. Cele szczegółowe to: wzrost aktywności gospodarczej przedsiębiorstw i internacjonalizacji MŚP z Polski Wschodniej oraz podniesienie konkurencyjności sektora MŚP poprzez wzmacnianie powiązań kooperacyjnych w makroregionie Polski Wschodniej. W ramach tej osi będą realizowane działania w zakresie internacjonalizacji działalności MŚP, w tym: udzielanie pomocy w znalezieniu partnerów zagranicznych i nawiązaniu współpracy, badanie nowych rynków na potrzeby konkretnych MŚP, pomoc prawna związana z działalnością międzynarodową. Będą organizowane również szkolenia z zakresu prowadzenia działalności międzynarodowej, a także udział przedsiębiorców w międzynarodowych targach branżowych oraz misjach gospodarczych, zarówno wyjazdowych, jak i przyjazdowych. W ramach tej osi o wsparcie będą mogły się także ubiegać ponadregionalne powiązania kooperacyjne (inicjatywy klastrowe/ klastry). Wspierane będzie m.in.: podejmowanie przez nie wspólnych działań marketingowych, organizacja i rozwijanie efektywnego kosztowo łańcucha dostawców, a także rozwój nowych oraz innowacyjnych wspólnych przedsięwzięć produkcyjnych.


Małgorzata Gałczyńska Zajmuje stanowisko Dyrektora Działu Rozwoju Lokalnego w Fundacji Rozwoju Lubelszczyzny. Jest animatorem Lubelskiego Klastra Ekoenergetycznego, którego Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny jest koordynatorem. Specjalizuje się w rozwoju lokalnym, energetyce odnawialnej, efektywności energetycznej i klasteringu. Inicjuje i rozwija projekty partnerskie z udziałem jednostek samorządu terytorialnego, organizacji pozarządowych, przedsiębiorców i społeczności lokalnej, których celem jest wykorzystanie potencjału odnawialnych źródeł energii i podejmowanie działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej na poziomie lokalnym. Ważnym elementem tej osi będzie także tworzenie i rozwój sieciowych oraz kompleksowych produktów turystycznych o znaczeniu co najmniej ponadregionalnym, poprzez realizację projektów inwestycyjnych, a także działań uzupełniających w zakresie promocji tworzonego lub rozwijanego produktu turystycznego, wykorzystania nowoczesnych technologii teleinformatycznych w procesie zarządzania usługami turystycznymi i okołoturystycznymi (e-usługi, portale i strony rezerwacyjne, call center, aplikacje mobilne), powstawania oferty w postaci gotowego pakietu usług świadczonych przez podmioty prowadzące działalność na terenie makroregionu Polski Wschodniej, a także podnoszenia kwalifikacji kadr przemysłu turystycznego służących jego profesjonalizacji i zwiększeniu jakości świadczonych usług. W efekcie realizacji projektów w ramach tej osi priorytetowej nastąpi wzrost liczby inwestycji na terenie Polski Wschodniej, wzrost wartości sprzedawanych, w tym na eksport, przez przedsiębiorców z Polski Wschodniej towarów i usług, a także wzrost nakładów inwestycyjnych w sektorze MŚP. Nastąpi także zwiększenie liczby inwestycji dokonywanych w ramach inicjatyw klastrowych, wzrost zatrudnienia w sektorze MŚP i zwiększenie przychodów ze sprzedaży ogółem w MŚP. Beneficjentami tej osi priorytetowej będą przedsiębiorcy, inicjatywy klastrowe i konsorcja, w skład których będą mogły wchodzić przedsiębiorstwa, jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe i jednostki badawczo-rozwojowe. Celem osi priorytetowej III Nowoczesna infrastruktura transportowa jest podniesienie efektywności układów transportowych miast wojewódzkich Polski Wschodniej i ich obszarów funkcjonalnych jako głównych rynków pracy w makroregionie. Do osiągnięcia tego celu przyczyni się realizacja dwóch celów szczegółowych: zwiększenie udziału zrównoważonego transportu miejskiego w obsłudze mieszkańców miejskich obszarów funkcjonalnych miast wojewódzkich Polski Wschodniej oraz poprawa mobilności w miastach wojewódzkich Polski Wschodniej i ich obszarach funkcjonalnych poprzez poprawę ich układu drogowego. Przykładowe projekty, które będą mogły być realizowane w ramach tej osi, obejmują budowę/przebudowę istniejących sieci szynowych, trolejbusowych i autobusowych wraz z zakupem niskoemisyjnego taboru, budowę węzłów przesiadkowych, wdrożenie nowych systemów telematycznych na potrzeby komunikacji miejskiej, a także wsparcie przeznaczone na poprawę układów komunikacyjnych miast wojewódzkich Polski Wschodniej i ich obszarów funkcjonalnych poprzez przebudowę istniejącej sieci drogowo-ulicznej, budowę obwodnic wewnętrznych i budowę lub przebudowę odcinków dróg wyprowadzających ruch z miasta. W efekcie realizacji projektów w ramach tej osi priorytetowej nastąpi: zwiększenie pojemności taboru komunikacji miejskiej, zwiększenie długości nowych i zmodernizowanych linii komunikacji miejskiej,

w tym linii transportu szynowego, zwiększenie liczby funkcjonujących systemów telepatycznych. Zostanie także skrócony czasu dojazdów do rynków pracy, nauki i usług. Poprawi się również bezpieczeństwo ruchu. Beneficjentami tej osi będą miasta wojewódzkie Polski Wschodniej, związki i porozumienia jednostek samorządu terytorialnego, w skład których wchodzi miasto wojewódzkie Polski Wschodniej. Powyższy opis założeń programu uwzględnia część z ponad 100 propozycji uwag, które zostały zgłoszone do pierwszej wersji projektu programu przez członków grupy roboczej ds. Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020. W związku z pracami nad programem w marcu br. odbyły się trzy spotkania tematyczne. Ogłoszono także zamówienie publiczne na ewaluację ex-ante projektu. 8 kwietnia 2013 roku odbyło się spotkanie konsultacyjne grupy roboczej, podczas którego zreferowano obecną wersję projektu programu. Uczestnicy spotkania, w terminie do 15 kwietnia br., przekazali kolejne uwagi do tego projektu. Dokonując analizy obecnej wersji dokumentu projektu programu warto mieć na uwadze następujące kwestie, które podkreślali przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, referując uwagi zgłoszone do dokumentu: nie należy identyfikować PO PW ze Strategią Rozwoju Polski Wschodniej, warto pamiętać o planach wsparcia w ramach programu kilkunastu projektów w branży turystycznej o charakterze komercyjnym w Polsce Wschodniej, które obecnie nie są wysokiej jakości produktami, ale dzięki wsparciu programu będą miały szansę nimi się stać. Na obecnym etapie prac nad programem należy prowadzić dyskusję w ramach zaproponowanych celów tematycznych. PO PW jest programem o ograniczonym budżecie, dlatego koncentruje się na wybranych obszarach działań. Z tego powodu podjęto m.in. decyzję o rezygnacji ze wsparcia terenów poprzemysłowych i inwestycyjnych. Planowane jest poszerzenie świadczenia usług przez instytucje otoczenia biznesu (IOB)i koncentracja na wspieraniu istniejących IOB, gdyż w przyszłości usługi świadczone przez IOB powinny być profesjonalne i innowacyjne. Istotną kwestią są „inteligentne” specjalizacje, które zdaniem MRR powinny być wymienione w strategiach. MRR będzie je konsultować z uczestnikami dalszych spotkań. Nie wpisze ich jednak do programu. Zdaniem MRR ważne są indywidualne potrzeby regionalne w tym zakresie. Powinny być one jednak wspólne dla minimum dwóch regionów, a najlepiej pięciu. Opracowanie trzeciej wersji programu jest planowane na koniec czerwca br., a konsultacje dokumentu z Komisją Europejską odbędą się w lipcu tego roku. Na tym etapie prac nad programem warto zastanowić się, czy zaproponowane w projekcie programu działania są receptą na podniesienie konkurencyjności pięciu najsłabszych gospodarczo regionów w Polsce i czy przyczynią się do zmniejszenia dystansu rozwojowego w stosunku do lepiej rozwiniętych regionalnych gospodarek.

5


Nowa perspektywa funduszy europejskich 2014-2020 wizja europejskiego funduszu społecznego oraz proces konsultacji programów operacyjnych

Na ostatnim szczycie Rady Europejskiej Polsce udało się wynegocjować ponad 100 miliardów euro, z czego lwia cześć (72,9 mld) będzie dotyczyła nowej polityki spójności. Tym samym Polska po raz drugi z rzędu stanie się największym beneficjentem funduszy europejskich. Oprócz wywalczenia takiej kwoty udało się również ustalić kilka ważnych kwestii: ■■ Utrzymanie kwalifikowalności VAT, tak samo jak w obecnej perspektywie; ■■ Wywalczenie 80% dofinansowania dla Mazowsza – propozycja pierwotna KE to 75%; ■■ Rozszerzenie zastosowania instrumentu „Żywność dla ubogich” (Food for deprived people – w ramach alokacji EFS), który będzie realizowany w Polsce nie tylko z funduszu rolnego, ale również z innych funduszy w ramach nowej polityki spójności;

6

■■ Wprowadzenie nowej Inicjatywy na rzecz Zatrudnienia Młodzieży (Youth Employment Initiative) w ramach EFS (z budżetem 6 mld euro) – ze 180 mln euro alokacji dla Polski, ■■ Przyznanie Polsce dodatkowo 3,8 mld euro w ramach Instrumentu „Łącząc Europę” (CEF), który będzie finansował transport kolejowy, sieci energetyczne oraz szerokopasmowy internet. Od ponad roku Ministerstwo Rozwoju Regionalnego bardzo intensywnie pracuje nad stworzeniem nowego systemu zarządzania, wdrażania i oceny funduszy przyznanych Polsce. Szczególnie interesująca wydaje się propozycja resortu dotycząca Europejskiego Funduszu Społecznego. I. Nowy Europejski Fundusz Społeczny W nowej perspektywie logika podziału dystrybucji środków unijnych między programem centralnym a programami regionalnymi w ramach przyszłego EFS przedstawia się w następujący sposób: 1. 25% środków z EFS będzie przeznaczonych dla krajowego programu operacyjnego, głównie na działania systemowe i wypracowywanie systemowych rozwiązań/ reform w ramach priorytetów inwestycyjnych danego celu tematycznego. Beneficjentami wsparcia będą instytucje administracji publicznej oraz instytucje pozaadministracyjne, w tym organizacje pozarządowe;

2. 75% środków z EFS będzie przeznaczonych na wsparcie na poziomie regionów; na tym szczeblu finansowane będą działania skierowane bezpośrednio do indywidualnych odbiorców – np. do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Krajowy program operacyjny, który będzie kontynuacją obecnego PO KL „Wiedza, edukacja, rozwój”, będzie finansowany jedynie z EFS i budżetu krajowego. Dodatkowo będzie możliwość korzystania w ramach projektów EFS z innych funduszy w tzw. cross-finansingu. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w założeniach przedstawiło szczegółowo obszary wsparcia Europejskiego Funduszu Społecznego (według klucza priorytetów inwestycyjnych wybranych celów tematycznych): 1. Wspieranie jakości, skuteczności i otwartości szkolnictwa wyższego jako instrumentu budowy gospodarki opartej na wiedzy: ■■ Zapewnienie kształcenia na poziomie wyższym odpowiadającego potrzebom gospodarki i rynku pracy; ■■ Zwiększenie otwartości i mobilności międzynarodowej w szkolnictwie wyższym; ■■ Poprawa międzynarodowej pozycji polskich szkół wyższych. 2. Przygotowanie i wdrożenie reform w wybranych obszarach polityk publicznych, kluczowych z punktu widzenia strategii Europa 2020 i krajowych programów reform. 3. Realizacja działań innowacyjnych i ponadnarodowych prowadzących do wypracowania rozwiązań dotąd niestosowanych w celu ich przetestowania: ■■ Działania ponadnarodowe, ■■ Działania innowacyjne w skali mikro i makro. 4. Realizacja programów w zakresie mobilności ponadnarodowej. Dodatkowo Ministerstwo przedstawiło propozycję podziału alokacji, z której wynika, że ponad 60% środków skoncentrowano na trzech priorytetach inwestycyjnych (o jeden mniej, niż wymagano – co oznacza jeszcze większą koncentrację):


■■ Poprawa jakości, skuteczności i dostępności szkolnictwa wyższego – ok. 46% środków, ■■ Poprawa dostępności uczenia się przez całe życie – ok. 12% środków, ■■ Inwestycje w zdolności instytucjonalne i w skuteczność administracji publicznych oraz usług publicznych w celu przeprowadzenia reform – ok. 9% środków. Podział ten konsumuje 67% alokacji na program, z uwzględnieniem wymaganej koncentracji tematycznej. Na pozostałe obszary wsparcia (33% alokacji) Ministerstwo określiło wstępnie priorytety inwestycyjne w ramach środków nieobjętych koncentracją tematyczną:

■■ Poziom centralny – Program Operacyjny Wiedza, edukacja, rozwój: • Inżynieria finansowa: pożyczki, poręczenia, • Fundusze na opracowanie standardów działania podmiotów ES oraz OES, • Fundusze na system akredytacji Ośrodków Ekonomii Społecznej, • Fundusze na koordynację systemu ekonomii społecznej w Polsce – np. koordynacja sieci OES. ■■ Poziom Regionalny – Regionalne Programy Operacyjne:

■■ Modernizacja i wzmocnienie roli instytucji działających na rynku pracy, w tym działania mające na celu zwiększanie transnarodowej mobilności pracowników,

• Wsparcie bezpośrednie dla podmiotów Ekonomii Społecznej – oparte na dotacjach,

■■ Przystosowanie pracowników, przedsiębiorstw i przedsiębiorców do zmian,

• Wsparcie na tworzenie Sieci Ośrodków Ekonomii Społecznej.

■■ Ułatwianie dostępu do niedrogich, trwałych oraz wysokiej jakości usług, w tym opieki zdrowotnej i usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, ■■ Wspieranie gospodarki społecznej i przedsiębiorstw społecznych, ■■ Ograniczenie przedwczesnego kończenia nauki szkolnej oraz zapewnienie równego dostępu do dobrej jakości edukacji elementarnej, kształcenia podstawowego i średniego, ■■ Zwalczanie dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną. Istotną informacją jest propozycja, by działania związane z innowacjami społecznymi oraz projektami ponadnarodowymi realizowane były we wszystkich celach tematycznych tylko na poziomie krajowym, w ramach oddzielnych osi priorytetowych. W kwestii ekonomii społecznej w przyszłym okresie programowania Ministerstwo oraz partnerzy społeczno-gospodarczy pozostają – jeśli chodzi o programowanie – w swoistym zawieszeniu. Najważniejszy dokument, Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej, nadal nie został przyjęty przez Radę Ministrów, a jego konsultacje i zmiany trwają. Powoduje to trudności w określeniu priorytetów wdrażania funduszy przyszłej perspektywy na sektor ekonomii społecznej. Nie oznacza to jednak, że Ministerstwo Rozwoju Regionalnego nie ma wstępnych pomysłów na ten system. Proponowany układ wdrażania funduszy europejskich nowej perspektywy na ekonomię społeczną przedstawia się w następujących sposób:

II. Stan konsultacji systemu funduszy europejskich – Grupy robocze powołane do pracy nad nowymi programami operacyjnymi 4 lutego 2013 roku Międzyresortowy Zespół do spraw Programowania i Wdrażania Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej wydał uchwałę rekomendującą Ministrowi Rozwoju Regionalnego, Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zarządom województw powołanie grup roboczych dla wsparcia przygotowania programów operacyjnych, które będą funkcjonować w ramach nowej perspektywy finansowej na okres 2014-2020. Zgodnie z art. 5 projektu Rozporządzenia Komisji Europejskiej państwo członkowskie organizuje w odniesieniu do każdego programu operacyjnego partnerstwo z właściwymi organami regionalnymi, lokalnymi, miejskimi i innymi władzami publicznymi; z partnerami gospodarczymi i społecznymi oraz z podmiotami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie, w tym partnerami działającymi na rzecz ochrony środowiska, organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami odpowiedzialnymi za promowanie równości i niedyskryminacji. Dodatkowo Europejski Kodeks Postępowania ws. Partnerstwa, który obecnie ma status aktu delegowanego i podlega konsultacjom rządów z Komisją Europejską, sugeruje między innymi zapewnienie udziału partnerów we wszystkich etapach przygotowania i wdrażania funduszy europejskich poprzez ich udział w pracach grup roboczych wspierających przygotowanie programów, zapraszanie ich na planowane debaty eksperckie i spotkania tematyczne. Ponadto ww. kwestie są zawarte w przygotowanym przez Brukselę podręczniku do opracowania programów operacyjnych, który uwzględnia wytyczne dla krajów członkowskich na temat procesu tworzenia nowego systemu funduszy europejskich. W aktualnej wersji tego podręcznika, przygotowanej przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,

7


jest mowa o zasadzie partnerstwa jako jednej z fundamentalnych zasad nowego systemu funduszy, a jednym z instrumentów realizacji zasady partnerstwa mogą być w praktyce np. grupy robocze pracujące nad przygotowaniem PO w danym obszarze tematycznym.

Partnerstwo w polskim wydaniu W związku z powyższym na początku lutego br. specjalny międzyresortowy zespół funkcjonujący w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, który dotychczas odpowiadał za koordynację i monitoring obecnej perspektywy, postanowił zwiększyć swoje zaangażowanie w proces tworzenia nowych programów. Podjął uchwałę rekomendującą instytucjom odpowiedzialnym za przygotowanie programów, będących dla nich od 2014 roku instytucjami zarządzającymi, powołanie specjalnych, międzysektorowych grup roboczych. Zadaniem powoływanych grup ma być udział w procesie przygotowania programów operacyjnych z uwzględnieniem koordynacji i komplementarności pomiędzy programami oraz w ramach poszczególnych celów tematycznych, w tym: 1. wypracowywanie, omawianie, analizowanie i konsultowanie wspólnych dla właściwego programu operacyjnego lub celu tematycznego rozwiązań w zakresie zagadnień horyzontalnych, finansowych i innych,

8

2. opiniowanie, analizowanie i omawianie wniosków płynących z dokumentów związanych z przeprowadzeniem ewaluacji ex-ante i oceną oddziaływania na środowisko programu operacyjnego,

b. innych jednostek samorządu terytorialnego,

–– ze strony partnerów:

a. organizacji pozarządowych,

b. środowisk naukowych,

c. partnerów społecznych i gospodarczych.

Rezultaty prac grup mają być prezentowane sukcesywnie podczas spotkań Międzyresortowego Zespołu do spraw Programowania i Wdrażania Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej.

Jak to wygląda w praktyce Sekretariat stałej konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich prowadzony przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP) zapytał wymienionych w uchwale decydentów o udział w grupach przedstawicieli organizacji pozarządowych. OFOP dowiedział się, że 11 lutego br. Elżbieta Bieńkowska, Minister Rozwoju Regionalnego, przekazała departamentom zarządzenie, na mocy którego ministerstwo powołało grupy robocze do następujących programów: • programu operacyjnego dotyczącego innowacyjności, badań naukowych i ich powiązań ze sferą przedsiębiorstw (nazwa robocza Inteligentny Rozwój) – „następcy” PO Innowacyjna Gospodarka,

3. monitorowanie postępów w wypełnianiu warunkowości ex-ante.

• programu operacyjnego dotyczącego gospodarki niskoemisyjnej, ochrony środowiska, przeciwdziałania zmianom klimatu i adaptacji do nich, transportu i bezpieczeństwa energetycznego – „następcy” PO Infrastruktura i Środowisko,

Zgodnie z uchwałą skład grup powinien umożliwiać włączenie w prace nad przygotowaniem programów operacyjnych szerokiego grona interesariuszy, w szczególności:

• programu operacyjnego dotyczącego rozwoju kompetencji i umiejętności, włączenia społecznego oraz dobrego rządzenia (nazwa robocza Wiedza, Edukacja, Rozwój) – „następcy” PO Kapitał Ludzki,

–– ze strony rządowej:

• programu operacyjnego dotyczącego Polski Wschodniej (nazwa robocza Polska Wschodnia) – „następca” PO Rozwój Polski Wschodniej,

a. Ministra Rozwoju Regionalnego, jako koordynującego programowanie dokumentów strategicznych i wdrożeniowych w ramach polityki spójności na lata 2014-2020, b. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako koordynującego programowanie II filara Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki Rybołówstwa, c. właściwych ministrów, wymienionych w Założeniach Umowy Partnerstwa, –– ze strony samorządowej:

a. zarządów województw,

• programu operacyjnego nt. pomocy technicznej (Pomoc Techniczna) – kontynuacji obecnej perspektywy, • programu operacyjnego dotyczącego rozwoju cyfrowego (robocza nazwa Polska Cyfrowa). W większości grup roboczych zajmujących się programami krajowymi stała konferencja przy OFOP-ie ma już swoich przedstawicieli. Będziemy o tym informować niebawem.


W przypadku Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi resort jest w trakcie formowania grupy roboczej do prac nad nowym programem rozwoju obszarów wiejskich. Rada Działalności Pożytku Publicznego została poproszona przez Ministerstwo Rolnictwa o wskazanie czterech przedstawicieli organizacji pozarządowych do prac w ramach Grupy roboczej ds. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Decyzję o ich wskazaniu Rada podejmie po rozpatrzeniu zgłoszeń zebranych w trybie otwartego naboru – więcej szczegółów pod adresem:

• PO Wiedza, Edukacja, Rozwój – Mirosława Hamera (Regionalne Centrum Wspierania Inicjatyw Obywatelskich), Łukasz Domagała (Sieć Wspierania Organizacji Pozarządowych SPLOT),

http://nowaperspektywa.ngo.pl/wiadomosci/856290. html.

• PO Ekologia i ochrona środowiska – Marta Wiśniewska, Patrycja Romaniuk (Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć),

W przypadku grupy roboczej do spraw Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego stała konferencja otrzymała odpowiedź, że grupa robocza jest w trakcie formowania, a do jej prac zostaną zaproszone organizacje pozarządowe skupiające m.in. przedstawicieli sektora rybackiego, środowiska ekologicznego oraz lokalnych grup. Warto dodać, że odpowiedź ta datowana jest na 5 marca. Minęły 3 tygodnie i brak informacji, że proces postępuje. Najgorzej sytuacja wygląda w przypadku grup roboczych mających się zająć Regionalnymi Programami Operacyjnymi. To te programy będę miały największą alokację z funduszy 2014-2020. Stała konferencja przesłała do marszałków wszystkich województw zapytania o zaangażowanie organizacji pozarządowych w prace grup. Z informacji zwrotnych wynika, że organizacje zostały zaproszone tylko w województwie opolskim i pomorskim. W większości regionów grup roboczych jeszcze nie ma lub składają się tylko z pracowników urzędów marszałkowskich. Z województw mazowieckiego, podkarpackiego, lubuskiego, dolnośląskiego, wielkopolskiego i podlaskiego otrzymaliśmy odpowiedzi, że trwa tworzenie grup lub zespołów roboczych oraz proces wyboru partnerów, w tym organizacji pozarządowych. Sekretariat stałej konferencji przekazał te informacje do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, przy którym działa Międzyresortowy Zespół, mający za zadanie koordynować realizację przyjętej uchwały. Liczymy na interwencję ministerstwa i na to, że w najbliższym czasie wszystkie województwa będą tworzyć regionalne programy operacyjne w oparciu o grupy lub zespoły robocze, w których będą zasiadali przedstawiciele partnerów społeczno-gospodarczych, w tym organizacji pozarządowych. Niebezpieczeństwo polega na tym, że oprócz pracy w międzysektorowych grupach roboczych każda z instytucji zarządzających będzie musiała przeprowadzić konsultacje projektu programu operacyjnego. Z uzyskanych przez sekretariat stałej konferencji odpowiedzi wynika, że przynajmniej część IZ będzie próbowała ten właśnie etap pokazać jako partnerską pracę nad programem. Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych udało się włączyć w prace w grupach roboczych dla następujących programów:

• PO Inteligentny Rozwój – Sławomir Czerwiński (Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny), • PO Rozwój Polski Wschodniej – Małgorzata Gałczyńska (Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny),

• PO Pomoc Techniczna – Piotr Frączak (Zarząd OFOP-u), Michał Dymkowski (biuro OFOP-u), • PO Rozwój Cyfrowy – Łukasz Broniszewski (Fundacja STABILO), • PO Rozwój Obszarów Wiejskich – Rafał Kończyk (Polska Sieć Lokalnych Grup Działania/Mazowiecki LEADER). Informacje o postępach w pracach są przekazywane do organizacji członkowskich, ponadto OFOP zamieszcza je na stronie internetowej http://www.ofop.eu, jak również na portalu nowaperspektywa.ngo.pl. Działa także stała konferencja OFOP-u, która prowadzi grupy tematyczne (http://ofop.eu/aktualnosci/stala-konferencja-dskonsultacji-funduszy-europejskich-2014-2020-wlacz-sie) zajmujące się wypracowywaniem najlepszych rozwiązań dla nowego systemu funduszy. Każda organizacja pozarządowa zainteresowana programowaniem nowej perspektywy funduszy europejskich jest zaproszona do współpracy (Sekretariat Stałej Konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich 2014-2020: sekretariat@ofop.eu).

9


Spotkanie regionalne

w Nałęczowie X spotkanie Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa odbyło się 11-12 kwietnia w Nałęczowie, pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Lubelskiego.

10

P

ierwsze w 2013 roku spotkanie Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa poświęcone było stanowi prac nad nową perspektywą finansowania 2014-2020. Spotkanie otworzyła Barbara Łuczywo – członek Grupy roboczej ds. społeczeństwa obywatelskiego. Po niej głos zabrał Łukasz Burski z Departamentu Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego, który w swojej prezentacji przedstawił udział społeczeństwa w aktualizacji strategii województwa lubelskiego oraz stan prac nad aktualizacją strategii. Omawiając mechanizm konsultacji społecznych strategii województwa lubelskiego, omówił on rolę debaty publicznej. W jej ramach przedstawiciele różnych środowisk mieli okazję wyrazić swoje oczekiwania względem przygotowywanej aktualizacji strategii. Na temat stanu prac nad Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 mówiła Katarzyna Jędruszczak z Departamentu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego.

Przedstawiła ona wstępny projekt obszarów wsparcia w RPO Województwa Lubelskiego składający się z 8 osi priorytetowych, a także działania podejmowane w celu realizacji zasady partnerstwa na etapie programowania RPO na lata 2014-2020. Na zakończenie pierwszego dnia głos zabrała Izabela Ziątek z Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, która omówiła stan prac nad nową perspektywą finansowania. Pierwszy dzień zakończył wieczorny spacer z przewodnikiem po Nałęczowie. Drugiego dnia uczestnicy podzielili się na dwie grupy warsztatowe. Pierwsza – prowadzona przez Agatę Wiśniewską-Górczewską – pracowała nad kontraktem terytorialnym. Druga grupa – prowadzona przez Łukasza Domagałę z Regionalnego Centrum Wspierania Inicjatyw Obywatelskich – zajęła się Europejskim Funduszem Społecznym po 2014 roku. Efekty prac obu grup oraz


prezentacje zostały zamieszczone w Bazie Wiedzy MRR. Serdecznie dziękujemy Marszałkowi Województwa Lubelskiego za objęcie wydarzenia honorowym patronatem,

a wszystkim uczestnikom za obecność i zaangażowanie w dyskusję nad przyszłym okresem programowania.

11


12


13


Podsumowanie warsztatu

Kontrakt terytorialny nowym narzędziem realizacji polityki rozwoju regionalnego W warsztacie poświęconym kontraktowi terytorialnemu wzięli udział uczestnicy spotkania Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa reprezentujący środowiska organizacji pozarządowych, związków zawodowych, organizacji pracodawców, uczelni wyższych, samorządu regionalnego i lokalnego oraz wojewódzkiej administracji rządowej.

W drugiej części warsztatu uczestnicy identyfikowali elementy do ujęcia we wspólnej części kontraktu terytorialnego. Wzięli pod uwagę: ■■ sens wspólnego dążenia regionów do osiągnięcia celów rozwojowych ujętych w unijnych i krajowych dokumentach strategicznych, ■■ potrzebę spójności wymogów wobec wszystkich województw,

14

Pierwsza część spotkania została poświęcona omówieniu zasad kontraktu, z akcentem na część wspólną. Prezentacja została przygotowana na podstawie materiału Kontrakt terytorialny. W kierunku negocjacyjnego systemu programowania działań rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie. Zasady funkcjonowania kontraktu terytorialnego w latach 2014-2020 z 3 sierpnia 2012 roku. W trakcie komentowania przyjętych dla kontraktu założeń uczestnicy zwrócili uwagę na trzy dyskusyjne kwestie: ■■ wskaźniki – odwołanie do wskaźników w każdym miejscu dotyczącym udzielania wsparcia i osiągania rezultatów dla przyjętych celów rozwojowych; uczestnicy zwrócili uwagę na konieczność dobrego określenia wskaźników – aby były mierzalne, by pokazywały zmianę, i były odważne, co jest zagrożone biorąc pod uwagę niebezpieczeństwo cofania wsparcia przez Komisję Europejską w sytuacji niewywiązywania się państwa członkowskiego z osiągania założonych wskaźników; ■■ priorytetowe przedsięwzięcia wraz ze źródłami finansowania – dyskusję wzbudził zwłaszcza wymóg określenia źródeł finansowania; rozumiejąc wymóg urealnienia planowania przedsięwzięć, wskazano, że trudno jest konkretnie wskazać koszt danej inwestycji wraz z dokładnym określeniem źródeł sfinansowania w siedmioletniej perspektywie; ■■ strategia rozwoju regionalnego a część regionalna kontraktu terytorialnego – zdaniem uczestników, istnieje tu niebezpieczeństwo rozłączności w przypadku negatywnego zaopiniowania przez rząd regionalnej części kontraktu, ale spójnej ze strategią rozwoju danego województwa (nie ma obowiązku konsultacji samorządu z rządem); może się to przełożyć na odrębność obydwu dokumentów strategicznych i ich funkcjonowanie zaburzające spójny rozwój regionu. ■■ Ponieważ kontrakt jest instrumentem nowym i w pierwszej odsłonie opierającym się na środkach europejskich perspektywy 2014-2020, bez konieczności włączenia środków krajowych, powstaje szereg pytań o sens jego przygotowywania i realizacji, zwłaszcza, że przedstawicielka Ministerstwa Rozwoju Regionalnego w pierwszym dniu spotkania powiedziała, że resort planuje ten pierwszy kontrakt na około trzy lata, wbrew ogólnemu założeniu dłuższej kilkuletniej perspektywy.

■■ potrzebę uproszczenia i ujednolicenia wymogów i zasad współpracy między województwami a rządem.

Udało się wypracować następujących osiem elementów rekomendowanych do części wspólnej kontraktu terytorialnego (kolejność według wagi określonej przez uczestników warsztatu, w dwóch przypadkach waga jednakowa): 1. odwołanie do strategii unijnych (np. Europa 2020), krajowych (np. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego) i regionalnych (np. strategie rozwoju województw) i wykazanie zgodności z nimi w zapisach kontraktu; 2. porozumienie między sąsiadującymi regionami w zakresie obszarów styku (wymóg/zalecenie konsultacji międzyregionalnych przed przedłożeniem części regionalnej kontraktu z danego województwa Ministrowi Rozwoju Regionalnego) – propozycja, aby zostało ono załączone do regionalnej części kontraktu; 3. określenie zasad współpracy regiony – rząd – z wykorzystaniem rekomendacji z badań ewaluacyjnych z okresu 2007-2013; 4. - zobowiązanie do umożliwienia renegocjacji kontraktu (okresowe – częściej niż raz w czasie obowiązywania kontraktu, ale też nie za często, np. nie co rok); - specjalizacje regionów w realizacji celów rozwojowych


Agata Wiśniewska-Górczewska Ekspertka ds. funduszy europejskich Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych. Kontakt: agata.wisniewska@ofop.eu strategii krajowych – tak, aby faktycznie dążyć w skali kraju do osiągnięcia wszystkich celów strategicznych; 5. - wyrównanie szans regionów pod względem infrastrukturalnym; - wskaźniki do osiągnięcia w skali kraju – łączne patrzenie na wartość wskaźników, rozumianych jako mierniki zmiany (a nie np. proste wskaźniki produktu w oderwaniu od trwałości, oddziaływania itp).

6. NUTS – podział statystyczny do sprawozdawczości – różnorodność w określaniu jednostek do badań statystycznych utrudnia analizy porównawcze. Następnym krokiem było wskazanie argumentów za i przeciw uwzględnieniu danego wymogu. Grupa skoncentrowała się na trzech najważniejszych elementach, przy czym drugi i trzeci z uwagi na brak czasu zostały przepracowane obiegowo.

ODWOŁANIE DO STRATEGII UNIJNYCH (NP. EUROPA 2020), KRAJOWYCH (NP. DSRK, ŚSRK, KSRR) I REGIONALNYCH (NP. STRATEGIE ROZWOJU WOJEWÓDZTW) I WYKAZANIE ZGODNOŚCI MIĘDZY NIMI A KONTRAKTEM

PRZECIW (zagrożenia)

ZA (szanse)

■■ Zagrożenie formalizmem, mechanicznym odwoływaniem się do strategii

■■ Potrzeba odwołania do konkretnych celów z dokumentów strategicznych, wspólnych dla wszystkich województw

■■ Kontrakt stanie się kolejnym odrębnym dokumentem, niepowiązanym z innymi, żyjącym własnym życiem

■■ Kontrakt gwarantcją realizacji założeń i celów

■■ W przypadku dłuższej perspektywy, np. 7-letniej, niebezpieczeństwo usztywnienia sposobu/procesu realizacji kontraktu (a więc polityk publicznych), a tym samym jego nieadekwatność do warunków społeczno-gospodarczych; z powodu zmian w celach i priorytetach wskazanych w dokumentach strategicznych niespójność kontraktu z nimi; niebezpieczeństwo zbytniego uszczegółowienia

■■ Intencyjność kontraktu-określa kierunki, cele rozwoju

15 ■■ Możliwość renegocjacji – okresowej, w zależności od potrzeb, częściej niż raz, ale nie za często, oraz w zależności od założeń finansowych

POROZUMIENIE MIĘDZY SĄSIADUJĄCYMI REGIONAMI W ZAKRESIE OBSZARÓW STYKU

PRZECIW (zagrożenia) ■■ Wydłużenie czasu przygotowywania kontraktów terytorialnych związanych z konsultacją między województwami.

ZA (szanse) ■■ Wzmocnienie przemyślanych działań synergicznych.

■■ Regiony przestaną wreszcie traktować się jak „odrębne wyspy”, niewidzące otoczenia, w którym się znajdują – często współpraca na obszarach sąsiadujących regionów jest bardziej naturalna niż między subregionami w regionie, czego w strategii rozwoju regionu nie widać, gdyż są na ogół „egocentryczne” i oderwane od PS. Jakkolwiek czas na dyskusję na temat założeń wspólnej części kontraktu był z konieczności ograniczony, wypracowane propozycje mogą pomóc ukonkretnić założenia kontraktu. Na uwagę zasługuje fakt, że są to wnioski wypracowane wspólnie przez przedstawicieli administracji samorządowej, rządowej w województwie, organizacji pozarządowych, partnerów społecznych oraz środowisko akademickie.

Wykorzystanie efektów Podsumowanie warsztatów zostało przekazane do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, do Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej, który prowadzi prace nad wspólną częścią kontraktu, jak również do Departamentu Koordynacji Programów Regionalnych i Cyfryzacji MRR, koordynującego powstające regionalne programy operacyjne.

Zostało ponadto zamieszczone w Bazie Wiedzy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego.


Przyszłość funduszy europejskich w Polsce okiem Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych OFOP jest jedynym w Polsce ponadbranżowym zrzeszeniem NGO. Skupia ponad 120 organizacji z całej Polski, niezależnie od zasięgu ich działania, wielkości i przedmiotu działalności – występując w imieniu tak różnych organizacji, OFOP staje się reprezentatywny dla całego sektora. Dlatego działamy na rzecz zmian legislacyjnych poprawiających warunki funkcjonowania wszystkich organizacji pozarządowych oraz wzmacniania roli III sektora, m.in. poprzez konsultacje z rządem. Jednym z ważniejszych obszarów działania Federacji jest udział w debacie nad przyszłością funduszy europejskich, których system stanowi jedno z ważniejszych źródeł polityk publicznych w Polsce.

16

W październiku 2011 roku Federacja rozpoczęła intensywne prace nad przyszłym okresem programowania, tworząc m.in. grupę roboczą ds. przyszłej perspektywy finansowej funduszy europejskich na lata 2014-2020. Grupa wypracowała siedem stanowisk, które dotyczyły następujących kwestii: rozporządzeń Komisji Europejskiej, Wspólnych Ram Strategicznych, mechanizmu grantu globalnego, idei dobrego rządzenia, funkcjonowania komitetów monitorujących, obszaru innowacji społecznych oraz zasady partnerstwa. Po wypracowaniu wyżej wymienionych stanowisk prace tego ciała dialogu uległy wyhamowaniu. Wynikało to z braku publikacji dokumentów programujących przez administrację publiczną. OFOP rozpoczął spotkania z przedstawicielami władz, ze spotkań tych wynikał jasny przekaz, by organizacje nadal pracowały nad uwagami i postulatami i przekazały je Ministerstwu Rozwoju Regionalnego, które przygotowuje wstępne założenia do strategii przyszłych funduszy, ale ze względu na negocjacje z Komisją Europejską oraz władzą lokalną i resortami, nie może ich ujawnić. Stąd OFOP postanowił przygotować 12 postulatów organizacji pozarządowych do Rządu RP, mających odnosić się do podstawowych zasad nowego systemu funduszy, które tworzone były w zaciszu gabinetów ministerialnych. Do tego celu Federacja wraz z Pracownią Badań i Innowacji Społecznych powołała grupę roboczą 12 postulatów. W skład grupy wchodziły duże federacje oraz organizacje sieciowe, takie jak Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć, Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich czy Polska Sieć Lokalnych Grup Działania. Grupa opracowała 12 postulatów, które podpisało ponad 300 organizacji pozarządowych z całej Polski. Postulaty przesłane zostały do minister rozwoju regionalnego Elżbiety Bieńkowskiej, która odpowiedziała na nie w listopadzie 2012 roku wyrażając poparcie dla większości z nich i gotowość do dyskusji. Był to pierwszy realny sukces działań Federacji na rzecz lepszych funduszy europejskich po 2013 roku. Ponadto

grupa wypracowała w grudniu 2012 roku stanowiska w sprawie konsultacji Założeń Umowy Partnerstwa oraz w sprawie samych Założeń, w których domaga się m.in. bardziej partnerskich konsultacji. Efektem 12 postulatów i działań grupy była koalicja organizacji pozarządowych, która przybrała nazwę Stałej konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich 20142020. OFOP postanowił objąć koordynacją działanie Stałej konferencji tworząc dla niej specjalny sekretariat wraz ze stroną internetową (przy współpracy portalu ngo.pl) nowaperspektywa.ngo.pl. Najważniejszym zadaniem Sekretariatu jest zapewnienie organizacjom pozarządowym szerszego udziału w konsultacjach społecznych funduszy na okres 2014-2020, monitoring informacji na temat nowego okresu programowania i ich systematyczne dostarczanie do przedstawicieli trzeciego sektora, udzielanie wsparcia przy procesie konsultacji (również na poziomie regionalnym) oraz inne zadania, do których zaliczyć można: ■■ informowanie administracji o działaniach i postulatach sektora, ■■ wzmocnienie współpracy między decydentami a organizacjami obywatelskimi, ■■ wzmocnienie pozycji organizacji jako równorzędnego partnera w debacie publicznej. Cele te są realizowane poprzez działania wykonywane zarówno przez Program Reprezentacji NGO Federacji OFOP, jak i przy udziale ekspertów oraz współpracy z innymi organizacjami pozarządowymi i administracją rządową. Aby osiągnąć zamierzone priorytety, Sekretariat podejmuje działania związane z: ■■ agregowaniem wiedzy, ■■ pracą nad dokumentami strategicznymi, ■■ monitoringiem informacji oraz polityką informacyjną, ■■ ujednolicaniem stanowisk organizacji pozarządowych i przesyłaniem ich stronie rządowej, ■��� prowadzeniem strony internetowej http://www.nowaperspektywa.ngo.pl,


■■ ułatwieniem organizacjom pozarządowym dostępu do informacji na temat funduszy oraz wspieranie ich w procesie konsultacji, ■■ prowadzeniem grup roboczych ds. przyszłego okresu programowania. Działania Sekretariatu Stałej konferencji są skierowane do organizacji pozarządowych, do ich reprezentantów w ciałach dialogu i do administracji rządowej, m.in. poprzez przesyłanie stanowisk, organizowanie spotkań konsultacyjnych i konsultowanie dokumentów programujących. Rezultaty, jakie Sekretariat chciałby osiągnąć, dotyczą umocnienia pozycji NGO jako silnego partnera w procesie konsultacji społecznych i zmiany postrzegania organizacji pozarządowych przez administrację publiczną. Zależy nam również na zwiększeniu aktywności organizacji oraz wzmocnieniu współpracy zarówno wewnątrz sektora, jak i pomiędzy partnerami społeczno-gospodarczymi. Przede wszystkim jednak skupić się ma on na dobrym dla sektora przygotowaniu programów operacyjnych w nowej perspektywie finansowej. Służą temu m.in. wypracowane przez grupy robocze Sekretariatu Stałej konferencji stanowiska organizacji pozarządowych w sprawie konsultowanych rządowych dokumentów programujących. Instrumentami, które mają umożliwić urzeczywistnienie, przynajmniej na poziomie podstawowym, zakładanych rezultatów, będą grupy robocze, konsultacje w regionach, doroczne konferencje oraz ekspertyzy i raporty. Głównym przekaźnikiem realizowanych przez Sekretariat działań jest powstała we wrześniu 2012 roku strona internetowa konsultacji funduszy europejskich 20142020 nowaperspektywa.ngo.pl, którą OFOP prowadzi we współpracy z portalem ngo.pl.

W jaki sposób można włączyć się w prace Sekretariatu, a tym samym stać czynnym członkiem stałej konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich 2014-2020? 1. Zachęcamy do tworzenia grup roboczych i wypracowywania postulatów, które będą przez Sekretariat Stałej konferencji wspierane oraz publikowane na portalu nowaperspektywa.ngo.pl, 2. Zachęcamy do brania udziału w spotkaniach Krajowej Sieci Tematycznej (jej współorganizatorem jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego), na których spotykają się wszyscy partnerzy społeczno-gospodarczy oraz reprezentanci administracji centralnej i samorządowej i dyskutują o funduszach europejskich, w tym o nowej perspektywie. 3. Można przesyłać informacje o postulatach oraz prowadzonych konsultacjach – czy to w regionach, czy na poziomie centralnym na adres: sekretariat@ofop.eu 4. Można uczestniczyć w dorocznych spotkaniach stałej konferencji w celu wymiany wiedzy i kontaktów – najbliższa konferencja planowana jest na 20 lutego 2013 roku – Zarejestruj się teraz! Działania Grupy roboczej 12 postulatów oraz Sekretariatu Stałej konferencji ds. konsultacji funduszy europejskich 2014-2020 finansowane są w ramach programów dotacyjnych Fundacji Batorego oraz Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

17


Podlaskie innowacje

w kapitał ludzki

18

W

ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki wypracowywane są, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej, innowacyjne rozwiązania problemów społecznych. Rozwiązania te powstają po to, aby w sposób bardziej skuteczny odpowiadać na problemy w różnych obszarach polityk publicznych.

Program testowania i wdrażania nowych metod utrzymania aktywności zawodowej pracowników po 50 roku życia

Powstające narzędzia są wypracowywane przez osoby i instytucje, które na co dzień zajmują się problemami, na które te rozwiązania odpowiadają. Ponadto bardzo często powstają w ramach szerszej współpracy, w tym z instytucjami z innych państw UE, co zwiększa ich innowacyjność oraz wartość dodaną poprzez możliwość zastosowania u nas metod sprawdzonych już gdzie indziej.

Opis rozwiązania: Innowacyjny zestaw narzędzi mających na celu utrzymanie aktywności zawodowej pracowników po 50 roku życia, obejmujący:

W niniejszym artykule prezentujemy innowacyjne rozwiązania wypracowywane w województwie podlaskim.

■■ Model lokalnej współpracy na rzecz aktywności zawodowej kobiet 50+;

Autor rozwiązania: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku

■■ Model usług doradczo-szkoleniowych dla kobiet 50+; ■■ Model Elastycznych Form Pracy dla kobiet 50+;


■■ Model doradczo-szkoleniowy 50+ na obszarach wiejskich; ■■ Model Turystyki Wiejskiej 50+; ■■ Model lokalnej współpracy na rzecz aktywności zawodowej 50+ na obszarach wiejskich; ■■ Model Intermentoringu 50+ w MŚP; ■■ Model Zarządzania Wiekiem 50+; ■■ Model lokalnej współpracy na rzecz aktywności zawodowej 50+ w MŚP. Powyższe narzędzia mogą zostać wykorzystane przez instytucje szkoleniowe, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), powiatowe i wojewódzkie urzędy pracy, czy też jednostki samorządu terytorialnego.

w ramach bloku tematycznego budowanie potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw. Te i inne innowacje w ramach tego bloku (ok. 14 produktów) służą rozwiązywaniu problemów związanych z procesami przekształceń w przedsiębiorstwach, z niskim poziomem innowacyjności polskich przedsiębiorstw, jak również wynikających z niedostatecznego poziomu współpracy parterów społecznych i gospodarczych. Ich wdrożenie do powszechnego stosowania może się natomiast przyczynić do zwiększenia kompetencji przedsiębiorców w zakresie sprawnego i efektywnego prowadzenia własnej firmy, usprawnienia przemian zachodzących w polskich przedsiębiorstwach, usprawnienia procesu zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwach, jak również promowania modelu zacieśnionej współpracy pomiędzy parterami społecznymi i gospodarczymi.

Ich wdrożenie może znacząco poprawić sytuację na rynku pracy pracowników 50+, w tym kobiet, pracowników z obszarów wiejskich lub planujących odejście z rolnictwa, pracowników MŚP.

Innowacyjne modele outplacementu dla firm i pracowników

19

Autor rozwiązania: Narodowe Forum Doradztwa Kariery Opis rozwiązania: Dwa innowacyjne modele outplacementu: dla firm oraz dla pracowników. W ramach modelu dla firm przewiduje się opracowanie: • schematu diagnozowania kompetencji pracowników; • programu budowania strategii; • programu planowania szkoleń wewnętrznych. W ramach modelu dla pracowników natomiast przewiduje się wypracowanie: • programu samokształcenia; • budowania poczucia własnej kontroli; • bilansu ekwiwalentów. Wypracowane modele mogą być wykorzystywane przez instytucje rynku pracy oraz działy kadrowe przedsiębiorstw na rzecz pracowników zagrożonych utratą pracy. Na poziomie kraju informacje o opisanych powyżej dwóch rozwiązaniach innowacyjnych są upowszechniane

Program testowania i wdrażania nowych metod modernizacji ofert kształcenia zawodowego w województwie podlaskim Autor rozwiązania: Fundacja Forum Inicjatyw Rozwojowych Opis rozwiązania: Specyfika wypracowywanego rozwiązania polega na zastosowaniu elementów dualnego systemu kształcenia, modułowego systemu kształcenia oraz doradztwa i orientacji zawodowej do modernizacji systemu kształcenia zawodowego w celu jego dostosowania do potrzeb rynku pracy. Na całość rozwiązania składa się 9 produktów: ■■ Model modernizacji programów nauczania w zakresie możliwości zastosowania elementów Dualnego Systemu Kształcenia (DSK);


■■ Model przygotowania Kadr Dydaktyczno-Administracyjnych z Dualnego Systemu Kształcenia; ■■ Model Lokalnej Koalicji na rzecz DSK; ■■ Model modernizacji programów nauczania w zakresie możliwości egzaminowania dla zadań zawodowych; ■■ Model przygotowania Kadr Dydaktyczno-Administracyjnych z Modułowego Systemu Kształcenia (MES);

i wykorzystywaniu informacji o rynku pracy w kontekście jego powiązań z systemem kształcenia zawodowego. Ich wdrożenie do powszechnego stosowania pozwoli na podniesienie jakości kształcenia młodzieży oraz wpłynie na zwiększenie znaczenia szkolnictwa zawodowego w systemie edukacji.

Modelowe rozwiązania doradcze, szkoleniowe i dotyczące współpracy w zakresie promocji zatrudnienia w zawodach niszowych, ginących oraz mało popularnych Autor rozwiązania: Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr Opis rozwiązania: W ramach promocji zatrudnienia w zawodach ginących, mało popularnych oraz niszowych wypracowywane są trzy modele interwencji: ■■ Model interwencji „E-Rzemiosło trzeciego wieku” obejmujący model doradztwa na rzecz zawodów ginących z uwzględnieniem specyfiki 50+, model intermentoringu w rzemiośle oraz model monitorowania i promocji zawodów ginących; ■■ Model interwencji „E-Rzemiosło” obejmujący model e-doradztwa z uwzględnieniem specyfiki osób niepełnosprawnych i niedyspozycyjnych, model e-kształcenia i e-biznesu w zawodach mało popularnych oraz model monitorowania i promocji zawodów mało popularnych;

20 ■■ Model Lokalnej Koalicji na rzecz Modułu Umiejętności Zawodowych (MES); ■■ Model modernizacji programów nauczania w zakresie możliwości stosowania elementów doradztwa zawodowego i kariery; ■■ Model przygotowania Kadr Dydaktyczno-Administracyjnych z Doradztwa i Orientacji Zawodowej (DOZ); ■■ Model Lokalnej Koalicji na rzecz DOZ. Opisane powyżej narzędzia skierowane są do szkół zawodowych i administracji samorządowej. Ich wykorzystanie może znacząco poprawić jakość kształcenia zawodowego, jak również sytuację absolwentów tych szkół na rynku pracy. Na poziomie krajowym powyższe rozwiązanie jest upowszechniane w ramach bloku tematycznego kształcenie zawodowe i ustawiczne w powiązaniu z rynkiem pracy. Narzędzia wypracowywane w ramach tego bloku (ok. 20) odpowiadają na takie problemy, jak niedostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb lokalnego/regionalnego rynku pracy, czy też trudności w pozyskiwaniu

■■ Model interwencji „E-Rzemiosło na miarę” obejmujący model doradztwa biznesowego z uwzględnieniem branż kluczowych, model adaptacyjności rzemiosła oraz model monitorowania i promocji zawodów niszowych. Powyższe rozwiązanie może być wykorzystywane w codziennej pracy doradców zawodowych, rzemieślników, instytucji szkoleniowych, powiatowych urzędów pracy oraz jednostek naukowych. Dzięki niemu może ulec poprawie konkurencyjność osób 50+, bezrobotnych na terenach wiejskich, osób niepełnosprawnych oraz wykonujących zawody niszowe, mało popularne oraz ginące. Na poziomie krajowym informacje o powyższych narzędziach są upowszechniane w ramach bloku tematycznego aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych w grupie wiekowej powyżej 45 roku życia. Zarówno te, jak i inne rozwiązania w ramach tego bloku (ok. 27 produktów) odpowiadają na takie problemy, jak niski wskaźnik zatrudnienia osób 45+ (ok. 34%), niski wskaźnik aktywności zawodowej osób 45+ (ok. 27-28%), jak również brak integracji działań podejmowanych przez instytucje oferujące wsparcie dla osób 45+. Wdrożenie wypracowanych w tym obszarze innowacji społecznych może natomiast pozwolić na wdrożenie nowych metod/narzędzi służących do aktywizacji zawodowej osób 45+, wsparcie instytucji


rynku pracy w działaniach na rzecz powrotu osób 45+ na rynek pracy, jak również wypracować modele współpracy instytucji rynku pracy, instytucji pomocy społecznej, organizacji pozarządowych oraz pracodawców na rzecz aktywizacji osób 45+.

Metody wczesnej interwencji socjalnej i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu młodzieży powyżej 15 roku życia

■■ Model interwencji „Życie to biznes 15+”, który obejmować będzie model planowania kariery dla młodzieży 15+ z rodzin dotkniętych przemocą, model spółdzielni socjalnej i zakładu aktywizacji zawodowej oraz model tworzenia wspólnej strategii działania na rzecz młodzieży pochodzącej z rodzin dotkniętych przemocą;

Opis rozwiązania: Innowacyjne rozwiązanie obejmuje trzy modele interwencji:

■■ Model interwencji „E-horyzonty 15+”, który obejmować będzie model planowania kariery dla młodzieży 15+ z obszarów wiejskich i zmarginalizowanych, model portalu internetowego, grę symulacyjną (e-usługi i e-handel) oraz model tworzenia wspólnej strategii działania na rzecz młodzieży z obszarów wiejskich i zmarginalizowanych.

■■ Model interwencji „Praca jak rodzina 15+”, który będzie obejmować model planowania kariery dla młodzieży 15+ opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz domy dziecka, model trenera zatrudnienia wspierającego i trenera zawodu oraz model tworzenia wspólnej strategii działania współpracy rodzin zastępczych i domów dziecka z MŚP, organizacjami pozarządowymi oraz jednostkami samorządu terytorialnego;

Powyższe rozwiązanie jest przydatne w pracy doradców zawodowych, pracowników środowiskowych, trenerów, rzemieślników, instytucji szkoleniowych, organizacji pozarządowych, jednostek samorządu terytorialnego oraz MŚP. Dzięki jego wdrożeniu młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo-wychowawcze i domy dziecka, młodzież z rodzin dotkniętych przemocą, a także młodzież z obszarów wiejskich i zmarginalizowanych będzie

Autor rozwiązania: Białostocka Fundacja Kształcenia Kadr

21


miała szansę na lepszy start w dorosłe życie społeczne i zawodowe.

edukacyjnych skierowanych do otoczenia, wskaźniki skuteczności – prezentacja w wersji elektronicznej i papierowej. Narzędzie zostało opracowane z myślą o pracownikach instytucji pomocy i integracji społecznej, organizacji pozarządowych, a także placówek oświatowych. Jego wdrożenie pozwoli na poprawę sytuacji dzieci i młodzież sprawiającej problemy wychowawcze.

Innowacyjny system wsparcia wychowanków instytucji opieki zastępczej Autor rozwiązania: Fundacja Edukacji i Twórczości Opis rozwiązania: Kompleksowy system wsparcia dzieci i młodzieży z problemami wychowawczymi obejmujący:

22

■■ Mentoring wzmacniający aktywność społeczną i zawodową, w tym profil zawodowy i osobowościowy mentora, formalne aspekty pracy mentora, monitorowanie narzędzia, model pracy mentora w środowisku lokalnym, standardy nauczania mentoringu (metody, cele, kompetencje trenerów), wskaźniki skuteczności wsparcia – opracowany w postaci podręcznika i programu szkoleń mentorów; ■■ Model działania ośrodka konsultacyjno-szkoleniowego: szczegółowa oferta szkoleń, zakres konsultacji indywidualnych, opis grupy docelowej, zakres działań

Na poziomie krajowym informacje na temat obydwu wyżej opisanych rozwiązań są upowszechniane w ramach bloku tematycznego nowe instrumenty interwencji socjalnej i wyrównywania szans. Objęte nim innowacyjne rozwiązania (ok. 25 produktów) są wypracowywane w odpowiedzi na takie problemy, jak brak skutecznych metod aktywizacji zawodowej i społecznej młodzieży powyżej 15 roku życia, przemoc i inne dysfunkcje w rodzinach zagrożonych wykluczeniem społecznym, a także brak efektywnych narzędzi pracy z rodzinami zagrożonymi wykluczeniem społecznym. Podjęcie działań mających na celu ich skuteczne wdrożenie do powszechnego stosowania natomiast może doprowadzić do osiągnięcia takich korzyści, jak skuteczna aktywizacja społeczna oraz zawodowa osób powyżej 15 roku życia, m.in. pochodzących z dysfunkcjonalnych rodzin, zwiększenie oferty narzędzi terapeutycznych (nowe narzędzia pracy dla terapeutów), poprawa systemu współpracy pomiędzy służbami społecznymi, organizacjami pozarządowymi oraz rodzinami. Wszystkie opisane w niniejszym artykule rozwiązania wypracowywane na Podlasiu są dostępne na portalu Krajowej Instytucji Wspomagającej – Centrum Projektów Europejskich. Zapraszamy na stronę internetową: www.kiw-pokl.org.pl


OGŁASZAMY KONKURS

NA NAJBARDZIEJ PARTNERSKI

KOMITET MONITORUJĄCY 2012 ROKU

Krajowa Sieć Tematyczna ds. Partnerstwa wraz z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego w ramach Grupy roboczej ds. społeczeństwa obywatelskiego ogłasza konkurs na najbardziej partnerski komitet monitorujący 2012 roku! Celem konkursu jest identyfikacja i upowszechnianie najlepszych praktyk we wdrażaniu zasady partnerstwa przez komitety monitorujące krajowe oraz regionalne programy operacyjne. Do konkursu mogą przystąpić wszystkie komitety i podkomitety monitorujące programy operacyjne perspektywy 2007–2013, które, zdaniem ich członków, realizują zasadę partnerstwa. Konkurs obejmuje działania komitetów monitorujących w roku 2012. Warunkiem zgłoszenia do konkursu jest wypełnienie jednego formularza zgłoszeniowego wspólnie przez Przewodniczącego komitetu/podkomitetu i minimum dwóch członków/zastępców danego komitetu/podkomitetu, w tym przynajmniej jednego członka/zastępcę z ramienia partnerów społecznych i gospodarczych. Formularz dostępny jest na stronie: http://ankiety.ofop.eu/limesurvey/index.php?sid=24253&newtest=Y&lang=pl Termin nadsyłania formularzy zgłoszeniowych upływa 30 czerwca 2013 roku. Ogłoszenie wyników konkursu nastąpi podczas dorocznej konferencji Krajowej Sieci Tematycznej do spraw Partnerstwa, która odbędzie się w Warszawie w drugiej połowie roku. Przykłady dobrych praktyk zwycięskiego komitetu monitorującego będą rekomendowane do stosowania przez komitety monitorujące perspektywy finansowej 2014-2020 oraz posłużą jako studia przypadków w materiałach dydaktycznych wykorzystywanych podczas spotkań regionalnych Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa, zostaną również udostępnione w folderach Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa w Bazie Wiedzy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Dla przypomnienia – w ostatnich edycjach konkursu laureatami byli Komitet Monitorujący Program Operacyjny Kapitał Ludzki w roku 2010 oraz Komitet Monitorujący Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego w roku 2011. Przykłady dobrych praktyk w zakresie realizacji zasady partnerstwa KM PO KL zostały zarekomendowane Uchwałą Komitetu Koordynacyjnego Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013 nr 59 z 2 września 2011 roku. W przygotowaniu jest również uchwała rekomendująca dobre praktyki w KM RPO WO. Szczegółowe informacje na temat konkursu zostały ogłoszone na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego (www.mrr.gov.pl), Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych w zakładce Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa (www.ofop.eu/reprezentacja/KSTP) oraz profilu Sieci na Facebooku: http://www.facebook.com/KSTP.OFOP W razie pytań lub wątpliwości prosimy o kontakt z Sekretariatem Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa: kst@ofop.eu

23


BAZA WIEDZY

Baza Wiedzy jest systemem zarządzania publikacją i wymianą informacji.

Pełni również funkcję bazy dokumentów (w tym również plików multimedialnych) z dostępną wyszukiwarką zasobów informacyjnych w celu wymiany informacji pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w zarządzanie wdrażaniem Funduszy Europejskich.

Krajowa Sieć Tematyczna ds. Partnerstwa jest użytkownikiem Bazy Wiedzy i zachęca wszystkie osoby zasiadające w Komitetach i Podkomitetach Monitorujących do założenia konta. Tylko zarejestrowani użytkownicy mają prawo do przeglądania treści Bazy Wiedzy.

Jeżeli wyrażają Państwo chęć dostępu do Bazy Wiedzy, prosimy o informację na adres kst@ofop.eu z następującymi informacjami: ■■ imię i nazwisko zgłaszanej osoby

■■ mail służbowy

■■ instytucja

■■ telefon służbowy

■■ nazwa Komitetu/Podkomitetu Monitorującego oraz pełniona w nim funkcja

■■ czy zgłaszana osoba posiada już dostęp do Bazy Wiedzy? (Jeżeli tak, uprawnienia

zostaną przypisane do istniejącego już konta, jeżeli nie – zostanie założone nowe konto).


Partnerstwo 12 2013