Page 1

Aquí temos a Luís, cun choupín recollido na nosa comarca

Curso 2009/2010

5º B CEIP Condesa de Fenosa

Os cogomelos, Sabor da nosa terra.


Exposici贸n de cogomelos no IES Marta Guisela


1. Os cogomelos

En certas épocas do ano (na primavera e no outono), nos bosques ou nos campos agroman os cogomelos. A súa aparencia, nada semellante á

doutros

seres

aparición, noxentos

fixo da

vivos, que

e

na

podremia”,

a

súa

sorprendente

antigüidade da

“cancros

e,

ás

fosen

coñecidos

terra

ou

da

veces

fuxidía

como

“ fillos

madeira”,

que

habían ser evitados e desde logo rexeitados como alimento.

Mesmo os científicos tiñan moitas dificultades no intre de clasificalos, dentro do amplo grupo dos seres vivos. Tíñanse como vexetais, e, como

tales,

incluíanse

nese

reino.

Hoxe

coñecémolos

moito

mellor

e

sabemos que posúen características orixinais que os fan merecentes de se considerar nun reino de seu:

“O reino dos Fungos”

Seguramente os cogomelos ou setas son os fungos máis coñecidos por todos; máis o Reino dos Fungos abrangue unha ampla variedade de seres abondo diferentes entre sí.

2. Algunhas peculiaridades

Así, como a maioría dos vexetais, os cogomelos poden vivir do seu, nutríndose da materia inorgánica, pero ademais os fungos precisan alimentarse

doutros

alimentarse,

os

dixestivas orgánica

fungos

chamadas e

facela

seres

vivos,

deitan

encimas,

asimilable

ao

o

seu

capaces

polo

fungo.

xeito

dos

carón de

animais.

unhas

descompoñer

Por

esta

Para

substancias a

materia

capacidade

para


descompoñer

e

bacterias),

polo

é

reciclar que

a

materia

os

podemos

orgánica

(tamén

considerar

como

o o

fan

coas

servizo

de

limpeza da natureza.

A célula dos fungos protéxese cunha parede ríxida, do mesmo xeito que a célula vexetal, pero que en vez de estar formada de celulosa, nos fungos conta con quitina, unha substancia que aparece tamén nos

animais

(na

cuncha

dos

cangrexos,

nas

ás

duras

dos

escaravellos, no peteiro das aves ou na unllas e pelo dos mamíferos).

Outra

coincidencia

co

mundo

animal

é

que

as

súas

reservas

enerxéticas compóñense de graxas e azucres, mentres que nas dos vexetais

é

o

amidón.

Sen

esas

reservas

os

seres

vivos

serían

incapaces de funcionar e subsistir.

O Reino dos fungos divídese en dous amplos grupos que abranguen seres moi diversos: fungos que non forman cogomelo e fungos que o forman. En común teñen:

reproducirse por esporas.

Hai catro tipos diferentes de fungos que non forman cogomelos:

Os mixomicetos, as lavaduras, os mofos e os liques (que son un tipo especial de fungo, que vive en simbiose con certas algas unicelulares).

A

outra

clase

de

fungos,

os

que

forman

cogomelo, compóñense de dúas partes: o micelio (tamén chamado o branco do fungo), que vive soterrado

na

madeira

ou

mesmo

no

interior

de plantas ou animais e máis o corpo frutífero,

carpóforo

ou

cogomelo,

que

consiste

nun

aparello

producido

polo


micelio,

que

conten

as

esporas

e

que

lle

permite

espallalas

máis

doadamente, favorecendo así a reprodución da especie.

Esta efectúase de forma sexual o asexual. De ambas formas nacen novos individuos coas características da especie. Na sexual, os fungos reprodúcense

mediante

esporas.

As

esporas

son

corpúsculos

moi

lixeiros, que son transportados en suspensión polo aire, e teñen os carácteres

sexuais

diferenciados,

aínda

que

sexan

morfoloxicamente

idénticos.

As esporas fórmanse na

parte fértil (himénio). Son de

gran importancia para a clasificación das especies. Estas para

xerminar,

necesitan

o

terreno

adecuado,

a Himenio en láminas

temperatura e a humidade favorables.

O micelio do fungo, extendese polo terreno en busca

dos

igual,

nutrentes.

en

varias

Normalmente direccións,

crece en

por

forma

concéntrica, (por este motivo é fácil observar os

típicos

círculos

de

bruxas),

Aínda

algúns micelios crecen en línea. Isto

é

que máis

evidente na herba dos prados.

3. Coñecémolos mellor. O cogomelo típico semella un paraugas co seu mango; o pé, chantado en

terra,

e

o

sombreiro,

é

a

parte

superior.

O

grosor

do

é

variable e pode presentarse máis ancho na base, formando o bulbo, ou

na

superior

parte (caso

superior. das

Pode

amanitas),

lucir

tamén

inferior

ou

un

anel

mesmo

fixo móbil

na

parte

(como

no


choupin). Nalgún casos non existe pé e daquela o cogomelo asoma a rentes da terra ou da madeira onde medra, como a lingua de boi. O sombreiro pode ser plano, cónico ou cóncavo e mesmo revirar o borde cara riba a xeito de embude.

Na parte inferior abrirá o himenio, que é a parte fértil do cogomelo, onde

se

producen

as

esporas.

A

súa

función

é

a

formación

e

a

dispersión das esporas. Os cogomelos poden producir entre 25 e 40 millóns

de

esporas

e

os

micelios

chega

a

vivir

centos

de

anos

espallándose no subsolo.

4. Un rico alimento

Os cogomelos apracen en determinadas épocas do ano, especialmente, no outono, cando as humidades e a temperatura se fan baixas. Ese é o tempo de ilos apañar, mais teremos en conta que, aínda que a maioría

dos

cogomelos

son

comestibles

ou

dixestivos,

algúns

son

velenosos e uns poucos mesmo poden provocar a morte.

En Galicia existen máis de un milleiro de especies, das que 163 son comestibles.

Os

cogomelos

comestibles

son

alimentos

completos,

que

mesmo avantaxan á carne en contido de nutrientes e vitaminas.

O consumo de cogomelos, como fonte alimenticia, vén de tempos moi antigos da historia do home. Por o seu pola súa regularidade estacional,

xurdimento

espontáneo, e

os cogomelos deberon ser uns dos

alimentos utilizados na época preagrícola.


Coa aparición da agricultura, os fungos deixan de ser un alimento necesario para converterse en algo accesorio e de menor importancia. Non

podían

competir

coas

plantas

de

cultivo,

seleccionadas

e

de

produción moito máis regular e continua. Ademais os fungos tiñan o risco das especies tóxicas. Isto foi unha das orixes dunha primitiva micofobia.

Non

temos

datos

sobre

o

consumo

de

setas

na

antigüidade

en

Galicia, pero na maior parte do noso país poden escoitarse nomes desprezativos, como “pan de cóbrega”, “pan de raposo”, pan de sapo”, … dados aos cogomelos. A explicación destes nomes atópanse no uso de

fungos

vencéllanse

alucinóxenos, ás

que

operacións

de

mesturados maxia

e

en

rituais

bruxería.

con

animais,

Exemplos

destas

reliquias de cultos antigos danse, sobre todo na Idade Media.

5. Normas para a recolleita de cogomelos A todo buscador de cogomelos lle gusta atopar unha “seteira” e poder regresar ó ano seguinte para obter outra boa colleita. Para isto é necesario

conservar

ecoloxicamente

o

medio

no

que

se

atopa

a

devandita especie.

Ao saír a buscar setas debemos levar sempre un coitelo para quitar ben

o

carpóforo

ou

cortarlle

o

(no

caso

de

que

recoñezamos

perfectamente a especie). Desta maneira non dañaremos o terreo no que se desenvolve o cogomelo, é en consecuencia; o micelio. Débense respectar os exemplares moi novos que carecen de sabor.

Ademais, poidan

os

carpóforos

espallar

as

vellos

esporas

e

deben

quedar

renovar,

deste

no

campo

xeito,

os

para

que

micelios.

Así


mesmo, como os Boletus, podemos arrincarlles no monte o himenio, que logo imos usar para comer.

É aconsellable limpalos no lugar, recollendo só a cantidade que necesitamos. Nunca os transportedes en bolsas plásticas, usaremos sempre un cesto ou unha

caixa

dura

para

que

non

creben

ou

amoezan os cogomelos.

6. Toxicidade dos fungos

O maior problema do consumo de cogomelos é a existencia de especies tóxicas, e incluso mortais. Por isto é fundamental identificar ben as especies

velenosas

coñecer

os tipos de intoxicación e a súa gravidade.

As

especies

para

máis

evitar

perigosas

calquera

en

confusión.

Galicia

son:

Tamén,

Amanita

debemos

phalloides,

Amanita verna, Lepiota pebeola e Lepitoa brunneincoarnata. Delas, a primeira é a máis abundante, aparece no outono e ten o sombreiro de cor verde aceitunada.

A segunda especie, que

é menos frecuente, xurde na primavera, moitas veces en terreos de dunas e é completamente branca. Amanita verna

7. A miña selección de cogomelos

Esta é a lista dos cogomelos que recollen os meus tíos no bosque que esta

preto

da

miña

casa,

e

que

fan

as

delicias

da

miña

familia

cando a miña avoa os emprega nos guisos de carne, tortilla, sopa,… etc:


A Seta de San Jorge: e o cogomelo máis apreciado pola miña familia. Niscalo: ou fungo dos piñeiros Lepiota ou choupín Champiñón ou fungo dos lameiros.

Bibliografía:

Fungos e cogomelos. Editorial A Nosa terra Setas ou cogomelos de Galicia. Editorial xerais La enciclopedia del estudiante. Editorial Santillana

Autor: Miguel Sánchez Rodríguez 5ºB


Actividades Como vedes, Miguel explicounos claramente moitas peculiaridades dos cogomelos

e

agora

contamos

coa

información

suficiente

para

poder

resolver estas cuestións. Atréveste?

1. Sinala a resposta correcta: Os cogomelos pertencen ao reino das plantas. Os fungos nútrense de materia inorgánica. Os cogomelos pertencen ao reino dos fungos.

2. Como se chama a sustancia dixestiva que posúen os cogomelos para descompoñer a materia orgánica?

3. Completa as frases e terás as respostas do encrucillado.


As

reservas

enerxéticas

dos

cogomelos

están

formadas

por

(4)

_________________ e (3) ___________.

Os

fungos

que

forman

cogomelo

compóñense

de

dúas

partes:

(2)

_________________ e (5)___________.

A parte fértil do cogomelo é o (1) _______________ e nel fórmanse as (6) __________________.

4.

Explica

coas

túas

propias

cogomelos

son

considerados

palabras como

o

os

motivos

“servizo

de

polos

que

limpeza

os da

natureza”. -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

5. Debuxa un fungo con cogomelo e sinala as súas partes.


6. Seguro que na túa casa coñecedes algunha receita na que os cogomelos

teñen

un

papel

fundamental.

Cóntanola

e

non

te

esquezas de escribir os seus ingredientes e os pasos que temos que seguir para poder preparala. (NON POÑAS UNHA ESCUSA TONTA, PREGUNTA E SEGURO QUE ACADAS ALGUNHA )

Receita:

Ingredientes: -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Preparación: -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Os Cogomelos  

ciencia , educación

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you