Issuu on Google+

www.ecovarna.info

Áðîé 36, ãîäèíà IX, Þíè, 2010 ã., Öåíà 0.00 ëâ.

Èíôîðìàöèîíåí áþëåòèí íà ÎÖÎÑÓÐ, ôîíäàöèÿ “ÌÅÉÄÅÉ”, ÌÊ “Ïðèÿòåëè íà ìîðåòî”

93% îò åòèêåòèòå íà õðàíèòå ñà íåïúëíè, íåòî÷íè è çàáëóæäàâàò Ëèïñâà ïóáëè÷íà èíôîðìàöèÿ çà êîíòðîëà âúðõó åòèêåòèðàíåòî íà õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè

93,2% îò åòèêåòèòå âúðõó õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè â òúðãîâñêàòà ìðåæà ñà íåïúëíè, íåòî÷íè è ÷åñòî ïúòè çàáëóæäàâàò ïîòðåáèòåëÿ. Íåñúîòâåòñòâèÿòà ìåæäó åòèêèòèðàíåòî íà õðàíèòå è íîðìàòèâíàòà óðåäáà å óñòàíîâåíî îò åêèï îò ó÷åíè îò Ìåäèöèíñêèÿ óíèâåðñèòåò âúâ Âàðíà, ðúêîâîäåí îò ä-ð Äèì÷î Òîìîâ. Òå ñà èçñëåäâàëè 1012 åòèêåòà íà õðàíèòåëíè ïðîäóêòè îò òúðãîâñêàòà ìðåæà ó íàñ. Åòèêåòèòå ñà ñúáèðàíè ñ ïîìîùòà íà Îáùåñòâåíèÿ öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ).  àêöèÿòà ïî ñúáèðàíåòî èì ó÷à-

ñòâàõà 15 äîìàêèíñòâà, îñíîâíî îò Âàðíà, ïðåç ïåðèîäà þëè - îêòîìâðè ì.ã. Åòèêåòèòå ñà èçñëåäâàíè ïî 40 ïîêàçàòåëÿ, â òîâà ÷èñëî çà ðàçìåð íà øðèôòà. Ãîëÿìàòà ñòåïåí íà êîíñòàòèðàíè íàðóøåíèÿ ñå äúëæè äî èçâåñòíà ñòåïåí íà íîðìàòèâíàòà áàçà, êîÿòî çàëàãà íåÿñíè, îáùîôîðìóëèðàíè è ïîæåëàòåëíè èçèñêâàíèÿ, íàïð. çà îáÿâÿâàíå íà „ïðîèçõîäà èëè ìÿñòîòî, îò êîåòî èäâà õðàíàòà“, çàÿâÿâà ä-ð Òîìîâ.  Íàðåäáàòà çà èçèñêâàíèÿòà çà åòèêåòèðàíåòî è ïðåäñòàâÿíåòî íà õðàíèòå ñïåöèàëèñòèòå îòêðèëè äîðè ïðåïðàòêè êúì âå÷å

Ëÿòîòî çàïî÷íà, à ñ íåãî è ëÿòíàòà âàêàíöèÿ. Êàê äà ïðåêàðàìå åäíî èíòåðåñíî è íåçàáðàâèìî ëÿòî íÿêîëêî èäåè íà ñòð. 16.

îòìåíåíè òåêñòîâå. Ìíîãî ÷åñòî âúðõó åòèêåòèòå ñå èçïîëçâàò òåõíîëîãè÷íè òåðìèíè, êîèòî íå ñúîòâåòñòâàò íà îáùåñòâåíèòå ðàçáèðàíèÿ è ÷åñòî âîäÿò äî çàáëóæäàâàíå íà ïîòðåáèòåëÿ (íàïðèìåð âúçìîæíîñòòà çà èçïèñâàíå íà äîáàâêèòå êàòî „Å-íîìåð“ èëè íàèìåíîâàíèå).  íîðìàòèâíèòå äîêóìåíòè ëèïñâàò ÿñíè è òî÷íè èçèñêâàíèÿ êúì ÷åòëèâîñòòà íà òåêñòà è ðàçìåðèòå íà øðèôòà âúðõó åòèêåòèòå. Òîâà íà ïðàêòèêà îòêàçâà ïîòðåáèòåëÿ äà ÷åòå èíôîðìàöèÿòà. Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 3

È áëèæè ñè ñëàäîëåäà...

Èëèÿí Èëèåâ Ëÿòî, ãîðåùî, êàêâî íå áèõ äàë çà åäèí ñëàäîëåä! Âëèçàì â ïúðâèÿ ìàãàçèí. Êóïóâàì ñè Åñêèìî ñ ëåùíèöè çà 1.70 ëâ. Èçÿæäàì ãî ñ îãðîìåí àïåòèò. Íàñëàäà! Äîêàòî ñòîÿ âñå îùå ïîä âúçäåéñòâèåòî íà íàñëàäàòà ðàçãëåæäàì îïàêîâêàòà. ×åòà ñúñòàâêèòå.  ñëàäîëåäà ñå ñúäúðæàò: åìóëãàòîð (íàòóðàëåí ñîåâ ëåòèöèí Å322), îöâåòèòåë (Å102, Å110), ñòàáèëèçàòîðè (Å407, Å466, Å412, Å401, Å410) è îùå åäèí åìóëãàòîð Å417. ß äà âèäèì êàêâî ñúì ñè õàïíàë âñúùíîñò: Å 332 - Åìóëãàòîð, èçâëå÷åí îò ñîåâè çúðíà, æúëòúê, ôúñòúöè, çúðíåíè èëè æèâîòèíñêè èçòî÷íèöè; íå å òîêñè÷åí, íî ñâðúõäîçèòå ïðè÷èíÿâàò ñòîìàøíè ïðîáëåìè, ïîäòèñêàò àïåòèòà è ïðè÷èíÿâàò èçîáèëíî ïîòåíå; ðàçðåøåí å çà óïîòðåáà â îïðåäåëåíà ñìåñ….. Èçâîä ìàé å ïî äîáðå äà íå ñå çëîóïîòðåáÿâÿ ñ ãîëåìè êîëè÷åñòâà. Ðàáîòàòà íà îöâåòèòåëèòå å îñíîâíî äà çàïàçâàò èçìàìíî àïåòèòåí (ïðèâëè÷àù) öâÿò íà åäèí õðàíèòåëåí ïðîäóêò.  ìîÿ ñëàäîëåä áÿõà èçïîëçâàíè äâà. Å102 - FD&C Æúëò No.5; çíàå ñå ÷å ïðåäèçâèêâà àñòìàòè÷íè ïðèñòúïè (âúïðåêè ÷å US FDA** íå ãî ïðèçíàâà) è óðòèêàðèÿ (êîïðèâíà òðåñêà) ïðè äåöàòà (ñïîðåä US FDA** â ñúîòíîøåíèå 1:10 000); âîäè äî ñìóùåíèÿ è â ùèòîâèäíàòà æëåçà (òóìîðíè îáðàçóâàíèÿ), õðîìîçîìíè óâðåæäàíèÿ, óðòèêàðèÿ (îáðèâè) è ïðåâúçáóäà; íåïîíîñèìîñòòà êúì òàðòðàçèí âîäè äî ÷óâñòâèòåëíîñò êúì àñïèðèíà, êîéòî ñå èçïîëçâà ïðè îöâåòÿâàíå íà íàïèòêè, ñëàäêèøè, êîíôèòþðè, çúðíåíè õðàíè, ñíàêñ, êîíñåðâèðàíà ðèáà, ïàêåòèðàíè ñóõè ñóïè; Çàáðàíåí çà óïîòðåáà â Íîðâåãèÿ è Àâñòðèÿ. Ïðîäúëæàâà íà ñòð. 3

íà ñòð. 15


Îïàñíè õðàíè

áðîé 36

2

Ä-ð Äèì÷î Òîìîâ, ÌÓ-Âàðíà:

Îò åòèêåòà íå ìîæåì äà ðàçáåðåì ñ êàêâî ñå õðàíèì

- Ä-ð Òîìîâ, çàùî ñå çàõâàíàõòå ñ èçñëåäâàíå èìåííî íà åòèêåòèòå íà õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè? - Ñðàâíèòåëíî ìíîãî ïðåïîðúêè ñå äàâàò çà òîâà êàê äà ñå õðàíèì, íî ìàëêî - ñ êàêâî. Åäèíñòâåíèÿò íà÷èí, ïî êîéòî ìîæåì äà ðàçáåðåì êàêâî êóïóâàìå è ñ êàêâî ñå õðàíèì ñà åòèêåòèòå íà õðàíèòå. Èìà è åäíà îãðîìíà ãðóïà õðàíè, êîèòî íå ñà ïàêåòèðàíè, ïðîäàâàò ñå íà òàâà. Íàïðèìåð ïèøå: „ñèðåíå „Åëåíà”, íî êàêâî îçíà÷àâà òîâà, íå å ÿñíî. Ìîæå äà èìà 20-30 ïðîèçââîäèòåëÿ íà ñèðåíå „Åëåíà” è âñåêè äà âëàãà ðàçëè÷íè ñúñòâàêè â íåãî. Åäíèñòâåíàòà âúçìîæíîñò çà èíôîðìàöÿ íà ïîòðåáèòåëÿ îñòàâà åòèêåòà. Èìà íîðìàòèâíè èçèñêâàíèÿ çà öåëòà – è áúëãàðñêè, è åâðîïåéñêè. Ïðîáëåìúò å, ÷å ïðîèçâîäèòåëèòå è äèñòðèáóòîðèòå íà õðàíè ñè ïîçâîëÿâàò ñâîáîäíî äà òúëêóâàò íîðìàòèâíèòå èçèñêâàíèÿ è ïî òîçè íà÷èí ïðåäîñòàâÿò íåïúëíà, íåòî÷íà, à â ìíîãî ñëó÷àè è ïîäâåæäàùà èíôîðìàöèÿ. Çàòîâà ñ åêèï îò Ìåäèíèñêèÿ óíèâåðñèòåò ñìå ðàçðàáîòèëè áàçà îò 40 êðèòåðèè çà ñúîòâåòñòâèåòî íà åòèêåòèòå ñ íîðàìòèâíèòå èçèñêâàíèÿ, ïî êîèòî âñúùíîñò è ñìå ãè èçñëåäâàëè.

Ñúáðàõìå íàä 1012 åòèêåòà îò 15 äîìàêèíñòâà, îñíîâíî îò Âàðíà. Ðàçïðåäåëèõìå ãè â 14 êàòåãîðèè îò áàêàëñêè ñòîêè, õëÿá, òåñòåíè è çúðíåíè èçäåëèÿ, ñëàäêàðñêè èçäåëèÿ è ò.í. - Èçìåðâàëè ñòå äîðè è øðèôòîâåòå íà åòèêåòèòå. Êîé å íàéäðåáíèÿ øðèôò, êîéòî îòêðèõòå? - Íàòúêíàõìå ñå íà øðèôòîâå ïîä 0,4 ìì âèñî÷èíà íà áóêâèòå, êîåòî å ïðàêòè÷åñêè íåâúçìîæíî çà ðàç÷èòàíå. Çà ñúæàëåíèå â íàðåäáàòà íå ñå äåôèíèðàò òî÷íè èçèñêâàíèÿ çà ðàçìåð íà øðèôòà. Íàé-ãîëÿìàòà ÷àñò – 70,8% îò èíôîðìàöèÿòà îò àíàëèçèðàíèòå åòèêåòè å ïðåäñòàâåíà ñúñ øðèôò îò 1 äî 1,9 ìì. Òîâà å ïî÷òè íåâúçìîæíî çà ðàç÷èòàíå äîðè è îò ìëàä, çäðàâ ÷îâåê. À êîãàòî íà ôîíà íà øðèôòà èìà êàðòèíêà èëè èçîáðàæåíèå, òîé ñòàâà îùå ïî-íå÷åòèâåí. Ñàìî 5,4% îò åòèêåòèòå èìàò øðèôò ñ ðàçìåð ìåæäó 2 è 2,9 ìì. Íÿìà íèòî åäèí åòèêåò, íà êîéòî çàäúëæèòåëíàòà èíôîðìàöèÿ äà å ñ ðàçìåð íàä 3 ìì. 21,4% îò åòèêåòèòå ïðåäñòàâÿò îñíîâíàòà èíôîðìàöèÿ ñ øðèôò ñ ðàçìåð ïîä 1 ìì. Òîâà ñà áëèçî 1/5 îò âñè÷êè åòèêåòè. Ïî íàøè ñóáåêòèâíè êðèòåðèè íàïðàâèõìå îöåíêà è íà ÷åòëèâîñòòà íà èíôîðìàöèÿ, áàçèðàé-

êè ñå íà èçèñêâàíåòî, ÷å èíôîðìàöèÿòà íà åòèêåòèòå íå òðÿáâà äà áúäå ïîêðèòà ñ äðóã òåêñò, èçîáðàæåíèå èëè äà áúäå ðàçäåëåíà îò òàêèâà.  òðè êàòåãîðèè ñìå ðàçäåëèëè åòèêåòèòå ïî òîçè êðèòåðèè. Ìàëêî íàä 50% èìàò ìíîãî äîáðà ÷åòèìîñò, íå óäîâëåòâîðèòåëíà å òÿ ïðè 12,5%, à ïðè 35% å óäîâëåòâîðèòåëíà. Òîâà ñà ìîèòå êðåòèðèè, íî çà ìîèòå ðîäèòåëè íÿìà äà å òàêà. - Êàêâî ïîêàçâàò äàííèòå çà ñúîòâåñòâèåòî íà åòèêèòèðàíèòå õðàíèòåëíè ñòîêè ñ íîðìàòèâíàòà óðåäáà? - Ïîêàçâàò ìíîãî âèñîêà ÷åñòîòà íà íåñúîòâåòñòâèÿòà ñðåä îöåíÿâàíèòå åòèêåòè - 88,8 %. Äî èçâåñòíà ñòåïåí òîâà ñå äúëæè íà íîðìàòèâíàòà áàçà, êîÿòî çàëàãà íåÿñíè, îáùîôîðìóëèðàíè è ïîæåëàòåëíè èçèñêâàíèÿ, íàïð. çà îáÿâÿâàíå íà „ïðîèçõîäà èëè ìÿñòîòî, îò êîåòî èäâà õðàíàòà“. Ïðè îò÷èòàíå è íà òîâà èçèñêâàíå, íåñúîòâåòñòâàùèòå íà íîðìàòèâíèòå èçèñêâàíèÿ åòèêåòè ñà 93,2 % îò ïðîó÷åíèòå îò íàñ. - Ò.å. îò åòèêåòà íå ìîæåì äà äîáèåì ðåàëíà ïðåäñòâà çà òîâà ñ êàêâî ñå õðàíèì? - Àáñîëþòíî. Ïîòðåáèòåëÿò íå çíàå êàêâè ñà íîðìàòèâíèòå èçèñêâàíèÿ, à è íå ìîæå äà ãè çíàå íàèçóñò. Òîé ðàç÷èòà, ÷å ïðîèçâîäèòåëÿò å êîðåêòåí è ÷å èìà äúðæàâåí êîíòðîë. Ðåçóëòàòèòå îò èçñëåäâàíåòî íè ïîêàçâàò, ÷å èëè òîçè êîíòðîë å íåäîñòàòú÷íî åôåêòèâåí, èëè íÿìà èíôîðìàöèÿ çà íåãîâàòà åôåêòèâíîñò. Ïîâå÷å îò 10 ãîäèíè ñå îòëàãà ñúçäàâàíåòî íà Àãåíöèÿ ïî õðàíèòå, êîÿòî äà îáåäèíè ïîä åäíà øàïêà âñè÷êè èíñòèòóöèè, êîèòî ñå çàíèìàâàò ñ õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè. Íàñêîðî ñå íàòúêíàõ è íà íåâÿðíà èíôîðìàöèÿ â ìåäèèòå çà òîâà, êîè èíñòèòóöèè ñà îòãîâîðíè çà êà÷åñòâîòî íà õðàíèòå. Êîíòðîëíè îðãàíè çà òîâà ñà Ìèíèñòåðñòâîòî íà çäðàâåîïàçâàíåòî è íåãîâèòå ïîäðàçäåëåíèÿ, êàêòî è îðãàíà ïî âåòåðèíàðíî-ìåäèöèíñêèÿ êîíòðàë – Ìèíèñòåðñòâîòî íà çåìåäåëèåòî è ãîðèòå. Ïîòðåáèòåëÿò ìîæå äà ñå îïëà÷å è â Êîìèñèÿòà çà çàùèòà íà ïîòðåáèòåëèòå, íî íîðìàòèâíèòå äîêóìåíòè ñà îïðåäåëèëè ÿñíî êîè

ñà êîìïåòåíòíèòå îðãàíè. - Ïðîáëåìúò å, ÷å ïðåêàëåíî ìíîãî èíñòèòóöèè â Áúëãàðèÿ îòãîâàðÿò çà åäíî è ñúùî íåùî è îòãîâîðíîñòòà ñå ðàçìèâà... - Àç áèõ ïîñòàâèë âúïðîñúò ïî äðóã íà÷èí – íå çàùî íÿìà êîíòðîë èëè òîé å íååôåêòèâåí, à êîé èìà ïîëçà îò òîâà. Îñîáåíî ìå âïå÷àòëèõà äàííèòå îò ïðîó÷âàíåòî íà åòèêåòèòå íà áåçàëêîõîëíèòå ãàçèðàíè íàïèòêè, êîèòî ñà ñúñ ñèíòåòè÷íè ìàòåðèàëè. Ñàìàòà Íàðåäáà çà åòèêèòèðàíåòî íà õðàíèòå ïîçâîëÿâà è äîïóñêà èçïîëçâàíåòî íà òåõíîëîãè÷íè òåðìèíè, êîèòî íèùî íå çíà÷àò çà îáèêíîâåíèÿ ïîòðåáèòåë. Êîãàòî ïðî÷åòåø íà åäíà îïàêîâêà íàäïèñ „Áèñêâèòè ñ ìàñëî”, äóìàòà „ìàñëî” ïîðàæäà àñîöèàöèÿ ïúðâî çà êðàâå ìàñëî. È àç âúïðåêè ÷å ñúì ñïåöèàëèñò ñúì ñè êóïóâàë è äîðè êîíñóìèðàë òåçè áèñêâèòè, äîêàòî íå ñè ïîñòàâèõ çàäà÷à äà ïðî÷åòà åòèêåòà. Çàêîíîäàòåëÿò ïîçâîëÿâà ðàñòèòåëíè ìàñëà äà ñå îáîçíà÷àâàò ñàìî êàòî ìàñëà, îñâåí ðàñòèòåëíèòå ìàçíèíè. Êúì äóìàòà „ìàñëî” â íàèìåíîâàíèåòî íà ïðîäóêòà ìîæå äà ñå äîáàâè è „ðàñòèòåëíî”, „æèâîòèíñêî”, „õèäðîãåíèðàíî” è ò.í., à ñúùî ÷å ìîæå äà ñå äîïúëíè äîðè ðåãèîí íà ïðîèçõîä íà ìàñëàòà. Äóìè÷êàòà „ìîæå” îçíà÷àâà ïîæåëàíèå, à íå çàäúëæåíèå êúì ïðîèçâîäèòåëÿ è äèñòðèáóòîðà. Äðóãèÿò øðèôò çà ñúäúðæàíèåòî å äðåáåí è ðÿäêî õîðàòà ñå çà÷èòàò â íåãî, îñîáåíî êîãàòî ïçàðóâàò íàáúðçî ñëåä ðàáîòà. Çàòîâà ñå ðàç÷èòà íà ïúðâîñèãíàëíàòà ðåàêöèÿ, ïðî÷èòàìå „Áèñêâèòè ñ ìàñëî” è ãè êóïóâàìå. À òå ñå îêàçâàò ñ ðàñòèòåëíè ìàçíèíè, è òî õèäðîãèíèðàíè îò òèïà íà ìàðãàðèíèòå. Òî÷íî ìàðãàðèíèòå ïúê ìîæå äà ñå ïðåäñòàâÿò ïîä íàéðàçëè÷íè íàèìåíîâàíèÿ – õèäðîãåíèðàíè, íàïúëíî èëè ÷àñòè÷íî õèäðîãåíèðàíè, äåõèäðîãåíèðàíè, ìîäèôèöèðàíè è äðóãè ñ öåë ñàìî è ñàìî äà çàáëóäÿò ïîòðåáèòåëÿ, ÷å íå ñòàâà äóìà çà ñèíòåòè÷åí ïðîäóêò, êîéòî å òâúðäå äàëå÷ îò íàòóðàëíèÿ. Ïî÷òè âñè÷êè ìàçíèíè çà ìàçàíå, îò òèïà íà ðàçëè÷íè êðåìîâå, ñúäúðæàò ìàðãàðèí. Òå ñå îáÿâÿâàò â ðåêëàìè çà ïîëåçíè çà çäðàâåòî, îáîãàòåíè ñ âèòàìèíè è ò.í. Òîâà ïðîòèâîðå÷è íà åäíî îñíîâíî èçèñêâàíå, ñ êîåòî äîðè çàïî÷âà íàðåäáàòà çà åòèêèòèðàíåòî íà õðàíèòå – ÷å íå ñå äîïóñêà çàáëóæäàâàíå è ïîäâåæäàíå íà ïîòðåáèòåëÿ ïî îòíîøåíèå íà ñâîéñòâà, õàðàêòåðèñòèêè è ò.í. íà õðàíèòå. Îáåçïîêîèòåëíî å, ÷å ñå èçïîëçâàò ïðèîìè ÷ðåç êîèòî ôîðìàëíî äà ñå èçïúëíÿò èçèñêâàíèÿòà íà íîðìàòèâíèòå äîêóìåíòè, à òå íàïðàêòèêà ñå çàîáèêàëÿò.


Íà ïàçàð

3

áðîé 36

Åòèêåòèòå íà åëóðåäèòå - ñ “ïëþñ” êëàñîâå çà åíåðãîïîòðåáëåíèå Åòèêåòèòå íà äîìàêèíñêè óðåäè êàòî õëàäèëíèöè, ïåðàëíè ìàøèíè è ôóðíè, ùå òðÿáâà äà âêëþ÷âàò ïîâå÷å èíôîðìàöèÿ îòíîñíî åíåðãèéíîòî ïîòðåáëåíèå. Äåïóòàòèòå â Åâðîïåéñêèÿ ïàðëàìåíò (ÅÏ) îäîáðèõà çàêîíîäàòåëåí òåêñò â òàçè íàñîêà íà 19 ìàé. ÅÏ ãëàñóâà äà ñå äîáàâÿò äîïúëíèòåëíè “ïëþñ” êëàñîâå êúì âå÷å ïîçíàòàòà ñõåìà ñ öâåòíè îçíà÷åíèÿ.  áúäåùå âñè÷êè ðåêëàìè îòíîñíî öåíàòà èëè åíåðãèéíàòà åôåêòèâíîñò òðÿáâà äà ïîñî÷âàò åíåðãèéíèÿ êëàñ íà ïðîäóêòà. Âå÷å ñúùåñòâóâàùèòå åíåðãèéíè åòèêåòè ïîìàãàò íà ïîòðåáèòåëèòå äà ïðåöåíÿò ïðîèçòè÷àùèòå åíåðãèéíè ðàçõîäè, êîãàòî çàêóïóâàò íîâè äîìàêèíñêè óðåäè, êàòî õëàäèëíèöè, ôðèçåðè, ïåðàëíè è ìèÿëíè ìàøèíè, ñóøèëíè, ôóðíè è êëèìàòèöè. Êúì ìîìåíòà ïðîèçâîäèòåëèòå ñà çàäúëæåíè äà îáîçíà÷àâàò ãîäèøíàòà åíåðãèéíà êîíñóìàöèÿ, íåçàâèñèìî äàëè ñòàâà âúïðîñ çà ïðîäóêò ñ äîáðè (òúìíîçåëåí “À” êëàñ) èëè ëîøè õàðàêòåðèñòèêè (÷åðâåí “G” êëàñ) â òîâà îòíîøåíèå.  çàâèñèìîñò îò òèïà äîìàêèíñêè óðåä, åòèêåòèòå îáîçíà÷àâàò ñúùî êîíñóìàöèÿòà íà âîäà, íèâî íà ïðîèçâåæäàí øóì èëè òîïëèííà ìîùíîñò.

Ñåäåì êëàñà è ñåäåì öâÿòà Ñúãëàñíî íîâîòî çàêîíîäàòåëñòâî, êúì îôîðìëåíèåòî íà åòèêåòèòå çà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò ìîãàò äà áúäàò äîáàâåíè äî òðè íîâè åíåðãèéíè êëàñà, êîèòî äà îòðàçÿâàò íèâîòî íà äîñòèãíàòèÿ òåõíîëîãè÷åí íàïðåäúê, êàòî ùå ñå çàïàçè îãðàíè÷åíèåòî îò îáùî ñåäåì åíåðãèéíè êëàñà, ñúîáùàâàò îò ïðåñ-

ñëóæáàòà íà Åâðîïåéñêèÿ ïàðëàìåíò ðåøåíî îò ðàáîòíà ãðóïà íà Êîìè(ÅÏ). Íàñòîÿùèòå êëàñîâå âàðèðàò ñèÿòà. Ðåêëàìèòå íà äîìàêèíñêèòå îò “A” äî “G”, êàòî â áúäåùå êëàñè- óðåäè òðÿáâà äà ïîêàçâàò åíåðãèéôèêàöèÿòà ìîæå äà èçãëåæäà ïî íàòà åôåêòèâíîñò. ñëåäíèÿ íà÷èí: Âñÿêà ðåêëàìà îòíîñíî öåíàòà • àêî íîâ ïðîäóêò, êîéòî èçïîëçâà èëè åíåðãèéíàòà êîíñóìàöèÿ íà äàïî-ìàëêî åíåðãèÿ îò âå÷å ñúùåñòâóâàùèòå, å êëàñèôèöèðàí êàòî “A+”, òî òîãàâà êëàñúò ñ íàé-íèñêà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò ùå áúäå “F”; • àêî íîâ ïðîäóêò, êîéòî èçïîëçâà ïîìàëêî åíåðãèÿ îò âå÷å ñúùåñòâóâàùèòå, å êëàñèôèöèðàí êàòî “A++”, òî òîãàâà êëàñúò ñ íàé-íèñêà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò ùå áúäå “E”; • àêî íîâ ïðîäóêò, êîéòî èçïîëçâà ïîìàëêî åíåðãèÿ îò âå÷å ñúùåñòâóâàùèòå, å êëàñèôèöèðàí êàòî “A+++”, òî òîãàâà êëàñúò ñ íàé-íèñêà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò ùå áúäå “D”. Ñõåìàòà ñ ðàçëè÷íèòå öâåòîâå - îò òúìíîçåëåíî çà íàéåíåðãèéíî åôåêòèâíèòå ïðîäóêòè äî ÷åðÄà ñïåñòÿâàìå åëåêòðîåíåðãèÿ ìîæåì íå ñàìî êàòî ñè âåíî çà òåçè ñ íàé- êóïóâàìå íèñêîåíåðãèéíè óðåäè, à è êàòî îãðàíè÷èì èçïîëçëîøè õàðàêòåðèñòèêè âàíåòî íà íàéëîíîâè òîðáè÷êè è ãè çàìåíèì ñ ÷àíòè çà ìíî- ùå áúäå èçìåíåíà ïî ãîêðàòíà óïîòðåáà. Ôèãóðè, èçðàáîòåíè îò ìåòàëíà ìðåæà è îáëå÷åíè â íàéëîíîâè òîðáè÷êè ñå ïîÿâèõà ïðåç þíè íà íÿñúîòâåòíèÿ íà÷èí, êîëêî ìåñòà âúâ Âàðíà. Èíèöèàòèâàòà å íà ñäðóæåíèå ÈÄÅÀ. òàêà ÷å ïðîäóêòèòå ñ íàé-âèñîêè åíåðãèéíè õàðàêòåðèñ- äåí ïðîäóêò ùå òðÿáâà çà â áúäåùå òèêè äà áúäàò îáîçíà÷åíè âèíàãè ñ äà âêëþ÷âà èíôîðìàöèÿ îòíîñíî òúìíîçåëåíè, à òåçè ñ íàé-íèñêè - ñ íåãîâèÿ åíåðãèåí êëàñ. Ðåêëàìèòå, ÷åðâåíî. âêëþ÷âàùè äîïúëíèòåëíà èíôîðìàÀäàïòèðàíåòî íà êëàñèôèêàöèè- öèÿ, òðÿáâà äà ïîìîãíàò íà ïîòðåòå íà åíåðãèéíèòå åòèêåòè ùå áúäå áèòåëèòå äà íàïðàâÿò ñâîÿ èçáîð âúç

93% îò åòèêåòèòå... Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 1 Äðóã ñåðèîçåí íåäîñòàòúê, íà êîéòî ñå íàòúêâàò ñïåöèàëèñòèòå, å ëèïñàòà íà ïóáëè÷íà èíôîðìàöèÿ çà êîíòðîëà âúðõó åòèêåòèðàíåòî íà õðàíèòå.  ìåäèèòå çàáëóæäàâàùî ñå íàñî÷âàò ïîòðåáèòåëèòå êúì Êîìèñèÿòà çà çàùèòà íà ïîòðåáèòåëÿ, êîåòî å â ïðîòèâîðå÷èå ñ ÿñíî ðàçïèñàíèòå êîìïåòåíöèè íà äúðæàâíèÿ çäðàâåí è âåòåðèíàðíî-ìåäèöèíñêè êîíòðîë, çàÿâÿâà ä-ð Òîìîâ. Ñïîðåä íåãî è åêóïà ìó, ñà íåîáõîäèìè ñúùåñòâåíè êîðåêöèè â íîðìàòèâíàòà áàçà, âêëþ÷èòåëíî ÿñíè è òî÷íè èçèñêâàíèÿ, çà äà ñå îñèãóðè ïðàâîòî íà èíôîðìèðàí èçáîð íà ïîòðåáèòåëèòå. Ïîäîáíè ïðîìåíè ùå ïðåäëîæàò íà çàêîíîäàòåëÿ âàðíåíñêèòå ó÷åíè. Òå ùå íàñòîÿâàò ñúùî çà çàñèëâàíå íà êîíòðîëà è íà îáùåñòâåíèÿ íàòèñê âúðõó ïðîèçâîäèòåëè è äèñòðèáóòîðè, çà äà èìàìå ïîíå ìàëêà ãàðàíöèÿ çà òîâà êàêâî êóïóâàìå è ñ êàêâî ñå õðàíèì.

îñíîâà íà âúçìîæíîñòèòå çà åíåðãèéíè èêîíîìèè íà ïðîäóêòà, êàòî ïî òîçè íà÷èí íàìàëÿò ñâîèòå åíåðãèéíè ðàçõîäè â äúëãîñðî÷åí ïëàí. Ñúùèòå èçèñêâàíèÿ ùå âàæàò è çà âñÿêàêúâ âèä òåõíè÷åñêà èíôîðìàöèÿ çà ïðîäóêòà, êàòî óêàçàíèÿ è áðîøóðè íà ïðîèçâîäèòåëÿ, íåçàâèñèìî äàëè ñòàâà âúïðîñ çà ïå÷àòíà èëè èíòåðíåò âåðñèÿ.

Åíåðãèéíè åòèêåòè çà äîãðàìè  áúäåùå, åíåðãèåí åòèêåò ùå òðÿáâà äà áúäå ïðèëîæåí è êúì âñè÷êè êîíñóìèðàùè åíåðãèÿ ïðîäóêòè çà òúðãîâñêà è ïðîìèøëåíà óïîòðåáà, êàòî õëàäèëíè ïîìåùåíèÿ, õëàäèëíè âèòðèíè çà ñúõðàíÿâàíå íà ïðîäóêòè, ïðîôåñèîíàëíè ãîòâàðñêè óðåäè, òúðãîâñêè àâòîìàòè è ïðîìèøëåíè ìîòîðè.  äîïúëíåíèå, èçèñêâàíèÿòà çà åíåðãèéíî åòèêåòèðàíå ùå ñå îòíàñÿò è çà ñâúðçàíè ñ ïîòðåáëåíèåòî íà åíåðãèÿ ïðîäóêòè, êîèòî íå êîíñóìèðàò åíåðãèÿ, íî èìàò çíà÷èòåëíî äèðåêòíî èëè èíäèðåêòíî âúçäåéñòâèå âúðõó èêîíîìèèòå íà åíåðãèÿ, êàòî äîãðàìà, ïðîçîðöè è âúíøíè âðàòè.

Ñëåäâàùè ñòúïêè Ñëåä êàòî äèðåêòèâàòà áúäå ïóáëèêóâàíà â Îôèöèàëíèÿ âåñòíèê íà ÅÑ, äúðæàâèòå ÷ëåíêè ùå ðàçïîëàãàò ñ åäíà ãîäèíà çà ïðèâåæäàíå íà ñâîåòî çàêîíîäàòåëñòâî â ñúîòâåòñòâèå ñ èçèñêâàíèÿòà íà äèðåêòèâàòà. Äèðåêòèâàòà áåøå ïðèåòà îò ÅÏ íà âòîðî ÷åòåíå íà 19 ìàé êàòî ÷àñò îò çàêîíîäàòåëíèÿ ïàêåò çà åíåðãèéíàòà åôåêòèâíîñò.

È áëèæè ñè ñëàäîëåäà... Ïðîäúëæàâà îò ñòð. 1 Å 110 - FD&C Æúëò No.6; èçïîëçâà ñå â çúðíåíèòå õðàíè, ïðîèçâîäñòâîòî íà õëåáíè èçäåëèÿ, ñëàäêèøè, ñíàêñ, ñëàäîëåä, íàïèòêè è ðèáà â êîíñåðâè; èçêóñòâåí ïðîèçõîä; âêëþ÷åí å â ïðîèçâîäñòâîòî íà ìíîãî ìåäèêàìåíòè Polaramine, Ventolin (ñèðîï); ñòðàíè÷íè åôåêòè – óðòèêàðèÿ (îáðèâ), ðèíèò (õðåìà), íàçàëíà êîíãåñòèÿ, àëåðãèè, ïðåâúçáóäà, òóìîðíè îáðàçóâàíèÿ â áúáðåöèòå, õðîìîçîìíè óâðåæäàíèÿ, êîðåìíè áîëêè, ãàäåíå, ïîâðúùàíå, ñòîìàøíî ðàçñòðîéñòâî, íåïîíîñèìîñò êúì õðàíà; çàáåëÿçàíè ñà ðåäèöà ñëó÷àè íà òóìîðíè îáðàçóâàíèÿ ïðè òåñòâàíå íà æèâîòíè; Çàáðàíåí â Íîðâåãèÿ. Ïîñëå èäâà ðåäà íà ïåò áðîÿ ñòàáèëèçàòîðè. Òÿõ ïúê ãè ñëàãàò, çà äà äàäàò ïî ãëÿìà òâúðäîñò íà õðàíàòà. Êàëêî ëè ñà òâúðäè íàøèòå? Íÿìà äà ñå ñïèðàì íà Å 401, Å 410, Å466 è Å471, çàùîòî ïðè òÿõ íå ñà íàáëþäàâåíè âðåäíè åôåêòè, îñîáåííî ïðè îãðàíè÷åíà óïîòðåáà. Å 407 - Ôèáðè, èçâëå÷åíè îò ìîðñêè âîäî-

ðàñëè, íàïîñëåäúê ÷åñòî ñâúðçâàíè ñ ðàêà, òúé êàòî ìîãàò äà ñòàíàò çàðàçîïðè÷èíèòåëè, êîãàòî åòèëåí îêñèäà ñå äîáàâÿ êúì íåêà÷åñòâåíè ïðîäóêòè – êàòî ðåçóëòàò ñå îáðàçóâà åòèëåíîâ õëîðîõèäðèä, êîéòî îáðàçóâà âèñîêî êàíöåðîãåííà ñìåñ; ñìÿòà ñå ÷å íîñÿò ïîòåíöèàëåí òîêñè÷åí ðèñê, ïðè÷èíÿâàù ÿçâè è äîðè ðàêîâè îáðàçóâàíèÿ; íàé-ñåðèîçíè ïðèòåñíåíèÿ ïðåäèçâèêâàò íèñêîêà÷åñòâåíèòå (ðàçëàãàùè ñå) ìîðñêè âîäîðàñëè, êîèòî íå ñà ðàçðåøåíè çà óïîòðåáà êàòî õðàíèòåëíà äîáàâêà; ÿñíî å îáà÷å, ÷å åñòåñòâåíèòå ìîðñêè âîäîðàñëè ìîãàò äà ñå ïðåâúðíàò â òàêèâà ïðè òÿõíàòà îáðàáîòêà. Å 412 - Èçâëè÷à ñå îò ñåìåíàòà íà Cyamoposis tetragonolobus ñ èíäèéñêè ïðîèçõîä; õðàíà íà äîáèòúêà â ÑÀÙ; ïðåäèçâèêâà ãàäåíå, ñúáèðàíå íà ãàçîâå â êîðåìà, ñïàçìè; ìîæå äà ïîíèæè íèâîòî íà õîëåñòåðîë. È êàêâà ñòàíÿ òÿ. Åãàòè êåôà! Äà îò åäèí ñëàäîëåä íÿìà äà ñå óìðå. À ìîæå áè è îò äâà. Îáà÷å òî ñàìî ñëàäîëåä ëè å!


áðîé 36

ÃÌÎ

4

Èìàòå çåìÿ ïîä àðåíäà? Ìîæå äà ïîñòàâèòå óñëîâèå - áåç ÃÌÎ

Ñëåä äëúãè ïåðèïåòèè è çàëèòàíèÿ îò åäèíèÿ äî äðóãèÿ ïîëþñ – îò ïúëíàòà ëèáåðàëèçàöèÿ äî àáñîëþòíàòà çàáðàíà íà ãåííî-ìîäèôèöèðàíèòå îðãàíèçìè (ÃÌÎ), Çàêîíúò çà ÃÌÎ å ôàêò. Íîâèÿò-ñòàð çàêîí äàâà ïðàâîòî íà ñîáñòâåíè-

öèòå íà çåìÿ, êîèòî ñà ÿ äàëè ïîä àðåíäà, äà ïîñòàâÿò èçðè÷íî óñëîâèå íà àðåíäàòîðèòå íà òåõíèòå òåðåíè äà íå ñå çàñÿâàò ãåííî-ìîäèôèöèðàíè ñåìåíà è äà íå ñå îòãëåæäàò ãåííî-ìîäèôèöèðàíè êóëòóðè. Òîâà èçèñêâàíå ìîæå äà áúäå

âêëþ÷åíî â äîãîâîðèòå çà àðåíäà. Ñòîïàíèíúò íà çåìåäåëñêà çåìÿ èìà èçáîð. Âúçïîëçâàéòå ñå! Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) ïðåäñòîè äà íàïðàâè êàìïàíèÿ ìåæäó ñåëñêèòå ñòîïàíè çà òîâà êàêâè ïðàâà èìàò ñîáñòâåíèöèòå íà çåìåäåëñêà çåìÿ è êàêâè èçèñêâàíèÿ ìîãàò äà ïðåäÿâÿâàò êúì ñòîïàíèñâàùèòå çåìèòå èì. Àêî èìàòå ñúìíåíèÿ, ÷å àðåíäàòîðúò íå èçïúëíÿâà âàøàòà âîëÿ è íà âàøèòå çåìè ñå ñåÿò ãåííî-ìîäèôèöèðàíè çåìåäåëñêè êóëòóðè, èëè ïúê ÷å ñúñåäúò âè âúðøè òîâà è ïîñòàâÿò ïîä çàïëàõà îò çàìúðñÿâàíå è âàøàòà ñîáñòâåíîñò, ñèãíàëèçèðàéòå íè! Äîíåñåòå íè ïðîáà îò ñåìåíàòà èëè ãîòîâàòà ïðîäóêöèÿ è ÎÖÎÑÓÐ ùå ïîåìå ïîëîâèíàòà îò ñóìàòà, íåîáõîäèìà çà èçñëåäâàíåòî â àêðåäèòèðàíà ëàáîðàòîðèÿ. Ìåæäó 500 õèëÿäè è 1 ìëí. ëâ. ñòèãà ãëîáàòà çà îòãëåæäàíå íà ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè (ÃÌÎ) íà çàáðàíåíè êóëòóðè è òåðèòîðèè ó íàñ. Òîâà å çàïèñàíî â ïðîìåíåíèÿ Çàêîíà çà ÃÌÎ. Äîñåãà äîëíàòà ãðàíèöà íà ñàíêöèÿòà çàïî÷âàøå îò 300 000 ëâ. ×ëåí 79 îò çàêîíà, êîéòî ïðè ïúðâîíà÷àëíèòå ïðîìåíè îòïàäíà, ñå âúçñòàíîâè âúâ âèäà íà äîñåãà äåéñòâàùèÿ çàêîí è çàùèòàâà òðàäèöèîí-

íè áúëãàðñêè êóëòóðè êàòî ëîçà, ðîçà, òþòþí, çåëåí÷óöè è îâîùíè ðàñòåíèÿ. Äðóãèÿò ñïîðåí òåêñò â ÷ëåí 80, ñòàíà îùå ïî-ðåñòðèêòèâåí. Òîé çàáðàíÿâà îñâîáîæäàâàíåòî â îêîëíàòà ñðåäà è îòãëåæäàíåòî íà ÃÌÎ â çàùèòåíèòå òåðèòîðèè, êàòî Íàöèîíàëíè è ïðèðîäíè ïàðêîâå, çàùèòåíè ìåñòíîñòè, çàùèòåíèòå çîíè îò åêîëîãè÷íàòà ìðåæà Íàòóðà 2000, êàêòî è íà îòñòîÿíèÿòà ïî-ìàëêè îò 30 êì îò òåçè çîíè. Çàáðàíÿâà ñå ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà ÃÌÎ íà îòñòîÿíèÿ ïî-ìàëêè 10 êì îò ñòàöèîíàðíè ðåãèñòðèðàíè ï÷åëèíè ïî ñìèñúëà íà Çàêîíà çà ï÷åëàðñòâîòî, êàêòî è íà ïî-ìàëêî îò 7 êì îò ïîëåòà ñ áèîëîãè÷íî çåìåäåëèå. Îò ïèñìî íà Åâðîïåéñêàòà êîìèñèÿ ñòàâà ÿñíî, ÷å âúîáùå íå å èìàëî ñòàðòèðàëà íàêàçàòåëíà ïðîöåäóðà ñïðÿìî Áúëãàðèÿ âúâ âðúçêà ñ ãåííî-ìîäèôèöèðàíèòå îðãàíèçìè, êàêòî òâúðäåøå Ìèíèñòåðñòâîòî íà îêîëíàòà ñðåäà è íà áàçà íà êîåòî ñå èñêàøå ðàçðåøàâàíåòî íà ÃÌÎ ó íàñ.  îòãîâîðà íà Åâðîêîìèñèÿòà ñå ïîñî÷âà: “Íÿìà çàïî÷íàòà ïðîöåäóðà îò Êîìèñèÿòà ñðåùó Áúëãàðèÿ âúâ âðúçêà ñ òðàíñïîíèðàíåòî íà Äèðåêòèâà 2001/18/EÎ îòíîñíî ñúçíàòåëíîòî îñâîáîæäàâàíå íà ãåíåòè÷íî ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè â îêîëíàòà ñðåäà.”.

Äâå îáùèíè âúâ Âàðíåíñêà îáëàñò - ñâîáîäíè îò ÃÌÎ Äâå îáùèíè âúâ Âàðíåíñêà îáëàñò ñå îáÿâèõà çà ñâîáîäíè îò ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè. Îáùèíñêèÿò ñúâåò íà Âàðíà ãëàñóâà çà îãðàíè÷àâàíå îòãëåæäàíåòî íà ãåííî-ìîäèôèöèðàíè êóëòóðè è ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà ïðîäóêòè ñúñ ñúäúðæàíèå íà ãåííè ìóòàöèè íà òåðèòîðèÿòà íà îáùèíà Âàðíà. Ðåøåíèåòî áå ïðèåòî, âúïðåêè ïðåäëîæåíèòåòî íà îáùèíñêèÿ ñúâåòíèê îò ÃÅÐÁ Êîíñòàíòèí Òðîøåâ äà îòïàäíå îò äíåâíèÿ ðåä íà 21-àòà ñåñèÿ íà ìåñòíèÿ ïàðëàìåíò. Ïî äóìèòå íà Òðîøåâ å èçëèøíî äà ñå êîìåíòèðà êàçóñ, çà êîéòî Íàðîäíîòî ñúáðàíèå ñå å ïðîèçíåñëî ñúñ çàêîí. Íà ñåñèÿ íà Îáùèíñêèÿ ñúâåò íà Àâðåí ïðåç ìàðò ñúùî ñå âçåìà ðåøåíèå îáùèíà Àâðåí äà ñå îáÿâè çà çîíà, ñâîáîäíà îò ÃÌÎ.  íà÷àëîòî íà ãîäèíàòà Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) èçïðàòè ïèñìà - ïðåäëîæåíèÿ äî êìåòîâåòå íà âñè÷êè îáùèíè âúâ Âàðíåíñêà îáëàñò äà ñå îáÿâÿò çà ñâîáîäíè îò ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè.

Êàçàõòå ëè ÑÒÎÏ! Âñåêè áúëãàðñêè ãðàæäàíèí ìîæå äà ïîäêðåïè Ïåòèöèÿòà çà ñïèðàíå íà ïî-íàòàòúøíèòå ðàçðåøåíèÿ íà ãåííî-ìîäèôèöèðàíè (ÃÌ) êóëòóðè â Åâðîïåéñêèÿ ñúþç. Òîâà ìîæå äà ñòàíå â Èíòåðíåò íà àäðåñ: www.gmo-free-regions.org. “Ðèñêîâåòå, êîèòî ÃÌ êóëòóðèòå êðèÿò çà çäðàâåòî íà õîðàòà è æèâîòíèòå, êàêòî è çà îêîëíàòà ñðåäà, íå ñà äîñòàòú÷íî äîáðå îöåíåíè. Ïðåíåáðåãâà ñå è íåãàòèâíèÿò èêîíîìè÷åñêè è ñîöèàëåí åôåêò íà ÃÌ êóëòóðèòå âúðõó îáùåñòâîòî íè. Èñêàì áúäåùå áåç

ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè (ÃÌÎ) è ñúñ ñúõðàíåíè ðàçíîîáðàçíè ìåòîäè íà çåìåäåëèå, êîèòî äà ãàðàíòèðàò çäðàâîñëîâíà õðàíà çà âñè÷êè íàñ. Ìîëÿ, îñèãóðåòå ñèãóðíà çàùèòà îò ÃÌ êóëòóðè îò ñòðàíà íà ÅÊ çà õîðàòà, çåìåäåëñêèòå ñòîïàíè è îêîëíàòà ñðåäà è ãàðàíòèðàéòå ïðàâîòî íè íà ÷èñòà îò ÃÌÎ õðàíà è çåìåäåëèå.”. Òîâà ñå êàçâà â ïåòèöèÿòà, àäðåñèðàíà äî áúëãàðñêèòå ìèíèñòðè íà çåìåäåëèåòî Ìèðîñëàâ Íàéäåíîâ è íà îêîëíàòà ñðåäà Íîíà Êàðàäæîâà.


ÃÌÎ

5

áðîé 36

Íàä 50% ñìúðòíîñò ïðè ïëúõîâå, ÿëè ñîÿ-ìóòàíò Ñòðÿñêàùè ðåçóëòàòè ñà äàëè èçñëåäâàíèÿ ñ ÃÌÎ íà ðóñêè ó÷åíè îò Èíñòèòóòà ÐÀÍ. Ïî âðåìå íà ñèìïîçèóì, Èðèíà Åðìàêîâà äîêòîð íà áèîëîãè÷íèòå íàóêè, îïîâåñòè ïóáëè÷íî ðåçóëòàòèòå îò ðúêîâîäåíèòå îò íåÿ èçñëåäâàíèÿ, öèòèðàíè îò regnum.ru. Òîâà å ïúðâîòî èçñëåäâàíå, êîåòî îïðåäåëÿ çàâèñèìîñòòà ìåæäó óïîòðåáàòà íà ãåííî ìîäèôèöèðàíà ñîÿ è ïîòîìñòâîòî íà æèâè ñúùåñòâà. Ïî âðåìå íà åêñïåðèìåíòà ä-ð Åðìàêîâà å äîáàâèëà ÃÌ ñîÿ êúì õðàíàòà íà æåíñêè áðåìåííè ïëúõîâå.  ðàìêèòå íà åêñïåðèìåíòà â õðàíàòà íà ïëúõîâåòå å äîáàâÿíî ñîåâî áðàøíî - äâå ñåäìèöè ïðåäè çà÷åâàíåòî, ïî âðåìå íà çà÷åâàíåòî è êúðìåíåòî íà ìàëêèòå.  êîíòðîëíàòà ãðóïà ñà áèëè æåíñêè, êúì ÷èÿòî õðàíà íå å äîáàâÿíî íèùî. Ó÷àñòâàëè ñà òðè ãðóïè, ïî òðè æåíñêè. Ïúðâàòà ãðóïà å êîíòðîëíàòà, íà âòîðàòà ãðóïà å äîáàâÿíà êîíöåíòðèðàíà ÃÌ-ñîÿ,

íà òðåòàòà ãðóïà å äîáàâÿíà íîðìàëíà ñîÿ. Ó÷åíèòå ñà ñëåäèëè çà áðîÿ ðîäèëè æåíñêè, êîëêî ïëúõ÷åòà ñà ðîäåíè è êîëêî îò òÿõ ñà óìðåëè. Âúâ âòîðàòà ÷àñò íà åêñïåðèìåíòà ïëúõîâåòå ñà áèëè ðàçäåëåíè íà äâå ãðóïè. Íà 1-âàòà ãðóïà å äàâàíî õðàíà ñ äîáàâêà ÃÌ ñîÿ, à íà âòîðàòà áåç. Ñëåä òðè ñåäìèöè ó÷åíèòå ïîëó÷èëè ðåçóëòàòèòå. Ñðåä ïîòîìñòâîòî íà ïëúõîâåòå, õðàíåíè ñ ÃÌ-ñîÿ ñå íàáëþäàâàëî àíîðìàëíà âèñîêà ñìúðòíîñò - íàä 50 ïðîöåíòà.  ñúùîòî âðåìå 36% îò îò íîâîðîäåíèòå ïëúõîâå îò òàçè ãðóïà òåæàëè ïî-ìàëêî îò 20 ãðàìà, äâå ñåäìèöè ñëåä ðàæäàíåòî. Ïëúõîâåòå ïî ñâîÿòà ìîðôîëîãèÿ è áèîõèìè÷åñêè ñúñòàâ ìíîãî ïðèëè÷àò íà ÷îâåøêèÿ îðãàíèçúì è çàòîâà ïîëó÷åíèòå äàííè ñà èçêëþ÷èòåëíî òðåâîæíè, êîìåíòèðà Èðèíà Åðìàêîâà ïî âðåìå íà ïðåñêîíôåðåíöèÿòà íà Èíñòèòóòà ÐÀÍ.

Ïðîòåñòèòå ñðåùó ïðîìåíèòå â Çàêîíà çà ÃÌÎ íå ïîäìèíàõà è Âàðíà

Ðåêëàìàòà íà ãåííî-ìàíèïóëèðàíè ïðîäóêòè âñå îùå íå å çàáðàíåíà Çà àáñîëþòíà çàáðàíà íà ðåêëàìèòå çà ðàñòåíèÿ è ñåìåíà, ñúäúðæàùè ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè (ÃÌÎ) è ïóáëè÷íî îáÿâÿâàíå íà âñè÷êè õðàíèòåëíè ïðîäóêòè, ñúäúðæàùè ãåííè ìóòàöèè, íàñòîÿâàò îò êîàëèöèÿ “Áúëãàðèÿ ñâîáîäíà îò ÃÌΔ. Ó íàñ ñúùåñòâóâà çàêîí çà çàáðàíà íà ÃÌÎ, íî âñå îùå íÿìà çàáðàíà çà ðåêëàìèðàíå íà ïðîäóêòè, êîèòî ñúäúðæàò ãåííî ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè, îáÿñíè Áîðèñëàâ Ñàíäîâ. Òîé ïîñî÷è, ÷å ùå ñå ïîèñêà íà åòèêåòèòå íà âñè÷êè õðàíèòåëíè ïðîäóêòè äà ñå îáÿâÿâà ñúäúðæàíèåòî íà ÃÌÎ, òúé êàòî âñåêè áúëãàðñêè ïîòðåáèòåë èìà ïðàâî íà èíôîðìèðàí èçáîð. Òðÿáâà äà èìà ðåãëàìåíò çà ïðÿêî ïðîñëåäÿâàíå íà ñúñòàâêèòå íà õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè. Íàïðèìåð, àêî íà ïàçàðà èçëåçå ìåñî îò æèâîòíè,

 ðåçóëòàò íà øèðîêàòà îáùåñòâåíà êàìïàíèÿ çà îïàñíîñòèòå, êîèòî êðèå îòãëåæäàíåòî è óïîòðåáàòà íà ãåííî-ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè, â òúðãîâñêàòà ìðåæà ó íàñ ñå ïîÿâèõà õðàíè ñ åòèêåòè “Áåç ÃÌΔ. Íàé-÷åñòî òîâà ìîæå äà ñå âèäè âúðõó êîëáàñè, à â åäèíè÷íè ñëó÷àè - è âúðõó ñëàäêàðñêè èçäåëèÿ.

êîèòî ñà áèëè õðàíåíè ñ ÃÌÎ ôóðàæè, òîâà ñúùî äà áúäå îáÿâåíî íà åòèêåòà íà êðàéíèÿ ïðîäóêò. “ÃÌÎ, âåäíúæ èçïóñíàòè â ïðèðîäàòà, íÿìà íà÷èí äà ñè ãè âúðíåì â ëàáîðàòîðèèòå”, çàÿâè Ãåîðã Òîïàëåâ ìîëåêóëÿðåí áèîëîã ïî âðåìå íà ïðåñêîíôåðåíöèÿ â ÁÒÀ, îðãàíèçèðàíà îò êîàëèöèÿ “Áúëãàðèÿ ñâîáîäíà îò ÃÌΔ. Ïúðâàòà ôàçà íà êàìïàíèÿòà “×èñòà çåìÿ” âå÷å å ïðèêëþ÷èëà è ïðîòèâíèöèòå íà ÃÌÎ ñå ãîòâÿò çà âòîðàòà ÷àñò: “Çäðàâà õðàíà”, ñúîáùèõà îùå îðãàíèçàòîðèòå, öèòèðàíè îò News.bg. Ãåîðã Òîïàëåâ çàÿâè, ÷å ìíîãî ñå ñïåêóëèðà ïî òåìàòà çà ÃÌÎ è ñå ðàçïðîñòðàíÿâà ïîãðåøíîòî óáåæäåíèå, ÷å îò çàáðàíàòà çà èçïîëçâàíåòî íà ÃÌÎ â Áúëãàðèÿ ñòðàäà íàóêàòà. “Àêî íàóêàòà ñòðà-

äàøå îò íîâîòî çàêîíîäàòåëñòâî, àç ñàìèÿò áèõ áèë ïðîòèâ òîâà çàêîíîäàòåëñòâî”, êàòåãîðè÷åí å Òîïàëåâ. Ïî äóìèòå ìó â Áúëãàðèÿ íÿìà òåõíîëîãè÷íà áàçà, â êîÿòî äà ñå ïðàâÿò îïèòè ñ ãåííî ìîäèôèöèðàíè îðãàíèçìè, ñòðàíàòà íè íå ðàçïîëàãà ñúñ ñïåöèàëíà ëàáîðàòîðèÿ è åâåíòóàëíèòå îïèòè íà ìîëåêóëÿðíî íèâî ñå ïðàâÿò íà ïîëåòî. “Íåêà íå ñå èçïîëçâà ãîðåùèÿ êàðòîô ñ îðÿçâàíåòî íà áþäæåòà çà íàóêà è äà ñå îáðúùà òåìàòà çà ÃÌΔ, ïðèçîâà îò ñâîÿ ñòðàíà Áîðèñëàâ Ñàíäîâ. Àäâîêàò Ñâèëåí Îâ÷àðîâ çàÿâè, ÷å ìíîãî îò ó÷åíèòå âëèçàò â ÿâåí êîíôëèêò íà èíòåðåñè. Òîé îáÿñíè, ÷å ãîëÿìà ÷àñò îò íàó÷íèòå ðàáîòíèöè ó íàñ ñà îôèöèàëíè ñúâåòíèöè êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà îêîëíàòà ñðåäà è âîäèòå è êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà çåìåäåëèåòî è õðàíèòå. Òå èçêðèâÿâàò èñòèíàòà è îòêðîâåíî ëúæàò, îñâåí òîâà âëèçàò â îñòðî êàðäèíàëíî ïðîòèâîðå÷èå ñ Ïðîòîêîëà îò Êàðòàõåíà”, çàÿâè êàòåãîðè÷íî òîé.  òîçè ïðîòîêîë å çàëåãíàë ïðèíöèïúò íà áåçîïàñíîñòòà, à èìåííî, ÷å íå å íóæíî äà ñå äîêàçâà îïàñíîñò îò ÃÌÎ, çà äà ñå ñïðå âúâåæäàíåòî èì, à íàïðîòèâ - òðÿáâà äà ñå äîêàæå 100% áåçîïàñíîñò, çà äà ñå ðàçðåøè ðàçïðîñòðàíåíèåòî èì, îáÿñíè îùå òîé. Îôèöèàëíèòå ñúâåòíèöè êúì ìèíèñòåðñòâîòî îáà÷å íàñòîÿâàò äà ñå äîêàæå äàëè òå ñà îïàñíè è åäâà òîãàâà äà áúäå ñïðÿíî ðàçïðîñòðàíåíèåòî èì â çåìåäåëèåòî.

Óäîáíè ãðåøêè îïðàâäàâàò íàâëèçàíåòî íà õðàíè - ìóòàíòè Åâðîïåéñêèòå äúðæàâè è ëîáèñòêè ãðóïè, ñâúðçàíè ñ àãðàðíèÿ áèçíåñ, ïîëçâàò äàííè ñ ãðåøêè çà èçèñêâàíèÿòà êúì ïðîèçâîäñòâîòî íà õðàíè, çà äà îïðàâäàÿò ïîøèðîêîòî ðàçïðîñòðàíåíèå íà ãåííî ìîäèôèöèðàíèòå ïîñåâè. Òîâà ñå êàçâà â íîâ äîêëàä íà Soil Association. Ñïîðåä îðãàíèçàöèÿòà, ñúñòàâèëà äîêëàäà, áúäåùîòî ðàçâèòèå íà ôåðìåðñòâîòî âúâ Âåëèêîáðèòàíèÿ è ïî öåëèÿ ñâÿò ñå ðúêîâîäè ïî÷òè èçöÿëî îò äâå ÷åñòî öèòèðàíè ñòàòèñòèêè. Åêñïåðòè íà Îáåäèíåíèòå íàöèè è áðèòàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî ñà åäèíîäóøíè, ÷å ïðîèçâîäñòâîòî íà õðàíè òðÿáâà äà ñå ïîâèøè ñ 50% äî 2030 ãîäèíà, à äî 2050-à òðÿáâà äà ñå óäâîè. Íî åêñïåðòèòå íà Soil Association âúçðàçÿâàò, ÷å òåçè ñòàòèñòèêè ñà “ãîëÿìà òëúñòà ëúæà”. Îò åäíà ñòðàíà òå îñïîðâàò òâúðäåíèÿòà, ÷å å íåîáõîäèìî óäâîÿâàíåòî íà õðàíèòåëíàòà èíäóñòðèÿ äî 2050 ãîäèíà, êàòî îòáåëÿçâàò è ÷å ïîâèøåíîòî ïðîèçâîäñòâî íà ÃÌÎ ñå îïðàâäàâà ñ íàèâíîòî è ëúæîâíî îáÿñíåíèå êàê òåçè õðàíè ùåëè “äà íàõðàíÿò ãëàäíèòå è äà ñëîæàò êðàé íà ñâåòîâíàòà íèùåòà”.


áðîé 36

Åâðîïðîãðàìè

6

101 îðãàíèçàöèè ãîâîðÿò 101 îò íàé-àêòèâíèòå îðãàíèçàöèè – îáùèíè, äúðæàâíè ñòðóêòóðè, â òîâà ÷èñëî è íÿêîëêî îáëàñòíè óïðàâè, íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè ñ íåñòîïàíñêà öåë, áèçíåñ ñòðóêòóðè, ÷èòàëèùà, îáðàçîâàòåëíè èíñòèòóöèè – ó÷èëèùà è âèñøè ó÷åáíè çàâåäåíèÿ, êàêòî è åäèí îò ãîëåìèòå ñèíäèêàòè â Ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ áÿõà îáõâàíàòè â ïðîó÷âàíå íà Ãðàæäàíñêàòà êîàëèöèÿ çà óñòîé÷èâî èçïîëçâàíå ôîíäîâåòå íà ÅÑ. Ñðåä îðãàíèçàöèèòå, ó÷àñòâàëè â ïðîó÷âàíåòî, íàé-ãîëÿì å áèë èíòåðåñúò êúì îïåðàòèâíà ïðîãðàìà „Ðàçâèòèå íà ÷îâåøêèòå ðåñóðñè” (ÎÏÐ×Ð) - 72,28% ñà êàíäèäàòñòâàëè ïî íåÿ; 36,63% - ïî îïåðàòèâíà ïðîãðàìà „Àäìèíèñòðàòèâåí êàïàöèòåò” (ÎÏÀÊ); 35,64% ÎÏÐÐ; 28,71% - ïî Ïðîãðàìàòà çà ðàçâèòèå íà ñåëñêèòå ðàéîíè (ÏÐÑÐ) è 19,8% - ïî îïåðàòèâíà ïðîãðàìà „Îêîëíà ñðåäà” (ÎÏÎÑ). Äðóãè îïåðàòèâíè ïðîãðàìè êúì êîèòî å áèëî êàíäèäàòñòâàíî â òîçè ïåðèîä: ÔÀÐ – 10,89%; Òðàíñãðàíè÷íî ñúòðóäíè÷åñòâî – 8,91%; Îïåðàòèâíà ïðîãðàìà “Êîíêóðåíòíîñïîñîáíîñò” – 6,93%; ÑÀÏÀÐÄ – 3,96%; ÈÍÒÅÐÐÀà – 2.97%; Ëåîíàðäî – 1,98%. Ïîâå÷å îò ïîëîâèíàòà îò èçñëåäâàíèòå îðãàíèçàöèè ñà ñïå÷åëèëè ïðîåêòè ïî Îïåðàòèâíà ïðîãðàìà “Ðàçâèòèå íà ÷îâåøêèòå ðåñóðñè – 55, 45%. Âèñîê å îòíîñèòåëíèÿò äÿë íà ñïå÷åëåíèòå ïðîåêòè ïî ÎÏ ”Ðåãèîíàëíî ðàçâèòèå” -26,73%; ÎÏ ”Àäìèíèñòðàòèâåí êàïàöèòåò” – 21,78%; ÎÏ ”Ðàçâèòèå íà ñåëñêèòå ðåãèîíè” – 17,6%; ÎÏ ”Îêîëíà ñðåäà” – 14,85% è ÔÀÐ – 8,9%.

Äîìèíèðàò îáðàçîâàòåëíè ïðîåêòè Ñðàâíèòåëíî íàé – ìíîãî ñà ïðîåêòèòå íàñî÷åíè êúì ïîäîáðÿâàíå óñëîâèÿòà íà îáðàçîâàíèå è ðàçâèòèå íà ñèñòåìàòà çà êâàëèôèêàöèÿ è ïðåêâàëèôèêàöèÿ – 34,65% è ðàçâèòèå íà ñîöèàëíèòå óñëóãè, íàñî÷åíè ïðåäè âñè÷êî êúì õîðà â íåðàâíîñòîéíî ïîëîæåíèå – 32,67%. Äðóãè îáëàñòè, ïîëó÷èëè ïîøèðîêî ïðîåêòíî ôèíàíñèðàíå ñà: ìîäåðíèçàöèÿ íà èíôðàñòðóêòóðàòà – ãðàäñêè è ìåæäåãðàäñêè ïúòíè ìðåæè è ñâúðçàíè ñ íåÿ ñúîðúæåíèÿ; ïîäìÿíà èëè ìîäåðíèçàöèÿ íà ÂèÊ-ìðåæè è ïðå÷èñòâàòåëíè ñòàíöèè; ïîäîáðÿâàíå íà àäìèíèñòðàòèâíèòå óñëóãè çà íàñåëåíèåòî; ïîäîáðÿâàíå íà ãðàäñêàòà ñðåäà, âêëþ÷èòåëíî, ÷ðåç áëàãîóñòðîÿâàíå íà ãðàäñêè çåëåíè ïëîùè – ïàðêîâå è ãðàäèíè; ñúçäàâàíå íà ìåñòíè èíèöèàòèâíè ãðóïè è áîðáà ñúñ ñâëà÷èùà è åðîçèè; ðàçâèòèå íà òóðèçìà.

Ïîëèòèêàòà íà îáùèíèòå 40,59% äåêëàðèðàò, ÷å îáùèíàòà èìà ÿñíà è ïîñëåäîâàòåëíà ïîëèòèêà íàñî÷åíà êúì èíèöèàòèâè è èçãðàæäàíå íà ïàðòíüîðñòâà, ãëàâíî ñ íåïðàâèòåëñòâåíèÿ ñåêòîð è ÷èòàëèùàòà. Íà äðóãèÿ ïîëþñ ñà

ñèðàíå íà ïðîåêò ïî îïåðàòèâíà ïðîãðàìà ìåæäó 20 è 50%, êàòî íàé-÷åñòî ïîñî÷âàíèÿ % å 30. Íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàíèçàöèè, ÷èòàëèùàòà è áþäæåòíèòå îðãàíèçàöèè íàé-÷åñòî ñìÿòàò, ÷å íå å àäåêâàòíî îò òÿõ äà ñå î÷àêâà è èçèñêâà ñîáñòâåí ôèíàíñîâ ïðèíîñ, çàùîòî íÿìàò ïîäîáíè ñðåäñòâà, à êîãàòî òîâà âñå ïàê ñå ïðè-

ïîëó÷è îáàæäàíå îò íàø ñúãðàæäàíèí çà êîéòî çíàåõìå ÷å èìà ñïå÷åëåíè ïðîåêòè ÷ðåç âðúçêè. Ïîèñêàë 10% îò ñòîéíîñòòà íà ïðîåêòà, çà äà áúäå òîé îäîáðåí. Ñëåä êàòî ñå êîíñóëòèðàõìå âúâ ôèðìàòà, îòêàçàõìå äà äàäåì òåçè ïàðè. Ñëåä íÿêîëêî äíè ïîëó÷èõìå ñúîáùåíèå, ÷å ïðîåêòà íè å îäîáðåí. Ìèñëÿ ÷å òîçè ÷îâåê èìàøå íÿêàêâî âðúçêè â îöåíèòåëíàòà êîìèñèÿ. Îò êúäå ìó å ïîäàäåíà èíôîðìàöèÿòà çà îäîáðåíèòå ïðîåêòè? Òåçè õîðà ñà èìàëè òàçè èíôîðìàöèÿ è ñà çâúíåëè íà âå÷å îäîáðåíèòå, çà äà èçêîï÷àò íÿêîé ëåâ. Äîáðå ÷å íå ñå ïîääàäîõìå.”

Êîíôëèêò íà èíòåðåñè Êàòî ïðèìåðè çà êîíôëèêòè íà èíòåðåñè ñå ïîñî÷âàò: • íàðóøåíèÿ ïî çàêîíà çà îáùåñòâåíèòå ïîðú÷êè; • åäíà è ñúùà ôèðìà áëèçêà äî ðúêîâîäñòâîòî íà îáùèíàòà ïå÷åëè ðåêîíñòðóêöèÿòà íà ïúòíàòà ìðåæà; • ðåãèñòðèðàò ñå íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè Ïî âðåìå íà åäíà îò ñðåùèòå íà Êîàëèöèÿòà çà óñòîé÷èâî ïîëçâàíå ôîíäîâåòå íà ÅÑ âúâ Âàðíà. â ïîñëåäíèÿò ìîìåíò è “çàñëóæåíî” ïå÷åëÿò ïî ÎÏÀÊ, ïîíåæå ïðåäñåäàòåëèòå èì 12,87%, êîèòî ñà óáåäåíè, ÷å òÿõ- åìà òàêúâ ïðèíîñ, ìàêàð è ñ óãîñà íàçíà÷åíè îò âèñîêî ìÿñòî; íàòà îáùèíà âúîáùå íÿìà òàêàâà âîðêè ñå ïîñî÷âàò 5% èëè íàé• çà ñúùàòà ïðîãðàìà èìà ìíåïîëèòèêà, ò.å íå ñå èíòåðåñóâà îò ìíîãî 10. íèå ðàçïðîñòðàíåíî â íÿêîè îáùèÎò âñè÷êè èçñëåäâàíè îðãàíèèçãðàæäàíå íà ïàðòíüîðñòâà, à íè, ÷å ïîáåäèòåëèòå ñà ïî÷òè âèñúâñåì ñàìîñòîÿòåëíî è “çàòâîðå- çàöèè 31% íàïúëíî îòõâúðëÿò íàãè èçâåñòíè, òúé êàòî èìàò ðîäíî” è “íåïðîçðà÷íî” ïðèåìà è ïðè- ïðèåìëèâîñòà íà èçèñêâàíåòî çà ëàãà ðåøåíèÿ, íàñî÷åíè êúì êàí- ñúôèíàíñèðàíå, à äðóãè 10% ñå íèíè â ñúîòâåòíîòî ìèíèñòåðñòâî; • ôèðìèòå íà îáùèíñêè ñúâåòäèäàòñòâàíå è óïðàâëåíèå íà ñðåä- çàòðóäíÿâàò äà îòãîâîðÿò êîíêðåòíèöè ó÷àñòâàò êàòî ïîäèçïúëíèòåñòâà. Äðóãè îðãàíèçàöèè, èçïîâÿä- íî íà òîçè âúïðîñ. ëè íà äåéíîñòè ïðè îðãàíèçàöèÿ íà âàò ðàçáèðàíåòî, ÷å îáùèíàòà èìà èíà÷å çîêîíîñúîáðàçíè òúðãîâå. ïîëèòèêà, íî íå âñè÷êè íåéíè õàðàêòåðèñòèêè ìîãàò äà áúäàò ïðèÊàòåãîðè÷íî îòðè÷àò äà ñà áèëè åòè, êàòî ïîëîæèòåëíè, ñ îãëåä îáåêò íà íàòèñê ïðè êàíäèäàòñòâàåäíî äîáðî ïàðòíüîðñòâî. “ÎáùèÍàé-ñåðèîçåí ïðîáëåì èíòåðíåòî èëè ðåàëèçàöèÿòà íà ïðîåêò íàòà ñè èìà íå ñàìî ñâîè ôàâîðèâþèðàíèòå ñìÿòàò íàëè÷èåòî íà ïî ÎÏ 80,2% îò ó÷àñòâàëèòå â ïðîòè, íî è ñè ñúçäàâà ñâîè íåïðàâèíåóñòîé÷èâè ïðîöåäóðè, íåÿñíè ó÷âàíåòî. Îêîëî 1% ñå çàòðóäíÿâÿò òåëñòâåíè îðãàíèçàöèè, êîèòî ðàïðàâèëà è ïðîòèâîðå÷èâè óêàçàäà îòãîâîðÿò, çàùîòî íå èì äîñòèáîòÿò çà ðúêîâîäñòâîòî íà îáùèíàíèÿ. Òîâà ìíåíèå, êàòåãîðè÷íî ñå ãàëà èíôîðìàöèÿ, òúé êàòî ñà íà òà ñ ïîäñòàâåíè ëèöà; îáùèíàòà ñè èçêàçâà îò 36,63% îò âñè÷êè èçíèñêè éåðàðõè÷íè ïîçèöèè â îðãàïàðòíèðà, íî óñëîâèÿòà ñå äèêòóñëåäâàíè. Ïî÷òè 8% ïîä÷åðòàâàò âàò îò òåñåí êðúã ëèöà íà ðúêîâîä- íèçàöèÿòà ñè. êàòî ïðîáëåì íèñêàòà êîìïåòåíòÊàêâè ñà ôîðìèòå íà âëèÿíèå, íè ôóíêöèè òàì; òÿ å ïàðòíüîð íà íîñò íà óïðàâëÿâàùèòå ïðîãðàìàêîèòî ÷àñò îò ó÷àñòâàëèòå ðàçïîçõàðòèÿ, íî ñå èíòåðåñóâà ñàìî îò òà, à 4,95% ñúùåñòâóâàùàòà ïðàêòèíàâàò êàòî íàòèñê: èñêàíå íà ðåãè“ñâîèòå ïðîåêòè”. Òàêèâà àðãóìåíêà äà íå ñå ñïàçâàò ðàçïèñàíèòå ñðîîíàëåí êîîðäèíàòîð äà óïðàâëÿâà òè ñå äàâàò îò 16,83% îò âñè÷êè èçêîâå îò ñòðàíà íà äîíîðà. Ñúâñåì ñðåùó äîïúëíèòåëíî çàïëàùàíå ñëåäâàíè îðãàíèçàöèè. 3.96% ïîîòêðèòî åäíà ìàëêà ÷àñò – îêîëî òðè ïðîåêòà, îùå íà íèâî êàíäèñî÷âàò, ÷å íå ñà çàïîçíàòè ñ ïîëè10% ñïîäåëÿò, ÷å ïðîöåñúò íà êàíäàòñòâàíå; ïðåäëîæåíèÿ çà îðãàíèòèêàòà íà îáùèíàòà ïî òåçè âúïðîäèäàòñòâàíåòî ñå å ïðåâúðíàë â èñçàöèÿ ïîäèçïúëíèòåë íà åäíà îò ñè è íÿìàò íèêàêâà èíôîðìàöèÿ òèíñêè êîøìàð çà òÿõ è îò ñåãàøäåéíîñòèòå ïî ÔÀÐ; àíîíèìíè îòíîñíî ïîäîáíè èíèöèàòèâè è íà ïîçèöèÿ òå ñúæàëÿâàò çà óñèîáàæäàíèÿ ïî âðåìå íà êàíäèäàòïàðòíüîðñòâà. ëèÿòà ñè. ñòâàíå äà ñå îñèãóðè ïå÷åëèâøî Ñàìî 26,73% îò àíêåòèðàíèòå ëîáèðàíå ñðåùó 10% îò ñòîéíîñòîðãàíèçàöèè ïîñî÷âàò, ÷å ñè ïàðòíèðàò ñ îáùèíàòà, íà ÷èÿòî òåðè- òà íà ïðîåêòà çà ëîáèñòà è äð. òîðèÿ æèâåÿò. Äðóãè 13,86% äåêëàðèðàò, ÷å òåõíè ïàðòíüîðè ñà ñàìî äðóãè îáùèíè. Òóê ïðîáëåìèòå, çà êîèòî íàé÷åñòî ãîâîðÿò èçñëåäâàíèòå ñà: íåÍÏÎ ïðåäñòàâèòåë: „Òîâà áåøå ñïàçâàíå íà ðàçïèñàíèòå â äîãîâîÁèçíåñ îðãàíèçàöèèòå ïðèåìàò, âòîðèÿò íè ïðîåêòà ïî ïðîãðàìà ðà ñðîêîâå îò óïðàâëÿâàùèòå ïðî÷å å âúçìîæíî äà ïîåìàò ñúôèíàí- ÔÀÐ. Ðúêîâîäèòåëÿ íà ôèðìàòà ãðàìàòà, êîåòî ñå èçðàçÿâà íàé-âå÷å

Íàòèñêúò

Ñúôèíàíñèðàíåòî

Ïðèìåðè îò ïðàêòèêàòà

Êàíäèäàòñòâàíåòî

Èçïúëíåíèåòî íà ïðîåêòèòå


Åâðîïðîãðàìè

7

áðîé 36

çà Åâðîïåéñêèòå ôîíäîâå

â çàáàâåíè òðàíøîâå; íèñêà êîìïåòåíòíîñò íà óïðàâëÿâàùèÿ åêèï è îñîáåíî íà ðåãèîíàëíèòå êîîðäèíàòîðè; íåóñòîé÷èâè ïðîöåäóðè è ïðîìÿíà â óêàçàíèÿòà ñëåä ñòàðòèðàíå íà ïðîåêòà; òðúæíèòå ïðîöåäóðè îòíåìàò ìíîãî âðåìå è ÷åñòî ïðèêëþ÷âàò â êðàÿ íà çàëîæåíèÿò ñðîê çà ðåàëèçàöèÿ íà ïðîåêòà. Îðãàíèçàöèèòå, ÷ðåç ó÷àñòâàëèòå â èíòåðâþèðàíåòî òåõíè ïðåäñòàâèòåëè, äåêëàðèðàò ñåðèîçíè ïðîáëåìè â êîìóíèêàöèÿòà è êîîðäèíàöèÿòà ìåæäó òðèòå íèâà â ñèñòåìàòà íà ðåàëèçàöèÿ íà îïåðàòèâíèòå ïðîãðàìè â ñòðàíàòà íè, êàòî ñúùåâðåìåííî îòáåëÿçâàò ñåðèîçíèòå âúòðåøíè íàïðåæåíèÿ â ïîâå÷åòî îò îðãàíèçàöèèòå, åôåêò îò ôîðìàëèçèðàí, íåäîáðîæåëàòåëåí è ÷åñòî íååôåêòèâåí êîíòðîë è íåóñòîé÷èâè ïðàâèëà è ïðîöåäóðè.

Ïðîìÿíà íà ïðîöåäóðèòå

æåòà ïðè çàïàçâàíå îáåìà íà äåéíîñòèòå • íàòèñê äà ñå îòêàæàò îò 15% îò çàÿâåíèòå íåîáõîäèìè ñðåäñòâà, çà äà îñòàíàò â ïðîãðàìàòà • íåâúçìîæíîñò äà ñå ñêëþ÷è äúëãîñðî÷åí äîãîâîð çà ïîëçâàíå íà ñãðàäà ìåæäó îáùèíà è íåïðàâèòåëñòâåíà îðãàíèçàöèÿ • îòêàçâàíå îò ïðîåêòè ïî ÑÀÏÀÐÄ, çà äà êàíäèäàòñòâàò ïî ÎÏÐÑÐ • òåæêè ïðîöåäóðè è òðóäíîñòè ñ áþðàòà ïî òðóäà, ïî îòíîøåíèå ïîäáîðà íà áåçðàáîòíè • íèñúê àäìèíèñòðàòèâåí êàïàöèòåò íà îðãàíèçàöèè, ÷èèòî ïðîåêòè ñà ïîäãîòâåíè îò âúíøíè êîíñóëòàíòè • ïðîìåíè â åêèïèòå íà óïðàâëÿâàùèòå ïðîãðàìèòå è ïðîáëåìè ñ íîðìàëíàòà êîìóíèêàöèÿ/îñîáåíî ñ ìèíèñòåðñòâàòà/ • èçèñêâàíèÿòà çà êîôèíàíñèðàíå ñà íåïîñèëíî âèñîêè.

Çà åôåêòèòå îò ïðîåêòèòå

• ñìåòèùà è äåïà çà îòïàäúöè.

Íîâèòå ïðèîðèòåòè Ïðèîðèòåòèòå è îáëàñòèòå íà ïîäêðåïà ïðè íàñòúïâàùèÿ íîâ ïåðèîä íà ïëàíèðàíå çà 2014 -2020 ã. Ïúðâèòå òðè ïðèîðèòåòà â èçñëåäâàíàòà ãðóïà îðãàíèçàöèè ñà: • ïðîãðàìè çà ïîäêðåïà è ðàçâèòèå íà áèçíåñà • ðàçâèòèå íà èíôðàñòðóêòóðàòà – âúòðåøíîãðàäñêà è ìåæäóãðàäñêà ïúòíà ìðåæà • ïîäîáðÿâàíå íà ñðåäàòà íà æèâîò çà õîðà â íåðàâíîñòîéíî ïîëîæåíèå, âêëþ÷èòåëíî ÷ðåç ðàçâèòèå íà êà÷åñòâåíè ñîöèàëíè óñëóãè.  õîäà íà èçñëåäâàíåòî ñå óñòàíîâè, ÷å íàðåä ñ ìíîãîòî íåãàòèâíè âïå÷àòëåíèÿ è îöåíêè ñâúðçàíè ñ êàíäèäàòñòâàíå è óïðàâëåíèå íà ïðîåêòè ïî îïåðàòèâíèòå ïðîãðàìè, áåøå ñïîäåëåí ïðèìåð çà ðàäèêàëíà ãîòîâíîñò çà ïúëåí îòêàç îò êàíäèäàòñòâàíå: „ÍÏÎ è ÖÏÎ /Öåíòðîâå çà ïðîôåñèîíàëíî îáó÷åíèå ëèöåíçèðàíè îò ÍÀÏÎÎ/ íå èñêàò äà êàíäèäàòñòâàò ïî ÎÏ Ðàçâèòèå íà ÷îâåøêèòå ðåñóðñè, ìàêàð ÷å ñà äîïóñòèìè êàíäèäàòè ïî ïðîãðàìàòà. Ïðîáëåìúò å, ÷å àêî òå óïðàâëÿâàò åäèí ïðîåêò, òî ñïîðåä îãðàíè÷å-

Àíêåòèðàíèòå ïðåäëàãàò: • îïðîñòÿâàíå íà ôîðìóëÿðà çà êàíäèäàòñòâàíå; íàìàëÿâàíå êîëè÷åñòâîòî íà äîêóìåíòîîáîðîòà è Çà 13,86% îò àíêåòèðàíèòå íÿìà ïðåâåñ íà èçïîëçâàíåòî íà åëåêò- ñúùåñòâåíè ïðîìåíè è çàòîâà å ðîííè ôîðìóëÿðè; ïðàâÿò ñå îòäåë- ïðåñèëåíî äà ñå ãîâîðè çà êàêâèòî íè ïðåäëîæåíèÿ äîðè çà ñúçäàâà- è äà å åôåêòè îò ïðîåêòèòå ïî îïåíå íà îáùè, óíèâåðñàëíè ôîðìóëÿðè, ñ êîèòî äà ìîæå äà ñå êàíäèÁëèçî 45% îò àíêåòèðàíèòå ïðèçíàõà, ÷å çíàÿò çà ñëó÷àè, â êîèòî ñïå÷åëèëà îðãàíèçàöèÿ äàòñòâà ïî âñè÷êè îòâîðåíè îïåðàñå å îòêàçàëà îò ðåàëèçàöèÿòà íà ïðîåêòà çàðàäè òèâíè ïðîãðàìè ðàçëè÷íè áþðîêðàòè÷íè è äðóãè ïðå÷êè. • ïðîìÿíà íà÷èíà íà óïðàâëåíèå íà îïåðàòèâíèòå ïðîãðàìè, êàòî òàçè ïðîìÿíà ñå âèæäà íå òîëêîâà êàòî èçöÿëî íîâè ïðàâèëà, êîëêîòî â ïîâèøåí êàïàöèòåò íà óïðàâëÿâàùèòå ïðîãðàìèòå è â ïðîìÿíà íà îòíîøåíèåòî èì êúì îáèêíîâåíèòå èçïúëíèòåëè • íåäîïóñêàíå íà ïðîìåíè âúâ âå÷å äîãîâîðåíè óñëîâèÿ è ïðèåòè ïðîöåäóðè, çà äà ñå äàäå óñòîé÷èâîñò è ïðåäâèäèìîñò íà âçàèìîîòíîøåíèÿòà ìåæäó óïðàâëÿâàùèòå ïðîãðàìèòå è îðãàíèçàöèèòå ñïå÷åëèëè ôèíàíñèðàíå • ñêúñÿâàíå íà ñðîêîâåòå, çà èçâúðøâàíå îöåíÿâàíåòî íà ïðîåêòèòå, êàêòî è âðåìåòî çà ðàçãëåæäàíå íà ìåæäèííèòå îò÷åòè

Äà ñå îòêàæåø îò ñïå÷åëåí ïðîåêò 44,55% òâúðäÿò, ÷å çíàÿò çà òàêèâà ñëó÷àè, êàòî ïðè÷èíè çà òîâà òå ïîñî÷âàò: • çàáàâåíî ôèíàíñèðàíå íà íèâî ìåæäèíåí îò÷åò • íåâúçìîæíîñò äà ñå ïîëçâàò áàíêîâè êðåäèòè • âúçíèêâàíå íà íåî÷àêâàíè ôèíàíñîâè àíãàæèìåíòè, êîèòî ëèêâèäèðàò ðåçåðâèòå íà îðãàíèçàöèÿòà/ñèòóàöèÿ íà èêîíîìè÷åñêà êðèçà/ • îáùèíè ñå îòêàçâàò ïîðàäè ëèïñà íà îáîðîòíè ñðåäñòâà • íåóäîâëåòâîðåíîñò îò íèñêî àâàíñîâî ôèíàíñèðàíå è çàáàâåíè ìåæäèííè ïëàùàíèÿ • íàòèñê çà íàìàëÿâàíå íà áþä-

ðàòèâíèòå ïðîãðàìè. Çàòðóäíÿâàò ñå äà îöåíÿò åôåêòà 17,82%. Ñêëîíè äà âèæäàò ïîëîæèòåëíè ïðîìåíè è åôåêòè ñà ïîâå÷åòî îò îðãàíèçàöèèòå, êàòî êàòåãîðè÷íî ñà íà îáðàòíîòî ìíåíèå ñàìî 2,97% îò òåçè, ÷èåòî ìíåíèå å ïðîó÷åíî. Êàòî ïîëîæèòåëíè åôåêòè ñà ïîñî÷åíè: • ïðîìÿíà íà îáùåñòâåíèòå íàãëàñè; óòâúðæäàâàíå íà îòêðèòîñò è äîñòúïíîñò äî ïðîöåäóðèòå çà êàíäèäàòñòâàíå ïî ÔÅÑ; • ðàçâèòèå è ìîäåðíèçàöèÿ íà ãðàäñêàòà èíôðàñòðóêòóðà –ÂèÊ, ïúòèùà è ïàðêîâå • ïîäîáðåíà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò, ÷ðåç ñàíèðàíå íà ñãðàäè îòïóáëè÷íèÿ ñåêòîð; • ïîäîáðÿâàíå êà÷åñòâîòî íà ñîöèàëíèòå óñëóãè; • ïîäîáðåíà çàåòîñò;

íèÿòà íà ïðîãðàìàòà çà àäìèíèñòðàòèâíè ðàçõîäè, òðÿáâà äà ãî óïðàâëÿâàò ïî÷òè áåç ïàðè. Åòî êàêâî ïîêàçâàò ñìåòêèòå. Àêî ïðîåêòúò å çà îáó÷åíèå íà 50 äóøè ïî íÿêàêâà ïðîôåñèÿ - òîâà å íîðìàëíà öèôðà çà îáó÷èòåëåí ïðîåêò è îçíà÷àâà 3-4 ãðóïè çà îáó÷åíèå, òîâà îçíà÷àâà, ÷å öÿëàòà ñòîéíîñò íà ïðîåêòà å 50 äóøè õ 925 ëâ. íà ÷îâåê /òîâà å òàâàíúò ïî èçèñêâàíèÿòà íà ïðîãðàìàòà/ = 46 250 ëâ. Îò öÿëàòà ñòîéíîñò 10% ñà äîïóñòèìèòå àäìèíèñòðàòèâíè ðàçõîäè, ò.å. 4 625 ëâ. çà öÿëîòî âðåìåòðàåíå

íà ïðîåêòà - òîâà îáè÷àéíî å 1 ãîäèíà. Êàòî ðàçäåëèì 4 625 ëâ. íà 12 ìåñåöà, èçëèçà, ÷å çà óïðàâëåíèå íà ïðîåêòà ñå ïîëàãàò ìåñå÷íî 385 ëâ. Ñïîðåä òàçè ïðîãðàìà â ïåðîòî çà óïðàâëåíèå âëèçàò ñëåäíèòå ðàçõîäè: çàïëàùàíå íà åêèïà, êîéòî òðÿáâà äà áúäå îò ðúêîâîäèòåë, êîîðäèíàòîð/ñúòðóäíèê è ñ÷åòîâîäèòåë, äúëæèìèòå îò ðàáîòîäàòåëÿ ÄÎÎ è ÇÎ, êîìàíäèðîâêè íà åêèïà, èçäðúæêà íà îôèñà - íàåì, òîê, âîäà, êîìóíèêàöèè, êàíöåëàðñêè ìàòåðèàëè. È âñè÷êî òîâà äà ñå ïîáåðå â 385 ëâ. íà ìåñåö! Êàòî ïîçíàâàìå áþðîêðàöèÿòà íà ïðîãðàìèòå, ñóìàòà íå å äîñòàòú÷íà ñàìî çà áåçêðàéíîòî êîëè÷åñòâî õàðòèÿ, òîíåð è êîìàíäèðîâú÷íè ðàçõîäè, çà äà ñúñòàâÿø, êîïèðàø è èçïðàùàø èçèñêâàíèòå îò÷åòè. Î÷åâèäíî òîâà å ïî ñèëèòå ñàìî íà ãîëåìè ôèðìè, êîèòî óïðàâëÿâàò ïðîåêòè íå êàòî îñíîâíà äåéíîñò, à ïîêðàé îñíîâíàòà ñè äåéíîñò, îò êîÿòî âçåìàò àäìèíèñòðàòèâíèòå ñðåäñòâà. Äðóãèÿò âàðèàíò å ïðîåêòúò äà ðàáîòè ñ îãðîìíà öèôðà îáó÷àåìè, êîåòî ðàçáèðà ñå íå å âúçìîæíî çà âñè÷êè ïðîåêòè, à ïàê ñàìî çà ãîëåìèòå ôèðìè. Òàêà èíäèðåêòíî ñå ñòèãà äî íåðàâíîïîñòàâåíîñò íà áåíåôèöèåíòèòå è ïðåäâàðèòåëíî îòñÿâàíå íà äðåáíèòå èãðà÷è. Òîâà íå ìîæå äà áúäå ôèëîñîôèÿ íà ÔÅÑ, çàùîòî åôåêòúò ùå äîéäå ñ àíãàæèðàíîñò îò ïîâå÷å èíñòèòóöèè è îðãàíèçàöèè - òàêà ñå ðàçíîîáðàçÿâà è âèäúò íà óñëóãèòå, è ñå óëåñíÿâà äîñòúïúò íà ïîâå÷å õîðà äî òåçè óñëóãè.“

Çà êîàëèöèÿòà Ãðàæäàíñêàòà êîàëèöèÿ çà óñòîé÷èâî ïîëçâàíå íà Ôîíäîâåòå íà Åâðîïåéñêèÿ Ñúþç å ñúçäàäåíà ïðåç 2005 ã. ïî èíèöèàòèâà íà íåïðàâèòåëñòâåíè îðãàíèçàöèè (ÍÏÎ), êîèòî ñëåäÿò ïðîöåñèòå ïî èçïîëçâàíå íà åâðîïåéñêèòå ïðåä ïðèñúåäèíèòåëíè ôîíäîâå (ISPA, PHARE, SAPARD). Ïðåç ïåðèîäà 2005 – 2006 ÷ëåíîâå íà êîàëèöèÿòà ó÷àñòâàò â ðàçðàáîòâàíåòî íà Îïåðàòèâíèòå ïðîãðàìè è Íàöèîíàëíèÿ ïëàí çà ðàçâèòèå çà ïåðèîäà 2007-2013. Äíåñ êîàëèöèÿòà óïðàæíÿâà ãðàæäàíñêè ìîíèòîðèíã âúðõó òÿõíîòî èçïúëíåíèå è öÿëîñòíîòî èçïîëçâàíå íà ÔÅÑ, îò ãëåäíà òî÷êà, ïðèëàãàíåòî ïðèíöèïèòå íà óñòîé÷èâîòî ðàçâèòèå è èíòåãðèðàíå ïðîáëåìèòå íà îêîëíàòà ñðåäà â îñòàíàëèòå ñåêòîðè îò èêîíîìèêàòà. Êîàëèöèÿòà å íå ôîðìàëíà ñòðóêòóðà. Êúì íàñ ìîæåòå äà ñå îáúðíåòå, çà äà ïîñòàâèòå ñâîèòå âúïðîñè, ñèãíàëè èëè æåëàíèå çà ÷ëåíñòâî, êàòî ñå ñâúðæåòå ñ íÿêîé îò ÷ëåíîâåòå íà êîàëèöèÿòà èëè äèðåêòíî ñ íåéíèÿ ñåêðåòàðèàò ÷ðåç ñàéòà www.fesbg.org.

Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:


áðîé 36

Óñòîé÷èâà åíåðãèÿ

8

Îáùèíàðè è ïîëèòèöè ùå ñå ó÷àò äà óïðàâëÿâàò åíåðãîèêîíîìè÷íî

Ñðåùè íà ìåæäóíàðîäíèÿ åêèï ïî ïðåêòà â Åáåðåñâàëäå, Ãåðìàíèÿ.

Îíëàéí îáó÷åíèå ùå ïðåìèíàò îáùèíñêè ñëóæèòåëè è ïîëèòèöè, êîèòî èñêàò äà ïðàâÿò èêîíîìèè íå îò õîðà, à îò åíåðãèÿ. Åíåðãîåôåêòèâíîòî óïðàâëåíèå å åäíîâðåìåííî â óíèñîíñ ñ ïðåïîðúêèòå íà ïðàâèòåëñòâîòî çà èêîíîìèè çàðàäè êðèçàòà, è íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç – çà íàìàëÿâàíå íà êîíñóìàöèÿòà íà åíåðãèÿ îò êîíâåíöèîíàëíè èçòî÷íèöè. Îáó÷åíèåòî ùå ñå ïðîâåäå åäíîâðåìåìåíî â 9 ñòðàíè - Àâñòðèÿ, Áúëãàðèÿ, Ëèòâà, Ëàòâèÿ, Ðóìúíèÿ, Ôðàíöèÿ, Ãåðìàíèÿ, ×åõèÿ è Ïîëøà. Òî ùå îáõâàíå 300 ÷ëåíîâå íà îáùèíñêè ñúâåòè â 50 åâðîïåéñêè îáùèíè, êîèòî ùå áúäàò çàïîçíàòè ñ ìåðêèòå çà óñòîé÷èâà åíåðãèÿ è ïëàíîâåòå çà äåéñòâèå â ñúîòâåòíèòå ñòðàíè. 36 èíñòðóêòîðà ùå áúäàò îáó÷åíè äà

ïðåäñòàâÿò òðåíèðîâú÷íèòå ìîäóëè ñúãëàñíî ðàçíîîáðàçíèòå ìåòîäè íà îáó÷åíèå íà ïðîåêòà. Îáó÷åíèåòî ùå ñå èçâúðøè ïî ïðîåêò „BEAM_21 – Èçãðàæäàíå íà êàïàöèòåò çà èçãîòâÿíå íà ìåðêè è ïëàíîâå çà óñòîé÷èâà åíåðãèéíà ïîëèòèêà â Åâðîïåéñêèòå îáùèíè“. Îáùèíèòå ñà åäíè îò ãëàâíèòå äåéñòâàùè ôèãóðè â ïðîöåñà íà íàìàëÿâàíå íà åìèñèèòå ïàðíèêîâè ãàçîâå. Çàòîâà ïðîåêòúò “BEAM 21” ïîäêðåïÿ èçãðàæäàíåòî íà êàïàöèòåò èìåííî íà ìåñòíî íèâî. Êîîðäèíàòîð íà ïðîåêòà çà Áúëãàðèÿ å Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ), êîéòî ùå îðãàíèçèðà îáó÷åíèåòî íà ìåñòíî íèâî. Îáó÷åíèåòî èìà ïåò ìîäóëà è ùå îáõâàùà ñïåöèôè÷íàòà ñèòóàöèÿ

íà îáùèíèòå - ó÷àñòíè÷êè. Òî ùå áúäå êîìáèíèðàíî ñ äîïúëíèòåëíè ñåìèíàðè íà æèâî. Ùå áúäàò ïðåäîñòàâåíè è îíëàéí ó÷åáíè ìàòåðèàëè, êîèòî ùå áúäàò ïîìåñòåíè â åëåêòðîííàòà ó÷åáíà ïëàòôîðìà Moodle, ñ ó÷àñòèåòî è íà ïðåïîäàâàòåëè. Ùå áúäå ïîäàâàíà äèðåêòíà âúíøíà îáðàòíà âðúçêà çà îáó÷èòåëíèÿ ïðîöåñ, êîÿòî ùå ñå îôîðìÿ íà áàçàòà íà èíòåãðèðàíè ñàìîèçïèòâàùè ìåõàíèçìè â êðàÿ íà âñåêè ìîäóë. Îíëàéí îáó÷åíèåòî ùå áúäå ñàìîñòîÿòåëíî, ïîçâîëÿâàéêè íà âñåêè ó÷àñòíèê äà áúäå ãúâêàâ ñ îðãàíèçàöèÿòà íà âðåìåòî ñè. Çà ñëóæèòåëè íà ìåñòíàòà âëàñò îáó÷åíèÿòà ùå ñå ïðîâåäàò â îáùèíèòå. Çà ïîëèòèöèòå ùå áúäàò îðãàíèçèðàíè îáó÷åíèÿ èçâúí ðàáîòíî âðåìå. Òåìèòå, âêëþ÷åíè â ïðîãðàìàòà: • Ïðîìÿíà íà êëèìàòà è åôåêòè íà ìåñòíî íèâî • Óñòîé÷èâîñò íà äîñòàâêèòå íà åíåðãèÿ íà ìåñòíî íèâî • Çåëåíè îáùåñòâåíè ïîðú÷êè • Èíòåëèãåíòíî ðàçïðåäåëåíèå íà çîíèòå è ïëàíîâåòå çà ðàçâèòèå • Ìåñòíè åíåðãèéíè ïëàíîâå çà äåéñòâèå • È ìíîãî äðóãè ñôåðè íà äåéñòâèå â ïîñîêà ìåñòíà çàùèòà íà êëèìàòà è èíòåëèãåíòíî åíåðãèéíî óïðàâëåíèå Ïðèîðèòåòíî ùå áúäàò ðàçãëåæäàíè è ñïåöèôè÷íè âúïðîñè, ïî-

Òðåíèðîâú÷íè òåìè çà îáó÷åíèåòî 1. Ïðîìåíèòå íà êëèìàòà Òàçè òåìà ùå çàäúëáî÷è çíàíèÿòà âúðõó îñíîâàòà íà êëèìàòè÷íèòå ïðîìåíè. Âñè÷êè ïàðòíüîðè íà êîíñîðöèóìà èçðàçÿâàò ñâîåòî ìíåíèå îòíîñíî òÿõíàòà çíà÷èìîñò. Îò äðóãà ñòðàíà, îñíîâíè ïîçíàíèÿ ëèïñâàò â ìíîãî îáùèíè îò Öåíòðàëíà è Èçòî÷íà Åâðîïà. 2. Ìåñòíî ðúêîâîäñòâî íà åíåðãèÿòà Òàçè òåìà å ñâúðçàíà ñ òðèòå âàæíè âúïðîñà îòíîñíî åíåðãèÿòà íà îáùèíñêî íèâî: ñúñ ñïåñòÿâàíåòî íà åíåðãèÿ, ñ âúçîáíîâèìîòî åëåêòðè÷åñòâî, ñ åíåðãèéíèòå èçòî÷íèöè è òåõíèòå åôåêòè. Ñïåñòÿâàíåòî íà åíåðãèÿ îáõâàùà âúïðîñè çà ïîëçàòà îò åíåðãèéíèòå ñúîðúæåíèÿ äî åíåðãèéíî ïîäíîâÿâàíå íà ïóáëè÷íè è ÷àñòíè ñãðàäè. 3. Ãðàäñêî äâèæåíèå è ïóáëè÷åí òðàíñïîðò Òåìàòà ñúäúðæà: ìåðêè çà ðúêîâîäñòâî íà ãðàäñêèÿ òðàíñïîðò, ïîïóëÿðèçèðàíå íà ïóáëè÷íèÿ òðàíñïîðò, íîâè ñèñòåìè íà øîôèðàíå íà ïóáëè÷íèÿ òðàíñïîðò, óïîòðåáà íà ïðåâîçíè ñðåäñòâà ñ ìèíèìàëíî îòäåëÿíå íà âðåäíè ãàçîâå â àòìîñôåðàòà, âåëîñèïåäåí òðàôèê, òðîòîàðè, çîíè, ñâîáîäíè îò êîëè, íîâàòîðñêè èäåè îòíîñíî äâèæåíèåòî, âðúçêè ìåæäó ïëàíîâåòå çà óñòîé÷èâ òðàíñïîðò è ïëàíîâå çà óñòîé÷èâà åíåðãèÿ. 4. Çåëåíî äîñòàâÿíå Îáùèíèòå ñà ñðåä íàé-âàæíèòå ïóáëè÷íè ïðåäïðè-

åìà÷è è ïðîèçâåæäàò çíà÷èòåëíî êîëè÷åñòâî óñëóãè, ÷ðåç êîèòî îïðåäåëÿò êà÷åñòâîòî íà ïðîäóêòèòå è îáñëóæâàíåòî. ×ðåç óñòàíîâåí êîíòàêò ìåæäó êðèòåðèèòå çà êîíñóìèðàíå íà åìèñèè íà âúãëåðîäåí äèîêñèä áàëàíñúò ìåæäó ïðîäóêòèòå è óñëóãèòå ìîæå äà áúäå óñòàíîâåí. 5. Ãðàäñêî óñòðîéñòâî è ïëàíèðàíå ×ðåç ãðàäñêîòî è ðåãèîíàëíî ïëàíèðàíå îáùèíèòå ìîãàò äà äîñòèãíàò ïîäîáðåíèÿ îòíîñíî îòäåëÿíåòî íà âðåäíè åìèñèè ïàðíèêîâè ãàçîâå â àòìîñôåðàòà è äà óñúâúðøåíñòâàò òåõíèÿ áàëàíñ. 6. Ðàçóìíî åíåðãèéíî îòíîøåíèå íà ãðàæäàíèòå è áèçíåñà Òåìàòà å ñâúðçàíà ñ: èíòåãðàöèÿòà íà ãðàæäàíèòå è ëîêàëíàòà èêîíîìèêà â êîíñïåêòè, ñâúðçàíè ñúñ ñïåñòÿâàíåòî íà åíåðãèÿ, ïðîìÿíà íà îòíîøåíèåòî êúì äàäåí êàçóñ, êàêòî è íàñúð÷àâàíåòî íà ïóáëè÷íè äåéíîñòè. 7. Ðàçâèòèå íà ïëàíîâåòå çà óñòîé÷èâà åíåðãèÿ Òàçè òåìà å àäðåñèðàíà êúì ðàçïðîñòðàíÿâàíåòî íà èíòåãðèðàíè äîñòèæåíèÿ â îáëàñòòà íà äèçàéíà è îñúùåñòâÿâàíåòî íà ìåñòíèòå ïëàíîâå çà óñòîé÷èâà åíåðãèÿ. Ïîäîáíè ïëàíîâå ùå âêëþ÷âàò ðàçëè÷íè ìåðêè çà ðåäóöèðàíå íà îòäåëÿíåòî íà ïàðíèêîâè ãàçîâå îò îáùèíèòå.

ñòàâåíè îò ó÷àñòíèöèòå. Öåíàòà íà îáó÷åíèåòî Ïúðâèÿò ïèëîòåí åòàï íà ïðîåêòà å ôèíàíñèðàí îò Åâðîïåéñêèÿ ñúþç. Ïî âðåìå íà òîçè åòàï, ïðåäñòàâèòåëè íà 5 äî 10 îáùèíè îò âñÿêà ó÷àñòâàùà ñòðàíà, â òîâà ÷èñëî è Áúëãàðèÿ, ùå áúäàò îáó÷åíè è âêëþ÷åíè êàòî ñúâåòíèöè â ïî-íàòàòúøíîòî ðàçâèòèå íà îáó÷åíèåòî. Òàêà çà ïúðâèòå 5 - 10 îáùèíè - ó÷àñòíè÷êè îò âñÿêà åäíà ñòðàíà, îáó÷åíèåòî ùå áúäå áåçïëàòíî. Ïðåäîñòàâÿíåòî íà ìåòîäè÷åñêà ïîìîù è îáó÷åíèÿ ùå ïðîäúëæàò è ñëåä ïðèêëþ÷âàíåòî íà ôèíàíñèðàíèÿ ïðîåêò. Çà äà ìîæå äà ñå ïîêðèÿò îáó÷èòåëíèòå ðàçõîäè, ñëåäâàùèòå ó÷àñòíèöè ùå òðÿáâà äà çàïëàòÿò ìàëêà òàêñà. Êîé ñòîè çàä ïðåäëîæåíèåòî çà îáó÷åíèÿòà? Îáó÷åíèÿòà ñà ðàçðàáîòåíè è

ðåàëèçèðàíè îò îðãàíèçàöèÿ „BEAM_21 – Èçãðàæäàíå íà êàïàöèòåò çà èçãîòâÿíå íà ìåðêè è ïëàíîâå çà óñòîé÷èâà åíåðãèéíà ïîëèòèêà â Åâðîïåéñêèòå îáùèíè”, êîÿòî å ôèíàíñèðàíà îò Åâðîïåéñêèÿ ñúþç êàòî ÷àñò îò ïðîãðàìà „Èíòåëèãåíòíà Åíåðãèÿ Åâðîïà (ÈÅÅ)“ è ñå êîîðäèíèðàíà îò Ôîíäàöèÿ Heinrich-Boell â Áðàíäåíáóðã, Ãåðìàíèÿ. ×àñò îò ïàðòíüîðèòå ïî ïðîåêòà ñà åíåðãèéíè àãåíöèè, åêîëîãè÷íè è åíåðãèéíè êîíñóëòàíòè, åêîëîãè÷íè îðãàíèçàöèè è îáðàçîâàòåëíè èíñòèòóöèè îò 9 åâðîïåéñêè ñòðàíè. Îáó÷åíèåòî ùå å ïðåäîñòàâåíî íà 9 åçèêà. Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:


Äîáðîâîëöè

9

áðîé 36

Ïðîãðàìà îñèãóðÿâà “Ãîëÿì áðàò” â ó÷èëèùå Íå âè ëè ñå å èñêàëî äà èìàòå ïî-ãîëÿì áðàò èëè ñåñòðà â ó÷èëèùå, êîãàòî çà ïúðâè ïúò ïðåêðà÷âàòå ïðàãà íà øêîëîòî, êîãàòî ñúó÷åíèöèòå âè ñå ïðàâÿò íà „ãîëÿìàòà ðàáîòà”, êîãàòî âñè÷êè âè íàáåæäàâàò çà „ëîøèÿ”, êîãàòî âè ñå ïîäèãðàâàò... Çà ïî-ãîëÿì áðàò èëè ñåñòðà å òðóäíî äà ñå ïîìîëèø äîðè íà ðîäèòåëèòå ñè, çàùîòî äîðè è äà òè îñèãóðÿò òàêèâà, òå ïî÷òè 100% ùå ñà ïî-ìàëêè. Çàòîâà îáà÷å ìîæå äà ñè ãè íàìåðèø â ñìîòî ó÷èëèùå. Íÿìà äà ñà ðîäñòâåíèöè, íî òîâà íå âèíàãè å íåäîñòàòúê. Ñïåöèàëíà äîáðîâîë÷åñêà ïðîãðàìà, íàðå÷åíà „Ãîëÿì Áðàò/Ãîëÿìà Ñåñòðà”, îñèãóðÿâà ãðèæà è ïîäêðåïà îò ìëàäåæè êúì òåõíè ïî-ìàëêè ñúó÷åíèöè, êîèòî èìà òàêà íàðå÷åíèòå ïîâåäåí÷åñêè ïðîáëåìè - ïî-çàòâîðàíè ñà èëè ïî-àãðåñèâíè, èçïàäíàëè ñà â èçîëàöèÿ èëè ïúê èìàò íÿêàêâî ôèçè÷åñêî óâðåæäàíå. Ïî-ãîëåìèòå ó÷åíèöè îðãàíèçèðàò ðàçëè÷íè çàíèìàíèÿ çà ïî-ìàëêèòå è ãè îáãðèæâàò ïðåç öÿëàòà ãîäèíà. Îñíîâíàòà èäåÿ â îñúùåñòâÿâàíåòî íà âðúçêàòà “ãîëÿì-ìàëúê” å ïðåâåíöèÿ íà íàñèëèå. Äîáðîâîëöèòå çàäúëæèòåëíî ïðåìèíàâàò ñïåöèàëíè îáó÷åíèÿ çà ðàáîòà ñ äåöà. Ïðèÿòåëñòâîòî, îáùèòå èíòåðåñè è ñïîäåëåíèÿò îïèò ìåæäó Ìàëêèÿ è Ãîëåìèÿ ïðèÿòåë ïîäïîìàãàò ðàçâèòèåòî íà äåòåòî. Êúì Ïðîãðàìàòà ñà ïðèâëå÷åíè è ðàáîòÿò êàòî êîíñóëòàíòè ñïåöèàëèñòè - ïñèõîëîçè, þðèñòè, ëåêàðè è ïåäàãîçè, êîèòî ïîäïîìàãàò ñúçäàâàíåòî íà ïðèÿòåëñêè âçàèìîîòíîøåíèÿ. Äîáðîâîëöèòå è äåöàòà èìàò îáùè çàíèìàíèÿ ïî äâîéêè, êîèòî ñå ïëàíèðàò íà ìåñå÷íèòå ñðåùè â Öåíòúðà çà äîáðîâîëöè â ñúîòâåòíîòî ó÷èëèùå è ñå èçãîòâÿ ïëàí-ãðàôèê, ñúäúðæàù êîíêðåòíèòå äåéíîñòè è îòãîâîðíèöèòå ïî òÿõíîòî èçïúëíåíèå. Ñðåùèòå ñà ïîä÷èíåíè íà ïðåäâàðèòåëíî ïîäãîòâåíè òåìè ñ ôîêóñ -ïîâåäåíèå áåç íàñèëèå. Òå ñå

îñúùåñòâÿâàò ñ ïîìîùòà à åêèï, ïðÿêî îòãîâàðÿù çà ñúîòâåòíîòî ó÷èëèùå. Ïðîãðàìàòà „Ãîëÿì Áðàò/Ãîëÿìà Ñåñòðà” ñå îñúùåñòâÿâà ïî ïðîåêò „Ó÷åáíè öåíòðîâå çà äîáðîâîëöè – âúçìîæíîñò çà íåôîðìàëíî îáðàçîâàíèå è âúçðàæäàíå íà äîáðîâîë÷åñòâîòî â ó÷èëèùàòà”. Òÿ ñå ôèíàíñèðà îò Òðúñòà çà ãðàæäàíñêî îáùåñòâî íà Öåíòðàëíà è Èçòî÷íà Åâðîïà è ñå êîîðäèíèðà ó íàñ îò Íàöèîíàëíèÿ àëèàíñ çà ðàáîòà ñ äîáðîâîëöè (ÍÀÐÄ). Ïàðòíüîð íà ÍÀÐÄ âúâ Âàðíà å Îáùåñòâåíèÿ öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ). Ó÷àñòíèöè â ïðîåêòà ñà ² ÑÎÓ „Äèì÷î Äåáåëÿíîâ” è ÑÎÓ „Ãåî Ìèëåâ” âúâ Âàðíà. Îñâåí „Ãîëÿì Áðàò/Ãîëÿìà Ñåñòðà” â òåçè ó÷èëèùà ñå ðàçâèâàò îùå äâå ïîäïðîãðàìè, ñúîáùè êîîðäèíàòîðúò íà ïðîåêòà çà Âàðíà Äàðèíà Èâàíîâà.

Àç ãîâîðÿ îòêðèòî  ïðîãðàìàòà „Àç ãîâîðÿ îòêðèòî” îáó÷åíè äîáðîâîëöè îòíîâî ðàçãîâàðÿò íà ðàçëè÷íè òåìè ñ ïîìàëêèòå ñè ñúó÷åíèöè, òîçè ïúò îáà÷å îòíîøåíèÿòà íå ñà òîëêîâà áëèçêè, êàòî „Ãîëÿì áðàò/Ãîëÿìà ñòåñòðà” è äåöàòà ñà â ïî-ãîëåìè ãðóïè. Ñðåùèòå îòíîâî ñà íåôîðìàëíè, à ó÷åíèöèòå ñà íà âúçðàñò ìåæäó 9 è 14 ãîäèíè è ïî-ãîëåìè äîáðîâîëöè. Òåìèòå íà ðàçãîâîð íàé-÷åñòî ñà: îáùóâàíå áåç àãðåñèÿ è íàñèëèå, ðàçðåøàâàíå íà ó÷èëèùíè êîíôëèêòè, âèäîâå íàñèëèå, íàðêîòèöè, ñïèí, èíòåðíåò îïàñíîñòè è äðóãè. Áëèçêàòà âúçðàñò íà ìëàäèòå õîðà – äîáðîâîëöè äî âúçðàñòòà íà ó÷àñòíèöèòå â ñðåùèòå ùå ïîìîãíå çà ïî–ñïîêîéíîòî ñïîäåëÿíå, çà ïîâå÷å äîâåðèå ìåæäó ó÷àñòíèöèòå, çà ñâîáîäíîòî ïîñòàâÿíå è äèñêóòèðàíå íà “òðóäíè” èëè “íåóäîáíè” âúïðîñè . Öåëòà å äà ñå îãðàíè÷è ðàçïðîñòðàíåíèåòî è çëîóïîòðåáàòà ñ íàðêîòè÷íè âåùåñòâà ñðåä ìëàäèòå õîðà, êàêòî

Äîáðîâîëöè ñëåä àêöèÿ

è äà ðàçðåøàâàò êîíôëèêòè áåç íàñèëèå, à ñ îáùóâàíå, äà ñå íàó÷àò äà ðàçïîçíàâàò ðàçëè÷íèòå ôîðìè íà àãðåñèâíî ïîâåäåíèå è íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî - äà ñå ñúçäàäå ïîëîæèòåëåí ìîäåë íà ïîäðàæàíèå ñðåä ïî-ìàëêèòå ó÷åíèöè.

Àç èìàì èäåÿ

Ïîäïðîãðàìàòà „Àç èìàì èäåÿ” íàñúð÷àâà òâîð÷åñêîòî, èíîâàòèâíî è ïðåäïðèåìà÷åñêî ìèñëåíå íà ó÷åíèöèòå. Ïî âðåìå íà ðåàëèçàöèÿòà é ãðóïè îò äîáðîâîëöè â ó÷èëèùàòà ðàçðàáîòâàò ðàçëè÷íè ìàëêè ïðîåêòè. Ó÷åíèöèòå ñàìè êëàñèðàò íàé-äîáðèÿ, à ïðîãðàìàòà ãî ôèíàíñèðà. Çàäúëæèòåëíî å èäèÿòà äà áúäå â ïîëçà íà ó÷èëèùåòî.  ïðîãðàìàòà ñà âêëþ÷åíè ó÷åíèöè íà âúçðàñò ìåæäó 13 è 19 ãîäèíè. Òå ïðåìèíàâàò ïðåç ñïåöèàëíè îáó÷åíèÿ çà ïðèäîáèâàíå íà êîíêðåòíè êëþ÷îâè êîìïåòåíöèè, â òîâà ÷èñëî çà ïðàâàòà è çàäúëæåíèÿòà íà äîáðîâîëöèòå, çà ðàçëè÷íèòå âèäîâå äîáðîâîë÷åñêè àêòèâíîñòè, çà òðóäíîñòèòå è ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà, ïðåä êîèòî áèõà ìîãëè äà ñå èçïðàâÿò ïðè ðåàëèçàöèÿòà íà ó÷èëèùíèòå ïðîåêòè, çà âçàèìîäåéñòâèåòî ñ ìåñòíàòà ó÷èëèùíà îáùíîñò è ïàðòíüîðèòå. Îáó÷åíèåòî ïîäãîòâÿ ó÷àñòíèöèòå â óìåíèÿ çà åôåêòèâíî ñëóøàíå, êîíôëèêòíè ñèòóàöèè è ñòðàòåãèè çà ðàçðåøàâàíåòî èì, èíòåðàêòèâíè ìåòîäè ïðè êîìóíèêàöèÿ ñ âðúñòíèöè è ñúó÷åíèöè è äðóãè. Öåëòà å äà ñå ðàçøèðÿò âúçìîæíîñòèòå çà àêòèâíî âêëþ÷âàíå íà ìëàäèòå õîðà â ïîäîáðÿâàíåòî íà ó÷èëèùíàòà ñðåäà è ó÷èëèùíî óïðàâëåíèå, êàêòî è äà ñå ðàçâèÿò óìåíèÿ çà åêèïíî âçàèìîäåéÏî âðåìå íà åäíà îò ñðåùèòå ïî ïðîåêòà âúâ âàðíåíñêîòî ó÷èëèùå “Ãåî Ìèëåâ”. ñòâèå ïðè ðåøàâàíå íà âàæ-

íè âúïðîñè íà ó÷èëèùåòî. Ó÷åíèöèòå îò äâåòå âêëþ÷åíè ó÷åáíè çàâåäåíèÿ âå÷å ñà ðàçðàáîòèëè ïî òðè ïðîåêòíè èäåè.  „Ãåî Ìèëåâ” ïðåäëàãàò âúçñòàíîâÿâàíå íà ïàìåòíèêà íà Ãåî Ìèëåâ è èçãðàæäàíå íà ãðàäèíêà îêîëî íåãî , îðãàíèçèðàíå íà åêîêúò â øêîëîòî, êàêòî è ñúçäàâàíå íà ïî-ïðèâëèêàòåëíî ó÷èëèùå – óêðàñÿâàíå íà ïîìåùåíèÿòà è êîðèäîðèòå ñ ðàçëè÷íè äåêîðàöèè. Âñÿêà ãðóïà ùå ïðåäñòàâè ñâîÿ ïðîåêò ïðåç ñåïòåìâðè è ó÷åíèöèòå ùå ãëàñóâàò çà åäèí îò òÿõ, êîéòî ùå áúäå ôèíàíñèðàí.  „Äèì÷î Äåáåëÿíîâ” ïúê èìàò èäåÿ çà ðàçâèòèå íà ó÷èëèùíèÿ ñïîðò. Åäèíèÿò èì ïðîåêò å ñâúðçàí ñúñ ñúçäàâàíå íà ïðåäñòàâèòåëíè îòáîðè íà ó÷èëèùåòî - ïî áàñêåòáîë, âîëåéáîë è ôóòáîë. Äåöàòà ïëàíèðàò ÷ðåç ðàçëè÷íè ñúñòåçàíèÿ äà èçáåðàò íàé-äîáðèòå èãðà÷è â òðèòå îòáîðà, íà êîèòî ùå ñå çàêóïÿò ñúîðúæåíèÿ, òîïêè, ôëàíåëêè. Äðóãèÿò ïðîåêò å ñâúðçàí ñ ïîïóëÿðèçèðàíå íà ó÷èëèùåòî, çàùîòî êîíñòàòèðàò, ÷å ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè íàìàëÿâà ïðèåìà â íåãî. Çà öåëòà èñêàò äà íàïðàâÿò ïî-ïðèâëåêàòåëåí ñàéòà íà ó÷èëèùåòî, äîáðîâîëöè ùå ðàçäàâàò ðàçëè÷íè ðåêëàìíè ìàòåðèàëè íà øêîëîòî, ùå îðãàíèçèðàò ìåäèéíè ïðåäàâàíèÿ, ñâúðçàíè ñ ó÷åáíîòî çàâåäåíèå. Òðåòèÿò ïðîåêò ñúùî å ìíîãî ïîëåçåí. Òîé å ñâúðçàí ñ èçãðàæäàíå íà àòðàêòèâíà çîíà çà îòäèõ â äâîðà íà ó÷èëèùåòî. Êîé îò òÿõ ùå áúäå ôèíàíñèðàí ùå ñòàíå ÿñíî ïðåç ñåïòåìâðè, ïî-âàæíîòî å îáà÷å, ÷å èçáîðúò ùå áúäå íà ñàìèòå ó÷åíèöè. Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:


Äîáðîâîëöè

áðîé 36

10

Äîáðîâîëåö = èç÷åçâàù âèä? ÌÅÉÄÅÉ, Òóðèñòè÷åñêî äðóæåñòâî „Ðîäíè áàëêàíè”, âàðíåíñêèòå ó÷èëèùà „Ï. Ñëàâåéêîâ” è „Àíãåë Êúí÷åâ”, êàêòî è ãðóïà êúì Âàðíåíñêèÿ ñâîáîäåí óíèâåðñèòåò, ñúîáùè êîîðäèíàòîðúò íà ïðîåêòà çà Âàðíà Äàðèíà Èâàíîâà. Âñåêè ìåñòåí öåíòúð èìà ñîáñòâåíà äîáðîâîë÷åñêà ïðîãðàìà, êîÿòî ñëåäâà. Âñè÷êè öåíòîðåâ âúâ Âàðíà ñå âêëþ÷âàò è â îáùèòå äîáðîâîë÷åñêè àêöèèè, êàòî íàïðèìåð „Ñïàñèòåëè íà ïëàæà”, åñåííîòî è ïðîëåòíî çàëåñÿâàíå, íàöèîíàëíîòî ìëàäåæêî èçëîæåíèå ïðåç þíè. Òðè ãîäèíè ïîðåä äîáðîâîëöèòå ïîäïîìàãàò ðåàëèçèðàíåòî íà ðåãàòàòà „Òðåòè ìàðò”, êîÿòî å ïúðâàòà çà âåòðîõîäíèÿ ñåçîí â Áúëãàðèÿ.  ðàìêèòå íà ÍÀÐÄ âñÿêà ãîäèíà ñå ïðîâåæäàò òðè åäíàêâè àêöèè çà âñè÷êè öåíòðîâå â öÿëàòà ñòðàíà – „Äàðåòå ÷��ñ”, „Äàð çà ìîåòî ó÷èëèùå” è îòáåëÿçâàíåòî íà Ìåæäóíàðîäíèÿ äåí íà äîáðîâîëåÈç÷åçâàùè âèäîâå ëè ñà õîðàòà, êîèòî ïîìàãàò, áåç äà òúðñÿò íàñðåùà âúçíàãðàæäåíèå? Ñúñ ñèãóðíîñò ãè èìà, íî ñå ñðåùàò âñå ïî-ðÿäêî. Õîðàòà, ÷èèòî ó÷åíè÷åñêè ãîäèíè, ñà ïðåìèíàëè ïî âðåìå íà åäèí äðóã ñòðîé, âåðîÿòíî ñè ñïîìíÿò çà òèìóðîâñêèòå êîìàíäè è ðåä äðóãè ñîöìåðîïðèÿòèÿ, êîèòî äíåñ ñå ñìÿòàò íå ñàìî çà ãîëÿìà îòæèâåëèöà, íî è ñà íàïúëíî îòðè÷àíè. Äà ïîìàãàø è äà áúäåø äîáðîâîëåö, íî íå ïî ïðèíóäà, à ïî ïðèçâàíèå è âúçïèòàíèå, îáà÷å å âèíàãè íà ìîäà. Äîêàçâà ãî èíèöèàòèâàòà „Âúçðàæäàíå íà äîáðîâîë÷åñòâîòî â Áúëãàðèÿ” íà Íàöèîíà-

ëåí Àëèàíñ çà ðàáîòà ñ äîáðîâîëöè (ÍÀÐÄ). Ãîäèíè íàçàä ÍÀÐÄ ñå îïèòâà äà èçãðàäè ìðåæà îò äîáðîâîë÷åñêè öåíòðîâå â öÿëàòà ñòðàíà. Åäèí îò òåçè öåíòðîâå â ñòðàíàòà å Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) âúâ Âàðíà. Îò ñâîÿ ñòðàíà ïúê ÎÖÎÑÓÐ ñúùî èçãðàæäà ìðåæà, íî îò ìåñòíè öåíòðîâå â ìîðñêàòà ñòîëèöà. Ìîæå äà ãè îòêðèåòå â Êëóá „Îòâîðåíî îáùåñòâî”, ôîíäàöèÿ

Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:

Íàä 5 äåêàðà íîâà ãîðà ñå ïîÿâè êðàé Âàðíà Êàêâî å íóæíî, çà äà ñå ïîÿâÿò ñàìî çà íÿêîëêî ÷àñà íîâè 5 äåêàðà ãîðè? Ìíîãî åíòóñèàçúì è ìàëêî óñèëèå. Òîâà äîêàçàõà îêîëî 90 äîáðîâîëöè, êîèòî ïðåç åäíà àïðèëñêà ñúáîòà íå îñòàíàõà äà áåçäåëíè÷àò ïðåä òåëåâèçîðà è íå êðúñòîñâàõà ìîëà. Âìåñòî òîâà çàïðåòíàõà ðúêàâè è çàñàäèõà 2500 ìëàäè ôèäàíêè íà îêîëî 20-èíà êèëîìåòðà îò Âàðíà, â çåìëèùåòî íà ñåëî Áåíêîâñêè. Àêöèÿòà å îðãàíèçèðàíà îò Îáùåñòâåíèÿ öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ). Íàé-âúçðàñòíèÿò ó÷àñòíèê â çàëåñÿâàíåòî áåøå 77-ãîäèøíàòà Àãíåñ Ãåîðãèåâà, à íàé-ìàëêèÿò - åäâà íà ãîäèíà è äâà ìåñåöà.  àêöèÿòà ñå âêëþ÷è è ïîðòóãàëñêèÿò äîáðîâîëåö Íàðöèñî Àíòóíåø. Òîâà å ñåäìàòà çàëåñèòåëíà àê-

öèÿ “Ïîñàäè äúðâî”, êîÿòî ÎÖÎÑÓÐ îðãàíèçèðà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà Äúðæàâíîòî ãîðñêî ñòîïàíñòâî. Òÿ áåøå ïîñâåòåíà íà Ìåæäóíàðîäíèÿ äåí íà Çåìÿòà - 22 àïðèë. “Ïîñàäè äúðâî!” ñå ðåàëèçèðà è áëàãîäàðåíèå íà íàä 300 ó÷àñòíèöè â êàìïàíèÿ “Ëèñò ïî ëèñò”, êîèòî âñåêè ìåñåö ïðåäàâàò çà ðåöèêëèðàíå îòïàäú÷íàòà ñè õàðòèÿ îò îôèñà èëè îò äîìà. Ñðåäñòâàòà, ñúáðàíè îò ïðîäàæáàòà íà õàðòèÿòà, âëèçàò âúâ ôîíä “Ëèñò” è ñå èçðàçõîäâàò çà çàëåñèòåëíè àêöèè äâà ïúòè ãîäèøíî, êàêòî è çà îáðàçîâàòåëíè êàìïàíèÿ â ó÷èëèùàòà è äåòñêè ãðàäèíè íà òåðèòîðèÿòà íà îáùèíà Âàðíà. ÎÖÎÑÓÐ áëàãîäàðè íà âñè÷êè, êîèòî ïðÿêî èëè êîñâåíî äîïðèíåñîõà çà ïîÿâàòà íà íîâàòà ãîðà êðàé Âàðíà!

öà – 5 äåêåìâðè.  „Äàðåòå ÷àñ” ðàçëè÷íè õîðà îò ðàçëè÷íè ïðîôåñèè èëè äîáðîâîëöè ïîäàðÿâàò åäèí ÷àñ ðàáîòà â ïîëçà íà îáùåñòâîòî. Òîé ìîæå äà áúäå ñâúðçàí ñ îáùåñòâåíî-ïîëåçíà äåéíîñò âúâ âðúçêà ñ îêîëíàòà ñðåäà.  ãîäèíèòå íàçàä å èìàëî ñëó÷àè, êîãàòî

ëåêàðè ñà ïðåãëåæäàëè ïî åäèí ÷àñ áåçïëàòíî, ðàçëè÷íè ñïîðòíè êîìïëåêñè ñà îòâàðÿëè âðàòèòå ñè çà ïî åäèí ÷àñ, áåç äà î÷àêâàò âúçíàãðàæäåíèå çà òîâà, ïðèïîìíÿ êîîðäèíàòîðúò çà Âàðíà Äàðèíà Èâàíîâà.  êàìïàíèÿòà „Äàð çà ìîåòî ó÷èëèùå” äîáðîâîëöè îò ó÷èëèùàòà ñàìè èíèöèðàò íÿêàêâà äåéíîñò â ïîëçà íà òÿõíîòî ó÷èëèùå – ïî÷èñòâàíå, ðåêëàìíà äåéíîñò íà ó÷åáíîòî çàâåäåíèå, åêî êúò èëè äðóãî, ó÷èëèùåòî ñàìî ðåøàâà. Âñè÷êè äîáðîâîëöè çàåäíî îòáåëÿçâàò 5 äåêåìâðè ñ øåñòâèÿ, íàãðàæäàâàíèÿ è òúðæåñòâà.  ïîñëåäíèòå òðè ãîäèíè îáåäèíÿâàùà ðîëÿ ñå îïèòâà äà èãðàå äèðåêöèÿ „Ìëàäåæêè äåéíîñòè è ñïîðò” êúì Îáùèíà Âàðíà, êàòî îòäåëÿ çà öåëòà áþäæåò, ïðåäîñòàâÿ çàëà, ïî÷åðïêà çà äîáðîâîëöèòå è íàãðàäè. Íà ìèíàëèÿ 5 äåêåìâðè íàãðàäèòå çà íàé-àêòèâíèòå äîáðîâîëöè áÿõà âðú÷åíè ëè÷íî îò êìåòà íà Âàðíà Êèðèë Éîðäàíîâ. Åäíà îò öåëèòå íà ïðîåêòà „Âúçðàæäàíå íà äîáðîâîë÷åñòâîòî â Áúëãàðèÿ” å äà ñå íàñúð÷è ó÷àñòèåòî íà äîáðîâîëöè â ðàçëè÷íè ñôåðè íà îáùåñòâåíèÿ æèâîò, êàêòî è äîáðîâîë÷åñêèÿ îïèò äà áúäå ïðèçíàò êàòî ôîðìà íà íåôîðìàëíî îáðàçîâàíèå. ÍÀÐÄ ïðåäïðèåìà çàêîíîäàòåëíà èíèöèàòèâà çà ëåãàëèçèðàíå íà äîáðîâîëíèÿ òðóä â Áúëãàðèÿ. Ïðåç 2007 – 2008 ãîäèíà ãðóïà îò 8 ÍÏÎ, ïîêàíåíè îò ÍÀÐÄ , ðàçðàáîòèõà ïðîåêò çà Çàêîí çà äîáðîâîë÷åñòâîòî â Áúëãàðèÿ. Ïðîåêòúò „Âúçðàæäàíå íà äîáðîâîë÷åñòâîòî â Áúëãàðèÿ” ñå ôèíàíñèðàí îò Ôîíäàöèÿ Charles Stewart Mott.


Äîáðîâîëöè 11 Ïîðòóãàëñêèÿò äîáðîâîëåö Íàðöèñî Àíòóíåø:

áðîé 36

Íàé-öåííîòî â Áúëãàðèÿ ñà õîðàòà. Áúäåòå ïî-óñìèõíàòè!

Âñåêè âòîðíèê è ñðÿäà â ïðîäúëæåíèå âå÷å íà äåâåò ìåñåöà Íàðöèñî Àíòóíåø ñïàñÿâà äúðâåòà â Áúëãàðèÿ, ñúáèðàéêè õàðòèÿ îò îôèñè, ó÷èëèùà è äîìîâå – ó÷àñòíèöè â êàìïàíèÿòà „Ëèñò ïî ëèñò” âúâ Âàðíà. Òîâà å íåãîâàòà ìèñèÿ òóê. Òîé å äîáðîâîëåö â Îáùåñòâåíèÿ öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ). Äîøúë å â Áúëãàðèÿ ïî ëèíèÿ íà Åâðîïåéñêàòà äîáðîâîë÷åñêà ñëóæáà. Îñâåí åæåñåäìè÷íèòå ìó àíãàæèìåíòè â „Ëèñò ïî ëèñò”, Íàðöèñî ó÷àñòâà â àêöèÿ ïî çàëåñÿâàíå â çåìëèùåòî íà ñ. Áåíêîâñêè, ïúòóâà èç Ñåâåðîèçòî÷íà Áúëãàðèÿ, çàåäíî ñ èçëîæáàòà íà ÎÖÎÑÓÐ – „Ãåííî-ìîäèôèöèðàíèòå îðãàíèçìè – íåâèäèìàòà çàïëàõà”, ðàçêàçâàøå íà âàðíåíñêèòå ìëàäåæè çà æèâîòà â Ïîðòóãàëèÿ è çà òîâà êàê òàì ñå ãðèæàò çà îêîëíàòà ñðåäà è êàê ïîðòóãàëöèòå ñúáèðàò ðàçäåëíî îòïàäúöèòå ñè, è äîðè áåøå æóðè â ó÷åíè÷åñêîòî ñúñòåçàíèå „Êîãà, êúäå è êàê äà ñèãíàëèçèðàì ïðè åêîëîãè÷åí ïðîáëåì?”. Ïðåñòîÿò íà äîáðîâîëåöà ó íàñ ïðèêëþ÷âà â íà÷àëîòî íà ñåïòåìâðè, êîãàòî ùå çàìèíå çà ðîäèíàòà ñè. Óáåäåí å îáà÷å, ÷å îòíîâî ùå ñå âúðíå, òîçè ïúò ìîæå áè êàòî òóðèñò. Íàðöèñî å ðîäåí íà 8 ñåïòåìâðè 1986 ã. â ãð. Âèçåó, Ïîðòóãàëèÿ. Çàâúðøèë å ìàðåêòèíã â Ëåâèÿ è å ïðîäúëæèë äà ó÷è ïî ñïåöèàëíîñòòà ñè â Íîðâåãèÿ, êúäåòî å çàìèíàë ïî ïðîãðàìà „Åðàçìóñ” íà ÅÑ. Ïðåäè äà äîéäå â Áúëãàðèÿ å ðàáîòèë âúâ ôàáðèêà çà ïàìóê è â ñòðîèòåëñòâîòî â Øâåéöàðèÿ. Ãîâîðè ïîðòóãàëñêè, àíãëèéñêè, ôðåíñêè, èñïàíñêè, ìàëêî íåìñêè è âå÷å ðàçáèðà áúëãàðñêè. Ñâèðè íà áàñêèòàðà è ôëåéòà. Ïðåç ñâîáîäíîòî ñè âðåìå îáè÷à äà ÷åòå êíèãè, äà ãëåäà ôèëìè, äà ïúòóâà è... ùîì å â Áúëãàðèÿ - äà ïèå ñ áúëãàðè. Ëþáèìèÿò ìó áúëãàðñêè âèö å ñâúðçàí ñ õèòðîñòòà íà áúëãàðèòå è ëîâêîñòòà íà ïî-ìàëêèòå íàöèè äà îöåëÿâàò: „Ñúáðàëè ñå Ðîíàëä Ðåéãúí, Ãîðáà÷îâ è Òîäîð Æèâêîâ ïðè äÿâîëà. Ïúðâî âëÿçúë Ðåéãúí. „Âèæäàø ëè òåçè äâå òîï÷åòà â ðúêàòà ìè, àêî íå ñïðåòå äà ñå âúîðúæàâàòå, ùå âè óäàðÿ ñ òÿõ è öÿëàòà äúðæàâà ùå èç÷åçíå”, çàêàíèë ñå äÿâîëúò. Ñëåä òîâà ïðèâèêàë Ãîðáà÷îâ è íà íåãî êàçàë: „Àêî íå ñïðåòå äà íàðóøàâàòå ÷îâåøêèòå ïðàâà, ùå âè óäàðÿ ñ òåçè òîï÷åòà è öÿëàòà äúðæàâà ùå èç÷åçíå.”. È òîé èçëÿçàë óìúðëóøåí â ïðåäâåðèåòî. Âëÿçàë Òîäîð Æèâêîâ è ñëåä ìàëêî ñå ïîÿâèë óñìèõíàò. Ðåéãàí è Ãîðáà÷îâ ãî ïîïèòàëè: „Êàêâî ñòàíà?” „Çà òåçè äâå òîï÷åòà ëè ãîâîðèòå?”, áðúêíàë â äæîáà ñè Æèâêîâ.

- Çàùî èçáðà äà äîéäåø â Áúëãàðèÿ? - Çàùîòî íèêîãà íå ñúì áèë â Èçòî÷íà Åâðîïà, à â ñúùîòî âðåìå èìàõ ìíîãî äîáðè ïðèÿòåëè îò Âàðíà, ñ êîèòî ñå çàïîçíàõ â Íîðâåãèÿ. Áÿõ ëþáîïèòåí äà âèäÿ ñòðàíàòà. - Êàêâî áåøå ïúðâîòî òè âïå÷àòëåíèå ó íàñ? - Ìíîãî ðàçëè÷íî, ìíîãî ñèâî, äîðè äåïðåñèðàùî ñèâî áåøå íàâñÿêúäå. Êîãàòî ïðèñòèãíàõ òóê, Èëèÿí ìå ïîñðåùíà íà ëåòèùåòî è

íà ïúò çà êâàðòèðàòà âñè÷êî ìè èçãëåæäàøå ìíîãî ñèâî. - Äà íå áè äà å áèëî çàðàäè íàñòðîåíèåòî òè? - Âðåìåòî áåøå ìðà÷íî, áëîêúò, â êîéòî òðÿáâàøå äà æèâåÿ, áåøå â òàêèâà öâåòîâå.  Ïîðòóãàëèÿ êúùèòå ñà áåëè. Èìà è ñèâè, íî ñàìî òåçè, êîèòî ñà íàïðàâåíè îò ñïåöèàëåí êàìúê. - À áúëãàðèòå ñ êàêâî ñà ïîðàçëè÷íè îò ïîðòóãàëöèòå? - Èìàòå ìíîãî ñåðèîçåí âèä, íî êàòî âè îïîçíàå ÷îâåê, âèæäà, ÷å

ñòå ìíîãî îòêðèòè, ãîñòîïðèåìíè, äîáðè... - Ñ êàêâî íàé-òðóäíî ñâèêíà â Áúëãàðèÿ? - Àçáóêàòà ìè áåøå íàé-òðóäíà. Íàé-ðàçëè÷íîòî ìåæäó Ïîðòóãàëèÿ è Áúëãàðèÿ å, ÷å ïîðòóãàëöèòå, êîãàòî ñà íà ïóáëè÷íî ìÿñòî, ñå óñìèõâàò ìíîãî ïîâå÷å. Òóê õîðàòà íå ñå óñìèõâàò - íèòî â ñóïåðìàðêåòà, íèòî â ðåñòîðàíòà, íèòî â êàôåíåòî, íå ñà ó÷òèâè - íèòî êëèåíòèòå, íèòî ñëóæèòåëèòå. Âñè÷êî îñòàíàëî å äîñòà ñõîäíî – îáñòîÿòåëñòâåíîòî ãîâîðåíå, íàáëÿãàíåòî íà ïèåíåòî, íà àëêîõîëà, áåçãðèæíîñòòà, ñ êîÿòî ïðèåìàò æèâîòà - ÷å âñè÷êî ìîæå äà ñå îòëîæè çà óòðå. - Êàêâî å íàé-õóáàâîòî è öåííîòî, êîåòî âèäÿ â Áúëãàðèÿ? - Õîðàòà. Êîãàòî ñè çàäàäîõ âúïðîñà, êàêâî å íàé-õóáàâîòî â Áúëãàðèÿ, ñè îòãîâîðèõ òàêà. Ïðèðîäàòà å ñúùàòà êàòî â Ïîðòóãàëèÿ, ñèòóàöèÿòà å ñúùàòà – ìàëêà äúðæàâà, íå å êàòî âúâ Âåëèêîáðèòàíèÿ íàïðèìåð – îãðîìíè ìóçåè, ãðàíäîìàíùèíà. Íå å ãîëÿìà äúðæàâà, çà äà òè òðÿáâà öÿë æèâîò äà ÿ îáèêîëèø, äîêàòî ðàçáåðåø êàêâà å. - Èìà ëè õðàíà, êîÿòî çà ïúðâè ïúò îïèòà òóê?

- Íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ êàêâî áåøå, íî áåøå ìíîãî âêóñíî. Áåøå â ìåõàíà è ïëàêàõ, äîêàòî ÿäîõ, òîëêîâà âêóñíî áåøå. - Êàêâî å ëþáîìîòî òè ÿäåíå òóê? - Íå çíàì, âñè÷êî – êàâàðìà, êåáàï, ðèáàòà íà Ñâ. Íèêîëàé – øàðàíà, íî ñúùî è öàöà, êàÿ, êåáàï÷å... à-ó-ó-ó! Âñè÷êî! Ó íàñ íàïðèìåð ëþòåíèöàòà íå ÿ ÿäåì íà ôèëèÿ, à ÿ èçïîëçâàìå ñàìî çà ãîòâåíå. - Êîÿ å íàé-òðóäíàòà äóìà, êîÿòî íàó÷è íà áúëãàðñêè? - Ïðåïîäàâàòåëêàòà. Óæàñ! - Êàêâî íàé-ìíîãî ùå òè ëèïñâà îò Áúëãàðèÿ, êîãàòî çàìèíåø ïðåç ñåïòåìâðè? - Õîðàòà. Íî íå è âðåìåòî – òâúðäå ìíîãî ñíÿã ïðåç çèìàòà è ìíîãî ãîðåùèíà ïðåç ëÿòîòî. - Êàêâî áè ïîñúâåòâàë äà íàïðàâÿò áúëãàðèòå, çà äà æèâåÿò ïî-äîáðå? - Áúëãàðèÿ å íîâà ñòðàíà â Åâðîïåéñêèÿ ñúþç è òðÿáâà äà áÿãà ìíîãî ïî-áúðçî îò äðóãèòå äúðæàâè, çà äà ãè íàñòèãíå. Ïðåäñòàâåòå ñè, ÷å ñòå íà êîííî ñúñòåçàíèå è ñòå ïîñëåäíèÿò êîí – íà îïàøêàòà, òðÿáâà äà ïðåïóñêàòå ìíîãî ïîáúðçî, àêî èñêàòå äà äîãîíèòå îñòàíàëèòå.

Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:


áðîé 36

Ó÷èëèùà â äåéñòâèå

12

Ïúòóâàùà èçëîæáà ùå ïîêàæå êàê äà ïëàùàìå ïî-ìàëêè ñìåòêè çà òîê

Òúðãîâèùå, Ðàçãðàä, Ðóñå, Âåëèêî Òúðíîâî è Ñèëèñòðà. Ïðîåêòúò ñå ôèíàíñèðà îò Ïðàâèòåëñòâîòî íà Íîðâåãèÿ ÷ðåç Íîðâåæêàòà ïðîãðàìà çà ñúòðóäíè÷åñòâî çà èêîíîìè÷åñêè ðàñòåæ è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå â Áúëãàðèÿ. Ïàðòíüîðúò ïî ïðîåêòà - Norges Naturvernforbund, å íàéãîëÿìàòà íîðâåæêà åêîëîãè÷íà îðãàíèçàöèÿ ñ íàä 20 000 ÷ëåíîâå. Âñè÷êè ïðîåêòè íà Norges Naturvernforbund ñà îðèåíòèðàíè êúì ïðîáëåìèòå íà îêîëíàÏî âðåìå íà âòîðàòà SPARE êîíôåðåíöèÿ âúâ Âàðíà âçåõà ó÷àñòèå 30 ó÷èòåëè òà ñðåäà, åíåðãåòèêàòà, Çà äà ñå ñòàáèëèçèðà ïîâèøåíè- äà äîïðèíåñàò çà íàìàëÿâàíå åìè- êëèìàòà è îáðàçîâàíèåòî. åòî íà òåìïåðàòóðà íà ïëàíåòàòà ñ ñèèòå íà ïàðíèêîâè ãàçîâå. Çà ðåà2 ãðàäóñà, Ìåæäóíàðîäíàòà ðàáîò- ëèçèðàíåòî é, â ïðîäúëæåíèå íà íà ãðóïà ïî èçìåíåíèå íà êëèìàòà òðè ãîäèíè ùå áúäàò îáõâàíàòè è Ïðîåêòúò SPARE å íàé–ãîëåïîñî÷âà, ÷å åìèñèèòå íà ïàðíèêî- íàä 200 ïèëîòíè ó÷èëèùà îò öÿëàâè ãàçîâå òðÿáâà äà áúäàò íàìàëå- òà ñòðàíà, êîèòî ùå ïîñëóæàò êàòî ìèÿ ìåæäóíàðîäåí îáðàçîâàòåëåí íè ñ 25-40% äî 2020 ã., è ñ 85% äî ìîäåë çà òîâà êàê äà ñå ïðèëàãà ïðîåêò çà åíåðãèÿ, êëèìàò è îêîë2050 ã.  ñúùîòî âðåìå 69% îò áúëãàðèòå ñìÿòàò, ÷å ñà çëå èíôîðìèðàíè çà ïðîáëåìèòå íà êëèìàòè÷íèòå èçìåíåíèÿ, êîåòî ãè ïîñòàâÿ â äúíîòî íà òàáëèöàòà íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç. Êàêòî è â äðóãè ñòðàíè, òàêà è ó íàñ, âëàñòèòå è îáùåñòâåíîñòòà ñå íóæäàÿò îò äàëå÷ ïî-äîáðî ðàçáèðàíå ïî ïðîáëåìèòå íà ïðîìÿíàòà íà êëèìàòà, è òðÿáâà äà áúäàò ñòèìóëèðàíè äà ïðåäïðèåìàò äåéñòâèÿ íà âñè÷êè íèâà. Åêñïåðòèòå îò÷èòàò, ÷å òî÷íî ñðåä äîìàêèíñòâàòà å íàëèöå ãîëÿì ïîòåíöèàë çà ïîäîáðÿâàíå íà åíåðãèéíàòà èì êîíñóìàöèÿ, îñîáåíî àêî áúäàò ñòèìóëèðàíè îò ïðàâèòåëñòâåíà ñèñÒîäîð Òîäîðîâ îò ÅÑ “Çà Çåìÿòà” ïðåäñòàâÿ ïðîåêòà âúâ Âàðíà òåìà çà äàíú÷íî îáëåê÷åíèå ïðè âúâåæäàíåòî íà ìåðêè çà äîáðî îáðàçîâàíèå ïî îêîëíà ñðå- íà ñðåäà ñ ó÷àñòèåòî íà ïîâå÷å îò åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò. äà è óñòîé÷èâà åíåðãèÿ. Ùå áúäàò 4500 ó÷èëèùà è 175 000 ó÷åíèöè è Êàê äà íàìàëèì ñìåòêèòå ñè çà ðàçðàáîòåíè è ðåàëèçèðàíè îáó÷å- ó÷èòåëè îò 17 ñòðàíè. Ñúçäàäåí å òîê è â ñúùîòî âðåìå äà ïîäïîìîã- íèÿ çà ó÷èòåëèòå, êàêòî è çà äîìà- ïðåç 1996 ã. îò Íîðâåæêîòî äðóæåíåì âúçñòàíîâÿâàíåòîíà îêîëíàòà êèíñòâàòà íà òåìà âúçîáíîâÿåìè- ñòâî çà çàùèòà íà ïðèðîäàòà ñðåäà ùå íè ïîêàæå ïúòóâàùà èç- òå åíåðãèéíè èçòî÷íèöè è åíåð- (Norges Naturvernforbund, îñíîâàíî ïðåç 1914 ã.) ëîæáà, êîÿòî ùå ïðèñòèãíå âúâ ãèéíàòà åôåêòèâíîñò. Ïúðâîòî SPARE ó÷åáíî ïîñîáèå Âàðíà ïðåç ñëåäâàùèòå ìåñåöè. Òÿ Ñ ïîäêðåïàòà íà Îáùåñòâåíèÿ ñå îðãàíèçèðà ïî ïðîåêò SPARE öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷è- å áèëî ïðåäíàçíà÷åíî çà ñêàíäèÁúëãàðèÿ: Óñòîé÷èâà åíåðãèéíà âî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) ïðåç äå- íàâñêèòå ñòðàíè, Çàïàäíà è Öåíòóïîòðåáà ÷ðåç ïî-äîáðî îñâåäîìÿ- êåìâðè ìèíàëàòà ãîäèíà è àïðèë ðàëíà Åâðîïà. Ïðåç ãîäèíèòå âàíå íà îáðàçîâàòåëíî, îáùåñòâå- ò.ã. âå÷å áÿõà îðãàíèçèðàíè äâå ó÷è- ñúäúðæàíèåòî íà èíôîðìàöèîííîíî è ïîëèòè÷åñêî íèâî” íà Åêîëî- òåëñêè êîíôåðåíöèè âúâ Âàðíà, ïî ìåòîäè÷åñêèòå ìàòåðèàëè ñå ðàçãè÷íî ñäðóæåíèå “Çà Çåìÿòà”. Ïî âðåìå íà êîèòî ïðåïîäàâàòåëèòå âèâà, ïðîìåíÿ è àäàïòèðà ñúîáðàçïðîåêòà ùå áúäå ñúçäàäåíà è áàçà ïîëó÷èõà ìåòîäè÷åñêè óêàçàíèÿ, íî ðàçëè÷íèòå óñëîâèÿ â ñòðàíèòå äàííè ñ öåë îáìÿíà íà îïèò è íîó- ó÷åáíèöè è òåòðàäêè, êîèòî äà èç- ó÷àñòíè÷êè â ïðîåêòà, áëàãîäàðåõàó çà åíåðãîåôåêòèâíè ðåøåíèÿ ïîëçâàò â ÷àñîâåòå ïî õèìèÿ, áèî- íèå íà åíòóñèàçìà è îïèòà íà ó÷èòèï „Íàïðàâè ñè ñàì” çà äîìàêèí- ëîãèÿ èëè ôèçèêà.  äâåòå îáó÷å- òåëèòå è íåïðàâèòåëñòâåíèòå îðãàñòâàòà. íèÿ âçåõà ó÷àñòèå áëèçî 130 ó÷è- íèçàöèè, ðàáîòåùè ïî SPARE. Îñíîâíàòà öåë ñåìåéñòâàòà, òåëè îò íàä 60 ó÷èëèùà îò ñòðàíàó÷èëèùàòà è âëàñòèòå â Áúëãàðèÿ òà. Ó÷àñòíèöèòå â êîíôåðåíöèÿòà äà ïðåäïðèåìàò äåéñòâèÿ çà óñòîé- ñà îò îáëàñòèòå Ñëèâåí, ßìáîë, ÷èâà åíåðãèéíà óïîòðåáà, ñ êîåòî Áóðãàñ, Âàðíà, Äîáðè÷, Øóìåí,

Çà ïðîåêòà

SPARE å ìíîãî ïîâå÷å îò îáèêíîâåíà ó÷èëèùíà ïðîãðàìà, çàùîòî íå ñàìî äàâà çíàíèÿ, íî è âúçìîæíîñòè íà ó÷åíèöèòå è ó÷èòåëèòå çà ïðîâåæäàíå íà ñàìîñòîÿòåëíè èçñëåäâàíèÿ è ïðàêòè÷åñêî èçïîëçâàíå íà ðàçëè÷íè íàó÷íè äîñòèæåíèÿ. Ïîìàãà íàèñòèíà äà ñå ïîâèøè åíåðãèéíàòà åôåêòèâíîñò â ó÷èëèùàòà è äîìîâåòå íà ó÷àñòíèöèòå. Ôîðìèðà àêòèâíà ãðàæäàíñêà ïîçèöèÿ è äàâà ïðèìåð íà ó÷åíèöèòå çà îáùè äåéíîñòè ñ äåöàòà îò äðóãèòå ñòðàíè çà ðåøàâàíå íà ñâåòîâíèòå ïðîáëåìè ñ êëèìàòè÷íèòå ïðîìåíè è èç÷åðïâàíåòî íà èçêîïàåìèòå ãîðèâà. Èäåÿòà íà îáðàçîâàòåëíèÿ ïðîåêò å äà îáâúðæå òåîðåòè÷íèòå çíàíèÿ íà ó÷åíèöèòå ïî ãëîáàëíèòå ïðîáëåìè ñ ïðàêòè÷åñêè óïðàæíåíèÿ. Äà ðàáîòÿò çà ïåñòåíå íà åíåðãèÿ ÷ðåç ïîâèøàâàíå íà åíåðãèéíàòà åôåêòèâíîñò, íàìàëÿâàíå íà åìèñèèòå ïàðíèêîâè ãàçîâå íà ìåñòíî íèâî. SPARE ñúçäàâà óñëîâèÿ çà äîáðî ñúòðóäíè÷åñòâî íà ìåñòíî íèâî ìåæäó ó÷èëèùàòà, îáùèíñêèòå âëàñòè, àãåíöèèòå çà åíåðãèéíà åôåêòèâíîñò, ìèíèñòåðñòâàòà, çà ðåøàâàíå íà ïðîáëåìèòå ñ åíåðãèÿòà è êëèìàòà, îáñúæäàíè íà âñè÷êè ãîëåìè ìåæäóíàðîäíè ôîðóìè â ïîñëåäíèòå ãîäèíè.

SPARE â Áúëãàðèÿ Ó÷åáíàòà 2009-2010 ã. å ïúðâàòà â êîÿòî òîçè îáðàçîâàòåëåí ïðîåêò ñå ïðîâåæäà â Áúëãàðèÿ. Åêîëîãè÷íî ñäðóæåíèå „Çà Çåìÿòà” å ïàðòíüîð è íàöèîíàëåí êîîðäèíàòîð íà Norges Naturvernforbund çà ñòðàíàòà . SPARE ïîëó÷è ïðåïîðúêà è ïîäêðåïà îò ÌÎÌÍ ñ ïèñìî îò 20.10.2009 ã., êàêòî è äîáðî ñúòðóäíè÷åñòâî îò ÌÎÑÂ. Îùå ïðåç ïúðâàòà ãîäèíà ñå ðåãèñòðèðàõà íàä 100 ó÷èëèùà è íàä 200 ïðåïîäàâàòåëè. Èçäàäåíè áÿõà „Ó÷åáíî ïîñîáèå”, „Íàðú÷íèê íà ó÷èòåëÿ”, „Êíèãà çà ó÷èòåëÿ”, „Òåòðàäêà çà ó÷åíèêà”. Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:


13

Åëåêòðîííè îòïàäúöè

áðîé 36

Áàòåðèÿ â êîíòåéíåðà çà ñìåò? Îïàñíî! Àêî çà õàðòèÿòà, ñòúêëîòî è ïëàñòìàñàòà èìà êîíòåéíåðè çà ðàçäåëíî ñúáèðàíå íà îòïàäúöè, êàêâî äà ïðàâè ñ ìíîãî ïî-îïàñíèòå áàòåðèè, ôëàøêè, ÷àñòè îò ìîáèëíè òåëåôîíè è êîìïþòðè?  òâúðäå ìàëêà, ïî÷òè íåçíà÷èòåëíà ÷àñò îò ìàãàçèíèòå çà òåõíèêà èìà îñèãóðåíè òàêèâà êîø÷åòà. À ñïîðåä äåéñòâàùîòî ó íàñ çàêîíîäàòåëñòâî âñåêè, êîéòî ïðîäàâà áàòåðèè èëè àêóìóëàòîðè òðÿáâà äà îñèãóðÿâà îáðàòíîòî èçêóïóâàíå íà âå÷å óïîòðåáåíèòå àðòèêóëè.  òúðãîâñêèòå îáåêòè òðÿáâà äà èìà îáîñîáåí ïóíêò, êîø, êúò, êúäåòî ìîæåø äà ïðîäàäåø ïðèìåðíî ñòàðèÿ ñè àêóìóëàòîð èëè èçïîëçâàíèòå áàòåðèè. Àêî òîçè ïðîöåñ íå çàïî÷íå âåäíàãà, ñòðàíàòà íè ìîæå äà áúäå ñàíêöèîíèðàíà îò ÅÑ. È äîêàòî çà ñòàðèòå àâòîìîáèëíè àêóìóëàòîðè èìà èíâåñòèòîðñêè èíòåðåñè, òî çà áàòåðèè, ôëàøêèòå, ñòàðèòå êîìïþòðè ñèòóàöèÿòà âñå îùå èçãëåæäà áåçíàäåæäíà. Àêî ñòå ÷îâåê, ìèñëåù çà îêîëíàòà ñðåäà è ñîáñòâåíîòî ñè çäðàâå, âåðîÿòíî ñòå îðãàíèçèðàëè ó äîìà ñè ìàëêî áàòåðèéíî ãðîáèùå â ïëàñòìàñîâè êóòèè (àêî ñà ìåòàëíè, ùå ïðîòåêàò!). Ìàëöèíà ñà îáà÷å ìèñëåùèòå! Áîëøèíñòâîòî çàïðàùàò èçòîùåíèòå áàòåðèè îò äèñòàíöèîííîòî ïðè îáåëêèòå îò êàðòîôè â îáùèÿ êîø è òîòàì â êàçàíà. Âåäíúæ ïîïàäíàëà â êîíòåéíåðà çà áèòîâà ñìåò, ïúòÿò íà áàòåðèÿòà å ñàìî åäèí – íà ñìåòèùåòî. Òàì ÿ âàëè äúæä, ïå÷å ÿ ñëúíöå è òÿ ïðîòè÷à (êàêòî â ìåòàëíàòà êóòèÿ). Òåæêèòå ìåòàëè è êèñåëèíè, êîèòî ñå ñúäúðæàò â â íåÿ, ñå ïðîñìóêâàò â ïî÷âàòà è âîäèòå, à îòòàì ïúòÿò îáðàòíî ïî âåðèãàòà – îò ïðèðîäàòà äî ÷îâåøêèÿ îðãàíèçúì, íå å íèêàê äúëúã. Ñúäúðæàíèåòî íà

îòðîâè â ðàçëè÷íèòå áàòåðèè çàâèñè îò âèäà èì – äàëè ñà ëèòèåâîéîííè, íèêåë - êàäìèåâè è ò. í. Ñïîðåä âèäà ñè, áàòåðèèòå ìîãàò äà ñúäúðæàò æèâàê, êàäìèé, îëîâî, íèêåë, ìàãíåçèé, öèíê, ëèòèé, æåëÿçî, ðàçëè÷íè êèñåëèíè è äð. Ïî÷òè âñè÷êè èçáðîåíè ñúåäèíåíèÿ ñà êàíöåðîãåííè, âîäÿò äî ìîçú÷íè óâðåæäàíèÿ, õðîíè÷íè çàáîëÿâàíèÿ è ñà èçêëþ÷èòåëíî îïàñíè çà áðåìåííè æåíè è çà íîâîðîäåíè äåöà. Îëîâîòî, ïðèìåðíî, çàñÿãà íÿêîè åíçèìè, óâðåæäà æëåçè ñ âúòðåøíà ñåêðåöèÿ è äð. Æèâà÷íèòå ñúåäèíåíèÿ óâðåæäàò ëèãàâèöèòå è êîæàòà, çàñÿãàò áúáðåöèòå, öåíòðàëíàòà íåðâíà ñèñòåìà è ìèîêàðäà. Çàòîâà â áåëèòå ñòðàíè â Åâðîïà, êúäåòî óæ ñìå è íèå, áàòåðèèòå ñå ñúáèðàò ïî ñïåöèàëåí ðåä. Âúâ âñåêè ñóïåð-

ìàðêåò èìà îïðåäåëåíè ìåñòà çà ïîñòàâÿíå íà óïîòðåáÿâàíè áàòåðèè. Ó íàñ òàêèâà íÿìà.

Àêî ñè ìèñëåù, íÿìà êàê äà îñòàíåø áåçðàçëè÷åí! Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) è ÁëóËèíê çàïî÷âàò îðãàíèçèðàíåòî íà íàöèîíàëíàòà ìðåæà ïî ïðîáëåìèòå íà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííè îòïàäúöè. Ïúðâàòà çàäà÷à ïðåä ñäðóæåíèÿòà ùå áúäå äà ñå ïðîó÷àò âúçìîæíîñòèòå çà ðåöèêëèðàíå íà åëåêòðîííè îòïàäúöè â Ñúðáèÿ, Ìàêåäîíèÿ, Áúëãàðèÿ è Õúðâàòñêà. Íà áàçà íà ðåçóëòàòèòå îò ïðîó÷âàíåòî ùå çàïî÷íå îáó÷åíèå ó íà ñ çà

îáùèíè è ÍÏÎ êàê äà ñå ïîäïîìîãíå öåëèÿ ïðîöåñ ïî ñúáèðàíå è ðåöèêëèðàíå íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè. Òàêà ñúçäàäåíàòà íàöèîíàëíà ìðåæà ùå áúäå ÷àñò îò ïðîåêòà “Áàëêàíñêà ìðåæà ïî ïðîáëåìèòå íà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè” è ùå ñå ñúñòîè îò 10 áúëãàðñêè îðãàíèçàöèè, ðàáîòåùè â îáëàñòòà íà îïàçâàíå íà îêîëíàòà ñðåäà. Îáùàòà öåë íà ìåæäóíàðîäíèÿ ïðîåêò å ïîäïîìîãàíå íà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè â Ìàêåäîíèÿ, Ñúðáèÿ, Õúðâàòñêà è Áúëãàðèÿ ÷ðåç äåéñòâèÿ çà ïîäîáðÿâàíå îáùåñòâåíàòà îñâåäîìåíîñò è çàñèëåí ìîíèòîðèíã íà ïðèëîæåíèåòî íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà ïî âúïðîñà. 10 ÷ëåíà íà íàöèîíàëíàòà ìðåæà ùå ó÷àñòâàò â äåéíîñòè êàòî: - îáó÷åíèÿ çà îðãàíèçàöèèòå çà èçãðàæäàíå íà êàïàöèòåò è îáìåí íà çíàíèÿ ïî òåìàòà çà óïðàâëåíèå íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè; - èçñëåäâàíå è àíàëèç íà íàñòîÿùàòà ñèòóàöèÿ â ñòðàíàòà ïî îòíîøåíèå íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè; - ìåñòíè ñðåùè ñ öåë ïîâèøàâàíå íà îáùåñòâåíàòà ÷óâñòâèòåëíîñò è ìîíèòðîíã íà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè; - èçãîòâÿíå íà íàðú÷íèê çà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííè îòïàäúöè. ÁëóËèíê, ñúâìåñòíî ñ ÎÖÎÑÓÐ - Âàðíà, êîîðäèíèðà íàöèîíàëíà ìðåæà ïî ïðîáëåìèòå íà óïðàâëåíèåòî íà åëåêòðîííèòå îòïàäúöè â Áúëãàðèÿ â ðàìêèòå íà ìåæäóíàðîäåí áàëêàíñêè ïðîåêò, ôèíàíñèðàí îò ïðåäïðèñúåäèíèòåëíèÿ ôèíàíñîâ èíñòðóìåíò íà Åâðîïåéñêèÿ ñúþç. Çà âðúçêà ñ êîîðäèíàòîðèòå íà ïðîåêòà, ìîæå äà ïèøåòå íà àäðåñè: vera@bluelink.net è pecsd@net-bg.net.


áðîé 36

Ëèñò ïî ëèñò

14

Èëèÿí Èëèåâ, ïðåäñåäàòåë íà ÎÖÎÑÓÐ:

Ïðîìÿíàòà íà ìèñëåíåòî íå ñòàâà çà åäèí äåí

- Êàêâà å ðàâíîñìåòêàòà ñëåä 10 ãîäèíè „Ëèñò ïî ëèñò”? Ïðîìåíè ëè ñå ñàìîñúçíàíèåòî íà õîðàòà? - Àêî ñúäèì ïî òîâà, êîëêî ìíîãî õîðà ñå îáàæäàò è èñêàò äà ñå âêëþ÷àò â êàìàïàíèÿòà, ñèãóðíî äà, ïðîìåíèëî ñå å. Êàìïàíèÿòà å èçèãðàëà ñâîÿòà ðîëÿ è å çàïî÷íàëà äà ïðîìåíÿ ìèñëåíåòî. Ìíîãî õîðà èñêàò äà ðåöèëêëèðàò õàðòèÿòà ñè è òåçè, êîèòî ñà çàïî÷íàëè âåäíúæ, íå èñêàò äà ñå îòêàçâàò. Çà òåçè 10 ãîäèíè îáà÷å ñèñòåìàòà çà ñúáèðàíå íà îòïàäúöè âúâ Âàðíà íå ñå å ïðîìåíèëà. Ïðåäè èìàøå åäíà ôèðìà – ìîíîïîëèñò çà èçêóïóâàíå íà õàðòèÿòà, ñåãà ñå äâå èëè òðè. Èìà áóòàôîðíè öâåòíè êîíòåéíåðè ïî óëèöèòå, êîèòî ïî÷òè íèêîé íå èçïîëçâà. - Ïðàâè ëè ñå íåùî â ïîñîêà ñòèìóëèðàíå ðåöèêëèðàíåòî íà îòïàäúöè èëè âñè÷êî âúâ Âàðíà ñïðÿ ñ ïîñòàâÿíåòî íà öâåòíèòå êîíòåéíåðè? - Äî òàì ñòèãíà. Õîðàòà òðÿáâà äà èìàò ðàçëè÷íè âúçìîæíîñòè çà âðúùàíå íà îòïàäúöèòå ñè, â òîâà ÷èñëî â ìàãàçèíà, îáùèíñêè êâàðòàëíè öåíòðîâå çà ðåöèêëèðàíå. Ñåãà äîðè è äà èìà â êâàðòàëà íÿêàêúâ ïóíêò, òîé å ãàðàæ è ñå å ïîÿâèë áëàãîäàðåíèå íà íå÷èÿ èíèöèàòèâà ñ öåë ïðåïèòàíèå. Êàêâîòî áåøå 2000 ã., êîãàòî ïî÷âàõìå, ïðåç 2010 ã. å ñúùîòî. Ìîæå äà ïîïèòàìå Îáùèíà Âàðíà êîëêî ïàðè

å èçõàð÷èëà çà ïèñàíå íà ïðîãðàìè çà îòïàäúöè çà 10-ãîäèøåí ïåðèîä è äà ñúïîñòàâèì êàêâî å ñâúðøåíî íàïðàêòèêà â òàçè îáëàñò. Àç òâúðäÿ, ÷å íèùî íå å íàïðàâåíî. Îáùèíàòà ùå êàæå – íå å òàêà, ñëîæèõìå öâåòíè êîíòåéíåðè. À êîëêî ãðàæäàíè ñå îáàæäàò è ïèòàò, çàùî ãè ïîñòàâÿò òåçè öâåòíè êîøîâå, ñëåä êàòî îòïàäúêúò îò òÿõ ñå ñúáèðà çàåäíî â åäíà è ñúùà êîëà. Âúïðåêè òîâà êîëè÷åñòâîòî íà ðåöèêëèðàíèòå îòïàäúöè ñå å ïîâèøèëî – òîâà íå ìîæå äà ñå îñïîðè. Òî ñå äúëæè íà ãîëåìèòå âåðèãè ñóïåðìàðêåòè, êîèòî èìàò ìàëêè ïðåñè è âñè÷êè õàðòèåíè îòïàäúöè ñå áàëèðâàò è ïðåäàâàò.  òîâà îòíîøåíèå èìà ðàçâèòèå, íî òî íå å çàðàäè íÿêàêâà îáùèíñêà ïðîãðàìà. - Ïðîìåíèëà ëè ñå å ìîòèâàöèÿòà íà õîðàòà, êîèòî ñåãà ñå âêëþ÷âàò â êàìïàíèÿòà „Ëèñò ïî ëèñò” â ñðàâíåíèå ñ òàçè íà ïúðâèòå ó÷àñòíèöè? - Ìîòèâàöèÿòà å åäíà è ñúùà, ÷èñòî è ïðîñòî åäíèòå ñåãà ñà ðàçáðàëè çà êàìïàíèÿòà. Íå ìîæåì äà íå îò÷åòåì è ôàêòà, ÷å çåëåíàòà èäåÿ îò äâå ãîäèíè å äîñòà ìîäåðíà, ñëåä êàòî äîðè Ìèñ Áúëãàðèÿ çà 2010 ã. îáÿâè, ÷å îñíîâíèòå é ïðèîðèòåòè ùå ñà îïàçâàíå íà îêîëíàòà ñðåäà. Çà ìîòèâàöèÿòà íà åäèí ó÷àñòíèê ñå ðàçáèðà ïî òîâà, äî êîëêî òîé äúëãîòðàéíî ó÷àñòâà â êàìïàíèÿòà. Èìà ó÷àñòíèöè, êî-

èòî ñå îáàæäàò âåäíúæ â ãîäèíàòà, èìà õîðà, êîèòî ñè ÿ ñêëàäèðàò â ìàçåòî, íî èìà è òàêèâà, êîèòî èçõâúðëÿò âñè÷êî íà áîêëóêà. Íî ïúê ïî ñõåìàòà, ïî êîÿòî ðàáîòèì, íå ìîæåì äà îáõâàíåì âñè÷êè æåëàåùè, êîèòî èñêàò äà ïðåäàâàò õàðòèÿòà ñè íà íàñ. -  íà÷àëîòî öåëòà íà êàìïàíèÿòà áåøå õîðàòà äà ðàçáåðàò, ÷å õàðòèÿòà ìîæå äà ñå ðåöèêëèðà è ñ òîâà ñå ñïàñÿâàò îò èçñè÷àíå äúðâåòà. Âå÷å âñè÷êè çíàÿò òîâà. Ïðîìåíèëè ñå öåëòà? -  íà÷àëîòî öåëòà áåøå äà ñå ïîêàæå åäíà îò ìíîãîòî âúçìîæíîñòè êàê äà ðåöèêëèðàò, äà èì ñå ñúçäàäàò óñëîâèÿ äà ãî ïðàâÿò. Âúïðåêè ÷å àêî ÷îâåê íå èñêà äà ïðàõîñâà õàðòèÿòà, äîðè è äà íÿìà öâåòåí êîíòåéíåð, âèíàãè ìîæå äà âúðæå òåñòåòî è äà ãî îñòàâè äî îáèêíîâåíàòà êîôà çà ñìåò. Òîãàâà 100% òàçè õàðòèÿ ùå îòèäå çà ðåöèêëèðàíå. - Íàáðàíèòå ñðåäñòâà îò êàìïàíèÿòà ïîñòúïâàò âúâ ôîíä „Ëèñò ïî ëèñò”. Êàê ñå èçðàçõîäâà òîé? - Îáèêíîâåíî ñðåäñòâàòà ñå èçïîëçâàò çà äâå çàëåñèòåëíè êàìïàíèè â ãîäèíàòà, à ñúùî è çà íàãðàäè â äåòñêèòå ãðàäèíè. Íàáëþäàâà ñå âúçðîäèòåëåí ïðîöåñ â äåòñêèòå çàâåäåíèÿ.  íà÷àëîòî íà êàìïàíèÿòà òå áÿõà ìíîãî åíòóñèàçèðàíè, ñëåä òîâà èìàøå ïåðèîä íà çàòèõâàíå, â êîéòî îòïàäíàõà 4-5 åìáëåìàòè÷íè äåòñêè ãðàäèíè, êîèòî åæåñåäìè÷íî ïðåäàâàõà õàðòèÿ. Ïðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà îòíîâî èìàìå áóì, âêëþ÷èõà ñå íîâè äåòñêè ãðàäèíè. - Îáùèíà Âàðíà áåøå åäèí îò íàé-ñåðèîçíèòå ó÷àñòíèöè â êàìïàíèÿòà. Çàùî âå÷å íå å ÷àñò îò „Ëèñò ïî ëèñò”? - Òîâà å åäèí îò ñëó÷àèòå íà ãîëÿì ó÷àñòíèê, êîéòî ñå å îòêàçàë îò êàìïàíèÿòà, íî òîé ïðîäúëæàâà äà ðåöèêëèðà õàðòèÿòà ñè. Åòî, òîâà å óñïåõúò.  ðàìêèòå íà äâå ñåäìèöè Îáùèíà Âàðíà èçõâúðëÿøå ñàìî â êîøîâåòå çà ðàçäåëíî ñúáèðàíå íà õàðòèÿ îêîëî 100 êã. Îòêàçúò é îò „Ëèñò ïî ëèñò” áåøå ïîðàäè ñúâñåì ïðîçàè÷íà ïðè÷èíà – íå ìîæàõìå äà ñå ðàçáåðåì çà âðåìåòî, â êîåòî äà èçâîçâàìå õàðòèÿòà. Ñëó÷âàøå ñå òàêà, ÷å íàøåòî ñïèðàíå íà ìÿñòî â ãàðàæà íà îáùèíàòà, áåøå ñâúðçàíî ñ îòíåìàíåòî íà âúçìîæíîñòòà çà ïàðêèðàíå íà âèñø îáùèíñêè ñëóæèòåë äâà ïúòè â ìåñåöà â ðàìêèòå íà 20-30 ìèí. Íèå íå ìîæåõìå äà ïðèêëþ÷èì ïðåäè òîé äà äîéäå íà ðàáîòà è ñå íàëàãàøå äà èç÷àêâà èçâåñòíî âðåìå, çà äà ïàðêèðà òî÷íî íà òîâà ìÿñòî. Òîâà íå ãî óäîâëåòâîðÿâàøå è çàòîâà ïðåñòàíàõìå äà õîäèì äî Îáùèíàòà.

Ìíîãî ÷åñòî ñå ñáëúñêâàìå ïî âðåìå íà êàìïàíèÿòà ñ îíîâà ìèñëåíå îò åäíî âðåìå – êàòî ñè õâúðëèì áîêëóêà â êîøà, îòòàì – íàòàòúê íå íè èíòåðåñóâà êàêâî ñå ñëó÷âà ñ íåãî. - Êàê ùå ïðîäúëæè êàìïàíèÿ „Ëèñò ïî ëèñò”? - Çà ñåãà ïî ñúùèÿ íà÷èí. Îò 2005 ã. åäèíèÿò îò åêèïà, êîéòî ñúáèðà õàðòèÿòà, âèíàãè å ÷óæäåñòðàíåí äîáðîâîëåö, äîøúë ó íàñ ïî ïðîãðàìà íà Åâðîïåéñêàòà äîáðîâîë÷åñêà ñëóæáà. Âñÿêà ãîäèíà ñå ïðàâÿò ïîñòúïëåíèÿ çà òàêèâà äîáðîâîëöè, òúé êàòî ó íàñ íÿìà æåëàåùè, íå ìîæåì äà íàìåðèì õîðà çà òàçè ðàáîòà. Êàìïàíèÿòà „Ëèñò ïî ëèñò” å îãðàíè÷åíà îòêúì ðåñóðñè. Íÿêîè îò ó÷àñòíèöèòå îòïàäàò, äðóãè îáà÷å ñå ïðèñúåäèíÿâàò âåäíàãà íà òÿõíî ìÿñòî. Íàé-÷åñòèòå ñëó÷àè íà îòïàäàíå ñà, êîãàòî ôèðìàòà ñè ñìåíè îôèñà è íîâèÿò å íà ìÿñòî, êúäåòî íÿìà êúäå äà ñå ïàðêèðà.  ïúðâèòå ãîäèíè Îáùèíà Âàðíà èçäàâàøå ðàçðåøèòåëíè, çà äà ìîæåì äà ñïèðàìå íà çàáðàíåíè ìåñòà, êîãàòî ñúáèðàìå õàðòèÿòà. Ñëåä òîâà îáà÷å òàçè ïðàêòèêà áåøå ïðåêðàòåíà. Êàìèîíèòå ïî ÷èñòîòàòà íèêîãà íå ñà ñïèðàíè îò ïîëèöàèòå, íàñ îáà÷å íè ñïèðàò è íè ñå ïîäèãðàâàò çà òîâà, êîåòî âúðøèì. Ïîëèöèÿòà íå ñå èíòåðåñóâà äàëè ïðàâèø áëàãîòâîðèòåëíîñò, äàëè ñïàñÿâàø äúðâåòà, äàëè ïàçèø îêîëíàòà ñðåäà, à ñàìî äàëè ñè ñïðÿë ïîä çíàêà „Çàáðàíåíî ñïèðàíåòî”. - Êîé å áèë íàé-òðóäíèÿ ìîìåíò â êàìïàíèÿòà? - Êîãàòî ôèðìèòå çà ðåöèêëèðàíå ñïðÿõà äà èçêóïóâàò õàðòèÿòà çà îêîëî 3 ìåñåöà. Òîâà ñå ñëó÷è êðàÿ íà 2002 – íà÷àëîòî íà 2003 ã. Èìàøå ñðèâ íà òîçè ïàçàð. Òîãàâà ñå ÷óäåõìå êàêâî äà ïðàâèì, çàùîòî àêî áÿõìå ñïðåëè, ó÷àñòíèöèòå ùÿõà äà ïðåñòàíàò äà ðàçäåëÿò õàðòèÿòà ñè. Òîãàâà, áëàãîäàðåíèå íà åäíà äèðåêòîðêà íà äåòñêà ãðàäèíà, ÷èÿòî ñãðàäà èìàøå èçîñòàâåíà áàðàêà, óñïÿõìå â ïðîäúëæåíèå íà îêîëî äâà ìåñåöà äà ñúáèðàìå âñè÷êàòà õàðòèÿ òàì è êîãàòî ïàçàðúò ñå îòïóøè, äà ïðîäúëæèì. - Êàêúâ å êëþ÷úò íà óñïåõà íà åäíà 10-ãîäèøíà åêîëîãè÷íà êàìïàíèÿ? - Ïîñòîÿíñòâî. Äà èìàø õîðà, êîèòî ïîñòîÿííî äà âúðøàò òàçè ðàáîòà. Åêîëîãè÷íèòå êàìïàíèè ñà ñâúðçàíè ñ ïðîìÿíà íà ìèñëåíåòî, à òî ñå ïðîìåíÿ ñ ãîäèíè, à íå çà åäèí äåí. Ïðåç òåçè 10 ãîäèíè èìàøå ìíîãî ðåãèîíàëíè êàìïàíèè, ìíîãî ôèíàíñîâî ìîùíè ôèðìè ñå îïèòàõà äà èçïúëíÿâàò ïîäîáíè äåéíîñòè, íî ãè íàïðàâèõà åäíîêðàòíî è ñå îòêàçàõà.


15

Ëèñò ïî ëèñò

8850 äúðâåòà ñïàñèõà âàðíåíöè çà 10 ãîäèíè Îáùî çà êàìïàíèÿòà

Îðãàíèçàöèÿ

áðîé 36

Êèëîãðàìè Ñïàñåíè îò ïðåäàäåíà èçñè÷àíå õàðòèÿ äúðâåòà

À-Òðåíä ....................................................... 558 ........ 9.486 ÀÁ×Î ........................................................... 120 ......... 2.04 Àâàíãàðä Ïåðñîíàë Êîíñóëòèíã ................. 125 ........ 2.125 Àâèïàê - ÅÎÎÄ ........................................... 4380 ....... 74.46 Àâñòðèéñêè àâèîëèíèè ............................... 169 ........ 2.873 Àãåíöèÿ "Êóðòåâ" ....................................... 708 ...... 12.036 Àãåíöèÿ ÀÑÀ .............................................. 1453 ..... 24.701 Àãåòíöèÿ çà èêîíîì. ðàçâèòèå ..................... 77 ......... 1.309 ÀÃÏÏÌÏÄÌ - ÅÎÎÄ .................................. 35 ......... 0.595 Àäâ. Äðóæåñòâî Ñêîð÷åâ è ñ-öè ................. 345 ........ 5.865 Àäâ. Ñäð. "Êèðîâè, Ïåòðîâ & ïàðò ............ 133 ........ 2.261 Àäâîêàòñêè ñúâåò ....................................... 1797 ..... 30.549 Àäìèíèñòðàòèâåí ñúä ................................ 1702 ..... 28.934 Àäðåñ ÀÄ .................................................... 1838 ..... 31.458 Àé - êàðò ...................................................... 715 ...... 12.155 Àëáåíà Ìèòåâà ............................................. 36 ......... 0.612 Àëèàíñ Ôðàíñåç .......................................... 2263 ..... 38.471 Àëèñòðàâåë ................................................... 28 ......... 0.476 Àëòåÿ 7 .......................................................... 90 .......... 1.53 Àëôà áàíê .................................................... 300 .......... 5.1 Àëôà Ðàäèî .................................................. 612 ...... 10.404 Àíè Ùåðåâà ................................................... 7 .......... 0.119 ÀÏÅÅ .......................................................... 1332 ..... 22.032 Àðêîñ ........................................................... 102 ........ 1.734 ÀÑÅÒ Ìåíàäæìåíò ....................................... 4 .......... 0.068 ÀÑÌ - ÎÎÄ .................................................. 275 ........ 4.675 ÀÒÁ 1 è Àíòåÿ .............................................. 76 ......... 1.292 Àõèëåîñ Ìàðèíå Åíòåðïðàéñ .................... 1736 ..... 29.512 AIG Life ...................................................... 1043 ..... 17.731 ÁÀÑÅÉÍÎÂÀ ÄÈÐÅÊÖÈß ......................... 120 ......... 2.04 ÁÄÇÏ ........................................................... 261 ........ 4.437 Áåðëèö ......................................................... 569 ........ 9.673 Áåñò îô Áúëãåðèà ....................................... 1098 ..... 18.666 Áè Åñ Òðàâåë ................................................ 20 .......... 0.34 Áèçíåñ àãåíöèÿ - Âàðíà ............................... 678 ...... 11.778 Áèëä��êñ ÎÎÄ ............................................... 205 ........ 3.485 ÁÈÑÑ ............................................................ 31 ......... 0.527 ÁÐÈ - Âàðíà ................................................ 102 ........ 1.734 Áóëàâòî ........................................................ 232 ........ 3.944 Áóëèìîò ....................................................... 536 ........ 9.112 Áóëêî êîìåðñ ................................................ 10 .......... 0.17 Áóïðîìàð ...................................................... 6 .......... 0.102 Á×Ê .............................................................. 915 ...... 15.555 ÁØÏÎÁ .......................................................... 0 .............. 0 Áúëãàðñêà Ìåäèéíà Êîìïàíèÿ .................... 815 ...... 13.855 Áúëãåðèàí Õîëèäåéñ ................................... 264 ........ 4.488 Áþðî ïî òðóäà ............................................... 3 .......... 0.051 Áþòè Àêàäåìè ............................................... 0 .......... 0.051 BG - PROPERTIES ...................................... 217 ........ 3.689  è Ê ........................................................... 2992 ..... 50.864 Âàêîì Åíåðäæè ÎÎÎÄ ................................. 15 ......... 0.255 Âàëÿ Ãîñïîäèíîâà .......................................... 1 .......... 0.017 Âàíñ -Òðåéä ................................................. 318 ........ 5.406 Âàíÿ .............................................................. 64 ......... 1.088 Âàðíà ãàç ...................................................... 652 ...... 11.084 Âàðíåíñêà Òóðèñòè÷åñêà Êàìàðà ................ 20 .......... 0.34 Âàð÷åâ ôèíàíñ .............................................. 60 .......... 1.02 Âåëèí Ìàéñòîðîâ ........................................ 200 .......... 3.4 Âåíåëèí Áîæèäàðîâ ..................................... 23 ......... 0.391 Âåñåëèíà Êúðøîâñêà ................................... 136 ........ 2.312 Âåñòíèêàðñêà ãðóïà Áúëãàðèÿ ................... 1660 ....... 28.22 Âèëõåëìäåí øèïñ ñúðâèñ ............................ 223 ........ 3.791 ÂÈÍÑ ........................................................... 208 ........ 3.536 Âîåíåí ñúä ................................................... 180 ......... 3.06 ÂÑÓ"×åðíîðèçåö Õðàáúð" – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà ................................................................ 11655 .. 198.135 Âúçõîä - Èíòåð ÎÎÄ ................................... 109 ........ 1.853 Âúðòèëà ......................................................... 53 ......... 0.901 Âÿðà Ñòåôàíîâà ........................................... 347 ........ 5.899 Ãàëàíò .......................................................... 299 ........ 5.083 Ãàëèíà Ïåòðîâà ........................................... 556 ........ 9.452 Ãàëÿ æóðíàëèñòêàòà .................................. 156 ........ 2.652 Ãåîðãè Àáðàøåâ ............................................ 15 ......... 0.255 Ãåîñåðâèç ...................................................... 36 ......... 0.612 Ãëîáóë ......................................................... 1026 ..... 17.442 Ãðàíä õîòåë Âàðíà ....................................... 395 ........ 6.715 Äàéòàìàðèíåòàéì ....................................... 132 ........ 2.244 Äàðèê Ðàäèî ................................................ 482 ........ 8.194 Äàðèíà Èâàíîâà ........................................... 20 .......... 0.34 Äàðèíà Ìàðêîâà .......................................... 105 ........ 1.785 Äåàíà Âàñèëåâà ............................................ 162 ........ 2.754 Äåâíÿ òðåéä .................................................. 29 ......... 0.493 Äæåíåðàë áðîêåðñ ........................................ 12 ......... 0.204 ÄÇÇÄ " Ìàðêåò" ........................................... 40 .......... 0.68 ÄÇÇÄ "ÀÊÀÍÒ" .......................................... 306 ........ 5.202 ÄÇÇÄ ÐÀÄÅÊÑ ............................................ 382 ........ 6.494 Äèàíà Ðàäåâà ................................................ 89 .......... 2.17 Äèëêîì ......................................................... 240 ......... 4.08 Äèìèòúð Ãåîðãèåâ ....................................... 83 ......... 1.411 Äèñêîðäèÿ .................................................... 107 ........ 1.819 Äèÿíà Äîé÷èíîâà ........................................ 30 .......... 0.51 ÄÊ "Ìåëèòà" ................................................ 11 ......... 0.187 Äîëè Àíäðååâà ............................................. 15 ......... 0.255 Äîì ñúâåò - óë."Ð.Ìàâðèäîâ"7 ................... 167 ........ 2.839 Äîìñúâåò áë. 21 - êâ. Âúçðàæäàíå .............. 624 ...... 10.608 D.Brokers ....................................................... 5 .......... 0.085 Å.ÎÍ Áúëãàðèÿ – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà . 9084 154.428 Åâðîãðóï ...................................................... 64 ......... 1.088 Åâðîèíñ ........................................................ 51 ......... 0.867 Åâðîñèëåêñ .................................................. 961 ...... 16.337 ÅÈÌÑ ........................................................... 17 ......... 0.289 Åêîãàç ñúðâèñ ............................................... 10 .......... 0.17 Åêñïåðò ïëþñ ÎÎÄ ...................................... 211 ........ 3.587 Åêñïîìåíèäæìúíò ........................................ 74 ......... 1.258 Åêñïðåñ êîíñóëò .......................................... 131 ........ 2.227 Åëåêòðàïîìï ................................................ 787 ...... 13.379

ÐÅÄÀÊÖÈÎÍÅÍ ÅÊÈÏ: Ðåäàêòîð Ñâèëåíà Ãàíåâà, Ïðåäïå÷àò Âàëåðè Õðèñòîâ Ïå÷àò Ïå÷àòíà áàçà “Ïîçâúíåòå”

Îáùî çà êàìïàíèÿòà

Îðãàíèçàöèÿ

Êèëîãðàìè Ñïàñåíè îò ïðåäàäåíà èçñè÷àíå õàðòèÿ äúðâåòà

Åëêîìåðñ "Âÿðà" .......................................... 240 ......... 4.08 Åíåðãîñíàáäÿâÿíå ....................................... 226 ........ 3.842 Åíïàê – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà21833 . 371.178 ÅÐÀ - Áúëãàðèÿ ÎÎÄ .................................. 609 ...... 10.353 ÅÒ " ÅÂÅ" ................................................... 509 ........ 8.653 ÅÒ "Åâðîåêñïðåñ" ..................................... 428.5 .... 7.2845 ÅÒ "Êëàñ" .................................................... 132 ........ 2.244 ÅÒ "Êëàñà" ................................................... 44 ......... 0.748 ÅÒ “Ãðîçäàíà Áàëåâà" ñ. Òîïîëè ................. 20 .......... 0.34 ÅÒ Íèáî ...................................................... 180 ......... 3.06 ÅÒ"Àñïåí"98 .............................................. 684 ...... 10.778 ÅÒ"Âåãà" ..................................................... 474 ........ 8.058 ÅÒ"Ëåòðà" .................................................... 31 ......... 0.527 ÅÒ"ÌÈÃ" - Èâåëèí Èâàíîâ ........................ 505 ........ 8.585 ÅÒ"Íàâè" 46 ................................................ 30 .......... 0.51 ÅÒ"ÍÈÊ" - Íèêîëàé Òîäîðîâ .................... 1648 ..... 28.016 ÅÒ"Îðõèäåÿ Ñòîÿíîâà" ............................... 18 ......... 0.306 ÅÒ"Ðîñè" .................................................... 196 ........ 4.261 ET "Àíà Ìàðèóñ" ....................................... 251 ........ 4.267 ET Áàãåäè .................................................. 664.5 .. 11.2965 ET Þíèêîìñ ............................................... 1520 ....... 25.84 EXPO 2000 ................................................... 10 .......... 0.17 Åôðîñèíà ...................................................... 60 .......... 1.02 Çàâîä "ßâîð"-Òåîäîðà Ãàøåâà .................. 1850 ....... 31.45 ÇÀÄ "Âèêòîðèÿ" .......................................... 668 ...... 11.356 ÇÄ " Àðìååö" ................................................ 94 ......... 1.598 ÇÄ " Óíèêà" ................................................. 434 ........ 7.378 ÇÄ Àëèàíç Áúëãÿðèÿ- êëîí Âëàäèñëàâ ........ 111 ........ 1.887 ÇÄ ÊÄ Æèâîò ÀÄ ......................................... 35 ......... 0.595 ÇÅÒ ÊÎÌÏ .................................................. 469 ........ 7.973 ÇÊ ÄÑÊ Ãàðàíöèÿ .......................................... 0 .............. 0 Èâà Ãðåêîâà ................................................... 40 .......... 0.68 Èíâåñò òàéì .................................................. 15 ......... 0.255 Èíäóñòðèàëíà Àñîöèàöèÿ - Âàðíà ............ 1454 ..... 24.718 Èíêîì ÎÎÄ .................................................. 231 ........ 3.927 Èíëàá ........................................................... 200 .......... 3.4 Èíñòèòóò ïî ìåòàëîçíàíèå ........................ 1175 ..... 19.975 Èíòåêñ Áúëãàðèÿ ......................................... 118 ........ 2.006 Èíòåðàãðî .................................................... 60 .......... 1.02 Èíòåðáèëä .................................................... 25 ......... 0.425 Èíòåðíåøúíúë .............................................. 80 .......... 1.36 ING ............................................................... 159 ........ 2.703 Éîâà Ôèëåâà ................................................ 307 ........ 5.219 Éîãà Àãîðèÿ - ñòóäèî .................................. 85 ......... 1.445 Éîíàñ - ÎÎÄ ................................................ 111 ........ 1.887 Ê èíæåíåðèíã ÎÎÄ ..................................... 182 ........ 3.094 Êàëèí ............................................................ 81 ......... 1.377 Êàíòîðà Äîáðåâà - Áîíåâà .......................... 27 ......... 0.459 Êàðèí äîì ................................................... 1179 ..... 20.043 Êàðîë ............................................................. 0 .............. 0 Êàòðèí Òèãúë ................................................ 5 .......... 0.085 Êàñòåë ÀÄ ..................................................... 29 ......... 0.493 Êåéáúëòåë .................................................... 778 ...... 13.226 Êëèìåíòèíà Äèìèòðîâà .............................. 138 ........ 2.346 Êëóá "Îòâîðåíî Îáùåñòâî" ...................... 2356 ..... 40.542 Êìåòñòâî "Ãàëàòà" ....................................... 920 ........ 15.64 Êìåòñòâî Êàìåíàð ....................................... 190 ......... 3.23 Êìåòñòâî Òîïîëè ........................................ 578 ........ 9.826 Êíèæàðíèöà "Êàìåðîí" ............................... 73 ......... 1.241 Êîëåæ ïî òóðèçúì ......................................... 0 .............. 0 Êîìïëåêñ çà ñîöèàëíè óñëóãè ..................... 281 ........ 4.777 Êîìïþòðè Ìèëåíèóì ................................. 2977 ..... 50.609 Êîìòðàä ÎÎÄ ............................................... 484 ........ 8.228 Êîíòî 2000 ................................................... 34 ......... 0.578 Êîïè ïðèíò ................................................. 1091 ..... 18.547 Êîïèêîì Èâêîìåðñ ...................................... 905 ...... 15.385 Êðàñèìèðà Êèðîâà ....................................... 12 ......... 0.204 ÊÒ" Ïîäêðåïà" ............................................. 75 ......... 1.785 Êóêëåí òåàòúð - Âàðíà ................................. 423 ........ 7.191 Êóðèåðñêè óñëóãè TNT ............................. 1517 ..... 25.789 K&K êîíñóëò .............................................. 705 ...... 11.985 Keppel Fels Baltech Ltd. ............................. 5408 ....... 92.44 Livea ............................................................ 495 ........ 8.415 Ëåêñ áàòúð óîðòñ ......................................... 16 ......... 0.272 Ëåòèùå Âàðíà .............................................. 322 ........ 5.474 Ìàãàçèí Òîïëî ............................................ 100 .......... 1.7 Ìàåðñê ......................................................... 252 ........ 4.284 Ìàðèÿ Õåðìîâà ........................................... 118 ........ 2.006 Ìàðèÿíà Ïåòðîâà ......................................... 19 ......... 0.323 Ìàðê - ÅÎÎÄ ............................................... 707 ...... 12.019 Ìàðòèíåëè ................................................... 550 ......... 9.35 Ìàð÷åëà Êîâà÷åâà ........................................ 69 ......... 1.173 Ìàòåìàòè÷åñêà ãèìíàçèÿ ........................... 4769 ..... 81.073 Ìàòåðèêà ...................................................... 51 ......... 0.867 Ìåãà-èíòåð ïàðêåò ........................................ 0 .............. 0 Ìåðêóðèóñ .................................................. 121 ........ 2.057 ÌÇ 60 ........................................................... 233 ........ 3.961 Ìèëåíèóì ÊÄ .............................................. 607 ...... 10.319 Ìèòíèöà Âàðíà .......................................... 1801 ..... 30.617 ÌÊÑ ............................................................. 369 ........ 6.273 Ìëàäåæêè äîì-Îðáèòà ............................... 1207 ..... 20.519 M sat ............................................................ 538 ........ 9.146 MGS ............................................................... 50 .......... 0.85 Í.×èòàëèùå "Âàñèë Ëåâñêè" ....................... 249 ........ 4.233 Íàâèáóë õîëäèíã ......................................... 268 ........ 4.556 Íàðâàñ ........................................................... 45 ......... 0.765 Íàòóðåëà ..................................................... 1065 ..... 18.105 ÍÁÑ "Èíæåíåðèíã" ÎÎÄ ............................. 54 ......... 0.918 Íåêñêîì - Áúëãàðèÿ" ÀÄ ............................ 283 ........ 4.811 Íåîôðîíò .................................................... 241 ........ 4.097 ÍÅÒ ÎÍËÀÉÍ ÈÍÑ ................................... 182 ........ 3.094 ÍåòÊîìï ....................................................... 175 ........ 2.975 Íèêîëàé Íîâêèðèøêè ................................. 109 ........ 1.853 NWA ............................................................ 218 ........ 3.706 ÎÁÁ êë."Âëàäèñëàâ Âàðíåí÷èê" .................. 200 .......... 3.4 Îáìåííè áþðà "Ñòðèíã" ........................... 1143 ..... 19.431 Îáù-èíôîðìàöèîíåí öåíòúð ...................... 39 ......... 0.663

Îáùî çà êàìïàíèÿòà

Îðãàíèçàöèÿ

Êèëîãðàìè Ñïàñåíè îò ïðåäàäåíà èçñè÷àíå õàðòèÿ äúðâåòà

Î��ùèíà "Êàçàøêî" ...................................... 185 ........ 3.145 Îáùèíà “Áÿëà” ............................................ 120 ......... 2.04 Îáùèíà Âàðíà – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà 23553 400.401 Îáùèíñêè Äåòñêè Êîìïëåêñ ...................... 2663 ..... 45.271 Îáùèíñêè åêîöåíòúð .................................. 169 ........ 2.873 Îáùèíñêè ñúâåò íà ÁÑÏ ............................. 344 ........ 5.848 ÎÄÇ ¹ 11 "Äåòñêè ñâÿò" ........................... 1345 ..... 22.865 ÎÄÇ ¹ 12 "Ïúðâè þíè" ............................. 590 ........ 10.03 ÎÄÇ ¹ 2 "Ä-ð Ï.Áåðîí" ........................... 1529 ..... 25.993 ÎÄÇ ¹ 5 "Ñëàâåé÷å" ................................... 334 ........ 5.678 ÎÄÇ ¹13 "Äåòñêà ðàäîñò" ×ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà ................................................................ 14551 .. 247.367 ÎÄÇ ¹14 "Äðóæáà" ................................... 4845 ..... 82.365 ÎÄÇ ¹16 "Áúëãàð÷å" ................................ 1964 ..... 33.388 ÎÄÇ ¹8 "Ëÿñòîâè÷êà" ............................... 1694 ..... 28.798 Îçäðàâèòåëíî ó÷èëèùå ............................... 665 ...... 11.305 Îêðúæåí ñúä Âàðíà – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà 14018 ....................................................... 238.306 Îëñèçúíñ ....................................................... 25 ......... 0.425 Îëñèçúíñ ....................................................... 25 ......... 0.425 Îëñèñ ïðîïåðòèñ .......................................... 10 .......... 0.17 Îðãàíèç íà áúëã. ñêàóòè .............................. 184 ........ 3.128 Îðêà ñòóäèîè ................................................ 35 ......... 0.595 ÎÓ "Äîáðè ×èíòóëîâ" ................................ 580 ......... 9.86 ÎÓ "Ï. Ñëàâåéêîâ" ...................................... 856 ...... 14.552 ÎÓ"Â. Àïðèëîâ" ......................................... 4047 ..... 68.799 ÎÓ"Ã.Ñ.Ðàêîâñêè" ........................................ 509 ........ 8.653 ÎÓ"Çàõàðè Ñòîÿíîâ" ................................. 1038 ..... 17.646 ÎÓ"Èâàí Âàçîâ" ........................................... 60 .......... 1.02 ÎÓ"Êàï.Ïåòêî Âîéâîäà" ............................ 1962 ..... 33.354 ÎÓ"Ïàíàüîò Âîëîâ" ................................... 1818 ..... 30.906 ÎÓ"Ïàòðèàðõ Åâòèìèé" .............................. 30 .......... 0.51 ÎÓ"×åðíîðèçåö Õðàáúð" ........................... 530 ......... 9.01 Îôèñ 1 Èâåë ÎÎÄ ...................................... 1138 ..... 19.346 ÎÖÎÑÓÐ ..................................................... 1445 ..... 25.086 OMV - "Àâòîåêñïðåñ" ................................ 1084 ..... 18.428 OMV - "Ðåïóáëèêà" .................................... 691 ...... 11.747 OMV - "Ñìèðíåíñêè" .................................. 810 ........ 13.77 OMV - "×àéêà" ............................................ 210 ......... 3.57 Ïàïàçîâè ....................................................... 80 .......... 1.36 Ïàñåâè- Òåîäîðà Ãàøåâà ............................ 160 ......... 2.72 Ïåäàãîãè÷åñêè èíôîðìàöèîíåí öåâíúð ..... 10 ......... 0.272 Ïåíêà Çèäàðîâà ........................................... 222 ........ 3.774 Ïåòðîìàð ...................................................... 60 .......... 1.02 Ïèåð Ôàáúð (áèâøî àðèñêîçìåòèêñ) .......... 190 ......... 3.23 Ïëàìåí Èâàíîâ ............................................. 60 .......... 1.02 Ïëàìèíæåíåðèíã ÎÎÄ ................................. 40 .......... 0.68 Ïëàíåêñ Õîëäèíã ÎÎÄ ............................... 3061 ..... 52.037 Ïîçâúíåòå - íîâèíè ..................................... 155 ........ 2.635 Ïîëñêî Äúðæàâíî Ó÷èëèùå ....................... 1926 ..... 32.742 Ïîìîùíî ó÷èëèùå ..................................... 2055 ..... 34.935 Ïðèðîäåí ïàðê "Çëàòíè ïÿñúöè" ............... 2017 ....... 34.48 Ïðîãðàìàòà ................................................. 190 ......... 3.23 Ïðîèíæåíåðèíã ........................................... 204 ........ 3.468 ÏðîÊàðò ....................................................... 737 ...... 12.529 Ïðîôåñèîíàëíà Ãèìíàçèÿ Åëåêòðîòåõíèêà 180 ......... 3.06 Ïðîõàñêà ...................................................... 510 ......... 8.67 Ïúðâà åçèêîâà ãèìíàçèÿ .............................. 525 ........ 8.925 ProSoft ......................................................... 225 ........ 3.825 V Åçèêîâà Ãèìíàçèÿ "Éîàí Åêçàðõ" ........... 980 ........ 16.66 Ðàäèî "Àòëàíòèê-Õèò-Ìèêñ" ..................... 1424 ..... 24.261 Ðàäèî Âàðíà ............................................... 4190 ....... 71.23 Ðàéîí "Àñïàðóõîâî" ................................. 4910 ....... 83.47 Ðàéîí "Ìëàäîñò" – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà6265 106.505 Ðàéîí "Îäåñîñ" .......................................... 1066 ..... 18.122 Ðàéîí "Ïðèìîðñêè" .................................... 470 ......... 7.99 Ðàéîí "Ïðèìîðñêè" .................................... 333 ........ 5.661 Ðàéîíåí ñúä ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà ........ 6446 109.582 Ðàéôàéçåí Áàíê ........................................... 450 ......... 7.65 Ðåâèê ÎÎÄ ................................................... 468 ........ 7.956 Ðåãèîêîì ....................................................... 88 ......... 1.496 Ðåêë. àãåíö."Ëåîíàðäî äà Âèí÷è" ................ 2 .......... 0.034 Ðåñòîðàíò Ëîçà ............................................ 130 ......... 2.21 ÐÈÎÑ ......................................................... 657 ...... 11.169 ÐË êúì ÈÎÀÑ ............................................. 98 ......... 1.666 ÐÒÂÖ - Âàðíà .............................................. 407 ........ 6.919 Ñàðà 55 ........................................................ 819 ...... 13.923 Ñàøà ............................................................. 618 ...... 10.506 Ñâèëåíà Âåë÷åâà ........................................... 53 ......... 0.901 ÑÄ"Èíåñ" ..................................................... 110 ......... 1.87 Ñäðóæåíèå "Ãàâðîø" .................................. 405 ........ 7.341 Ñåéô Ôþ÷úðñ Ìåíèäæìåíò ........................ 145 ........ 2.465 ñåì. Áàéêóøåâè ............................................ 40 .......... 0.68 Ñåì. Âúë÷åâè ................................................ 60 .......... 1.02 Ñåì. Äèìèòðîâè ........................................... 86 ......... 1.462 ñåì. Äèìîâè ................................................ 204 ........ 3.468 Ñåì. Æåëåâè .................................................. 40 .......... 0.68 ñåì. Æåëåçîâè ................................................ 5 .......... 0.102 Ñåì. Èâàíîâè ................................................. 8 .......... 0.136 ñåì. Êàéëúêîâè ............................................. 15 ......... 0.255 Ñåì. Êðúñòåâè .............................................. 10 .......... 0.17 Ñåì. Ëàâèàë .................................................. 20 .......... 0.34 ñåì. Ìèëåâè .................................................. 93 ......... 1.581 Ñåì. Ìèõàéëîâè ........................................... 35 ......... 0.595 ñåì. Ìèõîâè ................................................. 15 ......... 0.255 ñåì. Íåñòîðîâè ............................................ 237 ........ 4.029 Ñåì. Íèêîëîâè .............................................. 10 .......... 0.17 Ñåì. Ïåòðîâè ............................................... 217 ........ 3.689 Ñåì. Ðàäåâè .................................................. 25 ......... 0.425 ñåì. Ðàäîñëàâîâè .......................................... 42 ......... 0.714 ñåì. Ðà÷åâè .................................................... 5 .......... 0.085 Ñåì. Òðèôîíîâè ........................................... 20 .......... 0.34 Ñåì. Õðèñòîâè ............................................. 327 ........ 5.559 ñåì.Àíàêèåâè ............................................... 211 ........ 3.587

Îáùî çà êàìïàíèÿòà

Îðãàíèçàöèÿ

Êèëîãðàìè Ñïàñåíè îò ïðåäàäåíà èçñè÷àíå õàðòèÿ äúðâåòà

ñåì.Âèòàíîâè ............................................... 152 ........ 2.584 ñåì.Ïåòêîâè ................................................. 145 ........ 2.465 Ñåì.ßìáóëîâè .............................................. 40 .......... 0.68 Ñåìåêîíòðîëíà èíñïåêöèÿ .......................... 207 ........ 3.519 Ñè Áàíê ....................................................... 1830 ....... 31.11 Ñè ÅÑ Ñè / OBS ............................................ 365 ........ 6.205 ÑÈÃÌÀ ......................................................... 12 ......... 0.204 Ñèñ òåõíîëúäæè .......................................... 2118 ..... 36.006 Ñèòðîåí Ê-àóòîìîòîð ................................. 285 ........ 4.845 Ñëóæáà Ìåñòíè Äàíúöè ............................. 4311 ..... 73.287 ÑÎ"Ìèõàèë Êîëîíè" .................................... 15 ......... 0.255 Ñîëèñ ÎÎÄ ................................................... 75 ......... 1.275 ÑÎÓ.Àë Ïóøêèí .......................................... 2152 ..... 36.584 Ñï. "Ôàâîðèò" ............................................. 233 ........ 3.961 Ñïåêòúð íåò ÀÄ ........................................... 138 ........ 2.346 Ñòåëÿí Àòàíàñîâ ........................................... 50 .......... 0.85 Ñòèë ìåò ........................................................ 71 ......... 1.207 Ñòîÿí Íèêîëîâ ............................................. 405 ........ 6.885 Ñòðîíãèë ....................................................... 55 ......... 0.935 Ñúíñèòè ........................................................ 15 ......... 0.255 Ñúíòóðñ ....................................................... 771 ...... 13.107 7ÑÎÓ Íàéäåí Ãåðîâ ................................... 1346 ..... 22.882 Simens & Bosch ........................................... 1027 ..... 17.459 Ò è Ñ çàñòðàõîâêè ....................................... 210 ......... 3.57 Òàíÿ Ãåîðãèåâà .............................................. 0 .............. 0 Òàíÿ Éîðäàíîâà ........................................... 15 ......... 0.255 ÒÁ Àëèàíö ................................................... 245 ........ 4.165 Ò "Âàðíà" .................................................. 185 ........ 3.145 ÒÄ "ÀÄÂÔÊ" ................................................. 0 .............. 0 ÒÄ "Ðîäíè áàëêàíè" ................................... 112 ........ 1.904 Òåðìîâåíò ................................................... 531 ........ 9.027 Òåõíèêóì ïî èêîíîìèêà .............................. 20 .......... 0.34 Òåõíèêóì ïî õèìèÿ .................................... 212 ........ 3.604 Òåõíîïðîåêò ............................................... 126 ........ 2.142 Òîéîòà ........................................................ 1668 ..... 28.356 Òîìàñ Êóê ................................................... 199 ........ 3.383 Òîïëîôèêàöèÿ ............................................. 887 ...... 15.079 Òðàíñáèëä-ïðåâîäè Áîðÿíà ......................... 80 .......... 1.36 Òðàíñêîì ...................................................... 27 ......... 0.459 Òðóäîâà áîðñà "ßíà" .................................. 13 ......... 0.221 Òðóäîâà áîðñà "Ñèâàñ" ............................... 566 ........ 9.622 Òóè ............................................................... 543 ........ 9.231 Òóðåêñïî - Âàðíà ....................................... 2092 ..... 35.564 Òóðèñòè÷åñêè èíôîðìàöèîíåí öåíòúð ....... 65 ......... 1.105 Òèïñà è Êîíòðîëñ ÎÎÄ ................................. 1 .......... 0.017 3Ê - ÀÄ ......................................................... 34 ......... 0.578 TRD .............................................................. 40 .......... 0.68 TV Ñêàò ........................................................ 149 ........ 2.533 Ó÷èëèùà "Ôàðîñ" ....................................... 487 ........ 8.279 Ôàð ................................................................ 30 .......... 0.51 Ôèêîèíâåñò .................................................. 511 ........ 8.687 Ôèëèàë "Ñïåöàëíè ó÷èëèùà" (ñðåäíîøêîëñêî îáùåæèòèå) 904 ............................................................ 15.368 ôîíäàöèÿ "Ñúïðè÷àñòèå" ........................... 478 ........ 8.126 Ôîíäàöèÿ Ðåñóðñåí öåíòúð ......................... 26 ......... 0.442 Ôîòîñèíòåçèñ .............................................. 210 ......... 3.57 Ôðåêúëç ......................................................... 12 ......... 0.204 Ôðåø àï êîçìåòèêñ ...................................... 413 ........ 7.021 Ôðåø úï êîçìåòèêñ ....................................... 56 ......... 0.952 Õåïèòðàâåë 2000 ......................................... 129 ........ 2.193 Õîëäèíã Âàðíà ............................................. 340 ......... 5.78 Õîòåë "Àñòðà" .............................................. 86 ......... 1.462 Õîòåë "Ñèòè" ................................................ 35 ......... 0.595 Õîòåë Ìîäóñ ............................................... 2095 ..... 35.615 Õîòåë ðåñòîðàíò "Ñèðèóñ" ......................... 988 ...... 16.796 ÖÄà ¹ 12 "Ïèíîêèî" ................................ 1464 ..... 24.888 ÖÄà ¹ 15 "Ãúëúá÷å" – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà 30663 ....................................................... 521.271 ÖÄà ¹ 17 "Â. Òåðåøêîâà" ........................ 847 ...... 14.399 ÖÄà ¹ 28 "Êàðàìôèë÷å" ........................... 601 ...... 10.217 ÖÄà ¹ 35 "Íåçàáðàâêà" ............................. 775 ...... 13.175 ÖÄà ¹ 36 - Òîïîëè ÎÄÇ ........................... 603 ...... 10.251 ÖÄà ¹ 38 "ßí Áèáèÿí" ............................. 1347 ..... 22.899 ÖÄà ¹ 7 "Èçâîð÷å" .................................... 878 ...... 14.926 ÖÄà ¹10 "Ïðèêàçêà" ................................ 1460 ....... 24.82 ÖÄà ¹13 "Çâåçäè÷êà" ............................... 1950 ....... 33.15 ÖÄà ¹14 "Óñïåõ" ..................................... 1841 ..... 31.297 ÖÄà ¹16 "À.Ñ.Ïóøêèí" ............................ 940 ........ 15.98 ÖÄà ¹24 "Èãëèêà" .................................... 1560 ....... 26.52 ÖÄà ¹25 "Ëþëÿ��å"" .................................. 678 ...... 11.526 ÖÄà ¹3 "Äåòñêî ãðàä÷å" .......................... 2274 ..... 38.658 ÖÄà ¹32 "Ìîðÿ÷å" ................................... 315 ........ 5.355 ÖÄà ¹39 "Çâúí÷å" .................................... 1426 ..... 24.242 ÖÄà ¹43 "Ñèí÷åö" – ÷ëåí íà êëóá 100 ñïàñåíè äúðâåòà 5935 ......................................................... 100.895 ÖÄà ¹44 "Êðèëàòêî" ................................ 3090 ....... 52.53 ÖÄà ¹9 "Àëåí ìàê"-îçäðàâèíåëíà ........... 1497 ..... 25.449 ÖÄù40 Ùàñòëèâî äåòñòâî ....................... 926 ...... 15.742 Öåíòúð çà îáó÷åíèå è êâàëèôèêàöèÿ "Âåêòîð" ........... 441 7.497 Öåíòúð çà ñîö. Èíòåãðàöèÿ è ðåõàáèëèòàöèÿ122 ..... 2.074 ×àñòíà òúðãîâñêà ãèìíàçèÿ ......................... 10 .......... 0.17 ×åòâúðòà Åçèêîâà ãèìíàçèÿ ........................ 440 ......... 7.48 ×èïèòà- Áúëãàðèÿ ....................................... 360 ......... 6.12 ×èòàëèùå Ãàëàòà ......................................... 475 ........ 8.075 ×èòàëèùå-Âèíèöà ....................................... 200 .......... 3.4 ×ÏÃÈÁÀ "Ä-ð À. Áóðîâ" ........................... 372 ........ 6.324 Øåðáàí ........................................................ 251 ........ 4.267 Þâåêîìåðñ .................................................... 14 ......... 0.238 Þçèòêîëîðñ ................................................. 220 ......... 3.74 Þíèîí áàíê .................................................. 20 .......... 0.34 Þíèòóðñ ...................................................... 705 ...... 11.985 ÞÏ - Èìîòè ................................................ 189 ........ 3.213 Äðóãè ó÷àñòíèöè ...................................... 68418 2641.399 Îáùî ïî ãîäèíè ....................................... 433585 8852.738

Äàííèòå ñà êúì 04.2010 ã.

Èçäàâà Îáùåñòâåí öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå, àäðåñ: Âàðíà 9010, ÏÊ 79, òåë. 306 423 web: www.ecovarna.info e-mail: pecsd@net-bg.net


áðîé 36

Îòòóê-îòòàì

16

Ñëúí÷åâè áàíè èëè „Êàê ñå óñòàíîâè Ðîáèíçîí íà Äîáðóäæàíñêèÿ ìîðñêè áðÿã?” Ëåòåí ñåìèíàð çà åêîëîãè÷íî ñòðîèòåëñòâî îðãàíèçèðà Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) îò 13 äî 16 àâãóñò â ñ. Åçåðåö. Ñåëîòî ñå íàìèðà íà 6 êì îò Øàáëà â ïîñîêà Äóðàíêóëàê. Òàì çàïî÷âà èçãðàæäàíåòî íà åêîöåíòúð, ÷àñò îò ìðåæàòà „Æèâè ìåñòà”. Êàêòî Ðîáèíçîí Êðóçî, òàêà è íèå çàïî÷âàìå îò ñàìîòî íà÷àëî. Ïúðâàòà íè ñòúïêà ùå áúäå äà èçãðàäèì êîìïîñòíà òîàëåòíà è ñëúí÷åâà áàíÿ.  íà÷àëîòî ùå ïðåçåíòèðàìå ðàçëè÷íèòå òåõíîëîãèè íà ñòðîåæ, à íàêðàÿ ùå òåñòâàìå ïðîäóêòà íà îáùèÿ íè òðóä. Êàíèì âè íà òîâà ïðèêëþ÷åíèå work-shop – „Êàê äà ïîñòðîèì ñëúí÷åâà áàíÿ”. Àêî îáè÷àòå ïðåäèçâèêàòåëñòâàòà è æèâèòå ìåñòà íà Áúëãàðèÿ, è ðåøèòå äà ñå âêëþ÷èòå â íà÷èíàíèåòî, çàäúëæèòåëíî ñè ïðîãîòâåòå ïàëàò-

êà, ñïàëíè ÷óâàëè, ñòàðè ðàáîòíè äðåõè, ïðèíàäëåæíîñòè çà îöåëÿâàíå è íàé-âå÷å äîáðî íàñòðîåíèå. Ðàçõîäèòå çà õðàíà è ïúòóâàíå ùå ñà ïîêðèòè îò ÎÖÎÑÓÐ è ìðåæàòà „Æèâè ìåñòà”. Áðîÿò íà ó÷àñòíèöèòå å îãðàíè÷åí. Çà çàÿâêè: lienuchka@gmail.com.  ìðåæàòà çà óñòîé÷èâ îáìåí „Æèâè ìåñòà” ñà âêëþ÷åíè îùå Ñäðóæåíèå Áàéêàðèÿ íà ìåñòíîñòòà Áåãëèêà, Àðòåêîëîíèÿ â ñ. Æåëåí, Ñäðóæåíèå “Ó÷èëèùå çà Ïðèðîäà” â ñ. Âëàõè, Íàðîäíî ÷èòàëèùå “Áúäåùå ñåãà” â ñ. Ãóäåâèöà, Ñäðóæåíèå “Çà Åõî” íà õ. Åõî, Ñäðóæåíèå “Ñåëèùå Çåëåíî Ó÷èëèùå” â ñ. Êîñòèëêîâî, Åêîëîãè÷íî ñäðóæåíèå “Çà Çåìÿòà” â ñ. Êîâà÷åâöè, Ïåðìàøèï â ñ. Øèïêà. Ìàòåðèàëúò ñå ïóáëèêóâà ñúñ ñúäåéñòâèåòî íà:

Äåòñêî ìîðñêî ó÷èëèùå ïðåç àâãóñò Ìîðñêè êëóá „Ïðèÿòåëè íà ìîðåòî” îðãàíèçèðà äåòñêî ìîðñêî ó÷èëèùå ïðåç àâãóñò. Ìàë÷óãàíèòå ìåæäó 8 è 12 ãîäèíè ùå áúäàò îáó÷àâàíè â ìîðñêà åêîëîãèÿ, ïëóâíà ïîäãîòîâêà, ãìóðêàíå è ïúðâè ñòúïêè âúâ âåòðîõîäñòâîòî. Îáó÷åíèåòî ùå ñå ïðîâåæäà â ïðîäúëæåíèå íà äâå ñåäìèöè. Òàêñàòà çà ïåðèîäà å 100 ëâ. Çàïèñâàíå íà òåë.: 0889818727. Çà ïîðàñíàëèòå äåöà Ìîðñêè êëóá „Ïðèÿòåëè íà ìîðåòî” îðãàíèçèðà âîäîëàçíè êóðñîâå äî êðàÿ íà ñåïòåìâðè ïî àìåðèêàíñêàòà ñèñòåìà - SSI è ïî åâðîïåéñêàòà

– CMAS. Òàêñàòà çà ïîëó÷àâàíå íà åäíà çâåçäà å 400 ëâ., çà äâå çâåçäè – ² è ²² íèâî – 600 ëâ. Ïðàêòè÷åñêîòî îáó÷åíèå ñå ïðîâåæäà â Øàáëà è Òþëåíîâî. È òîâà ëÿòî Ìîðñêèÿò êëóá å ïîìèñëèë çà äåöàòà â íåðàâíîñòîéíî ïîëîæåíèå, êîèòî íå ìîãàò äà ñè ïîçâîëÿò ìîðñêî îáó÷åíèå.  ïàðòíüîðñòâî ñúñ Ñäðóæåíèå „Îòâîðè î÷è” 9 ìëàäåæè è åäíà äåâîéêà ìåæäó 19 è 25 ãîäèíè îò Çàùèòåíîòî æèëèùå â êâ. „Àñïàðóõîâî” ùå ïðèäîáèÿò áåçïëàòíî âîäîëàçíà ïðàâîñïîñîáíîñò.

Åêñêóðçèîííè ëåòóâàíèÿ ñ ÒÄ „Ðîäíè áàëêàíè” Êëóáúò çà þíîøåñêè è ìëàäåæêè òóðèçúì êúì ÒÄ „Ðîäíè áàëêàíè” îðãàíèçèðà åêñêóðçèîííè ëåòóâàíèÿ ïî ìàðøðóòè íà 100 Íàöèîíàëíè òóðèñòè÷åñêè îáåêòà. 27 – 28 þíè – Þæíî ×åðíîìîðèå – Ðåçîâî – óñòèå íà ðåêà Âåëåêà – Ñèíåìîðåö – Àõòîïîë – Êèòåí - öåíà: 42 ëåâà, òðàíñïîðò – àâòîáóñ; 10 – 17 þëè - ÐÈËÀ – Áîðîâåö – õèæà „Ìàðèöà” – âðúõ Ìóñàëà – õèæà „Ìàëüîâèöà” – âðúõ Ìàëüîâèöà – õèæà „Ñêàêàâèöà” – õèæà „Ðèëñêè åçåðà” – Ðèëñêè ìàíàñòèð; öåíà: 179 ëåâà – 7 äíè, íîùóâêè è õðàíà + çàñòðàõîâêà; 24 – 31 þëè - ÐÎÄÎÏÈ – Àñåíîâãðàä – Àñåíîâà êðåïîñò – Áà÷êîâñêè ìàíàñòèð – õèæà „Ñêàëíè ìîñòîâå” – âðúõ Ïåðñåíê – õèæà „Èçãðåâ” – ×åïåëàðå; Ïî æåëàíèå – ïîñåùåíèå íà ïåùåðà Óõëîâèöà – Àãóøåâè êîíàöè – Øèðîêà ëúêà è ñúáîðà ”Ãàéäàðñêî íàäñâèðâàíå” – ñ. Ãåëà; öåíà: 155 ëåâà – 7 äíè, íîùóâêè è õðàíà + çàñòðàõîâêà; 7 – 15 àâãóñò - ÑÒÀÐÀ ÏËÀÍÈÍÀ – Êîïðèâùèöà – âðúõ Áîãäàí – Êàðëîâî – õèæà „Õóáàâåö” – õèæà „Âàñèë Ëåâñêè” – õèæà „Ðàé” – âðúõ Áîòåâ – Êàëîôåðñêè ìàíàñòèð – Êàëîôåð; öåíà: 150 ëåâà – 7 äíè, íîùóâêè è õðàíà + çàñòðàõîâêà; 21 – 29 àâãóñò - ÏÈÐÈÍ – õèæà „Áåçáîã” – çàñëîí Òåâíî åçåðî – õèæà „Âèõðåí” – âðúõ Âèõðåí – çàñëîí Ñèíàíèöà – õèæà „Áåãîâèöà” / Êàìåíèöà/ – õèæà „Ïèðèí” – õèæà „Ïîïîâè ëèâàäè”; öåíà: 198 ëåâà – 9 äíè, íîùóâêè è õðàíà + çàñòðàõîâêà; 24 – 26 ñåïòåìâðè - ÑÒÀÐÀ ÏËÀÍÈÍÀ – õèæà „Âàñèëüîâ” – õèæà „Åõî”; 30 – 31 îêòîìâðè - ÐÎÄÎÏÈ – õèæà „Ñìîëÿíñêè åçåðà” – õèæà „Ïåðåëèê”. Òåëåôîíè çà âðúçêà: 630283; 500335; 0885/204882; ÒÄ „Ðîäíè áàëêàíè” ñå ïðåìåñòè â íîâ îôèñ íà óë. „Èâàí Äðàñîâ” ¹11 (äî öúðêâàòà „Ñâ. Ïåòêà”).. Äî 27 àâãóñò ïðîäúëæàâàò çåëåíèòå ãðàäñêè ëàãåðè „Ìëàä òóðèñò”, îðãàíèçèðàíè îò Òóðèñòè÷åñêî äðóæåñòâî „Ðîäíè áàëêàíè”. Îò 26 àâãóñò äî 1 ñåïòåìâðè äðóæåñòâîòî îðãàíèçèðà è ëåòåí çåëåí ëàãåð íà õèæà “Ìå÷èò”.

Äà ñè „åêî” å ìîäåðíî!

Îáùåñòâåíèÿò öåíòúð çà îêîëíà ñðåäà è óñòîé÷èâî ðàçâèòèå (ÎÖÎÑÓÐ) ïðåäëàãà ñâîÿ âåðñèÿ çà òðè â åäíî. Àêî ñè çàêóïèòå îò íàøèòå ðåêëàìíè ôëàíåëêè ñ ëîãîòî íà íàé-èçâåñòíàòà íè êàìïàíèÿ “Ëèñò ïî ëèñò”, âèå åäíîâðåìåííî ìîæåòå: 1. Äà çàðàäâàòå ñâîé ðîäíèíà, ïðèÿòåë è çàùî íå ñåáå ñè; 2 Äà ïîäïîìîãíåòå ôèíàíñîâî êàìïàíèÿòà. 3. Äà ïîäïîìîãíåòå îïàçâàíåòî íà ïðèðîäàòà. Ôëàíåëêèòå çà äàìèòå ñà â ðàçìåð S, M, L, çà ìúæå - L, XL, XXL. Öåíàòà å 7 ëåâà. Åäèí ëåâ îò âñÿêà çàêóïåíà ôëàíåëêà îòèâà çà ôèíàíñèðàíå íà äåéíîñòè ïî êàìïàíèÿ “Ëèñò ïî ëèñò”. Òåíèñêèòå ìîæåòå äà çàêóïèòå íà ìÿñòî îò îôèñà íà ÎÖÎÑÓÐ èëè äà âè ãè äîñòàâèì ñ êóðèåð, êàòî ðàçíîñêèòå çà äîñòàâêà ñà çà âàøà ñìåòêà. Ìîæå äà íè îòêðèåòå íà àäðåñ: áóë. “Êíÿç Áîðèñ I” 81, åò.2, àï.5 (Çàä Èêîíîìè÷åñêèÿ óíèâåðñèòåò) è íà òåë.052 306 423; åë. ïîùà: pecsd@net-bg.net.


Leaf Bulletin vol. 36