Issuu on Google+

Ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο 1


Διμηνιαίο Παιδαγωγικό Περιοδικό Χρονιά 44η, Ιούνιος 2012, Αρ. 212 Συντακτικό Σημείωμα

Σελ. 4

Συνέδριο « Ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο»

Σελ. 5

Πορίσματα Συνεδρίου

Σελ. 44

Εθισμός των εφήβων στο διαδίκτυο: νεότερα δεδομένα

Σελ. 51

Παγκύπρια έρευνα για την προβληματική χρήση του διαδικτύου σε μαθητές Α’ και Β’ Λυκείου στην Κύπρο: Προκαταρκτικά αποτελέσματα.

Αρνητικά αλλά και θετικά του διαδικτύου: Χρήση νέων τεχνολογιών για πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων υγείας.

Σελ. 63

Κινητό τηλέφωνο. Μέσο επικοινωνίας ή εξάρτησης;

Σελ. 67

Χρήση του Διαδικτύου και κατανόηση των δυνατοτήτων και κινδύνων που περιλαμβάνει

Σελ. 70

Σελ. 57

ISSN 0253 - 0910

ΕΚΔΟΤΗΣ

Παγκύπρια Σχολή Γονέων Το Διοικητικό Συμβούλιο της Σχολής αποτελούν εκπρόσωποι από: Συνομοσπονδίες και Ομοσπονδίες Συνδέσμων Γονέων Σχολείων Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής εκπαίδευσης, Παγκύπρια Οργάνωση Ελλήνων Δασκάλων – ΠΟΕΔ, Οργάνωση Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης – ΟΕΛΜΕΚ, Οργάνωση Λειτουργών Τεχνικής Εκπαίδευσης Κύπρου – ΟΛΤΕΚ, Σύνδεσμοι Επιθεωρητών Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και άτομα.

ΓΡΑΦΕΙΑ

Ιφιγενείας 73, 2003, Στρόβολος, Λευκωσία Τ.Θ. 27298, 1643, Λευκωσία Τηλέφωνο: 22 754466 Τηλεομοιότυπο: 22 345103 email: scholigoneon@cytanet.com.cy www.scholigoneon.org.cy www.facebook.com/scholigoneon

Τα χειρόγραφα δεν επιστρέφονται. Τα άρθρα εκφράζουν αποκλειστικά απόψεις των συγγραφέων τους. Αναδημοσιεύσεις επιτρέπονται, φτάνει να αναφέρεται η πηγή.

Συντακτική Επιτροπή: Λοϊζος Γιάσουμας Νίκος Μουλαζίμης Λευτέρης Αριστείδου Μιχάλης Τσιάρλιστος Κυριάκος Σαμάρας Στέφανος Πέτρου Μάριος Ιγνατίου Βάσω Μιχαήλ

ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ Για σχολεία, σωματεία και βιβλιοθήκες Για άτομα: Μέσω Ταχυδρομείου Μέσω σχολείου Για συνδρομητές του εξωτερικού Τιμή τεύχους στην Κύπρο

€10.00 €10.00 €10.00 €15.00 € 2.00

ΣΕΛΙΔΩΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΥΠΩΣΗ: H. LOIZIDES LTD 2

3


Συντακτικό Σημείωμα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΦΙΑΚΟ ΚΟΣΜΟ» Διοργανωτής:

To Διαδίκτυο αποτελεί πηγή πληροφοριών για τα παιδιά, από την οποία αντλούν πληροφορίες για την εκπαίδευσή τους, ενεργοποιώντας το ενδιαφέρον τους με ένα μοναδικά διαδραστικό τρόπο. Τα παιδιά μέσα από ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, βιβλιοθηκών και παιχνιδιών μπορούν να αποκτήσουν πλήθος γνώσεων, αποτελεσματικά, με ένα τρόπο που τους κεντρίζει έντονα το ενδιαφέρον σε αυτή την ηλικία. Όσο, όμως, θετική κι αν είναι η επίδραση του διαδικτύου στη μόρφωση και διασκέδαση του παιδιού, άλλο τόσο σημαντική είναι και η σωστή και ασφαλής χρήση του. Επιβάλλεται όσο ποτέ άλλοτε οι γονείς να βρίσκονται δίπλα στο παιδί και να το ενημερώνουν συμβουλεύοντάς το για τη χρήση του διαδικτύου, τους κινδύνους που εμπερικλείει, δημιουργώντας ένα δίχτυ προστασίας. Η εικονική

πραγματικότητά του δεν σημαίνει ότι είναι και ασφαλής. Στην πραγματικότητα η κακή χρήση μπορεί να δημιουργήσει πολύ σοβαρές προβληματικές καταστάσεις στους χρήστες του, γι’ αυτό και πρέπει να λαμβάνουμε και τις σωστές προφυλάξεις. Η Σχολή Γονέων μέσα στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της, σε συνεργασία με τη Cytanet και τη στήριξη του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, οργάνωσε εκπαιδευτικό συνέδριο με θέμα «Ασφάλεια στον Ψηφιακό Κόσμο», με σκοπό να επιμορφώσει τους γονείς και να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματά τους που αφορούσαν την όσο το δυνατόν καλύτερη και ασφαλέστερη χρήση του Διαδικτύου από τα παιδιά. Τα πρακτικά του πιο πάνω συνεδρίου αποτελούν το περιεχόμενο του παρόντος τεύχος του περιοδικού «Οικογένεια και Σχολείο».

Παγκύπρια Σχολή Γονέων – Cytanet Σάββατο 19 Μαΐου 2012 Ξενοδοχείο Ajax, Λεμεσός

Μέρος 1ο: Έναρξη Εργασιών – Καλωσόρισμα – Χαιρετισμοί Παρουσιαστής Προγράμματος: κ. Γιαννάκης Θεοδούλου, Αναπληρωτής Πρόεδρος Παγκύπριας Σχολής Γονέων Κυρίες και Κύριοι Σας καλωσορίζω στο σεμινάριο της Σχολής Γονέων με θέμα «Ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο». Ένας τίτλος που για εμάς τους γονείς, όταν ήμασταν γυμνάσιο, θα ακουγόταν σαν ένας τίτλος έργου επιστημονικής φαντασίας, διότι ο δικός μας παιδικός κόσμος ήταν χωρίς ηλεκτρονικά παιχνίδια, χωρίς ηλεκτρονικούς υπολογιστές, χωρίς διαδίκτυο και γι’ αυτούς της λίγο πιο προχωρημένης ηλικίας χωρίς τηλεόραση. Φόβος και τρόμος η ανυπαρξία τους για τα παιδιά του σήμερα. Οι καιροί άλλαξαν! Το διαδίκτυο και τα παρελκόμενά του είναι στη ζωή μας, άλλους λίγο, άλλους πολύ, ακόμη και γι’ αυτούς της λίγο πιο προχωρημένης ηλικίας. Αυτοί που μαζί με άλλους πολλούς νεότερους γονείς, ακολουθώντας κατά γράμμα το ρητό «γηράσκω αεί διδασκόμενος», βρίσκονται εδώ με απώτερο σκοπό τη γνώση

4

και τη μάθηση. Αυτός είναι και ο απώτερος σκοπός της Παγκύπριας Σχολής Γονέων. Να επιμορφώνει όλους, ανεξάρτητα, τους γονείς σε θέματα ανατροφής και διαπαιδαγώγησης των παιδιών τους. Μαζί μας σήμερα έχουμε επιφανείς επιστήμονες – ομιλητές από την Κύπρο και από την Ελλάδα. Ευελπιστούμε όπως πάντα σε μια, όσο το δυνατόν, ολοκληρωμένη επιμόρφωση των γονιών, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να μεγαλώσουν σωστά αλλά και με ασφάλεια τα παιδιά τους, σ’ έναν κόσμο που είναι εμφανώς διαφορετικός από αυτόν που ζήσαμε εμείς σαν παιδιά. Τελειώνοντας με αυτά τα λίγα εναρκτήρια λόγια, καλώ στο βήμα τον Πρόεδρο της Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Νίκο Μουλαζίμη, για να απευθύνει το χαιρετισμό του. Ευχαριστώ πολύ! 5


Χαιρετισμός Προέδρου Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Νίκου Μουλαζίμη Εκλεκτοί Προσκεκλημένοι, Εκ μέρους της ολομέλειας του Διοικητικού Συμβουλίου της Παγκύπριας Σχολής Γονέων καλωσορίζουμε όλους εσάς στο σημερινό μας Συνέδριο που συνδιοργανώνεται με τη Cytanet στην Πόλη και Επαρχία της Λεμεσού. Η προσπάθεια για μια νέα εποχή για την Παγκύπρια Σχολή Γονέων άρχισε το Μάρτιο του 2009 με την εκλογή μιας ομάδας ανθρώπων στο Διοικητικό της Συμβούλιο που εκείνο που μας ένωνε ήταν η θέληση και διάθεση για εθελοντική και αφιλοκερδή προσφορά προς στο συνάνθρωπό μας. Είχαμε από την αρχή ομόφωνα συμφωνήσει ότι θα εργαστούμε επίμονα, επίπονα, συστηματικά και επαγγελματικά έτσι ώστε αυτός ο εξαιρετικός σε σύλληψη ιδέας οργανισμός, που δημιουργήθηκε το 1968, να πάρει την πραγματική θέση και διάσταση που του ανήκει στα δρώμενα της παιδείας και της κοινωνίας της πατρίδας μας γενικότερα. Η υποχρέωση αυτή επιβάλλεται και υποβάλλεται κύρια μέσα από το καταστατικό της Σχολής, αλλά και παράλληλα σαν αίσθημα ευθύνης απέναντι στους φορείς-μέλη που αποτελούν τη Σχολή - τις Ομοσπονδίες και Συνομοσπονδίες των οργανωμένων γονιών όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εκπαιδευτικών, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ, τους Συνδέσμους Επιθεωρητών Δημοτικής και Μέσης, καθώς και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - που εμείς 6

τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Σχολής εκπροσωπούμε. Αρχές Μαρτίου έχει εκλεγεί νέο Διοικητικό Συμβούλιο με διετή θητεία. Κατά την πρώτη μας συνεδρίαση συζητήσαμε και συμφωνήσαμε στο ιδεολογικό υπόβαθρο και τη φιλοσοφία λειτουργίας της Σχολής και ομόφωνα συμφωνήθηκε η συνέχιση, βελτίωση και αναβάθμιση του έργου και της προσπάθειας του προηγούμενου Δ.Σ. Ο σκοπός για τον οποίο η Σχολή ιδρύθηκε «Η συμβολή στη βελτίωση των τρόπων ανατροφής και διαπαιδαγώγησης των παιδιών, η εφαρμογή σωστών τρόπων στην αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων και η εξασφάλιση όλων των δυνατών προϋποθέσεων για τη διαμόρφωση μιας, όσο γίνεται, καλύτερης νέας γενιάς, ψυχικά υγιούς, ευτυχισμένης, δημιουργικής και χρήσιμης» δεν μπορεί με κανένα τρόπο να επιτευχθεί εάν δεν υπάρχει η κατάλληλη διαφώτιση και επιμόρφωση των γονιών αλλά και των υποψηφίων γονιών. Εάν οι γονείς, ο πιο σημαντικός εταίρος στο οικοδόμημα της παιδείας και της κοινωνίας γενικότερα, δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένος και υποψιασμένος, τότε οι πιθανότητες επιτυχίας στην προσπάθεια όλων μας μειώνονται αισθητά. Όλοι εμείς εδώ έχουμε κάποιο ρόλο στη ζωή μας, που αφορά το επάγγελμά μας, τις επιλογές μας ή και τις επιδιώξεις μας. Όλοι όμως μοιραζόμαστε τον πιο σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Αυτόν του γονιού. Για να γίνουμε οτιδήποτε άλλο στη ζωή χρειαζόμαστε σπουδές, εξάσκηση ή και ειδίκευση. Για να γίνουμε σωστοί γονείς δεν χρειάζεται; Εμείς

νομίζουμε ότι ναι, χρειάζεται. Ό,τι και να επιτύχουμε στη ζωή, αν δεν επιτύχουμε ως γονείς, τότε ίσως οι κόποι και οι μόχθοι της ζωής να έχουν πάει χαμένοι. Ο άνθρωπος κυρίως δημιουργεί με την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των παιδιών του και πρώτιστα δικαιώνεται όταν αυτά μεγαλώνοντας εξελίσσονται σε υγιή, παραγωγικά και δημιουργικά κύτταρα της κοινωνίας μας. Συναισθανόμενοι αυτή την υποχρέωση και το καθήκον που απορρέουν από το λόγο της ύπαρξης του οργανισμού που υπηρετούμε, φροντίζουμε να βελτιώσουμε, να αναβαθμίσουμε και να προωθήσουμε τις δράσεις και δραστηριότητες που η Σχολή παραδοσιακά αναπτύσσει. Παράλληλα όμως προσπαθούμε να καινοτομούμε και έχουμε εισάξει και νέες δραστηριότητες και τρόπους επικοινωνίας με τους εν δυνάμει αποδέκτες των υπηρεσιών μας, τους γονείς των μαθητών όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής. Αυτές οι δραστηριότητες επιτυγχάνονται και μέσα από συνεργασίες που συμφωνούνται με πολλούς αναγνωρισμένους και καταξιωμένους οργανισμούς και φορείς τόσο της Παιδείας αλλά και άλλους. Για όλα αυτά τα θέματα έχουμε φροντίσει να ετοιμάσουμε ενημερωτικό δελτίο που ευρίσκεται στο φάκελο που σας έχει δοθεί και μέσα από τη μελέτη του θα ενημερωθείτε για όλο το φάσμα των δράσεων και των προγραμματισμών της Σχολής. Το σημερινό συνέδριο συνδιοργανώνεται με τη Cytanet και έχει γενικό τίτλο «Ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο». Είναι γενική και καθολική διαπίστωση ότι

το διαδίκτυο βρίσκεται μέσα στο σπίτι μας. Είναι επίσης παραδεκτό γεγονός ότι έχει εισέλθει μέσα στο σπίτι μας κυρίως μέσω των παιδιών μας. Αυτό το κατά γενική ομολογία επιμορφωτικό, ερευνητικό και άλλων ωφέλιμων σκοπών και στόχων εργαλείο και αντικείμενο έχει στην πορεία σε μεγάλο βαθμό υποκαταστήσει παραδοσιακούς τρόπους και μεθόδους απασχόλησης και αναψυχής των παιδιών, όπως διάφορα παιχνίδια σε ανοικτούς ή όχι χώρους αλλά και ποιοτικά και όχι μόνο ενδιαφέροντα. Είναι κυρίως όμως παραδεκτό ότι το διαδίκτυο κυριαρχεί στον ελεύθερο χρόνο των παιδιών και των νέων, καθότι το μεγαλύτερο κομμάτι του αφιερώνεται μπροστά σε μια οθόνη. Αυτό και μόνο είναι ένας τεράστιος κίνδυνος. Παράλληλα, το διαδίκτυο μπορεί να καταστεί επικίνδυνο και για άλλους λόγους, με τα παιδιά και τους νέους να μην μπορούν να αντισταθούν σε πειρασμούς, περιέργεια και σε μερικές φορές ανικανότητα να αντιληφθούν το μέγεθος του κινδύνου. Με τη Cytanet η συνεργασία μας ξεκίνησε με προώθηση σχετικών διαλέξεων μέσω του δικτύου της σχολής πριν περίπου δύο χρόνια. Μέσα στα πλαίσια της γενικής συνεργασίας μας αλλά και τη διάθεσης διεύρυνσής της συμφωνήθηκε η συνδιοργάνωση του σημερινού συνεδρίου με γενικό τίτλο «Ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο». Πιστεύουμε ότι η επιλογή των εισηγητών και των θεμάτων που θα αναπτυχθούν καλύπτουν πλήρως το γενικό θέμα, αλλά και θα ικανοποιήσουν όλους εσάς που σήμερα είσαστε μαζί μας. 7


Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η Παγκύπρια Σχολή Γονέων, θέλοντας να κάνει αυτό το συνέδριο ωφέλιμο σε μεγαλύτερο αριθμό γονιών και άλλων ενδιαφερομένων, αποφάσισε ότι θα αφιερώσει ειδική έκδοση του περιοδικού «Οικογένεια και Σχολείο» στο θέμα, τις εισηγήσεις και τα πορίσματα αυτού του συνεδρίου. Παράλληλα, θα γίνει προσπάθεια διάχυσης της γνώσης και των εμπειριών μέσω ηλεκτρονικών και άλλων μέσων μαζικής επικοινωνίας. Θα θέλαμε επίσης να καλέσουμε όλους εσάς να λειτουργήσετε σαν πολλαπλασιαστές όσων σήμερα θα έχουμε την τύχη να ακούσουμε και να παρακολουθήσουμε. Πιστεύουμε ότι έχουμε κάνει εξαιρετικές επιλογές επιστημόνων και επαγγελματιών γι’ αυτό το συνέδριο. Θα θέλαμε ευγνώμονα και θερμά να ευχαριστήσουμε τους εισηγητές μας Δρα Κωνσταντίνο Σιώμο, τον κο Αλεξ Χριστοφόρου, τη Δρ Μαρία Καρεκλά και την κα Αναστασία Οικονόμου, που αποδέχτηκαν την πρόσκλησή μας και είναι σήμερα μαζί μας. Εκ μέρους του Δ.Σ. της Σχολής θερμά ευχαριστούμε το κ. Αλέκο Αλεξάνδρου, Διευθυντή Σταθερής, Διαδικτύου και Δικτύωσης – CYTA και τους συνεργάτες του, που έχουν συνεργαστεί πολύ καλά μαζί μας για την προετοιμασία και τη συνδιοργάνωση αυτού του συνεδρίου. Θερμά ευχαριστούμε τους χορηγούς μας, το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται και στους χορηγούς επικοινωνίας, το CAPITAL TV και το CAPITAL 96.1 fm. 8

Θα πρέπει επίσης να ευχαριστήσουμε τους φορείς-υποστηρικτές του συνεδρίου. Ευχαριστούμε όσους βοήθησαν, τα μέλη του Δ.Σ. της σχολής και άλλους. Όμως ας μας επιτραπεί να εκφράσουμε ειδικές ευχαριστίες στους συνεργάτες μας στο γραφείο της Σχολής, Κική Καρύδη και Λοΐζο Μιχαήλ, που επωμίστηκαν το μεγαλύτερο βάρος της πολύ άρτιας και επαγγελματικής κατά την άποψή μας προετοιμασίας και οργάνωσης αυτού του συνεδρίου. Έχουν εργαστεί πολλές ώρες σκληρά. Θα θέλαμε να αναφέρουμε ότι το στοίχημα στη ζωή κερδίζεται ή χάνεται στα ανθρώπινα. Θα πρέπει να λειτουργούμε πέραν από προσωπικά πάθη και προθέσεις αποκόμισης προσωπικού οφέλους. Η επιτυχία και ο επιθυμητός στόχος γίνονται εφικτοί μόνο μέσα από μια ευημερούσα κοινωνία και ένα υγιές περιβάλλον. Επομένως ας λειτουργήσουμε συλλογικά για το καλό όλων, άρα και το δικό μας. Ας λειτουργήσουμε με καθαρές και αγνές προθέσεις έτσι ώστε να μπορούμε πραγματικά να είμαστε πειστικοί. Εμείς που εκπροσωπούμε την Παγκύπρια Σχολή Γονέων πιστεύουμε ότι μπορούμε να καταφέρουμε να γίνουμε πραγματικά καλοί γονείς και ο καλύτερος μας μάρτυρας θα είναι τα ίδιά μας τα παιδιά, που λειτουργούν σαν το μόνο πραγματικά μέσο που δικαιώνει την πορεία του ανθρώπου στη ζωή. Ευχόμαστε καλή ακρόαση και παραγωγική και ωφέλιμη συζήτηση. Ευχαριστούμε!

Χαιρετισμός Διευθυντή Σταθερής, Διαδικτύου και Δικτύωσης Cyta κ. Αλέκου Αλεξάνδρου Αγαπητοί φίλοι Καλωσορίσατε στο συνέδριο που συνδιοργανώνει η Παγκύπρια Σχολή Γονέων και η Cytanet εδώ στη Λεμεσό, με θέμα την ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο. Κλείσαμε δεκαέξι χρόνια ύπαρξης και λειτουργίας του διαδικτύου στην Κύπρο. Αυτά τα χρόνια έχουμε πραγματικά βιώσει τεράστιες αλλαγές και εξελίξεις στο χώρο του διαδικτύου. Επίκεντρο των αλλαγών αυτών είναι ο χρήστης και το τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί και αξιοποιεί τις δυνατότητες που του προσφέρει το εργαλείο αυτό για επικοινωνία, ενημέρωση, επιχειρηματική δραστηριότητα, ψυχαγωγία, μόρφωση. Στην αρχική του μορφή το διαδίκτυο ήταν μια μεγάλη αποθήκη πληροφοριών και ο χρήστης με τη βοήθεια κάποιων μηχανών αναζήτησης και μέσα από αργές συνδέσεις, έβρισκε τελικά την πληροφορία που ήθελε. Το email, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο δηλαδή, ήταν ο βασικός και ο πιο διαδεδομένος τρόπος επικοινωνίας μεταξύ των χρηστών. Η πληροφορία ήταν περισσότερο γραπτό κείμενο, λίγες φωτογραφίες και ελάχιστα βίντεο. Σ’ αυτή την πρώτη γενιά του διαδικτύου, δώσαμε την ονομασία Web1, για να τη διαχωρίσουμε από το διαδίκτυο που χρησιμοποιούμε σήμερα. Το διαδίκτυο σήμερα, το διαδίκτυο του 21ου αιώνα, έχει μια εντελώς διαφορετική μορφή. Μια μορφή που την έχει επιβάλει ο ίδιος ο χρήστης. Ο χρήστης δεν είναι πια παθητικός αποδέκτης πληροφοριών αλλά μέλος μιας τεράστιας ομάδας που παράγει και ταυτόχρονα

μοιράζεται περιεχόμενο, που συμμετέχει ανεβάζοντας στο διαδίκτυο πληροφορίες, εικόνες, βίντεο, ιδέες και σχόλια που επεκτείνει τη ζωή του σ’ ένα νέο περιβάλλον, βιώνοντας νέες εμπειρίες σ’ ένα χώρο εικονικής πραγματικότητας. Αυτό το κάνει χρησιμοποιώντας όχι μόνο τον υπολογιστή του, αλλά και τα smartphones, τα tablets, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές, όλες συνδεδεμένες με το διαδίκτυο. Στη νέα αυτή τάξη πραγμάτων έχει δοθεί η ονομασία Web2. Στο Web2 λοιπόν, ανάμεσα σε άλλα, ανήκει το YouTube, που σου δίνει την ευκαιρία να μοιραστείς με άλλους τα δικά σου βίντεο, η Wikipedia, η εγκυκλοπαίδεια που έχει γραφτεί και συντηρείται με τη συμβολή εκατοντάδων εθελοντών - χρηστών του διαδικτύου, οι ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook, το tweeter, το Google plus και τόσα άλλα, τα τόσα blogs και micro blogs, οι χώροι εικονικής πραγματικότητας όπως το second life και τόσα άλλα. Μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερο διευρύνεται το τμήμα εκείνο του πληθυσμού που συμμετέχει στα κοινωνικά δίκτυα. Οι νέες γενιές θεωρούν αυτονόητο και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους την παρουσία τους στα κοινωνικά δίκτυα. Σταδιακά όμως και οι μεγαλύτερες γενιές αρχίζουν να αξιοποιούν τις δυνατότητες των δικτύων αυτών, να δημιουργούν το δικό τους ηλεκτρονικό προφίλ και να τα χρησιμοποιούν ως μέσο επαφής και ενημέρωσης. Στη σημερινή εποχή παιδιά και νέοι ξοδεύουν ένα αρκετά μεγάλο μέρος της ζωής τους σε διαδικτυακές δραστηριότητες που εκτείνονται από την κοινωνική δικτύωση ως 9


τα διαδικτυακά παιχνίδια. Η εικονική πραγματικότητα κερδίζει ολοένα έδαφος σε σχέση με την πραγματική. Κάθε μέρα ολοένα και περισσότεροι νέοι δραπετεύουν από την καθημερινότητα χρησιμοποιώντας τα διαδικτυακά παιχνίδια στα οποία μπορούν να υποδυθούν οποιαδήποτε προσωπικότητα θέλουν, αφού έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν τους χαρακτήρες τους με βάση τις επιθυμίες τους. Μέσα όμως από τις δραστηριότητες αυτές, έρχονται αντιμέτωποι με πολλές προκλήσεις που αφορούν την ιδιωτικότητα, την υπόληψη και την υγεία τους. Ένα avatar, ένα ψευδώνυμο ή ένα ψεύτικο προφίλ, ουσιαστικά δεν μπορούν να παρέχουν ασπίδα ανωνυμίας ή προστασίας. Οι πράξεις στην εικονική ζωή των παιχνιδιών μπορεί να έχουν και αρνητικές επιπτώσεις στην πραγματική ζωή τους. Ευρωπαϊκά στατιστικά στοιχεία μας δείχνουν ότι το 12% των παιδιών ηλικίας από 9 έως 16 χρονών έχουν ενοχληθεί από κάτι που αντιμετώπισαν στο διαδίκτυο ενώ το 56% των γονιών τους δεν το γνώριζαν. Ένας από τους 8 γονιούς δεν ασχολείται με το τι κάνουν τα παιδιά τους στο διαδίκτυο, ενώ το 44% των παιδιών θεωρούν ότι το ενδιαφέρον των γονιών τους, τούς περιορίζει σημαντικά στις δραστηριότητές τους στο διαδίκτυο. Τα στοιχεία αυτά επαληθεύουν το χάσμα που υπάρχει μεταξύ μικρών και μεγάλων. Όμως το διαδίκτυο προσφέρεται για να έρθουν οι δυο γενιές κοντά. Όλοι γνωρίζουν πλέον ότι τα παιδιά είναι οι ιθαγενείς του διαδικτύου και οι μεγάλοι οι μετανάστες. Όλοι γνωρίζουν ότι τα πιο πολλά παιδιά γνωρίζουν περισσότερα από τους γονείς και τους δασκάλους τους ακόμα σε ό,τι αφορά το διαδίκτυο. Από την άλλη όμως, οι γονείς, δάσκαλοι και παππούδες με τη μα10

κρόχρονη εμπειρία τους, γνωρίζουν καλύτερα τους κανόνες σωστής συμπεριφοράς και αναγνωρίζουν πιο εύκολα τους κινδύνους. Το διαδίκτυο δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να διδάξουν τους μεγάλους για τις δυνατότητες του διαδικτύου και στους μεγάλους να μεταφέρουν στα παιδιά την εμπειρία τους από τη ζωή, σε ό,τι αφορά τη σωστή συμπεριφορά και προστασία από τους κινδύνους. Αγαπητοί φίλοι Το διαδίκτυο είναι ένα νέο περιβάλλον που έχει γίνει μέρος της ζωής μας. Κι επειδή έχει γίνει μέρος της ζωής μας, θα πρέπει να βρούμε τους τρόπους να προστατευτούμε από τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Έχουμε τεράστια ευθύνη να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά μας θα σερφάρουν στο διαδίκτυο με προσοχή και ασφάλεια. Είναι γι’ αυτό που η Cytanet και η Παγκύπρια Σχολή Γονέων σε συνεργασία με άλλους φορείς που ασχολούνται με το διαδίκτυο και την προστασία από τους κινδύνους του, επέλεξαν να διοργανώσουν αυτό το συνέδριο. Και ως Cytanet, η συνεργασία μας με την Παγκύπρια Σχολή Γονέων αλλά και με άλλους φορείς που έχουν τις ίδιες ανησυχίες όπως το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, την Αστυνομία, το Ινστιτούτο Νευροεπιστήμης και Τεχνολογίας, τους καθηγητές πληροφορικής και άλλους, δεν σταματά εδώ. Κάθε χρόνο διοργανώνουμε σειρά ενημερωτικών εκδηλώσεων στα σχολεία και άλλα ιδρύματα, για γονείς, παιδιά και όσους ενδιαφέρονται σε ολόκληρη την Κύπρο. Εκδίδουμε έντυπο και ηλεκτρονικό υλικό με συμβουλές προς τα παιδιά, τους γονείς και τους χρήστες

γενικότερα, με συμβουλές για ασφαλή χρήση του διαδικτύου. Αρθρογραφούμε στον τύπο και συμμετέχουμε σε τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα. Για την προστασία ειδικότερα των πιο μικρών παιδιών, προσφέρουμε το “safe internet”, ένα πρόγραμμα που τρέχει στον ηλεκτρονικό υπολογιστή και δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να ελέγξουν την πρόσβαση των παιδιών τους στο διαδίκτυο με τρόπο που να τους προσφέρουν ένα ψηλό επίπεδο προστασίας από τους διάφορους κινδύνους που ελλοχεύουν. Μπορείτε να δείτε το λογισμικό σε μια παρουσίαση που υπάρχει στο πίσω μέρος της αίθουσας. Συμμετέχουμε σε προγράμματα όπως το «Safe net-cy» που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα πλαίσια του προγράμματος αυτού, συνεργαζόμαστε με το Cyber Ethics που διαχειρίζεται την ανοικτή γραμμή «Hotline» στην Κύπρο μέσω της οποίας προσφέρεται η δυνατότητα στους χρήστες να καταγγείλουν παράνομο περιεχόμενο στο διαδίκτυο, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ανωνυμία τους.

Έχουμε σημειώσει αυτά που κάνουμε σήμερα, αναγνωρίζοντας ότι πρέπει να γίνουν ακόμη περισσότερα, ιδιαίτερα στον τομέα της συνεχούς ενημέρωσης και από εμάς και από άλλους φορείς.

Προχωρήσαμε επίσης στην εξασφάλιση ειδικού συστήματος προστασίας από το παράνομο περιεχόμενο του διαδικτύου, όπως καθορίζεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το σύστημα αυτό, γνωστό ως «Clean Fit», προσφέρει φραγή στην πρόσβαση σε ιστοσελίδες με περιεχόμενο παιδικής πορνογραφίας, προς όλους τους πελάτες της υπηρεσίας μας. Δηλαδή το διαδίκτυο που προσφέρουμε είναι καθαρό από παράνομο παιδοπορνογραφικό υλικό, στο βαθμό που το επιτρέπει η τεχνολογία.

Σας ευχαριστώ όλους για την παρουσία σας που αποδεικνύει το ενδιαφέρον σας για το θέμα. Ευχαριστώ επίσης τους συνδιοργανωτές μας, την Παγκύπρια Σχολή Γονέων, τους συνεργάτες μας και ιδιαίτερα τους διαπρεπείς ομιλητές μας. Είμαι σίγουρος ότι από τις παρουσιάσεις τους θα αποκομίσουμε όλοι ωφέλιμες πληροφορίες για να προστατεύσουμε την προσωπική μας ζωή και τη ζωή των παιδιών μας στο διαδίκτυο. Καλή συνέχεια! 11


Χαιρετισμός Θεοφιλέστατου Επισκόπου Αμαθούντος κ. Νικόλαου, εκ μέρους του Πανιερότατου Μητροπολίτη Λεμεσού κ.κ. Αθανάσιου Καλή σας μέρα και Χριστός Ανέστη Κατ’ αρχάς θέλω να ευχαριστήσω την Παγκύπρια Σχολή Γονέων και τη Cytanet για την πρόσκληση να είμαστε σήμερα εδώ, αλλά και να τους συγχαρούμε για την πρωτοβουλία τους αυτή η οποία εκφράζει την καλή τους αγωνία, όπως έλεγε και ο Μακαριστός Γέροντας Παϊσιος, για τους νέους μας οι οποίοι είναι η ελπίδα αυτού του τόπου και σας μεταφέρω και τις πατρικές ευχές και ευλογίες του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου μας για επιτυχία του παρόντος συνεδρίου, αλλά και του όλου έργου το οποίον κάνετε. Όπως λένε και στην ιατρική, η πρόληψης είναι καλύτερη και ευκολότερη από την θεραπεία. Γι’ αυτό και χρειάζεται σωστή διαφώτιση των γονέων ώστε όλοι οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και όλοι όσοι έχουν να κάνουν με τα παιδιά μας και τη διαπαιδαγώγησή τους, να είναι έμπειροι σ’ αυτά τα πράγματα ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν τα διάφορά προβλήματα και την πορεία της ζωής των παιδιών μας. Εμείς από την εμπειρία μας, από τις εξομολογήσεις και την εμπειρία μας στα σχολεία που επισκεπτόμαστε, βλέπουμε ότι τα παιδιά, όχι απλώς πολιορκούνται από αυτή τη μάστιγα του διαδικτύου, αλλά πολλές φορές είναι αιχμαλωτισμένοι σε αυτό το πράγμα και δεν φτάνουν μόνο οι αυστηρές εντολές των γονιών ή των εκπαιδευτικών για να τους βοηθήσουν, αλλά χρειάζεται μια καλή επικοι12

νωνία μαζί τους, ώστε να τους εξηγήσουμε τα προβλήματα, τους κινδύνους που μπορεί να συναντήσουν, μπαίνοντας μέσα σ’ αυτό το χώρο του διαδικτύου. Και απαιτείται καλή διαφώτιση και των γονιών και των εκπαιδευτικών, ούτως ώστε να μπορούν να τα βοηθήσουν. Και όσον αφορά το θέμα που άκουσα προηγουμένως ότι προσπαθείτε να γίνει μια αντικατάσταση των σχολικών βιβλίων μέσα από το διαδίκτυο, δηλαδή εκεί να προσφέρεται όλη η διδακτέα ύλη, αυτό το πράγμα δεν ξέρω, θα βοηθήσει σε αρκετό βαθμό αλλά ίσως κρύβει και αρκετούς κινδύνους, όχι μόνο να μπουν τα παιδιά σε επικίνδυνους χώρους, αλλά τα παιδιά περισσότερο ακόμα να εξαρτώνται από αυτή την οθόνη και να μην έχουν την άνεση να προχωρήσουν στη μόρφωση και να επιλέξουν ελεύθερα αυτό που θέλουν στη ζωή τους. Θέλω να πω πώς, οτιδήποτε στερείς στον άνθρωπο, την ελευθερία του και επεμβαίνεις στην προσωπικότητά του και χάνει το μέτρο του και τον έλεγχό του, τότε γίνεται επικίνδυνο. Δεν θέλουμε να μηδενίσουμε σίγουρα, ούτε το διαδίκτυο, ούτε την αξία του και την προσφορά του, αλλά να επιστήσουμε την προσοχή όλων μας στους κινδύνους τους οποίους κρύβει. Και η εκκλησία χρησιμοποιεί το διαδίκτυο πολλές φορές στη μετάδοση του λόγου του Θεού. Και μάλιστα κάποιος σύγχρονος θεολόγος έλεγε ότι θα μεταφερθεί το ευαγγέλιο σε ολόκληρο τον κόσμο, ίσως σήμερα, μέσω του διαδικτύου να μπορεί αυτό να γίνει πραγματικότητα και έτσι η καλή του χρήση να παράγει κάτι καλό. Δηλαδή, εξαρτάται από εμάς, είναι ένα εργαλείο στα χέρια μας που αναλόγως του πώς θα το χρησιμοποιήσουμε, είτε θα μας ωφελήσει, είτε θα μας προκαλέσει ζημιά και σ’ εμάς και

στα παιδιά μας. Δε θέλω να πω τίποτα περισσότερο, παρά να ευχηθώ και το παρόν συνέδριο αλλά και η προσπάθεια και αγωνία της Παγκύπριας Σχολής Γονέων και της Cytanet να καρποφορήσει πραγματικά, να εξηγήσουν στους ανθρώπους το πώς πρέπει να χρησιμοποιείται αυτό το εργαλείο που λέγεται διαδίκτυο ώστε να μην ελλοχεύει κινδύνους και πειρασμούς εις τα παιδιά μας. Και όχι μόνο να νοιαζόμαστε και να αγωνιούμε για την οικονομική κρίση, αλλά ας έχουμε και λίγη αγωνία για τα παιδιά μας τα οποία είναι η ελπίδα αυτού του τόπου. Ευχαριστώ πολύ!

Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Γιώργου Δημοσθένους από τον ΠΛΕ Δημοτικής Εκπαίδευσης Λεμεσού κ. Ονησίφορου Ιωάννου Θεοφιλέστατε, έντιμε κύριε Βουλευτή, κύριε Αντιδήμαρχε, αγαπητοί φίλοι Τα επιτεύγματα και οι καινοτομίες που έχουν πραγματοποιηθεί από τα πρώτα κιόλας βήματα των τεχνολογιών της πληροφορίας και των τεχνολογιών είναι δύσκολο να τα απαριθμήσει κανείς. Οι καινοτομίες και οι βελτιώσεις των διαφόρων εφαρμογών είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο και έχουν πάψει πια να μας ξαφνιάζουν. Η γρήγορη πλαισίωση των γνώσεων, η ανάγκη για την απόκτηση υψηλότερου επιπέδου εκπαίδευσης και κατάρτισης, η καθιέρωση της δια βίου μάθησης, η εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση, η ανάγκη για σφαιρική γνώση και η αίσθηση της ρευστότητας και της αβεβαιότητας των πάντων, είναι μερικές από τις συνέπειες του γρήγορου ρυθμού των αλλαγών. Το Υπουργικό Συμβούλιο σε πρόσφατη συνεδρία του στις 8 του Φλεβάρη 2012, ενέκρινε το έγγραφο με τίτλο «Ψηφιακή Στρατηγική της Κύπρου: Όραμα, στρατηγικοί στόχοι, μέτρα και δράσεις», το οποίο αποτελεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την προώθηση της κοινωνίας της πληροφορίας που αφορά την περίοδο 2011 – 2020 και έχει όραμα οι τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών να στηρίξουν την ανάπτυξη και 13


την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και τη συμμετοχή των πολιτών στο κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό γίγνεσθαι. Η ψηφιακή αυτή στρατηγική περιλαμβάνει μεταξύ άλλων δράσεις όπως:  Δημιουργία ψηφιακής ενιαίας αγοράς  Βελτίωση του πλαισίου προϋποθέσεων για τη διαλειτουργικότητα μεταξύ προϊόντων και υπηρεσιών των νέων τεχνολογιών  Αύξηση της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας στο διαδίκτυο  Εξασφάλιση της παροχής πολύ ταχύτερης πρόσβασης στο διαδίκτυο  Ενθάρρυνση επενδύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη  Ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού και των δεξιοτήτων και της κοινωνικής ένταξης Εκείνο που μας απασχολεί ιδιαίτερα είναι η συμβολή των νέων τεχνολογιών για μια ποιοτική παιδεία μέσα από συνθήκες ασφαλείας. Μέσα από τα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα στα πλαίσια ενός ανθρώπινου και δημοκρατικού σχολείου, η άριστη, δόκιμη και συνετή χρήση των νέων τεχνολογιών αποτελεί μια από τις 8 θεμελιώδεις ικανότητες που έχει θεσπίσει η Ε��ρωπαϊκή Ένωση. Ανάμεσα στις ικανότητες αυτές περιλαμβάνονται δεξιότητες και δράσεις που σχετίζονται με τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και αξιολόγηση, την πολιτισμική και κοινωνική κατανόηση, τη συνεργασία, την ικανότητα εύρεσης και επιλογής πληρο14

φορίας, την αποτελεσματική επικοινωνία, την ηλεκτρονική ασφάλεια και τις λειτουργικές δεξιότητες. Απώτερος στόχος είναι η καλλιέργεια ψηφιακής κουλτούρας, που θα διασφαλίζει την πνευματική, σωματική και ψυχική υγεία των μαθητών μας. Τη δημιουργία κριτικά σκεπτόμενων πολιτών που θα είναι σε θέση να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης ψηφιακής εποχής, αλλά ταυτόχρονα θα αποκτήσουν τα εχέγγυα να αντιστέκονται στις προκλήσεις που υπάρχουν και που μπορεί να παρασύρουν σε απρόσμενες εξελίξεις. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια η διοργάνωση του σημερινού συνεδρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Θέματα όπως ο εθισμός των παιδιών στο διαδίκτυο, κίνδυνοι και προστασία μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, η χρήση των νέων τεχνολογιών και του διαδικτύου ως εργαλεία για πρόληψη και θεραπεία προβλημάτων υγείας, αποτελούν για τους γονείς πεδία εξαιρετικού ενδιαφέροντος και επιμόρφωσης. Η συμβολή της Παγκύπριας Σχολής Γονέων για την ουσιαστική, πολύχρονη και πιο απαιτητική επιμόρφωση, αυτήν των γονιών, είναι ανεκτίμητη. Εύχομαι να έχετε πάντα δύναμη να συνεχίσετε. Με τις σκέψεις αυτές χαιρετίζω το σημερινό συνέδριο, συγχαίρω την Παγκύπρια Σχολή Γονέων και τη Cytanet για τη διοργάνωσή του και εύχομαι κάθε επιτυχία. Γιώργος Δημοσθένους, Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού

Μέρος 2ο: Εισηγήσεις Εισήγηση Δρ. Κωνσταντίνου Σιώμου «Εθισμός παιδιών και εφήβων στο διαδίκτυο: Η σημασία της ευαισθητοποίησης των γονέων» Καλημέρα Θέλω να ευχαριστήσω πολύ την Παγκύπρια Σχολή Γονέων και τη Cyta ιδιαιτέρως για τη φιλοξενία και την πρόσκληση να βρίσκομαι σήμερα εδώ μαζί σας. Είναι η τέταρτη φορά που βρίσκομαι στην Κύπρο για αντίστοιχο θέμα, ενημέρωση του κοινού. Το θέμα που θα συζητήσω σήμερα μαζί σας είναι ο εθισμός στο διαδίκτυο. Ένα φαινόμενο που πριν μερικά χρόνια φαινόταν ως υπερβολή, αλλά πλέον όλες οι νέες επιστημονικές έρευνες δείχνουν ακριβώς το αντίθετο και είναι ένα θέμα το οποίο πρέπει να απασχολεί όλους εμάς και κυρίως για την ανατροφή των παιδιών που θα είναι οι πολίτες του μέλλοντος. Όπως βλέπετε στην εικόνα, υπάρχει ένα τεχνολογικό χάσμα. Βλέπετε ο κύριος διαβάζει ένα βιβλίο, ενώ ο νεαρός ενημερώνεται μέσα από το κινητό του τηλέφωνο. Το ψηφιακό χάσμα είναι πραγματικότητα. Χθες είχα την τιμή να προσκληθώ σε μια εκδήλωση παιδιών δημοτικού σχολείου που παρουσίασαν ένα βιωματικό θεατρικό παιχνίδι και είχαν ένα ντιμπεϊτ μεταξύ τους και με τους γονείς τους και διαπίστωσα κάποια πράγματα.

Το πρώτο πράγμα είναι ότι τα παιδιά πρέπει να ξέρουμε ότι μαθαίνουν βιωματικά, μέσα από το παιχνίδι. Και είδα ότι παιδιά τετάρτης δημοτικού είναι αρκετά ώριμα και μπορεί να προωθηθεί αυτό σε όλα τα σχολεία της χώρας. Επίσης είδα μέσα από το ντιμπεϊτ γονέων – παιδιών, πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζουν το θέμα αυτό. Οι μικροί γνωρίζουν καλά τα τεχνικά μέρη της νέας τεχνολογίας, αλλά δεν έχουν την εμπειρία και την κριτική σκέψη να την εκμεταλλευτούν προς όφελός τους. Αντίθετα οι γονείς δεν γνωρίζουν τόσο τα τεχνικά μέρη, αλλά κατέχουν την εμπειρία που θα τους βοηθήσει να μην κάνουν λάθη στις επιλογές τους. Άρα αυτό που θεωρώ απαραίτητο, για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος, είναι ένα συντονισμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που ν’ αφορά τους γονείς σε αυτά τα νέα πεδία. Για πρώτη φορά οι νέοι κατέχουν γνώση η οποία είναι πραγματικά αξιόλογη στον κόσμο των ενηλίκων. Δυο λόγια. Όντως στα πλαίσια του σχολείου και στην προώθηση της ψηφιακής τάξης που είπαμε προηγουμένως, οι νέες τεχνολογίες ήρθαν, είναι στη ζωή μας και δεν πρόκειται να φύγουν. Δεν πρέπει να είμαστε τεχνο-φοβικοί, αλλά θα πρέπει να τις υιοθετήσουμε προς όφελός μας. Ποια είναι τα κέρδη; Η δημιουργία ομαδικών εργασιών πολύ πιο εύκολα με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή ή διαδικτύου. Εξοικείωση με τον 15


τρόπο αναζήτησης όπου η εκπαιδευτική κοινότητα, είναι και ο ρόλος της αυτός, να βοηθά τα παιδιά στο πώς να ψάξουν τη σωστή πληροφορία μέσα από το Internet. Στην εκπαίδευση. Εγώ θα μπορούσα να μην είμαι εδώ σήμερα για παράδειγμα, αλλά μέσω Skype θα μπορούσε από την Ελλάδα να πω σε εσάς την εισήγησή μου σήμερα. Άρα είναι ένα κέρδος αυτό για την εκπαίδευση. Από το βιβλίο, όντως, περνάμε στο e-book. Βέβαια τα παιδιά δεν μπορούν ακόμα εύκολα να προσαρμοστούν να διαβάσουν. Εγώ συζητάω λόγω της δουλειάς μου με πολύ καλούς μαθητές, οι οποίοι δεν έχουν εξοικειωθεί ακόμη να διαβάζουν μέσα από ηλεκτρονικά βιβλία. Δυσκολεύονται. Διασπάται η προσοχή τους όπως αναφέρουν. Παρόλα αυτά μέσα σε μια μικρή συσκευή μπορείς να έχεις χιλιάδες βιβλία, οπότε είναι θέμα χώρου, όγκου, χαρτιού, κόστους. Είναι άραγε αυτό το μέλλον της ψηφιακής εποχής; Πιστέψτε με, μελετάω αυτό το θέμα από το 2004. Σ’ αυτό το πεδίο είναι από τα ελάχιστα που πρέπει συνεχώς να ενημερώνεσαι για να είσαι επίκαιρος σε αυτά τα οποία παρουσιάζεις. Το φαινόμενο παρουσιάζει ταχύτατη εξέλιξη. Επίσης και η συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στις τεχνολογίες εξελίσσεται. Δείτε κάτι… «Επαυξημένη πραγματικότητα». Πραγματικότητα με τεχνητό τρόπο εμπλουτισμένη με επιπρόσθετες πληροφορίες όπως εικόνα και ήχο. Είναι καινούριοι όροι που έρχονται. Αυτή τη στιγμή σκεφτόμαστε το διαδίκτυο ή ό,τι χρήση κάνουμε με ένα υπολογιστή ή ένα έξυπνο τηλέφωνο, στο μέλλον όμως μπορούμε να έχουμε το Internet σε Augmented Reality με γυαλιά, που υπάρχει 16

τώρα, ή φακοί επαφής. Δηλαδή θα είσαι πάντα στο Internet και για να βγεις θα χρειάζεται απλά να βγάλεις το φακό επαφής. Αυτή η τεχνολογία θα έρθει οπότε δείτε λίγο ένα σύντομο βιντεάκι για να δείτε πως φαντάζονται κάποιοι τη ζωή μας με όρους του μέλλοντος… [προβολή φιλμ μικρής διάρκειας]… Αυτό που είδατε στο βίντεο δεν διαφέρει πολύ από την πραγματικότητα. Αρκετοί οι οποίοι είναι τεχνο-φιλικοί θα αρχίσουν να χρησιμοποιούν τις νέες εφαρμογές. Τώρα, ας μπούμε λίγο στο θέμα «Εθισμός στο διαδίκτυο». Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια πολυφωνία μεταξύ των ερευνητών σε όλο τον κόσμο. Οπότε εγώ με τους συνεργάτες μου προσπαθήσαμε και κάναμε ορισμούς όσον αφορά τη βαρύτητα χρήσης του Internet. Οι περισσότεροι το χρησιμοποιούμε με ένα τυπικό τρόπο είτε για χρήση σε ένα εργασιακό περιβάλλον είτε για λόγους αναψυχής. Η πλειοψηφία του κόσμου χρησιμοποιεί με αυτό τον τρόπο το Internet. Προβληματική χρήση, ανεβαίνουμε επίπεδο, είναι η χρήση που δεν έχει συγκεκριμένο σκοπό, απλά προηγούμαι προειδοποιώντας για πιθανή κατάχρηση, ένας άλλος όρος που ακούγεται πάρα πολύ από τους επιστήμονες και είναι ένα δυσπροσαρμοστικό επαναλαμβανόμενο μοτίβο χρήσης που οδηγεί σε έκπτωση της λειτουργικότητας σε χρονική διάρκεια 12 μηνών τουλάχιστον. Αποτυχία να γίνουν σημαντικές δουλειές (εργασία – σχολείο – σπίτι), κοινωνικά προβλήματα, προβλήματα με το νόμο, η κατάχρηση του μέσου το Cyber Bullying ενδεχομένως ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Εξάρτηση από το Internet, χρόνια προοδευτική ασθένεια. Πρέπει να κατανοήσουμε τον όρο του εθισμού που περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: καταχρηστική χρήση του Internet, ενέχει την απώλεια του ελέγχου και η συνεχής χρήση παρά τις συνέπειες που βιώνει ο χρήστης. 12 μήνες διάρκεια αυτής της παθολογικής συμπεριφοράς και έχουμε ανάπτυξη ανοχής, όλο και περισσότερο χρόνο προκειμένου να νιώσω ικανοποίηση. Συμπτώματα στέρησης, δεν είναι τα συμπτώματα της ουσιοεξάρτησης, αλλά υπάρχει ένας εκνευρισμός και μια υπεραισθητότητα όταν δεν είναι σε επαφή με το μέσο. Ανεπιτυχείς προσπάθειες να μειωθεί ή να ελεγχθεί η χρήση και η συνέχιση παρά τις συνέπειες. Εθισμός είναι η κατάσταση που προανέφερα, αλλά είναι πλέον η συνήθης συμπεριφορά για το χρήστη. Για χρόνια. Ο εθισμένος λαχταρά να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο με τρόπους που μπορεί να καταστεί επικίνδυνο γι’ αυτόν και τους γύρω του. Π.χ. ακραία παραμέληση του εαυτού του ή συγγενικών προσώπων. Υπάρχει παράδειγμα στη Νότια Κορέα όπου μητέρα τάιζε το εικονικό της μωρό και της πέθανε το πραγματικό βρέφος της. Ένα ακραίο παράδειγμα, αλλά έχει συμβεί. Αυτό είναι εθισμός. Δυο ερωτήματα που απασχολούν την επιστημονική κοινότητα: Θα εξελιχθεί αυτή η επιδημία του 21ου αιώνα; Ποια είναι η έκταση της; Δημήτρης Χριστάκης, Έλληνας καθηγητής παιδιατρικής στο Σηάτλ το 2010 σε άρθρο έχει αυτόν τον προβληματισμό…

Θα αναγνωριστεί ως ψυχική διαταραχή; Τα ευρήματα δείχνουν από έρευνες που έγιναν σε όλα τα μέρη σε όλες τις ηπείρους. Τα ποσοστά κυμαίνονται ανάλογα με τη μεθοδολογία. Θα μπορούσα χονδρικά να σας πω ότι ένα 5 – 10% των χρηστών του Internet κινδυνεύει με εθισμό στο διαδίκτυο. Δηλαδή ένας στους 20 ή 2 στους 10. Είναι πάρα πολύ ψηλό το ποσοστό εάν σκεφτούμε ότι η σχιζοφρένεια με 1% παγκόσμια επικράτηση, σκεφτείτε πόσες δομές ψυχικής υγείας υπάρχουν στον κόσμο. Έρευνες σε Ελλάδα και Κύπρο δείχνουν μια προοδευτική αύξηση του φαινομένου. Εδώ σε μια έρευνα στα Λατσιά σε δείγμα 884 μαθητών έχουμε 16%. Η Κύπρος, η Ελλάδα και οι Ασιατικές χώρες είναι στις υψηλότερες θέσεις. Εδώ βλέπετε πως με την πράσινη γραμμή αυξάνεται το ποσοστό ατόμων που είναι σε κίνδυνο το 2010 σε σχέση με το 2008. Όπως επίσης μειώνεται και των ηπίων χρηστών του διαδικτύου, δραματικά, το ποσοστό τους. Αυτό παρουσιάστηκε στο European Child and Adolescent Psychiatric πριν από δυο μήνες. Είναι το επίσημο περιοδικό της παιδοψυχιατρικής εταιρείας. Ό,τι σας λέω είναι κατόπιν κρίσεως της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας και είναι δημοσιευμένο σε επιστημονικά περιοδικά. Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη διαταραχή είναι η Κίνα το 2008. 2500 δομές ψυχικής υγείας έγιναν μέσα σε 4 χρόνια από τότε. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας για τη Νότια Κορέα και η Γερμανία λόγω προβλημάτων με τα ασφαλιστικά ταμεία, ενδέχεται να την εντάξει ως νέα διαταραχή. Πιθανότατα το 2013 θα μπει στο ταξινομικό σύστημα των 17


ψυχιατρικών διαταραχών, ως διαταραχή για επιπλέον διερεύνηση με τίτλο «Internet Addiction Disorder», αυτός είναι ο τίτλος και όλοι οι υπόλοιποι όροι παθολογικοί, κατάχρηση κλπ δεν υφίστανται τουλάχιστον για την επιστημονική κοινότητα. Πού εθιζόμαστε; Αναζήτηση διακίνησης πορνογραφικού υλικού, διαδικτυακά παιχνίδια, κυρίως αυτά πολλαπλών ρόλων στα οποία εθίζονται κυρίως τα αγόρια και είναι και η πιο βαριά μορφή εθισμού. Τυχερά παιχνίδια, αγορές μέσω Internet και κοινωνική δικτύωση όπου έχουν μια ροπή τα κορίτσια περισσότερο. Συνέπειες… Φαίνεται από μια σύνοψη της διεθνούς βιβλιογραφίας ότι έχουμε μείωση του χρόνου με την οικογένεια, το διάβασμα άρα και η σχολική επίδοση μειώνεται, μειώνεται ο χρόνος με τους σχολικούς φίλους, άρα και η επικοινωνία, τα χόμπι, η σωματική δραστηριότητα, έχουμε παχύσαρκα παιδιά και διαταράσσεται ο ύπνος, ο οποίος κυρίως στην εφηβεία όταν διαταράσσεται. Σκεφτείτε τι έχουμε στις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες, όταν την άλλη μέρα θα πρέπει να μπορεί να συγκεντρωθεί, να προσέξει, η αντίληψή του επηρεάζεται και όλα αυτά εξαιτίας του κακού ύπνου από την υπερβολική χρήση του μέσου. Όσον αφορά τους γονείς, επηρεάζει η συμπεριφορά τους τη διαδικτυακή συμπεριφορά των παιδιών; Η απάντηση είναι ότι κυρίως επηρεάζεται, με βάση την έρευνα της Κύπρου στα Λατσιά από τα αδέλφια και τους φίλους. Βέβαια το δείγμα ήταν έφηβοι που λιγότερο επηρεάζονται στην εφηβεία από τους γονείς τους. Η έρευνα

θα παρουσιαστεί σε ένα διεθνές συνέδριο στις Βρυξέλλες στο Ευρωκοινοβούλιο το Σεπτέμβριο, άρα είστε οι πρώτοι που μαθαίνετε αυτά τα ευρήματα. Επίσης σε ένα πρόσφατο άρθρο μας είδαμε τη λήψη μέτρων από τους γονείς, σε έρευνα στην Κω. 2000 μαθητές 12 – 18 ετών μελετήθηκαν δυο χρόνια. Μελετήσαμε το φαινόμενο σε βάθος. Είδαμε λοιπόν ότι η λήψη μέτρων από τους γονείς με φίλτρα ελέγχου, αποτελεί σίγουρα προστατευτικό παράγοντα για την ασφάλεια αλλά δεν έχει καμία απολύτως επίδραση στον εθισμό. Άρα άλλο ασφάλεια κι άλλο εθισμός. Πρέπει να τα διαχωρίσουμε ως έννοιες. Μιλάμε για διαχείριση παθολογικών συμπεριφορών. Επίσης όταν ο δεσμός μεταξύ των γονέων και παιδιών, για κοιτάξτε κάτι που λένε οι πατέρες της εκκλησίας και τα ακούμε και τα περνάμε και κάπως απλά, αλλά τεκμηριώνεται επιστημονικά πλέον ότι όταν ο δεσμός γονέων – παιδιών υπάρχει και υπάρχει και διακίνηση συναισθήματος, αυτό αποτελεί προστατευτικό παράγοντα στο να μην αναπτυχθεί διαταραχή. Αντιθέτως αναπτύσσεται διαταραχή όταν υπάρχει αδιαφορία ή υπέρ-προστατευτικότητα. Τα άκρα δεν είναι καλά! Επίσης κάτι άλλο που πρέπει να δούμε και το εντοπίσαμε, είναι ότι οι γονείς υποτιμούν τα συμπτώματα του εθισμού στο διαδίκτυο σε σχέση με το πώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται το πρόβλημά τους. Αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα. «Παίζει πολλές ώρες…» εντάξει δεν είναι τίποτα… έτσι το αντιμετωπίζουμε δυστυχώς. Και υπάρχει εξήγηση. Η θετική επένδυση του μέσου… 19


δεν είναι ναρκωτικά, δεν είναι αλκοόλ, είναι χρήσιμο κι αυτό επηρεάζει την κρίση μας όταν βλέπουμε ένα παιδί να έχει πρόβλημα.

βοηθήσει ο ειδικός.

Τώρα για τα Λατσιά φαίνεται ότι ένα 25% των παιδιών χρησιμοποιεί το Internet πάνω από 5 ώρες την ημέρα. Το 2006 στις πρώτες μου έρευνες, ένα 15% είχε τόσο χρόνο. Άρα βλέπουμε ότι αυξάνεται ο χρόνος χρήσης. Τα αγόρια στο Δήμο Λατσιών εθίζονται στα διαδικτυακά παιχνίδια και τα κορίτσια στα κοινωνικά δίκτυα. Κλινική έρευνα δείχνει ότι ο μέσος όρος εθισμού είναι περίπου στις 6 ώρες και σε κλινικό δείγμα 50 ατόμων φαίνεται ότι τα συχνότερα παιχνίδια που εθίζονται είναι αυτά όπως το war craft.

 Να μην υποτιμούν την επίδραση του διαδικτύου.

Επίσης ένα ποσοστό υψηλό υπάρχει με νοσηρότητα σε ψυχικές διαταραχές. Περίπου 50%. Άρα ο ειδικός που θα κληθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα πρέπει να είναι ειδικός ψυχικής υγείας εξειδικευμένος σε θέματα νέων τεχνολογιών.

Κλείνω με την εταιρεία μας. Εδώ είναι ο κόμβος στον οποίο μπορείτε να ενημερώνεστε σε θέματα εθισμού στο διαδίκτυο. Οι δράσεις μας επεκτείνονται σε έρευνα, πρόληψη, σχεδιασμό παρεμβάσεων ευρείας κλίμακας, για παράδειγμα τώρα συμμετέχουμε σε μια Παγκύπρια Έρευνα με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Υπουργείο Παιδείας στα πλαίσια Ευρωπαϊκού Δικτύου προαγωγής της υγείας με δείγμα τριών περίπου χιλιάδων.

Να σας πω μια περίπτωση που είχα. 14 ετών με διαζευγμένους γονείς ο Γιώργος ζει με τον πατέρα και 100 ώρες την εβδομάδα παίζει war craft. Αυτό το παιχνίδι μπορεί να το παίζει κάποιος ξεκινώντας στα 10 και να το παίζει μέχρι τα 20 του χρόνια. Κι αυτό που έλεγα και χθες είναι ότι τον εθισμό στο διαδίκτυο να την έχετε στο μυαλό σας σαν τη φωτιά. Σβήστε την εκεί που αρχίζει. Όταν αναπτυχθεί και αρχίζει να έχει συνέπειες τότε είναι πολύ αργά γιατί αυτό το παιδί έρχεται στον ψυχίατρο σε μια κατάσταση όπου δυο χρόνια έχει παρατήσει το σχολείο. Κι είναι πολύ δύσκολο να τον 20

Όσον αφορά τους γονείς, δυο τρία λόγια:

 Να δείχνουν ενδιαφέρον χωρίς επικριτική διάθεση κυρίως στους εφήβους.  Προσφορά υποστήριξης και όχι κάλυψης και  Καλλιέργεια από την πολύ μικρή ηλικία εναλλακτικών δραστηριοτήτων.  Η ηλεκτρονική ψυχαγωγία θα πρέπει να αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής ψυχαγωγίας του παιδιού.

Κάναμε το πρώτο συνέδριο μας το 2009 και το 2011 το δεύτερο. Εκδώσαμε το πρώτο βιβλίο στην Ελλάδα σε 8 θεματικά πεδία και το τελευταίο βιβλίο που θεωρώ ότι θα γίνει βιβλίο αναφοράς και σκεφτόμαστε τη μετάφραση στην Αγγλική με τίτλο «Εθισμός στο διαδίκτυο και άλλες διαδικτυακές συμπεριφορές υψηλού κινδύνου» Σας ευχαριστώ θερμά για το χρόνο σας.

Εισήγηση κ. Άλεξ Χριστοφόρου Θέμα: «Κοινωνικά δίκτυα – Κίνδυνοι και προστασία» Πριν ξεκινήσω να μιλήσω για τους κινδύνους των κοινωνικών δικτύων, θέλω να πω κάποια πράγματα. Λατρεύω την τεχνολογία. Είμαι 15 χρόνια στον τομέα αυτό και θέλω να πω, σας παρακαλώ, ωθήστε τα παιδιά σας να μπουν στην τεχνολογία, να μάθουν, να μάθουν τι σημαίνει κοινωνικά δίκτυα, έξυπνα τηλέφωνα. Είναι πάρα πολύ σημαντικό. Είναι το μέλλον. Το λέμε συνεχώς και το ξαναλέμε, αλλά όντως είναι το μέλλον. Η αξία μιας χώρας από εδώ και πέρα είναι πόσο συνδεδεμένος είναι ο κόσμος και πόσο μέσα στο διαδίκτυο είναι. Το διαδίκτυο, πολύ σωστά λέγεται ότι είναι παντού. Δεν είναι μόνο μέσα στο σπίτι μας. Είναι στο κινητό, στα καφέ, παντού. Πρέπει λοιπόν να μπουν στο διαδίκτυο και να μάθουν τα παιδιά από αυτό. Ξέρει κανείς τι έγινε χθες στο Nasdaq; Το Facebook μπήκε μέσα με αξία 105 δισεκατομμύρια. Έχει λοιπόν μεγαλύτερη αξία από την Volkswagen, τη Visa και τα Mcdonalds. Τρώμε όλοι μας McDonalds κάθε μέρα σωστά; Αφού είναι υγιεινό. Το αμερικάνικο μάρκετινγκ είναι φοβερό έτσι; Και τα παιδιά μας το ακολουθούν πολλές φορές χωρίς να ξέρουν γιατί. Οι μικροί θέλουν να μπουν στο Facebook πολλές φορές χωρίς να ξέρουν γιατί. [ακολουθεί σύντομο φιλμάκι] Facebook. Το βίντεο που είδαμε τώρα, παρόλο που ήταν κωμικό, δείχνει περίπου το πώς έχει μπει το Facebook στη ζωή μας. Και δεν είναι μόνο τα παιδιά μέσα αλλά και οι γονείς. Ξέρετε πόσων τα παιδιά σας είναι στο

Facebook ή σε άλλα κοινωνικά δίκτυα; Για παράδειγμα στο Four Square ανακοινώνει την τοποθεσία στην οποία βρίσκεσαι. Πιστεύετε ότι τα παιδιά σας διαβάζουν τους όρους που έχουν αυτά τα δίκτυα; Εσείς; Τα διαβάζετε; Η αλήθεια είναι ότι εάν είσαι 13 ετών και κάτω δεν πρέπει να μπεις στο Facebook. Άλλος όρος είναι ότι δεν πρέπει να δώσεις ψευδώνυμο αλλά το πραγματικό σου όνομα. Αυτοί είναι δυο από τους όρους του Facebook. Βεβαίως υπάρχουν παιδιά που είναι 11 και 12 και 8 ετών και έχουν μπει στο Facebook. Είναι πολύ σημαντικό να διαβάζουμε τους όρους. Πολλές φορές ούτε εγώ δεν το κάνω αλλά είναι εκεί γιατί, πρώτα απ’ όλα το Facebook θέλει να προστατευθεί νομικά αλλά σου δίνει πολλές πληροφορίες για το τι πάει να κάνει μια εταιρεία με τα προσωπικά σου δεδομένα. Γιατί παρόλο που πιστεύουμε ότι το Facebook και τα κοινωνικά δίκτυα είναι δωρεάν, δεν είναι! Μπήκε στο Nasdaq. Είναι επιχείρηση και πρέπει να βγάλει χρήματα από κάπου. Αυτά θα τα βγάλει από τη διαφήμιση. Πουλώντας τις δικές σας πληροφορίες. Η έρευνα δείχνει ότι το Facebook βγάζει $4,95 από κάθε χρήστη. Είναι πολύ χαμηλό. Ο στόχος τους είναι να βγάλουν πάνω από $40 από κάθε χρήστη μέσω διαφήμισης. Άρα πρέπει να γνωρίζουμε όταν ανεβάζουμε πράγματα στο Facebook, τι δικαιώματα τους παραχωρούμε με τα δεδομένα που τους δίνουμε. Γιατί το Facebook το λέει ξεκάθαρα. Ότι τα δεδομένα που δίνεις στο Facebook ανήκουν στο Facebook. Όχι σε εσάς. Αυτό σημαίνει και φωτογραφίες. Δεν είναι δικά σας πια. Να το γνωρίζουμε αυτό και είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε τι είναι αυτό το κοινωνικό δίκτυο που μπαίνουμε μέσα. 21


Τώρα, βάζουμε πολλά στοιχεία στο Facebook. Πού γεννηθήκαμε, πού μένουμε, τη διεύθυνσή μας, το τηλέφωνο μας. Και τα βάζουμε αυτά για να κάνουμε φίλους και να γνωρίσουμε κόσμο και να φτιάξουμε ένα προφίλ. Αυτά τα στοιχεία όμως, είναι το πρώτο στοιχείο που πάει να βρει κάποιος για να μάθει οτιδήποτε. Κωδικούς, προσωπικά δεδομένα κλπ. Ώστε παρόλο που είναι καλό να υπάρχουν κοινωνικά δίκτυα σαν το Facebook που να βάζεις τα πραγματικά σου στοιχεία, πρέπει να προσέχεις γιατί για παράδειγμα αν βάλεις το όνομα του σκύλου σου, πολλές φορές μπορεί αυτό να είναι και ο κωδικός για να μπεις στο λογαριασμό σου στην τράπεζα. Η ημέρα γέννησης ή κάποιο άλλο στοιχείο. Κι ένας κλέφτης ή χάκερ ξεκινά από εκεί. Αυτό πρέπει να το γνωρίζουμε όλοι. Δεν λέω να μην τα βάζουμε, αλλά να γνωρίζουμε ότι αυτά που βάζουμε είναι τα πρώτα που θα πάει κάποιος επιτήδειος να δει. Τώρα, οι ρυθμίσεις ιδιωτικότητας. Η ιδιωτικότητα στο Facebook είναι απίστευτα δύσκολη υπόθεση. Γιατί; Έχει πολλούς ελέγχους, είναι ένα χάος και το κάνουν επίτηδες. Ξέρετε πόσο δύσκολο είναι να απενεργοποιήσεις το λογαριασμό σου στο Facebook; Χρειάζονται 5 μέρες. Μπορείς να το απενεργοποιήσεις, αλλά ξέρεις τι κάνεις με αυτό; Εκεί λες, δεν θα μπω ξανά αλλά η Facebook λέει, μην μπαίνεις αλλά τα στοιχεία σου δεν θα διαγραφούν. Ο λογαριασμός σου θα μείνει και εάν μπεις έστω και μια φορά ξανά με ένα κλικ θα σε βάλω ξανά μέσα. Αν θέλεις όντως να σβήσεις το λογαριασμό σου εντελώς, πρέπει να μας στείλεις ένα email, να μας πάρεις ένα τηλέφωνο κλπ. Άρα πρέπει να ξέρεις για τα προσωπικά δε22

δομένα, για τους ελέγχους, το πώς να μπεις σε ένα δίκτυο, το πώς να βγεις από ένα δίκτυο. Είναι πάρα πολύ σημαντικό. Γιατί μπορεί να μπεις και να μην σου αρέσει, να έχεις ανεβάσει πράγματα που δεν θέλεις κλπ και είναι σημαντικό να ξέρεις ποιος θα τα δει και το πώς μπορείς να φύγεις από εκεί. Διαφορετικά όλα σου τα δεδομένα θα παραμείνουν στο διαδίκτυο. Και θέλω να πω κάτι. Όσο μένουν τα πράγματα που δε θέλεις να αφήσεις στο διαδίκτυο, τόσο περισσότερο περνάνε από χέρι σε χέρι και φτάνεις σε σημείο που δεν μπορείς να το ελέγξεις πια. Αυτό συμβαίνει πολύ συχνά. Πόσοι έχουν ανακοινώσει σήμερα ότι βρίσκονται εδώ μαζί μας σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο; Στην Αμερική υπάρχουν πολλά τέτοια δίκτυα τα οποία προσπαθούν να σε πιέσουν να κοινοποιείς συνεχώς το πού βρίσκεσαι. Κάποτε μάλιστα δελεάζουν να το κάνεις με δώρα. Το κάνω κι εγώ πολύ συχνά. Αλλά είναι σημαντικό να ξέρεις πότε και πώς το κάνεις. Τυγχάνει να πηγαίνεις διακοπές, τα παιδιά το ανακοινώνουν ότι θα λείπετε όλοι δυο βδομάδες, τα παιδιά ανακοινώνουν και την ακριβή διεύθυνση του σπιτιού και… καταλαβαίνετε τι γίνεται. Άρα πολύ προσεκτικά το τι ανακοινώνετε. Το επόμενο πράγμα είναι οι φωτογραφίες. Πολλές φορές ανεβάζουμε φωτογραφίες, ή άλλοι μπορεί να ανεβάσουν δικές μας φωτογραφίες. Είναι πολύ δύσκολο να τις ελέγξεις και αυτές μπορεί να αντιπροσωπεύουν μια στιγμή και όχι τον πραγματικό εαυτό μας. Αλλά κάποιος θα κρίνει το πώς είσαι μέσα από αυτή τη φωτογραφία. Άρα θέλει πολλή προσοχή, ιδιαίτερα από τα παιδιά. Να ξέρετε ότι στην Αμερική τώρα, όταν κάνεις αί-

τηση για μια δουλειά, το πρώτο πράγμα που κάνουν οι εταιρείες τώρα είναι να ψάξουν το Facebook. Και έχουν εφαρμογές που μπορούν να μπουν και να δουν όσες φωτογραφίες έχεις βάλει παρόλο που νομίζεις ότι δεν μπορεί να τις δει οποιοσδήποτε. Και πολλές φορές κρίνουν από αυτές τις φωτογραφίες. Δεν είναι σωστό, αλλά το κάνουν. Προσοχή λοιπόν τι ανεβάζετε και τι ανεβάζουν άλλοι εκ μέρους σας, γιατί πάντα υπάρχουν κίνδυνοι. Και πάντα να σκέφτεστε το πού μπορεί να φτάσουν αυτά που ανεβάζετε. Γιατί αν αυτά φτάσουν σε λάθος χέρια, τι γίνεται; Κι είναι πολύ εύκολο να φτάσουν σε λάθος χέρια. Κι όχι μόνο φτάνουν σε λάθος χέρια, αλλά αυτός που θα τα πάρει να τα περάσει σε άλλες χιλιάδες κι εκεί να έχεις πραγματικά πρόβλημα. Και το τελευταίο… Δεν είναι όλοι φίλοι μας. Όποιος θα μπει και θα σου κάνει ζημιά σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο κατά 43% είναι κάποιος που γνωρίζεις. Κι αυτό το λέω για τα παιδιά που νομίζουν ότι κάνουν παρέα με φίλους, μοιράζονται πράγματα και νομίζουν ότι «είναι φίλος μου, δεν θα μου κάνει ζημιά». Μέχρι και ο Μαρκ Ζουκερμπεργκ έχει όλες τις διαδικτυακές συζητήσεις που έκανε από 15 χρονών και κάποια από αυτά βγήκαν προς τα έξω. Άρα ό,τι και να λες στο διαδίκτυο να προσέχεις. Γιατί δεν είναι όλοι φίλοι σου. Κλείνοντας να πούμε ότι δεν πρέπει να βάζεις τα στοιχεία σου σε διαδικτυακά παιχνίδια. Υπάρχουν πολλές απάτες και πολλές φορές τα παιδιά πέφτουν θύματα χωρίς να το θέλουν. Χρειάζεται πάρα πολλή προσοχή. Σας ευχαριστώ πολύ!

Παρουσίαση Μαθητικού Διαγωνισμού Παιδαγωγικού Ινστιτούτου κα Αναστασία Οικονόμου, Προϊστάμενη Τομέα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Καλημέρα Θα ήθελα κι εγώ με τη σειρά μου να ευχαριστήσω την Παγκύπρια Σχολή Γονέων και τη Cytanet για τη διοργάνωση αυτού του συνεδρίου και την πρόσκληση φυσικά. Μαζί θα δούμε τα μηνύματα που τα ίδια τα παιδιά έχουν να μας δώσουν. Και πρέπει να σας πω ότι τα παιδιά μας σήμερα, μέσα από τη σωστή καθοδήγηση έχουν και την ωριμότητα και την αντίληψη να κατανοήσουν τόσο τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους του διαδικτύου. Γι’ αυτό και το Υπουργείο Παιδείας δίνει μεγάλη έμφαση στο να εμπλέξει τα παιδιά, όχι μόνο στην ενημέρωσή τους αλλά και σε μια ενεργό διαδικασία στη μάθηση και την απόκτηση δεξιοτήτων όλων των προκλήσεων και των δυνατοτήτων που μπορεί να περικλείει το διαδίκτυο. Σ’ αυτό το πλαίσιο μαζί με άλλα πολλά παρεμβατικά προγράμματα που διενεργούμε στα σχολεία έχουμε διενεργήσει και τον πρώτο παγκύπριο διαγωνισμό για παραγωγή σύντομου βίντεο από μαθητές για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, με θέμα για τη συγκεκριμένη χρονιά «ανακαλύψτε τον ψηφιακό κόσμο μαζί με ασφάλεια», θέλοντας να δώσουμε έμφαση στο πώς τα παιδιά με τους γονείς μπορούν να αντιμετω23


πίσουν ένα θέμα από κοινού. Θα ήθελα έτσι κατ’ αρχήν να αναφερθώ στον ορισμό της ‘’Παιδείας για τα μέσα’’, το ‘’media literacy’’ που ακούμε συχνά, το οποίο είναι υπό έμφαση στόχος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως ακούστηκε το πρωί, αλλά και της ψηφιακής στρατηγικής του κράτους μας και θα δούμε ότι ο ευρωπαϊκός αυτός ορισμός για την ‘’Παιδεία για τα Μέσα’’ περιλαμβάνει τις έννοιες της πρόσβασης, κατανόησης αλλά και κριτικής αξιολόγησης των διαφόρων πτυχών των μέσων επικοινωνίας και του περιεχομένου τους. Και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό και το Υπουργείο Παιδείας δίνει έμφαση το να παρέχει ευκαιρίες στα παιδιά και ευκαιρίες είναι οι νέες τεχνολογίες και έχουμε όλοι αποδεχθεί ότι είναι στη ζωή μας και πρέπει να τις αξιοποιήσουμε, αλλά από την άλλη να έχει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την ορθή αξιοποίησή τους. Μέσα από τη διαδικασία της παραγωγής ενός σύντομου φιλμ, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία βιωματικά να γνωρίσουν την εμπειρία του διαδικτύου. Σημασία έχει η διαδικασία της μάθησης και όχι μόνο το αποτέλεσμα και μέσα από αυτή τη διαδικασία οι μαθητές αποκτούν δεξιότητες πολύ σημαντικές για τη ζωή τους. Όπως είναι να μαθαίνουν να θέτουν οι ίδιοι τους στόχους τους, να αυτό-αξιολογούνται, να μαθαίνουν να συνεργάζονται ομαδικά, να έχουν εσωτερικά κίνητρα γι’ αυτό που κάνουν κι όχι γιατί τους το επιβάλλει κάποιος άλλος. Άρα μέσα από τη μελέτη του θέματος, έχουν τα δικά τους συμπεράσματα, τις δικές τους απόψεις και μάλιστα τα παρουσιάζουν και 24

προσπαθούν να τα υποστηρίξουν. Νομίζω ότι αυτή η διαδικασία είναι πάρα πολύ σημαντική και είναι μια διαδικασία που κι εσείς ως γονείς πρέπει να την ακολουθήσετε από πολύ μικρή ηλικία με τα παιδιά σας. Ο διαγωνισμός μας είχε ξεκινήσει τον Οκτώβριο του 2011. Είχαμε 50 συμμετοχές από διάφορα σχολεία και αξιολογήθηκαν από μια πενταμελή επιτροπή που εκπροσωπούσε διάφορους φορείς. Οι προϋποθέσεις για το διαγωνισμό ήταν η ημερομηνία υποβολής, συμπληρωμένη αίτηση και διάρκεια μέχρι 3 λεπτά και φυσικά το θέμα να είναι σχετικό. Να πούμε ότι τα ίδια τα παιδιά είχαν αυτές τις προϋποθέσεις και τα ίδια τα παιδιά έβαλαν τα όρια με τα οποία θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σ’ αυτό το διαγωνισμό, άρα και πάλι η επιλογή ήταν δικής τους. Τα κριτήρια αξιολόγησης περιλάμβαναν το περιεχόμενο, τα μηνύματα που ήθελαν τα παιδιά να δώσουν, τη δημιουργικότητα, την πρωτοτυπία, τη σκηνοθεσία και κινηματογράφηση και την ποιότητα φυσικά της εικόνας και του ήχου. Θα αφήσω να δείτε από μόνοι σας αυτά τα βίντεο, δεν θα σχολιάσω τίποτα περισσότερο και θα έχουμε την ευκαιρία μετά να συζητήσουμε τις δικές σας παρατηρήσεις. Η επιτροπή είχε επιλέξει τις δέκα πρώτες συμμετοχές από τις πενήντα. Και οι πενήντα συμμετοχές φιλοξενούνται στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Οι δέκα πρώτες συμμετοχές προέρχονται από:  Α’ Δημοτικό Σχολείο Απόστολος Λουκάς Κολοσσίου 25


 Γυμνάσιο Αρχαγγέλου Λακατάμειας  Λύκειο Αγίου Ιωάννη Λεμεσού  Λύκειο Αραδίππου  Λύκειο Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ Δασούπολης  Λύκειο Παλλουριώτισσας  Παγκύπριο Λύκειο Λάρνακας  Περιφερειακό Γυμνάσιο Κιτίου  Grammar School Λεμεσού  Grammar School Λευκωσίας Από αυτές τις δέκα επιλέγηκαν οι τρεις πρώτες, οι οποίες παρουσιάστηκαν και στην ημερίδα που γίνεται κάθε χρόνο με την ευκαιρία της Διεθνούς Ημέρας για την Ασφάλεια στο διαδίκτυο και θα τις δούμε τώρα μαζί. Μια από τις τρεις συμμετοχές ήταν το Λύκειο Παλουριώτισσας που ήταν η διασκευή του παραμυθιού της Κοκκινοσκου��ίτσας σε μοντέρνα έκδοση με μηνύματα που αφορούν την ασφάλεια στο διαδίκτυο. Ο εκπαιδευτικός Πάνος Ηρακλέους μαζί με τους μαθητές Βικτώρια Κυπριανού, Έμιλη Καζακαίου και Ραφαέλα Γιωργαλλή από την 1η Τάξη του Λυκείου αυτού σχεδίασαν και ανέπτυξαν αυτό το φιλμ. [Προβολή του 1ου βίντεο] Το επόμενο βίντεο που έχει διακριθεί είναι από το Δημοτικό Σχολείο Απόστολος Λουκάς Κολοσσίου με τίτλο «Ανακαλύψτε τον ψηφιακό κόσμο μαζί, με ασφάλεια» με την εκπαιδευτικό Μαρία Ραουνά και τα παιδιά της Γ’ τάξης όπου συμμετείχαν όλα τα 26

παιδιά και εδώ ήταν οι τρεις εκπρόσωποί τους. [Προβολή του 2ου βίντεο] Εδώ θα ήθελα να τονίσω την καθοδήγηση που υπήρξε από την εκπαιδευτικό μιας και τα παιδιά ήταν πολύ μικρά αλλά κυρίως την εμπλοκή όλων σ’ αυτό το σχολείο και των γονιών και των παιδιών και των εκπαιδευτικών στο να βγάλουν τα μηνύματα που ήθελαν και να κάνουν αυτό το φιλμάκι και η συνεργασία που υπήρξε νομίζω ότι φαίνεται και στο ίδιο το φιλμάκι. Το άλλο βίντεο το οποίο είχε διακριθεί είναι από το Λύκειο του Αγίου Ιωάννη Λεμεσού με θέμα «Εσύ έχεις πρόσβαση στο διαδίκτυο και όχι αυτό σε εσένα», με εκπαιδευτικούς τη Μαρία Λοΐζου και τον Χρήστο Σαζεϊδη και μαθητές την Χρυσαυγή Νικολαϊδου και Ιωάννα Κωνσταντίνου της Β’ Τάξης. [Προβολή 3ου βίντεο] Νομίζω πρέπει όλοι μας να παραδεχτούμε ότι τα παιδιά έχουν πάρα πολλά να μας πουν και πρέπει να τους δώσουμε την ευκαιρία να μας τα πουν, να επιχειρηματολογήσουν και να εκφραστούν και υποσχόμαστε ότι κάθε χρόνο θα έχουμε τέτοιες ευκαιρίες με τα παιδιά, αλλά η δική σας η βοήθεια είναι πάρα πολύ σημαντική. Θα έχουμε όπως είπαμε την ευκαιρία να δούμε έννοιες που προβληματίζουν τα ίδια τα παιδιά, η έννοια της φιλίας, της κατάχρησης, του κινδύνου, θα τα συζητήσουμε και αργότερα και ελπίζω να έχετε την ευκαιρία να τα συζητήσετε και με τα παιδιά σας στο σπίτι.

Εισήγηση Δρ Μαρίας Καρεκλά «Χρήση νέων τεχνολογιών και διαδικτύου για πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων

διαφορετικό από ό,τι έχουμε δει μέχρι τώρα. Είναι ένας μηχανισμός που βοηθά στην κοινωνική δικτύωση και παράλληλα δυστυχώς και στην κοινωνική αποξένωση».

Όπως έχει αναφερθεί η τεχνολογία είναι πλέον παντού στη ζωή μας, ακόμα και μικρά παιδάκια θέλουν να ασχοληθούν με την τεχνολογία και το διαδίκτυο. Εγώ έχω μια μικρή κορούλα 6 ετών η οποία πρόσφατα ανακάλυψε το YouTube και ότι μπορεί να βλέπει το Σάκη Ρουβά σε αυτό και από τότε καθημερινά σχεδόν με αναγκάζει να τη βάζω μέσα στο YouTube για να μπορεί να βλέπει τραγούδια. Τώρα μάθαμε ότι υπάρχουν και παραμυθάκια κλπ. Και βλέπω ότι και η ίδια, επειδή ξεκίνησε να μαθαίνει το πώς να το χρησιμοποιεί από μόνη της, δείχνει περισσότερο ενδιαφέρον ενώ άρχισε να χρησιμοποιεί και το Skype άνετα πλέον για να μιλά με το θείο και τα ξαδέλφια της στην Αμερική, έτσι βλέπουμε ότι από πολύ μικρή ηλικία πλέον τα παιδιά μας μπαίνουν στον κόσμο του διαδικτύου και δεν είναι κατ’ ανάγκην κακό αυτό, όμως πρέπει να λαμβάνουμε και κάποιες άλλες παραμέτρους υπόψη όπως το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το διαδίκτυο υπέρ μας και όχι εναντίον μας.

Βλέπουμε ότι πολλές φορές η χρήση του διαδικτύου από τους νέους φέρνει κάποιους κινδύνους. Ο Δρ Σιώμος ήδη έχει μιλήσει για την εξάρτηση οπότε δεν θα μιλήσω γι’ αυτό. Υπάρχει φυσικά και το σκεπτικό αν είναι όντως διαταραχή. Δεν είμαστε σίγουροι ακόμα. Είναι υπό μελέτη και χρειάζονται ακόμα πολλές μελέτες για να δούμε αν τελικά κρίνεται ως ακόμη μια διαταραχή εθισμού ή εξάρτησης. Επίσης κάτι που βλέπουμε να συμβαίνει δυστυχώς αρκετά συχνά, είναι ο εκφοβισμός μέσω του διαδικτύου. Και με τον όρο εκφοβισμό εννοούμε επαναλαμβανόμενη παρενόχληση των παιδιών χωρίς να θέλουν αυτά να μπουν σε αυτή τη διαδικασία. Βλέπουμε μέσω του διαδικτύου να γίνεται άμεσος εκφοβισμός όπου τυγχάνει να παίρνουν τα παιδιά σαρκαστικά μηνύματα, αρνητικά, μειωτικά, σεξουαλικά ή ρατσιστικά μηνύματα, παρατσούκλια, κοροϊδία, πολλές φορές αυτά γίνονται μέσα από το Facebook. Υπάρχει ο έμμεσος εκφοβισμός όπου διαδίδονται φήμες για κάποια παιδιά το οποίο προκαλεί τον κοινωνικό αποκλεισμό και την αποξένωση των παιδιών που τη δέχονται από άλλα παιδιά και επίσης ο συσχετικός εκφοβισμός – καταστροφή της φήμης του ατόμου ή των κοινωνικών σχέσεων του με τους συνομηλίκους, ο χειρισμός του παιδιού μέσω απειλών ή της καταστροφής ακόμα των κοινωνικών του σχέσεων.

Εδώ σας δείχνω κάτι που είπε ο Δρ Ντέιβιντ Γκρίνφιλντ, Ιδρυτής του Κέντρου Μελετών του Διαδικτύου, ότι «το διαδίκτυο είναι κάτι το

Δυστυχώς ο εκφοβισμός μέσω διαδικτύου βρίσκεται σε έξαρση, άρα είναι ακόμα κάτι που οι γονείς πρέπει να είναι προσεκτικοί και

υγείας» Να σας καλωσορίσω κι εγώ με τη σειρά μου και να ευχαριστήσω την Παγκύπρια Σχολή Γονέων και τη cytanet που μας έχει φέρει εδώ σήμερα.

27


πρέπει να ξέρουν με ποιον μιλά το παιδί τους, τι ακριβώς κάνει, αν έχει πέσει θύμα κάποιας εκφοβιστικής κατάστασης και να μπορούν άμεσα να δραστηριοποιηθούν και αργότερα θα μιλήσουμε και για την πρόληψη η οποία είναι το πιο σημαντικό κομμάτι ούτως ώστε να προλάβουμε τα παιδιά μας από το να τύχουν τέτοιων εκφοβιστικών καταστάσεων. Άλλα προβλήματα που είναι καλό οι γονείς να έχουν εις γνώση τους είναι η έκθεση σε ακατάλληλα ερεθίσματα ή άτομα, όπως πορνογραφικό υλικό, σκηνές βίας, ακατάλληλα για την ηλικία του παιδιού ερεθίσματα, δηλαδή ένα παιδάκι να δέχεται ερεθίσματα που είναι για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και να μην καταλαβαίνει ακριβώς τι σημαίνει αυτό, άρα να μην μπορεί να επεξεργαστεί τις πληροφορίες σωστά, η παρενόχληση από ύποπτα άτομα με ακατάλληλα κίνητρα και τα παιδιά έτσι μπορούν να γίνουν θύμα τέτοιων καταστάσεων. Είχα σοκαριστεί πραγματικά, όπως σας είπα της κόρης μου της αρέσει να βλέπει στο YouTube τραγούδια κλπ και βλέπαμε κάποια κομμάτια της Barbie που υπήρχαν στο διαδίκτυο. Γύρισα για μια στιγμή από την άλλη μεριά και η κόρη μου έκανε δυο τρία κλικ. Τότε μου λέει «μαμά, έλα να δεις, αληθινές γοργόνες κολυμπούν στο νερό». Πάω και βλέπω γυμνές εικόνες με κοπέλες οι οποίες είχαν υποτίθεται ουρά γοργόνας, μέσα σε μια πισίνα να κάνουν διάφορα και αμέσως σοκαρίστηκα. Γιατί λέω, μέσα σε δευτερόλεπτα που γύρισα από την άλλη πλευρά κατάφερε πολύ απλά να βρει εικόνες με ακατάλληλο περιεχόμενο και μετά έπρεπε να εξηγήσουμε τι ήταν αυτά που είδε το παιδί. Άρα πρέπει να είμαστε προ28

σεκτικοί. Ναι, να το χρησιμοποιούμε αλλά με λίγο περισσότερη καθοδήγηση και εποπτεία από πλευράς μας. Βλέπουμε επίσης δυστυχώς ότι κάποια οικογενειακά προβλήματα προκύπτουν όταν υπάρχει αυξημένη χρήση του διαδικτύου και καταλήγουμε σε έλλειψη επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια και δεν φταίνε πάντα τα παιδιά. Πολλές φορές ακούμε ότι οι μητέρες και πατεράδες είναι κολλημένοι πίσω από τον υπολογιστή και δεν έρχονται σε τόση επαφή με τα παιδιά άρα πρέπει να το δούμε και από την πτυχή των ενηλίκων αν οι ίδιοι κάνουν αυτά τα λάθη. Τα παιδιά καταλήγουν να αποξενώνονται και από τους γονείς και από την οικογένεια κατά τις ώρες που ασχολούνται, δίνουν έμφαση και ενδιαφέρον στην εικονική πραγματικότητα και αρχίζουν να ζουν κάποια πράγματα ή να πιστεύουν κάποια πράγματα τα οποία δεν υφίστανται στην πραγματικότητα. Βλέπουμε μερικές φορές να συμβαίνουν αλλαγές διάθεσης ή άγχος, ξεσπάσματα ή και έντονο άγχος που μπορεί να προκληθεί στο παιδί είτε συνδέεται με τον εθισμό είτε όχι, ακατάλληλες σχέσεις που μπορεί να δημιουργηθούν μέσω κάποιων κοινωνικών δικτύων και αντιδραστικότητα και ανυπακοή. Βλέπουμε πολλές φορές τους γονείς να παραπονιούνται πως όταν πάρουν τους υπολογιστές ή το κινητό τηλέφωνο από το παιδί έχουν έντονα ξεσπάσματα γιατί δεν μπορεί ο έφηβος να ζήσει χωρίς αυτά πλέον. Εδώ είναι πολύ σημαντικό να ξέρουν τα παιδιά ότι το να έχουν αυτά τα πράγματα είναι προνόμιο και όχι δεδομένο, άρα και πάλι εναπόκειται στους γονείς να βάλουν αυτούς τους περιορισμούς και τα όρια ότι συμπεριφορές όπως αντιδραστικότητα και λοιπά, προϋποθέτει ότι θα χάσουν αυτά τα

προνόμια, όχι επ’ αόριστον αλλά για κάποιο συγκεκριμένο διάστημα. Πολλές φορές οι γονείς παραπονιούνται ότι δεν διαβάζουν τα παιδιά τους επειδή ασχολούνται με τον υπολογιστή. Πάρτε του λοιπόν τον υπολογιστή και αφού διαβάσει, τότε μπορεί να ασχοληθεί μαζί τους. Άρα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε και τον υπολογιστή σαν κίνητρο για τα παιδιά ούτως ώστε να μπορέσουμε να πετύχουμε να κάνουν κάποια πράγματα όπως το διάβασμα, δουλειές στο σπίτι ή οτιδήποτε. Βλέπουμε και ακαδημαϊκά προβλήματα ως επακόλουθο της υπερβολικής χρήσης του διαδικτύου, όπως το να περνούν περισσότερο χρόνο στην ‘’έρευνα’’ παρά στην ολοκλήρωση μιας εργασίας, ατέλειωτες εργασίες, ανικανότητα στη συγκέντρωση όταν πρόκειται για διδασκαλία στην πραγματική ζωή, ο βαθμοί αρχίζουν να πέφτουν, χάνουν μαθήματα στο σχολείο λόγο ξενυχτιού στο διαδίκτυο ή υπερβολικής κούρασης που μπορεί να τους προκαλέσει. Στα γρήγορα να πω και κάποια σωματικά προβλήματα που έχουν συνδεθεί με υπερβολική χρήση του διαδικτύου τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες:  Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα  Στεγνά μάτια  Ημικρανίες και πονοκεφάλους  Πόνοι στην πλάτη  Διαταραχές στη διατροφή, δηλαδή το να χάνει κάποιος γεύματα λόγω του ότι ασχολείτο πολλή ώρα στον υπολογιστή  Διαταραχές στον ύπνο

 Και αδιαφορία για την προσωπική υγιεινή Κλινικά μου έτυχαν περιπτώσεις ατόμων και παιδιών που αφιέρωναν τόσες πολλές ώρες στον υπολογιστή ώστε δεν προλάβαιναν ούτε μπάνιο να κάνουν, ούτε να φάνε κανονικά, με αποτέλεσμα να καταλήγουμε σε πολλά άλλα ψυχικά και σωματικά προβλήματα. Κάποια ψυχολογικά προβλήματα που συναντούμε είναι:  Ανικανότητα στη διακοπή της δραστηριότητας  Αναζήτηση περισσότερου χρόνου στον υπολογιστή κλπ Τώρα, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς; Είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να μιλήσουν στα παιδιά τους και στους έφηβούς τους, να έχουν την επιμέλεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή των παιδιών τους, δηλαδή είναι πολύ σημαντικό ο υπολογιστής να βρίσκεται σε ελεγχόμενο χώρο και όχι κλειδωμένο στο δωμάτιο του παιδιού και να μην ξέρουμε τι κάνουν. Έτσι είναι πολύ σημαντικό να λάβουμε κάποια βήματα ως πρόληψη. Άρα να είναι σε περιβάλλον που να βλέπουμε τον υπολογιστή και να επικοινωνούμε όλοι και να μιλάμε με τα παιδιά μας για το τι κάνουν και για πράγματα πέρα από το διαδίκτυο ώστε να μην χαθεί η επικοινωνία με τα παιδιά μας, που είναι πάρα πολύ σημαντική. Άρα αναγνώριση και συζήτηση για τους κινδύνους του διαδικτύου, για προσωπικές πληροφορίες και συναντήσεις με άτομα από το διαδίκτυο. Να συμφωνηθούν ακόμα και κανόνες χρήσης του διαδικτύου. Γιατί όμως είναι τόσο εθιστικό το διαδίκτυο; Ο Άλεξ προηγουμένως μας έδωσε λίγο πολύ 29


την εντύπωση ότι χρησιμοποιούν, στο διαδίκτυο και στις σελίδες που τραβούν την προσοχή, κάποια από τα εργαλεία μάρκετινγκ των μεγάλων εταιρειών για να μας ελκύσουν. Βασικά κάποια από τα χαρακτηριστικά που έχουμε βρει ότι ελκύουν τον κόσμο είναι το γεγονός ότι μπορείς να είσαι όποιος θέλεις ή να δείχνεις ό,τι θέλεις να δείχνεις. Πολλές φορές στην πραγματική μας ζωή μπορεί να ντρεπόμαστε να δείξουμε κάποια κομμάτια του εαυτού μας, ενώ στο διαδίκτυο μπορούμε πιο εύκολα να δείξουμε αυτά τα κομμάτια. Μπορείς να γίνεις μέλος μιας ομάδας και να έχεις ένα ρόλο που δεν θα μπορούσες να έχεις στην πραγματική σου ζωή. Δηλαδή βλέπουμε πολλές φορές παιδιά ντροπαλά που στην πραγματική τους ζωή ντρέπονται να μιλήσουν ή να εκφραστούν σε άλλα άτομα και μέσω διαδικτύου να ανοίγονται και να μπορούν να εκφράζονται. Οι κοινωνικές επαφές με άλλους παίκτες ή χρήστες είναι ενισχυτικές. Μας ελκύουν και μας ενδιαφέρουν και πολλές φορές είναι επιβραβευτικές και μας κάνουν να νιώθουμε καλά για τον εαυτό μας. Και επίσης μπορείς να έχεις ρομαντικές ή άλλες προσωπικές σχέσεις με άτομα που δεν θα μπορούσες να έχεις στην πραγματικότητα.

30

σίγουρα ό,τι θέλεις να βρεις μπορείς να το αναζητήσεις στο διαδίκτυο. Πολλές δουλειές έχουν γίνει πιο εύκολες με τη χρήση του διαδικτύου. Δεν είναι τόσος πολύς καιρός που ήμουν στις πρώτες τάξεις της στατιστικής ανάλυσης στο πανεπιστήμιο και για να τρέξω κάποιες μεθόδους μας έπαιρνε ώρες ολόκληρες ενώ τώρα παίρνει 3-5 λεπτά. Έχουν τόσο απλοποιηθεί τα πράγματα και με ένα απλό κλικ μπορεί να γίνει πιο εύκολα η κάθε δουλειά. Νέες θέσεις εργασίας και ακόμα και δυνατότητα για δουλειά από το σπίτι. Αυτό είναι κάτι που έχει ελευθερώσει τα χέρια πολλών επιτρέποντάς τους να κάνουν κάποιες από τις δουλειές τους στο σπίτι, άρα να είναι περισσότερο χρόνο κοντά στην οικογένειά τους. Άρα αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να έρθουμε πολλές φορές και πιο κοντά. φυσικά αυτό σημαίνει ότι κάποιες φορές μπορεί να παίρνεις προσωπικό χρόνο για να δουλέψεις και να καταλήγεις να παίρνεις το γραφείο στο σπίτι. Άρα είναι σημαντικό να έχουμε κάποια όρια σε αυτό, έστω κι αν μας διευκολύνει να κάνουμε τη δουλειά μας.

Να μιλήσω λίγο τώρα για τις ευεργετικές χρήσεις που έρχονται μέσω της τεχνολογίας κι είναι αυτές που προσπαθούμε να χρησιμοποιήσουμε σε συνδυασμό με αυτά που τραβούν τον κόσμο για να δημιουργήσουμε προγράμματα πρόληψης και παρέμβασης.

Φτηνή και γρηγορότερη επικοινωνία με όλο τον κόσμο. Θυμάμαι παλιά όταν είχα πάει Αμερική να σπουδάσω πληρώναμε πολλά λεφτά για να τηλεφωνήσουμε στην οικογένειά μας. Πλέον μέσω του Skype για παράδειγμα κάνουμε δωρεάν τηλεφωνήματα, βλέπουμε μάλιστα ο ένας τον άλλον, άρα έχει γίνει πιο γρήγορη και πιο φτηνή η επικοινωνία.

Εκπαίδευση και πληροφόρηση. Πλέον οι ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες είναι τόσο μεγάλες και με τόσες πολλές πληροφορίες που

Διασκέδαση. Υπάρχουν τόσα πράγματα που μπορείς να δεις και να κάνεις στο διαδίκτυο για ψυχαγωγία.

Διαδικτυακές υπηρεσίες. Πολλά πράγματα που μπορεί παλιά να μας έπαιρναν ώρες και να προκαλούσαν δυσκολίες όπως το να πάς στην τράπεζα, να περιμένεις στην ουρά για να πληρώσεις λογαριασμούς, τώρα με απλά κλικ στον υπολογιστή γίνονται εύκολα. Και συγκεκριμένα και είναι αυτό που προσπαθώ να κάνω κι εγώ, χρησιμοποιείται για την πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων υγείας. Βλέπουμε ότι το διαδίκτυο είναι πιο κοντά στους σημερινούς νέους, άρα η χρήση παιχνιδιών και άλλων τρόπων επικοινωνίας είναι πλέον στο επίκεντρο της ζωής τους και άρα εμείς θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το κομμάτι στο να έρθουμε να τους προσφέρουμε και να τους παρέχουμε υπηρεσίες που δεν θα μπορούσαν να τις πάρουν ή δνε θα τους ενδιέφερε να τις πάρουν διαφορετικά. Λέχθηκε προηγουμένως ότι αν φέρναμε τα παιδιά σε μια τέτοια αίθουσα να τους κάνουμε διάλεξη, δεν τους πολυενδιαφέρει. Τα παιδιά θέλουν κάτι πιο διαδραστικό. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε με τη χρήση νέων τεχνολογιών. Να γίνει πιο διαδραστικό δίνοντας στα παιδιά κάποια μηνύματα για να μπορούν να εκφράσουν και τα ίδια τα δικά τους συναισθήματα και σκέψεις και ανησυχίες. Άρα μπορούμε να προσφέρουμε υπηρεσίες στους νέους που δύσκολα θα ζητούσαν βοήθεια. Πολλή από τη δουλειά που κάνω είναι στον τομέα του καπνίσματος. Προσπαθούμε να προλάβουμε τα παιδιά από το να ξεκινήσουν να καπνίσουν και μετά με άτομα που έχουν ξεκινήσει το κάπνισμα προσπαθούμε να τους βοηθήσουμε να το διακόψουν. Βλέπουμε ότι τα παιδιά μας λένε πως οι κύριοι λόγοι για

τους οποίους καπνίζουν είναι συναισθηματικοί λόγοι, όταν είναι αγχωμένα, θυμωμένα, θλιμμένα κλπ. Συναισθήματα τα οποία ένιωθαν ότι δεν μπορούσαν να εκφράσουν ελεύθερα σε κάποιους άλλους ή ότι δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι άλλο, εκτός από το να ανάψουν τσιγάρο. Βλέπουμε ότι τώρα με τις νέες θεραπείες που προσπαθούμε να παρέχουμε στα παιδιά τους παρέχουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να εκφράσουν αυτά τα συναισθήματα, να τα συζητήσουν και τι άλλο μπορούν να κάνουν πέραν από το να καπνίζουν. Άρα μπορούμε να φτάσουμε σε νέους που παλιά στην εφηβεία δεν θα έρχονταν να ζητήσουν βοήθεια. Άλλωστε θεωρούν πως είναι κούλ να καπνίζεις και δεν θα έρχονταν να ζητήσουν βοήθεια γι’ αυτό το πρόβλημα, έστω κι αν ήθελαν δεν θα ήταν τόσο κουλ. Και στόχος μας είναι να κάνουμε κουλ το να συμμετέχεις σε ένα τέτοιο πρόγραμμα όπως αυτό που θα παρέχουμε εμείς. Και μπορούμε να φτάσουμε και νέους σε απόμακρες περιοχές που συνήθως παραμελούνται από παρεμβατικά προγράμματα. Τρέχουμε ένα παρεμβατικό πρόγραμμα εδώ και περίπου 3 χρόνια στα σχολεία. Σχεδόν κανένας από τους φοιτητές μου δεν θέλει να τον στείλω κάπου μακριά. Άρα ακόμα κι αν εκείνα τα σχολεία δείξουν ενδιαφέρον να συμμετάσχουν δεν επιλέγονται γιατί είναι δύσκολη η πρόσβαση. Θέλουμε να φτάσουμε λοιπόν κι άλλα παιδιά και σε απόμακρες περιοχές για να τους προσφέρουμε και αυτούς τα προγράμματα. Κάποια παραδείγματα που ετοιμάζουμε τώρα για να μπουν στο διαδίκτυο και πολλές έρευνες μας στηρίζουν τη χρήση του διαδικτύου και των παρεμβάσεων μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, με πολύ καλά αποτελέσμα31


τα, δείχνουν ότι όσο πιο κοντά πάρουμε αυτές τις παρεμβάσεις με κομμάτια που τραβούν τα παιδιά στο διαδίκτυο, τόσο πιο ενδιαφέρουσες γίνονται και πιο αποτελεσματικές. Άρα η δική μας η πρόκληση και το κομμάτι το νέο που προσπαθούμε να πετύχουμε είναι να το κάνουμε σαν παιχνίδι για τα παιδιά ή να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα πετυχημένα του Facebook ή των άλλων τεχνολογιών για να τραβήξει τα παιδιά και να θέλουν να λάβουν μέρος. Να σας πω επίσης ότι πολλά πράγματα μπορούμε να μάθουμε από το διαδίκτυο για να μπορούμε να τα δώσουμε πίσω στα παιδιά. Στα γρήγορα θα ήθελα να σας δείξω ένα βίντεο από τα Help Campaign για το κάπνισμα και στο οποίο βάσει αυτών που λέγουν

τα παιδιά μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε για να κάνουμε κάποιες παρεμβάσεις. [Προβολή σύντομου βίντεο] Κάτι μικρό που τραβά την προσοχή και βγήκε ξεκάθαρα από τα λεγόμενα των νέων και των εφήβων μέσα από έρευνες που έγιναν μέσω διαδικτύου. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ! Θα ήθελα ιδιαίτερα να ευχαριστήσω τη Cyta για τη βοήθειά της στην καμπάνια για διακοπή του καπνίσματος σε παιδιά. Είναι δύσκολο να τους πείσουμε να λάβουν μέρος σε προγράμματα όταν έχει να κάνει με κουλ συμπεριφορές όπως το κάπνισμα και ήταν πολύ βοηθητικό όταν η Cyta πρόσφερε κάρτες τηλεφώνου σαν κίνητρο στα παιδιά που ήθελαν να λάβουν μέρος στο πρόγραμμα.

Μέρος 3ο: Ερωτήσεις – Συζήτηση Συντονισμός: κα. Αναστασία Οικονόμου, Πρ. Τομέα Εκπ. Τεχνολογίας Π.Ι. Α. Οικονόμου: Νομίζω ότι έχουμε φτάσει σε μια πολύ ωραία ώρα. Την ώρα που θα δώσετε το δικό σας στίγμα στην όλη συζήτηση. Να δούμε κατ’ αρχήν τι ακούσαμε σήμερα. Μέσα από τους χαιρετισμούς είδαμε το χάσμα που υπάρχει μεταξύ των γενεών και κυρίως λόγω της έλλειψης της δικής μας εμπειρίας για το διαδικτυακό αυτό κόσμο και την αξία της επιμόρφωσης των γονιών σ’ αυτά τα θέματα ούτως ώστε να έχουμε μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη γι’ αυτό το σημαντικό κομμάτι της ζωής μας. Ακούσαμε από τον κο Σιώμο για τον εθισμό 32

στο διαδίκτυο και κάποια χαρακτηριστικά που σίγουρα πρέπει να μας ανησυχήσουν και να μας προβληματίσουν. Ακούσαμε μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, πως κάποια παιδιά δέχονται πιέσεις και το πώς πρέπει να αρχίσουν να προβληματίζονται για το τι σημαίνει ένας φίλος, τι σημαίνει φιλία. Είδαμε ότι τα παιδιά γνωρίζουν και τις δυνατότητες και τους κινδύνους και μπορούν να μας βοηθήσουν να μάθουμε το πώς να το αξιοποιούμε. Είδαμε μέσα από την ομιλία της κ. Καρεκλά τους κινδύνους και τις δυνατότητες του διαδικτύου και το πώς να αξιοποιήσουμε αυτές τις δυνατότητες. Νομίζω λοιπόν ότι είναι ώρα για εσάς. Να ακούσουμε προβληματισμούς, ερωτήσεις και

έχουμε το χρόνο για να τις απαντήσουμε. Ερώτηση: Κατ’ αρχήν να συγχαρώ τους ομιλητές για την παρουσίαση των θεμάτων τους. Έχει τεθεί με πολύ σημαντικό τρόπο τόσο η χρήση όσο και η κατάχρηση του διαδικτύου. Θα ήθελα αν είναι δυνατόν να εστιάσουμε στην προσχολική ηλικία και να δούμε τι θα ήταν επιτρεπτό και χρήσιμο ποσοστό χρόνου να εμπλέκονται στο διαδίκτυο… Μ. Καρεκλά: Δεν υπάρχει βασικά έρευνα που να λέει ότι αυτό το ποσοστό χρόνου είναι επιτρεπτό και το πιο σωστό. Η δική μου η γνώμη βάσει των εμπειριών μου είναι ότι σε αυτή την ηλικία δε θα πρέπει να ξεπερνά τη μισή ή τη μια ώρα το πολύ. Θα προτιμούσα να υπάρχουν πολλές άλλες δραστηριότητες που θα έκαναν τα παιδιά σ’ αυτή την ηλικία. Δεν λέω να μην το χρησιμοποιούν αλλά με αρκετό μέτρο. Κ. Σιώμος: Όπως είπε και η κα Καρεκλά αυτό είναι υποκειμενικό. Δεν υπάρχει κάποια έρευνα. Αυτό που πρέπει να πούμε όμως κατ’ αρχήν ένα θέμα για το γιατί δεν έχει μπει ο εθισμός στο διαδίκτυο ως διαταραχή. Είναι γιατί δεν υπάρχουν αρκετές έρευνες που να δείχνουν το μετροβιολογικό υπόστρωμα της διαταραχής. Αλλά υπάρχουν έρευνες του 2009 που φαίνεται ότι οι βαριοί χρήστες του διαδικτύου έχουν σε κάποια κέντρα εγκεφαλικά, ατροφία της φαιάς ουσίας. Ή επίσης σε κάποιες δομές εγκεφαλικές έχουν αυξημένο μεταβολισμό της γλυκόζης ή διαφορές στη νευρική ετοιμότητα σε ερεθίσματα σε χρήστες του δι-

αδικτύου από μη χρήστες. Ο καθηγητής μου κάποτε μου έλεγε «γιατί δεν έγινε μια σοβαρή έρευνα στην Αγγλία;». Όταν είχα ξεκινήσει το 2009 δεν υπήρχαν έρευνες πέραν από κάποιες συμπεριφορικές. Και έγινε μια έρευνα με 150 000 άτομα. Τα πορίσματα της έρευνας συσχέτιζαν ότι από μικρή ηλικία η χρήση του διαδικτύου και ιδιαίτερα το multitasking, προκαλεί πρόβλημα στις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες. Η έρευνα πλέον εξειδικεύεται, αλλά τώρα αρχίζει αυτό. Δεν έχουμε τις απαντήσεις για όλα. Συμφωνώ με την κα Καρεκλά για το ελάχιστο της ώρας και ότι το παιδί πρέπει να έχει κι άλλες μορφές ψυχαγωγίας. Α. Οικονόμου: Βασικά φαίνεται ότι η ισορροπία σε όλα είναι πολύ σημαντική και πρέπει να το γνωρίζουμε όλοι μας. Η επόμενη ερώτηση… Ερώτηση: Να ρωτήσω κάτι σε αυτό που είπε ο κος Σιώμος. Οι διαταραχές αυτές που παρουσιάζονται στον εγκέφαλο είναι επειδή είναι εθισμένοι στο διαδίκτυο ή από κάπου αλλού; Κ. Σιώμος Η έρευνα αυτή έγινε σε ενήλικες. Και κυρίως σε ασιατικές χώρες και είναι σε κάποιο επίπεδο νευροαπεικονιστικές, αλλά σαφώς δεν ξέρουμε τι έγινε πριν; Εγώ σε έρευνα που έχω προς δημοσίευση 50 κλινικών περιστατικών εφήβων gamers σε ένα 70% έπεται η ψυχοπαθολογία της υπερβολικής χρήσης του διαδικτύου και σε ένα 30% προϋπάρχει. Πού προϋπάρχει; Για παράδειγμα βλέπουμε μια υψηλή συσχέτιση διαδικτυακού εθισμού και ΔΕΠΥ. Άρα η ΔΕΠΥ, είναι μια νευρανα33


πτυξιακή διαταραχή για όσους γνωρίζουν και άρα προϋπάρχει. Και έπεται ο εθισμός στο διαδίκτυο. Στην κατάθλιψη μπορεί να είναι μικτά. Δηλαδή συναισθηματικές διαταραχές μπορεί να οδηγήσουν σε υπερβολική χρήση του μέσου ως ένα τρόπο αύξησης της ντοπαμίνης και βελτίωσης της διάθεσης, που στη συνέχεια όμως δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο. Αδρά είναι μια έρευνα 50 ατόμων που δεν υπάρχει κάποια αντίστοιχη. Στο ερώτημα που θέτετε, τι προϋπάρχει και τι έπεται ακόμη δεν έχει απαντηθεί. Εγώ σας δίνω ένα στίγμα μιας δικής μου έρευνας η οποία θα δημοσιευθεί σύντομα. Α. Οικονόμου: Φυσικά να πούμε, κύριε Σιώμο, ότι στην αρχή της παρουσίασης σας μας δώσατε ένα ορισμό του εθισμού στο διαδίκτυο και είχε κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Τους 12 μήνες, τη συνεχή αύξηση. Δηλαδή να μην πανικοβαλλόμαστε. Ναι, να ανησυχήσουμε, αλλά πρέπει να προλάβουμε τις οποιεσδήποτε καταστάσεις. Ερώτηση: Εγώ έχω ένα γιο 18 ετών και βρίσκεται σε αυτό το στάδιο που μιλούμε. Νομίζω ότι είναι πολύ διαφορετικά τα δεδομένα όταν μιλάμε για μικρά παιδιά όταν αρχίζουν τη χρήση στο διαδίκτυο και διαφορετικά όταν μιλάμε για έφηβους της ηλικίας των 16 με 18. Πιστεύω ότι πια δεν ωφελούν αυτά τα πράγματα που λέμε το να μην είναι μόνοι τους. Πιστεύω ότι πλέον δεν υπάρχει κανένας έφηβος που να μην έχει τον υπολογιστή στο δωμάτιό του. Θέλω να πω ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να δώσουμε πραγματικές βοήθει34

ες στους γονείς που αντιμετωπίζουν αυτά τα θέματα και όχι μόνο το να είναι ο υπολογιστής σε ένα κοινό χώρο. Αυτά δεν ισχύουν πια νομίζω για παιδιά αυτών των ηλικιών. Και επίσης θα ήθελα να ακούσω και λίγο για υποστηρικτική από πλευράς της ψυχολογίας, το πώς αντιμετωπίζουμε ως γονείς, όχι με το θυμό και την κριτική στα παιδιά αυτά που είναι όντως εθισμένα στο διαδίκτυο, στο πώς να τα υποστηρίξουμε να ασχοληθούν και με άλλα πράγματα εκτός από αυτό όπου σχεδόν όλες τους οι φιλίες σχετίζονται πια ουσιαστικά με το διαδίκτυο. Μ. Καρεκλά: Πολύ καλή η τοποθέτησή σας και νομίζω έχετε αρκετό δίκαιο πάνω σε αυτό. Εδώ θα το απαντήσω με το κομμάτι της επικοινωνίας. Αν δεν μπορούμε, που είναι πιο δύσκολο στην περίοδο της εφηβείας, να έχουμε εντελώς την επίβλεψη του παιδιού, να έρθουμε στο κομμάτι της επικοινωνίας με συζήτηση του τι βλέπουν, τι κάνουν, τι ακούνε, με τι ασχολούνται, για να έχουμε κι εμείς μια εντύπωση του τι κάνουν, να μαθαίνουμε κι εμείς πολλές φορές μέσα από αυτά. Και αυτό το κομμάτι συσχετίζεται με αυτό που είπαμε πριν λίγο ότι έχουν κι αυτοί μεγάλη εμπειρία οι ενήλικες που μπορούν να φέρουν τη δική τους εμπειρία στο πώς να χρησιμοποιούν τα παιδιά το διαδίκτυο. Άρα εγώ θα βασιζόμουν στο κομμάτι της επικοινωνίας παιδιών – γονέων. Έχετε μεγάλο δίκαιο ότι πολλά πλέον γίνονται μέσω διαδικτύου, όμως θα ενθάρρυνα τα παιδιά να έχουν κι άλλες ασχολίες πέρα από το διαδίκτυο. Δηλαδή και στα πάρτι θα πάνε και με κάποια σπορ θα ασχοληθούν. Άρα να ενθαρρύνουμε κι άλλες μορφές ενασχόλησης για

να μην είναι μόνο αυτό. Κ. Σιώμος: Να προσθέσω κι εγώ ότι πλέον το θέμα ξεφεύγει από τους ειδικούς. Σκεφτείτε τι έγινε το 2009 στην Ελλάδα και πέρσι σε εσάς όπου, έχετε δίκαιο να λέτε ότι δεν μπορεί να υπάρχει ο Η.Υ. σε κοινό χώρο όταν τα κράτη δίνουν δωρεάν λάπτοπ. Το λάπτοπ είναι ένα προσωπικό ηλεκτρονικό ημερολόγιο. Το χρησιμοποιώ εγώ και δεν έχεις δικαίωμα να επέμβεις. Και τα δικαιώματα τα μαθαίνουμε από πολύ νωρίς στα παιδιά μας. Άρα είναι ένα ζήτημα, κατά την άποψή μου, ότι οι νέες τεχνολογίες μπήκαν μαζικά, αλλά χωρίς να έχουμε ανακαλύψει τους κινδύνους. Γιατί το 2005 δεν μιλούσαμε γι’ αυτά τα θέματα στην Ευρώπη και τώρα ξαφνικά μιλάμε; Επειδή έχουμε αντιληφθεί ότι δεν είναι όλα ρόδινα. Το ζήτημα είναι ότι όντως μπορούν να γίνουν πάρα πολλά σε θέματα ασφάλειας, αλλά χρειάζεται πάρα πολλή δουλειά στο να ελεγχθεί η διαδικτυακή μας συμπεριφορά. Το φίλτρο μας δεν μπορεί να είναι μόνο στο λάπτοπ. Το φίλτρο πρέπει να μπει στο μυαλό. Να αναπτυχθεί η κριτική σκέψη. Όταν γίνει σχολείο – προσχολική ηλικία που αναφέρατε πριν - οι γονείς παιδιών προσχολικής πρέπει να παρακολουθούν σεμινάρια για το πώς πρέπει να φέρονται ως προς το διαδίκτυο στα παιδιά τους. Αν ακούμε ειδικούς επιστήμονες και 2-3 βασικά πράγματα. Από εκεί ξεκινάει. Στην Ελλάδα αντιμετωπίσαμε ψηλά ποσοστά εθισμού, κυρίως λόγω της εμπειρικής ενασχόλησης με το διαδίκτυο. Δεν υπήρχε στην εκπαιδευτική διαδικασία. Επίσης κάποιες δραστηριότητες εθίζουν. Υπάρχει σύστημα που να σου λέει ποιο πρόγραμμα έχει βία, πορνό

και λοιπά, αλλά κανένα που να σου λέει ποιο παιχνίδι είναι εθιστικό. Και αυτό είναι ζήτημα. Το gaming είναι μια συμπεριφορά που μπορεί να καταστρέψει τη ζωή σου. Συνειδητοποιημένα όμως βελτιώνεται. Α. Οικονόμου: Άρα θα πρέπει να δούμε το θέμα και ευρύτερα ως ένα κοινωνικό φαινόμενο. Πώς τα παιδιά, οι έφηβοι και οι ενήλικες αποξενώνονται από τους φίλους, την οικογένεια. Και θα πρέπει να σας αναφέρω μιαν έρευνα που κάναμε πρόσφατα όπου είχαμε παιδιά με γονείς να αφιερώνουν μιαν ώρα την εβδομάδα για να ασχολούνται με θέματα διαδικτύου στο σπίτι τους. Τα αποτελέσματα μας έδειξαν ότι ήταν πάρα πολύ σημαντική και για τα παιδιά και για τους γονείς, αυτή η ώρα που αφιέρωναν μαζί. Τους έλειπε πάρα πολύ. Και ακούμε ότι δεν έχουμε ποιοτικό χρόνο οι γονείς να ασχοληθούμε με τα παιδιά τους. Να τους ακούσουν, να μοιραστούν τις εμπειρίες τους μαζί τους. Και πολλά παιδιά ηλικιών από 8 – 16 είπαν ότι ‘’ναι δεν έχω κάτι άλλο να κάνω, άρα παίζω στο διαδίκτυο’’. Ας σκεφτούμε λοιπόν εναλλακτικές δραστηριότητες που μπορούμε να κάνουμε με τα παιδιά και οι οποίες πρέπει να ξεκινήσουν από πάρα πολύ μικρή ηλικία. Και ξέρουμε ότι η κρίσιμη ηλικία που επηρεάζουμε τα παιδιά είναι από 2-8 ετών. Από εκεί και πέρα είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν στάση. Ερώτηση: Ο κύριος Χριστοφόρου έδειξε μια διαφάνεια που έλεγε «βάλτε τον αριθμό του τηλεφώνου σας» και μας είπε μην τον βάζετε. Δεν μας είπε όμως τι θα γίνει αν τον βάλου35


με. Να σας πω εγώ. Έτυχε σε συγγενικό μου πρόσωπο να του στείλουν μήνυμα που έλεγε «θα σας στέλνουμε δυο ανέκδοτα την βδομάδα αν μας βάλετε τον αριθμό του κινητού σας». Τον έβαλε αλλά ουσιαστικά δεν χρησιμοποίησε ποτέ αυτή την υπηρεσία. Άκουγε που κτυπούσε το κινητό του και το έκλεινε. Πέρασε ένας μήνας και πήρε το λογαριασμό του τηλεφώνου, αλλά ήδη είχε περάσει και δεύτερος μήνας. Εκεί όμως που γράφει τον αριθμό του τηλεφώνου, εάν δεν ήταν απάτη, θα έπρεπε να γράφει και τους όρους και τι θα χρεώνεται. Εγώ ερεύνησα το θέμα γιατί μας κατακλύζουν κάθε μέρα. Γύρισα την οθόνη και οι όροι ήταν στην επόμενη σελίδα. Αυτό είναι καθαρή απάτη. Θέλω να πω ότι οι εταιρείες πρέπει να βρουν έναν τρόπο να ελέγχουν αυτά, διότι θεωρώ υπεύθυνες τις εταιρείες και όχι τους απατεώνες. Το δεύτερο, θέλω να σχολιάσω αυτό που είπε ο Πανιερότατος Επίσκοπος που άκουσε ότι θα βγουν τα μαθήματα μόνο στο διαδίκτυο και όχι σε βιβλίο. Αν εκδοθούν τα μαθήματα σε βιβλίο και υπάρχουν και στο διαδίκτυο, αυτό είναι καλό. Αν υπάρχουν μόνο στο διαδίκτυο είναι πολύ κακό, γιατί βάσει και αυτού που είπε η κα Καρεκλά για την επίδραση στα μάτια μας, στις κεφαλαλγίες κλπ. Α. Χριστοφόρου: Αυτά τα προγράμματα, συμφωνώ απόλυτα ότι είναι απάτη. Υπήρχε πριν δυο χρόνια στην Αμερική μια τέτοια περίπτωση που έγινε προσπάθεια να προωθηθεί μέσω του Facebook. Ευτυχώς βγήκε ένας δημοσιογράφος ο οποίος το έβγαλε προς τα έξω και έγραψε στο μπλογκ του για την απάτη αυτή και έκλεισαν αρκετές εταιρείες από αυτό. Και βεβαίως δεν 36

αφήνουν πλέον τα δίκτυα να προωθούν τέτοια πράγματα και η πίεση τους έχει κάνει να αρχίζουν να αλλάζουν τους όρους. Στην Κύπρο ξέρω ότι τεράστιες εταιρείες έχουν δημιουργηθεί από τέτοιες απάτες. Κάποιος όμως πρέπει να δημοσιοποιήσει τα δεδομένα αυτά για να προσέχει ο κόσμος. Α. Οικονόμου: Απλά να αναφέρω ότι το δεύτερο κομμάτι της ερώτησης που αφορά τα ηλεκτρονικά βιβλία, το Υπουργείο δεν έχει σκοπό να αντικαταστήσει τα συμβατικά βιβλία με τα ηλεκτρονικά, αλλά να ενισχύσει τη σημερινή εκπαίδευση. Τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη διαπροσωπική επαφή εκπαιδευτικού – μαθητή και τη δυναμική που υπάρχει στην τάξη. Σε πολλές περιπτώσεις όμως βλέπουμε ότι υπάρχει η ευχέρεια να επεκταθούμε από τα όρια της τάξης και να έχουμε και μάθηση και εκτός τάξης σε οποιοδήποτε άλλο χώρο και χρόνο. Γι’ αυτό και το διαδίκτυο και το ηλεκτρονικό βιβλίο έρχεται να ενισχύσει όλο αυτό που γίνεται στην τάξη. Επιπρόσθετα να πω ότι το δικό μου προσωπικό εργαλείο μάθησης που είναι ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής, τίποτα δεν μπορεί για μένα να αντικαταστήσει την απόλαυση να διαβάσω ένα λογοτεχνικό βιβλίο σε πραγματικό βιβλίο παρά σε μια ηλεκτρονική συσκευή. Και πιστεύω ότι οι επιστήμονες αυτά τα πράγματα τα έχουν υπόψη τους και είναι κάτι το οποίο θα ενισχύσει την παιδεία μας. Αλέκος Αλεξάνδρου: Το πρόβλημα στο οποίο αναφερθήκατε δεν είναι τόσο πρόβλημα του διαδικτύου όσο των κινητών τηλεφώνων και των sms. Υπάρχουν

δηλαδή κάποιες υπηρεσίες τις οποίες διαφημίζουν που αν δεχθείτε να βάλετε τον αριθμό σας ξεκινούν κι έρχονται τα μηνύματα στο τηλέφωνό σας και αν το κάνετε πληρώνετε κάθε φορά το ποσό που αναφέρουν. Αυτά τα πράγματα μπορείτε να τα καταγγείλετε όταν τα εντοπίσετε απευθυνόμενοι στην Cytanet. Α. Οικονόμου: Είναι ένα θέμα που προβληματίζει πάρα πολύ. Το πώς εντοπίζουμε το τι μπαίνει και βγαίνει από το διαδίκτυο. Υπάρχει ένα μεγάλο θέμα συζήτησης και μέσα από τους παροχείς διαδικτύου και τους οργανισμούς. Ερώτηση: Στον κο Σιώμο θα ήθελα να απευθυνθώ. Το να βλέπουμε όλες αυτές τις συνέπειες της χρήσης του διαδικτύου και μάλιστα σωματικά. Δηλαδή τη ΔΕΠΥ, κατάθλιψη, νευρικότητα κλπ και τις κοινωνικές συνέπειες, τη μείωση της κοινωνικότητας και όσα προαναφέρατε, πιθανότατα να δημιουργούν μια οργανική παθολογία και κατά συνέπεια της νευρικής αγωγιμότητας κλπ, αύξηση της ντοπαμίνης όπως έχετε πει και την κατάθλιψη. Όταν δημιουργηθούν όλα αυτά πάμε σε άλλα επίπεδα. Εκτός από την υποστηρικτική αγωγή, υπάρχει φαρμακευτική αγωγή που να βοηθά να παρέλθει αυτό το πράγμα τελείως μετά από ένα διάστημα και μετά να ξαναεμφανιστεί; Και τελικά ποια είναι η πορεία στον χρόνο αυτής της κατάστασης; Εάν δηλαδή δημιουργηθεί κατάθλιψη και δοθεί φαρμακευτική αγωγή, θεραπεύεται; Κ. Σιώμος: Εδώ θέτετε το θέμα της συνοσηρότητας.

Ο εθισμός στο διαδίκτυο με την κατάθλιψη μαζί. Έχω δει περιπτώσεις που η υπερβολική χρήση προκάλεσε την κατάθλιψη. Υπάρχουν κάποιες θεραπευτικές επιλογές. Μικτή παρεμβατική δουλειά. Όταν υπάρχει συνοσηρότητα, ο συνδυασμός γνωστικής συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας που είναι απαραίτητη συν φάρμακο μπορεί να δοθεί. Να υποτροπιάσει κάποια στιγμή μπορεί να συμβεί σε ένα ποσοστό 30%. Η ψυχοθεραπεία χωρίς άλλες επεμβάσεις έχει ποσοστό υποτροπής περίπου 25%. Η ψυχοθεραπεία είναι απαραίτητη σε όλες τις περιπτώσεις πάντα. Σε περιπτώσεις που υπάρχει συνοσηρότητα, μια στις δυο δηλαδή, μπορεί να υπάρξει κι άλλη παρέμβαση. Μ. Καρεκλά: Αυτό που λέτε με το κομμάτι της ψυχοθεραπείας, να πω ότι σαν κλινική ψυχολόγος και ερευνήτρια προσπαθούμε ακριβώς αυτό να κάνουμε. Δηλαδή να βρούμε τρόπους όπου μπορούμε να βοηθήσουμε παιδιά αρχικά μέσω ψυχολογικών παρεμβάσεων, να βάλουμε όμως και το θέμα του πού πάτε, σε τι μορφή ψυχοθεραπείας απευθύνεστε κλπ. Σε ανάλογες περιπτώσεις χρειάζεται να αξιολογήσει κάποιος εγγεγραμμένος κλινικός ψυχολόγος για να σας πει αν χρειάζεται και κάποια φαρμακευτική αγωγή. Ερώτηση: Να ευχαριστήσω τη Cytanet και την Παγκύπρια Σχολή Γονέων καθώς επίσης και τους εισηγητές. Ήταν πολύ εύστοχα τα θέματα. Έχω τρία παιδιά. Ο μεγάλος μου είναι 20, η δεύτερη 19 και η μικρή 14. Τους δυο μεγάλους νομίζω ότι μπορούσα να ελέγξω τα πράγματα. Στη μικρή νομίζω θα δυσκολευ37


τώ. Θέλω να εισηγηθώ μέσα από τον προβληματισμό μου, πως μπορεί μέσα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Υπουργείο, αυτό που ακούσαμε σήμερα να πάει και στα παιδιά. Διότι δυστυχώς τα παιδιά τους τελευταίους που λαμβάνουν υπόψη είναι τους γονείς. Είναι πολύ δύσκολο να έρθουμε κοντά στα παιδιά και να τους προστατέψουμε. Το θέμα της πορνογραφίας και των προσωπικών δεδομένων εμένα με ανησυχεί εδώ και χρόνια. Α. Οικονόμου: Ευχαριστούμε πάρα πολύ για την παρατήρησή σας και χαίρομαι για την ευκαιρία που μας δίνετε να δούμε ακριβώς το ρόλο που έχουν όχι μόνο οι γονείς στο θέμα της σωστής αξιοποίησης του διαδικτύου αλλά και των ίδιων των παιδιών στο θέμα αυτό, το ρόλο της εκπαίδευσης και των οργανωμένων φορέων που έχουμε στην Κύπρο για την πρόληψη των πιθανών κινδύνων που ελλοχεύουν στο διαδίκτυο. Και επίσης, ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των νέων τεχνολογιών που οδηγούν στα διάφορα προβλήματα που μπορεί να είναι το πώς ελκύουμε τα παιδιά, το πώς διαφημίζουμε ή το πώς πιέζουμε τα παιδιά να κάνουν κάτι μέσα από αυτές τις νέες τεχνολογίες. Να πω ότι το Π.Ι. έχει διάφορα παρεμβατικά προγράμματα και πηγαίνουμε στα σχολεία και κάνουμε βιωματικά εργαστήρια με τα παιδιά. Αυτή είναι μια πτυχή της ενημέρωσης των παιδιών αλλά κυρίως της εμπλοκής τους και έχουμε ξεκινήσει ένα νέο πρόγραμμα που ονομάζουμε ‘’μικροί εθελοντές για το διαδίκτυο’’. Μέσα από το πρόγραμμα τα ίδια τα παιδιά σε δυο σχολεία, εκπαιδεύονται για τη χρήση του διαδικτύου και τα ίδια εκπαιδεύ38

ουν τους υπόλοιπους συμμαθητές τους γιατί η επιρροή που έχουν τα παιδιά μεταξύ τους, είναι πολύ μεγαλύτερη όπως είπατε κι εσείς απ’ ότι έχουμε εμείς σε αυτά. Το δεύτερο είναι ότι και η Cyta με δικό της πρόγραμμα και η Αστυνομία Κύπρου αλλά και το Κέντρο Ασφαλούς διαδικτύου του Cyber Ethics πηγαίνουν στα σχολεία και κάνουν παρουσιάσεις. Όμως αυτό που μας προβληματίζει είναι, εάν οι παρουσιάσεις και η ενημέρωση μόνο είναι αρκετή. Τι άλλο θέλουμε να κάνουν τα παιδιά; Γι’ αυτό ξεκινήσαμε αυτά τα παρεμβατικά, μέσα από τους διαγωνισμούς, μέσα από το πρόγραμμα των μικρών εκπαιδευτών, μέσα από ερευνητικά προγράμματα με εκπαιδευτικούς και μαθητές και να καλλιεργήσουμε την ευθύνη που έχουν και τα ίδια τα παιδιά. Την περσινή χρονιά ο στόχος του ΥΠΠ ήταν σεβασμός, ευθύνη και αλληλεγγύη. Σεβασμός στον εαυτό μου και στους υπόλοιπους. Και ερχόμαστε ακριβώς εδώ να συζητήσουμε θέματα που είναι πολύ σημαντικά και δεν αφορούν μόνο το διαδίκτυο. Για παράδειγμα αναφέρθηκε το θέμα των κοινωνικών δικτύων όπου τα παιδιά παρεκτρέπονται στη συμπεριφορά τους. Μπορεί να βρίσουν κλπ και έμφαση μας δεν πρέπει να είναι απλά το Facebook αλλά η γενική συμπεριφορά των παιδιών. Άρα καλό θα ήταν να δούμε κάποια στοιχεία που θα θέλαμε να ακούσουμε κι από εσάς. Την επιμόρφωση των γονιών. Πώς θα θέλατε να γίνει η επιμόρφωση; Καλούμαστε πολύ συχνά από συνδέσμους γονέων ή μια ομοσπονδία γονέων να πάμε στα σχολεία. Πάμε και πάντοτε είναι 20 – 30 άτομα τα ίδια άτομα κάθε φορά. Άρα θέλουμε τις δικές σας εισηγήσεις. Ίσως να πάμε σε μεγάλους οργανισμούς εν ώρα εργασίας για να συζη-

τήσουμε τέτοια πράγματα; Επίσης το πού και το πώς εμπλέκει και κάτι περισσότερο. Απλ�� ενημέρωση. Ακούτε πράγματα. Είναι αρκετά; Ίσως πρέπει να προχωρήσουμε σε άλλου είδους εκπαίδευση όσον αφορά τη διαχείριση των κινδύνων. Και ανέφερα το κοινό πρόγραμμα γονέων και παιδιών που εφαρμόσαμε. Εκεί οι γονείς έμαθαν από τα παιδιά και τα παιδιά από τους γονείς. Επιπρόσθετα θα μιλάμε μόνο για θέματα που αφορούν το Facebook; Ναι είναι σημαντικό αυτό, αλλά μήπως θα πρέπει να εστιάσουμε και σε θέματα κοινωνικής ευθύνης; Μήπως λοιπόν το πρόβλημα είναι η ίδια η τεχνολογία; Είναι και η τεχνολογία ή κάποια χαρακτηριστικά. Δηλαδή ένα παιδί που ασκεί εκφοβισμό και το έκανε πάντοτε, τώρα με το διαδίκτυο το κάνει πιο εύκολα και σε πιο πολλούς. Όμως από πού ξεκινά; Είναι από το Facebook, το YouTube, ή από την καλλιέργεια της ευθύνης του παιδιού απέναντι στο συνάνθρωπο, τους γονείς του, το συμμαθητή του και τον εαυτό του; Άρα είναι όλα αυτά τα οποία θα θέλαμε να ακούσουμε τις απόψεις σας. Επιπρόσθετα, η σχέση των γονιών και των παιδιών είναι πάρα πολύ σημαντική. Και ακούμε πάρα πολλά πράγματα από τα παιδιά στα παρεμβατικά προγράμματα που κάνουμε. Έχουν ανάγκη από εσάς τα παιδιά. Από εσάς, το χρόνο σας, τη συζήτηση και την επικοινωνία μαζί σας και θα δούμε ότι τα εθισμένα παιδιά που φεύγουν από τον πραγματικό τους κόσμο είναι εκείνα που δεν μπορούν να βρουν κάτι καλύτερο στον πραγματικό τους κόσμο. Και δεν ξέρω αν συμφωνούν και οι επιστήμονες μας, αλλά αυτό ισχύει τουλάχιστον εμπειρικά. Θα ήθελα σε αυτό το σημείο αφού θίξατε το θέμα, να δείξω μιαν έρευνα που έχουμε κά-

νει με το EUKIDS.ONLINE που είναι μια πολύ μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα, κάποια στοιχεία. Για παράδειγμα ο εκφοβισμός. Φάνηκε ότι 19% των παιδιών έχουν αντιμετωπίσει κατάσταση εκφοβισμού είτε διαδικτυακά είτε όχι. Το σημαντικό όμως στοιχείο που θέλω να δείτε είναι ότι από τα παιδιά που είπαν ότι έπεσαν θύματα εκφοβισμού, το 56% των γονιών τους δεν είχε καθόλου ιδέα γι’ αυτό το πράγμα. Τι μας δίνει αυτό το μήνυμα; Το ίδιο και για τα παιδιά που έκαναν νέες γνωριμίες στο διαδίκτυο και μάλιστα έχουν συναντήσει το διαδικτυακό τους φίλο ο οποίος στο 43% των περιπτώσεων ήταν άγνωστος. Ποιο είναι αυτό που με προβληματίζει εμένα; Ότι το 63% των γονιών των παιδιών αυτών δεν είχαν ιδέα. Άρα τι μηνύματα είναι αυτά που παίρνουμε; Αυτά τα στοιχεία είναι όλων των ευρωπαϊκών χωρών που έλαβαν μέρος στην έρευνα. Θα ήθελα πριν προχωρήσουμε να δώσω την ευκαιρία στην εκπρόσωπο του εθνικού κέντρου Ασφαλούς Χρήσης του Διαδικτύου ένα κέντρο συγχρηματοδοτούμενο και από την Ε.Ε. το γνωστό Cyber Ethics και θα δούμε ότι υπάρχει το Helpline και το Hotline να μας παρουσιάσει λίγο αυτές τις δυο υπηρεσίες. Ηλιάδα Σπύρου Γεια σας, κι από εμένα. Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζετε πού μπορείτε να απευθυνθείτε όταν εντοπίσετε κάτι στο διαδίκτυο, πού μπορείτε να πάρετε πληροφορίες ή ακόμα και να καταγγείλετε κάτι ανώνυμα. Η γραμμή βοήθειας λειτουργεί καθημερινά 3-5 και 7-9 το απόγευμα. Μπορεί κάποιος να πάρει τηλέφωνο στο 70000116 ή να επικοινωνήσει μέσω της ιστοσελίδας μας ή ακόμα 39


ένα πολύ ψηλό επίπεδο γνώσης χειρισμού του διαδικτύου που οι γονείς δε θα μπορέσουν ποτέ να τους φτάσουν. Αυτό είναι ένα φαινόμενο που κατά τη γνώμη μου είναι πολύ ανησυχητικό και ίσως θα πρέπει να κάνουμε πολύ γοργά βήματα ώστε να ευαισθητοποιήσουμε τους γονείς για την αναγκαιότητα της επιμόρφωσής τους, αλλιώς ως κοινωνία θα έχουμε μεγάλα προβλήματα. Μ. Καρεκλά:

να στείλει ένα email και να πάρει απάντηση εντός 24 ωρών. Η γραμμή καταγγελιών όπως είχε πει ο κος Αλεξάνδρου προηγουμένως έχει να κάνει με καταγγελίες για παράνομο περιεχόμενο που υπάρχει στο διαδίκτυο και αφορά παιδική πορνογραφία, ρατσισμό και ξενοφοβία. Οι καταγγελίες μπορούν πάλι να γίνουν ή τηλεφωνικώς στο 22674747 ή μέσω της ιστοσελίδας μας που είναι www.cyberethics.info και μέσω του email. Μέσα από την ιστοσελίδα μας μπορείτε να πάρετε υλικό, να δείτε animations μαζί με τα παιδιά σας που να αφορούν κινδύνους τους διαδικτύου ή να παίξετε παιχνίδια που σας μαθαίνουν πώς να είστε ασφαλείς στο διαδίκτυο. Υπάρχει ένα παιχνίδι που είναι συγκεκριμένα για παιδιά ηλικίας 6 -13 ετών. Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας. Α. Οικονόμου 40

Ευχαριστούμε πολύ την Ηλιάδα. Να πάρουμε όλες τις ερωτήσεις και στη συνέχεια θα έχουν οι επιστήμονες μας την ευκαιρία να απαντήσουν. Ερώτηση: Εγώ θα ήθελα να κάνω δυο εισηγήσεις. Να συμφωνήσω απόλυτα με την κα Οικονόμου, απλώς να πω να μπουν όλα τα φιλμάκια για την ασφάλεια στο διαδίκτυο στα σχολεία όπως επίσης και ο οικογενειακός οδηγός που μας έχει δοθεί σήμερα. Να προσπαθήσουμε εμείς οι γονείς να εκπαιδευτούμε στο διαδίκτυο για να μπορέσουμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας. Ερώτηση: Θα ήθελα περισσότερο να απευθύνω μιαν εισήγηση. Στην κυπριακή κοινωνία υπάρχουν ακόμα πάρα πολλοί γονείς οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με τη χρήση του διαδικτύου. Αντιθέτως τα παιδιά έχουν φτάσει σε

Συμφωνώ μαζί σας και να πω ότι δε νομίζω ότι θα καταφέρουμε ποτέ τους γονείς να φτάσουν στο επίπεδο των παιδιών τους και δεν ξέρω αν μπορεί να γίνει. Απλώς να επιστρέψω στο κομμάτι της επικοινωνίας και να πω ότι δεν πρέπει οι γονείς απλά να συμβουλεύουν τα παιδιά τους αλλά να γίνεται διάλογος, οι γονείς να μαθαίνουν και από τα παιδιά γιατί όταν πάμε να πούμε στα παιδιά απλά να μην κάνουν κάτι, δε θα μας ακούσουν. Ερώτηση: Γεια σας, κι από μένα. Πρώτα πρώτα να απευθυνθώ στον Πρόεδρο της Παγκύπριας Σχολής Γονέων και να ευχαριστήσω την Παγκύπρια Σχολή Γονέων για το ρόλο που παίζει. Μια εισήγηση καλή θα ήταν όσοι είμαστε εδώ να απευθυνθούμε στα σχολεία μας και να κάνουμε ακριβώς αυτό που κάναμε σήμερα εδώ. Ένα βιωματικό εργαστήριο διότι αυτό το συνέδριο είναι ένα βιωματικό εργαστήριο. Και αποδεδειγμένα πλέον φαίνεται ότι οι νέοι μας θέλουν βιωματικά τα πράγματα στη ζωή τους. Δεν μπορούν να τα δεχτούν διαφορετικά, γραφόμενα ή άλλως πως. Άρα βιωματικά πρέπει να το δούμε. Επίσης φίλε πρόεδρε μια εισήγηση την οποία

είχα απευθύνει και στον Υπουργό, είναι καιρός να απευθυνθούμε σε αυτά τα μέσα που έχουμε πρόβλημα μαζί τους και μέσα από αυτά να μιλήσουμε στον κόσμο; Τηλεόραση, Facebook, Internet και πάντα μέσα από το Υπουργείο Παιδείας φυσικά. Ευχαριστώ Ερώτηση: Απευθύνομαι στην κα Καρεκλά. Θέλω να ρωτήσω το εξής: Αναφέρθηκε έντονα η επικείμενη αντικατάσταση των βιβλίων από ηλεκτρονικά βιβλία. Αυτό σημαίνει ότι θα επέλθει αλλαγή και στον τρόπο γραφής και ανάγνωσης. Πώς νομίζετε θα βοηθήσει στις μαθησιακές δυσκολίες και πιο πολύ στη δυσλεξία; Ερώτηση: Θα ήθελα πρώτα σαν εκπαιδευτικός να πω ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα θα πρέπει να κάνει τα βήματα και να θεωρήσει τους μαθητές σαν ψηφιακούς ιθαγενείς και όχι σαν ψηφιακούς μετανάστες. Δυστυχώς οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών θεώρησαν τους μαθητές σαν πόρο περισσότερων πωλήσεων κινητών χωρίς κανένα λόγο. Δηλαδή, αν προσδιορίσουμε το γιατί δίνουμε κινητό στο παιδί μας, είναι η αύξηση της παραγωγικότητας του; ή ποιος είναι ο λόγος που ο κάθε γονιός αναγκάζεται να αγοράσει 5 κινητά στα παιδιά του. Άρα η κοινοχρησία μπορεί να είναι ένας τρόπος στα επόμενα 5 χρόνια να μειώσει τον εθισμό. Δηλαδή μια πολυμελής οικογένεια πολυτέκνων, δεν χρειάζεται πέντε φορητούς υπολογιστές, αυτή είναι η θέση μου σαν εκπαιδευτικός. Σαν γονιός τώρα, το εκπαιδευτικό μας σύστημα θα πρέπει να πάρει και να επιμηκύνει 41


το χρόνο παρουσίας των μαθητών σε ευρωπαϊκά επίπεδα. Δηλαδή δεν χρειάζεται να ξυπνά το μωρό η ώρα 6 για να πάει σχολείο. Όμως χρειάζεται το παιδί να μένει μέχρι τις 4 στο σχολείο. Αυτό θα μας δώσει την ευκαιρία να κάνουμε τα παιδιά μας όχι χρήστες. Ποιος θα μετατρέψει το περιεχόμενο των αρχαίων στον ηλεκτρονικό υπολογιστή; Ερώτηση: Θα ήθελα να ευχαριστήσω το προεδρείο και τους ομιλητές. Έχω μιαν απορία σχετικά με την κοινωνική δικτύωση. Αν υπάρχει εθισμός σε αυτήν ή αν απλά είναι ένας μοντέρνος τρόπος επικοινωνίας. Ερώτηση: Συγχαρητήρια στους ομιλητές γιατί προσθέσατε στις γνώσεις μας. Δεν ξέρω ποια είναι η χρησιμότητα του check in, πραγματικά δεν έχω καταλάβει γιατί πρέπει να καταχωρείς στοιχεία για να μπεις στο διαδίκτυο. Δεύτερο μπορεί κάποιος να έχει απεξάρτηση και πόσο εύκολο είναι να μην υποτροπιάσει εάν ο υπολογιστής είναι συνεχώς στη ζωή του και τρίτο, μου έκανε εντύπωση το θέμα με τη ΔΕΠΥ. Δηλαδή το πώς αυτά τα άτομα με την έλλειψη συγκέντρωσης και ανάγκη κίνησης τους, τα κρατάει καθηλωμένα αυτό το πράγμα. Μ. Καρεκλά: Στα γρήγορα να απαντήσω την ερώτηση σχετικά με τη βοήθεια στα μαθησιακά προβλήματα και τη δυσλεξία. Υπάρχουν στα σκαριά διάφορα προγράμματα που αντιμετωπίζουν αυτά τα προβλήματα. Στο δικό μας τμή42

μα ο κος Παπαδόπουλος έχει δημιουργήσει ένα τέτοιο πρόγραμμα για ειδική εκπαίδευση και είναι σε διαβουλεύσεις με το Υπουργείο για να βρεθεί τρόπος να δοθεί προς τα έξω. Υπάρχουν προγράμματα για αυτισμό, για εκπαίδευση κάποιων δεξιοτήτων και πιστεύω ότι στα επόμενα χρόνια θα γίνουν πράγματα γιατί είμαστε σε θέση να βοηθήσουμε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Α. Χριστοφόρου: Το check in έχει σκοπό για μια επιχείρηση να σου φέρει προσφορά. Οι εταιρείες που κάνουν το check in δουλεύουν με τις επιχειρήσεις για να βγάλουν μια προσφορά. Τώρα για το χρήστη είναι κοινωνική αξία. Μπορεί αν κερδίσει κάτι ή είναι πιο ωραίο για να ενημερώσεις τους φίλους σου ότι πας σε ωραία μέρη, κυκλοφοράς κλπ. Κ. Σιώμος: Όσον αφορά την ερώτηση αν η κοινωνική δικτύωση μπορεί να είναι εθιστική. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι όντως μπορεί να είναι εθιστική. Μπορεί κάποιος να είναι με τις ώρες μιλώντας με έναν ερωτικό σύντροφο ή να είναι σε ανταλλαγή μηνυμάτων με τις ώρες. Άνθρωποι οι οποίοι με τα χρόνια χρησιμοποιούν αυτά τα δίκτυα, είναι πολύ δύσκολο να μην τα χρησιμοποιούν ξαφνικά. Τώρα, πόσο εύκολο είναι να υποτροπιάσει κάποιος. Ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι πολύ δυσκολότερος στην αντιμετώπισή του από τους άλλους. Θα σας πω γιατί. Επειδή έχει ακριβώς μια θετική επένδυση, θεωρείται κάτι χρήσιμο και είναι. Είναι στη ζωή μας. Θα ζούμε με αυτό, δεν θα υπάρχει επαγγελματική τύχη στον αιώνα που διανύουμε αν δεν είμα-

στε άριστοι γνώστες των νέων τεχνολογιών. Θεωρώ ότι ναι αύριο πολλοί άνθρωποι θα έχουν τους προσωπικούς τους θεραπευτές για να τους κουράρουν όταν θα ξεφεύγουν από αυτό. Κινδυνεύουν στελέχη επιχειρήσεων, άνθρωποι που είναι συνεχώς μπροστά από ένα υπολογιστή και δουλεύουν. Άρα θα είναι δύσκολη η αντιμετώπισή του και με προβληματίζει γιατί πιστεύω ότι θα είναι η εξάρτηση του νέου αιώνα. Και κάτι επίσης που πρέπει να σας πω είναι ότι στο American Journal of Addiction Medicine, πριν από τρεις μήνες μαζί με τον κο Φλώρο δημοσιεύσαμε ένα άρθρο το οποίο παίχτηκε από το ABC NEWS και σχολιάστηκε από την Μορένο, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου του Σηάτλ. Αυτό το άρθρο έλεγε ότι ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι ένας συμπεριφορικός εθισμός ο οποίος ενισχύεται με συμπεριφορές και στάσεις δικές μας. Ξεκινάς με ένα εθισμό από μια παιδική ηλικία αλλά αποτελεί ένα σημαντικό προγνωστικό παράγοντα της έγκαιρης ανίχνευσης της ουσιοεξάρτησης στο μέλλον. Υπάρχει σοβαρή συσχέτιση αλλά όχι το

προγνωστικό του πράγματος. Γιατί τον εθισμό στο διαδίκτυο μπορείς να τον δεις στο παιδάκι που είναι κολλημένο στον υπολογιστή. Το χρήστη που είναι έξω δεν μπορείς. Αλλά και τα δυο έχουν ένα κοινό συντελεστή με κοινά στοιχεία προσωπικότητας δομικά. Είδαμε λοιπόν ότι η υποκατηγορία ψυχισμός, σχετίζεται σαν υπόβαθρο προσωπικότητας σ’ αυτή τη μετάβαση από τη μία ή διαταραχής. Τέλος όσον αφορά τη ΔΕΠΥ. Αυτό που κρατά τα παιδιά με ΔΕΠΥ δεν είναι μόνο η υπερκινητικότητα η οποία υπάρχει, αλλά υποχωρεί μέχρι τα 16 αλλά η διάσπαση της προσοχής μένει. Τα παιδιά με διάσπαση προσοχής θέλουν συνεχώς ερεθίσματα να τους κρατούν το ενδιαφέρον. Και το Multitasking που γίνεται στο διαδίκτυο τους βοηθά στο να κρατάει ακριβώς αυτό. Ουσιαστικά είναι μια μέθοδος αυτοθεραπείας, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, η οποία όμως δε θεραπεύει αλλά επιδεινώνει την κατάσταση. Αν. Οικονόμου:

Κλείσιμο Εργασιών Συνεδρίου

κ. Νίκος Μουλαζίμης, Πρόεδρος Παγκύπριας Σχολής Γονέων Δυστυχώς δεν υπάρχει άλλος χρόνος αλλά βλέποντας το ενδιαφέρον σας, πιστεύω ότι θα μας δοθεί χρόνος στο μέλλον να επαναλάβουμε τέτοιου είδους συζητήσεις. Ξεκινώντας μια προσπάθεια διοργάνωσης ενός τέτοιου συνεδρίου, υπάρχει μια τεράστια αγωνία για την επιτυχία του. Η επιτυχία συνίσταται σε δυο πράγματα. Το πρώτο είναι το περιεχόμενο και το δεύτερο η συμμετοχή του κόσμου. Πιστεύουμε ότι οι στόχοι μας

έχουν επιτευχθεί. Να ευχαριστήσουμε τους συνδιοργανωτές μας τη Cytanet. Να ευχαριστήσουμε τους εισηγητές μας, τον κο Σιώμο, την κα Καρεκλά, τον κο Χριστοφόρου και την κα Οικονόμου και βεβαίως να ευχαριστήσουμε και όλους εσάς για την εδώ παρουσία σας και σας υποσχόμαστε ότι θα υπάρξει και συνέχεια σε παρόμοιου επιπέδου συνέδρια. Ευχαριστούμε πολύ!

43


ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

η χρήση συνεχίζεται παρά τις συνέπειες.

Θέμα: «Εθισμός παιδιών και εφήβων στο διαδίκτυο: Η σημασία της ευαισθητοποίησης των γονέων»  Το θέμα του εθισμού στο διαδίκτυο, σήμερα αποτελεί μιαν επιβεβαιωμένη πραγματικότητα, μέσα από έρευνες, ενώ πριν από μερικά χρόνια φαινόταν υπερβολή η διατύπωση μιας τέτοιας άποψης.  Οι νέες τεχνολογίες ήρθαν, είναι στη ζωή μας και θα παραμείνουν και οι νέοι σήμερα κατέχουν πραγματικά αξιόλογη γνώση στα θέματα αυτά.  Τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα θα συμβάλουν στην πρόοδο της εκπαιδευτικής κοινότητας, για παράδειγμα μέσα από την καθιέρωση ηλεκτρονικών αντί των συμβατικών βιβλίων που έχουμε σήμερα και ο ρόλος της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι να βοηθήσει τα παιδιά να ψάξουν τις σωστές πληροφορίες στο διαδίκτυο.  Το φαινόμενο των νέων τεχνολογιών παρουσιάζει ταχύτατη εξέλιξη. Μπροστά μας έχουμε για παράδειγμα την «επαυξημένη πραγματικότητα», δηλαδή την πραγματικότητα με τεχνητό τρόπο εμπλουτισμένη με επιπρόσθετες πληροφορίες, όπως εικόνα και ήχο.  Σήμερα ο εθισμός στο διαδίκτυο προκαλεί πολυφωνία μεταξύ των επιστημόνων ερευνητών σε όλο τον κόσμο.  Προβληματική χρήση του διαδικτύου είναι 44

η χρήση που δεν έχει συγκεκριμένο σκοπό, αλλά λειτουργεί ως απλή πλοήγηση. Ο εθισμός αυτός μπορεί να προκαλέσει αποτυχία στην εκτέλεση σημαντικών δραστηριοτήτων (εργασία – σχολείο – σπίτι), κοινωνικά προβλήματα, προβλήματα με τον νόμο και κατάχρηση του μέσου με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Cyber Bullying (διαδικτυακός εκφοβισμός). Η διαδικτυακή εξάρτηση έχει καταστεί μια χρόνια προοδευτική ασθένεια.  Ο όρος του εθισμού περιλαμβάνει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: • Καταχρηστική χρήση του διαδικτύου. • Απώλεια του ελέγχου και συνεχής χρήση, παρά τις συνέπειες που βιώνει ο χρήστης. • 12μηνη τουλάχιστον διάρκεια αυτής της παθολογικής συμπεριφοράς. Αποτέλεσμα η ανάπτυξη ανοχής και η ανάγκη περισσότερου χρόνου με το μέσο, για να επέλθει ικανοποίηση. • Τα συμπτώματα στέρησης που προκαλούνται δεν είναι τα συμπτώματα της ουσιο-εξάρτησης, αλλά υπάρχει ένας εκνευρισμός και μια ευερεθιστότητα όταν ο χρήστης δεν είναι σε επαφή με το μέσο. Παράλληλα, οι προσπάθειες να μειωθεί ή να ελεγχθεί η χρήση είναι ανεπιτυχείς και

• Εν τέλει ο εθισμένος λαχταρά να χρησιμοποιεί το διαδίκτυο με τρόπους, που μπορεί να καταστούν επικίνδυνοι γι’ αυτόν και τους γύρω του.  Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη διαταραχή του εθισμού στο διαδίκτυο ήταν η Κίνα το 2008 και έκτοτε δημιουργήθηκαν άλλες δυόμισι χιλιάδες δομές ψυχικής υγείας. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας για τη Νότια Κορέα, ενώ η Γερμανία ενδέχεται να το εντάξει ως νέα διαταραχή. Επίσης, πιθανότατα το 2013 να ενταχθεί στο ταξινομικό σύστημα ψυχιατρικών διαταραχών ως «διαταραχή για επιπλέον διερεύνηση» με τίτλο «Internet Addiction Disorder».  Στατιστικά στοιχεία από έρευνες που έγιναν σε όλες τις Ηπείρους δείχνουν ότι το 5-10% των χρηστών του διαδικτύου κινδυνεύει με εθισμό. Επίσης, έρευνες στην Ελλάδα και στην Κύπρο δείχνουν προοδευτική αύξηση του φαινομένου.  Σε έρευνα που έγινε στα Λατσιά σε δείγμα 884 μαθητών το ποσοστό ανέρχεται στο 16%. Επίσης, φαίνεται, ότι το 25% των παιδιών χρησιμοποιεί το διαδίκτυο πάνω από πέντε ώρες ημερησίως, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό το 2006, όταν είχε ξεκινήσει η έρευνα, ήταν 15%. Τα αγόρια στο Δήμο Λατσιών εθίζονται στα διαδικτυακά παιχνίδια και τα κορίτσια στα κοινωνικά δίκτυα.  Μεγαλύτερος εθισμός παρουσιάζεται στην αναζήτηση πορνογραφικού υλικού, στα διαδικτυακά παιχνίδια, στα τυχερά παι-

χνίδια, στις διαδικτυακές αγορές και στην κοινωνική δικτύωση.  Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι να μειώνεται ο χρόνος του παιδιού με την οικογένεια, να μειώνεται ο χρόνος μελέτης, να πέφτει το επίπεδο σχολικής επίδοσης, να μειώνεται ο χρόνος με τους φίλους και συνεπώς και η επικοινωνία, μειώνεται η σωματική δραστηριότητα και προκαλείται το φαινόμενο της παχυσαρκίας και τέλος παρατηρείται διαταραχή στις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες.  Η διαδικτυακή συμπεριφορά των παιδιών, βάσει και της έρευνας που έγινε στα Λατσιά, επηρεάζεται κυρίως από τα αδέλφια και τους φίλους τους και λιγότερο από τους γονείς, ιδιαίτερα στην περίοδο της εφηβείας.  Σε έρευνα στην Κω σε δείγμα 2000 μαθητών ηλικίας 12 έως 18 ετών μελετήθηκε το φαινόμενο σε βάθος και είδαμε ότι η λήψη μέτρων από τους γονείς και τα φίλτρα ελέγχου αποτελούν μεν ένα προστατευτικό παράγοντα για την ασφάλεια των παιδιών τους, αλλά δεν έχουν καμία απολύτως επίδραση στον εθισμό. Συνεπώς θα πρέπει να διαχωριστεί η έννοια του εθισμού από την έννοια της ασφάλειας.  Ο δεσμός γονέων – παιδιών αποτελεί, επίσης, ένα προστατευτικό παράγοντα στο να μην αναπτυχθεί η διαταραχή. Απαιτείται ανάπτυξη του δεσμού αυτού χωρίς να φτάνουμε στα άκρα, δηλαδή ούτε υπερπροστατευτικότητα αλλά ούτε και αδιαφορία.  Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς: 45


και όχι ψευδώνυμο.

• Να μην υποτιμούν την επίδραση του διαδικτύου • Να δείχνουν ενδιαφέρον χωρίς επικριτική διάθεση κυρίως στους εφήβους • Να προσφέρουν υποστήριξη και όχι κάλυψη • Να καλλιεργούν στα παιδιά τους από πολύ μικρή ηλικία εναλλακτικές δραστηριότητες • Η ηλεκτρονική ψυχαγωγία θα πρέπει να αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής ψυχαγωγίας του παιδιού.

Θέμα: «Κοινωνικά Δίκτυα – Κίνδυνοι και Προστασία»  Η τεχνολογία είναι το μέλλον. Από εδώ και πέρα η αξία μιας χώρας θα μετράται με το πόσο συνδεδεμένοι είναι ο κάτοικοί της με το διαδίκτυο. Το διαδίκτυο είναι παντού και γι’ αυτό θα πρέπει οι γονείς να ωθήσουν τα παιδιά τους να μάθουν γι’ αυτό.  Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν όρους χρήσης, που πολλές φορές δεν τους διαβάζουμε. Για παράδειγμα το Facebook θέτει ως όρο να είσαι άνω των δεκατριών ετών και να χρησιμοποιείς το πραγματικό σου όνομα 46

 Πρέπει να γνωρίζουμε πως όταν καταχωρούμε οποιοδήποτε στοιχείο στο Facebook ή ανεβάσουμε οποιοδήποτε υλικό, πλέον δεν ανήκει σε εμάς, αλλά παραχωρούμε τα δικαιώματα στο Facebook. Κάπως έτσι το Facebook μεταπωλεί τα στοιχεία μας σε εταιρείες που διαφημίζουν και παίρνει χρηματικό ποσό για κάθε χρήστη του.  Επίσης, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τις προσωπικές πληροφορίες μας, τις οποίες κοινοποιούμε στο Facebook, όπως ημερομηνία γέννησης, τηλέφωνα, σημαντικά στοιχεία, που πολλές φορές μπορεί να είναι και οι κωδικοί μας για πρόσβαση σε τραπεζικούς μας λογαριασμούς, κλπ. Από εκεί ξεκινά κάποιος επιτήδειος για να κλέψει κωδικούς και να αποκτήσει πρόσβαση στους τραπεζικούς μας λογαριασμούς ή σε άλλα προσωπικά και περιουσιακά στοιχεία.  Αναφορικά με τις ρυθμίσεις ασφαλείας που έχει το Facebook έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής: Η ασφάλεια και η ιδιωτικότητα στο Facebook είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Φανταστείτε ότι για να απενεργοποιήσετε το λογαριασμό σας χρειάζεται μια διαδικασία πέντε ημερών. Υπάρχει η επιλογή «απενεργοποίηση του προφίλ», η οποία όμως δεν διαγράφει το προφίλ και τις πληροφορίες σας. Τις διατηρεί και σε οποιαδήποτε στιγμή επανέλθετε στο Facebook θα είναι όλες οι πληροφορίες ήδη εκεί αποθηκευμένες. Το Facebook λέει, ότι για να διαγράψεις εντελώς το λογαριασμό σου θα πρέπει να επικοινωνή-

σεις με την εταιρεία είτε τηλεφωνικώς είτε ηλεκτρονικώς.  Ό,τι ανεβάζετε στο διαδίκτυο και στα κοινωνικά δίκτυα και όσο περισσότερο μένουν τα πράγματα αυτά εκεί, τόσο σε περισσότερα χέρια μπορούν να περάσουν με απρόβλεπτες συνέπειες. Μάλιστα πολλές φορές κρινόμαστε ως άνθρωποι από το υλικό που έχουμε αναρτήσει. Για παράδειγμα, στην Αμερική, όταν κάποιος κάνει αίτηση για δουλειά, το πρώτο πράγμα, που κάνουν οι εταιρείες, είναι να ελέγξουν το προφίλ του στο Facebook με ειδικά λογισμικά, που αποκαλύπτουν όλα τα στοιχεία και όλες τις φωτογραφίες, ακόμη κι αν ο χρήστης έχει θέσει ρυθμίσεις που να μην επιτρέπουν σε οποιονδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτά. Προσοχή λοιπόν τι ανεβάζετε, αφ’ ενός για να μην σας κρίνουν λανθασμένα και αφ’ ετέρου, για να μην πέσουν τα δεδομένα και οι φωτογραφίες σας σε λάθος χέρια.  Στο διαδίκτυο δεν είναι όλοι φίλοι μας. Οποιοσδήποτε θα μπορούσε να κάνει ζημιά στον άλλο μέσα από κάποιο κοινωνικό δίκτυο και, σύμφωνα με έρευνες, η ζημιά αυτή κατά 43% των περιπτώσεων προκύπτει από άτομα που θεωρούνται φίλοι.  Τέλος, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στις απάτες που υπάρχουν με τα διαδικτυακά παιχνίδια. Ιδιαίτερα αυτά που ζητάνε να καταχωρίσεις αριθμό τηλεφώνου κλπ. Πρόκειται για απάτες που στόχο έχουν να απομυζήσουν χρήματα από το θύμα και πολλές φορές τα παιδιά πέφτουν θύματα χωρίς τη θέλησή τους.

Θέμα: «Χρήση νέων τεχνολογιών και διαδικτύου για πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων υγείας»  Από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά μπαίνουν στον κόσμο του διαδικτύου, κάτι που δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό, όμως πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη κάποιες άλλες παραμέτρους, όπως το πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το διαδίκτυο υπέρ μας και όχι εναντίον μας.  Ο Δρ Ντέιβιντ Γκρίνφιλντ, Ιδρυτής του Κέντρου Μελετών του Διαδικτύου είχε πει «το διαδίκτυο είναι κάτι το διαφορετικό από ό,τι έχουμε δει μέχρι τώρα. Είναι ένας μηχανισμός που βοηθά στην κοινωνική δικτύωση και παράλληλα, δυστυχώς, και στην κοινωνική αποξένωση».  Αυτό που βλέπουμε να συμβαίνει πολύ συχνά πέραν από τον εθισμό, είναι ο εκφοβισμός μέσω του διαδικτύου. Με τον όρο εκφοβισμός εννοούμε επαναλαμβανόμενη παρενόχληση των παιδιών χωρίς να θέλουν αυτά να μπουν σε αυτή τη διαδικασία (σαρκαστικά μηνύματα, αρνητικά, μειωτικά σεξουαλικά ή ρατσιστικά μηνύματα, παρατσούκλια, κοροϊδία, πολλές φορές αυτά γίνονται μέσα από το Facebook). Υπάρχει, επίσης, ο έμμεσος εκφοβισμός στον οποίο διαδίδονται φήμες για κάποια παιδιά, κάτι το οποίο προκαλεί τον κοινωνικό αποκλεισμό και την αποξένωση των παιδιών από άλλα παιδιά. Έτσι λειτουργεί ο συσχετικός 47


και ζώντας καταστάσεις που δεν υφίστανται.

• Ανικανότητα στη διακοπή της δραστηριότητας αυτής

• Αλλαγές στη διάθεση και άγχος, έντονα ξεσπάσματα

• Αναζήτηση περισσότερου χρόνου στον υπολογιστή

• Δημιουργία ακατάλληλων σχέσεων μέσω του διαδικτύου

 Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς:

• Αντιδραστικότητα και ανυπακοή • Ακαδημαϊκά προβλήματα, μειωμένη απόδοση κλπ. εκφοβισμός – καταστροφή της φήμης του ατόμου ή των κοινωνικών σχέσεων του με τους συνομηλίκους.  Άλλο πρόβλημα, που πρέπει οι γονείς να γνωρίζουν, είναι η έκθεση των παιδιών σε ακατάλληλα ερεθίσματα ή άτομα, όπως πορνογραφικό υλικό, σκηνές βίας και άλλες ακατάλληλες εικόνες. Ένα παιδί δέχεται ερεθίσματα, που είναι για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, χωρίς να μπορεί να επεξεργαστεί σωστά αυτές τις πληροφορίες, ενώ μπορεί να τύχει θύμα παρενόχλησης από ύποπτα άτομα με ακατάλληλα κίνητρα.  Επίσης, προκύπτουν κάποια οικογενειακά προβλήματα λόγω της αυξημένης χρήσης του διαδικτύου όπως: • Έλλειψη επικοινωνίας στην οικογένεια, όταν τα παιδιά ή ακόμα και οι γονείς είναι κολλημένοι μπροστά στον υπολογιστή • Τα παιδιά αποξενώνονται και δίνουν έμφαση στην εικονική πραγματικότητα αντί στην πραγματική ζωή, πιστεύοντας πράγματα 48

 Πρέπει οι γονείς να εμπεδώσουν στα παιδιά τους, ότι η κατοχή ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή ή ενός κινητού τηλεφώνου δεν είναι αυτονόητη, αλλά αποτελεί προνόμιο, το οποίο μπορεί να χάσουν ανά πάσα στιγμή, όταν δεν συνεργάζονται ή δεν είναι συνεπείς με τις υποχρεώσεις τους.  Επίσης υπάρχουν και κάποια σωματικά προβλήματα ως επακόλουθο όπως: • Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα • Στεγνά μάτια • Ημικρανίες και πονοκέφαλοι • Πόνοι στην πλάτη • Διαταραχές στη διατροφή, αφού μπορεί κάποιος να χάνει γεύματα λόγω του ότι ασχολείται πολλή ώρα με τον υπολογιστή • Διαταραχές ύπνου • Αδιαφορία για την προσωπική υγιεινή  Ψυχολογικά προβλήματα που συναντούμε είναι τα εξής:

• Να μιλήσουν στα παιδιά τους και στους εφήβους για τους κινδύνους που ελλοχεύουν

φορές είναι επιβραβευτικές για τον εαυτό μας. Ακόμη μπορείς να διατηρείς ρομαντικές ή άλλες προσωπικές σχέσεις με άτομα που στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσες να έχεις.  Υπάρχουν και πολλές ευεργετικές χρήσεις μέσα από την τεχνολογία αυτή, όπως: • Εκπαίδευση και πληροφόρηση

• Να έχουν την επιμέλεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή, ο οποίος πρέπει να βρίσκεται σε κοινό, ελεγχόμενο χώρο και όχι στο δωμάτιο του παιδιού

• Διευκόλυνση στη διεκπεραίωση των εργασιών μας

• Σημαντικότερη όλων είναι η πρόληψη

• Φθηνότερη και γρηγορότερη επικοινωνία με όλο τον κόσμο

• Αναγνώριση και συζήτηση των κινδύνων του διαδικτύου, συζήτηση για τις προσωπικές πληροφορίες που θα καταχωρίσουν τα παιδιά. Προσοχή στις συναντήσεις των παιδιών μας με άτομα που γνώρισαν στο διαδίκτυο • Να συμφωνηθούν ακόμη και κανόνες χρήσης του διαδικτύου  Γιατί όμως είναι τόσο εθιστικό το διαδίκτυο; Κάποια από τα χαρακτηριστικά, που έχουν βρεθεί ότι ελκύουν τα παιδιά, είναι το γεγονός ότι στο διαδίκτυο μπορείς να είσαι όποιος θέλεις ή να δείξεις μόνο ό,τι θέλεις να δείξεις. Επίσης, μπορείς να γίνεις μέλος μιας ομάδας ή να έχεις ένα ρόλο που στην πραγματική σου ζωή δε θα είχες. Παράλληλα, οι κοινωνικές επαφές με άλλους χρήστες είναι ενισχυτικές, μας ελκύουν, μας ενδιαφέρουν και πολλές

• Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ακόμη και για εργασία από το σπίτι

• Διασκέδαση και ψυχαγωγία • Διευκόλυνση με διάφορες διαδικτυακές υπηρεσίες, όπως e-banking • Χρήση στην πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων υγείας: Το διαδίκτυο μας παρέχει επιπλέον τη δυνατότητα εφαρμογής παρεμβατικών προγραμμάτων, που να μπορούν να βοηθήσουν τους νέους ανθρώπους ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές. Με το διαδίκτυο επίσης, αυτά τα προγράμματα γίνονται πιο ελκυστικά για τους νέους, ώστε ευκολότερα να συμμετάσχουν σε αυτά. Τέτοια προγράμματα είναι για τη διακοπή ή την πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος στα παιδιά. Στόχος είναι τα προγράμματα αυτά να καταστούν κάτι σαν παιχνίδι για να ελκύσουν τα παιδιά να συμμετάσχουν. 49


Μαθητικός Διαγωνισμός Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Θέμα: «Ανακαλύψτε τον ψηφιακό κόσμο μαζί με ασφάλεια»  Τα παιδιά σήμερα μέσα από τη σωστή καθοδήγηση, έχουν την ωριμότητα και την αντίληψη να κατανοήσουν τόσο τις δυνατότητες, όσο και τους κινδύνους του διαδικτύου.  Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού δίνει μεγάλη έμφαση στο να εμπλέξει τα παιδιά όχι μόνο στην ενημέρωσή τους, αλλά και σε μια ενεργό διαδικασία μάθησης και απόκτησης δεξιοτήτων όλων των προκλήσεων και των δυνατοτήτων του διαδικτύου.  Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, φέτος, διεξήγαγε τον πρώτο Παγκύπριο Διαγωνισμό για την παραγωγή σύντομου βίντεο από μαθητές για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου με θέμα «Ανακαλύψτε τον ψηφιακό κόσμο μαζί με ασφάλεια», θέλοντας να δώσει έμφαση στο πώς τα παιδιά με τους γονείς μπορούν να αντιμετωπίσουν ένα θέμα από κοινού. Ο διαγωνισμός ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2011. Παρελήφθησαν πενήντα συμμετοχές από διάφορα σχολεία, οι οποίες αξιολογήθηκαν από πενταμελή επιτροπή που εκπροσωπούσε διάφορους φορείς. Προϋποθέσεις του διαγωνισμού ήταν η ημερομηνία υποβολής, η συμπληρωμένη αίτηση, διάρκεια μέχρι τρία λεπτά και η σχετικ��τητα του θέματος. Τα κριτήρια αξιολόγησης ήταν το περιεχόμενο και τα μηνύματα που έβγαιναν από τα βίντεο, η δημιουργικότητα, η πρωτοτυπία, η σκηνοθεσία και 50

κινηματογράφηση και η ποιότητα εικόνας και ήχου.  Έχει πλέον καθιερωθεί ο ευρωπαϊκός ορισμός «Παιδεία για τα Μέσα», που περιλαμβάνει τις έννοιες της πρόσβασης, της κατανόησης και της κριτικής αξιολόγησης των διαφόρων πτυχών των μέσων και του περιεχομένου τους. Γι’ αυτό και το Υπουργείο Παιδείας δίνει έμφαση στις νέες τεχνολογίες, οι οποίες βρίσκονται στη ζωή μας και πρέπει να τις αξιοποιήσουμε με τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ορθή χρήση τους.  Μέσα από τη διαδικασία της παραγωγής των βίντεο για το διαγωνισμό, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν βιωματικά την εμπειρία του διαδικτύου αλλά και σημαντικών άλλων γνωρισμάτων, όπως το να μαθαίνουν να θέτουν οι ίδιοι τους στόχους τους, να αυτόαξιολογούνται, να μαθαίνουν να εργάζονται ομαδικά και να έχουν εσωτερικά κίνητρα γι’ αυτό που κάνουν και όχι γιατί τους το επιβάλλει κάποιος άλλος.  Από τις πενήντα συμμετοχές επιλέγηκαν οι δέκα πρώτες, οι οποίες παρουσιάστηκαν και στην ημερίδα που γίνεται κάθε χρόνο με την ευκαιρία της Διεθνούς Ημέρας για την Ασφάλεια στο διαδίκτυο και από αυτές προέκυψαν οι τρείς καλύτερες οι οποίες διακρίθηκαν.  Από το διαγωνισμό φάνηκε, ότι τα παιδιά έχουν πάρα πολλά να μας πουν και πρέπει να τους δώσουμε την ευκαιρία να μας τα πουν, να επιχειρηματολογήσουν και να εκφραστούν και υποσχόμαστε ότι κάθε χρόνο θα έχουμε τέτοιες ευκαιρίες με τα παιδιά, αλλά και η δική σας η βοήθεια είναι πάρα πολύ σημαντική.

ΕΘΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Κωνσταντίνος Σιώμος MD, MSc, PhD Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο Πρόσφατες μετρήσεις κάνουν λόγο πως 2 δισ. άνθρωποι το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού είναι χρήστες του INTERNET ενώ, 800 εκ. είναι οι χρήστες του Facebook το 2011. Πουθενά δεν είναι σαφέστερη η ευρύτατη διάδοση της χρήσης του Διαδικτύου από ό,τι στη ζωή του σύγχρονου εφήβου. Οι έφηβοι, περισσότεροι από το 75% των οποίων διαθέτουν κινητό τηλέφωνο, έχουν επικοινωνία με τους συνομηλίκους τους μέσω προηγμένων smartphones, ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης, γραπτών μηνυμάτων και βιντεοσυνομιλίας. Η διαδικτυακή τεχνολογία δημιουργεί ένα μοναδικό σύνολο δυσκολιών για τους παρορμητικούς και συναισθηματικά ασταθείς εφήβους που πλέον τείνει να αναγνωριστεί διεθνώς. Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα την διαταραχή εθισμού στο διαδίκτυο είναι η Κίνα το Νοέμβριο του 2008, ενώ η διαταραχή αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας για την Ν. Κορέα. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια Charles O’Brian και υπεύθυνο της ομάδας εργασίας για την συγγραφή του κεφαλαίου των συμπεριφορών εξάρτησης, στην αναθεωρημένη έκδοση του Αμερικανικού εγχειριδίου ταξινόμησης των ψυχικών διαταραχών DSM-V (έκδοση 2013), η μόνη νέα διατα-

ραχή που θα συμπεριληφθεί στην ενότητα των συμπεριφορικών εθισμών μαζί με το παθολογικό τυχερό παιχνίδι θα είναι η διαταραχή εθισμού στο διαδίκτυο(internet addiction disorder). Στον παραπάνω προβληματισμό παρουσιάζονται τα νεώτερα δεδομένα στην Ελλάδα α) σε σχέση με την διαταραχή εθισμού στο διαδίκτυο σε μαθητικό εφηβικό πληθυσμό στην Ελλάδα αλλά και β) σε κλινικό δείγμα εθισμένων εφήβων στο Ιπποκράτειο Γ.Ν. Θεσσαλονίκης. Α) Στα πλαίσια του ερευνητικού project Hippocrates 2010, μία συνεργασία της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο και του Κέντρου πρόληψης του ΟΚΑΝΑ στην Κω, μετρήθηκε στη διετία 2008-2010 διαχρονικά ο εθισμός στο διαδίκτυο σε απογραφικό δείγμα 1200 εφήβων μαθητών 15 ως 18 ετών στην Κω. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προκύπτει ότι το ποσοστό χρήσης του διαδικτύου μεταξύ των εφήβων αυξήθηκε από το 82% το 2008 στο 89% το 2010, ενώ η ηλικία έναρξης της χρήσης του Η/Υ μειώνεται στη διετία στατιστικά σημαντικά P<0.01 (2008: mean= 11,72, min=6, max =19, SD 3,5 – 2010: mean= 10,4 ,min 5 ,max 19, SD 2,5) γεγονός που αποδεικνύει πως η χρήση των νέων τεχνολογιών δεν είναι προνόμιο πλέον μόνο των εφήβων αλλά και των παιδιών δημοτικού σχολείου. Το σημαντικότερο 51


εύρημα της έρευνας είναι, πως στη διετία 2008-2010 όπως δείχνει το παρακάτω γράφημα μειώνεται στατιστικά σημαντικά η ομάδα των μη χρηστών (από 18% το 2008 σε 11% το 2010) και των ήπιων χρηστών του διαδικτύου (από 73,2% το 2008 σε 54,8% το 2010), ενώ διπλασιάζεται η ομάδα των χρηστών όπου δυνητικά μπορούν να εθιστούν (από 15% το 2008 στο 29% το 2010) και η ομάδα των εθισμένων χρηστών του διαδικτύου έχει μία διαχρονική αύξηση στη

διετία από 11,7% το 2008 στο 16,3% το 2010(Siomos et al 2012). Αξιοσημείωτο είναι πως ελάχιστες αντίστοιχες διαχρονικές έρευνες στο πεδίο του διαδικτυακού εθισμού έχουν υλοποιηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο και οι οποίες θα μπορούσαν να αναλύσουν επαρκώς την εξέλιξη της χρήσης του διαδικτύου 52

και της διαταραχής εθισμού στο διαδίκτυο σε ένα κλειστό πληθυσμό όπως αυτός της νήσου Κω σε συνάρτηση με την μεταβλητή του χρόνου. Συμπερασματικά με βάση την παραπάνω έρευνα θα μπορούσε να ειπωθεί πως η διείσδυση του διαδικτύου είναι ταχύτατη μεταξύ των παιδιών και των εφήβων, αλλά δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ταχύτητα διείσδυσης εκπαιδευτικών εφαρμογών του στην σχολική τάξη, στοχεύοντας στη δημιουργική, ηθική και ορθολογική χρήση του μέσου. Αποτέλεσμα αυτής της αναντιστοιχίας είναι η εμπειρική ενασχόληση των παιδιών στη χρήση του διαδικτύου να τα ωθεί στην ανάπτυξη παθολογικών συμπεριφορών προσκόλλησης οι οποίες εκφράζονται με τον εθισμό στο διαδίκτυο και οι οποίες έχουν σοβαρές συνέπειες ακαδημαϊκής, κοινωνικής, ψυχολογικής και σωματικής φύσης. Β) Ελάχιστες μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί διεθνώς για τον εθισμό στο διαδίκτυο σε κλινικά δείγματα (Black et al. 1999, Shapira et al. 2000, Bernardi S & Pallanti S 2009, Liberatore et al. 2010). Σύμφωνα με τον Δρ. Κωνσταντίνο Σιώμο, Ψυχίατρο παιδιών και εφήβων, τη διετία 2008 ως 2010 όπου διετέλεσε υπεύθυνος σχεδιασμού και οργάνωσης του πρώτου ειδικού παιδοψυχιατρικού ιατρείου για τον εθισμό στο διαδίκτυο στο Ιπποκράτειο Γ.Ν. Θεσσαλονίκης, μελετήθηκαν τα κλινικά χαρακτηριστικά 43 εφήβων με διαγνωσμένη διαταραχή εθισμού στο διαδίκτυο (Siomos et al.

2010). Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε πως στο 100% των περιπτώσεων η επίσκεψη στο ειδικό ιατρείο έγινε μετά από πρωτοβουλία των γονέων [70% της μητέρας και 30% του πατέρα]. Η κύρια αιτία προσέλευσης στο ειδικό ιατρείο εκτός της υπερβολικής χρήσης του μέσου ήταν:  Απομόνωση του εφήβου 30,2% (13 έφηβοι)  Βίαιη-αντιδραστική συμπεριφορά προς τους γονείς στην προσπάθεια οριοθέτησης της χρήσης του διαδικτύου 14% (6 έφηβοι)  Απότομη πτώση της σχολικής επίδοσης 37,2% (16 έφηβοι)  Αποδιοργάνωση σε επίπεδο καθημερινότητας 18,6% (8 έφηβοι) Σε σχέση με τα χαρακτηριστικά φύλου - χρόνου χρήσης του διαδικτύου -διαδικτυακών δραστηριοτήτων παρατηρήθηκε:  Κατανομή του εθισμού στο διαδίκτυο στα δύο φύλα: αγόρια 39 (90,7%), κορίτσια 4(9.3%).  Ο μέσος όρος του χρόνου χρήσης του διαδικτύου από τους εθισμένους εφήβους είναι 41.4 ώρες την εβδομάδα (min 10, max 100, SD±21,73).  Οι κύριες δραστηριότητες που εθίζουν είναι σε ποσοστό 97% τα διαδικτυακά παιχνίδια και 3% οι ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης.

 Η χρήση του διαδικτύου μεταξύ των εθισμένων εφήβων γίνεται στο σπίτι 79%, σε Ίντερνετ καφέ 67% και στο σχολείο 17%.  Ο μ.ο. ηλικίας των εθισμένων εφήβων είναι 14,77 έτη (min 11, max 19, SD ±1,93) με κορύφωση της κατανομής στην Τρίτη Γυμνασίου.  Ο μ.ο των ετών χρήσης του H/Y πριν την διάγνωση του εθισμού είναι τα 6 έτη (min 1, max 13, SD ± 3,25).  Απάντηση στο ερώτημα που τίθεται με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία αν έπεται ή προηγείται η ψυχιατρική συμπτωματολογία του εθισμού στο διαδίκτυο δίνει η παρούσα έρευνα, όπου παρατηρήθηκε πως σε ποσοστό 72% (31 έφηβοι) η ψυχιατρική συμπτωματολογία έπεται (απουσία προηγούμενων επισκέψεων σε ειδικό ψυχικής υγείας, ιστορικό ψυχικής νόσου, απουσία διάγνωσης ψυχικής διαταραχής), ενώ σε ποσοστό 28% (12 έφηβοι) η ψυχική νόσος προηγείται (προηγούμενη διάγνωση ψυχικής διαταραχής).  Συννοσηρότητα με άλλη ψυχική διαταραχή εντοπίζεται στο 51,2% του κλινικού δείγματος (22 περιπτώσεις), ενώ τριπλή συννοσηρότητα στο 25,6% (11 περιπτώσεις). Οι συχνότερες συννοσηρές ψυχικές διαταραχές των εφήβων του συγκεκριμένου κλινικού δείγματος αφορούν την κατάθλιψη 11,6%, τη διαταραχή διαγωγής 9.3% και τη ΔΕΠ-Υ 7%. Επίσης στο 60% των περιπτώσεων υπάρχει σοβαρή δυσλειτουργία στο επί53


πεδο της ενδοοικογενειακής επικοινωνίας.  Συμπερασματικά με βάση την έρευνα σε κλινικό δείγμα εφήβων με εθισμό στο διαδίκτυο η πτώση της σχολικής επίδοσης αποτελεί τον συχνότερο παράγοντα κινητοποίησης των γονέων για αναζήτηση βοήθειας ειδικού. Η ψυχοπαθολογία του εθισμού στο διαδίκτυο έπεται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων εθισμού. Μία στις δύο περιπτώσεις εμφανίζει συννοσηρότητα με άλλη ψυχική διαταραχή και μία στις τέσσερεις τριπλή συννοσηρότητα. Η επικράτηση του εθισμού στα αγόρια είναι καθολική και ουσιαστικά στην Ελλάδα ο εθισμός στο διαδίκτυο την δεδομένη χρονική στιγμή έχει ταυτότητα, πρόκειται δηλαδή για εθισμό στα διαδικτυακά παιχνίδια.  Είναι διεθνώς αποδεκτό πως η σχέση των παιδιών με το διαδίκτυο χτίζεται σταδιακά και σε βάθος χρόνου και ο ρόλος της εκπαίδευσης στην ομαλή μετάβαση από την κοινωνία όπως την γνωρίζαμε στην κοινωνία της πληροφορίας είναι πολύ σημαντικός. Στην έννοια της εκπαίδευσης για την ασφαλή, ηθική και ορθολογική χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά, οφείλουν να συμμετέχουν, οι γονείς, το σχολείο και οι ειδικοί επιστήμονες της διάδρασης των νέων τεχνολογιών με τον άνθρωπο. Οι τελευταίοι οφείλουν να κοινοποιούν τα πορίσματα των ερευνών και της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεών τους, με σκοπό να βοηθούν τα κράτη στην ανάπτυξη ασφαλών πολιτικών υιοθέτησης των 54

νέων τεχνολογιών, λαμβάνοντας υπόψιν τους πάντοτε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κοινωνιών όπου αυτές οι πολιτικές εφαρμόζονται.

Πρόληψη του φαινομένου Η Ελληνική Εταιρεία μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο, είναι μία Αστική μη κερδοσκοπική Εταιρεία που δημιουργήθηκε το Σεπτέμβριο του 2008 με έδρα τη Λάρισα, από μία ομάδα ειδικών ψυχικής υγείας μετά τα πρώτα δημοσιευμένα ευρήματα σε σχέση με την έκταση του φαινομένου της διαταραχής εθισμού στο διαδίκτυο μεταξύ των εφήβων μαθητών της Θεσσαλίας (Siomos et al. 2008). Η εν λόγω Εταιρεία ανοίγει νέους επιστημονικούς δρόμους στην έρευνα του πεδίου των διαδικτυακών συμπεριφορών και πως εκείνες επηρεάζουν την ανθρώπινη καθημερινότητα. Αποτελεί την μοναδική επιστημονική εταιρεία στην Ευρώπη η οποία εξειδικεύει τη δράση της στο πεδίο του διαδικτυακού εθισμού. Ο σκοπός της Εταιρείας είναι επιστημονικός και κοινωφελής, έρχεται δε να επιτελέσει κοινωνικό έργο συμβάλλοντας με τη δράση της κυρίως:  στην αναγνώριση, τη μελέτη και την αντιμετώπιση της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο  στη πρόληψη των δυσμενών συνεπειών της μη έγκαιρης διάγνωσης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο,  στην ευαισθητοποίηση του κοινωνικού συνόλου, της επιστημονικής κοινότητας και της Πολιτείας στις επιπτώσεις της Δι-

αταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο,  στην ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση των ειδικών Ψυχικής Υγείας, καθώς και άλλων Ιατρικών Ειδικοτήτων,  στην εφαρμογή προγραμμάτων υποστήριξης των εθισμένων στο Διαδίκτυο και των οικογενειών τους,  στη συνεχιζόμενη εκπαίδευση διεπιστημονικών ομάδων. Συγκεκριμένες δράσεις της Εταιρείας που επιβεβαιώνουν τα παραπάνω στην πρώτη τριετία της λειτουργίας της αποτελούν:  Πολυάριθμες Δημοσιεύσεις σε διεθνή και Ελληνικά Επιστημονικά περιοδικά .  Συμμετοχές σε Παγκόσμια, Διεθνή και Πανελλήνια συνέδρια.  Η Ερευνητική της δραστηριότητα επεκτείνεται σε Ελλάδα και Κύπρο.  Δημιουργία και στάθμιση της μοναδικής Ελληνικής διαγνωστικής κλίμακας μέτρησης του εθισμού στους Η/Υ κλίμακας ΚΕΕΦΥ (Σιώμος και συν. 2009) για κλινική και ερευνητική χρήση.  Συμμετοχή των μελών της σε πάνω 100 ημερίδες σε συνεργασία με Δήμους , σχολεία, επιστημονικούς φορείς στην Ελλάδα και την Κύπρο από το 20092012.  Ενημέρωση του κόμβου www.internetsafety.sch.gr του Πανελλήνιου Σχολικού δικτύου, για τον εθισμό στο διαδίκτυο, τον κυβερνοεκφοβισμό (Cyberbullying) και τα διαδικτυακά παιχνίδια.

 Συμμετοχή στη δημόσια διαβούλευση του Συνηγόρου του Παιδιού για την προστασία των δικαιωμάτων των ανηλίκων στα internet-café (2010).  Πραγματοποίησε δύο Πανελλήνια Συνέδρια με Διεθνή συμμετοχή τα έτη 2009 στη Λάρισα και 2011 στη Θεσσαλονίκη και συνέβαλε σημαντικά στην δημιουργία της πρώτης επιστημονικής κοινότητας στο νέο επιστημονικό πεδίο των παθολογικών διαδικτυακών συμπεριφορών.  Μέσω του Προέδρου της Δρ. Κωνσταντίνου Σιώμου, Ψυχιάτρου παιδιών και εφήβων προσκλήθηκε να συμμετάσχει σε δύο ειδικές επιτροπές της Βουλής, το 2008 από την Ειδική Μόνιμη Επιτροπή έρευνας και Τεχνολογίας και το 2011 από την Μόνιμης επιτροπής Ισότητας, νεολαίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα των ερευνών της καθώς και προτάσεις αναχαίτισης του φαινομένου του διαδικτυακού εθισμού.  Τα ιδρυτικά μέλη της Κρίτων Χριστιανόπουλος και Κωνσταντίνος Σιώμος, Ψυχίατροι παιδιών και εφήβων, υπήρξαν δημιουργοί και υπεύθυνοι σχεδιασμού και οργάνωσης, του πρώτου στην Ελλάδα Ειδικού Ψυχιατρικού Ιατρείου παιδιών και εφήβων για τον εθισμό στο Διαδίκτυο, στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο του 2008.  Σε συνεργασία με την Vodafone Hellas ανέλαβε την επιστημονική επιμέλεια του προγράμματος bsafeonline «μαθαίνουμε να πλοηγούμαστε με ασφάλεια στο 55


διαδίκτυο», μία δράση ημερίδων ευαισθητοποίησης του κοινού σε 18 πόλεις της Ελλάδας.

ασφάλεια τους νέους, στα μονοπάτια του διαδικτύου το οποίο εξελίσσεται ταχύτατα.

 Έκδοσης συλλογικού έργου με θέμα «Έρευνα-πρόληψη-αντιμετώπιση των κινδύνων στη χρήση του διαδικτύου» που αποτελεί το πρώτο επιστημονικό σύγγραμμα στο πεδίο που εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2011 και διατίθεται αποκλειστικά από την Εταιρεία.  Η ιστοσελίδα επικοινωνίας και αναφοράς των δράσεων της Εταιρείας καθώς και η συλλογή επιστημονικού υλικού χρήσιμο για το ευρύ κοινό, βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.hasiad.gr ενώ η επικοινωνία γίνεται στο τηλέφωνο/φαξ 00302410549690.

Πρόταση βιβλίου για γονείς Τον Απρίλιο του 2012 εκδόθηκε από τις εκδόσεις Λιβάνη το βιβλίο «Εθισμός στο διαδίκτυο και άλλες διαδικτυακές συμπεριφορές υψηλού κινδύνου» το οποίο επιμελήθηκαν οι Δρ. Σιώμος Κωνσταντίνος, Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, Φλώρος Γεώργιος, Ψυχίατρος και Σφακιανάκης Εμμανουήλ, Προϊστάμενος Δίωξης ηλεκτρονικού εγκλήματος. Το παρόν βιβλίο κυκλοφορεί σε Ελλάδα και Κύπρο και αποτελεί έναν ολοκληρωμένο οδηγό ευαισθητοποίησης σε θέματα ανάπτυξης παθολογικών διαδικτυακών συμπεριφορών ενώ παρέχει χρήσιμες συμβουλές πρόληψης και διαχείρισης των συμπεριφορών αυτών. Θεωρείται απαραίτητο εργαλείο γνώσης για ειδικούς ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικούς αλλά και γονείς οι οποίοι καλούνται να καθοδηγήσουν με 56

Παγκύπρια έρευνα για την προβληματική χρήση του διαδικτύου σε μαθητές Α’ και Β’ Λυκείου στην Κύπρο: Προκαταρκτικά αποτελέσματα. Μαργαρίτα Καψού, Παναγιώτα Σώσειλου, & Στέλιος Παπαπέτρου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ • Siomos, K., Floros, G., Fisoun, V., Dafouli, E., Farkonas, N., Sergentani,E., Lamprou, M., Geroukalis, D. (2012), Evolution of Internet Addiction in Greek Adolescent Students Over a Two-Year Period; The Impact of Parental Bonding, European Child & Adolescent Psychiatry 21 (4);211-9. • Siomos, K. E., Braimiotis, D., Floros, G. D., Dafoulis, V. A., Angelopoulos, N. V., Insomnia Symptoms Among Greek Adolescent Students with Excessive Computer Use, HIPPOKRATIA 2010, 14, 3, 203-207. • Siomos, K. E., Dafouli, E. D., Braimiotis, D. A., Mouzas, O. D., Angelopoulos, N. V. (2008), Internet Addiction Among Greek Adolescent Students, Cyberpsychol Behav, 11(6), 653-657. • Siomos, K. E., Floros, G., Mouzas, O. D., Angelopoulos, N. V. (2009), Validation of Adolescent Computer Addiction Test at a Greek Sample, Psychiatriki, 20(3), 222-232. • Siomos, Κ., Dafoulis, V., Floros, G., KaragiannakiKastani, I., Christianopoulos, K. (2010), Presentation of a Specialized Outpatient Unit for Internet and PC Addiction – First Υear of Οperations, Results, Recommendations for the Future, European Psychiatry, 25(1), 413.

Το διαδίκτυο είναι ένα απαραίτητο εργαλείο στη σημερινή εποχή, με χρήσιμες εφαρμογές, μεταξύ άλλων, για την αναζήτηση πληροφοριών, ενημέρωση, ψυχαγωγία, και διεκπεραίωση ακαδημαϊκών και επαγγελματικών εργασιών. Εντούτοις, με την ευρύτερη διάδοση του διαδικτύου ως μέσο, παρουσιάζονται και περιστατικά προβληματικής του χρήσης, με φαινόμενα όπως εξάρτηση, κατάχρηση, ή παρενόχληση μέσω του διαδικτύου. Επομένως, οι ανάγκες για μελέτη του φαινομένου της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου στην Κύπρο αλλά και διεθνώς είναι επιτακτικές ώστε να μπορέσουν οι επιστήμονες να κατανοήσουν τους παράγοντες που ευθύνονται για αυτό, να διαμορφώσουν προγράμματα πρόληψης και παρέμβασης βασισμένα σε εμπειρικά δεδομένα, αλλά και να καθοδηγήσουν τη διαμόρφωση πολιτικής όπως τη νομοθετική ρύθμιση διαστάσεων της χρήσης του διαδικτύου. Στη διεθνή βιβλιογραφία, οι πρώτες αναφορές σε προβληματική χρήση του διαδικτύου, όπως «εξάρτηση», έγιναν από την ψυχολόγο Kimberly Young (1996∙ 1998), ενώ ακολούθησαν αναφορές σε φαινόμενα όπως «κατάχρηση», «παθολογική χρήση», «παρορμητική χρήση», και «προβληματική χρήση» (π.χ. Davis, 2001· Davis, Flett, & Besser, 2002· Widyanto & Griffiths, 2006). H προβληματι-

κή χρήση μπορεί να περιλαμβάνει υπέρμετρη χρήση (π.χ. υπερβολικές ώρες, ψυχαναγκαστική χρήση), ή κατάχρηση (π.χ. δυσλειτουργικές συμπεριφορές όπως εκφοβισμός, παρενόχληση, ή έμμονη ενασχόληση με εικονικές ταυτότητες σε βάρος της πραγματικής). Συχνά η προβληματική χρήση μπορεί να συνδέεται και με «εθισμό» στο διαδίκτυο ή σε μια εικονική πραγματικότητα, κάτι που ορίζεται ως «αδυναμία ελέγχου του ιστού, που οδηγεί σε αισθήματα πίεσης, άγχους, και δυσλειτουργικές συμπεριφορές σε καθημερινές δραστηριότητες» (Shapira et al., 2003). O εθισμός δεν είναι όμως απαραίτητο στοιχείο της προβληματικής χρήσης. Συμπεριφορές όπως εκφοβισμός και παρενόχληση, μπορεί να είναι μεμονωμένες ή ευκαιριακές, αλλά σοβαρές. Τα τελευταία χρόνια, περιπτώσεις διαδικτυακού εκφοβισμού απασχόλησαν ιδιαίτερα την κοινή γνώμη διεθνώς, αφού δόθηκε δημοσιότητα σε περιστατικά με σοβαρές ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις για τα θύματα, όπως απομόνωση και αισθήματα απελπισίας. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να πάρει παρόμοιες μορφές με τον εκφοβισμό σε άλλα πλαίσια, για παράδειγμα μέσα από απειλές, βρισιές, χλευασμό, και κόντρες ανάμεσα σε διαδικτυακές συμμαχίες. Οι επιπτώσεις της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου, μέσα από φαινόμενα όπως ο εθισμός, η υπερβολική χρήση, ή η κατάχρηση αφορούν πολλές διαστάσεις της λειτουργικό57


τητας του ατόμου και του κοινωνικού και οικογενειακού του κύκλου. Μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες ή απομάκρυνση στις σχέσεις στην οικογένεια και την κοινωνικοποίηση, να επιβαρύνει την απ��δοση στο σχολείο ή στην εργασία, και ακόμα να οδηγήσει σε διαταραχές στον ύπνο και στη διατροφή. Ο εθισμός συχνά συνδέεται με την απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες εκτός διαδικτύου, που μπορεί στο παρελθόν να ήταν ευχάριστες, και με την υποκειμενική αίσθηση του «συναισθηματικού μουδιάσματος», δηλαδή της δυσκολίας να αισθανθεί κανείς ενθουσιασμό ή ευχαρίστηση με εμπειρίες έξω από το διαδίκτυο. Το ζήτημα της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου, οι διαστάσεις, και οι μορφές που λαμβάνει, έχει αρχίσει να απασχολεί τα τελευταία χρόνια και αρκετούς ερευνητές και οργανώσεις και στην Κύπρο. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας, ο Τομέας Πρόληψης και Συμβουλευτικών του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου, σε συνεργασία με τη Μονάδα 18Άνω του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής και το Πανεπιστήμιο Αθηνών, διεξήγαγε ολοκληρωμένη παγκύπρια Έρευνα αναφορικά με την προβληματική χρήση του διαδικτύου ανάμεσα σε μαθητές Α’ και Β’ Λυκείου. Η επιλογή των συμμετεχόντων έγινε με τη μέθοδο της τυχαίας στρωματοποιημένης δειγματοληψίας, και είναι επομένως αντιπροσωπευτική για τον υπό μελέτη πληθυσμό. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 1373 μαθητές Α’ και Β’ Λυκείου, 616 αγόρια (45% του δείγματος) και 755 κορίτσια (55%), από 20 λύκεια σε όλες τις επαρχίες της ελεύθερης Κύπρου. Η μεθοδολογία βασίστηκε σε προηγούμενη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Αττική από τη Μονά58

δα 18Άνω του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής και το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Κατά τη διάρκεια του 2011, οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς σχετικά με τη χρήση του διαδικτύου, καθώς και σχετικά με προσωπικά και οικογενειακά χαρακτηριστικά. Η έρευνα είχε ως στόχο να διερευνήσει το φαινόμενο της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου και τις μορφές του, όπως εμφανίζεται ανάμεσα στους μαθητές λυκείου στην Κύπρο, να διερευνήσει του παράγοντες κινδύνου σε επίπεδο ατόμου, περιβάλλοντος και διαδικτυακού περιβάλλοντος, και στη συνέχεια να συγκρίνει τα αποτελέσματα με τα αντίστοιχα δεδομένα στον Ελλαδικό χώρο. Από τα αποτελέσματα της έρευνας, προκύπτουν, ανάμεσα σε άλλα, δεδομένα σχετικά με την εξάπλωση του φαινομένου της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου στους μαθητές λυκείου στην Κύπρο, τα επίπεδα εξάρτησης από το διαδίκτυο, διαδικτυακής παρενόχλησης, και γνωριμιών μέσω διαδικτύου. Η πλειοψηφία των μαθητών χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για περισσότερο από δύο χρόνια (86%), και συνδέονται κυρίως από το σπίτι (94%). Οι αγαπημένες διαδικτυακές δραστηριότητες των μαθητών είναι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης όπως το facebook (57%) και διαδικτυακά παιχνίδια (25%). Τα κορίτσια ανέφεραν να προτιμούν κατά πολύ τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης (71%), ενώ τα αγόρια ανέφεραν να προτιμούν τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης (43%) εξίσου με τα διαδικτυακά παιγνίδια (41%). Με βάση σειρά κριτηρίων που αναπτύχθηκαν από τους έλληνες ερευνητές, 156 παιδιά

λότερα ανάμεσα στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια.

(11%) του παγκυπρίου δείγματος, κατατάσσονται ως «ομάδα υψηλού κινδύνου» για εξάρτηση από το διαδίκτυο. Δεν παρουσιάζονται σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα φύλα ή στα παιδιά αστικής ή αγροτικής προέλευσης στα επίπεδα εξάρτησης από το διαδίκτυο. Λίγο περισσότερο από ένας στους τέσσερεις μαθητές (27%, 374 άτομα) ανέφεραν ότι έχουν συναντηθεί με κάποιο που γνώρισαν στο διαδίκτυο, 93 από τους οποίους (7% του συνολικού δείγματος κατά τον τελευταίο μήνα. Ένας στους πέντε μαθητές (20%, 276 άτομα) ανέφεραν ότι δέχτηκαν εκφοβισμό στο διαδίκτυο, και 14% (186 άτομα) ότι εκφόβισαν άλλους στο διαδίκτυο. Τα ποσοστά των παιδιών που συνάντησαν άτομα που γνώρισαν μέσω διαδικτύου, που δέχτηκαν εκφοβισμό ή που εκφόβισαν άλλους, ήταν σημαντικά ψη-

Σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά, η ομάδα υψηλού κινδύνου για εξάρτηση, και τα παιδιά που ανέφεραν συμπεριφορές ή εμπειρίες που μπορεί να αφορούν προβληματική χρήση (όπως εκφοβισμός), παρουσίασαν κάποιες διαφορές σε προσωπικά και οικογενειακά χαρακτηριστικά. Συγκεκριμένα, η ομάδα υψηλού κινδύνου παρουσίασε μειωμένη σχολική επίδοση. Τα παιδιά αυτά ανέφεραν επίσης αυξημένη ψυχοπαθολογία, αφού αναφέρονται συχνότερα διάφορα ψυχολογικά και ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως νευρικότητα, μοναξιά, υπερβολικές ανησυχίες, ζαλάδες κ.α. ενώ εντοπίστηκαν διαφορές σε χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως χαμηλότερη προσήνεια (π.χ. διαλλακτικότητα, ευγένεια, δεκτικότητα), χαμηλότερη ευσυνειδησία (π.χ. τακτικότητα, οργάνωση, και υπευθυνότητα), και χαμηλότερη πνευματική καλλιέργεια (π.χ. ενδιαφέρον για ενημέρωση και για νέα πράγματα). Τα παιδιά που ανέφεραν προβληματική χρήση, δήλωσαν να αντιλαμβάνονται και περισσότερες δυσκολίες στις οικογενειακές τους σχέσεις. Ανέφεραν μειωμένη ικανοποίηση με τη λειτουργικότητα της οικογένειάς τους σε τομείς όπως την ικανότητα της οικογένειας να επιλύει συγκρούσεις, να συζητά προβλήματα, το χρόνο που περνά μαζί και το βαθμό στον οποίο η οικογένεια μοιράζεται θετικές εμπειρίες. Ανέφεραν επίσης μειωμένη επικοινωνία στην οικογένεια μέσα από συζητήσεις, ελεύθερη έκφραση συναισθημάτων, και ακρόαση. Από την άλλη ανέφεραν ότι νιώθουν πιο μακριά συναισθηματικά από τις οικογένειές 59


τους, και ότι υπάρχει περισσότερες ακαμψία στις οικογένειες, με υπερβολική αυστηρότητα και προσκόλληση σε δυσλειτουργικούς κανόνες. Η ερευνητική ομάδα του Τομέα Πρόληψης και Συμβουλευτικών Υπηρεσιών στους επόμενους μήνες θα προχωρήσει σε εις βάθος ανάλυση των δεδομένων, με σκοπό την εξαγωγή συσχετισμών και συμπερασμάτων σχετικών με παράγοντες προστασίας και κινδύνου για την προβληματική χρήση του διαδικτύου καθώς και τα χαρακτηριστικά των ατόμων που παρουσιάζουν ψηλό βαθμό επικινδυνότητας. Συγκεκριμένα, θα διερευνηθούν οικογενειακοί και προσωπικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του φαινομένου, και θα προκύψουν συγκεκριμένα πορίσματα με εισηγήσεις για πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου, που θα παρουσιαστούν σε ημερίδα που προγραμματίζεται για τον Οκτώβριο του 2012. Τα αποτελέσματα της μελέτης μπορούν να δώσουν προοπτικές για τις οικογένειες που θέλουν να ενισχύσουν τους παράγοντες προστασίας από την προβληματική χρήση του διαδικτύου. Το οικογενειακό κλίμα φαίνεται να έχει σημαντικό ρόλο στην προστασία των παιδιών, η ικανότητα επικοινωνίας και ακρόασης που στην οικογένεια και η δυνατότητα έκφρασης συναισθημάτων είτε αυτά χαρακτηρίζονται ως «θετικά» ή «αρνητικά» και η συζήτηση ως μέσο επίλυσης συγκρούσεων αλλά και το μοίρασμα θετικών εμπειριών είναι θέματα τα οποία οι γονείς είναι καλά να έχουν υπόψη τους και να καλλιεργούν στο περιβάλλον του σπιτιού. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν παράγοντες προστασίας για όλων των ειδών τις εξαρ60

τήσεις. Οι γονείς που ενδιαφέρονται να αναπτύξουν περισσότερο τις δεξιότητες και γνώσεις τους μπορούν να απευθύνονται στα Κέντρα Πρόληψης Μικρή Άρκτος του Οργανισμού Νεολαίας (τηλ. 25443079/80 ή στο mikriarktos@ youthboard.org.cy). Τα Κέντρα Πρόληψης οργανώνουν μεταξύ άλλων ομάδες γονέων με στόχο την ανάπτυξη ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων σχετικά με τον γονικό ρόλο. Κάποιες εισηγήσεις προς τους γονείς σχετικά με τη χρήση του διαδικτύου:  Καλό θα ήταν να μην προσπαθήσετε να απαγορεύσετε ή να «κλειδώσετε» το διαδίκτυο. Κάτι τέτοιο μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα! Πρόκειται για ένα σημαντικό εργαλείο και η εξοικείωση με τη χρήση του είναι απαραίτητη για να είναι κανείς λειτουργικός στη σύγχρονη εποχή. Η μη εξοικείωση των παιδιών με το διαδίκτυο («ψηφιακός αναλφαβητισμός») μπορεί έχει δυσμενείς συνέπειες στις δυνατότητές τους να ανταποκριθούν στις ακαδημαϊκές και μελλοντικά στις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις.  Μιλήστε με τα παιδιά σας για τα «όρια» στο διαδίκτυο, όπως τις διαδικτυακές γνωριμίες, ψεύτικα προφίλ, και διαδικτυακή «δεοντολογία», όπως τρόπους συμπεριφοράς, προσοχή στα προσωπικά δεδομένα κ.ο.κ.  Φροντίστε από μικρή ηλικία, να τεθούν σαφείς κανόνες στο σπίτι (που να ισχύουν για όλη την οικογένεια), για τη χρήση του υπολογιστή ή του διαδικτύου, ώστε να αποτρέψετε τη χρήση του υπολογιστή ή διαδικτυα-

κών εφαρμογών στο κρεβάτι, την ώρα του φαγητού, στην παρουσία φιλοξενουμένων κτλ. Η ασάφεια στο πλαίσιο της σύνδεσης πιο εύκολα θα οδηγήσει στην κατάχρηση και τη «γενίκευση» του εθισμού.  Αν σας ανησυχούν κάποιες ιστοσελίδες ή εφαρμογές στο διαδίκτυο, μιλήστε για τις συγκεκριμένες σελίδες ή εφαρμογές. Μη «δαιμονοποιήσετε» το διαδίκτυο στο σύνολό του! Σκεφτείτε ότι και σε έντυπη μορφή υπάρχουν κάποια έντυπα ή δημοσιεύσεις με ακατάλληλο περιεχόμενο, δεν είναι όμως η ύπαρξη των έντυπων μέσων ενημέρωσης από μόνη της προβληματική!  Φροντίστε να εξοικειωθείτε με τις διάφορες εφαρμογές του διαδικτύου, ιδιαίτερα όσες είναι δημοφιλείς ανάμεσα στους νέους. Αυτό θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα το περιβάλλον όπου περνούν χρόνο να παιδιά σας, και να γνωρίσετε τις ευχάριστες ή τις λιγότερο ευχάριστές τους διαστάσεις. Ο ψηφιακός αλφαβητισμός είναι άλλωστε χρήσιμος για όλους!  Περάστε κι εσείς χρόνο στο διαδίκτυο με τα παιδιά σας. Είναι ένας τρόπος να αναδείξετε και να προωθήσετε τις υγιείς εφαρμογές και χρήσεις του διαδικτύου όπως αναζήτηση πληροφοριών, και διεκπεραίωση εργασιών. Ενθαρρύνετε την εποικοδομητική χρήση του διαδικτύου, όπως τη χρήση του γι�� επικοινωνία με συγγενείς ή φίλους στο εξωτερικό, και για αναζήτηση πληροφοριών και ανακάλυψη γνώσεων σε έγκυρες επιστημονικές ιστοσελίδες.  Μιλήστε με τον παροχέα διαδικτύου σας για να ενημερωθείτε για τις επιλογές σας

για την ασφάλεια το διαδίκτυο, όπως φίλτρα που δε θα επιτρέψουν την πρόσβαση σε σελίδες ή βίντεο με βίαιο ή άλλως πως ενοχλητικό περιεχόμενο. Λόγοι ανησυχίας για τη χρήση του διαδικτύου: Αν το παιδί σας περνάει πολύ χρόνο στον υπολογιστή ή στο διαδίκτυο, μη βιαστείτε να ανησυχήσετε. Πολλές φορές ο χρόνος που αναλώνει μπορεί να είναι πράγματι παραγωγικός (π.χ. για διεκπεραίωση εργασιών, για επικοινωνία με φίλους, για υγιή ψυχαγωγία). Μιλώντας με το παιδί σας και παρατηρώντας τη συμπεριφορά του, προσπαθήστε να αξιολογήσετε αν υπάρχει σοβαρός λόγος ανησυχίας εξετάζοντας τα ακόλουθα ερωτήματα. Όσο περισσότερες από τις παρακάτω ενδείξεις υπάρχουν, η ανησυχία σας μπορεί να είναι πιο δικαιολογημένη: • Ο χρόνος που αναλώνει το παιδί σας στο διαδίκτυο είναι υπερβολικός, σε σημείο που ξεχνά ή προσπερνά γεύματα, χάνει ύπνο, αποφεύγει κοινωνικές ή άλλες δραστηριότητες που άλλοτε του ήταν ευχάριστες, για να περάσει χρόνο στο διαδίκτυο; • Εκτός από εσάς, έχουν και άλλοι (π.χ. αδέρφια ή φίλοι του) παρατηρήσει αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού σας λόγω της υπερβολικής χρήσης του διαδικτύου; • Έχετε παρατηρήσει το παιδί σας να δείχνει λιγότερο ενδιαφέρον να βρεθεί με φίλους ή να έχει μειωμένες κοινωνικές σχέσεις σε σχέση με παλαιότερα; • Σε ποιες διαδικτυακές εφαρμογές ή δρα61


στηριότητες αναλώνει τον περισσότερό του χρόνο; Εφαρμογές όπως διαδικτυακά παιγνίδια με πολλούς παίκτες (Massive MultiPlayer Online Role-Playing Games, MMORPGs) έχουν ιδιαίτερα εθιστικές ιδιότητες, παρόμοιες με αυτές του τζόγου.

Βιβλιογραφία: • Davis, R.A. (2001). A cognitive-behavioral model of pathological Internet use. Computers in Human Behavior, 17, 187–195. • Davis, R.A., Flett, G.L. & Besser, A. (2002). Validation of a new scale for measuring problematic internet use: implications for pre-employment screening. Cyberpsychology Behavior, 5, 331–345.

• Έχετε παρατηρήσει το παιδί σας να αντιδρά θυμωμένα ή ενοχλημένα όταν το διακόπτετε ενώ βρίσκεται συνδεδεμένο με το διαδίκτυο, επανειλημμένα, και σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι συνήθως;

• Shapira N.A., Lessig, M.C., Goldsmith, T.D., Szabo, S.T., Lazoritz, M., Gold, M.S., Stein, D.J. (2003). Problematic internet use: proposed classification and diagnostic criteria. Depression and Anxiety, 17, 207-216.

 Αν διαπιστώστε ότι το παιδί σας, ή κάποιο δικό σας άτομο παρουσιάζει προβληματικές συμπεριφορές, εκτός από τις παραπάνω υπηρεσίες, ειδικοί, όπως εγγεγραμμένοι κλινικοί ή συμβουλευτικοί ψυχολόγοι, μπορούν να σας προσφέρουν επαγγελματικές υπηρεσίες ψυχολογικής συμβουλευτικής και στήριξης.

• Young, K.S. (1996) Addictive use of the Internet: A case that breaks the stereotype. Psychological Reports. 79, 899-902.

 Αν έχετε απορίες, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με τις διάφορες δωρεάν γραμμές βοήθειας και υπηρεσίες που παρέχουν πληροφόρηση και συμβουλές για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, όπως:

•Παναγιώτα Σώσειλου (Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας),

• Γραμμή Συμβουλευτικής και Στήριξης του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου, τηλ. 1410 ή Συμβουλευτική μέσω διαδικτύου στο www.preventionsection.org.cy • Safer Internet Cyberethics: cyberethics.info τηλ. 7000116.

www.

• Widyanto, L. & Griffiths, M.D. (2006). Internet addiction: A critical review. International Journal of Mental Health and Addiction, 4, 31-51.

• Young, K.S. (1998). Internet addiction: the emergence of a new clinical disorder. Cyberpsychology and Behavior, 1, 237–244.

Υπεύθυνες Ερευνήτριες: •Μαργαρίτα Καψού (Κλινική Ψυχολόγος, Υποψήφια Διδάκτωρ Γνωστικής Ψυχολογίας)

•Ερευνητικές Συνεργάτιδες, Τομέας Έρευνας και Ανάπτυξης.

Συντονιστής Έρευνας: •Στέλιος Παπαπέτρου (BSc , MSc Psychology, Rehabilitation Counselling), Λειτουργός Νεολαίας, τηλ. 22402624, pstelios@youthboard.org.cy,

Επιστημονικά Υπεύθυνη Τομέα •Σούλλα Παππουτή (BSc, MSc Ψυχολογία Εγκληματολογική Δικαστική Ψυχολόγος), Λειτουργός Νεολαίας Ά

Εξωτερικός συνεργάτης •Βασίλης Σταυρόπουλος (MSc, PhD Cand Ψυχολογία ), Επιστημονικά Υπεύθυνος Τμήμα Προβληματικής Χρήσης Διαδικτύου Μονάδα 18 Ανω Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Για περισσότερες πληροφορίες: research@youthboard.org.cy, 22402625

62

Αρνητικά αλλά και θετικά του διαδικτύου: Χρήση νέων τεχνολογιών για πρόληψη και θεραπεία ψυχολογικών και άλλων προβλημάτων υγείας. Μαρία Καρεκλά, Ph.D. Λέκτορας Κλινικής Ψυχολογίας, Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος Πανεπιστήμιο Κύπρου & Στέλλα Νικολέτα Σαββίδου, M.S. Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστήμιο Κύπρου Ο David Greenfield, ιδρυτής του Κέντρου Μελετών του Διαδικτύου λέει σε διάφορες συνεντεύξεις και δηλώσεις ότι «το διαδίκτυο είναι διαφορετικό από οτιδήποτε είδαμε μέχρι τώρα» και ανάμεσα σε όλα τα άλλα «είναι ένας μηχανισμός που βοηθά στην κοινωνική δικτύωση και παράλληλα στην κοινωνική αποξένωση». Όταν μιλούμε για το διαδίκτυο και το τι προσφέρει στους νέους σήμερα, συνήθως ακούμε και υποθέτουμε ότι υπερτερούν τα κακά του διαδικτύου. Αυτή η υπόθεση είναι αρκετά σωστή, αφού πολλοί κίνδυνοι κρύβονται πίσω από τις νέες τεχνολογίες και το διαδίκτυο. Με τη χρήση λοιπόν του διαδικτύου από τους νέους βλέπουμε πιθανές επιπτώσεις όπως ψυχολογική εξάρτηση στο διαδίκτυο, έκθεση σε ακατάλληλα ή επικίνδυνα ερεθίσματα και άτομα, ακόμα και εκφοβισμό μέσω διαδικτύου. Η χρήση (ιδιαίτερα η παρατεταμένη χρήση) του διαδικτύου μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά προβλήματα όπως οικογενειακά, ακαδημαϊκά, σωματικά και ψυχολογικά. Ας δούμε κάθε ένα από τα παραπάνω προβλήματα ξεχωριστά ώστε να μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε

και εγκαίρως να τα αντιμετωπίσουμε στα δικά μας παιδιά αν χρειαστεί. Ένα πιθανό πρόβλημα που μπορεί να φέρει η εκτεταμένη χρήση του διαδικτύου είναι η ψυχολογική εξάρτηση. Η εξάρτηση υπονοεί τρεις διαφορετικές συμπεριφορές: α) ανοχή, δηλαδή η ανάγκη του ατόμου να περνά όλο και περισσότερο χρόνο σε δραστηριότητες του διαδικτύου όπως παιχνίδια σε πραγματικό χρόνο, chat rooms, σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, σερφάρισμα στο διαδίκτυο, γραπτά μηνύματα και βίντεοσυνομιλίες, ηλεκτρονικός τζόγος και άλλα, β) απόσυρση, δηλαδή η ψυχολογική δυσφορία που νιώθει το άτομο εάν δεν έχει άμεση και εύκολη πρόσβαση στο διαδίκτυο, και 3) καταναγκαστική χρήση, δηλαδή η δυσκολία ή η ανικανότητα του ατόμου να μπορεί να ρυθμίσει ή να μειώση τη χρήση του. Στην ουσία η εξάρτηση στο διαδίκτυο είναι ένα θέμα που ακόμη συζητείτε στην παγκόσμια κοινότητα. Πολλοί διερωτούνται αν είναι όντως μια αληθινή διαταραχή ή αν απλά ονομάστηκε έτσι λόγω των πολλών προβλημάτων που επιφέρει σε άτομα όλων των ηλικιών. Στην παρούσα φάση γίνεται μια παγκόσμια συζήτηση και έρευνα για την ύπαρξη της διαταραχής και διεξάγονται ακόμη μελέτες που θα βοηθήσουν στην απόφαση της ένταξης ή όχι αυτής της διαταραχής στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο για τις Ψυχικές Διαταραχές. Μετά την ψυχολογική εξάρτηση, σημεία που πρέπει ως γονείς να προσέξουμε όσον αφο63


ρά τη χρήση των παιδιών και εφήβων μας στο διαδίκτυο είναι πρώτιστα η παρενόχληση ή/ και ο εκφοβισμός μέσω διαδικτύου που φαίνεται να βρίσκεται σε έξαρση. Ο εκφοβισμός ορίζεται ως συστηματική και επαναλαμβανόμενη άσκηση βίας και παρενόχλησης, μπορεί να διαρκέσει για σύντομη χρονική περίοδο ή για ολόκληρα χρόνια (Olweus, 1993; Rigby, 2002). Η επαναλαμβανόμενη παρενόχληση και ο εκφοβισμός μπορούν να εμφανιστούν με διάφορους τρόπους. Ο ένας τρόπος είναι ο άμεσος εκφοβισμός όπως ο σαρκασμός, τα αρνητικά και μειωτικά ή σεξουαλικά και ρατσιστικά σχόλια, τα παρατσούκλια και η γενική κοροϊδία, συμπεριλαμβανομένου απειλές ή άσεμνες κινήσεις. Ο έμμεσος εκφοβισμός μπορεί να εμφανιστεί με διάδοση φήμων και κοινωνική απομόνωση από συνομήλικους. Τέλος, ο συσχετικός εκφοβισμός συνεπάγεται την καταστροφή της φήμης ή των κοινωνικών σχέσεων με συνομήλικους και τον χειρισμό παιδιών μέσω απειλών καταστροφής κοινωνικών σχέσεων. Επιπλέον προβλήματα που είναι καλό να είναι εις γνώση των γονιών είναι η έκθεση των παιδιών σε ακατάλληλα ή επικίνδυνα ερεθίσματα και άτομα. Παραδείγματα αυτής της έκθεσης είναι το πορνογραφικό υλικό που είναι άμεσα διαθέσιμο σε όλους (ακόμα και σε απλές σελίδες μπορεί αυτό το υλικό να βγει μπροστά σε οποιονδήποτε σε μορφή διαφήμισης), σκηνές βίας στα διάφορα παιχνίδια και βίντεο στο διαδίκτυο, άλλα ερεθίσματα που είναι ακατάλληλα για παιδιά (ή για κάποιες ηλικίες), και η παρενόχληση από ύποπτα άτομα με ακατάλληλα κίνητρα ή διαδικτυακούς θηρευτές. 64

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που φέρνει το διαδίκτυο είναι οι επιπτώσεις στο οικογενειακό σύστημα. Με την υπερβολική χρήση στο διαδίκτυο αυξάνεται η έλλειψη επικοινωνίας με τους γονείς και τα αδέρφια, τα παιδιά σιγά σιγά αποξενώνονται και επιβλέπονται πολύ λιγότερο από παλιά. Συμπτώματα που μπορεί να ακολουθήσουν περιλαμβάνουν την αύξηση αντιδραστικότητας και ανυπακοής, αφού δίνουν περισσότερη έμφαση και ενδιαφέρον στην εικονική πραγματικότητα. Ως αποτέλεσμα επίσης από την υπερβολική χρήση του διαδικτύου μπορεί να είναι οι εναλλαγές διάθεσης στα παιδιά μπορεί λόγω του ότι ξαγρυπνούν στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Επιπρόσθετα, αφού περνούν τόσες ώρες στο διαδίκτυο μπορεί να δημιουργήσουν ακατάλληλες σχέσεις και να αποξενωθούν από πραγματικούς φίλους και την οικογένεια τους. Ακόμη μια μεγάλη ενότητα προβλημάτων είναι τα ακαδημαϊκά προβλήματα όπως το να περνά ο έφηβος περισσότερο χρόνο στην «έρευνα» παρά στην ολοκλήρωση μιας εργασίας. Τα παιδιά χάνονται στην πληθώρα πληροφοριών και δεν ξέρουν από που να ξεκινήσουν ή να τελειώσουν μια εργασία. Εκτός αυτού, τα παιδιά μπορεί να χάνουν τη συγκέντρωση τους στην ίδια την έρευνα αφού αποσπάτε η προσοχή τους από άλλα πιο ενδιαφέροντα πράγματα στις ιστοσελίδες. Ως αποτέλεσμα οι εργασίες μένουν ατέλειωτες και σιγά σιγά τα παιδιά δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν όταν πρόκειται για διδασκαλία στην πραγματική ζωή. Επίσης, οι βαθμοί μπορεί να πέσουν και τα παιδιά χάνουν το ενδιαφέρον τους στο σχολείο και μπορεί να χάνουν και μαθήματα ή σχολείο λόγω ξενυκτιού στο διαδίκτυο και της κούρασης που φέρνει αυτό.

Με την υπερβολική χρήση στο διαδίκτυο τα παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν διάφορα σωματικά προβλήματα που δεν καταλαβαίνουν ούτε οι ίδιοι, ούτε οι γονείς τους πως προέρχονται από αυτή. Παραδείγματα είναι το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα, τα στεγνά μάτια, οι ημικρανίες και οι πονοκεφάλοι, πόνοι στην πλάτη, διαταραχές στην διατροφή και στον ύπνο λόγω χαμένων γευμάτων και ξενικτυού, όπως και αδιαφορία για την προσωπική υγιεινή. Τέλος, φτάνουμε στα ψυχολογικά προβλήματα, από τα οποία μερικά είναι πιο σοβαρά από άλλα. Παραδείγματα προβλημάτων είναι η ανικανότητα διακοπής της δραστηριότητας, η αναζήτηση περισσότερου χρόνου στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, η αμέλεια οικογένειας και φίλων, όπως και η λιγότερη επένδυση στις διαπροσωπικές σχέσεις. Επιπρόσθετα, τα παιδιά μπορεί να νιώθουν ένα αίσθημα κενού, κατάθλιψης, ευερεθιστότητας όταν δεν υπάρχει ηλεκτρονικός υπολογιστής και αίσθημα ευφορίας μπροστά στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Με την υπερβολική χρήση μπορεί να εμφανιστούν ψέματα στους καθηγητές και στην οικογένεια για τις διάφορες δραστηριότητες τους. Εδώ φτάνουμε στα πιο σοβαρά και πλέον διαγνωσμένα προβλήματα όπως την κοινωνική φοβία (φόβος κοινωνικών πλαισίων ή φόβος επίδοσης που προκαλούν άγχος), την αποφευκτική διαταραχή της προσωπικότητας (αποφυγή διαπροσωπικών σχέσεων) και την κατάθλιψη (μείωση ενδιαφέροντος για τον έξω κόσμο, αισθήματα λύπης, λήθαργου, διαταραχή στον ύπνο και στην όρεξη για φαγητό κ.α.). Όσον αφορά την πρόληψη για τον εθισμό από το διαδίκτυο καθώς και τα άλλα προβλήματα που αναφέραμε, η επικοινωνία με το

παιδί ή τον έφηβο στο σπίτι, και η επιμέλεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή είναι απαραίτητη. Για την καλύτερη επικοινωνία με το παιδί είναι σημαντικό ο γονιός μαζί με τον παιδί να αναγνωρίσει και να συζητήσει τους πιθανούς κινδύνους του διαδικτύου (π.χ. σημαντικότητα του να δίνουν προσωπικές πληροφορίες και να συναντίονται με άτομα από το διαδίκτυο). Είναι επίσης σημαντικό ο ηλεκτρονικός υπολογιστής να τοποθετείτε σε κοινό χώρο στο σπίτι όπου η πιο εύκολη επίβλεψη του παιδιού είναι δυνατή. Τέλος είναι αναγκαίο να γίνεται ένα μικρό συμβόλαιο με το παιδί και τον γονιό όπου θα ξεκαθαρίζονται οι κανόνες του διαδικτύου στο σπίτι μετά από οικογενειακή συζήτηση και συμφωνία. Για την επίβλεψη του ηλεκτρονικού υπολογιστή είναι πρώτα σημαντικό να υπάρχει ένα πρόγραμμα προστασίας στον υπολογιστή. Πρέπει αρχικά να σιγουρευτούμε ως γονείς ότι τρίτα άτομα δεν μπορούν να ελέγξουν τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ή τις προσωπικές μας πληροφορίες. Μετά θα πρέπει να εμποδίσουμε ή να μπλοκάρουμε συγκεκριμένες ιστοσελίδες από τον υπολογιστή μας και να ελέγχουμε με συχνές προειδοποιήσεις τις σελίδες που έχουν επισκεφτεί τα παιδιά. Με αυτούς τους τρόπους ελέγχουμε το χρόνο που περνούν τα παιδιά στο διαδίκτυο χωρίς να τους το απαγορεύουμε και έτσι να χάνουμε την εμπιστοσύνη τους και αυτοί τη δική μας. Επίσης οι γονείς πολλές φορές παραπονιούνται ότι τα παιδιά ξέρουν πολύ περισσότερα από τους ίδιους για το διαδίκτυο και ότι δεν μπορούν να καλύψουν ποτέ τις όλο και πιο ανεπτυγμένες γνώσεις των παιδιών τους για την τεχνολογία. Αυτό φυσικά είναι αλήθεια και κάτι το αναπόφευκτο. Η δική μας γνώμη δεν είναι ότι οι 65


γονείς χρειάζεται να ξέρουν περισσότερα για το διαδίκτυο, αλλά να έχουν συνεχώς ανοιχτές τις οδούς επικοινωνίας με το παιδί τους και να συζητούν τις εμπειρίες του παιδιού, τις σκέψεις και τα συναισθήματα τους. Είναι σημαντικό οι γονείς να μην γίνονται διδακτικοί ή συνεχώς οι συμβουλάτορες αλλά να δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά τους να τους μιλούν ανοιχτά για όλα τα θέματα, ακούγοντάς τους και προβληματίζοντας τα ίδια στο πώς να λύσουν ένα πρόβλημα ή να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση. Το διαδίκτυο είναι τόσο πολύ εθιστικό αφού έχει την ικανότητα να κρατά την προσοχή μας με διάφορα ενδιαφέρον ερεθίσματα, σε ένα διαδικτυομένο κόσμο μπορείς να είσαι όποιος θέλεις, να είσαι μέλος μιας ομάδας και να έχεις ένα ρόλο που θα ήταν πολλές φορές αδύνατο να έχεις στην πραγματικότητα. Οι κοινωνικές επαφές με άλλους παίκτες ή chatters είναι ενισχυτικές και μπορείς να έχεις ρομαντικές ή άλλες προσωπικές σχέσεις με άτομα που μπορεί στην πραγματικότητα να μην μπορούσε το άτομο να έχει. Όμως παρ’ όλα τα προβλήματα, υπάρχουν και ευεργετικές χρήσεις της τεχνολογίας. Έτσι την ίδια στιγμή που συζητούμε τα προβλήματα και τρόπους αντιμετώπισης τους, υπάρχουν και τα καλά του διαδικτύου. Παραδείγματα των θετικών είναι σίγουρα η εκπαίδευση και η πληροφόρηση. Πολλές δουλειές έχουν γίνει πιο εύκολες και κάποιες δουλειές έχουν απλοποιηθεί με τη χρήση του διαδικτύου. Δημιουργούνται καθημερινά νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες για εργασία από το σπίτι. Υπάρχει πλέον αμεσότητα της πρόσβασης πληροφοριών και ποσότητας πληροφοριών για οποιοδήποτε θέμα. Για παράδειγμα βρίσκουμε πολλές 66

φορές τους εαυτούς μας να έχουμε μια ερώτηση και αυτόματα να λέμε ότι θα το ψάξουμε στο “Google”. Επιπρόσθετα, υπάρχει φτηνή και γρηγορότερη μορφή επικοινωνίας με ολόκληρο τον κόσμο μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και προγραμμάτων όπως skype και viber. Τέλος υπάρχουν οι διαδικτυακές υπηρεσίες όπως e-banking, αγορά εισιτηρίων από το σπίτι, πληρωμές και τα λοιπά. Στην προσπάθεια εκμετάλλευσης των θετικών του διαδικτύου και επίλυσης αρκετών από των επακόλουθων προβλημάτων, πολλές έρευνες μελετούν τρόπους που μπορούν να εφαρμοστούν θεραπείες μέσω του διαδικτύου που θα μπορούν να προσεγγίζουν τους νέους. Το διαδίκτυο, ως νέο μέσο παρέμβασης (πρόληψης και θεραπείας) είναι πιο κοντά στους σημερινούς νέους. Πιο εύκολα προσεγγίζεις ένα παιδί ή έφηβο με παιχνίδια στον υπολογιστή και στο διαδίκτυο, παρά με συναντήσεις με κάποιο ψυχολόγο. Μέσω του διαδικτύου μπορούν να προσφερθούν υπηρεσίες σε νέους που δύσκολα θα ζητούσαν βοήθεια με άλλα μέσα είτε λόγω ντροπής είτε απλά λόγω ευκολίας. Για παράδειγμα, κάποιοι νέοι μπορεί να ζουν σε απόμακρες περιοχές που συνήθως παραμελούνται από παρεμβατικά προγράμματα. Έγιναν ήδη πολλές έρευνες ανά το παγκόσμιο χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο για αυτούς τους σκοπούς με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Στο Πανεπιστήμιο Κύπρου αυτή την περίοδο είναι υπό δημιουργία προγράμματα που θα εφαρμόσουν θεραπείες για την πρόληψη διατροφικών διαταραχών και για τη διακοπή του καπνίσματος στους νέους.

Κινητό τηλέφωνο. Μέσο επικοινωνίας ή εξάρτησης; Έλενα Αλεξάνδρου Β.Sc. & ΜΑ In Counselling Psychology Life Coach Professional Certificate in Specific Learning Difficulties: Dyslexia Οι αριθμοί δείχνουν πως το 25% των παιδιών ηλικίας 8 έως 9 ετών χρησιμοποιούν κινητό τηλέφωνο. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 75% για παιδιά ηλικίας έως 12 ετών, 8 στα 10 παιδιά έχουν κινητό στο Γυμνάσιο και 54% των μαθητών έχει το κινητό μαζί του στο σχολείο. Το κινητό τηλέφωνο αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών, όχι μόνο για να τηλεφωνούν σε φίλους και να ανταλλάσσουν «βροχή» γραπτά μηνύματα, αλλά και για να παίζουν παιχνίδια, να παίρνουν φωτογραφίες, να κατεβάζουν τραγούδια, να ανταλλάσσουν βίντεο ή να συνδέονται στο Διαδίκτυο. Στην εφηβεία, το κινητό είναι πιο διαδεδομένος τρόπος επικοινωνίας, και ταυτόχρονα αποτελεί και “status symbol” με αποτέλεσμα οι νέοι να ξοδεύουν σημαντικό μέρος από το διαθέσιμο εισόδημά τους σε προϊόντα που αφορούν το κινητό τους τηλέφωνο. Η χρήση της κινητής τηλεφωνίας ξεκινάει για λόγους ασφάλειας και επικοινωνίας, αλλά έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Χρειάζεται ένα παιδί κινητό τηλέφωνο; Οι γονείς βλέπουν στο κινητό τηλέφωνο ένα μέσο με το οποίο μπορούν να είναι σε επαφή άρα και πιθανό να ελέγχουν το παιδί τους 67


κατά την διάρκεια που αυτό βρίσκεται εκτός σπιτιού. Τα παιδιά βλέπουν το κινητό τηλέφωνο περισσότερο σαν αξεσουάρ, και σαν μέσο γρήγορης και άμεσης επικοινωνίας με τους φίλους τους. Ταυτόχρονα είναι για τα παιδιά μια συσκευή η οποία τους δίνει τη δυνατότητα να ακούνε μουσική, να έχουν φωτογραφική μηχανή και πολλές φορές να σερφάρουν και στο ιντερνετ. Αυτές οι διαφορές είναι που δημιουργούν και τις αντιθέσεις των θετικών και αρνητικών επιπτώσεων των κινητών. Τι πρέπει να έχουμε «κατά νου» οι γονείς  Το κινητό δεν είναι μέσο ελέγχου Είναι σημαντικό το παιδί να μην αισθάνεται ότι οι γονείς, μέσω του κινητού, είναι συνέχεια μαζί του και εισβάλλουν στο χώρο του. Κάτι τέτοιο θα εμποδίσει την ανάπτυξη της αυτονομίας και της εμπιστοσύνης στον εαυτό του.  Το κινητό δεν είναι υποκατάστατο της παρουσίας των γονιών Όσο συχνή και να είναι η επικοινωνία μέσω τηλεφώνου, τίποτα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την φροντίδα και το ενδιαφέρον που οι γονείς δείχνουν στα παιδιά τους με το να είναι δίπλα τους.  Πώς να το χρησιμοποιεί σωστά Αφού πάρουν το κινητό, καλό είναι οι γονείς να συζητήσουν μαζί του για το πώς μπορούν να χρησιμοποιούν το κινητό με τρόπο ασφαλή για τα ίδια καθώς και για τις συνέπειες που έχει η αλόγιστη χρήση του. Για παράδειγμα, πρέπει να εξηγήσουν στο παιδί τους ότι καλό είναι να μη μοιράζει τον αριθμό του τηλεφώνου του απερίσκεπτα. 68

 Όρια Ένας τρόπος να οριοθετήσουμε τη χρήση του κινητού τηλεφώνου είναι να συμφωνήσουμε με το παιδί να πληρώνει το ίδιο από το χαρτζιλίκι του τις κάρτες ή τους λογαριασμούς για το κινητό τηλέφωνο. Με αυτό τον τρόπο μαθαίνουμε στο παιδί να αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του και το βοηθούμε να καταλάβει ότι η αλόγιστη χρήση του θα του στερήσει άλλα πράγματα. Ακόμη ένας τρόπος να βάλουμε όρια στη χρήση του κινητού είναι να ορίσουμε κανόνες (π.χ. Ότι το κινητό θα είναι απενεργοποιημένο τη νύχτα και κατά τη διάρκεια των μαθημάτων). Αν οι κανόνες αυτοί δεν τηρούνται θα πρέπει να υπάρχουν συνέπειες, π.χ. Στέρηση του κινητού για κάποιο χρονικό διάστημα. Και φυσικά, θα πρέπει οι γονείς να εφαρμόζουν τους κανόνες αυτούς με συνέπεια και σταθερότητα.  Δώστε καλό παράδειγμα Δεν είναι δυνατόν να προειδοποιούμε το παιδί για τις αρνητικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης του κινητού τηλεφώνου και ταυτόχρονα εμείς να κάνουμε αλόγιστη χρήση του. Το παιδί θα αντιγράψει τη συμπεριφορά μας και δεν θα εμπιστεύεται τα λόγια μας, όταν αυτά δεν συμφωνούν με τις πράξεις μας. Μηδενίζει τις αποστάσεις ή μήπως το αντίθετο; Η επικοινωνία μέσω τηλεφώνου και γραπτών μηνυμάτων αποτελεί τον πιο διαδεδομένο τρόπο επικοινωνίας σε παιδιά και εφήβους. Η οθόνη του τηλεφώνου δημιουργεί μια πλασματική αίσθηση ασφάλειας, που επιτρέπει στους εφήβους να εκφράζονται πιο εύκολα. Μέσα από αυτήν τα παιδιά επικοινωνούν, δια-

πραγματεύονται, εκφράζουν τη φιλία τους, το ενδιαφέρον τους, τα συναισθήματά τους γενικά. Την ίδια στιγμή όμως αυτή η ίδια οθόνη τους αποξενώνει. Γιατί οι τηλεφωνικές συνομιλίες ή τα μηνύματα δεν υποκαθιστούν ούτε στο ελάχιστο την πραγματική επαφή πρόσωπο με πρόσωπο. Γιατί εκεί μέσα δεν χωράνε η οπτική επαφή, η γλώσσα του σώματος, τα συναισθήματα που διακινούνται όταν ερχόμαστε σε επαφή με κάποιον. Μέσα από την υπερβολική χρήση του κινητού τηλεφώνου, οι ανήλικοι εθίζονται σε μια «τεχνητή» επαφή με τους συνομηλίκους τους, που οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη αίσθηση μοναξιάς. Καλό είναι οι γονείς να προτρέπουν τα παιδιά τους να έρχονται σε πραγματική επαφή με τους ανθρώπους που θέλουν στη ζωή τους. Όταν η χρήση γίνεται... εξάρτηση Στις μέρες μας πολύς λόγος γίνεται για νέες κατηγορίες ψυχοπαθολογίας παιδιών και εφήβων που σχετίζονται με τη χρήση της νέας τεχνολογίας. Η «εξάρτηση από τα κινητά», ανήκει στην κατηγορία των «εξαρτήσεων συμπεριφοράς», όπως γενικά αποκαλείται ο εθισμός σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως το διαδίκτυο ή το φαγητό, που ενεργοποιούν συναισθήματα όπως η χαρά ή ευφορία. Τα συναισθήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, στη συγκεκριμένη περίπτωση με τη χρήση του κινητού, και ο χρήστης επιδιώκει συνεχώς να ασχολείται μ’ αυτό. Το πρόβλημα εντείνεται όταν το άτομο επικεντρώνει την κατευθύνει μεγάλο μέρος της συνολικής του ενέργειας, προσοχής και σκέψης

στο κινητό. Η εξάρτηση από το κινητό τηλέφωνο έχει ως συνέπεια μια σοβαρή σε πολλές περιπτώσεις δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος, με τη μορφή ανησυχίας, νευρικότητας, έλλειψης αυτοπεποίθησης, διαταραχής του ύπνου ή όρεξης κ.α. Στις περιπτώσεις αυτές οι γονείς θα πρέπει να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για την αγορά κινητού τηλεφώνου; Σύμφωνα με έρευνες η χρήση και μόνο του κινητού τηλεφώνου από παιδιά κάτω των οκτώ ετών αντενδείκνυται αφού σε αυτή την ηλικία ο εγκέφαλος είναι αρκετά ευάλωτος. Ένα παιδί εννέα έως δώδεκα ετών δεν είναι απαραίτητο να έχει δικό του κινητό τηλέφωνο, διότι εκ των πραγμάτων τα παιδιά αυτής της ηλικίας πρέπει να είναι υπό την επίβλεψη μεγαλυτέρων, όπως γονέων, δασκάλων, αδερφών κλπ. Συνεπώς, εάν χρειαστεί να υπάρξει πρόσβαση σε κινητό τηλέφωνο, τότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτό του υπεύθυνου για την επίβλεψή του. Μετά από το 13ο έτος και εφόσον το επιθυμεί το παιδί μπορεί να γίνει συζήτηση για τους λόγους που αυτό θέλει κινητό τηλέφωνο. Κάθε παιδί βέβαια είναι μοναδικό, το οποίο συνεπάγεται και διαφορετικό επίπεδο ωριμότητας από παιδί σε παιδί αυτής της ηλικίας. Πριν από την αγορά του κινητού τηλεφώνου είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί το επίπεδο ωριμότητας και η δυνατότητα διαχείρισης της ευθύνης. 69


Χρήση του Διαδικτύου και κατανόηση των δυνατοτήτων και κινδύνων που περιλαμβάνει (Διερεύνηση με ερωτηματολόγιο κατά τη διάρκεια ανοικτής εκδήλωσης για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου)

αυξάνεται συνεχώς. Το 2011 63.9% των νοικοκυριών είχαν πρόσβαση σε υπολογιστή, είτε γραφείου, είτε φορητό είτε παλάμης, ενώ το 90.3% των νοικοκυριών με εξαρτώμενα παιδιά διαθέτουν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Παράλληλα, η πρόσβαση στο διαδίκτυο από τα νοικοκυριά στην Κύπρο αυξάνεται. Το πρώτο τρίμηνο του 2011, το 57,4% των νοικοκυριών είχε τουλάχιστο μια φορά πρόσβαση στο διαδίκτυο σε σύγκριση με 31.7% το 2005. Οι δυνατότητες που προσφέρει το Διαδίκτυο είναι τεράστιες. Η αποτελεσματική αξιοποίησή του, όμως, προϋποθέτει την ορθή χρήση του. Ως εκ τούτου, σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν αναπτυχθεί δράσεις και προγράμματα που στοχεύουν στη δημιουργία ασφαλέστερων συνθηκών αξιοποίησης των δυνατοτήτων του Διαδικτύου.

Αναστασία Οικονόμου, Προϊστάμενη Τομέα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας, ΠΙΚ Μαρία Κωνσταντίνου, Συνεργάτης Τομέα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας, ΠΙΚ

Εισαγωγή Το Διαδίκτυο είναι σήμερα καθημερινό εργαλείο στη ζωή μας: για την αναζήτηση πληροφοριών, για επικοινωνία, για αγορές, για ψυχαγωγία. Από μικρή ηλικία τα παιδιά έχουν 70

πρόσβαση στο Διαδίκτυο και το θεωρούν ως μια αγαπημένη ενασχόλησή τους. Η έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά στην πλειοψηφία τους χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο πολλές φορές την ημέρα, ενώ η χρήση του Διαδικτύου και των κινητών τηλεφώνων είναι σχεδόν αυτονόητη για την ευρωπαϊκή νεολαία. Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, το ποσοστό των νοικοκυριών στην Κύπρο που διαθέτουν ηλεκτρονικό υπολογιστή

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Safer Internet και της Διεθνούς Ημέρας για την Ασφαλή Χρήση του Διαδικτύου, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου διοργανώνει ανάμεσα σε άλλες εκδηλώσεις «ανοικτό πανηγύρι» με ζωντανή ραδιοφωνική σύνδεση στα εμπορικά κέντρα Λεμεσού και Λευκωσίας. Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων οι περαστικοί έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν για θέματα ασφαλούς χρήσης του διαδικτύου από φορείς που ασχολούνται με το θέμα (όπως το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, την Αστυνομία Κύπρου, την ΑΤΗΚ κ.ά.). Επιπρόσθετα, οι περαστικοί μπορούν να συμμετάσχουν σε διαγωνισμό με τη συμπλήρωση ερωτηματολογίου σε θέματα χρήσης του διαδικτύου και κατανόησης των δυνατοτήτων και κινδύνων που περιλαμβάνει.

Μεθοδολογία Για τη διερεύνηση αυτή έχει αναπτυχθεί ερωτηματολόγιο με 11 ερωτήσεις κλειστού τύπου και κάποια δημογραφικά στοιχεία. Το ερωτηματολόγιο έχει δοθεί το 2011 και το 2012 σε ανοικτές εκδηλώσεις για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου σε εμπορικά κέντρα (5/2/11 στο Cyprus Mall στη Λευκωσία, 8/2/11 στο My Mall Λεμεσό, 7/2/12 στο My Mall Λεμεσό και 11/2/12 στο Cyprus Mall στη Λευκωσία). Ο πληθυσμός της διερεύνησης ήταν περαστικοί οι οποίοι συμπλήρωναν το ερωτηματολόγιο για να λάβουν μέρος σε διαγωνισμό. Συνολικά απάντησαν στα ερωτηματολόγια 118 το 2011 και 75 το 2012. Οι απαντήσεις των ερωτηματολογίων καταχωρήθηκαν σε πρόγραμμα επεξεργασίας στατιστικών δεδομένων για περιγραφική στατιστική ανάλυση.

Αποτελέσματα Ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων ήταν 118 το 2011 και 75 το 2012. Ο μέσος όρος ηλικίας των συμμετεχόντων το 2011 ήταν 24 ετών και το 2012 ήταν 22 ετών. Και τις δύο χρονιές το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων (36% το 2011 και 52% το 2012) ήταν κάτω των 18 ετών. Οι μισοί συμμετέχοντες το 2012 ήταν μαθητές και μαθήτριες (Ν=37). Το 2011 οι μαθητές ήταν το 29% των συμμετεχόντων (Ν=34). Όπως φαίνεται στη Γραφική Παράσταση 1 οι περισσότεροι (94%) χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο σχεδόν καθημερινά ή τουλάχιστον δύο - τρεις φορές την εβδομάδα. Η Γραφική 71


Παράσταση 2 δείχνει παρά μόνο ελάχιστες διαφορές στις απαντήσεις μεταξύ των δύο χρονιών χορήγησης των ερωτηματολογίων. Βέβαια πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι εφόσον τα ερωτηματολόγιο δόθηκαν στην εκδήλωση για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο ήταν πιθανότερο να συμμετέχουν άτομα τα οποία χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο. Από τα δεδομένα της Στατιστικής Υπηρεσίας (2011) για άτομα μεταξύ 16 με 74 ετών το 58% χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο τουλάχιστο μια φορά την εβδομάδα. Μάλιστα η έρευνα της στατιστικής υπηρεσίας έδειξε ότι όσο αυξάνεται η ηλικία το ποσοστό των ατόμων που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο μειώνεται. Στην παρούσα διερεύνηση το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων ήταν νεαρής ηλικίας με ψηλό ποσοστό καθημερινής χρήσης.

Γραφική Παράσταση 1: Συχνότητα χρήσης του Διαδικτύου

Γραφική Παράσταση 2: Συχνότητα χρήσης του Διαδικτύου

72

Η Γραφική Παράσταση 3 παρουσιάζει τη συχνότητα χρήσης του Διαδικτύου ανά φύλο, χωρίς ουσιαστικά συμπεράσματα.

Όσον αφορά στο χρόνο που διαθέτουν κάθε φορά που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο, το 2012 το 52% των συμμετεχόντων απάν��ησε 30 λεπτά με 1 ώρα, το 32% 2 με 4 ώρες και το 15% περισσότερες από 4 ώρες. Το 2011 δήλωσε ψηλότερο ποσοστό (39%) ότι χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο 2 με 4 ώρες από ότι το 2012 και χαμηλότερο ποσοστό (42%) σε σχέση με το 2012 για χρήση 30 λεπτά με 1 ώρα.

Γραφική Παράσταση 3

Πιο συχνή χρήση του Διαδικτύου γίνεται κυρίως στο σπίτι (95% το 2012), στο σχολείο (36% το 2012) και στη δουλειά (27% το 2012). Αυτό συνάδει και με την ευρωπαϊκή έρευνα EU Kids Online όπου παιδιά ηλικίας 9-16 χρόνων σε 25 ευρωπαϊκές χώρες δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο κυρίως στο σπίτι (87%) και κατά δεύτερο λόγο στο σχολείο (63%). Το 2011 δήλωσαν περισσότερα άτομα ότι χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο στη δουλειά παρά στο σχολείο (Γραφική Παράσταση 4). Το 2011, 26% των ατόμων κάτω των 18 ετών δήλωσαν ότι χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο στο σχολείο ενώ το 2012 αυτό το ποσοστό αυξήθηκε στο 45%.

Γραφική Παράσταση 4: Χώροι χρήσης του Διαδικτύου 2011 & 2012

Στην ερώτηση πόσων ετών αρχίσατε να χρησιμοποιείτε το Διαδίκτυο το 2012 ο μέσος όρος ηλικίας ήταν 16 και το 2011 ο μέσος όρος ήταν 18. Οι τυπικές αποκλίσεις όμως ήταν σημαντικές επομένως δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ορθά τα αποτελέσματά αυτά. Εφόσον το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων ήταν κάτω των 18 ήταν αναμενόμενο να έχουμε νεαρότερη ηλικία έναρξης χρήσης του Διαδικτύου. Η Γραφική Παράσταση 7 δείχνει ότι όσο μεγαλύτερο σε ηλικία είναι το άτομο τόσο πιθανότερο να άρχισε αργότερα να χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο.

Γραφική Παράσταση 5: Χρόνος χρήσης του Διαδικτύου κάθε φορά 2011 & 2012

Από τη Γραφική Παράσταση 6 φαίνεται ότι περισσότερες γυναίκες (5% περισσότερες) παρά άντρες χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για περισσότερες από 4 ώρες τη φορά, ενώ 10% περισσότεροι άντρες χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο 2-4 ώρες τη φορά.

Γραφική Παράσταση 7: Έτη που άρχισαν να χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο ως προς την ηλικία τους (Δεδομένα 2011 & 2012)

Είναι ενδιαφέρον να δούμε ότι η πιο μικρή ηλικία έναρξης χρήσης του διαδικτύου ήταν τριών ετών και η πιο μεγάλη 68 ετών.

Γραφική Παράσταση 6: Χρόνος χρήσης του Διαδικτύου κάθε φορά ανά ώρες και φύλο

Η Γραφική Παράσταση 8 δείχνει τους κυριότερους λόγους χρήσης του Διαδικτύου. Τόσο για το 2011 όσο και για το 2012 οι τέσσερις κυριότεροι λόγοι χρήσης του Διαδικτύου είναι η ανεύρεση πληροφοριών (82%, 88% αντίστοιχα), τα παιχνίδια (56%, 65%), για να κατεβάζουν υλικό (57%, 53%) και για 73


αποστολή και λήψη ηλεκτρονικών μηνυμάτων (58% και 53%). Η χρήση κοινωνικών δικτύων φτάνει το 45% το 2011 και το 49% το 2012. Η χρήση υπηρεσιών αποστολής άμεσων μηνυμάτων είναι 42% το 2011 και 52% το 2012. Κατά μέσο όρο αναφέρθηκαν από κάθε άτομο 4 διαφορετικές χρήσεις το 2011 και 5 το 2012. Σύμφωνα και με την Στατιστική Υπηρεσία το 2011 η πιο δημοφιλής δραστηριότητα στο Διαδίκτυο μεταξύ των Κυπρίων ηλικίας 16-74 ετών, ήταν η αναζήτηση πληροφοριών για προϊόντα ή υπηρεσίες, ενώ ακολουθούσε το διάβασμα/κατέβασμα ηλεκτρονικών εφημερίδων/περιοδικών. Συγκρίνοντας και με τα αποτελέσματα άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο βρίσκεται η Κύπρος στο παίξιμο ή κατέβασμα παιχνιδιών, εικόνων, ταινιών και μουσικής (56,3% των χρηστών του διαδικτύου, δηλαδή 15,9% πάνω από τον μέσο όρο στην Ευρώπη), στις διασυνοριακές αγορές, στη συμμετοχή στα κοινωνικά δίκτυα (58,9% των ατόμων που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο στη Κύπρο), η αναζήτηση πληροφοριών για αγαθά και υπηρεσίες και η ανάγνωση εφημερίδων/περιοδικών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2011b).

Η Γραφική Παράσταση 9 δείχνει ότι οι διαφορές ανάμεσα στα φύλα είναι αμελητέες ως προς τους λόγους που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.

Σε ανοικτή ερώτηση «Σε ποιες δραστηριότητες στο Διαδίκτυο, περνάτε τις περισσότερές σας ώρες;» οι πιο συχνές απαντήσεις και τα δύο χρόνια ήταν παιχνίδια, πληροφορίες, facebook, email, chat (Πίνακας 1). Η αναζήτηση πληροφοριών και τα παιχνίδια είχαν μεγάλη συχνότητα απαντήσεων και στην προηγούμενη ερώτηση. Φαίνεται ότι ο περισσότερος χρόνος που περνούν στο διαδίκτυο μοιράζεται ανάμεσα στην κοινωνική δικτύωση, σε παιχνίδια, ανεύρεση πληροφοριών και επικοινωνία.

Γραφική Παράσταση 9: Λόγοι χρήσης του Διαδικτύου ανά φύλο

Η Γραφική Παράσταση 10 δείχνει τις διαφορές στους λόγους χρήσης του Διαδικτύου ανάμεσα σε συμμετέχοντες κάτω των 18 ετών και άνω των 18 ετών. Τριπλάσιοι ανήλικοι δήλωσαν ότι χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για να παίζουν παιχνίδια από ότι ενήλικες. Από την άλλη τετραπλάσιος αριθμός ενηλίκων παρά ανηλίκων δήλωσε ότι χρησιμοποιεί το διαδίκτυο για αγορές και 6% περισσότεροι ενήλικες δήλωσαν ότι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για αποστολή και λήψη ηλεκτρονικών μηνυμάτων.

Πίνακας 1: «Σε ποιες δραστηριότητες στο Διαδίκτυο, περνάτε τις περισσότερές σας ώρες;» (Ποσοστό του συνόλου των απαντήσεων κάθε χρονιάς)

Ο Πίνακας 2 δείχνει την κατάταξη των προτιμήσεων αντρών και γυναικών στην ίδια ερώτηση για το σε ποιες δραστηριότητες περνούν τις περισσότερες τους ώρες. Δεν θα μπορούσαμε να πούμε ότι διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό οι απαντήσεις τους. Περισσότερες ώρες δηλώνουν οι γυναίκες να περνούν στα παιχνίδια και σε κοινωνικά δίκτυα και οι άντρες σε ανεύρεση πληροφοριών και παιχνίδια. Πίνακας 2: «Σε ποιες δραστηριότητες στο Διαδίκτυο, περνάτε τις περισσότερές σας ώρες;»

Γραφική Παράσταση 8: Λόγοι Χρήσης του Διαδικτύου 74

Γραφική Παράσταση 10: Λόγοι χρήσης του Διαδικτύου με ηλικιακό διαχωρισμό.

(Κατάταξη προτιμήσεων ανά φύλο)

Δόθηκε ερώτηση «Τι από τα πιο κάτω δεν θα έπρεπε να κάνετε όταν χρησιμοποιείτε το Διαδίκτυο» στην οποία δίνονταν 7 επιλογές. Το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων (97% το 2012, 88% το 2011) απάντησε ότι δεν πρέπει να δίνει προσωπικές πληροφορίες. Το 92% το 2012 (82% το 2011) απάντησε ότι δεν πρέπει να στέλνει προσωπικές φωτογραφίες σε ξένους. Περίπου τα ίδια ποσοστά ατόμων (84% το 2012, 77% το 2011) απάντησαν ότι δεν πρέπει να μιλούν με ξένους ή να εκμεταλλεύονται προσωπικά δεδομένα άλλων. Το 13% το 2012 και 19% το 2011 απάντησαν ότι δεν πρέπει να κατεβάζουν μουσική ή άλλο υλικό. Εφόσον η απάντηση δεν διευκρίνιζε αν αυτό θα γίνει παράνομα ή νόμιμα και μπορεί να το πήραν με τον άλλο τρόπο δεν μπορούμε να καταλήξουμε αν θεωρούν ότι είναι κάτι που δεν πρέπει να κάνουν ή όχι. Μικρό ποσοστό (7%) απάντησε ότι δε θα έπρεπε να μιλούμε με φίλους ή να στέλνουμε email σε φίλους (3%).

Γραφική Παράσταση 11

Όταν ζητήθηκε να βάλουν τις δυνατότητες του Διαδικτύου σε σειρά ανάλογα με το πόσο σημαντικές είναι για τους ίδιους τα αποτελέσματα και τα δύο χρόνια χορήγησης ήταν τα 75


την ασφάλεια, με τους νεαρότερους όμως να δείχνουν περισσότερη αυτοπεποίθηση. Όσον αφορά τα ανεπιθύμητα μηνύματα η ίδια έρευνα έδειξε ότι στην Κύπρο η παραλαβή τους αναφέρεται από μόνο από 1 στους 3 χρήστες ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο.

ίδια. Η χρήση του Διαδικτύου για ενημέρωση φαίνεται να θεωρείται η πιο σημαντική. Ακολουθεί η χρήση του για επικοινωνία και μετά για ψυχαγωγία. Η εξ αποστάσεως μάθηση βρίσκεται στην τέταρτη θέση. Αν και τα κοινωνικά δίκτυα από άλλη ερώτηση φαίνεται να είναι κάτι που χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό εδώ τοποθέτησαν τη χρήση τους στην έκτη θέση της κατάταξης με βάση τη σημαντικότητα που έχουν για τους ίδιους. Ζητήθηκε να βάλουν συγκεκριμένους κινδύνους του Διαδικτύου σε σειρά από το 1 μέχρι το 14 ανάλογα με το πόσο σημαντικοί είναι για του ίδιους. Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει τα αποτελέσματα. Οι ερωτηθέντες φαίνεται να πιστεύουν ότι η αποπλάνηση, το ακατάλληλο περιεχόμενο και ο εθισμός είναι οι πιο σημαντικοί κίνδυνοι. Σύμφωνα με την έρευνα της Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2011) οι μισοί ευρωπαίοι πολίτες μείωσαν με κάποιο τρόπο τη χρήση του Διαδικτύου λόγο ανησυχιών για 76

Πίνακας 4: Ταξινόμηση κινδύνων διαδικτύου με βάση τη σημαντικότητά τους

Ζητήθηκε να ιεραρχήσουν συγκεκριμένους τρόπους αντιμετώπισης κινδύνων στο Διαδίκτυο ανάλογα με το πόσο σημαντικοί είναι για τους ίδιους. Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει την κατάταξη με βάση το μέσο όρο της βαθμολογίας. Δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια συνέπεια στις απαντήσεις. Από άλλη έρευνα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2011a) φάνηκε ότι μερικοί από τους χρήστες του διαδικτύου δεν ήταν σε θέση να περιγράψουν το λογισμικό ασφαλείας που εκτελείται στον υπολογιστή τους όταν σερφάρουν στο διαδίκτυο, πράγμα που ίσχυε ιδιαίτερα στην Κύπρο και σε κάποιες άλλες χώρες. Επίσης έδειξε ότι οι Κύπριοι δεν κάνουν συχνά αναβάθμιση το λογισμικό προστασίας τους με περισσότερο από το 40% του ευρωπαϊκού μέσου όρου να μην ξέρει πώς να το κάνει αυτό.

Πίνακας 5: Ταξινόμηση τρόπων αντιμετώπισης των κινδύνων του Διαδικτύου με βάση τη σημαντικότητά τους

δηλώσει ότι έμαθαν περισσότερα από τα αδέρφια τους (31%), από φίλους (25%) και γονείς (24%). Μόνο 21% το 2011 σε αντίθεση με το 54% της επόμενης χρονιάς δήλωσε ότι έμαθε περισσότερες πληροφορίες από εμπλεκόμενους φορείς. Επίσης μόνο 19% δήλωσε το σχολείο το 2011. Η αύξηση πέραν του 30% στην ενημέρωση από τους γονείς, το σχολείο και τους εμπλεκόμενους φορείς ενδέχεται να οφείλεται και στις δράσεις που υλοποιούνται.

Στην ερώτηση «Από πού μάθατε τις περισσότερες πληροφορίες για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο;» το 2012 οι περισσότεροι (59%) απάντησαν από τους γονείς μου με επόμενες πηγές πληροφοριών να αποτελούν το σχολείο (54%) και οι εμπλεκόμενους φορείς (54%). Ακολουθούν τα ΜΜΕ (31%), οι φίλοι (26%) και τα αδέρφια (24%). Οι διαφορές με την προηγούμενη χρονιά χορήγησης ήταν ότι περισσότεροι είχαν

Γραφική Παράσταση 14 77


ΠΑΓΚ�� Π

ΝΕΩΝ ΓΟ

ΧΟΛΗ ΑΣ ΡΙ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ

1968

Συμπεράσματα

μένα άλλων. Επιπρόσθετα, οι συμμετέχοντες

Φαίνεται ότι στην Κύπρο η χρήση του Διαδικτύου είναι συχνή. Παρόλο που το δείγμα μας δεν είναι αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού της Κύπρου κάποια από τα αποτελέσματα της διερεύνησης φαίνεται να συνάδουν με αποτελέσματα άλλων ερευνών. Επιπρόσθετα μεταξύ των δύο χρονιών χορήγησης δεν είχαμε μεγάλες διαφορές.

φαίνεται να πιστεύουν ότι η αποπλάνηση, το

Φαίνεται ότι χρήση του Διαδικτύου κάνουν περισσότερο ηλικίες μεταξύ 7-38 χρονών. Η χρήση του διαδικτύου γίνεται κατά κύριο λόγο στο σπίτι και κατά δεύτερο λόγο στο σχολείο. Φαίνεται ότι υπάρχει βελτίωση στην αξιοποίηση του Διαδικτύου στα σχολεία εφόσον μαθητές κάτω των 18 χρονών δηλώνουν αύξηση της χρήσης του Διαδικτύου στο σχολείο το 2012.

αποτελέσματα εφόσον το 2012, 54% των

Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο κυρίως ½ - 1 ώρα την ημέρα με τέσσερις κυριότερους λόγους χρήσης την ανεύρεση πληροφοριών, τα παιχνίδια, αποθήκευση υλικού και αποστολή και λήψη ηλεκτρονικών μηνυμάτων.

• Χ. Χαραλάμπους (2011). Έρευνα Χρήσης Τεχνολογιών

Φαίνεται ότι οι συμμετέχοντες ήταν ενήμεροι για τις δυνατότητες και τους κινδύνους του Διαδικτύου. Θεωρούν ως πιο σημαντική δυνατότητα τη χρήση του Διαδικτύου για ενημέρωση, ακολούθως τη χρήση του για επικοινωνία και μετά για ψυχαγωγία. Παράλληλα, αναγνωρίζουν πρακτικές που μπορεί να τους εκθέσουν σε κίνδυνο με τις τέσσερις πιο σημαντικές να μην δίνουν προσωπικές πληροφορίες, να μην στέλνουν προσωπικές φωτογραφίες σε ξένους, να μην μιλούν με ξένους και να μην εκμεταλλεύονται προσωπικά δεδο78

ακατάλληλο περιεχόμενο και ο εθισμός είναι οι πιο σημαντικοί κίνδυνοι. Τέλος, φαίνεται πως η προσπάθεια των διαφόρων φορέων για ενημέρωση για το θέμα της ασφαλούς χρήσης του διαδικτύου έχει συμμετεχόντων δήλωσε ότι έμαθε περισσότερες πληροφορίες για την ασφάλεια στο διαδίκτυο από εμπλεκόμενους φορείς σε αντίθεση με 21% το 2011. Αναφορές Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στα νοικοκυριά. Λευκωσία: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου. • Livingstone, S., Haddon, L., Görzig, A., and Olafsson, K. (2011). Risks and safety on the internet: The perspective of European children. Full Findings. LSE, London: EU Kids Online. • European Commission. (2011a). The seven pillars of the Digital Agenda for Europe, Pillar 3: Trust and Security. Retrieved from Digital Agenda Scoreboard 2011: http://ec.europa.eu/information_society/digitalagenda/scoreboard/docs/pillar/security.pdf • European Commission. (2011b). Digital Agenda Scoreboard 2011. Retrieved from http://ec.europa. eu/information_society/digital-agenda/scoreboard/ index_en.htm

Στοιχεία Επικοινωνίας με την Παγκύπρια Σχολή Γονέων: Ιφιγενείας 73, 2003, Στρόβολος, Λευκωσία Τ.Θ. 27298, 1643, Λευκωσία Τηλέφωνο: 22 754466 Τηλεομοιότυπο: 22 345103 email: scholigoneon@cytanet.com.cy www.scholigoneon.org.cy www.facebook.com/scholigoneon



Οικογένεια και Σχολείο (Τεύχος 212)