Page 1

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ

Οικογένεια και σχολείο

4ο Παγκύπριο Συνέδριο με θέμα: ‹‹Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο››


4ο Παγκύπριο Συνέδριο με θέμα:

‹‹Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο››

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ Ενδυναμωμένοι γονείς Ανθεκτικά παιδιά

latest thinking

network performance and cloud computing - have you thought it througth end-to-end?

Εισηγητές Δρ Ελένη Λοΐζου,

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2014

«Εμπειρίες ενδυνάμωσης για τα παιδιά και τους γονείς: Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στην Πρώτη Τάξη Δημοτικού» Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης,

Ώρα 9:00 - 13:00

INFORMATION TECHNOLOGY SOLUTIONS THAT WORK FOR YOUR BUSINESS

Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

«Μετάβαση των παιδιών από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: Πορίσματα της έρευνας για την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα»

Αίθουσα Cine Studio Πανεπιστημίου Λευκωσίας Εγγραφές 9:00 - 9:30

Εμψυχωτές Βιωματικών Εργαστηρίων Από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό: • Μαρία Ηρακλέους • Νάσια Χαραλάμπους • Άνθια Μιχαηλίδη

Είσοδος Ελεύθερη

Από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: • Άντρια Δημοσθένους • Ηλιάνα Μαλτέζου • Εύη Χαραλάμπους

simplifying IT Service Center

A reliable and proactive service and upgrade center runs to help you out with your technology machines problems

Sales

Discover the difference and visit our online shop. An exciting place for the whole family to shop

Υποστηρικτές: Ομοσπονδίες και Συνομοσπονδίες Συνδέσμων Γονέων Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης & Τεχνικής Εκπαίδευσης, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ

Για πληροφορίες και δήλωση συμμετοχής: www.scholigoneon.org.cy 22754466 & 22754467

•To provide services and products at value for money for businesses of small to medium size •To ensure customer satisfaction from consultation, to implementation and to follow up •To ensure that all solutions are of the highest quality and are provided with guarantee

Support

•To provide low cost but high end quality systems

Networks & Communications

•Installation, networking and cabling •System maintenance and servicing •Quick response and on site support •Telephone and Remote support.

Get expert support and optimize your IT investments and enable your workforce

We see networking, as a platform perceive of the most your business functions and communications

Software solutions Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κώστα Καδή

Digiwand’s ethos encompases

Either personal or enterprise, getting the software you need has never been as simple

Cloud Backup and Storage

If you are making a move to the cloud, Digiwand is here to assess your backup and recovery requirements

Security

Why work with us? The ICT services and solutions provided to you by Digiwand’s knowhow technology experts, aspire to make our client’s businesses work better. read more @ www.digiwand.eu contact us @ info@digiwand.eu

Security, personal or enterprise, is not something you can afford you get wrong. Digiwand has the solutions

Στους συμμετέχοντες θα δοθεί πιστοποιητικό παρακολούθησης

Χορηγοί

Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών

Χορηγοί Επικοινωνίας

Χορηγός web

Digiwand Business Solutions Nicosia, Cyprus

we turn IT ambitions into solutions

Πολιτισμική Ετερότητα και Διαπολιτισμικός Διάλογος για έναν Πολιτισμό Ειρήνης Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

www.ikypros.com

www.digiwand.eu


Οικογένεια και σχολείο

Διμηνιαίο Παιδαγωγικό Περιοδικό Χρονιά 47η Ιούνιος 2015 Αρ. 226 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 3 Χαιρετισμός του Προέδρου Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Λοΐζου Γιάσουμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κώστα Καδή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Μέρος BÕ - Εισηγήσεις 7 Εμπειρίες ενδυνάμωσης για τα παιδιά και τους γονείς: Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στην Πρώτη Τάξη Δημοτικού . . . . . 7 Δρ Ελένη Λοΐζου Μετάβαση των παιδιών από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο. Πορίσματα της έρευνας για την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα 16 Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης Μέρος ΓÕ - Συζήτηση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Μέρος ΔÕ - Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Τα συναισθήματα πάνε δημοτικό: H συναισθηματική διάσταση της μετάβασης από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό . . . . . . . . 31 Μαρία Ηρακλέους Μετάβαση: Πρόβλημα ή Πρόκληση; Πρακτικές εφαρμογές ενδυνάμωσης και στήριξης γονέων και παιδιών . . . . . . . . . . . . . 34 Νάσια Χαραλάμπους Δημιουργικό Δράμα και Μετάβαση: Ενδυνάμωση μέσα από αυτοσχεδιασμούς εμπειριών του δημοτικού . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Άνθια Μιχαηλίδη Η επιρροή του περιβάλλοντος μάθησης που προσφέρουν οι γονείς στο σπίτι στα μαθησιακά αποτελέσματα των παιδιών 42 Άντρια Δημοσθένους Ενίσχυση του μαθησιακού περιβάλλοντος του σχολείου μέσω της ανάπτυξης ιδιαίτερης πολιτικής για τη γονεϊκή εμπλοκή 46 Ηλιάνα Μαλτέζου Η συμβολή των γονέων στη βελτίωση της ποιότητας και της ισότητας στην εκπαίδευση: Από τη θεωρία στην πράξη . . . . . 48 Λεωνίδας Κυριακίδης & Εύη Χαραλάμπους Μέρος ΑÕ - Χαιρετισμοί

ΕΚΔΟΤΗΣ:

Παγκύπρια Σχολή Γονέων Το Διοικητικό Συμβούλιο της Σχολής αποτελούν εκπρόσωποι από: Συνομοσπονδίες και Ομοσπονδίες Συνδέσμων Γονέων Σχολείων Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, Παγκύπρια Οργάνωση Ελλήνων Δασκάλων - ΠΟΕΔ, Οργάνωση Ελλήνων Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης Κύπρου - ΟΕΛΜΕΚ, Οργάνωση Λειτουργών Τεχνικής Εκπαίδευσης Κύπρου - ΟΛΤΕΚ, Σύνδεσμοι Επιθεωρητών Δημοτικής, Μέσης Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και άτομα. Τα χειρόγραφα δεν επιστρέφονται. Τα άρθρα εκφράζουν αποκλειστικά απόψεις των συγγραφέων τους. Αναδημοσιεύσεις επιτρέπονται, φτάνει να αναφέρεται η πηγή.

ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: Για σχολεία, σωματεία και βιβλιοθήκες ................... œ 5,00 Για άτομα: Μέσω ταχυδρομείου .......................................................... œ 5,00 Μέσω σχολείου .................................................................... œ 5,00 Για συνδρομητές του εξωτερικού .............................. œ10,00 Τιμή τεύχους στην Κύπρο ............................................... œ 1,00

ΓΡΑΦΕΙΑ:

Παγκύπρια Σχολή Γονέων Διεύθυνση Γραφείων: Ιφιγενείας 73, 2003 Στρόβολος Ταχυδρομική διεύθυνση: Τ.Θ. 27298, 1643 Λευκωσία Ηλεκτρονική διεύθυνση: www.scholigoneon.org.cy Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: scholigoneon@cytanet.com.cy Τηλέφωνα επικοινωνίας: 22754466 & 22754467 Τηλεομοιότυπο: 22345103

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Γιάσουμας Λοýζος, Αριστείδου Λευτέρης, Σαμάρας Κυριάκος, Μιχαήλ Βασούλα, Κυπρής Κώστας, Κασιάς Γιώργος, Χατζήκυριακου Ειρήνη

Οικογένεια και σχολείο

Δημιουργικό: Μιχάλης Θεοχαρίδης, Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Εκτύπωση: Κυβερνητικό Τυπογραφείο ISSN: 0253-0910

1


Οικογένεια και σχολείο

Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Ανέκαθεν όλοι ανησυχούσαμε για το πώς θα προσαρμόζονταν τα παιδιά μας κατά τη μετάβασή τους από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό σχολείο και από δημοτικό στο γυμνάσιο. Ως Παγκύπρια Σχολή Γονέων, αφουγκραζόμενη τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες σας, όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα, αποφασίσαμε όπως το θέμα του 4ου Παγκύπριου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου της Σχολής να είναι η «Ομαλή Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο». Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2014 και προσέλκυσε το ενδιαφέρον πέραν των 250 γονέων - συνέδρων. Μέσα στις σελίδες του παρόντος τεύχους του περιοδικού μας θα βρείτε τα ολοκληρωμένα πρακτικά του συνεδρίου που περιλαμβάνουν τις ομιλίες και τα πορίσματα των βιωματικών εργαστηρίων που ακολούθησαν. Από τη Συντακτική Επιτροπή

2


Μέρος ΑÕ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ Χαιρετισμός του Προέδρου Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Λοΐζου Γιάσουμα παιδαγώγησης των παιδιών, την εφαρμογή σωστών τρόπων στην αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων και την εξασφάλιση όλων των δυνατών προϋποθέσεων για τη διαμόρφωση μιας, όσο γίνεται, καλύτερης νέας γενιάς, ψυχικά υγιούς, ευτυχισμένης, δημιουργικής και χρήσιμης.

Έντιμε κύριε Υπουργέ Εκλεκτοί προσκεκλημένοι Αγαπητοί γονείς Ο σύγχρονος άνθρωπος θεωρεί υποχρέωσή του να προετοιμάζεται για όλα τα επαγγέλματα, εκτός, όμως, για το σπουδαιότερο, αυτό του γονέα. Γι’ αυτό και οι γονείς σήμερα είναι απροετοίμαστοι για τον πολύ υπεύθυνο ρόλο τους και μάλιστα σε μια πολύπλοκη, δύσκολη και απρόβλεπτη εποχή, όπως είναι η δική μας. Η αναγκαιότητα για την οικογένεια να ανακαλύψει και να εφαρμόσει στην καθημερινότητά της κατάλληλες και αποτελεσματικές μεθόδους έτσι ώστε τα μέλη της να καταστούν ικανά να διαχειριστούν με τον καλύτερο τρόπο τις σχέσεις μεταξύ τους και τις σχέσεις τους με τη ζωή, οδήγησε στη δημιουργία της Παγκύπριας Σχολής Γονέων, η οποία δραστηριοποιείται από το 1968, με βασικό σκοπό της τη συμβολή στη βελτίωση των τρόπων ανατροφής και δια-

Η Παγκύπρια Σχολή Γονέων θα πρέπει να γνωρίζετε ότι διοικείται από το Διοικητικό της Συμβούλιο στο οποίο εκπροσωπούνται, με βάση το Καταστατικό της, όλοι οι φορείς των οργανωμένων γονιών, δηλαδή οι Ομοσπονδίες και Συνομοσπονδίες όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, καθώς επίσης οι εκπαιδευτικές οργανώσεις, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ, οι Σύνδεσμοι Επιθεωρητών Δημοτικής και Μέσης, καθώς και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Γνώμονας όλων των μελών του ΔΣ είναι η θέληση και διάθεση για εθελοντική και αφιλοκερδή προσφορά προς το συνάνθρωπό μας. Κυρίες και κύριοι Η οικονομική κρίση έπληξε και τα οικονομικά της Σχολής, όμως με συλλογική προσπάθεια και πολλή εθελοντική δουλειά, καταφέραμε να βελτιώσουμε και να αναβαθμίσουμε την προσφορά μας προς τους γονείς, γιατί η οικογένεια αποτελεί το πιο σημαντικό κύτταρο της κοινωνίας μας. Πιστεύουμε ότι οι πληγές αυτής της κρίσης, όποιες και να είναι, για να επουλωθούν θα πρέπει η νέα γενιά να πάρει τα απαραίτητα εφόδια να τις αντέξει και να μπορεί να γίνει

3


Οικογένεια και σχολείο

ένα νέο ξεκίνημα που θα είναι ευοίωνο και θα δημιουργεί προοπτικές και ελπίδα για το μέλλον. Γι’ αυτό θεωρούμε ότι μόνο οι κατάλληλα επιμορφωμένοι και προετοιμασμένοι γονείς μπορούν να θέσουν τη βάση για την επιτυχία αυτού του στόχου. Στην προσπάθειά μας αυτή έχουμε συμπαραστάτες και συνεργάτες τους φορείς - μέλη της Παγκύπριας Σχολής Γονέων και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα θερμά να τους ευχαριστήσω και να τους βεβαιώσω ότι θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με μοναδικό σκοπό να επιτύχουμε τους στόχους μας και να υλοποιήσουμε όλα όσα έχουν οραματιστεί οι ιδρυτές της Σχολής. Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να απευθύνω στον ΥΠΠ κ. Κώστα Καδή ο οποίος από τις πρώτες μέρες που ανέλαβε τα καθήκοντά του δέχθηκε να συναντήσει το ΔΣ της Σχολής, πληροφορήθηκε για το πλούσιο έργο που αυτή επιτελεί, ενημερώθηκε για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει και σε πρώτη φάση μας ενίσχυσε εγκρίνοντας την έκδοση όλων των εντύπων μας από το Κυβερνητικό Τυπογραφείο. Ευελπιστούμε σύντομα κ. υπουργέ και σε επαναφορά της χορηγίας της Σχολής στα επίπεδα προ της οικονομικής κρίσης. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα μέλη του ΔΣ της Σχολής, τη Διευθύντρια και τους λειτουργούς του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως και τις λειτουργούς του Γραφείου της Σχολής για την ιδιαίτερη συμβολή τους στην υλοποίηση του σημερινού συνεδρίου. Επίσης ιδιαίτερα ευχαριστώ τον πρύτανη και το Διοικητικό Συμβούλιο του Πανεπιστημίου Λευκωσίας για τη δωρεάν παραχώρηση των χώρων για τη διεξαγωγή

4

του συνεδρίου μας, καθώς επίσης και των folders για την τοποθέτηση του υλικού του συνεδρίου μας. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνω στους δύο καταξιωμένους επιστήμονες και ακαδημαϊκούς στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, οι οποίοι έχουν ευγενώς αποδεχτεί να συνεργαστούν μαζί μας, ως εισηγητές. Την δρα Ελένη Λοΐζου και τον Δρα Λεωνίδα Κυριακίδη οι οποίοι θα μας παρουσιάσουν το θέμα «Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο». Ευχαριστώ ιδιαίτερα επίσης τις εκπαιδευτικούς οι οποίες ευγενώς προσφέρθηκαν να αναλάβουν ως εμψυχώτριες στα βιωματικά εργαστήρια. Τις κ.κ. Μαρία Ηρακλέους, Νάσια Χαραλάμπους, και Άνθια Μιχαηλίδη, καθώς και τις κ.κ. Άντρια Δημοσθένους, Ηλιάνα Μαλτέζου. Ευχαριστώ επίσης τη Δρα Έλενα Χατζηκακού, Πρώτη Λειτουργό στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και μέλος του Διοικ. Συμβουλίου της Σχολής, η οποία πρόθυμα ανέλαβε το ρόλο του Συντονιστή του συνεδρίου αλλά και το συντονισμό της συζήτησης που θα ακολουθήσει. Κλείνοντας θα ήθελα, εκ μέρους της ολομέλειας του Διοικητικού Συμβουλίου της Παγκύπριας Σχολής Γονέων, να καλωσορίσω όλους εσάς στο σημερινό Παγκύπριο Συνέδριο της Σχολής και να τονίσω ότι, σίγουρα όλοι ανεξαίρετα «μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι γονείς». Ας αδράξουμε, λοιπόν, κάθε ευκαιρία που μας δίνεται για βελτίωσή μας. Η βελτίωσή μας αντανακλάται κατεξοχήν στα δικά μας παιδιά.


Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κώστα Καδή

Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, αγαπητοί εκπαιδευτικοί, αγαπητοί γονείς, είναι πραγματικά ξεχωριστή χαρά που βρίσκομαι σήμερα μαζί σας στο 4ο Παγκύπριο Συνέδριο της Παγκύπριας Σχολής Γονέων με ένα σημαντικό θέμα την «Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο». Τα συνέδρια που διοργανώνει η Παγκύπρια Σχολή Γονέων αποτελούν ένα σημαντικό θεσμό για τον τόπο μας αφού γίνονται με τη συνεργασία όλων των φορέων που εμπλέκονται στην αγωγή του παιδιού, των Ομοσπονδιών και Συνομοσπονδιών των οργανωμένων γονέων όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, των εκπαιδευτικών οργανώσεων ΠΟΕΔ , ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ, των Συνδέσμων Επιθεωρητών Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης καθώς και του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού. Το θέμα του σημερινού συνεδρίου είναι ανάμεσα στα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Η μετάβαση από την μια βαθμίδα εκπαίδευσης

στην άλλη είναι μια σημαντική αλλαγή στη ζωή των παιδιών μας που δεν πρέπει να παραβλέψουμε. Οι αναπτυξιακές, συναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές που τα παιδιά θα κλιθούν να αντιμετωπίσουν στο κάθε σχολικό περιβάλλον ποικίλουν. Το Υπουργείο μας καταβάλει πολλές προσπάθειες για την ανάπτυξη των δράσεων εκείνων που θα στηρίζουν τα παιδιά και θα καθοδηγούν τους γονείς στην ομαλή αντιμετώπιση των όλων όποιων δυσκολιών μπορεί να προκύψουν. Ήδη φίλες και φίλοι υπάρχουν σε εξέλιξη αρκετές προσπάθειες για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη και αυτή την διάσταση. Να αναφέρω χαρακτηριστικά ότι χθες συναντηθήκαμε με την επιτροπή η οποία ανάλαβε τον εκσυγχρονισμό του ωρολογίου προγράμματος και αυτή η επιτροπή θα ασχοληθεί με το ωρολόγιο πρόγραμμα από την προδημοτική μέχρι και το λύκειο και δεν είναι τυχαίο που θα ασχοληθεί με όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ακριβώς για να διασφαλιστεί η συνέχεια και η συνάφεια των ωρολογίων προγραμμάτων από την προδημοτική εκπαίδευση μέχρι και το λύκειο. Και ένας ακριβώς από τους όρους εντολής αυτής της επιτροπής είναι να διασφαλίσει τη συνέχεια και τη συνάφεια των ωρολογίων προγραμμάτων σε όλες τις βαθμίδες. Άρα πιστεύουμε ότι ανάμεσα στα άλλα πολλά οφέλη που θα προκύψουν με τον εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος και τη βελτίωση της δομής που θα έχει, θα είναι και η μείωση του χάσματος ανάμεσα στις βαθμίδες της εκπαίδευσης μας. Τα πορίσματα του συνεδρίου σας, τόσο από τις

5


Οικογένεια και σχολείο

εισηγήσεις των δυο εκλεκτών ακαδημαϊκών όσο και από τα έξι βιωματικά εργαστήρια, θα είναι πολύτιμα για τους σχεδιασμούς του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και τα αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αφού αναφέρονται όχι μόνο στο ρόλο της οικογένειας αλλά και στη σχέση του σχολείου με την οικογένεια. Θα ήθελα να συγχαρώ θερμά την Παγκύπρια Σχολή Γονέων για το, πραγματικά, πολυσχιδές και σημαντικότατο έργο που επιτελεί στον τομέα της επιμόρφωσης και της στήριξης των γονιών για το δύσκολο ρόλο

6

τους. Οι διαλέξεις, τα σεμινάρια, τα βιωματικά εργαστήρια, τα πιλοτικά προγράμματα επιμορφωτικών δράσεων, οι εσπερίδες, οι εκδόσεις, και οι ραδιοφωνικές εκπομπές που αποτελούν μέρος της δράσης της, γίνονται ένα πολυδύναμο εργαλείο για τον κάθε γονέα και κηδεμόνα, που θέλει να επιτελέσει σωστά το έργο του. Ιδιαίτερα συγχαρητήρια στο Διοικητικό Συμβούλιο της Σχολής για την επιλογή του θέματος που θα εξεταστεί κατά τις εργασίες της σημερινής συνάντησης. Εύχομαι κάθε επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας.


Μέρος BÕ

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ «Εμπειρίες ενδυνάμωσης για τα παιδιά και τους γονείς: Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στην Πρώτη Τάξη Δημοτικού» Δρ Ελένη Λοΐζου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Η Ελένη Λοΐζου είναι Αναπληρώτρια καθηγήτρια στο τμήμα Επιστημών της Αγωγής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Έχει διδάξει στο Hunter College – CUNY, NY (2002-2003) και στο Teachers College, Columbia University New York (2001-2002). Η έρευνα της επικεντρώνεται σε ένα εύρος θεματικών που απασχολούν το πεδίο της νηπιοσχολικής αγωγής όπως: το χιούμορ των μικρών παιδιών, το παιχνίδι, η παιδαγωγική της ενδυνάμωσης (από την προοπτική των παιδιών, των εκπαιδευτικών και των γονιών), τα αναλυτικά προγράμματα και η παιδαγωγική της βρεφικής-πρώτη σχολική περίοδο, η εκπαίδευση εκπαιδευτικών και η σχολική εμπειρία των εν δυνάμει νηπιαγωγών. Το 2009 , στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, διορίστηκε συντονίστρια της επιτροπής Αναλυτικών Προγραμμάτων για την Προσχολική περίοδο και συμμετείχε ενεργά στην αναδιαμόρφωση και συγγραφή του νέου αναλυτικού προγράμματος της προσχολικής εκπαίδευσης. Επίσης είναι η υπεύθυνη του Ερευνητικού Εργαστηρίου Νηπιοσχολικής Αγωγής (EENA) του τμήματος Επιστημών της Αγωγής, συμμετέχει σε ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα και είναι μέλος διεθνών οργανισμών της νηπιοσχολικής αγωγής. Έχει δημοσιεύσει πέρα των 20 ερευνητικών μελετών σε διεθνή περιοδικά και έχει παρουσιάσει σε διάφορα ευρωπαϊκά και άλλα συνέδρια στο πεδίο της νηπιοσχολικής αγωγής. Χαίρομαι ιδιαίτερα που είμαι εδώ γιατί μου δίνεται η ευκαιρία να μιλήσω σε άτομα τα οποία έχουν την πιο δυνατή μου ταυτότητα και αυτή είναι η ταυτότητα της μητέρας – του γονιού και ελπίζω να έχουμε μια εποικοδομητική εμπειρία όλοι, και εσείς και εγώ. Θα ήθελα να μιλήσω για τη μετάβαση από την πλευρά της ενδυνάμωσης τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς. Και δεν μπορώ να αρχίσω να αναφέρομαι σε ένα θέμα χωρίς να αναστοχαστώ ως προς το ποια είμαι και ποια είναι τα δικά μου ζητήματα σε

σχέση με τη μετάβαση. Θέλω να μοιραστώ μαζί σας τα δικά μου άγχη που είχα φέτος, όταν η μεγαλύτερη μου κόρη θα έπρεπε να πάει στο δημοτικό. Πριν πω τα ζητήματα τα οποία βίωσα εγώ θέλω να μιλήσω για το ποια είμαι και αυτή τη διαδικασία που θα περάσω εγώ ήθελα να αναστοχαστεί ο καθένας από εσάς, γιατί μέσα από τον αναστοχασμό του ποιοι είμαστε και ποιες είναι οι ταυτότητές μας μπορούμε να καταλάβουμε το τι νιώθουμε.

7


Οικογένεια και σχολείο

Είμαι μια μαμά η οποία έχει 3 παιδάκια, 17 μηνών, τεσσεράμισι και έξι χρονών, η οποία είναι νηπιαγωγός σε πρώτο πτυχίο και είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Έχει έναν σύντροφο ο οποίος ταξιδεύει συχνά και είμαι γυναίκα και πρόσφατα έχω χάσει τη μητέρα μου. Όλα αυτά συνειδητά και ασυνείδητα επηρεάζουν τον τρόπο που βιώνω διάφορα ζητήματα και που βίωσα αυτή τη διαδικασία της μετάβασης της κόρης μου στο Δημοτικό. Θα μιλήσω για ένα κομμάτι της εμπειρίας, διότι δεν τελειώνει. Ήταν το αρχικό κομμάτι. Αρχικά τα δικά μου άγχη είχαν να κάνουν με τις σκέψεις ότι στη διαδικασία της μετάβασης θα της περιοριζόταν τόσο η δημιουργικότητα όσο και η φαντασία αλλά και η ευελιξία στη σκέψη της. Ήταν το μοναδικό μαθησιακό θέμα το οποίο είχα. Και τα άλλα που είχαν να κάνουν περισσότερο με την κοινωνικοσυναισθηματική της ανάπτυξη, ήταν κατά πόσο θα έκανε φίλους και κατά πόσο θα αγαπούσε τη δασκάλα της αλλά και η δασκάλα της αν θα την αγαπούσε. Διότι στις προηγούμενές της εμπειρίες ήταν πολύ σημαντική η σχέση της με τις δασκάλες και ήταν πολύ θετική. Άρα αυτά ήταν τα δικά μου ζητήματα σε πρώτη φάση. Δε θα τα αναλύσω, απλά ήθελα να τα μοιραστώ μαζί σας για να μπείτε και εσείς στη διαδικασία να αναστοχαστείτε ποια είναι τα ζητήματα και ίσως από πού να πηγάζουν. Όσον αφορά τη δική της εικόνα, μια από τις πολλές εικόνες τις οποίες έχει, γιατί κατά τη διάρκεια της όλης εμπειρίας στο δημοτικό αλλάζουν τα βιώματα των παιδιών σε σχέση με το δημοτικό. Της ζήτησα στα μέσα του Οκτώβρη να μου γράψει κάτι σε σχέση με το δημοτικό, πώς το βιώνει. Και ήταν αυτό

8

το κειμενάκι το οποίο έγραψε η κόρη μου. Λέει ότι στην αρχή ένιωθε λύπη γιατί δεν ήξερε ότι και το δημοτικό θα ήταν τόσο ωραίο όσο το νηπιαγωγείο. Αυτό μου έδειξε εμένα ότι είχε κάποιο άγχος και ότι με την πρώτη εμπειρία βρήκε πράγματα τα οποία θεωρούσε θετικά και αυτά είχαν να κάνουν με το ότι η δασκάλα τής δίνει αρκουδάκια και ότι έχει την καλύτερη δασκάλα. Άρα το συναισθηματικό κομμάτι το οποίο είχα εγώ ως αγωνία τελικά το είχε και το παιδί και είναι από τα θετικά στοιχεία τα οποία ενδυναμώνουν την εμπειρία της. Ως εδώ σε σχέση με τα προσωπικά δεδομένα. Πριν προχωρήσω πολύ συγκεκριμένα ως προς την μετάβαση θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας τις παιδαγωγικές αρχές αλλά και τους πυλώνες οι οποίοι στηρίζουν την παιδαγωγική αλλά και την επιστημονική μου προσέγγιση προς το παιδί. Την εκπαίδευση, την προσχολική εκπαίδευση και πιο συγκεκριμένα τους πυλώνες οι οποίοι με καθοδηγούν στον τρόπο που μελετώ ή αντιλαμβάνομαι τη μετάβαση. Το πρώτο σημείο είναι κατά πόσο θεωρούμε τα παιδιά ως Beings οr Becoming. Παράδειγμα τα παιδιά της προδημοτικής αν τα θεωρούμε παιδιά της προδημοτικής ή αν τα θεωρούμε μελλοντικά πρωτάκια γιατί έχει διαφορά. Προσωπική μου άποψη είναι ότι πρέπει να σκεφτόμαστε τα παιδιά και από τις δυο πτυχές αλλά κυρίως ως παιδιά beings, παιδιά τα οποία βρίσκονται στη δεδομένη στιγμή στη δεδομένη ηλικία με τις δεδομένες ανάγκες. Δεν μπορούμε συνέχεια να σκεπτόμαστε το τι πρόκειται να ακολουθήσει, πού πρόκειται να πάνε τα παιδιά. Είναι σημαντικό να τους στείλουμε τα στοι-


χεία και τις εμπειρίες και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες τις οποίες χρειάζονται τη δεδομένη στιγμή. Και όταν το κάνουμε σωστά θα είναι έτοιμοι και για το παρακάτω στάδιο.

τα εφόδια στα παιδιά να αναπτυχθούν, να μάθουν και να είναι έτοιμα για το επόμενο βήμα, που μας παίρνει στο επόμενο κομμάτι του τι σημαίνει τα παιδιά να είναι έτοιμα.

Προχωρώντας ένα βήμα παρακάτω θα ήθελα να σκεφτούμε κατά πόσο θεωρούμε το νηπιαγωγείο ως προετοιμασία για το δημοτικό. Προσωπική μου άποψη είναι ότι δεν είναι, είναι ένας στόχος του νηπιαγωγείου, αλλά θεωρώ ότι με τον τρόπο που λειτουργεί το νηπιαγωγείο, με τον έναν ή άλλο τρόπο φυσικά και αβίαστα προετοιμάζει τα παιδιά για το δημοτικό. Να μην έχουμε τη φοβία ότι πρέπει να γίνεται κάτι συγκεκριμένο, κάτι πολύ πιο καθοδηγούμενο, δομημένο το οποίο θα αναφέρεται στο δημοτικό. Ο τρόπος που λειτουργεί το νηπιαγωγείο δίνει

Πολλές φορές λέμε ότι ένα παιδί δεν είναι έτοιμο για το δημοτικό. Τι σημαίνει αυτό το πράγμα; Ότι το παιδί δεν έχει αναπτύξει τάσεις προς τη μάθηση, δεν έχει αναπτύξει συγκεκριμένες δεξιότητες, δεν έχει αναπτύξει στρατηγικές μάθησης; Αυτά είναι τα σημαντικά και ουσιαστικά τα οποία προετοιμάζουν ένα παιδί για το πάρα κάτω. Δεν είναι μόνο το να μάθει τα γράμματα, να μάθει το όνομά του, να μάθει τους αριθμούς. Άρα θέλουμε γενικότερες δεξιότητες και τότε τα παιδιά θα είναι ικανά με αντίστοιχες δυνατότητες μάθησης.

9


Οικογένεια και σχολείο

Αντίστοιχα τόσο τα σχολεία όσο και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι έτοιμοι να υποδεχτούν τα παιδιά και ο ρόλος τους να είναι υποβοηθητικός και καθοριστικός στη μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Κάνοντας μια βιβλιογραφική ανασκόπηση για τη μετάβαση θα παρατηρήσουμε ότι η έρευνα που έγινε προσδιορίζει και περιγράφει τη μετάβαση από διάφορες προοπτικές. Μια βασική προοπτική είναι ο σημαντικός ρόλος που παίζουν οι πεποιθήσεις, οι στάσεις των εκπαιδευτικών και γονέων όπως και η συμμετοχή της κοινότητας. Μια άλλη προοπτική είναι οι προσδοκίες τόσο των σχολείων όσο και των ιδίων των παιδιών καθώς και η άποψη των σχολικών συμβούλων. Στη συνέχεια θα δούμε ποιες είναι οι κυριότερες θεματικές που σχετίζονται με τη μετάβαση και τους γονείς όπως αυτές προκύπτουν μέσα από έρευνες. Οι πιο σημαντικές θεματικές είναι τέσσερεις. Πρώτη θεματική είναι η αλλαγή των σχέσεων και οι νέες διαστάσεις που παίρνουν. Κατά τη μετάβαση παρατηρούνται ότι οι σχέσεις του παιδιού – γονέα- σχολείου αλλάζουν γιατί οι γονείς γίνονται πλέον και δάσκαλοι, αφού θα πρέπει να βοηθήσουν το παιδί κατά τη μελέτη στο σπίτι. Το παιδί παρατηρείται ότι αρχίζει να δείχνει ζήλια στα άλλα αδερφάκια τα οποία δεν έχουν περιορισμούς στη ζωή τους. Για παράδειγμα ένα πρωτάκι είναι δύσκολο να αντιληφθεί ότι εκείνο θα πρέπει να περιοριστεί στο γραφείο του να διαβάσει σε ένα συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο ενώ στο διπλανό δωμάτιο το αδερφάκι του θα παίζει ελεύθερο όποιο παιχνίδι θέλει και για όση ώρα επιθυμεί. Στη μετάβαση το παιδί αναπτύσσει και μια νέα σχέση, αυτή με τον εκπαιδευτικό του – δασκάλα του.

10

Η επόμενη θεματική είναι οι πεποιθήσεις των γονέων όπου πλέον υπάρχει μια αναθεώρηση των προσδοκιών και των αντιλήψεών μας. Σιγά σιγά κάνουν την εμφάνιση τους τα ερωτήματα τύπου «Τι αναμένουμε από το σχολείο, από τον εκπαιδευτικό, από το παιδί μας και από τον εαυτό μας ως γονείς;». «Οι προσδοκίες μας συνάδουν μεταξύ τους; «Αν όχι πού προκύπτει η σύγκρουση, γιατί και τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να υπάρχει μια υποτυπώδης σύγκλιση;». Η μετάβαση ωθεί τους γονείς να αναθεωρήσουν το θέμα «χρόνος» όπου είναι και μια από τις θεματικές. Προκύπτουν νέα ζητήματα χρόνου αφού αλλάζει το πρωινό και απογευματινό πλαίσιο και υπάρχει μια γενική αναδιοργάνωση της ζωής με βάση τα νέα δεδομένα. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την αλλαγή στις ταυτότητες τόσο του παιδιού όσο και των γονιών. Το παιδί αποκτά τη νέα ταυτότητα «το παιδί του σχολείου» όπου πλέον το παιδί αισθάνεται πιο μεγάλο, νιώθει μια αυτονομία και επιζητά την ανεξαρτησία του. Από την άλλη πλευρά ο γονιός αποκτά την αντίστοιχη νέα ταυτότητα «γονιός με παιδί στο σχολείο». Μια ταυτότητα η οποία έχει ανάμεικτα συναισθήματα αλλά και ευθύνη για την ακαδημαϊκή του επίδοση όπου διαμορφώνει μια διαφορετική ταυτότητα στο γονιό και κατ’ επέκταση δημιουργεί διαφορετικές προσδοκίες είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα. Απλά είναι καλό να αναστοχαζόμαστε και να το ξέρουμε. Αυτές ήταν οι τέσσερεις κοινές θεματικές οι οποίες αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Τώρα θέλω να σας παρουσιάσω κάποια δεδομένα τα οποία πηγάζουν από παιδιά και


θέλω να δούμε μαζί πώς αυτές οι τέσσερεις θεματικές μπορούν να ενταχθούν για να πειστούμε από την προοπτική των παιδιών για να ανταποκριθούμε στις ανάγκες τους και στον τρόπο που τα ίδια τα παιδιά βιώνουν τη μετάβαση. Η συγκεκριμένη έρευνα έχει την προοπτική της ενδυνάμωσης. Χρησιμοποιήθηκε ο όρος Ενδυνάμωση ως προς το να θεωρηθεί ενδυνάμωση μια πολυδιάστατη κοινωνική διαδικασία που βοηθά τους ανθρώπους να αποκτήσουν έλεγχο της ζωής τους. Ήθελα να δω κατά πόσο η μετάβαση, η όλη εμπειρία του δημοτικού, είχε στοιχεία τα οποία ενδυνάμωναν τα παιδιά, τους έκανε να έχουν τον έλεγχο της ζωής τους. Άρα δίνουμε έμφαση στην προοπτική του παιδιού. Τα ερευνητικά ερωτήματα είναι βασικά να δούμε τι εισηγούνταν τα παιδιά ως προς την εμπειρία του νηπιαγωγείου, την εμπειρία του δημοτικού και κατ’ επέκταση τη μετάβαση. Πήραμε συνεντεύξεις από πενήντα πέντε παιδιά, αγόρια και κορίτσια, τα οποία φοιτούσαν στην πρώτη τάξη του δημοτικού και ήταν μέχρι τον τρίτο μήνα της φοίτησης τους στην πρώτη τάξη του Δημοτικού σε δημόσια Δημοτικά Σχολεία. Μιλήσαμε για το πώς ήταν το νηπιαγωγείο, πως ήταν το δημοτικό, τι θα ήθελαν να έχει διαφορετικό το δημοτικό, τι τους αρέσει και τι δεν τους αρέσει και τους ζητήθηκε να κάνουν μια ζωγραφιά. Από την μια μεριά ζωγράφισαν εμπειρίες από το νηπιαγωγείο και στην άλλη μεριά εμπειρίες του δημοτικού. Ο τρόπος που αναλύθηκαν τα δεδομένα ήταν ως προς τα στοιχεία που ήταν θετικά και ενδυνάμωναν τα παιδιά και τα στοιχεία τα οποία περιόριζαν τα παιδιά σε αυτή τη διαδικασία. Θα αρχίσω με τα στοιχεία τα οποία ενδυνά-

μωναν τα παιδιά. Το πρώτο το οποίο ανέφεραν ήταν η νέα εμπειρία. Το δημοτικό ήταν μια νέα εμπειρία, το οποίο έχει συγκεκριμένες διαδικασίες και συγκεκριμένες ρουτίνες τις οποίες θεωρούσαν θετικές ως προς την ενδυνάμωσή τους γιατί τους έκαναν να νιώθουν μεγάλοι. Και η αναφορά που γίνεται πάντα και συνεχίζει να γίνεται είναι το διάλειμμα, η καντίνα και η μεγάλη αυλή. Τούτα είναι τα τρία πολύ χαρακτηριστικά στοιχεία, θετικά στοιχεία, τα οποία βρίσκουν τα περισσότερα παιδιά σε σχέση με το δημοτικό, γιατί τους δίνουν ένα πλαίσιο ανεξαρτησίας, τους ενδυναμώνουν την ταυτότητά τους και τους κάνουν να νιώθουν μεγάλοι. Πρόσφατα ήμουν στον παιδίατρο και ήταν ένα πρωτάκι και ήθελα να το ρωτήσω για να επιβεβαιώσω την εικόνα που έχω για το τι αρέσει στα παιδιά στο δημοτικό και τον ρώτησα «Είναι καλύτερο το δημοτικό;» «Ναι», μου απάντησε. «Γιατί είναι καλύτερο το δημοτικό;». Και στην απάντησή του ήταν και τα τρία στοιχεία, ότι έχει περισσότερα διαλειμματα και έχει καντίνα. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι τα παιδιά έχουν μια καινούργια εμπειρία η οποία είναι θετική, την βιώνουν θετικά. Τι μας λέει αυτό ως προς το ρόλο μας ως γονείς; Είναι σημαντικό να πληροφορούμε τα παιδιά για τις όλες διαδικασίες του δημοτικού, παρόλο που μπορεί το νηπιαγωγείο μας να τα έχει πάρει ή να τους έχει μιλήσει για το δημοτικό, πολύ σημαντικό είναι να το κάνει και ο γονιός. Να ξέρουν ότι μόλις κτυπήσει το κουδούνι θα πρέπει να πάνε μέσα στην τάξη ή πολλές φορές, παρόλο που κάποια νηπιαγωγεία άρχισαν να το έχουν αυτό το σύστημα, δεν γνωρίζουν τις διαδικασίες τα παιδιά γι’ αυτό είναι σημαντικό να τις επικοινωνήσουμε στα παιδιά, να ξέρουν και να

11


Οικογένεια και σχολείο

είναι κάπως προετοιμασμένα για να νιώθουν λιγότερο άγχος και να είναι περισσότερο άνετα. Είναι επίσης σημαντικό να ενισχύσουμε το αίσθημα της αυτοπεποίθησης των παιδιών σε σχέση με το ότι νιώθουν μεγάλοι. Αφού αυτό τους κάνει να νιώθουν θετικά, τότε πρέπει να το ενισχύσουμε. Αυτό μπορούμε να το ενισχύσουμε με στόχο να διευκολύνουμε και τη δική μας τη ζωή. Μπορούμε να κάνουμε συμφωνίες και να υπάρχουν υποχρεώσεις και από τα παιδιά και από εμάς. Πρέπει να κάνουμε συμφωνίες για την καντίνα, η οποία είναι το πιο καυτό θέμα την πρώτη εβδομάδα της μετάβασης, γιατί είναι καινούργια εμπειρία και δεν ξέρουν πως να την χειριστούν, δεν ξέρουν πως να χειριστούν τα λεφτά. Άρα πρέπει να αποκωδικοποιήσω τα πάντα που συμβαίνουν στο δημοτικό με τα παιδιά. Πρέπει να επικοινωνώ με τα παιδιά, άρα θα πρέπει να σκεφτούμε και να αποφασίσουμε πριν πάμε στο δημοτικό, πόσα χρήματα θα δίνω, πόσες φορές την εβδομάδα ή τι θα αγοράζει. Θα είναι ξεκάθαρα και από την πλευρά του γονιού και από την πλευρά του παιδιού και να τα τηρούμε γιατί δεν μπορούμε κάθε βδομάδα να αλλάζουμε γνώμη ή τις συμφωνίες μας. Και επίσης η διαδικασία του να διαβάσει το παιδί. Πρέπει και αυτή να είναι ξεκάθαρη από την αρχή. Πρέπει να ξέρει ότι ανάλογα με τα προγράμματά σας, μετά το σχολείο έχουμε μιαν ώρα την οποία θα αφιερώσεις στο να καθίσεις σε συγκεκριμένο χώρο (στο δωμάτιο σου, στο σαλόνι κ.α.) και θα καθίσουμε μαζί ή θα καθίσεις μόνος σου και μετά θα έρθω εγώ να σε βοηθήσω. Να είναι ξεκάθαρες οι προσδοκίες και να είναι προετοιμασμένο τόσο το παιδί όσο και εσείς. Σε σχέση με τις νέες ταυτότητες. Έχουμε πει για καινούργιες ταυτότητες και πρέπει να

12

συνειδητοποιήσουμε και να αποδεχτούμε ότι και του παιδιού και εμάς δημιουργείται μια νέα ταυτότητα και πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε αυτό, ώστε να καταλάβουμε ότι υπάρχουν διαφορετικές προσδοκίες. Και το ίδιο το παιδί αναμένει διαφορετική αντιμετώπιση από τους γύρω του σε σχέση με την καινούργια του ταυτότητα. Αυτό θα μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε συναισθήματα, συμπεριφορές και αντιδράσεις οι οποίες μπορεί να προκύψουν. Για να καταλάβουμε γιατί συμπεριφέρεται έτσι τώρα που του λέω κοίταξε τον αδερφό σου που είναι βρέφος, δε συμπεριφέρεται έτσι. Τούτο θα θίξει σίγουρα τη νέα του ταυτότητα που νιώθει ως μεγάλος. Άρα πρέπει να τα έχουμε στο μυαλό μας για να μπορούμε να αναστοχαστούμε και να δούμε τις αντιδράσεις με ένα θετικό βλέμμα για να μην υπάρχει ένταση ή τουλάχιστον να δικαιολογήσουμε την ένταση. Το δεύτερο στοιχείο που θεώρησαν θετικό τα παιδιά και ένιωσε να τους ενδυναμώνει ήταν η πρόκληση. Η πρόκληση σε σχέση με το περιεχόμενο του προγράμματος σπουδών και της μάθησης. Μίλησαν για μαθήματα, για φυλλάδια δραστηριοτήτων για δύσκολες δραστηριότητες. Η πρόκληση ως προς τη δυσκολία του καινούργιου του μαθησιακού τους έκανε να νιώθουν ενδυναμωμένοι, ειδικά για τα παιδιά που μπορούσαν να ανταποκριθούν. Κάποια παιδάκια είπαν «Μου αρέσουν τα δύσκολα μαθήματα γιατί είμαι ο μόνος που τα καταλαβαίνει», «Η δασκάλα νομίζει ότι ακόμα είμαστε παιδιά και μας βάζει εξισώσεις με πρόσθεση», «Μου αρέσουν τα μαθηματικά είναι τα αγαπημένο μου μάθημα». Άρα το όλο καινούργιο ως προς την μάθηση ήταν πρόκληση για κάποια παιδιά και αυτό είναι σημαντικό να το σκέφτονται οι γονείς ως προς το πώς μπορούν να το αξιοποιήσουν.


Ένα χαρακτηριστικό σχέδιο ήταν όταν ένα κοριτσάκι στην πλευρά του δημοτικού έκανε μαθηματικές εξισώσεις και στην πλευρά του νηπιαγωγείου ζωγράφισε τσουλήθρα, ένα τούνελ και ένα ήλιο στον ουρανό. Αυτό δείχνει πώς βιώνουν τη διαφορά ως προς τη μάθηση, που δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Τι σημαίνει αυτό σε σχέση με το ρόλο μας; Σημαίνει ότι πρέπει να αρχίσουμε να έχουμε μια σχέση με τον εκπαιδευτικό, να συνομιλούμε για τις προσδοκίες μας. Καθένας από εμάς έχει διαφορετικές προσδοκίες από το παιδί του, ξέρει καλύτερα το παιδί του. Άρα πρέπει να συνεργαστούμε με τον εκπαιδευτικό για να δώσουμε έμφαση στη συναισθηματική του ενίσχυση και στην αυτοπεποίθησή του σε σχέση με τη μάθηση. Επίσης αφού παίρνουμε το ρόλο του δασκάλου ως γονείς, θα πρέπει να δημιουργούμε εμπειρίες οι οποίες είναι θετικές για το παιδί και να νιώθει καλά όταν πετυχαίνει κάποια πράγματα. Να μη δίνουμε έμφαση μόνο σε αυτά που δυσκολεύεται, αλλά και σε αυτά τα οποία μπορεί να καταφέρει για να νιώσει θετικά ως προς τη σχέση του με τη μάθηση. Το τρίτο στοιχείο που ανέφεραν τα παιδιά ως θετικό είναι οι κοινωνικές συναναστροφές, οι φίλοι. Οι φίλοι ήταν πολύ σπουδαίο στοιχείο τόσο για το νηπιαγωγείο όσο και για το δημοτικό. Απλά σε σχέση με το δημοτικό ένιωθαν περισσότερο ενδυναμωμένοι όταν βίωναν τις καινούργιες εμπειρίες μαζί με τους φίλους τους. Αυτό εμάς τι μας λέει; Μας λέει ότι πρέπει να αποδομούμε τις εμπειρίες των παιδιών για να δούμε τι νιώθει και τι χρειάζεται κοινωνικοσυναισθηματικά. Πρέπει να τους δώσουμε ευκαιρίες να μιλήσουν για τα νέα παιδιά, για

τους φίλους τους, για τα παιδιά των μεγάλων τάξεων που βρίσκουν στην αυλή, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο. Πολλές φορές πολλά παιδάκια μπορεί να πουν «Ναι ήταν πολύ ωραία». Άρα πρέπει να βρούμε άλλους τρόπους να ρωτήσουμε πώς ήταν η μέρα. Πρόσφατα διάβασα κάτι στο διαδίκτυο και το δοκίμασα με την κόρη μου, που έλεγε να ρωτήσουμε τα παιδιά ως γονείς αν ερχόταν ένα διαστημόπλοιο στην τάξη σου ποιον θα ήθελες να πάρει μακριά μαζί του, με το σκεπτικό ότι αν απαντούσαν την δασκάλα, σημαίνει κάτι δεν πάει καλά στη σχέση του παιδιού με τη δασκάλα ή αν απαντήσει ένα άλλο παιδάκι, σημαίνει ότι το κακομεταχειρίζονται. Άρα μπορούμε να βρούμε έμμεσους τρόπους να μάθουμε τι γίνεται σε σχέση με αυτό το σημείο των κοινωνικών συναναστροφών. Επίσης είναι πολύ σημαντικό να μιλούμε και με άλλους γονείς αλλά και με άλλα παιδιά, για να πάρουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Πολλές φορές μπορεί να σας λένε τα μισά τα παιδιά μας, ενώ όταν ξέρουμε άλλους γονείς τότε μπορούμε να ενισχύσουμε την εικόνα που έχουμε εμείς με καινούργιες πληροφορίες. Τώρα να πάμε στο κομμάτι το οποίο ανέφεραν τα παιδιά ότι νιώθουν να τους περιορίζει στην όλη εμπειρία του δημοτικού. Το πρώτο πράγμα που ανέφεραν ήταν το έντονο περιεχόμενο του αναλυτικού προγράμματος και η αυστηρή δομή του προγράμματος. Μιλούσαν για μαθήματα όλη μέρα, για δύσκολες ή βαρετές δραστηριότητες, για πολλά μαθήματα στο σπίτι, τα οποία μπορεί να ισχύουν για πολλά παιδιά, όχι απαραίτητα για όλα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ζωγραφιάς ήταν ένα παιδάκι το οποίο έκανε τα παιδιά στον κύκλο στο νηπιαγωγείο και τα παιδιά στα θρανία στο δημοτικό. Μπορεί να ισχύ-

13


Οικογένεια και σχολείο

ει ότι η αλλαγή στον τρόπο που αποκτούν εμπειρίες μαθαίνουν τα παιδιά είναι τόσο τεράστια που νιώθουν ότι δεν είναι κάτι το θετικό, το βαριούνται και δεν μπορούν να ανταποκριθούν.

για το διάλειμμα, για τα παιχνίδια, τα τραγούδια και αναφέρθηκαν ότι θα ήταν καλό να υπάρχουν και στο δημοτικό.

Τι πρέπει να κάνουμε εμείς; Ακόμα ένας λόγος να αναπτύξουμε πολύ καλή σχέση με τον εκπαιδευτικό. Πρέπει να υπάρχει μια θετική αντιμετώπιση του εκπαιδευτικού. Ξέρω ότι έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε ότι το παιδί μας έχει πάντα δίκαιο, ή είναι κρίμα, ή πρέπει να πάρω τη θέση του παιδιού μου τέλος πάντων. Όμως αυτό δεν θα κάνει καλό στη σχέση με τον εκπαιδευτικό. Πρέπει να ακούσω το παιδί μου, αλλά πρέπει να στηρίξω τον εκπαιδευτικό για να μπορέσουμε να έχουμε μια θετική συνεργασία. Πρέπει να υπάρχει επικοινωνία για να έχουμε μια θετική συνεργασία. Άρα πρέπει να ξέρω και να επικοινωνώ με τον εκπαιδευτικό, με το σχολείο, με τον σύνδεσμο γονέων, ούτως ώστε να υπάρχει μια δίοδος αναφοράς ως προς τις δυσκολίες, τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες. Αλλάζουν τα πράγματα στο δημοτικό, οι εκπαιδευτικοί είναι πρόθυμοι να στηρίξουν τους γονείς και τα παιδιά, άρα πρέπει να τους μιλούμε. Δεν μπορούμε να θεωρούμε δεδομένο ότι τα ξέρουν. Πρέπει να ανοιχτεί μια σχέση επικοινωνίας για το καλό το δικό μας και σίγουρα πιο σημαντικό είναι των παιδιών μας.

Αυτό τι μας λέει εμάς ως γονείς; Ότι πρέπει στα πλαίσια αναθεώρησης του χρόνου μας, ως προς το τι κάνουμε το απόγευμα για να διαβάσουν τα παιδιά και τι κάνουμε μετά που διαβάζουν τα παιδιά, θα πρέπει να σκεφτούμε ότι έχει ανάγκη παιχνιδιού, ελεύθερου παιχνιδιού. Η οποιαδήποτε δραστηριότητα: κολύμβησης, εικαστικών, μουσικής δεν είναι παιχνίδι. Εξακολουθεί να είναι κάτι δομημένο. Άρα αν θέλω να ακούσω τα παιδιά που μου λένε ότι θέλουν περισσότερο παιχνίδι, διασκέδαση, χαλάρωση αυτενέργεια, θα πρέπει να τους δώσω χρόνο να παίξουν είτε μαζί μου είτε με τα αδέρφια τους ελεύθερα. Άρα αναδιοργανώνω το χρόνο μου ούτως ώστε να υπάρχει μια ώρα την ημέρα, κάποια στιγμή τη βδομάδα που να μπορούν να παίξουν. Άρα να ισορροπήσουν αυτή την έλλειψη που βιώνουν στο δημοτικό. Και φυσικά εννοείται ότι η αναδιοργάνωση της ζωής μας έχει να κάνει με το πότε κοιμούνται, ποιες είναι οι ρουτίνες μετά το σχολείο και πώς οργανώνω την όλη βδομάδα, ποιος αναλαμβάνει να πάει πού και πότε. Είναι δουλειά που μπορεί να κάνει μια γραμματέας, άρα παίρνουμε και το ρόλο της γραμματέως και οργανώνουμε τη ζωή μας με βάση τις ανάγκες των παιδιών μας.

Το άλλο κομμάτι, το οποίο ανέφεραν τα παιδιά ως ένα στοιχείο για το οποίο δεν ένιωθαν και τόσο ενδυναμωμένοι στην εμπειρία τους στο δημοτικό, ήταν η έλλειψη διασκέδασης και παιχνιδιού, που είναι πολύ ολοφάνερο ότι αλλάζει τούτη η σχέση των παιδιών με το παιχνίδι όταν πάνε στο δημοτικό. Μίλησαν για τις διασκεδαστικές δραστηριότητες του νηπιαγωγείου, για το παραμύθι,

Το τελευταίο κομμάτι το οποίο ανέφεραν τα παιδιά ότι τους περιόριζε ως προς την εμπειρία του δημοτικού ήταν οι δράσεις της εκπαιδευτικού. Αν θυμάστε είπαμε ότι τα παιδιά έχουν διαμορφώσει μια ταυτότητα, ταυτότητα του μεγάλου παιδιού. Άρα έχουν προσδοκίες και από τους γονείς και από την εκπαιδευτικό. Θέλουν να τους σέβονται, θέλουν να νιώθουν αυτή την αναγνώριση της νέας ταυ-

14


τότητας και του μεγάλου. Άρα στοιχεία τα οποία έρχονται να αποδομήσουν αυτή τη θετική εικόνα που διαμόρφωσαν τα παιδιά, τους κάνουν να νιώθουν όχι και τόσο καλά. Τι κάνουμε εμείς; Πάλι επικοινωνία. Επαναλαμβάνω την επικοινωνία και τη σχέση με την εκπαιδευτικό γιατί είναι το κομμάτι της σχέσης η οποία κρατά και εμάς και τα παιδιά και μπορεί να προσφέρει θετικά αποτελέσματα. Άρα θα πρέπει να έχουμε μια θετική επικοινωνία και να θίγονται τα ουσιαστικά ζητήματα. Δεν θα πάω να κατηγορήσω τον εκπαιδευτικό, δε θα τον κατηγορήσω ποτέ στα μάτια του παιδιού, αλλά θα επικοινωνήσω τις ανάγκες του στον εκπαιδευτικό για να καταλάβει πώς βιώνει τούτη τη νέα εμπειρία. Πρέπει να στηρίζω το παιδί μου συναισθηματικά, αλλά χωρίς να κατηγορώ ποτέ τον εκπαιδευτικό. Όμως πρέπει να ακούω και πολύ εύκολα μπορείς να κατηγορήσεις τον εκπαιδευτικό, όμως δεν είναι αυτός ο στόχος. Ο στόχος είναι να πετύχει η σχέση του παιδιού με τον εκπαιδευτικό και το σχολείο.

Θα κλείσω με το πιο κάτω. Θεωρώ ότι πρέπει να αποφασίσουμε και να αποδεχτούμε ότι τα παιδιά θα συνεχίσουν να είναι παιδιά. Με τις νέες ταυτότητες του μεγάλου μαθητή, θέλουμε να συνεχίσουν να είναι παιδιά και θέλουμε εμείς ως ενήλικες και ως γονείς να αναστοχαστούμε, να αναγνωρίσουμε τις αλλαγές σε όλα τα επίπεδα, να αναθεωρήσουμε ίσως κάποιες προσδοκίες και με συνειδητές πράξεις να αντιμετωπίζουμε, όχι να αντιμετωπίσουμε διότι δεν σταματά η όλη διαδικασία, θετικά με στόχο να αναπτυχθούν ολοκληρωμένα τα παιδιά, αλλά και να μάθουν. Είναι ένα ταξίδι, είναι μια σειρά από επεισόδια και δεν είναι μόνο ένα επεισόδιο. Σήμερα ελπίζω να βιώσετε και να πάρετε το μήνυμα ότι δεν υπάρχουν συνταγές της ομαλής μετάβασης. Υπάρχουν τρόποι με τους οποίους μπορώ να αντιμετωπίζω τα διάφορα ζητήματα τα οποία θα συνεχίσουν να προκύπτουν από το Σεπτέμβρη μέχρι το τέλος της σχολικής χρονιάς.

15


Οικογένεια και σχολείο

«Μετάβαση των παιδιών από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο. Πορίσματα της έρευνας για την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα» Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης, Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Ο Δρ. Λεωνίδας Κυριακίδης είναι Καθηγητής στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής του Πανεπιστημίου Κύπρου, στην Εκπαιδευτική Έρευνα και Αξιολόγηση. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα καταπιάνονται με θέματα που ανήκουν στο χώρο της αξιολόγησης της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας. Έχει δημοσιεύσει περισσότερα από 100 άρθρα σε διεθνή περιοδικά με σύστημα κριτών και πέντε βιβλία, τέσσερα με τον εκδοτικό οίκο Routledge και ένα με τον εκδοτικό οίκο Springer. Ακόμη, είναι μέλος της εκδοτικής επιτροπής διεθνών περιοδικών όπως το «School Effectiveness and School Improvement» και «Educational and Psychological Measurement». Τέλος, διετέλεσε πρόεδρος διεθνών οργανισμών που ασχολούνται με την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα, ενώ την περίοδο αυτή είναι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού συνδέσμου για την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα και μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων που θα αναπτύξουν τα ερευνητικά εργαλεία της έρευνας PISA 2015. Καλημέρα σας. Βασικά θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές του συνεδρίου για την ευκαιρία που μου δίνουν να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις. Να πω μάλιστα πως μάλλον η επιτροπή έκανε μια σκόπιμη επιλογή των ομιλητών, αφού στην περίπτωση της κ. Ελένης Λοΐζου είχε κόρη που ήταν στο νηπιαγωγείο και πήγε στην πρώτη δημοτικού, ενώ στην περίπτωση τη δική μου μπορείτε να φανταστείτε τι συμβαίνει, αφού έχω γιο που πήγε από την έκτη δημοτικού στο γυμνάσιο και διερωτώμαι αν έχουν εξετάσει καθόλου τις καταστάσεις μας και μας βρήκαν; Επίσης θα ευχαριστήσω την Δρα Ελένη Λοΐζου γιατί κάποια από αυτά που είχε πει θα με βοηθήσουν να αποφύγω να τα πω και εγώ και ίσως να είμαι εντάξει στο χρονικό μου πλαίσιο.

16

Ξεκινώντας με την εισαγωγή που έκανε και η κ. Ελένη Λοΐζου θα ήθελα να πω και εγώ ποιος είμαι αφού πρώτα κάνω μια διαπίστωση ότι η δημιουργία εκπαιδευτικών συστημάτων, από τους πολιτικούς τουλάχιστον, τα οποία μεγιστοποιούν την πρόοδο των μαθητών και παρέχουν εκπαιδευτικές ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά - αυτή είναι η διάσταση της ισότητας - είναι ένα πάγιο αίτημα στο χώρο της εκπαίδευσης και κυρίως στο χώρο της εκπαιδευτικής πολιτικής. Μέσα λοιπόν από αυτή τη σκοπιά θα θέλω να δω περισσότερο τη μετάβαση από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο ή την οποιαδήποτε μετάβαση. Από το Λύκειο στο Πανεπιστήμιο, από το Γυμνάσιο στο Λύκειο. Μέσα από τη σκοπιά του πώς χρησιμοποιώ αυτή την πρόκληση για να έχω καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα, αλλά


και να μπορέσω τις πολλές διαφορές που υπάρχουν να τις ξεπεράσουν. Ποιός είμαι; Δε θα αναφερθώ τόσο με την ιδιότητα μου ως πατέρας γιατί αν ήταν εδώ η σύζυγος μου θα θύμωνε και θα αναφερθώ περισσότερο στην ιδιότητά μου ως ερευνητής. Η ομάδα έρευνας για την Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα δουλεύει τα τελευταία έντεκα χρόνια στο χώρο αυτό και από το 2003 μαζί με ένα συνεργάτη μου αναπτύξαμε ένα θεωρητικό σχήμα, το δυναμικό μοντέλο εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας. Σε κάποιους που έχουν σχέση με την εκπαίδευση απολογούμαι για το λόγο ότι θα αναφερθώ σε τούτο πάλι και θα τους ανησυχήσω παραπάνω, αλλά είχα την εντύπωση ότι θα είχα κυρίως γονείς εδώ. Το Μοντέλο τούτο ουσιαστικά προσπαθεί να εξηγήσει ποιοί παράγοντες σε διαφορετικά επίπεδα επηρεάζουν τη μάθηση. Η προσπάθεια μας με τον συνεργάτη μου όταν ξεκινήσαμε αυτό δεν ήταν απλώς να φτιάξουμε μια θεωρία η οποία θα είναι καλύτερη από προηγούμενες δουλειές, αλλά κυρίως ήταν να βρούμε τρόπους αξιοποίησης του μοντέλου για σκοπούς βελτίωσης της αποτελεσματικότητας στα πλαίσια του πρώτου σημείου που είπαμε πριν, ότι ξέρετε μας ενδιαφέρει ο ρόλος της μάθησης, μας ενδιαφέρει η παροχή ίσων ευκαιριών, οι δύο αυτές διαστάσεις. Άρα ο στόχος μας ήταν να φτιάξουμε κάτι που να μπορεί να αξιοποιηθεί και από τα σχολεία.

ναμικής προσέγγισης. Να πω ότι δουλέψαμε πρώτα σε δημοτικά σχολεία σε αρκετά ερευνητικά προγράμματα για να δούμε τις δυνατότητες αξιοποίησης αυτής της προσέγγισης και πώς αυτή βοηθά τη βελτίωση της μάθησης. Σε λίγο θα διασαφηνιστεί λίγο καλύτερα για το τι εννοούμε μάθηση, όμως ας το βάλουμε έτσι σε πιο γενικά πλαίσια τώρα. Τώρα την κάνω και ως ερευνητής αυτή τη μετάβαση. Δοκιμάζω λοιπόν, με την ευκαιρία που μου δίνουν η Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης, το τι γίνεται και στα γυμνάσια. Πόσο μπορεί η ίδια προσέγγιση να δουλέψει και εκεί; Οι πρώτες μου εκτιμήσεις είναι περισσότερο από θετικές. Θεωρώ ότι εκεί ίσως να έχει ακόμα περισσότερες δυνατότητες να δουλέψει και θα το δούμε σε λίγο όταν θα δούμε τι είδους παραμέτρους κοιτάζει αυτή η προσέγγιση, πώς κερδίζονται με τα δεδομένα που υπάρχουν σε ένα γυμνάσιο.

Έτσι τα τελευταία πέντε χρόνια αναπτύξαμε μια συγκεκριμένη προσέγγιση στο χώρο της βελτίωσης της αποτελεσματικότητας, η οποία ονομάζεται δυναμική προσέγγιση. Ψες ήμουν σε ένα από τα σχολεία αυτά, και στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης, με τα οποία ασχολούμαστε για τη χρήση της δυ-

Τώρα τι έχουμε φτιάξει ως ομάδα; Αναφέρθηκα ήδη στο δυναμικό μοντέλο. Το δυναμικό μοντέλο είναι πολυεπίπεδο και αναφέρεται σε παράγοντες που επηρεάζουν τη μάθηση. Τα μαθησιακά αποτελέσματα επηρεάζονται από παράγοντες που βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα. Ένα από τα επίπεδα που μας ενδιαφέρει εμάς είναι το επίπε-

Να πω πως πρόθεσή μας είναι όταν έχουμε τέτοιου είδους έρευνες να μπορούμε να διατυπώσουμε και κάποιες εισηγήσεις. Στο 3ο Βιωματικό εργαστήρι - που η συνεργάτης μου θα παρουσίαζε η Εύη Χαραλάμπους θα είμαι εγώ εκεί εκπροσωπώντας την και την ευχαριστώ γι’ αυτή την ευκαιρία που μου δίνει - θα μιλήσουμε λίγο και για ένα συγκεκριμένο project το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να δούμε πώς μπορούμε να συμβάλουμε στην παροχή ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών.

17


Οικογένεια και σχολείο

δο του μαθητή. Είμαστε γονείς, φαντάζομαι, στην αίθουσα και άρα μπορούμε να ασκήσουμε επίδραση σε παράγοντες που κάνουν το Γιάννη, τον Κώστα, την Μαρία να έχει ακόμα καλύτερα αποτελέσματα απ’ ότι θα μπορούσε να έχει αν βρίσκεται σε μια τάξη ή ένα σχολείο. Ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες; Πώς εμείς οι γονείς μπορούμε να τους επηρεάσουμε; Και γιατί κατά κύριο λόγο; Σε άλλες συγκεντρώσεις το ευχάριστο για όσους έτυχε να μας ακούσουν ξανά και είναι εκπαιδευτικοί, ασχοληθήκαμε κυρίως με το τι έχει να κάνει ο εκπαιδευτικός, με το τι μπορεί να κάνει το σχολείο. Σήμερα θέλω να πω τι μπορούμε να κάνουμε εμείς ως γονείς επηρεάζοντας ο καθένας τα παιδιά του για να μπορέσει να προωθήσει τη μάθηση, βάζοντας τα αν θέλετε σε έναν συγκεκριμένο πίνακα. Είναι αρκετά αυτά που μπορούμε να κάνουμε. Να κάνω μια παρένθεση που μπορεί να ξαφνιάσει λίγο. Ερευνητικά δεδομένα από έρευνες σε πολλές χώρες φανερώνουν ότι το επίπεδο του μαθητή είναι και το πιο σημαντικό από όλα. Το ότι δηλαδή μπορούμε εμείς να επηρεάσουμε τα παιδιά μας, έχουμε στο χέρι μας ένα μεγάλο αν θέλετε όπλο για να επηρεάσουμε τη μάθηση. Δεν λέω ότι αυτό που μπορώ να κάνω εγώ θα επηρεάσει τον Νικόλα αυτόματα, ο Νικόλας είναι εκείνος που έχει την μπάλα στα πόδια του. Είναι ο μαθητής. Εξού τα δυο ή τρία παιδιά που έχουμε δεν είναι ποτέ τα ίδια, έστω και αν βρίσκονται περίπου στο ίδιο μαθησιακό περιβάλλον. Αλλά ένα μέρος από την μπάλα που κρατά ο Νικόλας στα πόδια του, ο γιος μου στην περίπτωση αυτή, μπορώ να τον επηρεάσω εγώ. Ο Παναγιώτης που είναι ο άλλος μου γιος, επίσης επηρεάζεται άλλα δε θα είναι ο ίδιος, σε καμιά περίπτωση από το Νικόλα. Το ερώτημα είναι πώς μπορώ εγώ

18

στο βαθμό και με τα όπλα που έχω ως γονιός να επηρεάσω τη μάθησή του, να έχει μια ομαλότερη μετάβαση από το δημοτικό στο γυμνάσιο; Η μετάβαση είναι μια αλλαγή, αλλαγή με στόχο όμως στο τέλος της ημέρας να οδηγά σε καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα. Η πρόκληση για τη δική μας ερευνητική ομάδα, και βάζω εδώ το κομμάτι της ισότητας, είναι ότι δυστυχώς το περιβάλλον μάθησης ή ευτυχώς των παιδιών δεν είναι το ίδιο. Και άρα η πρόκληση για όσους βρίσκονται απ’ εδώ και πάνω είναι πως θα παρέχουν ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες όταν παιδιά έρχονται στο σχολείο με πολλές διαφορές ακόμα και από την περίοδο που είναι στο νηπιαγωγείο. Θυμίζω ότι παλιά ασχολούμουν περισσότερο με την αρχική αξιολόγηση και θυμούμαι ότι σε μια έρευνα που είχαμε κάνει με πεντάχρονα παιδιά με ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα, οι διαφορές που είχαμε βρει να έχουν τα παιδιά ήταν τεράστιες. Είχες παιδιά που έμπαιναν στο δημοτικό σχολείο χωρίς να αντιμετωπίζουν κανένα απολύτως πρόβλημα με όλα τα γνωστικά εφόδια, σχεδόν γνώριζαν όλους τους μαθησιακούς στόχους που θα εισήγαγε στην πρώτη τάξη το σχολείο. Και είχες παιδιά από την άλλη άκρη, μεγάλα ποσοστά μάλιστα, πέραν 10% που δεν γνώριζαν το μέσα έξω. Φανταστείτε λοιπόν πώς διαπραγματεύεσαι αν είσαι εκπαιδευτικός στην πρώτη τάξη αυτές τις διαφορές. Το ίδιο μεγάλες διαφορές, να πω την αλήθεια ακόμα μεγαλύτερες, συναντά ο καθηγητής της πρώτης Γυμνασίου. Δε θα ασχοληθώ σήμερα λοιπόν με το τι μπορεί να κάνει ο εκπαιδευτικός, δε θα ασχοληθώ με το τι μπορεί να κάνει η διεύθυνση του σχολείου, αλλά κυρίως με το τι μπορούμε να κάνουμε εμείς οι γονείς με τα παιδιά μας


ώστε να μπορέσουν να κερδίσουν από το σχολείο όσο το δυνατό περισσότερα. Τι σημαίνει μετάβαση; Τι αλλαγές φαίνεται να φέρνει; Παρόμοιες ίσως με αυτές που ακούσαμε από την Δρ Ελένη Λοΐζου. Θα περάσω γρήγορα τις αλλαγές για να πάω στο τι μπορώ να κάνω εγώ ως γονιός. Υπάρχουν 5 τέτοιες. Περισσότερες απαιτήσεις σε σχέση με τα γνωστικά αντικείμενα που υπάρχουν στο δημοτικό σχολείο. Πολύ πιο ψηλός ο βαθμός δυσκολίας. Κάποιος που θα καθόταν στην αίθουσα θα έλεγε ότι είναι αναμενόμενος αυτός ο βαθμός δυσκολίας. Ανεβαίνοντας τα σκαλιά τα γνωστικά οι απαιτήσεις της πρώτης Γυμνασίου βεβαίως θα πρέπει να είναι πιο ψηλές από της έκτης Δημοτικού, όπως η έκτη από την Πέμπτη τάξη Δημοτικού. Η διαφορά είναι όμως ότι οι απαιτήσεις τώρα δεν προέρχονται μόνο από ένα περιορισμένο αριθμό γνωστικών αντικειμένων. Διευρύνονται μέσα σε ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον που λέγεται Γυμνάσιο. Ο ένας δάσκαλος μετατρέπεται σε πολλοί καθηγητές, άρα αυτή η ταυτότητα που είχαμε προηγουμένως η διασύνδεση που είχαμε με τη δασκάλα της πρώτης τάξης που ακούσαμε από την Δρ Ελένη Λοΐζου τώρα διαφοροποιείται. Έχεις να κάνεις με τον καθηγητή των φιλολογικών μαθημάτων που μπορεί να μην είναι καν ένας, έχεις να κάνεις με το μαθηματικό σου, το άτομο που σου κάνει βιολογία, με αυτά τα άτομα με τις διαφορετικές απαιτήσεις, τους διαφορετικούς κανόνες, αν θέλετε, που έχουν φτιάξει στην τάξη τους, στις σχέσεις που έχουν αναπτύξει μαζί σου. Θα πρέπει ως μαθητής να μπορέσεις να τις αφομοιώσεις, να προσαρμοστείς, να μεταβείς από μια κατάσταση σε μια δεύτερη. Προηγουμένως τα πράγματα ήταν περισσότερο σταθερά, παρόλο που και από το

δημοτικό ήδη από την πέμπτη και έκτη τάξη έχουμε περισσότερους εκπαιδευτικούς, έτσι όπως μετατράπηκε τα τελευταία χρόνια το σχολείο μας. Πολύ πιο σημαντική παράμετρος, δεν ξέρω αν έχω γονείς πρώτης γυμνασίου εδώ, είναι το τι αρχίζει να συμβαίνει τον Οκτώβρη – Νοέμβρη. Τα πολλά διαγωνίσματα, οι πολλές εξετάσεις, οι οποίες ουσιαστικά προκαλούν και μεγαλύτερο άγχος. Στο δημοτικό εμείς οι γονείς μπορεί να μην παίρναμε είδηση αν γινόταν κάποια διαγνωστική αξιολόγηση, τώρα και θα πάρουμε και θα έρθουν κοντά μας τα διαγωνίσματα με τα αποτελέσματα τους. Πώς τα διαχειριζόμαστε εμείς αλλά και οι ίδιοι οι μαθητές; Πόσοι από τα παιδιά μας τη Δευτέρα θα περιμένουν για να προετοιμαστούν για το διαγώνισμα που θα έρθει την Τρίτη και πόσο έτοιμοι θα είναι γι’ αυτό αν ακολουθήσουν μια τέτοια προσέγγιση; Ανάγκη για συστηματικότερη μελέτη για να είμαι καλύτερα προετοιμασμένος. Καλύτερη οργάνωση του χρόνου, όπου την ακούσαμε και στην εισήγηση της Δρ Ελένης Λοΐζου. Σημαντική παράμετρος ο χρόνος, χρειάζεται να τη δουλέψω καλύτερα με τα παιδιά μου, ακόμα και με τα παιδιά της έκτης Δημοτικού. Με ποιάν άποψη; Ακόμα και εκεί χρειάζονται τη δική μας στήριξη για να οργανώσουν καλύτερα το χρόνο τους. Να δούμε πως; Προσαρμογή σε ένα ακόμα πιο απαιτητικό ωρολόγιο πρόγραμμα. Πιο νωρίς ξεκινά το σχολείο στο Γυμνάσιο, μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, άρα και οι απαιτήσεις ως προς το ωρολόγιο πρόγραμμα μεγαλύτερες. Πολλές φορές σαν γονιός παραξενεύομαι πως γίνεται να τελειώνει η πρώτη περίοδος στις 8:25 π.μ. για παράδειγμα και στις 8:25 π.μ. να ξεκινά η δεύτερη. Πώς γίνεται αν εγώ βρίσκομαι σε αυτή την αίθουσα στο γυμνάσιο και θα πρέπει να βρεθώ στην άλλη άκρη του σχολείου. Στις 8:25 π.μ. θα τελειώσει ο

19


Οικογένεια και σχολείο

μαθηματικός και 8:25 π.μ. θα πρέπει να βρεθώ στην άλλη αίθουσα για τα ελληνικά. Τι θα γίνει; Συζητώντας με εκπαιδευτικούς που ήταν πολλά χρόνια πριν στο σύστημα, μου είχαν πει ότι κάποτε είχαν και ενδιάμεσες περιόδους μεταβατικές για να μπορούν να πηγαίνουν από τον έναν χώρο στον άλλο. Έχει παιδιά της πρώτης Γυμνασίου τα οποία θα πρέπει να μετακινηθούν σε ειδικές αίθουσες και τις πρώτες μέρες χάνονται, βρίσκονται κλειδωμένοι στις αίθουσες. Μη σας φαίνεται παράξενο διότι μπορεί να μη συνέβηκε με τα δικά σας παιδιά, αλλά σκεφτείτε δεν έχετε ένα αντιπροσωπευτικό παιδί όλων των παιδιών της Κύπρου, έχουμε διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικό επίπεδο ωριμότητας και ετοιμότητας για να μεταβούν στο γυμνάσιο τα παιδιά μας. Ποιός είναι ο δικός μας ρόλος λοιπόν; Για την έγκαιρη προσέλευση δεν θα μιλήσω, τη θεωρώ αυτονόητη. Είναι σημαντικό να είναι εκεί από τη στιγμή που ξεκινά το μάθημα γιατί θα λείπουν σε σημαντικό χρόνο. Άρα ναι χρειάζεται να αλλάξουμε το πρόγραμμά μας. Χρειάζεται να έχουμε καλύτερες ρουτίνες πλέον, ώστε να είμαστε εκεί στο χρόνο μας. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει με όλα τα παιδιά και είναι κάτι που προκαλεί αν θέλετε δυσκολίες και στο σχολείο. Πολλά σχολεία ασχολούνται με αυτή την παράμετρο, την παράμετρο πώς να αυξήσουν την ποσότητα της διδασκαλίας, το quantity teaching. Γιατί είναι μια σημαντική παράμετρος που καθορίζει και τα μαθησιακά αποτελέσματα. Πώς βοηθώ, στηρίζω γονείς ώστε να είναι τα παιδιά έγκαιρα το πρωί στην τάξη τους; Τι μέτρα παίρνει το σχολείο; Γιατί και εγώ ως σχολείο έχω τις δικές μου δράσεις – ευθύνες ώστε να ενθαρρύνω τους γονείς να έχουν μεγαλύτερη συνέπεια αλλά και τα ίδια τα παιδιά ή

20

αυτούς που τους μεταφέρουν στο σχολείο, όπως για παράδειγμα τον οδηγό του λεωφορείου, ώστε η συνέπεια να φαίνεται και στο χρόνο. Δεν μας ενδιαφέρει και πολύ εδώ στην Κύπρο, αλλά είναι ένα βασικό πρόβλημα αν θέλετε. Η μελέτη που νομίζω αφορά περισσότερο εμάς. Φεύγω από το τι γίνεται στο σχολείο, πηγαίνω στο σπίτι, αφού είμαστε οι περισσότεροι εδώ γονείς. Ποιος είναι ο δικός μας ρόλος; Τι είδους υποστήριξη θα πρέπει να κάνουμε. Λυπάμαι αν θα πρέπει να πω αυτονόητα πράγματα, αλλά ευτυχώς χθες το βράδυ διαπίστωσα ότι δεν είναι εντελώς αυτονόητα. Ήμουν σε μια αντίστοιχη συνάντηση του Συνδέσμου Γονέων του Γυμνασίου της Ακρόπολης, ξεκινήσαμε κατά τις 7:00 μ.μ. να συζητούμε αυτά τα κατά τα άλλα απλά πράγματα, φτάσαμε γύρω στις 9 μ.μ. παρά και συνέχιζαν να έχουν απορίες και ερωτήσεις οι γονείς. Τους ευχαρίστησα με ευγένεια, αλλά επειδή σκεφτόμουν ότι κάποιος θα με περίμενε στο σπίτι έπρεπε σε κάποια στιγμή να πω παιδιά, ξέρετε ας την κλείσουμε εδώ τη συζήτηση. Αυτονόητα μεν, αλλά πράγματα που μπορεί να συμβαίνουν. Για παράδειγμα πού μελετά το παιδί; Ποιος είναι ο κατάλληλος χώρος για το παιδί μου να μελετήσει; Είναι ένα βασικό ερώτημα για μένα τουλάχιστον και ως γονιός. Αλλά κάποια από τα παιδιά μας μελετούν στην κουζίνα, υπάρχει η τηλεόραση δίπλα και η μητέρα μαγειρεύει. Εσείς να ήσασταν παιδιά, τουλάχιστον ούτε κι εγώ να ήμουν στη θέση τους δε θα καθόμουν να μελετήσω ή να γράψω τις απαντήσεις στα μαθηματικά ή να βρω την απάντηση στη γεωγραφία ή οτιδήποτε άλλο. Το μυαλό μου θα ήταν αλλού. Χρειάζεται να επιλέξω το χώρο μου στον οποίο εγώ μαζί με το παιδί μου μελετούμε και απομακρύνω πράγματα


τα οποία αποσπούν την προσοχή τους, π.χ. κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρονικούς υπολογιστές, μικρότερα αδέρφια. Σημαντικό λοιπόν, θα μου πείτε μόνο στο γυμνάσιο, από πολύ νωρίς, αν και πιο δύσκολο φυσικά στο γυμνάσιο αφού αρχίζει η εφηβεία, αρχίζουν οι αντιδράσεις, οι δυσκολίες οι πιο μεγάλες. Σημαντικό όμως είναι να έχουμε στόχους, για το τι θέλουμε να πετύχουμε, έτσι ώστε να αντιληφθούμε γιατί πρέπει το κινητό τηλέφωνο να χρησιμοποιηθεί, αφού ολοκληρωθεί ο χρόνος μελέτης. Αφού ολοκληρωθεί η οποιαδήποτε εργασία που θα έπρεπε να κάνουν στο σπίτι. Θέλω να πω κάτι γιατί υπάρχει έτσι μια παρεξήγηση για αυτή την εργασία ή την μελέτη στο σπίτι. Γιατί χρειάζεται θα έλεγαν κάποιοι γονείς; Γιατί δε μας αρκεί η μελέτη που κάνει στο σχολείο; Μια παράμετρος που εξηγά τα καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα είναι οι ευκαιρίες μάθησης, αυτό που ονομάζουμε opportunity to learn. Εάν λοιπόν εγώ στο σχολείο έχω 40 λεπτά να

ασχοληθώ με ένα μάθημα ή με ένα στόχο ή με ένα project, μου δίνεται η ευκαιρία αυτόν τον χρόνο να τον αυξήσω μέσα από την κατ’ οίκον εργασία. Ένα το θετικό για το ίδιο το παιδί. Δεύτερο στοιχείο που βοηθά ουσιαστικά τη σχέση που λέγαμε πριν, εμένα τον γονιό, και μιλώ σε εσάς έχοντας υπόψη ότι είστε γονείς, με βοηθά να καταλάβω τι κάνω στο σχολείο μέσα από την κατ’ οίκον εργασία. Σε λίγο θα πρέπει να πω τι δεν πρέπει να κάνω ως γονιός όταν στηρίζω την κατ’ οίκον εργασία, αλλά ανακαλύπτω τι κάνω. Για παράδειγμα πριν ασχοληθώ με την εκπαιδευτική έρευνα είχα ασχοληθεί και με τα μαθηματικά (δεν είναι τυχαίο ότι πολλές από τις έρευνες μου είναι ποσοτικές), αλλά δεν γνώριζα πολλά πράγματα για τη γεωγραφία του Νικόλα. Βλέποντας τα βιβλία τους το τι κάνουν ενθουσιάστηκα πάρα πολύ, μου άρεσε πολύ, «Ω, τι ενδιαφέρον να ξέρεις να χειρίζεσαι χάρτες και τα λοιπά». Αυτό το μήνυμα που το μοιράζεσαι με το Νικόλα δημιουργεί

21


Οικογένεια και σχολείο

ίσως ψηλότερες προσδοκίες στο παιδί σου. Και οι προσδοκίες οδηγούν σε μεγαλύτερα κίνητρα και τα κίνητρα σε καλύτερες επιδόσεις. Αν πάτε στο κουτάκι κάτω στο δυναμικό μοντέλο είναι παράμετροι που ουσιαστικά μας συνδέουν με τη μάθηση. Να πω κάτι γιατί μπορεί να υπάρξει κίνδυνος στην πορεία στο τι εννοούμε μάθηση. Μάθηση δεν εννοώ, παρόλο που έφερα παραδείγματα που είναι πιο κοντά σας, όπως μαθηματικά και γεωγραφία. Δεν εννοούμε μόνο την απόκτηση γνώσεων. Μάθηση εννοούμε και την ανάπτυξη στάσεων, αλλά οι στάσεις για να αναπτυχθούν χρειάζεσαι δράση, χρειάζεσαι ευκαιρίες για να τις αναπτύξεις, δεν αναπτύσσονται ξαφνικά. Άρα και πάλι αυτές τις ευκαιρίες θα τις παρέχει μπορεί το σχολείο, αλλά θα τις αρπάξει από τη μια και θα τις σπρώξει ένα βήμα πιο κάτω το σπίτι. Με τη δική μου σχέση που θα έχω με τα παιδιά μου. Με το είδος των δραστηριοτήτων που θα κάνω μαζί του. Γι’ αυτό λοιπόν έχω κρατήσει την εργασία για το σπίτι. Δεν είναι γιατί δε θέλω ως γονιός το Σαββατοκύριακο μου να πάω διακοπές στην Πάφο και να μην έχει τίποτα να κάνει το παιδί μου, αλλά γιατί αντιλαμβάνομαι ότι ακόμα και διακοπές να έκανα στην Πάφο θα πρέπει και θα μπορώ να τις χρησιμοποιήσω ως αφόρμηση για ευκαιρίες ανάπτυξης γνωστικής, συναισθηματικής, ψυχοκινητικής. Τέτοιου είδους ευκαιρίες έχουμε πολλαπλές. Παλαιότερα για παράδειγμα είχαμε μια έρευνα στο μάθημα της φυσικής αγωγής όπου παιδιά που για παράδειγμα σήμερα αυτή τη στιγμή που μιλάμε βρίσκονται σε μια ακαδημία ποδοσφαίρου ή στο ΆΓΟ ή σε μια άλλη εκδήλωση και αναπτύσσουν ψυχοκινητικές δεξιότητες έχουν ευκαιρίες στην ανάπτυξη αυτή να κερδίσουν περισσότερα από κάποιο άλλο παιδί που

22

δεν είχε αυτές τις ευκαιρίες. Το ίδιο λοιπόν και η κατ’ οίκον εργασία αν αφορά το πώς χειρίζομαι έναν χάρτη ή αν αφορά το project που κάνω για το τι υπάρχει στον τάφο της Αμφίπολης. Μιλάω για παραδείγματα δραστηριοτήτων που κάνουμε στο παιδί μου. Οργανώνω επίσης το χρόνο του παιδιού. Το έχω δει σε πολλές άλλες χώρες αυτό να γίνεται και σε κάποια ιδιωτικά σχολεία στην Κύπρο και δεν καταλαβαίνω ειλικρινά γιατί στο γυμνάσιο τα παιδιά δεν έχουν ειδικά diary. Φυσικά κάποια γυμνάσια προσπαθούν να το κάνουν τώρα. Δυστυχώς είναι τόσες πολλές οι απαιτήσεις του Γυμνασίου που το χρειάζομαι. Πώς λοιπόν οργανώνουμε εμείς προσωπικά ως επαγγελματίες τη δουλειά μας; Κρατάμε το δικό μας diary. Ξέρουμε πότε έχουμε να κάνουμε κάτι, ξέρουμε πότε θα το προγραμματίσουμε. Άρα χρειάζομαι να οργανώσω το χρόνο μου από πολύ νωρίς με τη βοήθεια τη δική μου ως γονιού του παιδιού μου για να μπορεί να ξέρει, τι από τις πολλές δραστηριότητες του θα κάνει, πότε και πώς θα προγραμματιστεί όπως αναφέραμε προηγουμένως για ένα διαγώνισμα που θα γίνει τέσσερεις μέρες μετά και πώς θα προγραμματιστεί για να ολοκληρώσει ένα project που θα πρέπει να το παραδώσει στις 22 του Οκτώβρη και σήμερα είναι 10 του Οκτώβρη. Η καθημερινή μελέτη σε όλα τα μαθήματα και μεταφέρω σχόλια που ακούω από καθηγητές των Γυμνασίων. Πολλές φορές στο σπίτι μας, σε εμάς τους γονείς, μπορεί να έρθει το μήνυμα ότι σήμερα δεν έχουμε να διαβάσουμε τίποτα, δεν μας έβαλε καμιά εργασία ο καθηγητής στο τάδε μάθημα. Δεν σημαίνει πως δεν έχω όμως εργασία. Γιατί αν δεν μου έχει δώσει εμένα μια άσκηση παραμένει σε εμένα η μπάλα για το πως θα ασχοληθώ με το μάθημα που μου παρέδωσε το προη-


γούμενο σαραντάλεπτο, έτσι ώστε να είμαι καλύτερα προετοιμασμένος για την εργασία μου. Έρχομαι στην κοινοποίηση αποτελεσμάτων αξιολόγησης. Εκεί που γίνεται ο χαμός σε κάποιες περιπτώσεις, που ακούγονται τα κλάματα. Ας ξεκινήσουμε με το θετικό και όχι με το αρνητικό. Όταν τα αποτελέσματα είναι θετικά χρειάζεται επιβράβευση και γιατί χρειάζεται επιβράβευση; Μην την ξεχάσετε και να είστε συνεπείς. Η επιβράβευση χρειάζεται για δυο λόγους. Πρώτον αναγνωρίζει το παιδί ότι έχει πετύχει και ο γονιός του τον ενισχύει γι’ αυτό, δεύτερο σημείο η επιβράβευση ουσιαστικά με βοηθά να θέσω νέους στόχους. Λίγο διαφορετικά θα δω το δίλημμα που έβαλε η Δρ Ελένη Λοΐζου. Εγώ θα ήθελα να ξέρω τι γίνεται μετά. Είμαι ακόμη στην πρώτη γυμνασίου; Θέλω να ξέρω ποια είναι τα σχέδια μου για το τι θα έρθει αργότερα. Σε ένα από τα γυμνάσια που ήμουν πριν λίγες μέρες και μιλούσα με τους γονείς ήρθε ένας γονιός και μου λέει «Ξέρεις, η κόρη μου είναι στην τρίτη γυμνασίου πάρα πολύ καλή μαθήτρια και τη θέλω να γίνει γιατρός και εκείνη δεν θέλει. Τι να της κάνω;» Φυσικά το να του απαντούσα άφησε την να κάνει ό,τι θέλει δεν θα έπιανε τόπο. Οπότε του λέω «Πρόσεξε να δεις, γιατί δε ξεκινάς με το να αφήσεις το παιδί να αποκλείσει τις επιλογές του». Ας πάρουμε τη θετική όψη ότι εγώ θέλω να γίνω γιατρός. Πώς μπορώ να ξέρω ότι εγώ θέλω να γίνω γιατρός; Πού να το ξέρω; Μπορεί να έχω αυτή την προσδοκία ίσως γιατί μου την πέρασε ο πατέρας ή η μητέρα μου. Έχω επισκεφτεί, για παράδειγμα, ένα καλοκαίρι μια κλινική να δω πώς δουλεύει; Αυτή η εμπειρία μπορεί να με βοηθήσει τουλάχιστον πολύ νωρίς να αρχίσω

να απορρίπτω επιλογές. Αυτή η επιλογή δεν κάνει για μένα, αυτή η επιλογή κάνει εμένα, ενώ η τρίτη επιλογή ίσως να κάνει για μένα. Δε θα ξέρω βεβαίως από την πρώτη γυμνασίου που θα θέλω να πάω, απλά πρέπει να αρχίσω να σχεδιάζω έγκαιρα για το πού θέλω να πάω. Όπως και ο καθένας μας στη δουλειά του σχεδιάζει το που θέλει να πάει, τουλάχιστον αποκλείοντας καταστάσεις. Γι’ αυτό θέτουμε στόχους. Εντοπίζουμε λάθη και παρανοήσεις. Θα πάω στο δεύτερο, στα κλάματα. Όταν υπάρχει αποτυχία σε ένα διαγώνισμα και πιστέψτε με χθες στην Ακρόπολη η μεγαλύτερη συζήτηση ήταν το τι γίνεται με τις αξιολογήσεις, εκεί κολλήσαμε, το συζητήσαμε πάρα πολύ. Όταν έρχονται τα αποτελέσματα και τα αποτελέσματα δεν είναι αυτά που περιμέναμε και είναι λιγότερο καλά και για το ίδιο το παιδί και για εμάς, δεν μπορεί να με παίρνει εμένα πανικός. Δε θέλω πρώτα πρώτα να μην έρθει το μήνυμα κοντά μου. Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος αν αρχίσει ο πανικός η πληροφορία να μην έρθει ποτέ προς εμένα. Να μη μάθω ποτέ για μια αποτυχία. Οι αποτυχίες είναι μέσα στη ζωή μας όλων μας. Μπορούμε να το αναγνωρίσουμε αυτό; Ποιος από εμάς μέσα σε αυτή την αίθουσα δεν έτυχε ποτέ του να μην έχει καμία αποτυχία στη ζωή του. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι υπήρξε κάποιος από εμάς. Ούτε σε εμένα ούτε στους άριστους των αρίστων. Θα πρέπει λοιπόν να τη διαχειριστώ την, φαινομενικά, αποτυχία. Εκείνο που προσπαθούμε να περάσουμε στους εκπαιδευτικούς είναι ότι η αξιολόγηση, το διαγώνισμα, δε γίνεται για να βγαίνει ένας βαθμός. Ούτε και εμένα το γονιό θα πρέπει να με ενδιαφέρει ο βαθμός. Η αξιολόγηση γίνεται για να κάνω διάγνωση αναγκών. Όπως ακριβώς πηγαίνω στο γιατρό μου και σε καμιά περίπτωση

23


Οικογένεια και σχολείο

δεν του λέω «Οι δικές μου αναλύσεις είναι καλύτερες από τις αναλύσεις της συζύγου μου;». Αναμένω από εκείνον να μου δώσει θεραπεία εφόσον υπάρχει πρόβλημα. Τι είναι λοιπόν το διαγώνισμα ή οι άλλες μορφές αξιολόγησης; Είναι προσπάθεια να μετρήσω τις ανάγκες μου και να θέσω νέους στόχους. Αν λοιπόν προκύψει μια συγκεκριμένη αποτυχία πρέπει να μπορώ να δω. Εγώ ο εκπαιδευτικός, εγώ ο μαθητής, εγώ ο γονιός τι κρύβεται πίσω από αυτή την αποτυχία, ποιες ανάγκες, ποιοι στόχοι, ποιες παρανοήσεις για να μπορέσω στη συνέχεια να τις διαπραγματευτώ. Γι’ αυτό στο δεύτερο σημείο λέω όταν έρχονται αποτελέσματα, θετικά όχι μόνο αρνητικά, θέτω στόχους και εντοπίζω λάθη και παρανοήσεις. Δεν ικανοποιούμαι ακόμα και αν φαίνεται να έχει μεγάλη επιτυχία ένα διαγώνισμα, γιατί αυτή μπορεί να είναι εντελώς φαινομενική. Ποιες παρανοήσεις υπάρχουν; Ποια λάθη αν τυχόν υπάρχουν; Ποιοι θα είναι οι νέοι μου στόχοι στο τέλος ως γονιός μαζί με το παιδί μου ως συνοδοιπόρος; Εκεί που εντοπίζονται τέτοιου είδους παρανοήσεις, εκεί που νιώθω ότι ο βαθμός ο οποίος μου βγήκε δεν αντιπροσωπεύει τα παιδιά, το ακούσαμε και από την Ελένη πριν, χρειάζεται η επικοινωνία. Ενημερώνω, συζητώ με τον εκπαιδευτικό για να βρούμε όσο το δυνατό καλύτερους τρόπους στήριξης του παιδιού. Θέλω να εξηγήσω τι εννοώ στήριξη. Εάν εγώ όταν πάω στο σχολείο για να δω για την πρόοδο του παιδιού μου, αρχίσω να συζητώ όπως συμβαίνει πολλές φορές το 15 πως θα το κάνω 16, το 16 πως θα το κάνω 17, έχω χάσει πάρα πολλά και εγώ και ο εκπαιδευτικός και το παιδί μου. Αν ο στόχος είναι η διάγνωση, αν ο στόχος είναι η θεραπεία, αν είμαι εγώ ο γονιός, όταν θα

24

πάω να δω τον καθηγητή του Νικόλα εκείνο που θέλω να ακούσω είναι τι μπορώ να κάνω εγώ για να τον βοηθήσω. Και πιστέψτε με εκείνος ξέρει πολύ πιο καλύτερα από εμένα τι μπορώ να κάνω εγώ για να τον βοηθήσω, πιθανότητα. Άρα όταν θα έρθουμε ο ένας κοντά στον άλλο για ενημέρωση, αυτή θα πρέπει να είναι η δική μου ερώτηση. Την ίδια στιγμή εκείνος ο εκπαιδευτικός θέλει να μάθει τι πληροφορίες έχω εγώ ως γονιός για το τι τον δυσκολεύει το Νικόλα, συναισθηματικά, γνωστικά, ψυχοκινητικά, ανάλογα πάντα με το θέμα που συζητάμε. Ώστε τις πληροφορίες αυτές να τις αξιοποιήσει για σκοπούς διαφοροποίησης της διδασκαλίας του. Δεν θα ανοίξω φυσικά το φάκελο τι σημαίνει διαφοροποίηση της διδασκαλίας και θα ήθελα να κλείσω με ένα καταληκτικό σχόλιο που έχει να κάνει με τα κίνητρα. Θέλω να πω ότι ένα μεγάλο μέρος της δύναμης που έχουμε οι γονείς είναι η ανάπτυξη κινήτρων. Η συμβολή στην ανάπτυξη κινήτρων των παιδιών μας. Η ανάπτυξη προσδοκιών. Χρειάζεται να εκδηλώνουμε ενδιαφέρον για το περιεχόμενο των μαθημάτων του παιδιού μας για να καταλάβει γιατί γίνονται όσα γίνονται στο ωρολόγιο πρόγραμμα. Χρειάζεται με το παράδειγμα μου να δείχνω την αξία της συνεχούς μελέτης και μάθησης. Το τι εγώ κάνω στο σπίτι από την μέρα του νηπιαγωγείου εξηγά το τι κάνει το παιδί μου ακόμα στο γυμνάσιο. Θα κλείσω με αυτό για να καταλάβουμε τι δύναμη έχουμε εμείς οι γονείς και το σχολείο. Έχουμε ερευνητικά δεδομένα που δείχνουν ότι όποιο είναι το μαθησιακό περιβάλλον του παιδιού όταν είναι στο νηπιαγωγείο (στην ηλικία του νηπιαγωγείου) προβλέπει


με μεγάλη ακρίβεια το τι γίνεται στην πρώτη ή δευτέρα τάξη Γυμνασίου. Και δική μας δουλειά και δουλειά της φίλης από το Πανεπιστήμιο του Oxford παρακολούθησαν κόσμο για 13 συνεχή χρόνια. Το τι λοιπόν μηνύματα βγάζω εγώ ως γονιός, τι κάνω εγώ με το παιδί μου, τι ευκαιρίες μάθησης παρέχω στο σπίτι στηρίζει τα παιδιά μας. Τα παιδιά μου θα είναι φυσικά τα ίδια; Όχι, αλλά από

εμένα (η μπάλα σε εμένα ως γονιό) μένει να δημιουργήσω αυτά τα κίνητρα. Να στηρίξω το παιδί μου, να μάθει να οργανώνει το χρόνο του, να μάθουμε να διαχειριζόμαστε και επιτυχίες και αποτυχίες και ναι να θέτουμε στόχους για καλύτερη μαθησιακή πρόοδο, για καλύτερη ανάπτυξη γνωστικών και ψυχοκινητικών και συναισθηματικών στόχων.

25


Οικογένεια και σχολείο

Μέρος ΓÕ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Ακροατής: Προς τον κ. Λεωνίδα Κυριακίδη. Οι γονείς από μόνοι μας σίγουρα δεν μπορούμε να κάνουμε πιο ομαλή τη μετάβαση από το δημοτικό στο γυμνάσιο. Άρα εμείς περιμένουμε να ακούσουμε εισηγήσεις τι θα κάνουν οι εκπαιδευτικοί, τι θα κάνει το υπουργείο. Σίγουρα εσείς δεν είστε υπεύθυνος για το Υπουργείο, αλλά θέλουμε να ακούσουμε κάποιες εισηγήσεις. Εμείς σαν γονείς έχουμε εισηγήσεις και τις είπαμε πολλές φορές, αλλά φαίνεται ότι είμαστε πάρα πολύ πίσω. Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης: Τώρα για την ερώτηση που κάνατε, μπορεί να μην είχα τη σωστή αντίληψη για το τι θα ήταν το ακροατήριο. Είχα την αντίληψη ότι θα ήταν γονείς και απολογούμαι γι’ αυτό αν δεν είναι μόνο γονείς. Το τι μπορούν να κάνουν ως σχολείο και ως σύστημα είναι παρόμοια από το τι μπορεί να κάνει ο γονιός. Χρειάζεται αυτό που ονομάζουμε synergy. Το μοντέλο που έδειξα για παράδειγμα είναι πολυεπίπεδο. Δε μιλάμε μόνο για παράγοντες που βρίσκονται στο επίπεδο του μαθητή. Μιλάμε για παράγοντες που βρίσκονται στο επίπεδο του σχολείου. Το σχολείο έχει ευθύνη, π.χ. για την πολιτική του για την κατ’ οίκον εργασία, για την αξιολόγηση, για τη μελέτη, να την κοινοποιήσει με τις δράσεις που κάνει στους γονείς. Είναι ευθύνη του σχολείου να φέρει τους γονείς μέσα. Αν θυμάστε είχα πει στην αρχή ότι θα επικεντρωθώ στο κάτω μέρος του σχήματος. Και το σχολείο έχει τις δικές του ευθύνες και δεν είναι όλα τα σχολεία τα ίδια. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Είναι λάθος να γενικεύουμε και να

26

θεωρούμε ότι όλα τα σχολεία και όλοι οι εκπαιδευτικοί είναι ίδιοι στην Κύπρο. Δεν είναι όμως κι ας μην αρέσει αυτό σε κάποιους. Ούτε σε άλλες χώρες είναι και ούτε πρέπει να είναι. Αν πάρουμε τις διεθνείς έρευνες οι διαφορές που παρατηρούνται από σχολεία σε σχολεία είναι πιο μεγάλες από τις διαφορές που παρατηρούμε από χώρες σε χώρες. Πολλές φορές επικεντρωνόμαστε στο τι κάνει η Φιλανδία και ξεχνάμε ότι τα σχολεία που έχουμε της Κύπρου δεν είναι όλα τα ίδια. Και εγώ προσωπικά αυτό που πιστεύω είναι ότι το κέντρο της αλλαγής ξεκινά από το σχολείο, γι’ αυτό συνεργάζομαι με εκπαιδευτικούς και σχολεία που είμαστε στο ίδιο κλαμπ και σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο, για να κάνουμε κάποιες δράσεις και να βελτιώσουμε κάποιους παράγοντες που είχαμε δει πιο πριν. Στο επίπεδο του συστήματος το Υπουργείο θα πρέπει να έχει τη δική του πολιτική. Για παράδειγμα αυτό που ακούσαμε πριν λίγο για ομαλοποίηση του ωρολογίου προγράμματος συμβάλλει στην ομαλή μετάβαση σε κάποιο βαθμό. Ακροατής: Είμαι 22 χρόνια εκπαιδευτικός και 13 χρόνια γονιός, έχω ζήσει τη μετάβαση από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό όπως και τη μετάβαση από το δημοτικό στο γυμνάσιο και θα τη ζήσω και του χρόνου όπου ο γιος μου θα πάει από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό. Και το πρόβλημα είναι το εξής ότι: Ως εκπαιδευτικός είμαι αγχωμένη που το παιδί μου θα πάει στο δημοτικό και ως γονιός το ίδιο, γιατί υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα το οποίο εδώ και 22 χρόνια δεν έχει λυθεί και δεν έχει γίνει τίποτα για να


λυθεί, συνεχίζει να υφίσταται. Πιστεύω ότι το υπουργείο δεν κάνει κάτι ουσιώδες για να λυθεί αυτό το πρόβλημα. Όπως είπε ο προηγούμενος ακροατής, ναι ως γονείς κάνουμε πάρα πολλά πράγματα και ως εκπαιδευτικός λέω ότι αρκετοί εκπαιδευτικοί προσπαθούν. Το πρόβλημα όμως είναι επίσημα τι πρέπει να γίνει ή αν θα γίνει κάποια στιγμή. Θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα και από το δημοτικό στο γυμνάσιο και από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό. Δρ Ελένη Λοΐζου: Συμφωνώ ότι υπάρχουν ζητήματα στη μετάβαση. Τώρα το τι κάνει το υπουργείο είναι μια άλλη πτυχή η οποία δεν μας αφορά εδώ τώρα, αλλά όπως ξέρετε υπάρχουν πάντα προσπάθειες με τα κατάλληλα άτομα να γίνουν καινούργια πράγματα και υπάρχει μια προσπάθεια πάντα, είτε σε μικρό επίπεδο είτε σε μεγαλύτερο επίπεδο με την αλλαγή των νέων αναλυτικών, με την προσπάθεια να δοκιμάσουμε πράγματα. Πρέπει να δίνουμε χώρο και χρόνο να δοκιμάζονται πράγματα, να βλέπουμε τα αποτελέσματά τους και μετά. Ακροατής: Ένα μικρό σχόλιο σε αυτά που έχουν λεχθεί ως γονιός. Βλέπουμε ότι η μετάβαση από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό να είναι πολύ πιο ομαλή παρά από το δημοτικό στη μέση εκπαίδευση. Το δημοτικό φαίνεται να έχει υιοθετήσει κάποιες καλές πρακτικές που ωθούν τόσο στο να απαλλαγούν από το άγχος και το παιδί αλλά και ο γονιός. Ενώ στη Μέση οι γονείς έχουμε τρομερό άγχος για το τι γίνεται αν και είμαι εκπαιδευτικός στο επάγγελμα. Οπότε καταθέτω αυτή τη διαπίστωση και από τις δυο πλευρές όπου βλέπουμε ότι υπάρχει τρομερό πρόβλημα.

Ακροατής: Εγώ είμαι γονιός μικρότερων παιδιών και ψυχολόγος. Προβληματίζομαι αρκετά ακούγοντας όλα αυτά για τη μελέτη των παιδιών στο δημοτικό και στο γυμνάσιο για το ρόλο μας ως γονείς. Τι γίνεται τελικά; Ο γονιός πρέπει να γίνεται ο δεύτερος δάσκαλος του παιδιού με την έννοια όση δουλειά γίνεται στο σχολείο πρέπει να γίνεται άλλη τόση ώρα στο σπίτι; Είναι σωστό; Πρέπει μήπως τα παιδιά να μαθαίνουν πιο πολύ να διαβάζουν μόνα τους και ο ρόλος του γονιού να είναι απλά υποστηρικτικός σε ψυχολογικό επίπεδο; Πρακτικά μπορούν πολλοί γονείς να κάνουν όλα αυτά τα πράγματα; Γιατί στην πράξη πολλοί γονείς περνούν όλο τους το απόγευμα παίρνοντας τα παιδιά σε δραστηριότητες και φροντιστήρια και στο τέλος της ημέρας δε μένει ούτε ο χρόνος. Πολλοί δουλεύουν, είναι απασχολημένοι και δεν μπορούν όλοι οι γονείς να κάνουν αυτό σε πρακτικό επίπεδο. Θα ήθελα τις εισηγήσεις και τα σχόλια σας. Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης: Πρώτα πρώτα λέχθηκε ποιος πρέπει να είναι ο δικός μας ρόλος σε σχέση με το παιδί μας, ως εμψυχωτές, κάνουμε εμείς τη δουλειά των παιδιών; Στο δυναμικό μοντέλο έχουμε μια διάσταση που λέγεται διαφοροποίηση, που σημαίνει ουσιαστικά ότι αν έχω δυο ή τρία παιδιά, ο ρόλος ο δικός μου σε σχέση με τα τρία αυτά παιδιά δε θα είναι ο ίδιος. Αν λοιπόν ο πρώτος ή ο δεύτερος ή ο τρίτος γιος είναι παιδί που έρχεται στο σπίτι και αμέσως αρχίζει να δουλεύει δεν χρειάζεται ούτε τη δική μου παρέμβαση, το δικό μου monitor existent. Εάν ο άλλος γιος μου είναι παιδί το οποίο θα χαζέψει, θα κάνει το α, β, γ και δε θα αρχίσει να ασχολείται με τη μάθηση, θα χρειαστεί η δική μου παρέμβαση. Ποιος είναι ο δικός μου ρόλος; Να διαβάσω εγώ

27


Οικογένεια και σχολείο

για το παιδί; Φυσικά όχι! Πολλές φορές, με το καπέλο πάντα του μαθηματικού, παίρνω τηλέφωνο από φίλους που μου λένε «Ξέρεις αυτή την άσκηση που τους έβαλες στα μαθηματικά δεν την ξέρω ούτε και εγώ, πώς να τη λύσουμε;». Αυτή είναι η παρεξήγηση που έχουμε πολλοί γονείς, ότι δουλειά μας είναι να λύσουμε εμείς την άσκηση του παιδιού. Όχι! Είναι πολύ σημαντικό να πάρεις το τετράδιο του παιδιού, και να βάλεις μια σημείωση και δική μας είτε στο Δημοτικό, στο Νηπιαγωγείο, στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο ότι αυτή η δεξιότητα με δυσκόλεψε. Γιατί η κατ’ οίκον εργασία είναι ακόμα μια μορφή διάγνωσης αναγκών. Έγινε κάτι στο σχολείο, εάν η εμπεδωτική άσκηση αποτυγχάνει σημαίνει ότι αυτό χρειάζεται να ξαναδουλευτεί για κάποια παιδιά στο σχολείο. Άρα αν εγώ δεν έχω αυτή την ευκαιρία να την πάρω την πληροφορία ως εκπαιδευτι-

28

κός, τότε δε θα υπάρξει επικοινωνία και δεν θα έχουμε επιτυχία. Δεν αναμένουμε από τους γονείς να ξέρουν γεωγραφία, ιστορία, γαλλικά, αλλά αναμένουμε να δείξουν ένα συγκεκριμένο ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει. Και επειδή είστε ψυχολόγος θα ήθελα να σας πω πώς βίωσε ένας συνάδερφος μου, τώρα είναι καθηγητής στην Αμερική στην Καλιφόρνια, τη δική του μητέρα. Το έλεγα μάλιστα και χθες στην Ακρόπολη. Λέει έπρεπε να πάω πέμπτη ή έκτη τάξη για να καταλάβω ότι η μητέρα μου δεν ήξερε να διαβάζει. Μιλάμε για παλιές εποχές. Και το κατάλαβα όταν κρατούσε το βιβλίο για να με ελέγξει και κάποια στιγμή διαπίστωσα ότι η μαμά μου κρατούσε το βιβλίο ανάποδα. Προσέξτε τι μας λέει αυτή η ιστορία. Ότι ενώ η μητέρα αυτή δεν είχε καν γνώσεις, τουλάχιστον το ενδιαφέρον ήταν εκεί. Άρα είναι αυτό που προσπάθησα να χτίσω κυ-


ρίως και όχι να κάνω εγώ το project για τον Νικόλα ή εγώ να του βρω πληροφορίες στο διαδίκτυο. Αλλά να δει την ανάγκη να κάνει κάτι τέτοιο. Δρ Ελένη Λοΐζου: Θα ήθελα να σκεφτούμε και να αποδομήσουμε τον όρο γονιός. Είμαστε δάσκαλοι από την αρχή, δεν είμαστε; Άρα το τι αλλάζει με το πλαίσιο της δουλειάς μας. Μιλήσατε για το ότι δεν έχουμε το χρόνο. Είναι θέμα προτεραιοτήτων και προσδοκιών. Δεν μπορώ να βάζω την οποιαδήποτε έξτρα δραστηριότητα του παιδιού σε προτεραιότητα σε σχέση με όσα έχει να μελετήσει για όσα έχει να κάνει με το δημοτικό. Πολλές φορές ακούμε γονείς να λένε έχουμε να κάνουμε έκθεση και πολλές φορές μπαίνουμε στη διαδικασία να γίνονται τα πράγματα από το γονιό, αλλά δεν είναι αυτή η ιδέα. Και πολλές φορές μπορούμε να δώσουμε την ευκαιρία στα παιδιά να αναλάβουν τις ευθύνες τους π.χ. να έχουν ετοιμάσει την τσάντα τους και να έχουν ξεχάσει ένα βιβλίο και αμέσως οδηγώ να πάω πίσω να τους το πάρω. Αυτό δεν θα πρέπει να το κάνω, για να αντιληφθεί ότι είναι δική του ευθύνη να ετοιμάσει την τσάντα του και να βάλει όλα τα βιβλία του μέσα. Αφού θέλεις να είσαι μεγάλος, να έχεις αυτή την ταυτότητα, πρέπει να αναλάβεις τις ευθύνες σου. Να μην νιώθουμε οι γονείς ότι πρέπει να τα κάνουμε όλα για τα παιδιά. Φυσικά υπάρχει το θέμα των γονιών οι οποίοι δεν ξέρουν πώς να στηρίξουν μαθησιακά το παιδί τους. Τότε είναι άλλο πλαίσιο το οποίο το σχολείο θα πρέπει με κάποιο τρόπο να στηρίξει αυτούς τους γονείς. Γενικά θεωρώ ότι πάντα αφού έχουμε αυτό το ρόλο, πρέπει να τον αναθεωρήσουμε το ρόλο μας με στόχο το καλύτερο του παιδιού, όχι απαραίτητα της δικής μας εικόνας ως γονείς.

Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης: Πριν προχωρήσω στην ερώτηση, να κάνω μια συμπλήρωση. Νομίζω ότι, όταν είπε η Έλενα δεν υπάρχουν συνταγές, επιμένω ότι τα παιδιά μας δεν είναι τα ίδια. Και επειδή δεν είναι ίδια τα παιδιά που έχω, σε κάποια περίπτωση αν έχω ένα παιδί, καμιά φορά αγοράκια συνήθως, και είναι πιο ανώριμα, χρειάζεται παραπάνω τη δική μου στήριξη από ό,τι κάποιο παιδί που είναι πιο έτοιμο. Δε σημαίνει ότι το παιδί πάντα θα έχει τη δική μου στήριξη και βεβαίως στήριξη δε σημαίνει κάνω εγώ την έκθεσή του. Εκείνος θα κάνει την έκθεση. Χρειάζεται όμως σιγά σιγά να αναπτυχθεί μια πολύ σημαντική δεξιότητα, όχι μόνο των παιδιών αλλά όλων μας, αυτό που ονομάζουμε self-discipline. Όλοι γι’ αυτό μιλούμε. Να μπορώ να αυτοπειθαρχήσω, να ακολουθήσω κάποιους κανόνες για να πετύχω ένα στόχο. Πολλές φορές, και το λέω αυτό γιατί περνά λανθασμένα αυτό το μήνυμα, νιώθουμε ότι η επιτυχία αποκτάται έτσι εύκολα. Τίποτα δεν είναι εύκολο. Χρειάζεται να προσπαθήσω. Δεν πρέπει να λυπούμαστε γιατί προσπαθούμε. Πρέπει στο τέλος της μέρας να νιώσουμε ότι αυτό που κάνουμε κερδίζει. Και βεβαίως συμφωνώ ότι ο γονιός μπορεί να μην είναι σπίτι. Εγώ δεν απευθύνομαι όταν πηγαίνω στα σχολεία, οφείλω να σας πω, με την έννοια γονιός στον πατέρα και στη μητέρα. Κάποιος είναι στο σπίτι, φαντάζομαι, όταν το παιδί είναι στο σπίτι και δεν είναι στο τυπικό σχολείο. Όπως κάποιος άλλος είναι στο ολοήμερο σχολείο. Σε κάποια δημοτικά σχολεία που δουλεύουμε προσπαθούμε να κάνουμε διασύνδεση με εκείνους που τους κρατούσαν στις λέσχες, γιατί και εκείνοι αλληλεπιδρούν μαζί τους. Οποιοσδήποτε αλληλεπιδρά μαζί τους μπορεί να συμβάλει

29


Οικογένεια και σχολείο

στη μάθηση, στην ανάπτυξη στάσεων. Και σε αυτά τα άτομα χρειάζεται να απευθυνθείς. Άρα αντιλαμβάνομαι ότι πολλοί από εμάς μπορεί να μπούμε η ώρα 8 μ.μ. ή 9 μ.μ στο σπίτι. Το τι θα πούμε στις 9 το βράδυ, που θα πάμε στο σπίτι, κάνει τη διαφορά. Ακροατής: Κύριε Κυριακίδη και κυρία Λοΐζου αναφερθήκατε, ή έτσι εντύπωση πήρα εγώ, στις εισηγήσεις σας κυρίως στο μαθησιακό κομμάτι ή διορθώστε με, θα θέλαμε να προκαλέσετε λίγο τη συζήτηση και το άλλο κομμάτι το οποίο ίσως είναι το πιο σημαντικό και είναι εκείνο που δημιουργεί τα προβλήματα στην πορεία της κοινωνίας μας. Πόσο νομίζετε ότι το σύστημα ή οι βαθμίδες εκπαίδευσης ασχολούνται με αυτά τα πράγματα ή πως μπορούν να τα ενσωματώσουν στα προγράμματα τους, ούτως ώστε να έχουν παιδιά που να συμπεριφέρονται ευγενικά. Πράγμα το οποίο φαίνεται ότι ίσως να μη συμβαίνει. Ή τι λέτε για τα θέματα της ηθικής; Συντονίστρια: Επειδή η ερώτηση είναι καθαρά πολιτικής του Υπουργείου Παιδείας, παρακαλώ την απάντηση να τη δώσει η κ. Βιολάρη, ώστε να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε αυτό τον κύκλο και στη συνέχεια ενδεχομένως οι πτυχές να απασχολήσουν και τα εργαστήρια. Άννα Βιολάρη (ΠΛΕ): Καταρχήν να συγχαρώ την Παγκύπρια Σχολή Γονέων για το θέμα το οποίο προβάλλει σήμερα μέσα από αυτή την ημερίδα και να πω σε όλους τους συνέδρους να νιώθουν ότι το θέμα αυτό απασχολεί εδώ και χρόνια το Υπουργείο Παιδείας εξ ου και η παρουσία του Υπουργού εδώ. Πριν 2 χρόνια είχε γίνει άλλο συ-

30

νέδριο, στη βασική εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας υπάρχει αναφορά σε αυτό το κομμάτι αλλά και πέρα από αυτό να πω ότι τουλάχιστον στο κομμάτι του ενός επιπέδου - γιατί είναι δυο επίπεδα, το ένα επίπεδο να το πω νομοθετικό, υλικοτεχνικό κομμάτι- το Υπουργείο Παιδείας είχε κάνει πάρα πολλά ιδιαίτερα την ομαλή μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και γι’ αυτό στο κάθε Δημοτικό Σχολείο υπάρχει το οικείο Δημόσιο Νηπιαγωγείο, οι εκπαιδευτικοί εκπαιδεύονται και επιμορφώνονται, διορίζονται κατά τον ίδιο τρόπο νηπιαγωγοί και δάσκαλοι. Η καθημερινότητα των σχολείων έχουν πάρα πολλά κοινά στοιχεία, η διαμόρφωση των σχολικών χώρων έχει πάρα πολλά κοινά στοιχεία και επίσης η ολόχρονη συνεργασία του Νηπιαγωγείου με το Δημοτικό σχολείο μέσα από συνεδρίες, επισκέψεις και εκδηλώσεις για εξοικείωση των γονέων με τα δυο σχολεία είναι ένα μεγάλο, σημαντικό κομμάτι που γίνεται επί καθημερινής βάσης από την πλειοψηφία των σχολείων παγκύπρια. Επίσης στο δεύτερο επίπεδο που έχει να κάνει με τα μαθησιακά αποτελέσματα και τις δεξιότητες νομίζω ότι η κ. Ελένη Λοΐζου τα έχει θέσει πάρα πολύ όμορφα και μετά ο κ. Λεωνίδας Κυριακίδης τόνισε ότι μιλάμε για δεξιότητες που χτίζονται.


Μέρος ΔÕ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΒΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ Από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό «Τα συναισθήματα πάνε δημοτικό: H συναισθηματική διάσταση της μετάβασης από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό» Μαρία Ηρακλέους Το βιωματικό εργαστήρι σκοπό είχε να ασχοληθεί με τη συναισθηματική διάσταση της μετάβασης από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Συνεπώς, η όλη δομή του εργαστηρίου ήταν μια κατάσταση προσομοίωσης του περιβάλλοντος μιας τάξης Δημοτικού Σχολείου, ακριβώς για να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να αναλογιστούν τα δεδομένα αλλά και τα συναισθήματα που αντιμετωπίζει ένα παιδί σε σχέση με τη μετάβασή του από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Στο εργαστήρι συμμετείχαν περίπου 50 άτομα και πραγματοποιήθηκε μια σειρά από δραστηριότητες – παιχνίδια που αποσκοπούσαν ακριβώς στον αναστοχασμό και την ευαισθητοποίηση στα συναισθήματα που πιθανόν να βιώνει το παιδί αλλά και οι γονείς. Βασικός σκοπός ήταν η ενσυναίσθηση. Αρχικά, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δυάδες με ένα δημιουργικό παιχνίδι και γνωρίστηκαν μέσα από γελοιογραφίες που επισήμαναν με έναν ευχάριστο τρόπο τον γονεϊκό ρόλο. Στην συνέχεια, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν τα συναισθήματά τους για αυτό που βίωναν, δηλαδή να βρίσκονται σε μια αίθουσα, να κάθονται με κάποιον/α που δεν γνωρίζουν και να μην έχουν σαφή εικόνα για το τι αναμένεται από αυτούς/ες. Στόχος ήταν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να αντιπαραβάλουν τα συναισθήματα

που πιθανόν να νιώθει ένα παιδάκι τις πρώτες μέρες του Δημοτικού. Οι συμμετέχοντες μοιράστηκαν συναισθήματα, τόσο ευχάριστα όσο και δυσάρεστα (αβεβαιότητα, αγωνία, προσμονή, αδημονία, ενθουσιασμός). Η κατάθεση αυτή των συναισθημάτων των συνέδρων αποδεικνύει ακριβώς τη διπλή σημασία της μετάβασης. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε η βασική δραστηριότητα του εργαστηρίου που αφορούσε στην ενσυναίσθηση. Οι συμμετέχοντες ανακάλεσαν στη μνήμη τους μια εμπειρία μετάβασης την οποία βίωσαν (πρώτη μέρα στο σχολείο, πρώτη μέρα σε καινούργια δουλειά, πρώτη μέρα στον στρατό κ.λπ.) και έπρεπε να καταγράψουν σε έντυπο, τόσο τα δεδομένα που αντιμετώπιζαν κατά την περίοδο της μετάβασης όσο και τα συναισθήματα που βίωναν κατά τη διάρκεια της μετάβασης. Στη συνέχεια συμπλήρωσαν το έντυπο Ενσυναίσθησης που αφορούσε ακριβώς στα συναισθήματα του παιδιού τους (ή οποιουδήποτε παιδιού) που μεταβαίνει από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Με τη συμπλήρωσητου κάθε έντυπου, ακολουθούσε συζήτηση σε δυάδες και μετά στην ολομέλεια. Η συζήτηση στην ολομέλεια επικεντρώθηκε στις ομοιότητες και διαφορές που εντόπισε ο κάθε συμμετέχων, σε σχέση με τα συναισθήματα που ένιωθε στη δική του μετάβαση και τα συναισθήματα ενός παιδιού

31


Οικογένεια και σχολείο

που μεταβαίνει από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Αρκετοί σύνεδροι ομολόγησαν ότι τα συναισθήματα τους ήταν παρόμοια με αυτά των παιδιών τους αλλά και κάποιοι είπαν ότι τα συναισθήματα που βίωσαν αυτοί στη μετάβαση τους ήταν εντελώς διαφορετικά από των παιδιών τους, δίνοντας ακριβώς την επεξήγηση ότι τα δεδομένα που αντιμετώπιζαν είναι εντελώς διαφορετικά από τα δεδομένα που έχουν τα παιδιά τους να αντιμετωπίσουν. Η συζήτηση κατέληξε στο πόσο σημαντικό είναι όταν προσπαθούμε να μπούμε στη θέση του άλλου να λαμβάνουμε υπόψη τα δεδομένα που έχει (ενσυναίσθηση). Τα δεδομένα έχουν να κάνουν με τον τύπο του παιδιού, τα εξωτερικά χαρακτηριστικά και κάποια χαρακτηριστικά που μπορεί να είναι πολύ προσωπικά.

32

Στη συνέχεια έγινε μια σύντομη θεωρητική παρουσίαση της ενσυναίσθησης. Παρουσιάστηκε η σκάλα της ενσυναίσθησης και δόθηκε παράδειγμα και αντιπαράδειγμα του λεκτικού που θα χρησιμοποιούσε ένας γονιός στο παιδί του την πρώτη μέρα της μετάβασης από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Στη συνέχεια, μέσα από την προβολή ενός σύντομου βίντεο, έγινε προσπάθεια να δοθεί πρακτικά η αξία τόσο της ενεργητικής ακρόασης όσο και της αντανάκλασης των συναισθημάτων, στοιχεία απαραίτητα για την ενσυναίσθηση. Στη συνέχεια, ακολούθησαν μικρά σενάρια που αφορούσαν δυσκολίες και προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζει ένα παιδί στο Δημοτικό. Στόχος ήταν να προτείνουν


οι συμμετέχοντες διαφορετικές λύσεις. Οι συμμετέχοντες πρότειναν λύσεις απαντώντας στο ερώτημα «Τι θα έκανες αν …;» και βάζοντας ουσιαστικά τη θέση τους στη θέση ενός παιδιού. Οι λύσεις που προτάθηκαν ήταν αρκετά δημιουργικές και, το κυριότερο, έδωσαν μια τράπεζα λύσεων στους γονείς ούτως ώστε να μπορούν να προτείνουν στα παιδιά τους λύσεις όταν αυτά δυσκολεύονται να βρουν από μόνα τους. Τονίστηκε φυσικά η σημασία του να βρίσκουν τα ίδια τα παιδιά τις λύσεις. Το εργαστήρι ολοκληρώθηκε με το παραμύθι «Θα σ’ αγαπώ ό,τι κι αν γίνει». Τονίστηκε η σημασία της αγάπης των γονιών προς τα

παιδιά χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Είναι σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν ότι ακόμη και αν αντιμετωπίσουν δυσκολίες στη μετάβασή τους από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό οι γονείς τους τα αγαπούν. Συνοψίζοντας, το εργαστήρι μέσα από μια σειρά δραστηριότητες - παιχνίδια (υπόδυσης ρόλων, σενάρια) και χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα (παραμύθια, παιχνίδια, βίντεο, ζάρια, φατσούλες κ.λπ.) προσπάθησε με βιωματικό τρόπο να τονίσει τη σημασία της συναισθηματικής διάστασης της μετάβασης. Οι συμμετέχοντες συμμετείχαν ενεργά τόσο στις δραστηριότητες όσο και στη συζήτηση.

33


Οικογένεια και σχολείο

«Μετάβαση: Πρόβλημα ή Πρόκληση; Πρακτικές εφαρμογές ενδυνάμωσης και στήριξης γονέων και παιδιών» Νάσια Χαραλάμπους Το κάθε βιωματικό εργαστήριο έχει σκοπό να βοηθήσει τα άτομα ν΄ αναστοχαστούν να προβληματιστούν και να εκφραστούν βιώνοντας διάφορες εμπειρίες και συναισθήματα. Το θέμα της μετάβασης από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό Σχολείο είναι ένα ζήτημα το οποίο απασχολεί κάθε γονέα ο οποίος ψάχνει τρόπους ομαλής προσαρμογής στα νέα δεδομένα του ιδίου και του παιδιού του. Το συγκεκριμένο βιωματικό εργαστήρι είχε σκοπό να βοηθήσει τους γονείς να καταλάβουν ότι το άγχος το οποίο έχουν για την μετάβαση τους παιδιού τους στο Δημοτικό Σχολείο είναι φυσιολογικό και ότι μέσα από κατάλληλες πρακτικές οργάνωσης και ενδυνάμωσης μπορούμε να πετύχουμε μια ομαλή μετάβαση του παιδιού στο νέο αυτό περιβάλλον μάθησης και ανάπτυξης. Το βιωματικό εργαστήριο είχε ως πρώτο μέρος την γνωριμία των ατόμων μεταξύ τους και το «σπάσιμο του πάγου» έτσι ώστε να νοιώσουν όλοι πιο άνετα στην ομάδα και να χαλαρώσουν. Αρχικά οι γονείς χωρίστηκαν σε ζευγάρια και μέσα σε ένα λεπτό καλέστηκαν από την εμψυχώτρια να ανταλλάξουν τρεις πληροφορίες για τον εαυτό τους. Στη συνέχεια ο κάθε ένας παρουσίασε το ζευγάρι του στην ομάδα αναφέροντας όσα έμαθε για αυτόν. Στη συνέχεια με τη βοήθεια χαλαρωτικής μουσικής οι γονείς καλέστηκαν να σημειώσουν στο χαρτί οποιαδήποτε ανησυχία ή άγχος ένοιωθαν εκείνη την στιγμή. Η εμψυχώτρια παρουσίασε στην ομάδα ένα κουτί μέσα στο οποίο κάλεσε όλη την ομάδα να ρίξει το χαρτί με όλα τα άγχη και τις ανη-

34

συχίες έτσι η συζήτηση να ξεκινήσει με τον καλύτερο τρόπο. Το δεύτερο μέρος του Βιωματικού εργαστηρίου είχε ως αφόρμηση ένα βίντεο το οποίο παρουσίαζε τα κυριότερα άγχη μιας μητέρας, της οποίας το παιδί θα μεταβεί από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό σχολείο. Στόχος του βίντεο ήταν οι γονείς να μοιραστούν τις ανησυχίες, τα άγχη και τις προσδοκίες τους στην ομάδα. Με το τέλος της προβολής πραγματοποιήθηκε συζήτηση για τα κύρια προβλήματα τα οποία αντιμετώπιζε η μητέρα, και πως αυτά συνδέονται με τις δικές τους ανησυχίες και προβληματισμούς. Στη συνέχεια η εμψυχώτρια έδωσε στους γονείς ένα έντυπο, στο οποίο οι γονείς καλέστηκαν να αναφέρουν μονολεκτικά ή με σύντομες φράσεις τις ανησυχίες, τους φόβους καθώς και τις προσδοκίες τους σε σχέση με τον εαυτό τους, το παιδί τους, το περιβάλλον του Δημοτικού Σχολείου, τη σχέση τους με την/ τον εκπαιδευτικό το παιδιού τους καθώς και για το αναλυτικό πρόγραμμα. Στη συνέχεια οι γονείς παρουσίασαν τις απαντήσεις τους στην ομάδα. Στο τρίτο μέρος του Βιωματικού Εργαστηρίου στόχος ήταν οι γονείς να εντοπίσουν τα θετικά στοιχεία του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού Σχολείου έτσι ώστε να αποκτήσουν ρεαλιστικές προσδοκίες και θετικές στάσεις απέναντι στην μετάβαση του παιδιού τους. Η εμψυχώτρια παρουσίασε εικόνες καθώς και ζωγραφιές των παιδιών, του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού σχολείου.


Στη συνέχεια οι γονείς χωρίστηκαν σε δύο ομάδες στις οποίες δόθηκε μεγάλο χαρτόνι και μαρκαδόροι. Η μια ομάδα καλέστηκε να εντοπίσει και να καταγράψει τα πλεονεκτήματα του Νηπιαγωγείου σε σχέση με το Δημοτικό σχολείο και η άλλη ομάδα τα πλεονεκτήματα του Δημοτικού Σχολείου σε σχέση με το Νηπιαγωγείο. Μετά από αυτή τη δραστηριότητα η εμψυχώτρια δημιούργησε ένα μίνι «αγώνα» συζήτησης ανάμεσα στους «οπαδούς» του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού. Τοποθετήθηκαν τα δύο χαρτόνια με τις απαντήσεις των ομάδων και στη συνέχεια εντοπίστηκαν ομοιότητες και διαφορές. Με το τέλος της συζήτησης η εμψυχώτρια έθεσε το ερώτημα- προβληματισμό: «Τι θα γίνονταν αν οι αρμόδιοι έπαιρναν την απόφαση να κλείσουν ξαφνικά όλα τα δημοτικά σχολεία» (Τεχνική Ροντάρι). Οι γονείς ανέφεραν τις απόψεις τους και πραγματοποιήθηκε συζήτηση για τη σημαντικότητα αλλά και την προσφορά του Δημοτικού Σχολείου στο παιδί αλλά και στην κοινωνία γενικότερα. Στο τέταρτο και τελευταίο μέρος του εργαστηρίου οι γονείς χωρίστηκαν σε έξι ομάδες. Στην κάθε ομάδα δόθηκε ένα σενάριο στο οποίο παρουσιαζόταν μια προβληματική κατάσταση αναφορικά με το θέμα της μετάβασης. Τα σενάρια είχαν τα πιο κάτω θέματα: 1. Καθημερινό κλάμα το πρωί στο σπίτι και στο σχολείο- «Δεν θέλω να πάω σχολείο, φοβάμαι το σχολείο, δεν μου αρέσει το σχολείο, θέλω να πάω στο Νηπιαγωγείο ή να μείνω στο σπίτι» (Ταυτότητα Παιδιού) 2. Πολλά παιδιά στην οικογένεια μεγαλύτερα και μικρότερα, δεν υπάρχει χρόνος για διάβασμα στο σπίτι, ο γονιός δεν προλα-

βαίνει το πρωί να ετοιμάσει το παιδί (Χρόνος- Σχέση Γονέα και Παιδιού) 3. Η δασκάλα βάζει πολλά μαθήματα και το παιδί δεν προλαβαίνει να τα κάνει. Ο γονιός πολλές φορές δεν ξέρει πώς να βοηθήσει, δεν υπάρχει χρόνος για παιχνίδι, πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες (Χρόνος – Ταυτότητα Γονέα, Σχέση Γονέα και Παιδιού ) 4. Δεν υπάρχει επικοινωνία με την δασκάλα η οποία είναι απόμακρη και δεν επικοινωνεί με το γονέα (Ταυτότητα Γονέα- Σχέση Γονέα και Εκπαιδευτικού) 5. Το παιδί διαμαρτύρεται ότι δεν έχει φίλους στο σχολείο ή ότι το κοροϊδεύουν (Σχέσεις παιδιού με παιδιά) 6. Το παιδί θέλει καθημερινά να αγοράζει πράγματα από την καντίνα και δεν δέχεται να τρώει αυτά τα οποία του βάζουν οι γονείς από το σπίτι. Στόχος της κάθε ομάδας ήταν να διαβάσει προσεκτικά το πρόβλημα το οποίο της έχει δοθεί και να αναφέρει πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης του. Στη συνέχεια ένας εκπρόσωπος από κάθε ομάδα παρουσίασε σε όλους το πρόβλημα καθώς και τις λύσεις τις οποίες έδωσε η ομάδα του. Πραγματοποιήθηκε συζήτηση και η εμψυχώτρια έδωσε τις δικές τις εισηγήσεις στους γονείς. Το βιωματικό εργαστήριο έκλεισε με την εμψυχώτρια να διαβάζει στην ομάδα το παραμύθι « Η Μόνα σε καινούργιο σχολείο». Στη συνέχεια δόθηκε σε όλους η ακροστιχίδα της μετάβασης, η οποία δίνει οδηγίες για

35


Οικογένεια και σχολείο

μια ομαλή μετάβαση και έγινε σύνοψη των κυριοτέρων πορισμάτων του Βιωματικού Εργαστηρίου. Είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να μην μεταφέρουν τους φόβους και τις ανησυχίες τους στο παιδί αντιθέτως να δημιουργήσουν ένα θετικά κλίμα για το σχολείο και την λειτουργία του. Μια επίσκεψη καθώς και ξενάγηση στους χώρους του σχολείου θα δώσει την ευκαιρία στο γονέα να συνομιλήσει με το παιδί του, να του εξηγήσει τους διάφορους χώρους και τις ρουτίνες του σχολείου. Μέσα από τους διάφορους προβληματισμούς των παιδιών οι γονείς έχουν την ευκαιρία να ενδυναμώσουν το νέο περιβάλλον μάθησης αναζητώντας τις θετικές πτυχές της μετάβασης. Οι γονείς επιβάλλεται να ενδυναμώσουν το ίδιο το παιδί δημιουργώντας του την ισχυρή ταυτότητα «του μεγάλου» παραχωρώντας του την ευκαιρία για ανάληψη πρωτοβουλιών και υπευθυνοτήτων. Η δημιουργία κανόνων και ρουτινών στο σπίτι καθώς και υπευθυνοτήτων είναι ένα άλλο σημαντικό πόρισμα του βιωματικού εργαστηρίου. Όσο πιο σύντομα η οικογένεια ενταχθεί σε ένα καθημερινό πρόγραμμα τόσο πιο εύκολα θα λειτουργούν όλα ομαλά μέσα στο σπίτι.

36

Πρέπει να δοθεί χρόνος στο παιδί ώστε να δεκτεί την αλλαγή και να προσαρμοστεί σε αυτή. Οι γονείς από την πλευρά τους χρειάζεται να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες από το νέο περιβάλλον αλλά και από το ίδιο το παιδί τους. Η καθημερινή επαφή με το παιδί, το ενδιαφέρον για όσα το απασχολούν και το προβληματίζουν καθώς και η συνεχής ενθάρρυνση για ανεξαρτησία και κοινωνικοποίηση θα δημιουργήσουν στενούς δίαυλους επικοινωνίας μαζί του, γεγονός το οποίο θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία εμπιστοσύνης και αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις σχέσεις. Το πρόγραμμα του παιδιού δεν πρέπει να βαρυφορτώνεται με πολλές και άσκοπες εξωσχολικές δραστηριότητες. Το σταθερό πρόγραμμα μελέτης σε ήσυχο χώρο θα δώσει την ευκαιρία στο παιδί να μελετήσει ήσυχα και να συγκεντρωθεί στην εργασία του. Τέλος οι γονείς δεν πρέπει να ξεχνούν ότι ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΔΙΑ και χρειάζονται απαραίτητα το ΠΑΙΧΝΙΔΙ για να μπορέσουν ν΄ αναπτυχθούν ολόπλευρα και να μην στερηθούν αυτή την απόλαυση και την μάθηση που προσφέρει απλόχερα και αβίαστα κάθε είδος παιχνιδιού.


Η ακροστιχίδα της Μετάβασης Μετάβαση Είναι μια αλλαγή Τόσο σημαντική για όλα τα παιδιά και τους γονείς Απαιτεί προετοιμασία και ψυχραιμία Βοηθήστε τα παιδιά με το να είστε θετικοί και ήρεμοι Ανταποκριθείτε με ειλικρίνεια στις ερωτήσεις και στις απορίες τους Συνεργαστείτε με τους εκπαιδευτικούς και την διεύθυνση του σχολείου Ηρεμήστε και επισκεφτείτε το σχολείο μαζί με το παιδί για να του εξηγήσετε όλα όσα υπάρχουν εκεί Στόχος όλων η σύντομη προσαρμογή του παιδιού στο νέο περιβάλλον του Τηρήστε κανόνες και ρουτίνες στο σπίτι Οργανωθείτε ως οικογένεια και προγραμματιστείτε Δημοτικό Σχολείο Ήταν και είναι ένας χώρος μάθησης και κοινωνικών σχέσεων με πλούσιες εμπειρίες και αναμνήσεις Μοιραστείτε τις εμπειρίες καθώς και τις σκέψεις των παιδιών για το χώρο, τους φίλους και την δασκάλα τους Όσος φόρτος εργασίας κι αν υπάρχει ΠΟΤΕ ΜΗΝ ΤΟΥΣ ΣΤΕΡΕΙΤΕ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ! Το έχουν ανάγκη γιατί τα παιδιά … είναι παιδιά Ίσως να νοιώθετε ακόμη άγχος και ανησυχία. ΧΑΜΟΓΕΛΑΣΤΕ! Κρατήστε τους γερά από το χέρι, κάποτε ήσασταν και εσείς στη θέση τους, Όλα θα πάνε καλά!!!!!

37


Οικογένεια και σχολείο

«Δημιουργικό Δράμα και Μετάβαση: Ενδυνάμωση μέσα από αυτοσχεδιασμούς εμπειριών του δημοτικού» Άνθια Μιχαηλίδη Γενικός Σκοπός του εργαστηρίου:

Συμπεράσματα εργαστηρίου:

Σκοπός του συγκεκριμένου βιωματικού εργαστηρίου, ήταν να παρέχει ευκαιρίες στους γονείς να εκφράσουν τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους γύρω από θέματα που έχουν σχέση με τη μετάβαση του παιδιού τους στο δημοτικό. Συγκεκριμένα, μέσα από διάφορες τεχνικές δράματος συμμετέχοντες να αλληλοεπιδράσουν, να μοιραστούν εμπειρίες και απόψεις αλλά και να πάρουν τρόπους με τους οποίους μπορούν να αξιοποιήσουν και να επεξεργαστούν με έμμεσο τρόπο θέματα που απασχολούν τα παιδιά τους.

Κατά τη διάρκεια του βιωματικού εργαστηρίου οι συμμετέχοντες ήρθαν σε επαφή με διάφορες απόψεις, συναισθήματα και ανησυχίες σε σχέση με την μετάβαση των παιδιών τους από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό. Πιο συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες μέσα από μια βιωματική πορεία, στην οποία συμμετείχαν ενεργά, βιώσαν έμμεσους τρόπους/τεχνικές για αλληλεπίδραση με το παιδί τους. Μέσω των διαφόρων τεχνικών δράματος οι συμμετέχοντες είδαν πως μπορούν να αξιοποιήσουν τις τεχνικές αυτές για να προσεγγίσουν ζητήματα που μπορεί να απασχολούν το παιδί με ένα πιο παιγνιώδη και έμμεσο τρόπο. Η αξιοποίηση ενός παραμυθιού, η τεχνική της καυτής καρέκλας, οι τηλεφωνικές συνδιαλέξεις και άλλες, αποτελούν ένα έμμεσο τρόπο για να μπορέσει ο/η γονέας να επεξεργαστεί ή να μιλήσει με το παιδί του για ποικίλα ζητήματα. Οι τεχνικές δράματος που χρησιμοποιήθηκαν παρουσιάστηκαν με ένα βιωματικό τρόπο που επέτρεψε στους συμμετέχοντες έμπρακτα να μπουν στη θέση του παιδιού και του/της γονέα και να συζητήσουν βάση δοσμένων στοιχείων. Οι συμμετέχοντες είδαν πως πίσω από τα λεγόμενα των παιδιών, που προέκυπταν μέσω των τεχνικών, μπορεί να κρύβονται πληροφορίες που αφορούν τις πραγματικές εμπειρίες του παιδιού στο δημοτικό.

Οι θεματικές του βιωματικού εργαστήριου περιλαμβάναν: 1. Τ ο/τη γονέα με το παιδί και πώς μπορεί με έμμεσο τρόπο να επεξεργαστεί ζητήματα που απασχολούν το παιδί 2. Τ ο/τη γονέα αντιμέτωπο/η με το δάσκαλο και την απόδοση του παιδιού του 3. Τους γονείς σε αντιπαράθεση μεταξύ τους για ένα ζήτημα που αφορά στο παιδί τους 4. Τ ο παιδί διαχειρίζεται τη δική του/της αλλαγή σε σχέση με το/τη μικρότερο/η του αδερφό/η που εξακολουθεί να πηγαίνει νηπιαγωγείο

38


39


Οικογένεια και σχολείο

Πορεία Δραστηριοτήτων εργαστηρίου: Παιγνίδι Γνωριμίας: Οι συμμετέχοντες κινούνται στο χώρο και χαιρετούν ο ένας τον άλλο λέγοντας το όνομα τους, μια πληροφορία για αυτούς. Σε κάθε συμμετέχοντα που χαιρετούν χρειάζεται να λένε μια διαφορετική πληροφορία για τον εαυτό τους όπως επίσης και να τον χαιρετούν με ένα διαφορετικό τρόπο. Επεξεργασία διαφόρων σεναρίων/εμπειριών σε σχέση με το δημοτικό Αλληλεπίδραση Μεταξύ

Τεχνική Δράματος

Περιγραφή

Σκοπός

1. Αφήγηση Η αφήγηση εξυπηρετεί την παρουσί-   Χρησιμοποιώντας το παραμύθι αση ή σύνδεση επεισοδίων μεταξύ «Ο Φώκος νόμιζε ότι μισούσε το τους. Επίσης, μέσω της αφήγησης σχολείο», γίνεται αφήγηση της μπορούμε να σχολιάσουμε, να ανακειστορίας με παράθεση των εικόφαλαιώσουμε ή και να δώσουμε νέα νων του. στοιχεία/πληροφορίες. (Αυδή & Χατζηγεωργίου, 2007)

Ο/η γονέας και το παιδί

Το παιδί να έρθει σε επαφή

2. Καυτή Καρέκλα: Ένα παιδί αναλαμβάνει ένα ρόλο/χαρακτήρα και κάθεται στο κέντρο του κύκλου. Τα υπόλοιπα παιδιά θέτουν ερωτήσεις στον χαρακτήρα αυτό και ο χαρακτήρας απαντά μέσω του ρόλου του. (Neelands & Goode, 2000)

Αρχικά ο/η γονέας αναλαμβάνει το ρόλο του Φώκου και παροτρύνει το παιδί του να του θέσει ερωτήσεις που θα ήθελε να κάνει στο Φώκο. Ακολούθως, το παιδί αναλαμβάνει το ρόλο του Φώκου και ο/η γονέας του κάνει ερωτήσεις.

3. «Ναι και…» (Yes and…):  Τα παιδιά φτιάχνουν μια δική τους ιστορία χρησιμοποιώντας τη συνδετική φράση «ναι και…». (Fulford, Hotchings & Schimitz, 1990)

Ο/η γονέας προβληματίζει το παιδί Το παιδί να αναφέρει ένα στο να σκεφτεί και να του διηγηπεριστατικό/εμπειρία που θεί τι νομίζει ότι συνέβη την επόμπορεί να συμβεί στις πρώμενη ημέρα που πήγε στο σχολείο τες ημέρες στο σχολείο. του ο Φώκος. Χρησιμοποιεί το συνδετικό κρίκο «Ναι και…» για να δημιουργηθεί η ιστορία.

4. Ρόλος στον τοίχο: Σε ένα χαρτί υπάρχει σχεδιασμένο το περίγραμμα ενός ρόλου. Τα παιδιά καλούνται εντός του περιγράμματος να γράψουν σκέψεις ή συναισθήματα του συγκεκριμένου ρόλου και εκτός του περιγράμματος να γράψουν σκέψεις, συναισθήματα των άλλων απέναντι στο ρόλο εκείνο. (Αυδή & Χατζηγεωργίου, 2007)

40

Να δοθεί ένα πλαίσιο σχετικό με την πρώτη ημέρα του παιδιού στο δημοτικό.

 Ο/η γονέας φέρνει σε χαρτί το περίγραμμα του/της δασκάλου/ας. Ο/η γονέας μαζί με το παιδί εκτός του περιγράμματος γράφουν πως βλέπουν και θεωρούν τον/την δάσκαλο/α. Εντός του περιγράμματος γράφουν πως πιστεύουν ότι νιώθει, τις σκέψεις, τα συναισθήματά του/της δάσκαλου/ας.

με μια διαφορετική άποψη και εμπειρία για την πρώτη ημέρα στο δημοτικό.

Να αναφέρουν συμπεριφορές και απόψεις για τον/την δάσκαλο/α.


5. Τηλεφωνικές Συνδιαλέξεις:  Τα παιδιά λαμβάνουν μέρος σε τηλε-  Ο/η γονέας προσποιείται ότι φωνκή συνδιάλεξη κατά την οποία είναι ένας φίλος/η του παιδιού προσποιούνται ότι μιλάνε στο τηλέκαι παίρνει τηλέφωνο το παιδί. φωνο. Υπάρχουν τρείς παραλλαγές: Αρχίζει να συνομιλεί στο παιδί θέτοντας του ένα προβληματισμό. 1. Όλα τα παιδιά είναι χωρισμένα σε ζευγάρια. Στέκονται έχοντας ενωμέ- Για παράδειγμα: νες τις πλάτες τους και προσποιούνται  Υπάρχει ένα παιδί στη τάξη του ότι συνομιλούν με το ζευγάρι τους στο που τον/την ενοχλεί και δεν ξέρει Το παιδί και ο/η τηλέφωνο. τι να κάνει και πώς να τον/την μικρότερος/η αντιμετωπίσει. αδερφός/η 2. Τα παιδιά είναι σε κύκλο και ένα του/της ζευγάρι στη μέση κάνει τηλεφωνική συνδιάλεξη ενώ οι υπόλοιποι παρακολουθούν.

Το παιδί να αναφέρει λύσεις σε πρόβλημα σχετικό με το σχολείο.

3. Ένα παιδί κάνει, μόνο του, τηλεφωνική συνδιάλεξη και τα υπόλοιπα παιδιά παρακολουθούν τη μια πλευρά της συνδιάλεξης τηλεφώνου (αυτής του παιδιού που είναι στο κύκλο). (Αυδή & Χατζηγεωργίου, 2007

Βιβλιογραφία Ελληνική Αυδή, Α., & Χατζηγεωργίου, Μ. (2007). Η Τέχνη του Δράματος στην Εκπαίδευση: 48 προτάσεις για εργαστήρια θεατρικής αγωγής. Αθήνα: Μεταίχμιο. Αγγλική Dodwell, C. (2009). Drama and storytelling: Creative approaches for teaching historical, geographical and social understanding. Primary History, 53(6), 22 – 23. Fulford, J., Hotchings, A. R., & Schimitz, H. (1990). Drama: Bright Ideas. Warwickshire: Scholastic. Neelands, J., & Goode, T. (2000). Structuring drama work: A handbook of available forms in theatre and drama (2nd ed.). UK: Cambridge University.

41


Οικογένεια και σχολείο

Από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο «Η επιρροή του περιβάλλοντος μάθησης που προσφέρουν οι γονείς στο σπίτι στα μαθησιακά αποτελέσματα των παιδιών» Άντρια Δημοσθένους Στο συγκεκριμένο βιωματικό εργαστήριο, οι γονείς είχαν την ευκαιρία να εργαστούν σε ομάδες και να αναφέρουν, κατά την άποψή τους, πώς το περιβάλλον μάθησης που προσφέρουν στο το σπίτι (ΠΕΜΑ-ΟΙΚ), επηρεάζει τα μαθησιακά αποτελέσματα των παιδιών. Επιπλέον, παρουσιάστηκαν αποτελέσματα ερευνών που αναφέρουν πώς το ΠΕΜΑ-ΟΙΚ επηρεάζει τα μαθησιακά αποτελέσματα των παιδιών. Αναφέρθηκε ότι το ΠΕΜΑ-ΟΙΚ περιλαμβάνει ευκαιρίες για παιχνίδι και μάθηση, αλλά και δραστηριότητες αλληλεπίδρασης με άτομα που στηρίζουν την ανάπτυξη του παιδιού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το παιδί αναπτύσσει την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, κριτικής σκέψης κ.ά. (Rattani και Shah, 2011). Επίσης, το περιβάλλον του σπιτιού μπορεί να οριστεί ως το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο τα παιδιά ζουν με ανθρώπους οι οποίοι συμβάλλουν στην ανάπτυξη των ικανοτήτων τους για την ανάγνωση και τη γραφή (Ngorosho, 2010). Λέχθηκε ότι το ΠΕΜΑ-ΟΙΚ περιλαμβάνει τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των γονέων, π.χ. το επίπεδο εκπαίδευσής τους (Christian, Morrison και Bryant, 1998), το επίπεδο γραμματισμού (literacy) τους (Gilger, Pennington και DeFries, 1991), τις συνήθειες των γονέων γύρω από τον γραμματισμό (π.χ. Bus, Van IJzendoorn και Pellegrini, 1995). Επίσης περιλαμβάνει την εμπλοκή των παιδιών με τους γονείς τους σε δραστηριότητες που προωθούν την ανάπτυξη του γραμματισμού, π.χ. το από κοινού διάβασμα βιβλίων το οποίο

42

έχει θετική επιρροή στις μαθησιακές ικανότητες (π.χ. Bus, Van IJzendoorn και Pellegrini, 1995). Τονίστηκε, επίσης, ότι το ΠΕΜΑ-ΟΙΚ έχει θετική επιρροή στην ανάπτυξη του παιδιού ενισχύοντας δεξιότητες όπως την οργάνωση, τον προγραμματισμό, δεξιότητες οι οποίες ευνοούν τη μάθηση αλλά και τα κίνητρα γι’ αυτήν (Hoff, Laursen και Tardiff, 2002). Επίσης, υπάρχει μέτρια προς ψηλή συσχέτιση μεταξύ των επιτευγμάτων των μαθητών στην ανάγνωση και γραφή και του περιβάλλοντος του σπιτιού (Ngorosho, 2010). Οι επενδύσεις των γονέων στη μάθηση από το σπίτι σχετίζονται με την πρώιμη γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη (Beals και De Temple, 1993). Ως προέκταση αυτού, τα παιδιά που έχουν καλύτερο ΠΕΜΑ-ΟΙΚ πριν πάνε δημοτικό έχουν καλύτερα αποτελέσματα στα Αγγλικά και στα Μαθηματικά (Sylva, Sammons, Chan, Melhuish, Sirah – Blatchford, &Taggart, 2013). Το περιβάλλον μάθησης του σπιτιού έχει σημαντικότερη επιρροή στα μαθησιακά αποτελέσματα στα πρώτα χρόνια της ζωής


του ατόμου (Sylva, Melhuish, Sammons, Siraj-Blatchford και Taggart, 2008). Πέραν από αυτά, αναφέρθηκαν από τους γονείς στοιχεία του ΠΕΜΑ-ΟΙΚ τα οποία ενισχύουν τα μαθησιακά αποτελέσματα τα οποία επιβεβαιώνονται και μέσα από τη βιβλιογραφία. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκαν στοιχεία όπως η ενασχόληση με παιχνίδια με αριθμούς (Melhuish, Phan, Sylva, Sammons, Siraj-Blatchford και Taggart, 2008), πρόσβαση σε εκπαιδευτικές πηγές, υπηρεσίες και εκπαιδευτικά ιδρύματα (Lee και Bowen, 2006), πρόσβαση σε έντυπο και εκπαιδευτικό υλικό (Hartas, 2012), ενασχόληση με τραγούδια και ποιήματα (Melhuish, Phan, Sylva, Sammons, Siraj-Blatchford και Taggart, 2008), διάβασμα στα παιδιά (Bradley, 2002), επίσκεψη σε βιβλιοθήκη (Melhuish et al., 2008). Επιπλέον, σημαντική επίδραση στα μαθησιακά αποτελέσματα έχει η αξιοποίηση των υλικών μάθησης που υπάρχουν στο σπίτι (π.χ. μουσικό όργανο, Η/Υ, βιβλία), οι δραστηριότητες μάθησης γονέα – παιδιού όπως για παράδειγμα η αφήγηση ιστοριών στο παιδί, η διατύπωση ερωτήσεων στο παιδί γι’ αυτά που διαβάζει, το διάβασμα βιβλίων στο παιδί. Το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο της οικογένειας είναι ένας άλλος παράγοντας

του ΠΕΜΑ-ΟΙΚ ο οποίος επηρεάζει τα μαθησιακά αποτελέσματα, έμμεσα, μέσω των υλικών μάθησης που παρέχει η οικογένεια στο μαθητή και μέσω των δραστηριοτήτων μάθησης. Τελειώνοντας, αναφέρθηκε ότι η επιρροή του ΠΕΜΑ-ΟΙΚ είναι σημαντικότερη στις μικρότερες ηλικίες, αλλά οι έρευνες δείχνουν ότι είναι διαχρονική. Για παράδειγμα, από την έρευνα της Pamela Sammons (EPPSE, 2010), φάνηκε ότι το ΠΕΜΑ-ΟΙΚ συνεχίζει να έχει σημαντική επιρροή μέχρι την ηλικία των 14 χρονών, στα αποτελέσματα των μαθητών στα Μαθηματικά και τη Φυσική. Άρα, οι δραστηριότητες μάθησης μεταξύ γονέα – παιδιού θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τα αποτελέσματα των μαθητών και στις μεγαλύτερες τάξεις του σχολείου, μέχρι και το Γυμνάσιο. Για παράδειγμα, θα έχει θετική επιρροή στα αποτελέσματα των μαθητών αν το παιδί διαβάζει βιβλία (π.χ. λογοτεχνικά βιβλία για εφήβους), αν το παιδί συζητά αυτά που διαβάζει με τους γονείς του, αν το παιδί αξιοποιεί τα υλικά μάθησης που υπάρχουν στο σπίτι, αν το παιδί έχει πρόσβαση σε εκπαιδευτικές πηγές, υπηρεσίες, και εκπαιδευτικά ιδρύματα, αν το παιδί έχει πρόσβαση σε έντυπο και εκπαιδευτικό υλικό, αν το παιδί επισκέπτεται τη βιβλιοθήκη.

43


Οικογένεια και σχολείο

Βιβλιογραφία Beals, D.E., & De Temple, J.M. (1993). Home Contributions to Early Language and Literacy Development, National Reading Conference Yearbook, 1993, 207– 215. Bradley, R. (2002). Environment and parenting, Handbook of parenting (2nd ed), Hillsdale, N: Lawrence Erlbaum. Bus, A.G.,Van IJzendoorn, M.H., & Pellegrini, A.D. (1995). Joint Book Reading Makes for Success in Learning to Read: A Meta-analysis on Intergenerational Transmission of Literacy, Review of Educational Research, 65(1), 1–21. Creemers, B. P. M., & Kyriakides, L. (2008). The Dynamics of Educational Effectiveness. London and New York: Routledge. Dickinson, D. K., & Tabors, P. (2001). Beginning literacy with language, Baltimore: MD, Paul H. Brooks. Gilger, J.W., Pennington, B.F., & DeFries, J.C. (1991). Risk for Reading Disability as a Function of Family History in Three Family Studies, Reading and Writing, 3, 205–217. Hartas, D. (2012). Inequality and the home learning environment: predictors about seven-year-olds’ language and literacy, British Educational Research Journal, 38(5), 859-879. Hartas, D. (2011). Families’ social backgrounds matter: socio-economic factors, home learning and young children’s language, literacy and social outcomes, Britich Educational Research Journal, 37(6), 839-914. Hoff, E., Laursen, B., & Tardiff, T. (2002). Socioeconomic status and parenting, Handbook of parenting: biology and ecology of parenting, 2, 231–252. Kyriakides, L., Christoforou, C., & Charalambous, C. (2013). What matters for student learning outcomes: A meta-analysis of studies exploring factors of effective teaching, Teaching and Teacher Education, 36, 143-152. Lee, J.S., & Bowen, N. (2006). Parent involvement, cultural capital, and the achievement  gapamong elementary school children, American Educational Research Journal, 43(2), 193–218. Melhuish, C. E., Phan, B. M., Sylva, K., Sammons, P., Siraj – Blatchford, I., & Taggart, B. (2008). Effects of The Home Learning Environment upon Literacy and Numeracy Development in Early Primary School, Journal of Social Issues, 64(1), 95-114. Ngorosho, D. (2010). Reading and Writing Ability in Relation to Home Environment: A Study in Primary Education in Rural Tanzania, Springer, 369-388.

44


Rattani, S. A., & Shah, D. (2011). Teachers’ and Parents’ Perspective as How The Social Environment of Immediate Vicinity Can Affect The Academic Learning of a Child 4-6 years Age Group, Procedia – Social and Behavioral Sciences, 29, 44-50. Reynolds, D., & Muijs, D. (1999). The Effective Teaching of Mathematics: A review of research,  School Leadership & Management: Formerly School Organisation, 19(3), 273-288. Sammons, P., Elliot, K., Sylva, K., Melhuish, E. C., Siraj-Blatchford, I., & Taggart, B. (2004a). The  impact of pre-school on young children’s cognitive attainments at entry to reception, British Educational Research Journal, 30, 691–712. Sonnenschein, S., Brody, G., & Munsterman, K. (1996). The Influence of Family Beliefs and Practices on Children’s Early Reading Development, Developing Engaged Readers in School and Home Communities, 3–20. Sylva, K., Melhuish, E.C., Sammons, P., Siraj-Blatchford, I., & Taggart, B. (2008). Final report from the primary phase: Pre-school, school and family influences on children’s development during Key Stage 2 (7–11), Nottingham: Department for Children, Schools and Families. Sylva, K., Sammons, P., Chan, L. S. L., Melhuish, E., Sirah – Blatchford, I., & Taggart, B. (2013). The  effects of early experiences at home and preschool on gains in English and mathematics in primary school: a multilevel study in England, Z Erziehungswiss, 16, 277 – 301. White, K. R. (1982). The relation between socioeconomic status and academic achievement. Psychological Bulletin, 91, 461–481.

45


Οικογένεια και σχολείο

«Ενίσχυση του μαθησιακού περιβάλλοντος του σχολείου μέσω της ανάπτυξης ιδιαίτερης πολιτικής για τη γονική εμπλοκή» Ηλιάνα Μαλτέζου Το βιωματικό αυτό εργαστήριο είχε ως στόχο να αναδειχθεί η σημασία ανάπτυξης από μια σχολική μονάδα μιας ιδιαίτερης πολιτικής που να αφορά στην γονική εμπλοκή και πώς αυτή η ιδιαίτερη πολιτική οδηγεί στη συνέχεια στην ενίσχυση του μαθησιακού περιβάλλοντος του σχολείου με τελικό στόχο τη μεγιστοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων των παιδιών. Αρχικά, μέσα από την κοινή παραδοχή ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν παρουσιαστεί αλλαγές στις αντιλήψεις τόσων των εκπαιδευτικών όσων και τον ίδιων των γονιών ως προς συγκεκριμένες πρακτικές που αφορούν τις μεταξύ τους σχέσεις αλλά και τον τρόπο και το επίπεδο εμπλοκής και συμμετοχής των γονιών στο σχολείο, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν στο ερώτημα πώς πρέπει να είναι οι σχέσεις γονιών και σχολείου σύμφωνα με τους ίδιους και με ποιο τρόπο οι ίδιοι εμπλέκονται στη σχολική μονάδα του παιδιού τους. Ακολούθως, μέσα από συζήτηση προέκυψε η ανάγκη για αποσαφήνιση των όρων «εμπλοκή» και «συμμετοχή» κι αυτό γιατί οι δυο αυτοί όροι ενθέτουν δυο διαφορετικές ιδέες. Η γονική εμπλοκή αναφέρεται σε διαδικασίες που επιτρέπουν στους γονείς να έχουν ρόλο στο τι γίνεται στο σχολείο αλλά μόνο στη μορφή και στο βαθμό που θα προκαθορίσει το εκπαιδευτικό προσωπικό του σχολείου, ενώ η γονική συμμετοχή σημειώνει μια μετατόπιση έτσι ώστε και οι δυο πλευρές να διαμοιράζονται ευθύνες και εξουσία.

46

Κάτι τέτοιο όμως, καθιστά αναγκαίο τον καθορισμό των δικαιωμάτων και ευθυνών των δυο εταίρων, διευκρίνιση ρόλων, διαδικασιών και κοινών λογοδοτήσεων για αποφυγή συγκρούσεων. Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε στο ακροατήριο ο ερευνητικός χώρος της εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας που απέδειξε εμπειρικά ότι η μάθηση λαμβάνει χώρο σε πολυεπίπεδες ιεραρχημένες, οργανωσιακές δομές και στόχος του ερευνητικού αυτού πεδίου είναι η μεγιστοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο δυναμικό μοντέλο εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας και στους παράγοντες που προτείνει σε επίπεδο σχολείου και με ποιο τρόπο οποιαδήποτε αλλαγή ενός παράγοντα επηρεάζει τα μαθησιακά αποτελέσματα. Ειδικότερα, παρουσιάστηκε η ενίσχυση του μαθησιακού περιβάλλοντος μέσω της ανάπτυξης ιδιαίτερης σχολικής πολιτικής (δράσεις και πρακτικές που αναλαμβάνονται από το σχολείο, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς έτσι ώστε να έχουν ξεκάθαρη εικόνα για το τι αναμένεται από τον καθένα) που αφορά στη γονική εμπλοκή. Υπογραμμίστηκε ιδιαίτερα πως η σχολική πολιτική δεν περιορίζεται σε επίσημα έγγραφα ή την επίσημη πολιτική του σχολείου ούτε δίνεται έμφαση στο ποιος σχεδιάζει ή εφαρμόζει την πολιτική αλλά στο περιεχόμενο της πολιτικής. Για σκοπούς συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων δόθηκαν στο ακροατήριο ερωτήματα που αφορούν στο τι μπορούν να κάνουν οι


γονείς για να έρθουν κοντά στο σχολείο, τι ζητούν από το σχολείο έτσι ώστε να μπορούν να εμπλέκονται σε αυτό και πώς το ίδιο το σχολείο μπορεί να βοηθήσει τους γονείς. Στο τέλος του σεμιναρίου, τόσο μέσα από την παρουσίαση όσο και από τα ερωτήματα και τη συζήτηση που ακολούθησε προέκυψαν εισηγήσεις για δραστηριότητες και πρακτικές που μπορούν να εμπλέξουν τους γονείς και να βοηθήσουν τη σχολική μονάδα στην ανάπτυξη μιας ιδιαίτερης πολιτικής που να αφορά στη γονική εμπλοκή. Οι εισηγήσεις αυτές έχουν ως ακολούθως: 1. Β  οηθώ το παιδί μου να οργανώνει το χρόνο του και να αποκτήσει δεξιότητες μελέτης (π.χ. τήρηση ημερολογίου) 2. Ε πικοινωνώ συχνά με τον εκπαιδευτικό του παιδιού μου για ανταλλαγή απόψεων σε θέματα που αφορούν στην επίδοση του παιδιού μου και τις σχέσεις του με τα άλλα παιδιά. 3. Ε μπλέκομαι στην ανάληψη αποφάσεων που αφορούν στο παιδί μου.

4. Φ  ροντίζω το παιδί μου να πηγαίνει σχολείο στην ώρα του και να μειώνονται οι απουσίες του από αυτό. 5. Ε λέγχω συχνά την κατ’οίκον εργασία του παιδιού μου 6. Ενημερώνω έγκαιρα τον εκπαιδευτικό για τυχόν δυσκολίες που αντιμετώπισε το παιδί μου κατά τη διεκπεραίωση της κατ’οίκον εργασίας του. 7. Ζ  ητώ βοήθεια από το σχολείο ή τον εκπαιδευτικό του παιδιού μου για το πώς να βοηθήσω το παιδί μου σε κάτι που δυσκολεύεται. 8. Ζητώ να ενημερωθώ για τους στόχους της σχολικής χρονιάς. 9. Φ  ροντίζω να μάθω την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου για τη γονική εμπλοκή (πώς και με ποιο τρόπο μπορώ να συμμετέχω) 10. Σ  υμμετέχω ενεργά σε δραστηριότητες/σεμινάρια του σχολείου που στόχο έχουν να με βοηθήσουν να ενισχύω σωστά το παιδί μου.

47


Οικογένεια και σχολείο

«Η συμβολή των γονέων στη βελτίωση της ποιότητας και της ισότητας στην εκπαίδευση: Από τη θεωρία στην πράξη» Λεωνίδας Κυριακίδης & Εύη Χαραλάμπους Στο συγκεκριμένο βιωματικό εργαστήριο, στόχος μας ήταν να αναδείξουμε τη σημασία της γονικής εμπλοκής στο σχολείο για την προώθηση όχι μόνο της ποιότητας, αλλά και της ισότητας.

1. Η  πολιτική του σχολείου για τη δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος μάθησης και οι ενέργειες που γίνονται για τη βελτίωση του περιβάλλοντος μάθησης του σχολείου.

Αρχικά, διασαφηνίστηκαν οι όροι «ποιότητα» (εξασφάλιση μέγιστων δυνατών μαθησιακών αποτελεσμάτων στο γνωστικό, συναισθηματικό και ψυχοκινητικό τομέα μάθησης των μαθητών) και «ισότητα» (σμίκρυνση των μαθησιακών διαφορών μεταξύ των μαθητών που προέρχονται από διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά επίπεδα) και τονίστηκε η συνεισφορά τους στην επίτευξη εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας. Έπειτα, παρουσιάστηκε σε συντομία το ερευνητικό πρόγραμμα «Προωθώντας την ποιότητα και την ισότητα στην εκπαίδευση: Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση παρεμβατικού προγράμματος για παροχή ίσων εκπαιδευτικών ευκαιριών σε όλους τους μαθητές» το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας και εφαρμόστηκε κατά τη σχολική χρονιά 2012-2013 σε δημοτικά σχολεία της Κύπρου με υψηλά ποσοστά μαθητών που προέρχονται από χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο (ΚΟΕ). Το θεωρητικό υπόβαθρο του προγράμματος (δυναμικό μοντέλο εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας) παρουσιάστηκε στο ακροατήριο και επεξηγήθηκαν οι σημαντικότεροι παράγοντες στο επίπεδο του σχολείου και πώς αυτοί μπορούν (εάν βελτιωθούν) να οδηγήσουν σε μεγιστοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Ειδικότερα, παρουσιάστηκαν οι πιο κάτω παράγοντες του δυναμικού μοντέλου:

2. Η  αξιολόγηση της πολιτικής του σχολείου για τη δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος μάθησης και των ενεργειών που γίνονται για τη δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος μάθησης.

48

3. Η  πολιτική του σχολείου για τη διδασκαλία και οι ενέργειες που γίνονται για τη βελτίωση της διδακτικής πρακτικής. 4. Η  αξιολόγηση της πολιτικής του σχολείου για τη διδασκαλία και οι ενέργειες που γίνονται για τη βελτίωση της διδακτικής πρακτικής. Ακολούθως, τέθηκε σε συζήτηση το ερώτημα του κατά πόσο η εμπλοκή των γονέων στη μάθηση είναι σημαντική, καθώς η «προώθηση των δεσμών συνεργασίας του σχολείου με τους γονείς των μαθητών» εντάσσεται στον πρώτο πιο πάνω παράγοντα αποτελεσματικότητας του δυναμικού μοντέλου. Μετά τη συζήτηση, παρουσιάστηκαν ερευνητικά δεδομένα που καταδεικνύουν πως αυτός ο παράγοντας είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την αποτελεσματικότητα του σχολείου, καθώς δημιουργώντας καλές σχέσεις με τους γονείς των μαθητών και ενθαρρύνοντάς τους να εμπλέκονται ενεργά στην εφαρμογή της πολιτικής του σχολείου, γίνεται αξιοποίηση όλων των


διαθέσιμων ανθρώπινων πόρων όχι μόνο για επίτευξη των μαθησιακών στόχων (γνωστικών και συναισθηματικών), αλλά και για επίτευξη μείωσης των μαθησιακών διαφορών μεταξύ μαθητών από διαφορετικά ΚΟΕ ή/και εθνικότητα. Στη συνέχεια, δόθηκαν τα πιο κάτω ερωτήματα/δραστηριότητες και πραγματοποιήθηκε συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων: 1. Τ ι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να έρθουν πιο κοντά στο σχολείο; 2. Π  ώς μπορώ να βοηθήσω το σχολείο στην προώθηση τόσο της ποιότητας όσο και της ισότητας; 3. Τ ι ζητούν οι γονείς από το σχολείο, έτσι ώστε να μπορούν να εμπλέκονται σε αυτό ενεργά;

Από τη συζήτηση και την παρουσίαση που έγινε, προέκυψαν οι πιο κάτω σημαντικότερες δραστηριότητες εμπλοκής των γονέων στη βελτίωση της ποιότητας και της ισότητας στην εκπαίδευση: 1. Ε νισχύω τις προσδοκίες του παιδιού μου από το σχολείο δείχνοντας άμεσα αλλά και έμμεσα πόσο σημαντικό θεωρώ ότι είναι το έργο που γίνεται στο σχολείο. 2. Θ  εωρώ ότι όλα τα μαθήματα και στόχοι του αναλυτικού προγράμματος είναι σημαντικοί και προσπαθώ να περάσω αυτό το μήνυμα στο παιδί μου. 3. Δ  είχνω την εκτίμηση μου σε κάθε επιτυχία του παιδιού μου και στηρίζω το παιδί μου όταν προκύπτουν αποτελέσματα που δεν είναι ικανοποιητικά.

49


Οικογένεια και σχολείο

4. Π  αρέχω τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά κίνητρα για μάθηση στο παιδί μου (σε κάθε γνωστικό αντικείμενο). 5. Ε νθαρρύνω τη συμμετοχή του παιδιού μου στη συζήτηση για διάφορα θέματα μέσα στην οικογένεια. 6. Β  οηθώ το παιδί μου να οργανώνει το χρόνο του και να ασχολείται έγκαιρα με την κατ’ οίκον εργασία του. 7. Ε λέγχω την κατ’ οίκον εργασία και παρέχω πληροφορίες στους εκπαιδευτικούς για δυσκολίες που αντιμετώπισε το παιδί μου. 8. Δ  ιαβάζω τις ανακοινώσεις του στέλνονται στο σπίτι και επικοινωνώ με το σχολείο σε περίπτωση που αυτές δεν είναι κατανοητές. 9. Λ  αμβάνω μέρος στις συναντήσεις γονέων-εκπαιδευτικών. Σε αυτές ζητώ να ενημερωθώ όχι μόνο για την επίδοση του παιδιού μου, αλλά και για τους τρόπους με τους οποίους μπορώ ως γονιός να το βοηθήσω στο σπίτι. Ενημερώνομαι, επίσης, για τη συμπεριφορά του παιδιού μου στο σχολείο. 10. Ε νημερώνω το σχολείο για σημαντικά θέματα που με απασχολούν σχετικά με τη μάθηση του παιδιού μου και δίνω χρήσιμες πληροφορίες για τα βασικότερα σημεία στα οποία δυσκολεύεται, για τα ενδιαφέροντά του κτλ.

50

11. Ζ  ητώ να μάθω τους στόχους της σχολικής χρονιάς, έτσι ώστε να είμαι ενήμερος για την πολιτική του σχολείου και προσπαθώ να βοηθήσω όπως μπορώ στο έργο του. 12. Ε ισηγούμαι ως γονιός τη δημιουργία σεμιναρίων για το πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου στο σπίτι και πως μπορώ να εμπλακώ ενεργά στις δραστηριότητες του σχολείου. 13. Ε ντάσσομαι στη δημιουργία «κύκλου γονέων»: Ο κύκλος γονέων πρέπει να εστιάζεται στην καλλιέργεια υγιούς επικοινωνίας μεταξύ των γονέων για διάφορα θέματα η οποία να χαρακτηρίζεται από εμπιστοσύνη, αυθεντικότητα, ειλικρίνεια και ανοικτοσύνη. Οι κύκλοι γονέων μπορεί να αποτελέσουν μία πολύ καλή ευκαιρία για τους γονείς να αναμειχθούν περαιτέρω σε δραστηριότητες του σχολείου και να προσφέρουν εθελοντική εργασία συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην αίσθηση του «ανήκειν» στη σχολική κοινότητα. Στο τέλος του εργαστηρίου, παρουσιάστηκε εν συντομία το εγχειρίδιο δράσεων που έχει διαμορφωθεί στα πλαίσια του προαναφερθέντος ερευνητικού προγράμματος και δόθηκε η ιστοσελίδα του προγράμματος (www.ucy.ac.cy/equality) την οποία ο κάθε γονέας ή/και εκπαιδευτικός μπορεί να επισκεφθεί για επιπρόσθετο υλικό.


4ο Παγκύπριο Συνέδριο με θέμα:

‹‹Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο››

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ Ενδυναμωμένοι γονείς Ανθεκτικά παιδιά

latest thinking

network performance and cloud computing - have you thought it througth end-to-end?

Εισηγητές Δρ Ελένη Λοΐζου,

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2014

«Εμπειρίες ενδυνάμωσης για τα παιδιά και τους γονείς: Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στην Πρώτη Τάξη Δημοτικού» Δρ Λεωνίδας Κυριακίδης,

Ώρα 9:00 - 13:00

INFORMATION TECHNOLOGY SOLUTIONS THAT WORK FOR YOUR BUSINESS

Καθηγητής, Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

«Μετάβαση των παιδιών από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: Πορίσματα της έρευνας για την εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα»

Αίθουσα Cine Studio Πανεπιστημίου Λευκωσίας Εγγραφές 9:00 - 9:30

Εμψυχωτές Βιωματικών Εργαστηρίων Από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό: • Μαρία Ηρακλέους • Νάσια Χαραλάμπους • Άνθια Μιχαηλίδη

Είσοδος Ελεύθερη

Από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο: • Άντρια Δημοσθένους • Ηλιάνα Μαλτέζου • Εύη Χαραλάμπους

simplifying IT Service Center

A reliable and proactive service and upgrade center runs to help you out with your technology machines problems

Sales

Discover the difference and visit our online shop. An exciting place for the whole family to shop

Υποστηρικτές: Ομοσπονδίες και Συνομοσπονδίες Συνδέσμων Γονέων Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης & Τεχνικής Εκπαίδευσης, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ

Για πληροφορίες και δήλωση συμμετοχής: www.scholigoneon.org.cy 22754466 & 22754467

•To provide services and products at value for money for businesses of small to medium size •To ensure customer satisfaction from consultation, to implementation and to follow up •To ensure that all solutions are of the highest quality and are provided with guarantee

Support

•To provide low cost but high end quality systems

Networks & Communications

•Installation, networking and cabling •System maintenance and servicing •Quick response and on site support •Telephone and Remote support.

Get expert support and optimize your IT investments and enable your workforce

We see networking, as a platform perceive of the most your business functions and communications

Software solutions Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κώστα Καδή

Digiwand’s ethos encompases

Either personal or enterprise, getting the software you need has never been as simple

Cloud Backup and Storage

If you are making a move to the cloud, Digiwand is here to assess your backup and recovery requirements

Security

Why work with us? The ICT services and solutions provided to you by Digiwand’s knowhow technology experts, aspire to make our client’s businesses work better. read more @ www.digiwand.eu contact us @ info@digiwand.eu

Security, personal or enterprise, is not something you can afford you get wrong. Digiwand has the solutions

Στους συμμετέχοντες θα δοθεί πιστοποιητικό παρακολούθησης

Χορηγοί

Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών

Χορηγοί Επικοινωνίας

Χορηγός web

Digiwand Business Solutions Nicosia, Cyprus

we turn IT ambitions into solutions

Πολιτισμική Ετερότητα και Διαπολιτισμικός Διάλογος για έναν Πολιτισμό Ειρήνης Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

www.ikypros.com

www.digiwand.eu


ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ

Οικογένεια και σχολείο

4ο Παγκύπριο Συνέδριο με θέμα: ‹‹Ομαλή μετάβαση των μαθητών από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό και από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο››

Οικογένεια και Σχολείο (Τεύχος 226)  

Διμηνιαίο παιδαγωγικό περιοδικό της Παγκύπριας Σχολής Γονέων με επίκαιρες σημαντικές θεματικές και άρθρα, κείμενα και επιστημονικά συγγράμμα...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you