Page 1

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ

Οικογένεια

και σχολείο

Εσπερίδα με θέμα: ‘‘Γονείς και Παιδιά: Συνταξιδιώτες στο ταξίδι εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας’’


Οικογένεια και σχολείο

Διμηνιαίο Παιδαγωγικό Περιοδικό Χρονιά 47η Μάρτιος 2015 Αρ. 224 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Εισαγωγικό Σημείωμα ....................................... 2

Α’ Μέρος - Χαιρετισμοί ..................................... 3

Μητροπολίτης Λεμεσού κ. Αθανάσιος ......... 3



Πρόεδρος Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Λοΐζος Γιάσουμας ................................................ 5

Β’ Μέρος - Εισηγήσεις ....................................... 7

«Στρατηγικές ανάγνωσης / Κατανόησης κειμένων» ...................................... 7 Γεωργία Κούμα ΕΚΔΟΤΗΣ:

Παγκύπρια Σχολή Γονέων Το Διοικητικό Συμβούλιο της Σχολής αποτελούν εκπρόσωποι από: Συνομοσπονδίες και Ομοσπονδίες Συνδέσμων Γονέων Σχολείων Προδημοτικής, Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης, Παγκύπρια Οργάνωση Ελλήνων Δασκάλων - ΠΟΕΔ, Οργάνωση Ελλήνων Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης Κύπρου - ΟΕΛΜΕΚ, Οργάνωση Λειτουργών Τεχνικής Εκπαίδευσης Κύπρου - ΟΛΤΕΚ, Σύνδεσμοι Επιθεωρητών Δημοτικής, Μέσης Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και άτομα. Τα χειρόγραφα δεν επιστρέφονται. Τα άρθρα εκφράζουν αποκλειστικά απόψεις των συγγραφέων τους. Αναδημοσιεύσεις επιτρέπονται, φτάνει να αναφέρεται η πηγή.

«Ο ρόλος της μητέρας στη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών» ..... 11 Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους «Οικογενειακό περιβάλλον και Γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού» ...... 17 Μαρία Στεφάνου «Μητρική Γλώσσα – Η γλώσσα των μεγάλων συγκινήσεων» .............................. 29 Μαρία Κυπριανού Λεοντή Γ’ Μέρος - Συζήτηση ...................................... 35 ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗ: Για σχολεία, σωματεία και βιβλιοθήκες ................... œ 5,00 Για άτομα: Μέσω ταχυδρομείου .......................................................... œ 5,00 Μέσω σχολείου .................................................................... œ 5,00 Για συνδρομητές του εξωτερικού .............................. œ10,00 Τιμή τεύχους στην Κύπρο ............................................... œ 1,00

ΓΡΑΦΕΙΑ:

Παγκύπρια Σχολή Γονέων Διεύθυνση Γραφείων: Ιφιγενείας 73, 2003 Στρόβολος Ταχυδρομική διεύθυνση: Τ.Θ. 27298, 1643 Λευκωσία Ηλεκτρονική διεύθυνση: www.scholigoneon.org.cy Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: scholigoneon@cytanet.com.cy Τηλέφωνα επικοινωνίας: 22754466 & 22754467 Τηλεομοιότυπο: 22345103

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Γιάσουμας Λοýζος, Αριστείδου Λευτέρης, Σαμάρας Κυριάκος, Μιχαήλ Βασούλα, Κυπρής Κώστας, Κασιάς Γιώργος, Χατζήκυριακου Ειρήνη

Οικογένεια και σχολείο Δημιουργικό: Μιχάλης Θεοχαρίδης, Λειτουργός Υπηρεσίας Ανάπτυξης Προγραμμάτων Εκτύπωση: Κυβερνητικό Τυπογραφείο ISSN: 0253 - 0910

1


Οικογένεια και σχολείο

Εισαγωγικό Σημείωμα Η γλώσσα και κυρίως η μητρική γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο επικοινωνούμε με τα πιο δικά μας πρόσωπα, τους γονείς, τ’ αδέλφια, τους συγγενείς, τους φίλους. Ταυτόχρονα, όμως, μέσω της μητρικής γλώσσας προσλαμβάνουμε και τις εικόνες που υπάρχουν γύρω μας και τις διάφορες έννοιες όπως η αγάπη, η φιλία, αλλά και τα πρώτα συναισθήματα όπως η χαρά, η λύπη κ.ά. Μέσω της γλώσσας μελετούμε την ιστορία και τον πολιτισμό μας, κατανοούμε τις ρίζες μας. Γι’ αυτό κι ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος έγραψε ότι «γλώσσα και έθνος είναι ένα». Ο αγώνας για κατάκτηση της μητρικής γλώσσας πρέπει να είναι συνεχής και αδιάλειπτος και να διαρκεί ισόβια. Είναι εξάλλου παραδεκτό από όλους ότι η γλώσσα είναι το πιο ζωντανό αποδεικτικό στοιχείο της ταυτότητας του ατόμου. Ο ρόλος των γονιών στην προσπάθεια των παιδιών τους να κατακτήσουν τη μητρική τους γλώσσα είναι σημαντικός και αναμφισβήτητος. Είναι γι’ αυτό το λόγο που η Παγκύπρια Σχολή Γονέων σε συνεργασία με την Ομάδα Γλώσσας της Μέσης Εκπαίδευσης διοργάνωσε ημερίδα με θέμα « Γονείς και παιδιά Συνταξιδιώτες στο ταξίδι εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας». Στο παρόν τεύχος θα έχετε την ευκαιρία να διαβάσετε τις πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις που κατατέθηκαν στην ημερίδα κι ευελπιστούμε πως θα σας είναι χρήσιμες στην ανατροφή των παιδιών σας.

2


Μέρος ΑÕ ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΓΛΩΣΣΑΣ «Γονείς και Παιδιά: συνταξιδιώτες στο ταξίδι εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας» Χαιρετισμός του συντονιστή εσπερίδας, κ. Λευτέρη Αριστείδου Καλησπέρα σας. Πανοσιολογιότατε, κύριε Βουλευτά, κύριε Πρόεδρε της Παγκύπριας Σχολής Γονέων, κύριε Ολύμπιε, αγαπητοί φίλοι εκπρόσωποι των Ομοσπονδιών Συνδέσμων Γονέων Μέσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης Λεμεσού, κύριοι εκπρόσωποι των συνδικαλιστικών οργανώσεων των επαρχιακών γραφείων της Λεμεσού, αγαπητοί φίλοι καλησπέρα σας. Είναι ιδιαίτερη τιμή για μένα να σας καλωσορίσω στην αποψινή εσπερίδα που διοργανώνουν από κοινού η Παγκύπρια Σχολή Γονέων, η Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο με θέμα «Γονείς και Παιδιά: συνταξιδιώτες στο ταξίδι εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας». Να ευχαριστήσω τη μητρόπολη Λεμεσού για την παραχώρηση της αίθουσας και ιδιαιτέρως βέβαια να ευχαριστήσω τις τέσσερεις ειση-

γήτριες που μέσα από τις εισηγήσεις τους θα προσπαθήσουν ώστε αυτή η διαδικασία κατάκτησης της μητρικής γλώσσας να γίνει καλοτάξιδη. Χρησιμοποίησα τον όρο κατάκτηση γιατί σύμφωνα με τον καθηγητή Μπαμπινιώτη αυτό που διακρίνει τη μητρική γλώσσα από οποιανδήποτε άλλη είναι ότι μόνο τη μητρική γλώσσα κατακτά ο άνθρωπος εις βάθος τόσο σε λογικό επίπεδο (γραμματική και συντακτική δομή ή λεξιλόγιο), όσο και σε βιωματικό. Γι’ αυτό οι γλωσσολόγοι υιοθετούν τον όρο κατάκτηση σε αντίθεση με τον όρο εκμάθηση που χρησιμοποιούν για μια ξένη γλώσσα. Να καλέσω τον Πανοσιολογιότατο Αρχιμανδρίτη π. Ισαάκ Μαχαιριώτη για ένα σύντομο χαιρετισμό.

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ Χαιρετισμός του Πανιερότατου Μητροπολίτη Λεμεσού κ.κ. Αθανασίου Με πατρική αγάπη χαιρετίζω την αποψινή εσπερίδα και συγχαίρω εγκάρδια τη Σχολή Γονέων, τη Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο για την εκδήλωση αυτή, η οποία μαρτυρεί την έγνοια και το ενδιαφέρον για εκμάθηση, διατήρηση και ανάπτυξη της ελληνικής γλώσσας.

Η ελληνική μας γλώσσα, με την οποία εγράφη και έγινε κτήμα ολόκληρης της ανθρωπότητας ο ανυπέρβλητος πλούτος της κλασσικής σοφίας, αποτελεί για μας τεράστια παρακαταθήκη που μας δημιουργεί την ευθύνη της προστασίας της από τη νόθευση, την παραγνώριση ή την υποβάθμισή της.

3


Οικογένεια και σχολείο

Αξίζει να θυμόμαστε πάντα ότι στην ελληνική γλώσσα, που ήταν η κοινή γλώσσα της εποχής που ενανθρώπισε ο θεάνθρωπος Κύριός μας Ιησούς Χριστός, γράφτηκα τα ιερά ευαγγέλια και τα άλλα βιβλία της Καινής Διαθήκης και ότι η Ελληνική γλώσσα υπήρξε το εργαλείο μέσω του οποίου διαδόθηκε από τους Αποστόλους και τους μαθητές του στον τότε γνωστό κόσμο η αλήθεια της πίστεώς μας. Η ελληνική γλώσσα επίσης χρησιμοποιήθηκε για τη διατύπωση των δογμάτων και των ιερών κανόνων της Ορθοδοξίας μας και στη γλώσσα αυτή έγραφαν τα απαράμιλλης αξίας συγγράμματα τους οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας.

Ως Έλληνες και ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί έχουμε κάθε δικαίωμα να σεμνυνόμεθα για την ελληνική μας γλώσσα, η οποία μεταφέρει μέσα από τους αιώνες την παράδοση και τον πολιτισμό μας. Ο πλούτος, η σαφήνεια και η μουσικότητα της έχει αναγνωρισθεί διεθνώς και πολύ ορθά ονομάζεται η γλώσσα της επιστήμης, αφού το μεγαλύτερο μέρος των επιστημονικών όρων έχει αντληθεί από αυτή. Ο μεγάλος αυτός θησαυρός της ελληνικής μας γλώσσας πρέπει να διατηρηθεί και να αξιοποιείται από την οικογένεια και την εκπαίδευσή μας. Είναι για το λόγο αυτό που η εσπερίδα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία γιατί γίνεται με τη συνεργασία των γονέων και των εκπαιδευτικών αρχών. Τόσο τα θέματα που θα αναπτυχθούν όσο και οι εκπαιδευτικοί εισηγητές βεβαιώνουν δια την ωφέλειαν την οποία θα αποκομίσουν όσοι θα την παρακολουθήσουν. Συγχαίρω και πάλι τους διοργανωτές της εσπερίδας επιθυμώ να διαβεβαιώσω ότι η Αγία μας Εκκλησία θα συνεχίσει να είναι ο θεματοφύλακας της ελληνικής γλώσσας και θα ευλογεί και θα ενισχύει κάθε προσπάθεια για την προστασία και την εξέλιξή της. Μετ’ ευχών Ο Λεμεσού Αθανάσιος

4


Χαιρετισμός του Προέδρου Παγκύπριας Σχολής Γονέων κ. Λοΐζου Γιάσουμα Πανοσιολογιότατε, κύριε Βουλευτή, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι Ο σύγχρονος άνθρωπος θεωρεί υποχρέωσή του να προετοιμάζεται για όλα τα επαγγέλματα, δεν προετοιμάζεται, όμως για το σπουδαιότερο, αυτό του γονέα. Γι’ αυτό και οι γονείς σήμερα είναι απροετοίμαστοι για τον πολύ υπεύθυνο ρόλο τους και μάλιστα σε δύσκολη εποχή, όπως είναι η δική μας.

Συνομοσπονδίες των οργανωμένων γονιών όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, τις εκπαιδευτικές οργανώσεις, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ, τους Συνδέσμους Επιθεωρητών Δημοτικής και Μέσης, καθώς και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού - που εμείς τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Σχολής εκπροσωπούμε.

Η αναγκαιότητα για την οικογένεια να ανακαλύψει και να εφαρμόσει στην καθημερινή πρακτική μεθόδους έτσι ώστε να διευκολύνει τα μέλη της να διαχειριστούν με τον καλύτερο τρόπο τις μεταξύ τους σχέσεις και τις σχέσεις τους με τη ζωή, οδήγησε στη δημιουργία της Παγκύπριας Σχολής Γονέων, που από το 1968 δραστηριοποιείται, με βασικό σκοπό της τη συμβολή στη βελτίωση των τρόπων ανατροφής και διαπαιδαγώγησης των παιδιών, την εφαρμογή σωστών τρόπων στην αντιμετώπιση των σχετικών προβλημάτων και την εξασφάλιση όλων των δυνατών προϋποθέσεων για τη διαμόρφωση μιας, όσο γίνεται, καλύτερης νέας γενιάς, ψυχικά υγιούς, ευτυχισμένης, δημιουργικής και χρήσιμης. Κυρίες και Κύριοι, Ως μέλη του ΔΣ της Παγκύπριας Σχολής Γονέων εκείνο που μας ενώνει είναι η θέληση και διάθεση για εθελοντική και αφιλοκερδή προσφορά προς το συνάνθρωπό μας, μια υποχρέωση που επιβάλλεται και υποβάλλεται κύρια μέσα από το καταστατικό της Σχολής αλλά και παράλληλα ως αίσθημα ευθύνης απέναντι στους φορείς - μέλη που αποτελούν τη Σχολή – τις Ομοσπονδίες και

Κυρίες και κύριοι Αν και η οικονομική κρίση έπληξε και τα οικονομικά της Σχολής, με συλλογική προσπάθεια και πολλή εθελοντική δουλειά, καταφέραμε να βελτιώσουμε και να αναβαθμίσουμε την προσφορά μας προς τους γονείς, γιατί η οικογένεια αποτελεί ίσως το πιο σημαντικό κύτταρο της κοινωνίας μας. Πιστεύουμε ότι οι πληγές αυτής της κρίσης,

5


Οικογένεια και σχολείο

όποιες και να είναι, για να επουλωθούν θα πρέπει η νέα γενιά να πάρει τα απαραίτητα εφόδια να τις αντέξει και να μπορεί να γίνει ένα νέο ξεκίνημα που θα είναι ευοίωνο και θα δημιουργεί προοπτικές και ελπίδα για το μέλλον. Γι’ αυτό θεωρούμε ότι μόνο οι κατάλληλα επιμορφωμένοι και προετοιμασμένοι γονείς μπορούν να θέσουν τη βάση για την επιτυχία αυτού του στόχου. Στην προσπάθειά μας αυτή έχουμε συμπαραστάτες και συνεργάτες τους φορείς - μέλη της Παγκύπριας Σχολής Γονέων και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα θερμά να τους ευχαριστήσω και να τους βεβαιώσω ότι θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με μοναδικό σκοπό να επιτύχουμε τους στόχους μας και να υλοποιήσουμε όλα όσα έχουν οραματιστεί οι ιδρυτές της Σχολής. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα μέλη του ΔΣ της Σχολής, την Διευθύντρια και τους λειτουργούς του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, τη Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης, που είναι συνδιοργανωτές του αποψι-

νού συνεδρίου, όπως και τις λειτουργούς του Γραφείου της Σχολής για την ιδιαίτερη συμβολή τους στην υλοποίηση της σημερινής εσπερίδας. Επίσης ιδιαίτερα ευχαριστώ το Πανιερότατο Μητροπολίτη Λεμεσού κ. Αθανάσιο για τη δωρεάν παραχώρηση της αίθουσας για τη διεξαγωγή του συνεδρίου μας. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνω και στις τέσσερεις κυρίες της Ομάδας Γλώσσας στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο του ΥΠΠ, την κα Γεωργία Κούμα, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων, την Δρα Ειρήνη Ροδοσθένους, ΒΔ, φιλόλογο και τις φιλολόγους Μαρία Στεφάνου και Μαρία Λεοντή, οι οποίες θα είναι ομιλήτριες στο συνέδριό μας με θέμα «Γονείς – παιδιά: συνταξιδιώτες στο ταξίδι εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας». Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω ότι, σίγουρα όλοι ανεξαίρετα «μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι γονείς». Ας αδράξουμε, λοιπόν, κάθε ευκαιρία που μας δίνεται για βελτίωσή μας. Η βελτίωσή μας αντανακλάται κατεξοχήν στα δικά μας παιδιά. ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ

6


Μέρος BÕ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ «Στρατηγικές ανάγνωσης / Κατανόησης κειμένων» Γεωργία Κούμα, επιθεωρήτρια φιλολογικών μαθημάτων στο ΥΠΠ «Πανοσιολογιότατε, κ. βουλευτά, κύριε αναπληρωτή διευθυντά Μέσης Εκπαίδευσης, κύριε Πρόεδρε της Παγκύπριας Σχολής Γονέων, κύριε Πρόεδρε του Παγκυπρίου Συμβουλίου Εθελοντισμού εκλεκτοί προσκεκλημένοι, καλησπέρα σας. Μεσούσης της οικονομικοκοινωνικής κρίσης, εμείς θα συνομιλήσουμε για το πώς θα ενδυναμώσουμε τα παιδιά μας, με ποιους απλούς και πρακτικούς τρόπους θα τους προσφέρουμε καλύτερη Παιδεία, πώς θα τους ενισχύουμε στον συνεχή αγώνα τους για εκμάθηση της μητρικής μας γλώσσας, της ελληνικής, που αποτελεί το εφαλτήριο για πολλές άλλες επιτυχίες και διακρίσεις. Η Παιδεία αποτελεί το μόνο αγαθό το οποίο δεν λεηλατείται από κανένα εισβολέα και δεν υφαρπάζεται από καμία τρόικα. Η Παιδεία αποτελεί την καλύτερη επένδυση, με πολλά οφέλη, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, την καλύτερη κατάθεση στην Τράπεζα της ψυχής και του πνεύματος. Η ελληνική γλώσσα, η μητρική μας γλώσσα, αποτελεί αντικείμενο διδασκαλίας στα σχολεία μας και μέσον διδασκαλίας των άλλων μαθημάτων. Θέμα μου, απόψε, είναι η σύντομη παρουσίαση και εν συνεχεία η συζήτηση επί στρατηγικών ανάγνωσης και κατανόησης κειμένων, ένα χώρο που μας παιδεύει και στον οποίο παιδεύουμε και εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας!

Πρώτιστα, ας ορίσουμε τι σημαίνουν οι όροι στρατηγική, κατανόηση, κείμενα, αναγνωστική κατανόηση. Στρατηγική καλούμε τη μέθοδο με την οποία επιδιώκεται η επίτευξη συγκεκριμένου στόχου, μέσω σχεδιασμού ενεργειών προσαρμοσμένων στις μαθησιακές ανάγκες και στην προσωπικότητα του μαθητή. Κατανόηση ονομάζουμε την πλήρη και σαφή αντίληψη που παρέχει τη δυνατότητα γνώσεως, διακρίσεως και συσχετισμού δεδομένων. Η κατανόηση είναι μια ενεργητική διαδικασία. Κείμενα είναι ό, τι κείνται μπροστά μας. Κατά τον ορισμό της PISA, της διεθνούς έρευνας για αξιολόγηση των μαθητών, τα κείμενα υποδιαιρούνται σε συνεχή και μη συνεχή κείμενα. Τα συνεχή κείμενα αποτελούνται από προτάσεις οργανωμένες σε παραγράφους, που μπορεί να εντάσσονται σε ακόμη μεγαλύτερες δομές, όπως ενότητες, κεφάλαια, βιβλία (αφηγήσεις, εκθέσεις, οδηγίες, έγγραφα, πρακτικά κ.ά.). Τα μη συνεχή κείμενα αποτελούνται από πίνακες, διαγράμματα, σχηματικές απεικονίσεις, χάρτες κ.ά. Αναγνωστική κατανόηση ονομάζεται η διαδικασία αλλά και το αποτέλεσμα της ανάγνωσης ενός κειμένου. Πολλοί ερευνητές θεωρούν την αναγνωστική κατανόηση ως μια πολύπλοκη και πολυεπίπεδη διαδικασία, η οποία δεν έχει πλήρως αποτυπωθεί στις πολυάριθμες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Εγγραμματισμός στην κατανόηση κειμένων

7


Οικογένεια και σχολείο

καλείται η ικανότητα του αναγνώστη να κατανοεί γραπτά κείμενα, να τα χρησιμοποιεί και να προβληματίζεται πάνω σ΄ αυτά, προκειμένου να επιτυγχάνει τους στόχους του, να διευρύνει συνεχώς τις γνώσεις του και να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή. Συνεχίζουμε με κάποιες παραδοχές, που όλους, ως γονείς, μας απασχόλησαν ή μας απασχολούν: Το παιδί μου: Διαβάζει, αλλά δεν καταλαβαίνει τι διαβάζει…. Καταλαβαίνει, αλλά δεν μπορεί να εκφραστεί με άνεση και να πει τι διάβασε…, Προσπαθεί, αλλά δυσκολεύεται να απαντήσει γραπτώς τις ασκήσεις του ή να γράψει έκθεση…, Ακούει κάτι σε συνεχή λόγο, αλλά αδυνατεί να το μεταδώσει ορθά… Πώς απαντώνται αυτά τα ερωτήματα; Ποια η σχέση οικογένειας και σχολείου σ ΄αυτόν τον αγώνα για κατανόηση και παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου; Η σχέση τους είναι αλληλοεξαρτώμενη και αλληλοσυμπληρούμενη. Κοινή διαπίστωση όλων, λοιπόν, είναι ότι υφίστανται ποικίλα προβλήματα κατανόησης κειμένων από τα παιδιά μας. Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει αριθμός μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, όπως για παράδειγμα δυσλεξία, με δυσκολία προσήλωσης στο μάθημα, με αργό ρυθμό μάθησης, με επιμονή στην επιφανειακή ανάγνωση. Παρατηρούμε ακόμη μαθητές με πολύ φτωχό λεξιλόγιο, που τους εμποδίζει να κατανοήσουν ένα σύντομο κείμενο και να μιλήσουν γι΄ αυτό. Και αναδύεται το ερώτημα: Πώς εγώ, ως γονιός, μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου, ώστε σταδιακά να ξεπεράσει τα όποια προβλήματα του φράσουν τη μαθησιακή του

8

πορεία και κάποτε του δημιουργούν αισθήματα ενοχής, άγχους ή απόρριψης, χαμηλή αυτοεικόνα, αδιαφορία ή το οδηγούν σε παραβατική συμπεριφορά; Βασική προϋπόθεση για επιτυχή αντιμετώπιση αποτελεί η ενεργός γονεϊκή εμπλοκή, εσάς των γονέων, στα του σχολείου και η θετική εικόνα που πρέπει να έχετε για το θεσμό του σχολείου. Εμείς, είτε ως Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού είτε ως εκπαιδευτικοί υπάρχουμε επειδή τα παιδιά σας είναι οι μαθητές μας και αποτελούν το επίκεντρο όλων των προσπαθειών μας για παροχή των απαραίτητων γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων για ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους. Σας υπενθυμίζω ότι πρώτιστος και υπό έμφαση στόχος του Υπουργείου μας φέτος είναι η ποιοτική βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Ως εκ τούτου, θεωρούμε απαραίτητη τη συνεχή αλληλοενημέρωση οικογένειας - σχολείου για τη μαθησιακή πορεία του παιδιού και τη στενή και ειλικρινή συνεργασία γονιού - καθηγητή. Οι τακτές επισκέψεις σας στο σχολείο και η διά ζώσης επικοινωνία με τους καθηγητές του παιδιού σας θα σας προσφέρει ευκαιρίες για ανταλλαγή απόψεων και συζήτηση για τα δυνατά και για κάποια (πιθανώς) αδύνατα σημεία του παιδιού και για στήριξή του. Θα μου πείτε κάποιοι ότι δεν είστε καθηγητές για να βοηθάτε έμπρακτα τα παιδιά σας, ότι δεν έχετε αρκετό χρόνο για να τα στηρίζετε, ότι δεν έχετε χρήματα για να τα στέλλετε φροντιστήρια και πολλά άλλα, που σίγουρα συνυφαίνουν τη σκληρή πραγματικότητα. Όμως, έχετε το θείο δώρο να είστε γονείς, περιβάλλετε τα παιδιά σας με πολλή στοργή, αγωνιάτε για το παρόν και το μέλλον τους, ποθείτε να τους δείτε άξια μέλη της κοινωνίας και ανθρώπους ευτυχι-


σμένους. Ως γονείς μπορείτε να στηρίζετε ποικιλόμορφα τα παιδιά σας: Να τα ενθαρρύνετε να διαβάζουν, έστω και αν δεν μπορείτε να τα εξετάζετε ή να λύετε τις απορίες τους. Να δημιουργείτε τις απαραίτητες, βασικές, προϋποθέσεις για διάβασμα. Να τα εποπτεύετε και να τα παρακολουθείτε διακριτικά. Ένα χαμόγελο, μια αγκαλιά, η προσφορά ενός ποτηριού χυμού την ώρα που ζορίζονται στο διάβασμα, λένε πολλά… Να συνομιλείτε μαζί τους, να τους ακούτε, να συναποφασίζετε, όπου είναι δυνατόν…

Σήμερα, η κατανόηση κειμένων θεωρείται σε ένα μεγάλο ποσοστό υπεύθυνη για τη σχολική επιτυχία ή αποτυχία των μαθητών μας και αποτελεί το κριτήριο με το οποίο κάποιος θεωρείται στην ενήλικη ζωή του εγγράμματος ή λειτουργικά αναλφάβητος. Ποιες είναι, λοιπόν, οι βασικές στρατηγικές ανάγνωσης /κατανόησης κειμένων, που θα βοηθήσουν τα παιδιά μας στην εκμάθηση της μητρικής μας γλώσσας και να παράγουν ορθό λόγο, προφορικό και γραπτό; Οι μαθητές να συμπεραίνουν το νόημα των κειμένων από τα συμφραζόμενα, να κατανοούν το γενικό νόημα του κειμένου, να επιστρατεύουν προϋπάρχουσες γνώσεις τους, να διαβάζουν στον ελεύθερό τους χρόνο διάφορα είδη γραπτού λόγου. Να διαβάζουν τρεις φορές, τουλάχιστον, το κείμενο, να ασκηθούν στην αποκρυπτογράφηση του τίτλου του, στην εύρεση πλαγιότιτλων, στην ανίχνευση και ερμηνεία αγνώστων λέξεων /φράσεων, στην επισήμανση του βασικού νοήματος του κειμένου και των άλλων ιδεών του, στην ανάλυση, σύνθεση και ανάπτυξη των ιδεών αυτών, στην προσωπική τοποθέτηση επί τούτων, προφορικά ή γραπτά κ.ά. Συνάμα, ο εκπαιδευτικός πρέπει να δίνει κίνητρα στους μαθητές του για να εμπλακούν σε μια ουσιαστική και κριτική ανάγνωση του κειμένου και όχι επιφανειακή (π.χ. να οδηγείται σε συμπεράσματα βάσει στοιχείων του κειμένου, να συνοψίζει, να εκφράζει απόψεις, να διορθώνει λάθη). Επιπλέον, να επιλέγει τα σωστά κείμενα, που ταιριάζουν στο μαθησιακό και ηλικιακό επίπεδο των μαθητών του. Τι άλλο εισηγούμαστε για την κατανόηση κειμένων; Γρήγορη ανάγνωση (εξοικείωση με το θέμα και το περιεχόμενο), μετά

9


Οικογένεια και σχολείο

εστίαση της προσοχής για εντοπισμό της γενικής ιδέας του κειμένου (γενική προσοχή), εστίαση της προσοχής για εντοπισμό συγκεκριμένων πληροφοριών (επιλεκτική προσοχή), προβλέψεις, βάσει διαφόρων στοιχείων του κειμένου (π.χ. τίτλος, κάποιες λέξεις), αξιοποίηση συμφραζομένων για κατανόηση του νοήματος, ενεργοποίηση προϋπάρχουσας γνώσης, αναγνώριση των δομικών στοιχείων του κειμένου (π.χ. χωρισμός παραγράφων), Λεπτομερή ανάγνωση (απόλυτη προσήλωση στο κείμενο), χρήση πηγών (βιβλίων αναφοράς – λεξικά, Γραμματική, Συντακτικό- διαδίκτυο κ.ά.), κράτηση Σημειώσεων, κατασκευή διαγραμμάτων, εννοιογραμμάτων κ.ά. Επιπρόσθετα, παραθέτουμε, επιγραμματικά, και κάποιες άλλες στρατηγικές που υποβοηθούν στην κατανόηση κειμένων: Υπογράμμιση κύριων σημείων του κειμένου, Καταγραφή βασικών λέξεων – κλειδιών, Οπτικοποίηση, Περίληψη, Αυτοερωτήσεις, Νοητικές εικόνες (δηλαδή μετατροπή των προς εκμάθηση πληροφοριών σε εικόνα, εννοιογράμματα κ.ά). Ίσως διερωτάστε ποιος ο σκοπός της ανάγνωσης. Η Καζάζη αναφέρεται σε 5 επίπεδα: Στην επικοινωνία, όταν ο αναγνώστης αποκωδικοποιεί και ερμηνεύει το κείμενο που έχει γράψει ο συγγραφέας, στη μάθηση, με σκοπό την απόκτηση γνώσεων, στην άντληση πληροφοριών, όπου αξιοποιούνται οι προϋπάρχουσες γνώσεις που διαθέτει ο αναγνώστης, στην ευχαρίστηση που λαμβάνει το άτομο μέσα από το κείμενο,

10

στο ενδιαφέρον, όταν το άτομο διαβάζει κείμενα που ικανοποιούν τα ενδιαφέροντά του με απώτερο σκοπό την αυτοενημέρωση ή και την ικανοποίηση της περιέργειας. Θα ήθελα να ολοκληρώσω τη σύντομη αυτή παρουσίαση, εστιάζοντας στα 4 διαφορετικά στυλ ανάγνωσης, όπως τα καταγράφουν οι Lunzer & Gardner: Αυτά αναφέρονται: 1. στην Προσληπτική ανάγνωση, όταν απαιτείται η διαρκής συνδρομή της μνήμης, για την επιτυχή κατανόηση. 2. στη Συναισθηματική ανάγνωση, όταν η ανάγνωση διακόπτεται στιγμιαία εξαιτίας της ανάκλησης συναισθηματικών σκέψεων. 3. στη “Διαγώνια” ανάγνωση, όταν θέλουμε να πάρουμε μια μικρή γεύση του κειμένου ή να διαπιστώσουμε εάν αυτό βρίσκεται στη σφαίρα των ενδιαφερόντων μας. 4. στην Ανιχνευτική ανάγνωση, όταν θέλουμε να εντοπίσουμε μια συγκεκριμένη πληροφορία που βρίσκεται στο κείμενο. Αντιλαμβάνεστε πως, ανά περίπτωση, όλοι επιλέγουμε ένα ή περισσότερα στυλ ανάγνωσης. Ως γονείς, λοιπόν, και σε στενή συνεργασία με τους καθηγητές των παιδιών σας, μπορείτε να στηρίζετε ποικιλόμορφα τα παιδιά σας στο δύσκολο αλλά ωραίο και ελκυστικό ταξίδι κατανόησης κειμένων και εκμάθησης της μητρικής μας γλώσσας, της ελληνικής. Ας μην ξεχνάμε ότι η γλώσσα μας αποτελεί βασικό στοιχείο της ελληνικής μας ταυτότητας και της εθνικής μας επιβίωσης σ΄ αυτούς τους δύσκολους και ανατρεπτικούς καιρούς που βιώνουμε σήμερα. Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας».


«Ο ρόλος της μητέρας στη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών» Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Φιλόλογος - Β. Διευθύντρια «Θα ήθελα να ευχαριστήσω πάρα πολύ για την πρόσκληση και τη φιλοξενία των διοργανωτών». «Η γλώσσα είναι καθοριστικό συστατικό της προσωπικότητας του ατόμου και της φυσιογνωμίας ενός λαού», γράφει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Γεώργιος Μπαμπινιώτης.

Το ότι τα παιδιά κατακτούν τη γλώσσα σχετικά εύκολα και γρήγορα έχει οδηγήσει πολλούς γλωσσολόγους και ψυχογλωσσολόγους στο να υποθέσουν ότι τα παιδιά διαθέτουν μιαν εγγενή, μιαν έμφυτη γνώση για τη γλώσσα. Πώς αξιοποιείται αυτή η προδιάθεση; Συγκεκριμένα, ποιος είναι ο ρόλος της μητέρας, η οποία είναι πιο κοντά στο παιδί φυσικά και συναισθηματικά σε όλες

Η ομιλία και γενικότερα η επικοινωνία αποτελεί μέρος των διαπροσωπικών σχέσεων του ατόμου με το περιβάλλον του και η απόκτηση της γλώσσας εντάσσεται στο πλαίσιο μιας δυναμικής διαδικασίας, η οποία χαρακτηρίζει την επαφή και την επικοινωνία του παιδιού με τον γύρω του κόσμο. Η επικοινωνία αυτή, ένα κατεξοχήν ανθρώπινο χαρακτηριστικό και θείο δώρο, ολοκληρώνει τη φύση του ανθρώπου. Το παιδί γεννιέται σε έναν κόσμο ομιλητών και έχει την προδιάθεση να συν – ομιλήσει, αφού σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα είναι έτοιμο να κατανοήσει και να δεχθεί τις βασικές φωνολογικές, μορφολογικές, συντακτικές και σημασιολογικές δομές, χωρίς ιδιαίτερα σχεδιασμένα ερεθίσματα από το περιβάλλον του. Είναι αρκετή η προδιάθεση του παιδιού για τη χρήση της γλώσσας μέσα σε ένα πλαίσιο αυθορμητισμού.

τις φάσεις ανάπτυξης του, από τον καιρό που αυτό είναι στα σπλάχνα της μέχρι την ενηλικίωσή του; Η μητέρα είναι το πρώτο πρόσωπο, το οποίο θα αισθανθεί το έμβρυο, θα ‘διαβάσει’ τις σκέψεις και τα συναισθήματά της. Η μητέρα δεν αποτελεί απλώς το δοχείο μέσα

11


Οικογένεια και σχολείο

στο οποίο μεγαλώνει το παιδί, αλλά συνυπάρχει με το παιδί της. Αυτό εισπράττει ό,τι συμβαίνει στον ψυχισμό της, αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον της. Έτσι, μπορεί να είναι χαρούμενο, μπορεί να είναι λυπημένο, μπορεί να έρχεται με όρεξη για τη ζωή και δύναμη εσωτερική ή με φόβο και ανασφάλεια. Η σύνδεση της μητέρας με το αγέννητο μωρό της είναι επομένως ζωτικής σημασίας για εκείνο.

Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι οι αισθήσεις του εμβρύου αναπτύσσονται αρκετά νωρίς, με αποτέλεσμα η μήτρα να αποτελεί το πρώτο του σχολείο και η ζωή του μέσα σε αυτήν να είναι ενεργή και γε-

12

μάτη με ανταλλαγές πληροφοριών, σχετικά με το πώς είναι φτιαγμένος ο κόσμος «εκεί έξω». Το έμβρυο επηρεάζεται από τα συναισθήματα και τις αντιλήψεις των γονιών του, σταδιακά αναπτύσσονται οι αισθήσεις του και καλλιεργούνται οι ικανότητες μάθησης και μνήμης. Η ακοή αναπτύσσεται από τις πρώτες 16 εβδομάδες και είναι αποδεδειγμένο ότι τα έμβρυα μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα πριν από τη γέννησή τους. Όπως ειπώθηκε ήδη, η φωνή της μητέρας φτάνει σε αυτά με ελάχιστη αλλοίωση. Έχει διαπιστωθεί ότι γύρω στις 27 εβδομάδες, το κλάμα του μωρού περιέχει κάποια χαρακτηριστικά ομιλίας, ρυθμού και φωνητικά στοιχεία της μητέρας του. Για τον λόγο αυτόν οι αντιδράσεις των νεογέννητων στη γλώσσα βασίζονται στους ήχους που ακούνε ενδομήτρια: δείχνουν περισσότερο ενδιαφέρον, όταν ακούνε έναν ενήλικα να μιλάει στη μητρική τους γλώσσα, παρά σε κάποιαν άλλη. Με ποιους τρόπους μπορεί η μητέρα να αξιοποιήσει αυτά τα δεδομένα των ερευνών; Όταν η μητέρα τραγουδά για χάρη του παιδιού της, του μιλά, απευθύνοντάς του τον λόγο, παίζει με το μωρό της, το οραματίζεται, του φτιάχνει παραμυθάκια και στιχάκια, το προσέχει όπως θα έκανε αν είχε ήδη γεννηθεί, του αφιερώνει χρόνο διαβάζοντας κάποιο βιβλίο, τότε συνδέεται μαζί του, συμβάλλει ουσιαστικά στην πρώτη επαφή του παιδιού με τη γλώσσα, συν – ομιλώντας μαζί του. Η προσφορά της συνεχίζεται μέσα από την επικοινωνία που θα έχει με το νεογέννητο, όταν πια θα καταβάλει τα μέγιστα στην αγωγή και κοινωνικοποίησή του. Είναι ο


πρωταρχικός φορέας, για να αναπτυχθεί, να ολοκληρωθεί και κατά συνέπεια να προσαρμοστεί στην κοινωνία. Δέχεται την επίδρασή της, δημιουργεί την εικόνα κάποιας συμπεριφοράς κι ανάλογα ενεργεί. Έτσι, λοιπόν, η μητέρα έχει υποχρέωση να δώσει στο παιδί τα κατάλληλα ερεθίσματα και τις ευνοϊκές εκείνες συνθήκες, που είναι απαραίτητες, για να μπορέσει να προσαρμοστεί στο κοινωνικό περιβάλλον. Αυτό το επίτευγμα δεν γίνεται με συστηματική διδασκαλία, όπως γίνεται στο σχολείο, αλλά με τρόπους και διαδικασίες που θα πρέπει να ανακαλύπτει μόνο του το παιδί αβίαστα, χωρίς πιέσεις, στην προσπάθειά του να επικοινωνήσει με το περιβάλλον του, να εμπλακεί σε γλωσσικές πράξεις. Με ποιους τρόπους; Μιλώντας από την αρχή στο παιδί σε ορθό νεοελληνικό λόγο, δομημένο και κυρίως προσαρμοσμένο στην ηλικία του, επεξηγηματικά, ερμηνευτικά και σχολιαστικά, όχι μόνο καθοδηγητικά, εκθέτοντάς το σε προσλαμβάνουσες ανάλογα με την ηλικία του. Μιλά στο νέο μωρό, έχοντας την αίσθηση ότι την καταλαβαίνει απόλυτα: «Καλημέρα μικρό μου, πώς είσαι σήμερα;». Και είναι καλύτερα να ειπωθεί οποιαδήποτε κουβέντα με τραγουδιστή φωνή, για να τραβήξει την προσοχή του βρέφους. Η ανταπόκριση του μωρού άμεση, καθώς αρχίζει να αντιδρά, κουνώντας τα ποδαράκια του. Σχεδόν ασυνείδητα η μητέρα σταματά για λίγο, για να επιτρέψει στο μωρό να απαντήσει. Με αυτόν τον τρόπο κάνουν την εμφάνισή τους αυτές οι προ-γλωσσικές διαλογικές ικανότητες.

Η μητέρα είναι καλό να γνωρίζει και τη σπουδαιότητα των χειρονομιών στην επικοινωνία της με το παιδί της. Παράλληλα με τον λόγο, χρησιμοποιούμε και οι ενήλικες εκ φύσεως τις χειρονομίες, αφού αυτές είναι ένα φυσικό συνοδευτικό του λόγου. Ποιες είναι οι πρώτες χειρονομίες του παιδιού, οι οποίες είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν για τη γλωσσική του ανάπτυξη; Οι χειρονομίες τείνουν να είναι εικονικές, μοιάζουν με το νόημα που θέλουμε να δοθεί. Εάν, για παράδειγμα, θέλατε να κάνετε τη χειρονομία για το νόημα της λέξης «τρώω», πιθανόν να φέρνατε τα δάχτυλά σας στο στόμα σας και να κινούσατε τα χείλη σας, μιμούμενοι την κίνηση που κάνετε όταν τρώτε. Κινήσεις που αφορούν στη σχέση του μικρού παιδιού και μορφών επικοινωνίας, θα μπορούσαν, επίσης, να αποτελέσουν ευκαιρίες για τρόπο εισαγωγής των παιδιών στη λεκτική εξέλιξη. Για παράδειγμα, εάν το μικρό παιδί εκτείνει ολόκληρο το χέρι για να δείξει στη μητέρα, στον πατέρα αυτό που κρατάει, που σημαίνει: «Κοίτα τι έχω», ή δείχνει κάποιο ενδιαφέρον αντικείμενο ή γεγονός, που σημαίνει: «Δώσε την προσοχή σου, όπως εγώ, σε αυτό το ενδιαφέρον πράγμα», ή ακόμα τεντώνει το χέρι και δίνει στον γονέα ένα αντικείμενο που κρατάει, που σημαίνει: «Πάρε αυτό», ακόμα και όταν κουνάει το χέρι του όταν κάποιος φεύγει, που σημαίνει: «Αντίο», όλες οι πιο πάνω στάσεις του παιδιού είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν για λεκτική επικοινωνία με την μητέρα, η οποία καλείται να εκφράσει αυτό που το παιδί σηματοδοτεί με τη χειρονομία του ή με το σώμα του.

13


Οικογένεια και σχολείο

Ακόμη ένα παράδειγμα: Η παρουσία του πατέρα ή κάποιου άλλου αγαπημένου προσώπου στο σπίτι, είναι δυνατόν να λειτουργήσει ευεργετικά. Απλές και δομημένες προτάσεις, όπως: «Ήρθε ο μπαμπάς. Ο/Η ….. αγαπά τον μπαμπά. Έλα να δώσουμε ένα φιλί στον μπαμπά».

είναι δυνατόν να αποτελέσουν αφορμές για δημιουργία προφορικού λόγου από μέρους του παιδιού, για ενσωμάτωση σε αυτόν σχετικού λεξιλογίου. Στο επίπεδο αυτό είναι δυνατόν η μητέρα να συμβάλει είτε φωνολογικά και εννοιολογικά, όπως την περίπτωση μιας. βόλτας στη θάλασσα:

Η μητέρα όσο περνά ο χρόνος και μεγαλώνει το παιδί το βοηθά να αναπτυχθεί γλωσσικά, προσφέροντάς του πολλές φορές

Τι ωραία η θάλασσα! Πόσο νερό! Απέραντη, μεγάλη θάλασσα …, Είτε με έμφαση στη σημασιολογία των λέξεων (συνώνυμα, ταυτόσημα, αντώνυμα, ομώνυμα, οικογένειες λέξεων). Θαλασσινός αέρας, θαλασσί χρώμα, θαλάσσιο νερό/πόσιμο νερό κ.λπ.

«τεχνητές» περιστάσεις επικοινωνίας και ζητώντας του να εκφραστεί ανάλογα με αυτές. Φροντίζει συστηματικά, ώστε ο τρόπος και η μετάδοση των γνώσεων να διεγείρουν τη σκέψη, τη γλωσσική έκφραση του παιδιού. Μια βόλτα στη θάλασσα, στο πάρκο, μια επίσκεψη στη γιαγιά και στον παππού, μια συνομιλία μεταξύ παιδιών, απλά και καθημερινά στοιχεία της πραγματικότητας

14

Από την κατανόηση απλών εκφράσεων/ οδηγιών, καθώς και μηνυμάτων που μεταδίδονται με μη λεκτικά μέσα επικοινωνίας (χειρονομίες, γκριμάτσες, επιτονισμός...) μέχρι και την εξοικείωση του παιδιού με διαφορετικούς τύπους προφορικού λόγου (συζήτηση, απαγγελία, τραγούδι, διάλογος κ.ά.), η μητέρα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη γλωσσική κατάκτηση του παιδιού της, κτίζοντας ταυτόχρονα μια σχέση ζωής. Πώς μπορεί να συνδράμει η μητέρα και στη μετέπειτα πορεία του παιδιού της, όταν αυτό θα ξεκινήσει τη μαθητική του ζωή;


Πώς θα έρθει αρωγός στην προσπάθεια των δασκάλων; Ενδεικτικά αναφέρουμε: Με την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η οποία είναι επένδυση στη ζωή των παιδιών μας. Η αγάπη για το διάβασμα δεν είναι μια έμφυτη τάση που ή την έχει κανείς ή δεν την έχει. Αντίθετα, είναι μια λειτουργία που αποκτάται μέσω μιας μακρόχρονης και συστηματικής παιδείας. Και είναι οι γονείς πρώτοι και μετά οι δάσκαλοι που μπορούν να κινητοποιήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών για το βιβλίο. Βασική εμψυχωτική ενέργεια προς την κατεύθυνση της φιλαναγνωσίας είναι η προσωπική πρακτική. Να διαβάζουμε, αν θέλουμε να πείσουμε τα παιδιά να διαβάζουν. Να μιλάμε στα παιδιά για τα βιβλία που διαβάσαμε, για βιβλία που θα θέλαμε να διαβάσουμε. Το παιδί από πολύ μικρό μιμείται συμπεριφορές ενηλίκων. Γιατί να μην μιμηθεί και το διάβασμα; Είναι, νομίζω, καλύτερο να εμψυχώνουμε το παιδί για λογοτεχνικό διάβασμα μέσα στην καθημερινή σχολική ρουτίνα με φράσεις, όπως: «Αν σου μείνει λίγη ώρα, διάβασε μερικές σελίδες από το α ή το β βιβλίο και πες μου πώς σου φάνηκε». Ή, πάνω σε μια συζήτηση για το περιβάλλον: «θα θέλεις να μου πεις πώς μπόρεσαν τα παιδιά του βιβλίου που διάβασες να προστατέψουν την πόλη τους από τον κίνδυνο της μόλυνσης;» Ας μεταφερθούμε τώρα για λίγο στην ατμόσφαιρα του σπιτιού. Το παιδί, αφού διαβάσει τα μαθήματά του – κι αυτό είναι στην καλύτερη των περιπτώσεων – στήνεται μπροστά στην τηλεόραση και μια αγανακτισμένη μητέρα φωνάζει: «Κλείσε την τηλεόραση κι άνοιξε και κανένα βιβλίο».

Ο μεγάλος εχθρός του βιβλίου δεν είναι η τηλεόραση, αλλά η έλλειψη εμψύχωσης για διάβασμα. Ένα σφάλμα που κάνουμε εμείς οι γονείς είναι το να σπρώχνουμε το παιδί για διάβασμα υπό την επήρεια νεύρων ή με τη μορφή της τιμωρίας. Δεν δημιουργούμε σε αυτή την περίπτωση φιλαναγνώστες, αλλά μισαναγνώστες, αν μπορώ να χρησιμοποιήσω την έκφραση. Δεν είναι πάντα οι συνθήκες κατάλληλες για ανάγνωση, και εν πάση περιπτώσει οι χειρότερες είναι αυτές που περιέγραψα παραπάνω. Το μυστικό είναι να προωθήσουμε το κατάλληλο βιβλίο στην κατάλληλη στιγμή. Μια οικογενειακή στιγμή χαλάρωσης, διαλόγου, παιχνιδιού, μια αποφορτισμένη ατμόσφαιρα είναι ευνοϊκή συνθήκη, ώστε να διαβάσει ένα παιδί. Αν πιστεύουμε ότι το «ταξίδι με το κείμενο» έχει προορισμό τη χαρά, δεν είναι λογικό να το ξεκινάμε με στενοχώρια. Μια άλλη σημαντική δραστηριότητα, που θα αποτελέσει συνεργασία της μητέρας και του παιδιού, είναι η παρότρυνση να περιγράφει και να συντάσσει καθημερινά το πώς πέρασε τη μέρα του και αργότερα σε ένα ιδιαίτερο τετράδιο να συντάσσει το προσωπικό του ημερολόγιο. Εκεί, ενδεικτικά, θα μπορεί να σημειώνει τι έκανε, τι άκουσε, τι είδε, τι διάβασε, πού πήγε (θέατρο, κινηματογράφο, εκδρομές, ταξίδια, συναυλία, αθλητικοί αγώνες, επίσκεψη σε μουσείο, σε γυμναστήριο, κ.λπ.). Να γίνεται λόγος για ένα βιβλίο που διαβάσαμε εμείς ή για μια διάλεξη που παρακολουθήσαμε και να μεταφέρουμε με απλά λόγια το θέμα που παρουσιάστηκε.

15


Οικογένεια και σχολείο

Η γλωσσική παιδεία του νέου ανθρώπου είναι πρωτίστως πρόβλημα πνευματικής και ψυχικής καλλιέργειάς του. Κι αυτή η καλλιέργεια αρχίζει από την οικογένεια και κυρίως από τη μητέρα και συνεχίζεται μέσα στην ευρύτερη πολιτιστική και γλωσσική κοινότητα. Πρέπει να το κατανοήσουν κοινωνία και πολιτεία ότι η γλωσσική καλλιέργεια συνυφαίνεται με την πνευματική και την ψυχική καλλιέργεια. Η γλώσσα δεν αναπτύσσεται χωρίς τη σκέψη, ούτε η σκέψη χωρίς τη γλώσσα.

Με αυτόν τον τελευταίο τρόπο κυρίως καταφέρνει έμμεσα να καλλιεργεί στις συνειδήσεις σεβασμό για τη γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας και όργανο και όχημα σκέψης, συναισθημάτων και αξιολογικών επιλογών.

Άλλωστε, κίνηση στην κίνηση είναι η ψυχή του νέου ανθρώπου, κινητική οφείλει να είναι και η επικοινωνία του νέου ανθρώπου με τη μητέρα του. Σε αυτήν την κίνηση γίνεται συγκινήτωρ (κατά το γεννήτωρ), αυτός που παράγει την κίνηση, και συνδημιουργός του πνεύματος του παιδιού της είτε είναι μορφωμένη, οι περισσότερες νέες μητέρες είναι σήμερα με πτυχία, είτε όχι. Το μητρικό φίλτρο την καθιστά τροφό πνευματικών αγαθών, τα οποία μπολιάζει περισσότερο με την αγάπη και τη διάθεσή της για προσφορά.

Bowen, C., Speech and Language Development in Infants and Young Children, according to Parent-Child Services, 2003.

16

Σας ευχαριστώ.

Βιβλιογραφία:

Μπαμπινιώτης, Γ., Γλωσσολογία και Λογοτεχνία, Αθήνα 1984. Shaffer, D.R., Εξελικτική Ψυχολογία: Παιδική Ηλικία και Εφηβεία. Αθήνα 2004.]


«Οικογενειακό περιβάλλον και Γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού» Μαρία Στεφάνου, Φιλόλογος «Καλησπέρα σας και από εμένα. Χαίρομαι που βρίσκομαι ανάμεσα σε τόσους γονείς, είμαι κι εγώ μητέρα τεσσάρων παιδιών κι είναι πάντα από τα προσφιλή θέματα των γονιών να μιλούν για τα παιδιά και να μοιράζονται προβλήματα και απόψεις για τη βελτίωσή τους. Εδώ βέβαια βρίσκομαι ως εκπαιδευτικός και θα χαρώ να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις και διαπιστώσεις και να θυμίσω κάποιες καλές πρακτικές για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας στη μελέτη του μαθήματος της Νέας Eλληνικής Γλώσσας, που ίσως να ξεχνούμε στην κουραστική και τόσο φορτωμένη καθημερινότητά μας. Συνταξιδιώτες με τα παιδιά μας στο ταξίδι της ζωής γι’ αρκετά χρόνια, συνταξιδιώτες και στο ταξίδι της μόρφωσης. Απόψε θα μιλήσουμε για τη μητρική μας γλώσσα την Ελληνική, και πώς μπορούμε ως γονείς να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να την μάθουν καλύτερα, να την αγαπούν, να τη χρησιμοποιούν σωστά, να κατανοήσουν τη δύναμη που έχουν οι λέξεις. Έχουν γραφτεί πολλά για τη μητρική γλώσσα, και τη σημασία της για το άτομο και το λαό που τη μιλά. Είναι η γλώσσα που γράφεται μέσα στο παιδί όταν βρίσκεται ακόμα μέσα στη μήτρα της μητέρας του, είναι η γλώσσα που αναγνωρίζει πριν ακόμα μιλήσει, είναι η γλώσσα μέσα από την οποία θα εισπράξει όλη την αγάπη της οικογένειάς του. Ας θυμηθούμε πόση χαρά κάναμε όλοι όταν το μωρό μας ψέλλιζε τις πρώτες του λέξεις. Και πριν ακόμα, όταν έβγαζε τους πρώτους ήχους κι εμείς προσπαθούσαμε να τους ερμηνεύσουμε σε λέξεις, σε μπαμπά και μαμά. Η μαγεία της πρώτης επικοινωνίας.

Με κάθε λέξη που μαθαίνει το παιδί ανακαλύπτει κι ένα κομμάτι του κόσμου. Πίσω από κάθε λέξη ανακαλύπτει, υποσυνείδητα, τη φιλοσοφία της ζωής μας, το ύφος και το ήθος του πολιτισμού μας, τις ιδέες μας τους φόβους και τις ανησυχίες μας. Θα χαρεί, θα λυπηθεί, θα ρωτήσει, θα απορήσει, θα θαυμάσει, θα θυμώσει, θα αγαπήσει, μέσα από τις λέξεις που έμαθε. Κι αυτές τις ίδιες λέξεις θα διδάξει αργότερα ο ίδιος στα δικά του παιδιά. Τη μητρική του Γλώσσα. Όλοι χαιρόμαστε ν’ ακούμε τα παιδιά μας να μιλούν και να διαβάζουν ωραία, να γράφουν οργανωμένα και με σαφήνεια, να μπορούν να εκφράζουν τη σκέψη τους απλά και κατανοητά, να επιχειρηματολογούν με πειθώ, να γνωρίζουν σε βάθος τη γλώσσα μας, να την σέβονται και να την προστατεύουν, γιατί με αυτήν αποκαλύπτουμε τους κόσμους μας ο ένας στον άλλο, καταλαβαινόμαστε, επικοινωνούμε. Πώς είναι όμως ακριβώς τα πράγματα σήμερα με τη γλώσσα μας; Αυτή τη γλώσσα που προκάλεσε και προκαλεί τον παγκόσμιο θαυμασμό με τη δομή, τον πλούτο την ευελιξία, την ακρίβεια και τη σαφήνειά της. Γλωσσική ανεπάρκεια - Αιτίες - Διαπιστώσεις Θυμούμαι ότι ήμουν πολύ περήφανη για τα ωραία γράμματα της κόρης μου και την χωρίς λάθη ορθογραφία της. Γι’ αυτό έπαθα πραγματικό σοκ όταν πήρα τα πρώτα μηνύματά της στο κινητό μου. Δεν ξέρω πόσοι από σας θυμάστε τα πρώτα μηνύματα που πήρατε, εγώ δυσκολεύτηκα πολύ να το καταλάβω.

17


Οικογένεια και σχολείο

Dn τhl tpt. Tnx. Παρόμοια σημειώματα που έγραφαν μαθήτριες στην τάξη, στον ίδιο κώδικα greeklish με σόκαραν περισσότερο, αφού διαπίστωσα ότι αυτός ο γλωσσικός κώδικας δεν είναι μόνο για το κινητό και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά έχει γίνει ο καθημερινός τρόπος γραπτής επικοινωνίας των παιδιών μας. Και για να μην είμαι άδικη με τα παιδιά, να επισημάνω ότι αυτός ο γραπτός κώδικας επικοινωνίας χρησιμοποιείται και από πολλούς ενήλικες, για λόγους που δεν είναι του παρόντος. Πολλοί γονείς εκφράζουν το παράπονο ότι τα παιδιά τους λένε ότι διαβάζουν καθημε-

18

ρινά τα μαθήματά τους όμως δεν αποδίδουν αρκετά στο σχολείο και έχουν χαμηλούς βαθμούς, διάβασαν αρκετά για το διαγώνισμα και τα ήξεραν, αλλά δεν έγραψαν, ή δεν κατάλαβαν τι ζητούσε η ερώτηση, ή ότι είναι πολύ δύσκολη η ιστορία και δεν καταλαβαίνουν τι γράφει το βιβλίο, δεν… δεν… , πολλά δεν… Τα παιδιά μας δυσκολεύονται στην κατανόηση κειμένου, δυσκολεύονται πολύ στην κατανόηση γραπτού και προφορικού λόγου, έχουν πολύ φτωχό λεξιλόγιο που δεν τους επιτρέπει σαφή και ακριβή διατύπωση στο δικό τους γραπτό ή προφορικό λόγο, ο οποίος μάλιστα λόγος είναι αλλοιωμένος με ξένες, αγγλικές κυρίως εκφράσεις, κι ο γραπτός τους κώδικας σε αγγλικούς χαρακτήρες και χωρίς φωνήεντα. Νομίζω ότι είναι γενικά παραδεκτό ότι υπάρχει, τελικά, γλωσσικό πρόβλημα στην Κύπρο.


Αυτό, εξάλλου, αποδεικνύουν και οι αριθμοί στα αποτελέσματα των εξετάσεων των μαθητών κι αυτά είναι που έχουν ανησυχήσει και το ΥΠΠ και το Σύνδεσμο Φιλολόγων αλλά και κάθε ευαισθητοποιημένο άνθρωπο που γνωρίζει την αξία της μητρικής γλώσσας γενικά και ειδικότερα της Ελληνικής. Πολύ χαμηλός μέσος όρος στις Παγκύπριες εξετάσεις. Για τη χρονική περίοδο 2010 – 2013 ο μέσος όρος επιτυχίας κυμαινόταν μεταξύ 8.88 και 10.07. Στο Πρόγραμμα PISA, η Κύπρος κατέλαβε την τρίτη χειρότερη θέση ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σύμφωνα με έρευνα του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης, είναι ψηλό το ποσοστό των παιδιών με αυξημένο ρίσκο να μείνουν γλωσσικά αναλφάβητα. Για το 2012 – 2013 6,9% (562)-περίπου ένας στους δεκαπέντε- παρουσιάστηκε να έχει μεγάλη πιθανότητα, να μείνει γλωσσικά αναλφάβητο. Είναι λογικό και αυτονόητο, να αναζητήσουμε τις αιτίες της γλωσσικής ανεπάρκειας ανάμεσα στους παράγοντες που διαμορφώνουν τη γλωσσική ικανότητα του παιδιού. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα που έχει και την κύρια ευθύνη για τη συστηματική γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών, δεν είναι άμοιρο ευθυνών, που κάποτε στην προσπάθεια εκσυγχρονισμού του, αντιγράφει μεθόδους και πρακτικές και υιοθετεί αλλαγές και προβαίνει σε πειραματισμούς που δεν εδράζονται σε μελέτες επί των πραγματικών συνθηκών και αναγκών της δικής μας Εκπαίδευσης, η απουσία επαρκών γλωσσικών ερεθισμάτων από την οικογένεια, η κυριαρχία της εικόνας μέσω της τηλεόρασης

και των υπολογιστών, η λανθασμένη και κακή χρήση της τεχνολογίας, η εξορία του βιβλίου από τη ζωή μας, η υιοθέτηση των greeklish, θεωρούνται κάποιοι από τους λόγους που οδήγησαν στο σημερινό γλωσσικό έλλειμμα. Σχολείο και Οικογένεια: Οι βασικοί υπεύθυνοι για τη Γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Οι παράγοντες, όμως, που θα δώσουν το στίγμα της επιτυχίας ή της αποτυχίας στη διαμόρφωση της γλωσσικής ικανότητας του παιδιού, παρόλο που εκτίθεται και σε άλλους παράγοντες που το επηρεάζουν γλωσσικά, είναι το Σχολείο και η Οικογένεια. Οι γονείς θα γίνουν οι πρώτοι φυσικοί δάσκαλοι του παιδιού, θα του διδάξουν τις πρώτες δεξιότητες, θα του εμφυσήσουν τις πρώτες στάσεις και αξίες, θα διαμορφώσουν τον πυρήνα της προσωπικότητάς του. Το σχολείο θα πάρει τη σκυτάλη και θα συνεχίσει, με συστηματικό πλέον και εξειδικευμένο τρόπο να διδάξει στο παιδί τη Γλώσσα. Τα δυο συστήματα συναντώνται στον κοινό τους ρόλο. Τον παιδαγωγικό. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο βρισκόμαστε κι εμείς εκπαιδευτικοί και γονείς απόψε εδώ. Κι οφείλουμε να κάνουμε και τα δύο συστήματα την αυτοκριτική μας, να ορίσουμε τις περιοχές των ευθυνών και αρμοδιοτήτων μας και να συνεργαστούμε σωστά για να θεραπεύσουμε αυτό το γλωσσικό έλλειμμα, επειδή η γλωσσική και λεκτική ικανότητα του ανθρώπου είναι στην κορυφή της κλίμακας της πολλαπλής νοημοσύνης. Θεωρείται η γλωσσική επάρκεια, δηλαδή η ικανότητα του ανθρώπου να κατανοεί τη σημασία των λέξεων, να γνωρίζει μιας μεγάλης έκτασης λεξιλόγιο και να μπορεί να χρησιμοποιεί τις κατάλληλες λέξεις με τα-

19


Οικογένεια και σχολείο

χύτητα και ειρμό, η σημαντικότερη ένδειξη της γενικής ευφυίας του ανθρώπου, ακόμα και πριν από τη μαθηματική – αριθμητική ικανότητα. Ο Πλάτωνας, μάλιστα, ταυτίζει εντελώς τη διάνοια με τη γλώσσα. «Γλώσσα και διάνοια ταυτόν».

σει τη γνώση νοητικά, θα αδυνατεί να την εκφράσει, προφορικά ή γραπτά. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι ένας μεγάλος αριθμός παιδιών δεν κατανοεί τι γίνεται μέσα στην τάξη επειδή ο γλωσσικός κώδικας με τον οποίο ήλθαν στο σχολείο είναι ανεπαρκής

Να επισημάνουμε επίσης ότι η γλώσσα διατρέχει όλα τα μαθήματα. Αυτή είναι το κύριο μέσο μετάδοσης γνώσεων. Αν ο μαθητής είναι γλωσσικά ανεπαρκής με φτωχό λεξιλόγιο, με μικρή ικανότητα γραπτής και προφορικής έκφρασης, θα αδυνατεί να προσλάβει τις πληροφορίες όλων των άλλων μαθημάτων, ή ακόμη κι αν κατακτή-

και για τον ίδιο λόγο δεν μπορεί επίσης να κατανοήσει τις πληροφορίες των σχολικών βιβλίων που είναι κι αυτά γραμμένα σε πιο απαιτητικό γλωσσικό κώδικα, κι όχι γιατί «δεν παίρνει τα γράμματα». «Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις». Κι αν δεν έχουν τα ονόματα των πραγμάτων στο μυαλό τους, το λεξιλόγιο, τη Γλώσσα, τα παιδιά μας

20


θα ακολουθήσουν μια αποτυχημένη σχολική πορεία, που μόνο πίκρα και απογοητεύσεις θα τους προσφέρει. Α. Η οικογένεια στηρίζει γλωσσικά το παιδί α. από τη νηπιακή ηλικία, β. τη σχολική ζωή και γ. καλλιεργεί γλωσσική κουλτούρα Απαιτείται, λοιπόν, η οικογένεια να τροφοδοτεί το παιδί με γλωσσικά ερεθίσματα σε όλη την προσχολική ηλικία, αλλά να είναι κοντά του συνέχεια και σε όλη τη σχολική του πορεία, να είναι κοντά στο σχολείο, στις εκδηλώσεις και στη σχολική ζωή του παιδιού του, υποστηριχτής, αρωγός και βοηθός στην κατ’ οίκον μελέτη του, και να δημιουργήσει ένα οικογενειακό περιβάλλον που να δίνει ερεθίσματα και να καλλιεργεί πολύπλευρα γλωσσική κουλτούρα. Α1.Προσχολική ηλικία και γλωσσική αγωγή Οι ειδικοί παιδαγωγοί και γλωσσολόγοι τονίζουν με έμφαση τη σημαντικότητα της νηπιακής ηλικίας του παιδιού για τη μελλοντική του γλωσσική ανάπτυξη. Τυχερά θεωρεί τα παιδιά παλαιότερων εποχών ο Χρίστος Τσολάκης, που ζούσαν σε μια ευρύτερη οικογένεια με πολυλογούδες γιαγιάδες και παραμυθάδες παππούδες, γλωσσικούς δασκάλους στο παιδαγωγείον του Τζακιού, που δημιουργούσαν με τα παραμύθια και τις ιστορίες τους ένα πολύ πλούσιο γλωσσικό περιβάλλον. «’Εχει μεγάλη σημασία το παιδί να μεγαλώνει / ανατρέφεται μέσα σε ευχάριστο / πλούσιο γλωσσικά οικογενειακό περιβάλλον, πράγμα που εξασφάλιζαν οι παλαιές πολυμελείς συνήθως οικογένειες με τη φλύαρη γιαγιά και τον παραμυθά παππού, οι οποίοι με εντελώς φυσικό τρόπο μπόλιαζαν τον

νεοσσό με τον λαϊκό πολιτισμό της κοινότητας και του πρόσφεραν μέσα από τις ατέλειωτες αφηγήσεις τους (παραμύθια, μύθους, παραδόσεις κτλ.) τον γλωσσικό πλούτο της μητρικής γλώσσας, και όταν ακόμη αυτός ήταν ιδιωματικός. Λειτουργούσε, βλέπετε, ακόμη το «Παιδαγωγείο του τζακιού», το οποίο χάθηκε μέσα στις νέες μορφές του πολιτισμού μας. Απώλεια για τη γλώσσα και τον πολιτισμό». Πολύ σημαντική, λοιπόν η νηπιακή ηλικία του παιδιού, επειδή το νήπιο μαθαίνει με πολύ πιο γοργούς ρυθμούς, το εύρος του λεξιλογίου του δείχνει πόσο η μητέρα ασχολείται μαζί του. Τα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του είναι τα πιο κρίσιμα και κάπου εκεί ολοκληρώνει την γνώση των βασικών δομών της μητρικής του γλώσσας. Αυτό που μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε σ’ αυτή την κρίσιμη ηλικία του παιδιού είναι να του μιλούμε, να του διηγούμαστε παραμύθια και ιστορίες, να ανταποκρινόμαστε ακόμα και στους πρώτους άναρθρους ήχους του. Αυτή είναι η πρώτη του προσπάθεια για επικοινωνία και πρέπει να του απαντήσουμε ότι είμαστε εκεί. Να του μιλούμε από μωρό, έστω κι αν δεν καταλαβαίνει όλα όσα του λέμε. Οι ειδικοί λένε ότι τότε που ωριμάζει ο εγκέφαλος του παιδιού, τα γλωσσικά ερεθίσματα είναι ιδιαίτερα ευεργετικά για τη μετέπειτα γλωσσική του ανάπτυξη. Κλείνουμε λοιπόν την τηλεόραση και επικοινωνούμε ζωντανά με το μωρό μας. Το προκαλούμε να μιλά και το ακούμε με προσοχή, του διαβάζουμε μικρές ιστορίες και λογοτεχνικά βιβλία κατάλληλα διασκευασμένα γι’ αυτή την ηλικία, και του δίνουμε εικονογραφημένες ιστοριούλες. Η συνταγή

21


Οικογένεια και σχολείο

επιτυχίας δεν είναι τόσο στο επίπεδο μόρφωσης των γονιών σ’ αυτή την ηλικία των παιδιών, αλλά στην ποσότητα και ποιότητα χρόνου που θα διαθέσουμε στο παιδί μας. Τα παιδιά που από μικρά τους διάβαζαν οι γονείς τους ιστορίες, παραμύθια και άλλα λογοτεχνικά είδη, φαίνεται ότι όταν πήγαν στο Δημοτικό, διέθεταν πολύ πιο πλούσιο λεξιλόγιο, η αφηγηματική τους ικανότητα ήταν πολύ καλύτερη σε σύγκριση με τα παιδιά, τα οποία δεν είχαν ανάλογες εμπειρίες, είχαν γλωσσική ευχέρεια και ικανότητα να μαθαίνουν νέες λέξεις με μεγαλύτερη ευχέρεια, να εκφράζονται προφορικά και γραπτά πιο εύστοχα και άνετα. Α2. Σχολική ζωή και οικογένεια Όσον αφορά τώρα τη σχολική ηλικία του παιδιού, τρεις είναι οι άξονες πάνω στους οποίους ο γονιός θα βασίσει τη βοήθειά του για τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού του: Πρώτο θα φροντίσει να έχει στενή επαφή και συνεργασία με το σχολείο, Δεύτερο να βοηθά και να υποστηρίζει το παιδί στην κατ’ οίκον εργασία του με το σωστό τρόπο και τρίτο να συνεχίσει να καλλιεργεί με πολλούς τρόπους την αγάπη του παιδιού για τη γλώσσα και την μόρφωση. Α2 Ι. Συνεργασία οικογένειας – σχολείου. Μια πρώτη σύσταση που γίνεται στους γονείς είναι να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία και συνεργασία με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν το παιδί τους. Έρευνες καταδεικνύουν ότι οι γονείς ζητούν και επιδιώκουν αυτή τη συνεργασία με το σχολείο, όπως επίσης αποδεικνύουν ότι όπου υλοποιείται αυτή η συνεργασία, τα αποτελέσματα των παι-

22

διών στα μαθήματα βελτιώνονται αισθητά. Συγκεκριμένα σε έρευνα στην Αμερική αποδείχθηκε ότι όσο συχνότερα οι γονείς συζητούσαν με τα παιδιά τους για τις σχολικές τους δραστηριότητες ή εκδηλώσεις, για το τι συζητήθηκε μέσα στην τάξη, για τα μαθήματα και το πρόγραμμα του σχολείου, καθώς και το πόσο συχνά οι γονείς συμμετείχαν εθελοντικά σε εκδηλώσεις, τόσο υψηλότερα επίπεδα σχολικής επιτυχία σημείωναν τα παιδιά τους. Διατηρούμε, λοιπόν συχνή επαφή με το σχολείο, γινόμαστε συνεργάτες, βοηθοί, υποστηριχτές, συνταξιδιώτες με τα παιδιά μας σε όλες τις εκδηλώσεις τους. Το κυριότερο, με την όλη συμπεριφορά μας, τις κρίσεις και τα σχόλιά μας ανεβάζουμε το σχολείο, την παιδεία, τη μόρφωση σε αξίες στα μάτια του παιδιού και αποφεύγουμε επικριτικά ή υποτιμητικά σχόλια και απαξιωτική συμπεριφορά για τυχόν λάθη ή παραλείψεις του σχολείου, που σίγουρα γίνονται. Α2 ΙΙ. Βοήθεια και υποστήριξη της οικογένειας στην κατ’ οίκον μελέτη του μαθητή. Η βοήθεια που μπορούμε να δώσουμε στον προέφηβο ή έφηβο μαθητή μας στην κατ’ οίκον μελέτη του, και για να κερδίσει έναν καλό βαθμό στο Γλωσσικό μάθημα, αλλά και για να ευαισθητοποιηθεί στη μητρική του γλώσσα; Κατ’ αρχήν κάνουμε τα αυτονόητα, αυτά που όλοι γνωρίζουμε και είναι η βάση μιας καλής σχολικής πορείας για όλα τα μαθήματα: Δημιουργούμε τις κατάλληλες συνθήκες μελέτης. Κατάλληλος χώρος Γραφείο – μικρή βιβλιοθήκη Η/Υ – Διαδίκτυο. Όταν το παιδί είναι στο Δημοτικό, βάζουμε τα


σωστά πλαίσια μελέτης σε σταθερό χρόνο, μετά την ξεκούραση του παιδιού από το σχολείο, απομακρύνουμε τις αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν διάσπαση της προσοχής του, όπως κινητό τηλέφωνο Η/Υ, τηλεόραση, μικρότερα αδέλφια κ.ά. Δημιουργούμε ευχάριστο μαθησιακό περιβάλλον, δίνουμε τα σωστά κίνητρα στο παιδί μας και το βοηθούμε να αποκτήσει δεξιότητες και στρατηγικές μελέτης που ταιριάζουν στο μαθησιακό του τύπο. Όσο πιο καλά εδραιώσουμε αυτές τις συνήθειες στο παιδί από νωρίς, τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν να παραμείνουν και ως ελεύθερη επιλογή του παιδιού όταν πάει στο γυμνάσιο και λύκειο, τότε που η έννοια της πειθαρχίας αλλάζει περιεχόμενο και έχει να κάνει πιο πολύ με την εσωτερική θέληση και βούληση του παιδιού, τη συναισθηματική του ωριμότητα και τα δικά του προσωπικά εσωτερικά κίνητρα για μάθηση και όχι με την οποιαδήποτε εξωτερική επιβολή. Το παιδί πρέπει σταδιακά να απεξαρτηθεί από τη γονεϊκή βοήθεια και να αναλάβει την ευθύνη της μελέτης του. Εμείς οι γονείς κρατούμε την απαραίτητη απόσταση που δεν θα παραβιάσει την αυτονομία του παιδιού μας και δεν θα του δώσει το μήνυμα ότι είμαστε πρόθυμοι να γίνουμε το δεκανίκι του. Θυμόμαστε κάθε στιγμή ότι είμαστε μόνο οι γονείς. Ούτε καθηγητές ούτε

μαθητές. ΔΕΝ ξαναδιδάσκουμε το μάθημα στο σπίτι, γιατί θα συγχύσουμε με τη διαφορετική μας προσέγγιση και τεχνική, που ίσως θυμόμαστε από τα δικά μας μαθητικά χρόνια και ΔΕΝ ενεργούμε ως μαθητές, θέλοντας να ανεβάζουμε το επίπεδο της εργασίας του παιδιού μας εκεί που μας ικανοποιεί εμάς, αλλά που δεν ανταποκρίνεται στις δικές του πραγματικές ικανότητες. Δεν ξαναγράφουμε την εργασία του, δεν του υπαγορεύουμε απαντήσεις, δεν

διορθώνουμε εντελώς τις εργασίες του για να αφήσουμε τον καθηγητή να αποκτήσει την πραγματική εικόνα του παιδιού μας, των δυνατοτήτων και αδυναμιών του και να μπορέσει να το βοηθήσει ανάλογα. Δεν του αγοράζουμε σχολικά βοηθήματα γιατί εξαφανίζουμε κάθε πιθανότητα δημιουργικής και ουσιαστικής δουλειάς από τον μαθητή. Δεν συγκρίνουμε ποτέ με επιδόσεις άλλων παιδιών ή αδελφιών. Δεν το φορτώνουμε

23


Οικογένεια και σχολείο

με ενοχές (αν έχει χαμηλές επιδόσεις). Δεν πιέζουμε υπερβολικά το παιδί να πετύχει αυτό που νομίζουμε εμείς. Δεν το πιέζουμε να απαντά γρήγορα ή με τη δική μας διατύπωση. Δεν ενθαρρύνουμε την «παπαγαλία» από το βιβλίο. Δεν εκνευριζόμαστε όταν το παιδί δεν ανταποκρίνεται στο επίπεδο που

θέλουμε εμείς. Δεν το κάνουμε να νιώθει υποδεέστερο και ότι μειονεκτεί. Δεν φορτώνουμε το παιδί με υπερβολικό αριθμό εξωσχολικών δραστηριοτήτων, που να μην του αφήνουν χρόνο και διάθεση για μελέτη. Δηλώνουμε το «παρόν» μας και τη διαθεσιμότητά μας να βοηθήσουμε σε ό,τι χρειαστεί και στα μαθήματα. Δείχνουμε ενδιαφέρον για την ευτυχία του, δεν επικεντρώνουμε το ενδιαφέρον μας μόνο στους καλούς βαθμούς και δεν πιέζουμε για πρωτιά. Ακούμε το παιδί και όταν μιλά, αλλά αφουγκραζόμαστε και τη μη λεκτική

24

συμπεριφορά του. Δίνουμε στο παιδί το ξεκάθαρο μήνυμα ότι η αγάπη μας δεν εξαρτάται από την επίδοσή του στο σχολείο. Το ενισχύουμε λεκτικά και έμπρακτα, τονίζοντας τις επιτυχίες του, και όχι τα λάθη και τις αδυναμίες του. Ελέγχουμε διακριτικά αλλά σταθερά αν το παιδί ακολουθεί φυσιολογική εξέλιξη στη μαθησιακή του πορεία. Αν κατακτά τις βασικές γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις, συμπεριφορές, δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής (και αριθμητικής). Το βοηθούμε να αποκτήσει κάποιες προαναγνωστικές δεξιότητες στην προσχολική ηλικία. Ενημερωνόμαστε για τους διάφορους τρόπους ανάγνωσης που μπορούν να το βοηθήσουν να βελτιώσει την αναγνωστική του δεξιότητα. Ελέγχουμε ακόμα και κάποιους εξωγενείς παράγοντες που μπορούν να επηρεάζουν την φυσιολογική του εξέλιξη, π.χ. αν υπάρχει κάποια πάθηση στην όραση ή στην ακοή, που θα το εμποδίζει να κατακτήσει έγκαιρα αυτές τις δεξιότητες. Ελέγχουμε αν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη αναγνωστική δυσκολία, π.χ. Δυσλεξία, οπότε θα καταφύγουμε στη βοήθεια των ειδικών. Αυτές οι εξετάσεις πρέπει να γίνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα, αφού όσο πιο νωρίς τα εντοπίσουμε, τόσο εύκολα θα τα αντιμετωπίσουμε και θα προλάβουμε δυσάρεστες εξελίξεις.


Το επόμενό μας μέλημα είναι να γνωρίσουμε το μαθησιακό προφίλ του παιδιού μας (δυνατότητες, ικανότητες, ιδιαίτερες κλίσεις και ταλέντα, αδυναμίες), ώστε να καλλιεργούμε τις πρώτες και να θεραπεύουμε τις δεύτερες Πρέπει επίσης να ενημερωθούμε από τον εκπαιδευτικό που κάνει μάθημα στο παιδί μας σε αδρές γραμμές, βέβαια, για τον τρόπο διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος στην τάξη, για το τι αναμένει ο καθηγητής από τους μαθητές σε κάθε επόμενο μάθημα και πώς να βοηθήσουμε στην κατ’ οίκον μελέτη του συγκεκριμένου μαθήματος αποτελεσματικά. Πρέπει να μάθουμε αν το παιδί μας είναι οπτικός ή ακουστικός τύπος, ώστε να μπορούμε να του εισηγηθούμε και τις πιο κατάλληλες στρατηγικές μελέτης και μάθησης. Π.χ. Αν το παιδί μας είναι οπτικός τύπος θα το βοηθήσουν η υπογράμμιση των κύριων σημείων, η δημιουργία πλαγιότιτλων, η κατασκευή οπτικών βοηθημάτων, όπως σχεδιαγράμματα και χάρτες, αν είναι ακουστικός τύπος θα τον βοηθήσει η μεγαλόφωνη ανάγνωση, και ό,τι το βοηθά να ακούει το μάθημα. Γενικά το βοηθά αν υπογραμμίζει τις άγνωστες λέξεις και να αναζητά βοήθεια στο Λεξικό, ή να αναζητά το νόημα στα συμφραζόμενα. Για πιο συγκεκριμένες ενέργειες και δεξιότητες μελέτης ζητούμε τη βοήθεια του εκπαιδευτικού του παιδιού μας. Βοηθούμε το παιδί μας να οργανώνει τη σκέψη του πριν αρχίσει να διεκπεραιώνει μια εργασία. Π.χ. όταν θα κάνει μια γραπτή εργασία, καλό είναι να σκεφτεί τη δομή που θα έχει, ή να κάνει μόνος του το σχεδιάγραμμα μιας έκθεσης, αφού οργανώσει τα δεδομένα που θα αναπτύξει. Βοηθούμε το παιδί να

κάνει πρόγραμμα μελέτης, οργανώνοντας σωστά το χρόνο, το χώρο και τη μελέτη του. Υποδεικνύουμε στο παιδί να μην αρχίζει τη μελέτη του από την απάντηση ερωτήσεων, αλλά να διαβάζει πρώτα τα κείμενα και τις σημειώσεις, να κατανοεί το θέμα και στη συνέχεια να απαντά. Μπορούμε να εξετάζουμε το παιδί μας, ως άσκηση παραγωγής λόγου. Διορθώνουμε τη γραπτή εργασία με πολλή φειδώ και σεβασμό στις επιδόσεις του παιδιού, χωρίς υποτιμητικά σχόλια. Υποδεικνύουμε στο παιδί να ελέγχει το ίδιο την εργασία του και να αυτοδιορθώνεται. Εφοδιάζουμε το παιδί με λεξικά και άλλα βιβλία αναφοράς και το παρακινούμε να τα χρησιμοποιεί. Του δίνουμε έγκυρες ιστοσελίδες για καλό εκπαιδευτικό υλικό. Διαγώνισμα. Ένας μικρός πανικός στο σπίτι. Μπορούμε να τον αποφύγουμε αν μάθουμε στο παιδί να αντιμετωπίζει το διαγώνισμα σαν μια πρόκληση ελέγχου για όσα έμαθε και όχι σαν μια αγγαρεία που θα τον οδηγήσει σε αποτυχία. Για να το πετύχει αυτό πρέπει να αρχίσει να προετοιμάζεται έγκαιρα, και μια πολύ δημιουργική δραστηριότητα προετοιμασίας θα ήταν να προσπαθήσει να προβλέψει ποιες ερωτήσεις πιθανόν να μπουν στο διαγώνισμα να τις διατυπώσει γραπτά, και να τις απαντήσει. Α2 ΙΙΙ. Καλλιέργεια γλωσσικής κουλτούρας στο σπίτι Η μεγαλύτερη όμως βοήθεια που μπορεί ο κάθε γονιός να δώσει στο παιδί του στο ατέρμονο αυτό ταξίδι της κατάκτησης της μητρικής μας γλώσσας, στην οποία θα ζήσουμε και με την οποία θα εκφράσουμε τις πιο υπέροχες στιγμές της ζωής μας, τις πιο συγκινητικές, τις πιο δύσκολες ίσως, είναι

25


Οικογένεια και σχολείο

η δημιουργία από πολύ νωρίς, Γλωσσικής Κουλτούρας. Να ευαισθητοποιήσουμε δηλ. τα παιδιά μας στη γνώση και σωστή χρήση της ελληνικής Γλώσσας στην καθημερινότητά του. Να πείσουμε το παιδί να εγκαταλείψει τα greeklish, που αποτελούν, για αρκετούς ειδικούς έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους που απειλούν την Ελληνική γλώσσα. Να το παρακινήσουμε να γνωρίσει καλύτερα τη μητρική του Γλώσσα, σε βάθος, να μάθει τη δομή και τους μηχανισμούς λειτουργίας της, για να μπορεί να την χρησιμοποιεί σωστά, και όχι εμπειρικά και επιφανειακά, ως μια ξένη γλώσσα, να την αγαπήσει, να κατανοήσει τον πλούτο, την ευελιξία της, τη δύναμή της, να πληροφορηθεί για τη συμβολή της στον παγκόσμιο πολιτισμό. Και επειδή διδάσκουμε περισσότερο με αυτό που είμαστε και λιγότερο με αυτά που λέμε, αν θέλουμε να ευαισθητοποιήσουμε τα παιδιά μας, πρέπει εμείς οι ίδιοι να είμαστε πρότυπο Γλώσσας και πρότυπο αγάπης για τη γλώσσα - Η γλώσσα να είναι αξία στη δική μας ζωή. Εμείς οι ίδιοι να μιλούμε σωστά Ελληνικά - και να αποφεύγουμε να νοθεύουμε το λόγο μας με ξένες λέξεις και εκφράσεις. Να είμαστε πρότυπο φιλαναγνωσίας. Διαβάζουμε και συζητούμε λογοτεχνικά ή άλλα βιβλία Η φιλαναγνωσία να είναι καθημερινό βίωμα και αξία. Επισκεπτόμαστε με το παιδί μας συχνά το βιβλιοπωλείο και τη δανειστική βιβλιοθήκη της περιοχής μας. Μπορούμε ακόμη από πολύ νωρίς να δημιουργήσουμε μια μικρή βιβλιοθήκη στο σπίτι και να δημιουργήσουμε για το παιδί

26

μας μια γωνιά διαβάσματος. Επιλέγουμε νεανικά ελκυστικά/εικονογραφημένα/ενδιαφέροντα βιβλία. Αν π.χ. το ενδιαφέρει πολύ η τεχνολογία, το βοηθούμε να εντοπίζει ηλεκτρονικά βιβλία και να τα διαβάζει στην οθόνη ή να τα ακούει. Ενθαρρύνουμε τα παιδιά να ανταλλάζουν βιβλία μεταξύ τους, με τους φίλους τους. Ανταμείβουμε τα παιδιά με βιβλία. Διαλέγουμε βιβλία που έχουν γίνει ταινίες και υποσχόμαστε να δουν την ταινία με την ολοκλήρωση της ανάγνωσης του βιβλίου! Η ανάγνωση λογοτεχνικών βιβλίων είναι πραγματικά θαυματουργική συνταγή για την εκμάθηση της Γλώσσας. Με όχημα την όμορφη ελκυστική ιστορία, με τα συνεχή ακούσματα ενός αρμονικού λογοτεχνικού λόγου, το παιδί εσωτερικεύει και τη δομή της γλώσσας, τη γραμματική, το συντακτικό και πλούσιο λεξιλόγιο, χωρίς κόπο και άγχος. Γενικά το περιβάλλον του σπιτιού μας να μιλά για την αγάπη της Λογοτεχνίας, της μητρικής μας Γλώσσας, της μόρφωσης και της καλλιέργειας γενικότερα. Κι επειδή η Γλώσσα κατακτιέται με τη συμμετοχή σε αυθόρμητες ή οργανωμένες γλωσσικές δραστηριότητες, δημιουργούμε ευκαιρίες διαλόγου γύρω από θέματα που ενδιαφέρουν το παιδί, όπως οι απογευματινές του δραστηριότητες, η σχολική του ζωή, οι εκδρομές και τα ταξίδια. Και αν πραγματικά μπορέσουμε και διαθέσουμε ουσιαστικό χρόνο επικοινωνίας με τα παιδιά μας, εκτός από τη γλωσσική ανάπτυξη, το κυριότερο είναι ότι θα γνωρίσουμε το παιδί μας, τον εσωτερικό του κόσμο,


τα ταλέντα του, τις αδυναμίες του και θα ανιχνεύσουμε πιθανά προβλήματα που το απασχολούν. Ανακεφαλαιώνοντας, επισημαίνω ξανά τη σπουδαιότητα που έχει ο χαρακτήρας του οικογενειακού περιβάλλοντος για τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού, τόσο στην προσχολική όσο και στη σχολική του πορεία. Πόση σημασία έχει η στενή συνεργασία της οικογένειας με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς και η ζωντανή καθημερινή επικοινωνία στο σπίτι. Η γλώσσα θέλει πραγματική ζωή για να αναπτυχθεί. Και όπως εύστοχα το διατυπώνει ο Μπαμπινιώτης

«προκειμένου για τη μητρική μας γλώσσα, από την ώρα που γεννιόμαστε μέχρι βαθέως γήρατος, διατελούμε μονίμως «μαθητές» της, η δε κατάκτησή της θα είναι πάντα «έργο ζωής». Γι’ αυτό ας χαμηλώσουμε λίγο την τηλεόραση … ας μιλήσουμε περισσότερο με τα παιδιά μας.., ας διαβάζουμε περισσότερο…, ας αφήσουμε ξανά τον παππού και τη γιαγιά να αφηγηθούν… Ας μιλήσουμε για Γλώσσα. Σας ευχαριστώ πολύ.

27


Οικογένεια και σχολείο

28


«Μητρική Γλώσσα – Η γλώσσα των μεγάλων συγκινήσεων» Μαρία Κυπριανού Λεοντή, Φιλόλογος «Καλησπέρα και από εμένα. Θα μου επιτρέψετε να αρχίσω με μια μικρή αφήγηση από τη συλλογή στιγμών του Λουδοβίκου των Ανωγείων, η Τελεία της Άννας. Η δασκάλα, η κυρία Ελένη, έδωσε στα παιδιά να ζωγραφίσουν ό,τι ήθελαν. Όλα άρχισαν με όρεξη, εκτός από της Άννα, που κοίταζε το χαρτί χωρίς να κάνει τίποτα. «Αννούλα μου, γιατί δεν ζωγραφίζεις κάτι;» Αφού δεν ξέρω να ζωγραφίζω, κυρία». «Κάνε μια κουκκίδα», είπε η δασκάλα και απομακρύνθηκε χαμογελώντας. Όταν ξαναπέρασε, η Αννούλα είχε κάνει μια πολύ ωραία τελεία, όπως είχε πει η κυρία. «Κάνε άλλη μια, κι άλλη, κι άλλη…» Έτσι η Άννα άρχισε να ζωγραφίζει. Όταν έγινε η έκθεση έργων, όλοι πρόσεξαν το έργο με τις τελείες. Ήταν το πιο πρωτότυπο και ιδιαίτερο. Ένας μαθητής πλησίασε την Άννα. «Σε αγάπησα από το έργο σου», της είπε, «και σε ζηλεύω, γιατί εγώ δεν ξέρω να ζωγραφίζω». «Κάνε μια τελεία», του είπε τρυφερά η Αννούλα… Κάπως έτσι λειτουργεί και η τέχνη του λόγου. Η δύναμη των λέξεων γίνεται αντιληπτή από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου. Αν παρατηρήσουμε την πορεία κατάκτησης του λόγου στα παιδιά μας, αντιλαμβανόμαστε την αξία του γλωσσικού κώδικα. Και είναι τόσο ωραίο να περηφανευόμαστε για την κατάκτηση αυτή. Οι λέξεις κουβαλούν το μήνυμα της επικοινωνίας, το συναίσθημα, τη γνώση, τη κάθε μας στιγμή. Οι τεχνικές γλωσσικής καλλιέργειας θα μπορούσαν φυσικά να μεταφερθούν

σε κάθε γλώσσα, ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, κινέζικα, ρωσικά, κτλ. Εμείς στεκόμαστε στην ελληνική, γιατί αυτή είναι η πρώτη μας ύλη. Στην ελληνική θα ασκηθούμε να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και να αναπτύξουμε τη δύναμη της φαντασίας μας και να επικοινωνήσουμε με το περιβάλλον μας. Ο επικοινωνιακός χαρακτήρας του λόγου είναι μια διαδικασία αλληλεπίδρασης. Από την ηλικία των τεσσάρων/πέντε μηνών, το βρέφος μας καλεί σε ένα επικοινωνιακό παιχνίδι. Δράση - Αντίδραση. Δράση: εκφράζομαι, λέω κάτι. Αντίδραση: απαντώ και συνεχίζω το διάλογο. Μια αμφίδρομη σχέση. Οι άναρθρες κραυγούλες του μωρού ακολουθούν το μοντέλο της σχέσης αυτής. Το άτομο αρχίζει να αντιλαμβάνεται τη δομή της μητρικής γλώσσας από αυτή τη στιγμή. Λέγοντας δομή της γλώσσας στην παρούσα φάση της εξέλιξης του παιδιού, εννοούμε τη σειρά των λέξεων, τις καταλήξεις των κλιτών μερών του λόγου κοκ. Είναι σημαντικό το περιβάλλον του μωρού - οι γονείς, οι παππούδες, κτλ - να μην αντιδρά με άναρθρο λόγο, μιμούμενο το μωρό, αλλά να χρησιμοποιεί σωστά δομημένο λόγο και πάντα να ακολουθεί τις απαιτήσεις της διαλογικής σύνθεσης (δηλαδή, λόγο - παύση - αντίλογο - σεβασμό στο συνομιλητή, και όλες αυτές τις δεξιότητες που αναμένεται να αναπτύξει ο άνθρωπος ως κοινωνικό ον). Με την ηλικιακή ανάπτυξη του παιδιού, η επικοινωνία σε προφορικό λόγο ενισχύεται συστηματικά. Μια κατεξοχήν τέχνη, που μελετά το λόγο σε ένα παιχνίδι διαλογικού γίγνεσθαι, είναι η τέχνη του θεάτρου. Η ενασχόληση

29


Οικογένεια και σχολείο

αντιδρώ και ανταποκρίνομαι στο κάλεσμα του να κουβεντιάσουμε.

με το θέατρο είναι συν τοις άλλοις, μια πράξη γλωσσικής καλλιέργειας. Μια άσκηση, λοιπόν, στον θεατρικό κώδικα, που ενισχύει την επικοινωνία των ηθοποιών πριν αρχίζουν να επεξεργάζονται το έργο, που θα ανεβάσουν, είναι η τεχνική της «συνέχισης του διαλόγου». Η τεχνική “Yes, and…”, σύμφωνα με τον Στανισλάβσκι, τον δάσκαλο της τέχνης του ηθοποιού. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί και ως άσκηση ενίσχυσης της διαλογικής τεχνικής στην καθημερινή επαφή μας με τα παιδιά.

Η άριστη κατάκτηση του γλωσσικού κώδικα είναι μια καθημερινή διαδικασία που δεν εξαντλείται ποτέ. Η φροντίδα του λόγου μας θα γίνει συνειδητά στο δημοτικό σχολείο. Στην ηλικία των πέντε μέχρι δέκα-δώδεκα χρόνων το παιδί θα αντιληφθεί με πλήρη επίγνωση το γλωσσικό σύστημα. Η ορθογραφία και η γραμματική στο δημοτικό σχολείο είναι βασική αρχή για τη σωστή

Πχ. «Σου αρέσει η σοκολάτα;» ρωτά το παιδί. «Ναι.» απαντάμε. Και ίσως ανταποδώσουμε την ερώτηση, «Εσένα;» «Ναι», και η επικοινωνία εξαντλείται εδώ. Ενώ, αν εγώ (ο γονιός, ο παππούς, η νονά) αναπτύξω τον διάλογο, σύμφωνα με την τεχνική του Στανισλάβσκι, θα πρέπει να λειτουργήσω κάπως έτσι: «Ναι, και θυμάμαι μια φορά που πήγα σε ένα μεγάλο ζαχαροπλαστείο και δοκίμασα…» ή «Ναι, και ξέρεις τι άλλο μου αρέσει; Τα καρότα, γιατί έχουν ωραίο χρώμα. Εσύ τι λες για αυτό;», τότε στήνω μια συνέχεια στην επικοινωνία, ακούω το παιδί,

αξιοποίηση της μητρικής γλώσσας. Συχνά ακούμε τους ίδιους τους γονείς να απαξιώνουν τη συστηματική μελέτη της μητρικής γλώσσας, επικαλούμενοι την εύκολη πρόσβαση στη γνώση, αφού είναι φυσικοί ομιλητές της γλώσσας. Συχνά μάλιστα παρατηρείται και η προτίμηση της συστηματικής εκμάθησης ξένων γλωσσών και ο παραγκωνισμός της δικής μας μητρικής γλώσσας. Αυτή η στάση των γονιών υπολανθάνει στη συνείδηση του παιδιού και ακυρώνει την ίδια του την οντότητα. Η άριστη γνώση της μητρικής γλώσσας θα επιτρέψει στο άτομο

30


να ορίσει την ταυτότητα του, θα του δώσει το δικαίωμα να αναπτύξει λόγο και λογική. Θα του ανοίξει τον δρόμο για την επικοινωνία. Ζούμε σε ένα αιώνα που η πρόοδος και η ανάπτυξη επέβαλαν την αλληλεπίδραση των λαών. Τα πολυμέσα, τα ταξίδια, οι σπουδές στο εξωτερικό διαμόρφωσαν συνθήκες δεκτικότητας των πολυπολιτισμικών δομών της κοινωνίας. Η εκμάθηση ξένων γλωσσών είναι αδήριτη ανάγκη, αλλά η άριστη κατάκτηση της ελληνικής γλώσσας είναι εν των ων ουκ άνευ. Στα ελληνικά θα επικοινωνήσουμε με τους ανθρώπους γύρω μας, στα ελληνικά θα μάθουμε να αγαπάμε, να διαχειριζόμαστε τον πόνο μας, να αναζητάμε τις απαντήσεις στα υπαρξιακά μας ερωτήματα. Η ελληνική γλώσσα, όπως και κάθε γλώσσα, έχει τους δικούς της κανόνες και κώδικες. Οφείλουμε να τους γνωρίσουμε για να μπορούμε να αποκωδικοποιούμε με ασφάλεια και εγκυρότητα τα μηνύματα, που φτάνουν σε μας, να τα κρίνουμε και να διαμορφώνουμε τα δικά μας με απόλυτη συναίσθηση της σκέψης μας. Συχνά ακούμε, από τους εφήβους μας κυρίως - στην ηλικία αυτή, την εφηβική, αρχίζουν να συναισθάνονται την ποικιλία των γλωσσικών επιλογών, που έχουν μπροστά τους, και την ανάγκη για σωστή αξιοποίησή τους - να παραπονιόνται ότι έχουν την απάντηση στην ερώτηση του καθηγητή τους, αλλά δεν ξέρουν πώς να τη διατυπώσουν. Αυτό είναι απόρροια του αρνητισμού που έχει διαμορφωθεί με το πέρασμα του χρόνου στην εκμάθηση των δομών της μητρικής μας γλώσσας. Ο δεκτικός άνθρωπος, που θα σεβαστεί απόλυτα και θα δουλέψει τις πτυχές της γλώσσας μας από την

παιδική ηλικία, αβίαστα και άνετα θα είναι σε θέση να εκφραστεί κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Πώς όμως, καλλιεργούμε τη γλώσσα; Η γλώσσα διαμορφώνεται σε κάθε έκφανση της ζωής μας, σε κάθε επαφή που έχουμε με το περιβάλλον μας. Υπάρχει γύρω μας. Ο δάσκαλος οφείλει να διδάξει τις ορθές δομές του λόγου, τη γραμματική, τη σύνταξη, το λεξιλόγιο κτλ, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ο λόγος του μαθητή του είναι δικό του αποκλειστικά δημιούργημα. Τόσο το περιβάλλον, όσο και το προσωπικό ενδιαφέρον του ατόμου συμμερίζονται τον γλωσσικό πλούτο ή ευθύνονται για τη γλωσσική πενία του ατόμου. Ο γλωσσικός πλούτος δεν χρειάζεται βαρύγδουπες δηλώσεις, του ύφους: «μην βλέπεις όλη την ώρα τηλεόραση, μην κάθεσαι μπροστά στον υπολογιστή, πιάσε κανένα βιβλίο στο χέρι σου. πώς θα πλουτίσεις το λεξιλόγιο σου;». Ένα παράπονο που εκφράζουν πολλές φορές οι γονείς στα παιδιά τους. Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην περίπτωση αυτή; Σηκώνει η μαμά το παιδί από τον καναπέ για να το στείλει στο δωμάτιο του για να διαβάσει λογοτεχνία. Η μαμά κάνει το καθήκον της και ευχαριστημένη κάθεται στον καναπέ να ξεκουραστεί μετά από μια δύσκολη μέρα. Τώρα, πώς προσλαμβάνει το παιδί αυτό το ενδιαφέρον; Η μαμά το έστειλε τιμωρία, αφού η ίδια δεν διαβάζει ποτέ λογοτεχνία – επομένως το βιβλίο είναι μια τιμωρία, και προτιμά την τηλεόραση, που είναι επομένως μια δραστηριότητα άκρως ενδιαφέρουσα. Το στοιχείο της μίμησης είναι πρωτεργάτης στην ανατροφή των παιδιών μας, σύμφωνα με την ψυχολογία.

31


Οικογένεια και σχολείο

Φυσικά, τα ερεθίσματα για τη γλωσσική καλλιέργεια δεν περιορίζονται στο βιβλία, αν και τα βιβλία είναι η βασική πηγή, γιατί ο λόγος που χρησιμοποιούν έχει μια συγκεκριμένη δομή, ροή και συνοχή. Μέσα από τη λογοτεχνία, το παιδί μπορεί να ακούσει ένα ολοκληρωμένο λόγο, να παρακολουθήσει τους συνειρμούς του λόγου, να αντιληφθεί τη χρονική συνέχεια της αφήγησης, να καταλήξει σε συμπεράσματα (χωρίς να είναι το ηθικό δίδαγμα πάντα το ζητούμενο).

στο σχολείο και ούτω καθεξής. Ή ακόμα, δεν είναι τυχαίο που και στην ενήλικη ζωή μας, ακούμε με ενδιαφέρον τις προσωπικές ιστορίες φίλων και συγγενών μας.

Πολλοί γονείς χρησιμοποιούν το παραμύθι ως σταθερή δραστηριότητα που μοιράζονται με τα παιδιά τους. Η δραστηριότητα αυτή έχει την τιμητική της σε μικρότερες ηλικίες, αν και η ακρόαση μιας αφήγησης γοητεύει και μαγεύει τον άνθρωπο σε κάθε ηλικία. Δεν είναι τυχαίο που οι έφηβοι, ενώ δεν ζητάνε ευθέως να τους διαβάσουν οι γονείς τους μια ιστορία, κάθονται κοντά τους για να τους ακούσουν να αφηγούνται πώς πέρασαν τη μέρα τους, ή βρίσκουν γοητευτική της αφήγηση των παππούδων τους όταν θυμούνται τα δικά τους παιδικά χρόνια ή τις γκάφες που εκείνοι έκαναν

σφαίρας επίδρασης ενός επιθέτου). Κανείς δεν αμφισβητεί τον παιδαγωγικό του χαρακτήρα (πχ. δημιουργεί σχέσεις, όπως: εγώ – οι άλλοι, εγώ – τα πράγματα, τα αληθινά πράγματα- τα επινοημένα πράγματα), τη διδακτική του αξία (πχ. ηθικοδιδακτικό περιεχόμενο), τη δυναμική της φαντασίας και της προοπτικής του οράματος. Πότε όμως επιλέγουμε να διαβάσουμε ένα παραμύθι στα παιδιά μας; Πότε επιλέγουμε να παίξουμε με ένα παραμύθι; Και τι παραμύθι επιλέγουμε να διαβάσουμε με τα παιδιά μας; Αν χρησιμοποιείτε το παραμύθι ως νανούρισμα για να κοιμηθεί το παιδί σας το βρά-

32

Ας επιστρέψουμε όμως στο παραμύθι. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να αδράξουμε τη στιγμή κατά την οποία το παιδί ακούγοντας ένα παραμύθι, έρχεται σε επαφή με μια άφθονη τροφοδότηση πληροφοριών για τη γλώσσα ( πχ αποκωδικοποίηση της


δυ, τότε αυτόματα η αφήγηση χάνει τη δυναμική του. Η χαλάρωση και η ηρεμία του παιδιού κατά την ώρα του ύπνου, δεν φανερώνει τη δύναμη απόλαυσης του παραμυθιού ή της ιστορίας που του αφηγείστε. Το παιδί απολαμβάνει τον ήχο των λέξεων, αλλά δεν είναι σε θέση τη συγκεκριμένη στιγμή να συνθέσει τους συνειρμούς που παράγει η ιστορία ή να κάνει κτήμα του τον γλωσσικό πλούτο που διατίθεται στο κείμενο ή ακόμα να αξιοποιήσει δημιουργικά τις εικόνες που ξεδιπλώνει η αφήγηση . Η διαδικασία της αφήγησης γίνεται νανούρισμα και, αν ανατρέξουμε στις εμπειρικές θεωρίες της ψυχολογίας (που θέλουν τον άνθρωπο να μαθαίνει μέσα από την επανάληψη συγκεκριμένων ερεθισμάτων), συνάγουμε το συμπέρασμα ότι η αφήγηση θα αποτελεί προμήνυμα ύπνου και το παιδί θα μάθει να νυστάζει κάθε φορά που του διαβάζετε μια ιστορία. Επομένως, ο χρόνος και η έγνοια σας να χρησιμοποιήσετε τις ευεργετικές ιδιότητες του παραμυθιού δεν βρίσκουν πρόσφορο έδαφος. Ποια ιστορία είναι άραγε κατάλληλη για το παιδί μας; Ένα ερώτημα, που προβληματίζει συχνά τους γονείς. Η αγορά, η δανειστική βιβλιοθήκη του σχολείου ή της γειτονιάς μας έχει μια πληθώρα ιστοριών. Με ποια κριτήρια επιλέγουμε ένα βιβλίο; Στην παιδική ηλικία, είναι σημαντικό η ιστορία που διαβάζουμε στα παιδιά μας να συγκινήσει πρώτα εμάς τους ίδιους. Γιατί, η δική μας στάση απέναντι στο βιβλίο θα καθορίσει και την πρόσληψη του παιδιού. Ο τρόπος που διαβάζουμε μια ιστορία, δείχνει αν είναι ενδιαφέρουσα ή όχι. Το παιδί θα ακολουθήσει τον δρόμο που εμείς πρώτα θα χαράξουμε για αυτό. Αν το διαβάζουμε βαριεστημένα,

αμέσως η πράξη γίνεται ανιαρή και για τον ακροατή μας, αν το βρίσκουμε ενδιαφέρον τότε θα καθηλώσουμε και το κοινό σας. Αξιοποιούμε τις εικόνες του βιβλίου: η περιγραφή, η παρατήρηση, η μίμηση φωνών, ήχων ή ακόμα και κίνησης, ξεδιπλώνει τη φαντασία των παιδιών, γιατί η φαντασία είναι η κινητήριος δύναμη της σκέψης, και κατ΄ επέκταση της ίδιας της ύπαρξης. Σε μεγαλύτερες τάξεις του δημοτικού, καθώς και στο γυμνάσιο- και αργότερα στο λύκειο, η αναγνωστική μαγεία μπορεί να επενδυθεί μέσα από σύγχρονες ιστορίες περιπέτειας και μυστηρίου, που γοητεύουν τα παιδιά, ώστε να αντιληφθούν ότι η λογοτεχνία έχει τις δικές της δυνάμεις, τις οποίες καλούνται να εξερευνήσουν. Σε αυτή την ηλικία είναι σημαντικό να παραβλέψουμε για λίγο τη διδακτική διάσταση των αφηγήσεων και να αφήσουμε απλά τα παιδιά να κάνουν βίωμα τους το διάβασμα. Φυσικά θα δείξουμε το ενδιαφέρον μας στην ιστορία που διαβάζει το παιδί μας, αλλά όχι ζητώντας του την περίληψη. Δεν χρειάζεται να νιώσει ότι εξετάζεται. Η εστίαση σε ένα ήρωα μόνο, σε μια περιπέτεια του, θα συνθέσει το μηχανισμό επιθυμίας του παιδιού να αναδιηγηθεί το κομμάτι της ιστορίας που αγάπησε. Από τη στιγμή λοιπόν, που μια ιστορία είναι δυνατόν να ειπωθεί από έναν αφηγητή ή από μια ομάδα, μπορεί να γίνει τραγούδι, ποίημα, θέατρο ή υπόθεση για μια παράσταση με μαριονέτες ή κούκλες, να εξελιχθεί σε κόμικς, σε διήγημα, νουβέλα, έκθεση ή σε φιλμ, να αποτυπωθεί σε μια μαγνητική ταινία και να σταλεί σε φίλους ή συγγενείς. Θα μπορούσαν αυτές οι τεχνικές να εισχω-

33


Οικογένεια και σχολείο

ρήσουν σε κάθε είδους παιδικά παιχνίδια. Η παιγνιώδης διάθεση των τεχνικών αυτών ενισχύει τη δύναμη της σκέψης, της έκφρασης και κατ΄ επέκταση της γραφής. Ενδεικτικά αναφέρω δύο παραδείγματα δημιουργικών παιχνιδιών με τον λόγο, που μπορούμε να χρησιμοποιούμε στα πλαίσια του ποιοτικού χρόνου που δίνουμε στα παιδιά μας : Α) Το παιχνίδι του να λαθεύεις τις ιστορίες: πχ. Η Κοκκινοσκουφίτσα είναι κακιά και ο λύκος καλός… ή κυνηγός έγινε δημοσιογράφος και… Η Χιονάτη συναντά στο δάσος τους εφτά γίγαντες, αντί τους εφτά νάνους. Είναι ληστές και εκείνη γίνεται η μασκότ των ληστρικών εξορμήσεών τους… Η Πολυάννα που δεν νοιάζεται για το παιχνίδι της χαράς, αλλά για το παιχνίδι της συκοφαντίας… Χάρη στην ανατροπή μπορούμε να επιτύχουμε την αρχή για ένα ελεύθερο αφήγημα που θα εξελιχθεί σύντομα σε μια νέα ιστορία. Με τον τρόπο αυτό το παιδί εξοικειώνεται στην παραγωγή λόγου και απομυθοποιεί τη διαδικασία της συγγραφής έκθεσης, κάτι που φοβίζει ιδιαίτερα τους μαθητές. Β) Ένας ακόμα τρόπος να κάνουμε παραγωγικές τις λέξεις, με την έννοια του φανταστικού, είναι να τις διαστρεβλώνουμε. Ένα παιχνίδι, στο οποίο το παιδιά μας είναι εξοικειωμένα. Το παιχνίδι αυτό τα βοηθά να εξερευνήσουν τις δυνατότητες των λέξεων και να κυριαρχήσουν σε αυτές, ερεθίζει την ελευθερία τους ως ομιλητών και ενθαρρύ-

34

νει τον αντικομφορμισμό τους. Χρησιμοποιούμε λοιπόν ένα αυθαίρετο πρόθεμα σε κάποια λέξη και συνθέτουμε το περιβάλλον της. Δεν περιμένουμε μόνο τα παιδιά μας να ανταποκριθούν σε αυτό. Και εμείς οι ίδιοι συμμετέχουμε στη διαδικασία του παιχνιδιού. Πχ. Αρκεί το στερητικό μόριο ξε- για να μετατρέψει μια ξύστρα σε ξεξύστρα Ή η πρόθεση αντί, για να διαμορφώσει μιαν ομπρέλα σε αντιομπρέλα Ή τον σούπερμαν σε μίνιμαν Ή την μαξικουβέρτα που είναι ικανή να σκεπάσει όλα τα άρρωστα παιδιά… Η καθημερινή γλώσσα και το λεξιλόγιο είναι γεμάτα από μεταφορές που περιμένουν να γίνουν ιστορίες. Ο τομέας της επινόησης διαμέσου των λέξεων, κερδίζει έδαφος στον χώρο της επιστημονικής μελέτης, έρευνας και καταγραφής, τόσο στους παιδαγωγικούς κύκλους, όσο και στη δημιουργική παραγωγή των παραμυθάδων και των γονιών. Τα τεχνάσματα γεννιόνται για να θέσουμε σε κίνηση λέξεις και εικόνες. Μπορούν να φανούν χρήσιμα σε όποιον πιστεύει στην ανάγκη ότι η φαντασία έχει τη δική της θέση στη διαπαιδαγώγηση, σε όποιον έχει εμπιστοσύνη στην παιδική και νεανική δημιουργικότητα, και σε όποιον γνωρίζει την απελευθερωτική αξία που μπορεί να έχει η λέξη. Και για να επιστρέψω στην Τελεία της Άννας, ενθάρρυνση χρειάζονται τα παιδιά μας, για να γίνουν σωστοί ομιλητές της μητρικής μας, ελληνικής γλώσσας. Σας ευχαριστώ.


Μέρος ΓÕ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Βασικό συμπέρασμα και των τεσσάρων εισηγήσεων είναι ότι ο αγώνας για την κατάκτηση της γλώσσας είναι συνεχής, η γλώσσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται όπως και ο άνθρωπος και όπως έλεγε ο Ελύτης «μονάχη έγνοια η γλώσσα μου». Ας την αγαπήσουμε λοιπόν τη γλώσσα μας για να μην κινδυνεύει να χαθεί, αλλά για να είμαστε και λίγο αισιόδοξοι, σε αυτό τον τόπο πολλοί προσπάθησαν να εξαλείψουν τη γλώσσα. Η Κύπρος έχει 9000 χρόνια ιστορία και άντεξε και σίγουρα θα αντέξει και τώρα.

και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, ακόμα και η Εκκλησία. Είναι ένα θέμα που το χάσαμε; Είναι ένα θέμα της εποχής; Πώς το αντιμετωπίζετε; Τι κίνδυνος υπάρχει; Μήπως σε λίγα χρόνια θα το χάσουμε εντελώς; Και το τρίτο προς τη Σχολή Γονέων, αν υπάρχει υλικό, θα ήταν καλό να δημοσιευτούν στην ιστοσελίδα για να το διαβάσουν γονείς που δεν είχαν τη δυνατότητα απόψε να το παρακολουθήσουν.

Περνάμε στο δεύτερο μέρος της εσπερίδας που είναι οι ερωτήσεις. Παρακαλώ με τη σειρά, όποιος θέλει να υποβάλει ερωτήσεις, είτε συγκεκριμένα σε κάποια από τις εισηγήτριες μας, είτε γενικά πολύ ευχαρίστως. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Ήθελα να αναφερθώ με συντομία σε τρία θέματα. Το πρώτο είναι αυτό που θα θέλατε την μελέτη ενός βιβλίου και την παρότρυνση προς τα παιδιά να μελετήσουν ένα βιβλίο, εννοούμε το βιβλίο σαν χαρτί; Αυτός είναι ο σκοπός ή η ανάγνωση ενός κειμένου να γίνεται ηλεκτρονικά, το θεωρείτε ίδιας σημασίας; Το δεύτερο ερώτημα είναι το θέμα με τα λεγόμενα greeklish. Θα ήθελα να ακούσουμε σαν εκπαιδευτικοί πώς το αντιμετωπίζετε. Θα ήταν καλό να ακούσουμε πώς το αντιμετωπίζει

ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΧΟΛΗ ΓΟΝΕΩΝ: Οι εισηγήσεις και τα πρακτικά θα δημοσιευτούν στο περιοδικό της Παγκύπριας Σχολής Γονέων «Οικογένεια και Σχολείο» κι όλο το περιεχόμενο της εσπερίδας θα αναρτηθεί και στην ιστοσελίδα της Σχολής Γονέων. κ. ΚΟΥΜΑ: Μια πολύ σύντομη απάντηση και σχόλιο προς τον ομιλητή. Θα ήθελα να πω ότι, ναι ζούμε στην εποχή της εικόνας, στην εποχή του διαδικτύου, στην εποχή της οθόνης. Η οθόνη μπορεί να είναι στο

35


Οικογένεια και σχολείο

τηλέφωνο, στο i-pad, μπορεί να είναι η τηλεόραση, μπορεί να είναι ο ηλεκτρονικός υπολογιστής και δεν ξέρουμε σε λίγο καιρό η σύγχρονη τεχνολογία τι άλλο θα παραγάγει. Στόχος μας στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού από την προσχολική ηλικία έως την τρίτη λυκείου είναι να προωθήσουμε τη φιλαναγνωσία. Άρα λοιπόν, επειδή και εμείς ως Υπουργείο Παιδείας έχουμε και την ευελιξία να καλλιεργήσουμε αυτή τη φιλαγνωσία και στο έντυπο βιβλίο, αλλά παράλληλα δεχόμαστε και το ηλεκτρονικό βιβλίο. Στο οποίο μάλιστα τα τελευταία χρόνια η λογοτεχνία ανθεί. Υπάρχουν συγκεκριμένες ιστοσελίδες, μπλόκς στα οποία μπορούν και τα ίδια τα παιδιά να εμπλακούν δημιουργικά και να συμπληρώσουν ένα διήγημα, ένα παραμύθι, ένα ποίημα άρα έχουμε και αυτή τη διαδραστική δυνατότητα, παράλληλα είναι κάτι που γοητεύει και ελκύει και το σύγχρονο μαθητή αλλά και τον καλλιεργεί συνάμα. Μπορεί εκείνη τη στιγμή που το κάνει και το πράττει, που γράφει κάτι στο διαδίκτυο να μη συνειδητοποιεί τα πολλαπλά οφέλη και τις δεξιότητες που αναπτύσσει. Όμως σίγουρα, προσωπική μου τοποθέτηση και άποψη, το ένα είδος βιβλίου δεν αντικαθιστά το άλλο. Η έντυπη μορφή συμπληρώνει την ηλεκτρονική. Άρα καλό είναι και ως γονείς αλλά και εμείς ως εκπαιδευτικοί και ως Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού να ενθαρρύνουμε τα παιδιά και να διαβάζουν το έντυπο βιβλίο, αλλά να έχουν επαφή με το ηλεκτρονικό με τις άλλες διαδραστικές δυνατότητες που δεν έχει το έντυπο βιβλίο. Βλέπετε ο κόσμος μετεξελίσσεται, αλλά δεν αφήνουμε πίσω την παράδοση. Για το δεύτερο σημείο σχετικά με τα Greeklish, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται εδώ και κάποιες δεκαετίες αλλά τα

36

τελευταία χρόνια βρίσκεται σε έξαρση και στον τόπο μας και δεν είναι μόνο τα παιδιά σας και ο μαθητόκοσμος που χρησιμοποιεί τα Greeklish, αλλά πολλές φορές και εσείς ως γονείς και κάποιοι εκπαιδευτικοί, δυστυχώς το ομολογούμε, και έχει τα επιχειρήματά της η μαθητιώσα νεολαία, είναι ο εύκολος τρόπος κυρία, γράφω γρηγορότερα, πού να βρω τώρα τους τόνους ή το ήττα, το γιώτα, το έψιλο γιώτα, το όμικρον γιώτα, είναι ο δικός τους τρόπος αντιμετώπισης. Ποιο είναι το χρέος μας και ημών των εκπαιδευτικών και εσάς ως γονέων; Ότι πρέπει να πείσουμε τα παιδιά, να τους δείξουμε να καταλάβουν ότι η ομορφιά της ελληνικής γλώσσας έχει προεκτάσεις και στον τρόπο γραφής της. Λέω δυστυχώς, για μένα δυστυχώς, που μπήκαμε στο μονοτονικό σύστημα εν μια νυκτί με ένα παράδοξο και παράλογο τρόπο και το ακολουθήσαμε και εμείς ως Κυπριακή Δημοκρατία. Διότι και τα πνεύματα και οι τόνοι είναι στοιχεία ιστορικής ορθογραφίας και ομορφιάς της γλώσσας μας και άσκηση πνευματική. Ερχόμαστε και τα κόβουμε και τα απλοποιούμε, τα ισοπεδώνουμε και μένουμε στην επιφάνεια. Η ομορφιά όμως και ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας, πάντοτε προσωπική μου τοποθέτηση αλλά και του Υπουργείου το ότι αγωνιζόμαστε σε αυτό το σημείο, δε θα χαθεί. Έχουμε προβλήματα, φτωχαίνει το λεξιλόγιο των μαθητών μας, το βλέπουμε, ανορθόγραφα πάρα πολλά παιδιά μας, έχουμε μηχανισμούς στήριξης και πιστεύουμε ότι σταδιακά τα αποτελέσματα μας θα είναι πιο ενθαρρυντικά. Σταδιακά, γιατί αυτά τα πράγματα δεν επιτυγχάνονται σε ένα χρόνο και γι’ αυτό θέλουμε και τη δική σας βοήθεια, στήριξη, όλων των συμβαλλόμενων φορέων στο θέμα εκπαιδευτικής αγωγής των παιδιών μας, τους το οφείλουμε.


κ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ: Επειδή έκανα την εισήγηση για το ηλεκτρονικό βιβλίο και δε θέλω να παρεξηγηθώ. Προσωπικά δε βλέπω καμιά διαφορά, η ουσία είναι το παιδί να διαβάσει ένα βιβλίο. Δεν μπορούμε να πάμε πίσω, τα παιδιά γεννήθηκαν με την τεχνολογία. Εμείς η πιο παλιά γενιά μπορούμε να μπούμε το πρωί στο διαδίκτυο και να διαβάσουμε μια εφημερίδα στην ηλεκτρονική μορφή. Έχω ακούσει πολλούς και το έχω νιώσει και εγώ να λένε ότι άλλο είναι η εφημερίδα που θα ανοίξουμε στο σαλόνι μας να διαβάσουμε. Αυτό δε το νιώθουν τα παιδιά γιατί έχουν γεννηθεί με την εικόνα. Εκτός του ότι είναι κουραστική η οθόνη και τα παιδιά μας κάθονται πολλές ώρες, δε βλέπω κάποιο άλλο κακό στο να διαβάσει το παιδί ένα ηλεκτρονικό βιβλίο. Χωρίς να αφήσουμε το βιβλίο να γίνει μουσειακό είδος γιατί μας προσφέρει πολλά η τεχνολογία και στο σχολείο και πρέπει να μην εγκαταλείψουμε τον αγώνα του βιβλίου. Πρέπει να έχουμε τρόπους ώστε να είναι βίωμα στο σπίτι. Δε θα στέλνουμε το παιδί να διαβάσει στο δωμάτιό του και εμείς θα καθόμαστε στην τηλεόραση. Η αντίφαση μεταξύ του τι λέμε και του τι είμαστε θα φέρει τη σύγχυση στα παιδιά και κανένα καλό αποτέλεσμα. Με τα greeklish πραγματικά εννοώ ότι ήταν σοκαριστικό να αντιμετωπίζουμε τέτοιες προτάσεις. Εγώ προσωπικά έκανα τον αγώνα μου σαν μητέρα με πολλούς τρόπους και έχω καταφέρει τα δυο μου παιδιά να μου απαντούν στα ελληνικά και να έχουν εγκαταλείψει τα greeklish. Είναι ένας αγώνας που δεν σηκώνει πολλή πίεση, όμως δεν χάνεται. Θα συμφωνήσω και με την εγκατάλειψη του πολυτονικού ότι έφερε αρκετά κακά, έπληξε αρκετά τη γλώσσα μας. Θα προχωρήσω ακόμα ένα βήμα με το θέμα των αρχαίων ελληνικών. Μιλάμε για τη γλώσσα, και τα

αρχαία ελληνικά είναι μια παλαιότερη μορφή γλώσσας. Το ότι κάποτε εγκαταλείφθηκαν, το ότι πειραματιζόμαστε αρκετά και δε βρήκαμε ακόμα τον τρόπο να τα αγαπήσουν τα παιδιά μας, είναι ένας από τους λόγους που το παιδί αντιμετωπίζει τη μητρική του γλώσσα ακόμα σαν ξένη γλώσσα. Μια γλώσσα για να την κατακτήσει ο άνθρωπος χρειάζεται να γνωρίζει κάπως και τις προγενέστερες της μορφές, δεν μπορεί να αποκοπεί εντελώς, άρα πρέπει να κοιτάξουμε και το θέμα των αρχαίων και να μοιραστώ μαζί σας κάτι το οποίο διάβασα και πιστεύω είναι έγκυρο. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών καταπολεμά τη δυσμάθεια στα παιδιά, τη δυσλεξία που είναι μια δυσμάθεια. Έρευνες έδειξαν ότι ένα δίωρο διδασκαλίας ανέπτυξε τους δείκτες μάθησης των παιδιών με πολύ ταχύτατους ρυθμούς, κάποιες ξένες καθηγήτριες πιστεύουν ότι έχουν θεραπεύσει δυσλεκτικούς μαθητές με τη διδασκαλία των αρχαίων και εμείς είμαστε μπροστά στο φαινόμενο παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες να ζητούν απαλλαγή από το μάθημα των αρχαίων, δεν γίνεται αν όντως αληθεύει και πιστεύω ότι έτσι είναι. Σε κάποια σχολεία της περιοχής της Οξφόρδης έχει μπει πιλοτικά η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα δημοτικά σχολεία και εμείς τα εγκαταλείπουμε. κ. ΛΕΟΝΤΗ: Εγώ θέλω να σας πω από τη δική μου εμπειρία με το παιδί μου πώς έχω αντιμετωπίσει το θέμα των greeklish. Επειδή τα παιδιά μας μαθαίνουν ξένες γλώσσες έχω ζητήσει από την κόρη μου όσες φορές θα μου στείλει ένα μήνυμα ή θα γράψει ένα μήνυμα και επιλέγει να χρησιμοποιήσει το λατινικό αλφάβητο θα πρέπει να το γράφει στα αγγλικά που είναι δεύτερη γλώσσα που

37


Οικογένεια και σχολείο

μαθαίνει, έτσι κάνουμε εξάσκηση και στην ξένη γλώσσα που θέλουμε να κατακτήσουμε και λειτουργεί και το σύστημα έτσι αποτελεσματικά. Όσες φορές θα μου δηλώσει κάτι στα ελληνικά οφείλει να σεβαστεί τη γλώσσα της τη μητρική και να κρατήσει ακριβώς τη δομή της γλώσσας και στο αλφάβητο και στον τονισμό και στην ορθογραφία, για να μπορεί να βλέπει την εικόνα της λέξης απόλυτα και να την χρησιμοποιεί πάντα σωστά. Είναι μια άτυπη συμφωνία. Ξέρετε τα παιδιά λειτουργούν μέσα από τις άτυπες συμφωνίες, θέλουμε αυτού του είδους τα συμβόλαια να τα υπογράφουμε, γιατί ακριβώς ανταποκρίνονται πάντα με σοβαρότητα και επιμέλεια. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Ήθελα να θέσω το θέμα με τα greeklish, και να πω ότι τα greeklish δεν είναι απόλυτα κακό, ούτε εμποδίζουν τη διδασκαλία των ελληνικών γιατί τα greeklish είναι ένας κώδικας επικοινωνίας μεταξύ των κινητών και των υπολογιστών. Αν δούμε πώς εξελίχτηκαν τα greeklish δεν το επέβαλε κανένας, ήταν τεχνικό πρόβλημα. Αν θυμάστε από την αρχή τα κινητά μας δεν έγραφαν ελληνικά, άρα έπρεπε να μιλάμε με λατινικούς χαρακτήρες. Το ένα κινητό δεχόταν μια συμβολοσειρά και το άλλο δεν την αποδεχόταν και έβλεπε κανείς σύμβολα και ερωτηματικά. Σήμερα με τη νέα τεχνολογία έχουμε το ίδιο πρόβλημα ξανά. Αν έχει touch phone και σου στέλνει ένα μήνυμα και αν είναι κεφαλαία ή δεν έχει ελληνικά πάνω πρέπει να κατεβάσεις τα ελληνικά από κάποιες ιστοσελίδες που δεν είναι συμβατά και αυτό είναι το πρόβλημα. Ίσως θα πρέπει να δούμε το θέμα των ελληνικών μας, δεν είναι μόνο τα greeklish; Είμαι εκπαιδευτικός και βλέπω τα παιδιά να μην είναι άνετα με τη γλώσσα, δηλαδή βαριούνται να κάνουν το μάθημα.

38

κ. ΚΟΥΜΑ: Για τα greeklish οπωσδήποτε είναι φθορά της γλώσσας, διότι η οπτική εικόνα που έχουν οι μαθητές πλέον είναι καταστροφικότατη. Φυσικά ας μην το μεγιστοποιούμε ως πρόβλημα. Κατά πόσο βαριούνται τα μαθήματα των ελληνικών οι μαθητές περίπου; Νομίζω είναι όλα τα μαθήματα που τα βαριούνται και είναι μια πρόκληση για όλους μας και βέβαια να εκσυγχρονιστούμε χωρίς να κατέβουμε στο επίπεδο των μαθητών μας, αλλά πρέπει να τα βοηθήσουμε σταδιακά να ανέβουν. Τρόποι υπάρχουν, αλλά προσέξετε τα σχολεία δεν είναι παιδική χαρά, έρχονται για να μάθουν, «τα αγαθά κόποις κτώνται». Πρέπει να μάθουμε τα παιδιά μας να ψηλώνουν λίγο τον πήχη, να έχουν απαιτήσεις και από τον ίδιο τον εαυτό τους, να έχουν σταδιακά αυτοπειθαρχία και αυτό θα πρέπει να τους το εμφυσήσετε και εσείς ως γονείς. Η οικογένεια είναι το πρώτο σχολείο, εμείς τα παίρνουμε σε «μεγάλη» σχετικά ηλικία, εντός εισαγωγικών το μεγάλη. Άρα η πυρηνική οικογένεια, η ευρύτερη οικογένεια πρέπει να βάλει τις σωστές βάσεις και ευθύνη της πολιτείας μέσω και του σχολείου και της εκκλησίας και άλλων θεσμών να τους καλλιεργήσουμε περαιτέρω και στάσεις και γνώσεις και δεξιότητες, αλλά πρέπει να τα παιδέψουμε για να παιδευτούν σωστά. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Ξεκίνησα ως δάσκαλος και αφυπηρέτησα ως γενικός επιθεωρητής και τώρα δουλεύω στο Frederick. Η άποψη η δική μου είναι ότι αν δεν ξεκινήσουμε από τον καιρό που είναι 15 και 18 μηνών το παιδί να του διαβάζουμε παραμύθια, και έχω παράδειγμα το γιο μου, ο οποίος τώρα είναι 50 χρονών και διαβάζει ένα βιβλίο την ημέρα, ο οποίος ξεκίνησε από 4,5 χρόνων.


Επειδή είχε πλούσιο λεξιλόγιο έβγαλε μόνος του τα δίφθογγα και τους φθόγγους, διαβάζοντας ο ίδιος βιβλία και σας λέω σήμερα είναι 50 χρόνων και διαβάζει ένα βιβλίο την ημέρα και είναι υποδιευθυντής της μεγαλύτερης εταιρείας τηλεπικοινωνιών στη Νότια Αφρική. Δεν είναι δηλαδή παίξε γέλασε. Ήρθε από την Αφρική και έφερε 64 τόνους βιβλία μαζί του και τώρα τον ρώτησα τι κάνει τα βιβλία και μου απάντησε ότι τα δωρίζει σε συλλόγους κλπ. Τι θέλω να πω; Ότι άμα ξεκινήσει με το βιβλίο πολύ μικρός δεν το αφήνει και επειδή το ξέρω ως δάσκαλος. Έλεγα προηγουμένως εδώ σε συναδέλφους ότι τα τελευταία χρόνια που ήμουν ως δάσκαλος στη Χρυσή Ακτή Αμμοχώστου, είχα 59 παιδιά πρώτη τάξη, οι 35 διάβαζαν εφημερίδα το Μάρτιο και οι 50 έγραφαν 2 σελίδες έκθεση περιγραφική. Τώρα έρχονται στο Frederick να γίνουν δάσκαλοι, τους βάζω ανοικτή ερώτηση και μου απαντούν με 5 γραμμές. Μιλήσατε για παπαγαλισμό και υπάρχει διότι οι ερωτήσεις που υποβάλλουν είναι κλειστές. Η κλειστή ερώτηση μια απάντηση σωστή έχει, άρα πρέπει να παπαγαλίσω, να απομνημονεύσω. Η ανοικτή ερώτηση, που έχει 100 απαντήσεις σωστές, καλλιεργεί αυτό το πράγμα. Θα πω ένα παράδειγμα επειδή έχουμε γονείς. Το λέμε στους φοιτητές μου «ποια είναι η πρωτεύουσα της Κύπρου» και μια απάντηση είναι η σωστή «η Λευκωσία». Άρα πρέπει να παπαγαλίσω να ξέρω, καλλιεργεί τη μνήμη δηλαδή. Η ανοικτή ερώτηση, «γιατί η Λευκωσία είναι πρωτεύουσα» έχει 100 σωστές απαντήσεις και είναι αυτό που λείπει από τα σχολεία, οι ανοικτές ερωτήσεις. Θα του επιτρέψω να απαντήσει ό,τι είναι λογικό, οπότε θα καλλιεργήσει και τη σκέψη και το λόγο.

ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Θέλω να θέσω το ερώτημα μήπως έχει αποτύχει το εκπαιδευτικό σύστημα στη διδασκαλία της γλωσσικής ικανότητας; Διότι ως εκπαιδευτικοί βλέπουμε ότι οι μισοί μαθητές σε κάθε τάξη τουλάχιστον δεν μπορούν να κατανοήσουν το περιεχόμενο ενός βιβλίου και έχουμε προχωρήσει σε νέα αναλυτικά προγράμματα, έχουμε σκεφτεί και τη διαφοροποίηση αυτών των προγραμμάτων ούτως ώστε να προσαρμοστούν στο μαθησιακό επίπεδο και των αδύνατων μαθητών και δεν το έχουμε πράξει, άρα αυτά είναι ερωτήματα κρίσιμα για να μπορέσουμε να τηρήσουμε αυτή την προϊούσα γλωσσική παιδεία του εκπαιδευτικού μας συστήματος. κ. ΚΟΥΜΑ: Χαίρομαι για την τοποθέτηση του κ. Σαμάρα, είναι η πικρή πραγματικότητα, αλλά ξέρετε, θυμάμαι από τότε που ως εκπαιδευτικός ήμουν αποσπασμένη, πριν 10 με 15 χρόνια, στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, προσπαθούσαμε και στα πλαίσια της επιμόρφωσης είτε σε πρωινό χρόνο, είτε σε απογευματινό με τα σεμινάρια, είτε ακόμα και στο πρόγραμμα της προϋπηρεσιακής κατάρτισης να προωθήσουμε βασικές αρχές διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Ομολογούμε και το έχουν ομολογήσει και άλλοι ακαδημαϊκοί που ήταν δίπλα μας και μας ενίσχυαν σε αυτό τον αγώνα ότι δεν το καταφέραμε. Ακόμα παραμένει ένα στοίχημα πάνω στο οποίο ως Υπουργείο το αναγνωρίζουμε, το βλέπουμε, το βιώνουμε. Έγινε τελευταία τούτη η προσπάθεια του εκσυγχρονισμού των αναλυτικών προγραμμάτων, αλλά και πάλι δεν το πετύχαμε στο βαθμό που θα θέλαμε. Παραμένει ανοικτό το θέμα για περαιτέρω προσπάθειες και να επαναλάβω ότι φέτος ένας από τους τρεις υπό έμφαση στόχους όπως είπα και στη σύ-

39


Οικογένεια και σχολείο

ντομη εισήγησηή μου είναι η βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, άρα είμαστε σε τροχιά. Χρειάζεται αγώνας, προσπάθεια, επιμόρφωση. κ. ΡΟΔΟΣΘΕΝΟΥΣ: Και θα έλεγα επίσης ότι πέρα από την επιμόρφωση και η αυτομόρφωση, δηλαδή πόσο ο κάθε εκπαιδευτικός έχει τη διάθεση να βελτιωθεί και να δοκιμάσει σύγχρονες μεθόδους, να οργανώσει το μάθημα του με τέτοιο τρόπο ώστε να έχει, να παρατηρήσει βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων. Είναι πολλά τα θέματα, είναι μεγάλο θέμα που θίγετε, σίγουρα θέλει αγώνα, αλλά κυρίως πιστεύω και στη θέληση του εκπαιδευτικού να διαφοροποιήσει λίγο τη μέθοδό του και την προσπάθειά του. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Αν μου επετρέπετε να κάνω και εγώ μια μικρή παρέμβαση. Ως φιλόλογος και εγώ και ως συνδικαλιστής τόσα χρόνια έχουμε αφήσει, αλήθεια, το μάθημα των ελληνικών, που όλοι εδώ συμφωνήσαμε ότι είναι το πιο βασικό, γιατί ακριβώς μέσω την ελληνικών διδάσκονται και τα υπόλοιπα μαθήματα, το έχουμε αφήσει λίγο παραμελημένο. Έχουν εργαστηριοποιηθεί ένα σωρό άλλα μαθήματα και το πιο βασικό μάθημα που είναι η γλώσσα εξακολουθεί να γίνεται με τον μεγαλύτερο αριθμό των μαθητών στις τάξεις. Ίσως πρέπει κάπου να προχωρήσουμε με την εργαστηριοποίηση των Νέων Ελληνικών. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Είμαι φιλόλογος με ειδίκευση στην ειδική εκπαίδευση, αδιόριστη, απλώς συνάδει με το κύριο το ερώτημα μου το οποίο είναι περισσότερο ρητορικό. Για ποιο λόγο να μην υπάρχει, όπως υπάρχει στη δημοτική εκπαίδευση, ξεχωριστός κατάλογος

40

με ειδικευμένους εκπαιδευτικούς στον τομέα της ειδικής εκπαίδευσης. Επειδή αναφέρατε πάρα πολλές φορές τις μαθησιακές δυσκολίες, γιατί να μην υπάρχει ειδικό προσωπικό για αυτό το αντικείμενο; Δεν πιστεύετε ότι ένα ανειδίκευτο προσωπικό μπορεί να επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα; ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Ακριβώς επειδή είναι ρητορικό το ερώτημα αλλά όπως ακούτε τελευταία ήδη πάμε να καταργήσουμε και τον άλλο κατάλογο που υπάρχει, άρα λοιπόν οι καταλόγοι πλέον σταματούν. Τώρα θα γίνουν ένας κατάλογος, ενιαίος. κ. ΚΟΥΜΑ: Το θέμα αυτό δεν είναι δικό μας ως υπουργείου. Αυτό είναι θέμα ευρύτερης πολιτικής που δεν άπτεται ούτε της δικής μας δικαιοδοσίας, ούτε της δικής μας εξειδίκευσης στο θέμα γλώσσας, που ειναι το θέμα της αποψινής συνάντησής μας. Εγώ κατανοώ το θέμα και τι εννοείτε, αλλά σας λέω και πάλι δεν είμαστε οι αρμόδιοι φορείς για να τοποθετηθούμε επί τούτου. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Μπορεί όμως να προταθεί σαν πρόταση βελτίωσης, διότι υπάρχουν πολλοί εκπαιδευτικοί. κ. ΚΟΥΜΑ: Φυσικά μπορεί να είναι μια πρόταση, γιατί είμαστε ανοικτοί. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Εγώ θα ήθελα να ρωτήσω την πολιτική του Υπουργείου στο θέμα της συνεργασίας Δημοτικής και Μέσης εκπαίδευσης ως προς το θέμα της γλώσσας γιατί φαίνεται να υπάρχει ένα τεράστιο κενό. Και επίσης να συνεχίσω με το προηγούμενο σχόλιο για την εργαστηριοποίηση των νέων ελληνικών. Από το δημοτικό ήδη μπαίνουν τόσα πολλά αντικείμενα που χάνονται ώρες


και από τα Ελληνικά και τα Μαθηματικά. Τελικά ποιος έχει αυτή την ευθύνη; Οι γονείς, οι μαθητές, το υπουργείο, κάποιοι στο υπουργείο, κάποιοι άλλοι; Ποιοι είναι αυτοί; κ. ΚΟΥΜΑ: Αν μου επιτρέπετε, επειδή είμαστε και οι τέσσερεις κυρίες μέλη της ομάδας γλώσσας Μέσης Εκπαίδευσης υπάρχουν και κάποια άλλα άτομα που είναι μαζί μας φυσικά. Από πέρσι έχουμε εγκαινιάσει μια στενότερη επικοινωνία με την αντίστοιχη ομάδα γλώσσας Δημοτικής Εκπαίδευσης. Πέρα από την τυπική αλληλογνωριμία που προγούμενως δεν υπήρχε, ανταλλαγή καλών πρακτικών, θέσεων, απόψεων για το πώς διδάσκεται η ελληνική, η μητρική μας γλώσσα στο

δημοτικό, πώς τη διδάσκουμε στο γυμνασιακό κύκλο και κατ’ επέκταση στο λυκειακό που μας απασχόλησε σε μεγάλο εύρος και βάθος. Είχαμε επιπρόσθετα στενότερη συνεργασία και ανταλλαγές επισκέψεων. Εμείς της Μέσης Εκπαίδευσης παρακολουθήσαμε μαθήματα σε διάφορες τάξεις, σε διάφορα δημοτικά και σε διάφορες επαρχίες και μετά από αυτές τις επισκέψεις παρακολούθησης μαθημάτων καθόμασταν όλοι μαζί, εκπρόσωποι της δημοτικής και της μέσης και κάναμε ανατροφοδότηση, συζήτηση και σύγκλιση σε κάποια πορίσματα. Το ίδιο και μέλη της ομάδας γλώσσας και επιθεωρητές ακόμα και ο ΓΕΔΕ παρακολούθησε μάθημα στη Μέση Εκπαίδευση, παρακολούθησαν

41


Οικογένεια και σχολείο

λοιπόν οι συνάδερφοι της δημοτικής αντίστοιχα μαθήματα διδακτικής και διδασκαλίας ελληνικής γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση, σε γυμνάσια συγκεκριμένα και πάλι έγινε αυτή η ανατροφοδότηση. Άρα εγκαινιάστηκε από τα πέρσι μια πολύ καλή συνεργασία, την οποία θα ακολουθήσουμε και φέτος. Φέτος θα είμαστε πιο απαιτητικοί πιστεύοντας ότι θα βελτιώσουμε σε αυτό το σημείο και τη μετάβαση των μαθητών από την έκτη τάξη δημοτικού στην πρώτη γυμνασίου, διότι υπάρχει ένα χάσμα όντως, όπου όλοι και εσείς ως γονείς το βιώνετε και εμείς ως εκπαιδευτικοί το βλέπουμε και ως υπουργείο παιδείας. Άρα λοιπόν είμαστε σε επικοινωνία και αλληλοενημέρωση και έχουμε απόψεις συγκεκριμένες τις οποίες συζητάμε. Ένα καυτό θέμα της επικαιρότητας είναι κατά πόσο θα βάλουμε δείχτες επάρκειας και είναι απόφαση του υπουργείου μας σε όλα τα διδακτικά αντικείμενα και στο δημοτικό και στη μέση εκπαίδευση και στο μάθημα της γλώσσας φυσικά και της λογοτεχνίας των νέων ελληνικών όπως το ονομάζουμε στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Είπατε ακόμα ένα θέμα, απώλεια διδακτικού χρόνου. Ήμουν αυτόπτης μάρτυρας σε μια συνάντηση που είχε ο Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού κ. Καδής με όλους τους διευθυντές γυμνασίων και λυκείων στο Παιδαγωγικό στη Λευκωσία και είχε τεθεί αυτό το θέμα και υποσχέθηκε εξ άμβωνος ότι ως Υπουργείο θα προσπαθήσουμε μέσω των στελεχών του Υπουργείου, των επαρχιακών επιθεωρητών και όχι μόνο να σμικρυνθεί η απώλεια του διδακτικού χρόνου από ποικίλες εκδηλώσεις του σχολείου μέσα στα πλαίσια της αυτονομίας του να τα ομαδοποιήσει, να τα περιορίσει ή να αναπτύξει και άλλες καλές πρακτικές ενδοσχολικά, ώστε να με-

42

γιστοποιηθεί ο διδακτικός χρόνος. Δέστε και το άλλο, κάποτε οι γονείς ίσως χωρίς να το σκεφτούν πολύ καλά, φέρνουν τα παιδιά τους πιο αργά από ότι κτυπά του κουδούνι ή τα παιδιά κτυπά το κουδούνι για αλλαγή ώρας και περιφέρονται άσκοπα και τα λοιπά. Όλα αυτά είναι θέματα της σχολικής μονάδας που πρέπει να τα δει και να βελτιώσει σε αυτό το σημείο τη συμπεριφορά των μαθητών, να πεισθούν τα παιδιά ότι πρέπει έγκαιρα να πηγαίνουν στην τάξη. Θίγω έτσι απλά έως απλοϊκά θέματα αλλά και εμείς ως καθηγητές όταν κτυπά το κουδούνι έγκαιρα να βαδίζει ο καθηγητής στην τάξη. Υπάρχουν κάποια προβλήματα, τα ξέρουμε, τα βιώνουμε, αλλά υπάρχουν αντίστοιχα και καλοί τρόποι αντιμετώπισης χωρίς να καταντήσει το σχολείο να είναι το αυστηρό στρατόπεδο και να βιώνουν παράλληλα και τη χαρά της μάθησης, την αυτοπειθαρχία, την υπευθυνότητα και το σεβασμό και στο θεσμό του σχολείου και στους ανθρώπους. Ο σεβασμός είναι αμοιβαίος. Kαι οι μεγαλύτεροι να σεβόμαστε τα μικρότερα παιδιά αλλά και τα μικρότερα παιδιά να τα εθίζουμε και μάλιστα εξ απαλών ονύχων να σέβονται και τον εαυτό τους και τον περίγυρό τους. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Θέλω να επιβεβαιώσω αυτό που είπε η κ. Κούμα για το χάσμα Δημοτικής και Μέσης ότι παρέρχεται και χαιρόμαστε πάρα πολύ γι’ αυτό το πράγμα. Είναι ένας διάλογος και μια συνεννόηση μεταξύ των γλωσσικών μαθημάτων τα οποία χειρίζεται η δημοτική μαζί με το γλωσσικό μάθημα το οποίο χειρίζεστε εσείς και αυτό είναι προς την ορθή κατεύθυνση. Η ερώτηση είναι τα φτωχά αποτελέσματα που έχουμε στο θέμα της ελληνικής γλώσσας φαίνεται ότι άρχισαν από τον καιρό που έχουν καταργηθεί τα Αρχαία Ελληνικά. Γιατί δεν βγαίνουμε στον κόσμο και να του


πούμε ότι πρέπει να επανέλθουμε με το μάθημα των αρχαίων ελληνικών γιατί είναι οι ρίζες μας και πρέπει να επανέλθουμε, αφού αποτύχαμε με το να φύγουμε τα αρχαία ελληνικά από το σχολείο, να επανέλθουμε και να δούμε αν θα βελτιωθεί η γλώσσα, διότι φαίνεται ότι το να μην μελετούμε την αρχαία ελληνική γλώσσα είναι τρομερό μειονέκτημα και πρέπει να βγούμε στον κόσμο. Δεν είναι ντροπή να λέμε ότι τα αρχαία ελληνικά είναι η γλώσσα μας. Ευχαριστώ. ΑΚΡΟΑΤΗΣ (Αναπλ. Διευθυντής Μέσης Εκπαίδευσης κ. Ευθυμίου): Κυρίες και κύριοι, ξεχνάμε κάτι. Εγώ δεν είμαι φιλόλογος, όμως διδάχτηκα τα αρχαία μέχρι την τρίτη λυκείου. Στην Ελλάδα χρησιμοποιούν περίπου τις ίδιες τακτικές σε σχέση με τη γλώσσα. Το πρόβλημα για την ταπεινή μου άποψη είναι η διάλεκτος. Ναι στο σπίτι τι γλώσσα μιλούμε; Μιλούμε την ελληνική γλώσσα, την κυπριακή διάλεκτο. Εδώ είναι το πρόβλημα, εδώ πιστεύω ότι είναι το πρόβλημα και ίσως μετά από δυο γενιές να μιλούμε την ελληνική όπως την μιλάμε στην Ελλάδα. Οι φιλόλογοι μας, δεν θέλω να τους υποστηρίξω, είναι εξαίρετοι στη δουλειά τους, στηρίζουν τα παιδιά, στηρίζουν το σύστημα μας. Σίγουρα χρειαζόμαστε κάποιες αλλαγές με την επαναφορά των αρχαίων όπως είπατε πριν λίγο, όμως ας σκεφτούμε αυτό το στοιχείο το οποίο σας έχω παραθέσει. Ευχαριστώ. κ. ΡΟΔΟΣΘΕΝΟΥΣ: Απλώς να πω ότι και σε σχέση με τη θέση για το ότι πρέπει να στηριχθεί το μάθημα των αρχαίων ελληνικών και όχι μόνο με λόγια, πρέπει να υπάρξει και αύξηση του διδακτικού χρόνου, ίσως και να γίνει εξεταζόμενο, ίσως να εξεταστεί σε σχέση με τη γλώσσα γενικά, όχι νέα ελληνική και αρχαία, αλλά να είναι ενιαία η προσφορά της

γλώσσας. Γίνεται προσπάθεια έτσι να ενισχυθεί το μάθημα των αρχαίων ελληνικών και είμαι σίγουρη ότι πρέπει να ενισχυθεί και από το σπίτι και από τους γονείς. Γιατί οι περισσότεροι γονείς το βλέπουν χρησιμοθηρικά. Τι σου προσφέρουν τα αρχαία ελληνικά, μην το επιλέξεις και έχουμε τώρα το φαινόμενο να επιλέγουν ελάχιστοι μαθητές στη δευτέρα και τρίτη λυκείου το μάθημα των αρχαίων. Τα δε λατινικά, κλασσικές σπουδές δηλαδή, έχουν εξαφανιστεί. Πέρσι είχαμε 20 μαθητές που παρακάθισαν στις εξετάσεις και είναι αυτά τα παιδιά που θα γίνουν φιλόλογοι, θα πάνε νομική. Επομένως σκεφτείτε. Και όταν μίλησε η κ. Κούμα για την προϋπηρεσιακή κατάρτιση, όταν δίδασκα εκεί και η κ. Κούμα υπήρχαν φιλόλογοι που όταν κάναμε τη διδακτική των αρχαίων που δυσκολεύονταν να ασχοληθούν με πολύ απλά φαινόμενα, σκεφτείτε λοιπόν πώς αυτοί οι συνάδερφοι θα ενισχύσουν το μάθημα στο σχολείο. Χρειάζονται επιμόρφωση, χρειάζεται αυτοεπιμόρφωση και επιμονή για να μπορέσουν να προσφέρουν στους μαθητές. Και σίγουρα αυτό που είπε ο κ. Ευθυμίου, η διάλεκτος. Τη διάλεκτο την αγαπούμε, τη σεβόμαστε γιατί είναι μέρος του πολιτισμού μας. Ας μην ξεχνούμε ότι είναι μια από τις πιο αρχαιοπρεπείς διαλέκτους. Επομένως ίσως θα πρέπει να βρούμε τους μηχανισμούς εκείνους που θα στηρίξουν τη νεοελληνική γλώσσα ακόμα και μέσα από στοιχεία της διαλέκτου μας. Ακόμα διδάσκοντας τα αρχαία ελληνικά μπορούμε να φέρουμε παραδείγματα μέσα από τα αρχαία π.χ. λέμε «διδάσκουσιν», «γράφουσιν», δηλαδή οι καταλήξεις. Ο συνάδελφος που θα αναλάβει τα αρχαία να ασχοληθεί σε βάθος, να αγαπήσει τη γλώσσα γενικότερα για να μπορέσει να την προσφέρει και πιο ελκυστικά στους μαθητές, όχι στείρα γνώση αλλά λειτουργική χρήση. Ακριβώς η διάλε-

43


Οικογένεια και σχολείο

κτος δεν είναι τροχοπέδη. Θα είναι μια πολύ καλή βάση έτσι για να στηριχθούμε και για να οδηγηθούν τα παιδιά σε καλύτερη κατάσταση στα νέα ελληνικά. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Ένα παιδί που παρουσιάζει για 6 συνεχή χρόνια σοβαρά προβλήματα στο γραπτό και προφορικό λόγο στη δημοτική εκπαίδευση πόσο εφικτό είναι να έχουμε βελτίωση στη μέση εκπαίδευση, ουσιαστική βελτίωση, όχι να είναι ένας μαθητής που τον περνούμε στο τέλος της χρονιάς χαριστικά. Επίσης τα προγράμματα αλφαβητισμού λειτουργούν στη μέση εκπαίδευση. Εσείς συμφωνείτε έξι ολόκληρα χρόνια τα παιδιά να μας έρχονται στα γυμνάσια αναλφάβητα και να λειτουργούμε στη Μέση Εκπαίδευση προγράμματα αλφαβητισμού για να τα υποβοηθήσουμε. Αυτό το πρόγραμμα δεν θα έπρεπε να είχε μεταφερθεί στη δημοτική εκπαίδευση; Και αν υπήρχαν σωστοί μηχανισμοί ανίχνευσης των μαθησιακών δυσκολιών των παιδιών στη δημοτική εκπαίδευση για έγκαιρο εντοπισμό των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών των μαθητών, σίγουρα θα ερχόντουσαν στο γυμνάσιο ήδη διεγνωσμένα με τις άλφα βήτα ειδικές μαθησιακές δυσκολίες και θα υπήρχε ειδική προσέγγιση από νωρίς. Ενώ παρατηρούνται χρόνια αυτά τα προβλήματα από τους εκπαιδευτικούς, όμως δεν γίνεται καμιά αλλαγή. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Απλώς μια παρέμβαση στο συγκεκριμένο θέμα. Υπάρχει μεγάλη γραφειοκρατία και καθυστέρηση, μιλώ για τη

δημοτική εκπαίδευση, στον εντοπισμό των παιδιών. Ένα παιδί μπορεί να γίνει παραπομπή από τον εκπαιδευτικό τον ένα χρόνο και να περάσει ολόκληρος χρόνος και να εγκριθεί ίσως στο μέσο του επόμενου χρόνου. Είναι απαράδεχτες αυτές οι τακτικές. Θα έπρεπε άμεσα αυτά τα παιδιά μόλις εντοπίζονται και μόλις παραπέμπονται να εγκρίνονται και να προχωρά η διαδικασία γιατί είναι κρίμα. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Εδώ είναι και ο αναπληρωτής Διευθυντής Μέσης και η κ. Κούμα ως επιθεωρήτρια, μπορούν αυτά να προωθηθούν, τουλάχιστον να επιταχυνθούν οι διαδικασίες. ΑΚΡΟΑΤΗΣ: Δεν είναι ερώτημα, αλλά περισσότερο μια τοποθέτηση σχετικά με τη διάλεκτο. Επειδή και το θέμα της σημερινής εσπερίδας είναι η μητρική γλώσσα, ας μη ξεχνούμε ότι τα παιδιά μεγαλώνοντας στο σπίτι ως γλώσσα έχουν την κυπριακή διάλεκτο. Άρα ας δούμε αυτό το θέμα της διαλέκτου ως πρόκληση και όχι ως πρόβλημα. κ. ΚΟΥΜΑ: Συμφωνούμε απόλυτα. Η σχέση της γλώσσας και της διαλέκτου είναι συμπληρωματικές. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Δεν έχω παρά να σας ευχαριστήσω. Να ευχαριστήσω ξανά τη μητρόπολη Λεμεσού για την παραχώρηση της αίθουσας. Τις τέσσερεις κυρίες με τις ενδιαφέρουσες εισηγήσεις τους και ελπίζω να φεύγουμε από εδώ σοφότεροι. Σας ευχαριστώ.

44


Οικογένεια και Σχολείο (Τεύχος 224)  

Διμηνιαίο παιδαγωγικό περιοδικό της Παγκύπριας Σχολής Γονέων με επίκαιρες σημαντικές θεματικές και άρθρα, κείμενα και επιστημονικά συγγράμμα...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you