Issuu on Google+

ओखलढु ङ्गा नेपालको पूर्वार्वाञ्चल िवकाश क्षेत्रको सगरमाथा अञ्चलमा पने िवकट पहाडी िजिल्ला मध्ये एक हो। पूर्वर्वादिे ख पिश्चिमतर्फ र्वा क्रमश फ रािकलो हुँदै गएको यस िजिल्लालाई तर्ीन ितर्रबाट नदीले छु ट्याएको छ। उत्तरमा सोलुखुम्बु िजिल्ला, दिक्षणमा उदयपुर र िसन्धुली िजिल्लासँग जिोिडएको यस िजिल्लालाई पूर्वर्वामा खोटाङ िजिल्लासँग दुधकोशी नदीले र पिश्चिममा रामेछाप िजिल्लासँग िलखूर् नदीले छु ट्याएको छ। नेपालका ७५ िजिल्ला मध्ये जिनसङ्ख्याको िहसावमा ५९ औं स्थान र क्षेत्रफ लको िहसावले ६८ औं स्थान ओगट्ने यस िजिल्लाको कूर् ल भूर्भाग मध्ये सदरमुकाम ओखलढु ङ्गा बजिारबाट थोरै क्षेत्र पूर्वर्वामा र धेरै क्षेत्र पिश्चिममा पदर्वाछ। यूर्गकिव िसिद्धिचरण श्रेषको जिन्म भूर्िम समेतर् भनेर िचिनने यस सािहित्यक उवर्वार भूर्िममा अिभरवंशी गोपालवंशी एवं िकराँतर् वंशी राजिाहरूले राज्य गरे को पाइन्छ। िवसं २०१८ सालको प्रशासिनक िवभाजिन पूर्वर्वा हालका सोलुखुम्बु , ओखलढु ङ्गा र खोटाङ िजिल्लाहरू पूर्वर्वा ३ नम्बर ओखलढु ङ्गामा पदर्वाथे। ओखलढु ङ्गा िजिल्लाको नामाकरणका बारे मा िनम्न धाराणाहरू रहेको पाइन्छ : •

महाभारतर् कालमा भीमले यहाँ रहेको ओखल जिस्तर्ो गिहरो खोिपल्टो ढु ंगामा मुसलको सहायतर्ाले धान कु टी खाएकाले यहाँको नाम ओखलढु ङ्गा रहेको जिनिवश्वास छ।

मल्लकालीन समयमा राजिा लक्ष्मीनिरसंह मल्लले राज्य िवस्तर्ारको क्रममा काजिी भीम मल्ललाई यस भेगमा पठाएका र उनको फ ौजिले िकराँतर्हरूलाई लखेटी लुटेको धान यहाँको ठूर् लो ढु ंगाको ओखलमा कु टी खाएकाले त्यही ढु ंगाको ओखलको नामले यस ठाउँ को नाम ओखलढु ङ्गा रहन गएको हो भन्ने जिनश्रुितर् पाइन्छ। उक ढु गाको ओखल हालको ओखलढु ङ्गा िजिल्ला अन्तर्गर्वातर् ओखलढु ङ्गा गािवस वडा नम्बर ६मा िसिध्दचरण पाकर्वा सँगै जिो सुकैले अवलोकन गनर्वा सक्ने गरी सुरिक्षतर् रूपमा रािखएको छ।

िजिल्लाको इितर्हास प्रािचनकालमा यो क्षेत्रमा अिभरवंशी गोपालवंशी एवं िकराँतर्वंशी राजिाहरूले राज्य गरे को पाइन्छ। वल्लो िकराँतर् भिनने यस क्षेत्रमा िकराँतर्ीलाई लखेटी मल्लहरूले शासन गरे को कु रा इितर्हासमा उल्लेख छ। पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरण अिभयान पिछ भीमसेन थापाको प्रशासिनक िवभाजिन अन्तर्गर्वातर् ३९ िजिल्लामध्ये पूर्वर्वा ३ नम्बर ओखलढु ङ्गाको नामले यस िजिल्लाको जिन्म भएको हो। िवसं २०१८ सालको प्रशासिनक िवभाजिन पूर्वर्वा हालका सोलुखुम्बूर्, ओखलढु ङ्गा र खोटाङ िजिल्लाहरू पूर्वर्वा ३ नम्बर ओखलढु ङ्गामा पदर्वाथे। सीम क्षे त्र ओखलढु ङ्गा िजिल्लाको क्षेत्रफ लको १५% अथार्वातर् १६१ वगर्वा िकलोिमटर क्षेत्रफ ल ओगट्ने यस क्षेत्रमा कम उचाईमा रहेको नदी र खोला िकनारका भूर्-भागहरू पदर्वाछन। यस क्षेत्रमा मािनसहरूको मुख्य पेशा कृ िषि भएतर्ा पिन फ लफ ूर् ल खेतर्ी तर्रकारी खेतर्ी पशुपालन माछा माने आदिद काम पिन यस क्षेत्रका मािनसहरूले गदर्वाछन। मध्य पहाडी क्षे त्र मध्य पहाडी क्षेत्रले िजिल्लाको कु ल क्षेत्रफ लको ६५% अथार्वातर् ६९८ वगर्वा िकलोिमटर क्षेत्रफ ल भूर्-भाग ओगटेको छ। सदरमुकाम ओखलढु ङ्गाका साथै रुम्जिाटार पिन यसै क्षेत्रमा पदर्वाछ। यस क्षेत्रमा धान, मकै , गहुँ, कोदो, फ ापर, तर्ोरी, तर्रकारी, फ लफ ूर् ल खेतर्ी, पशुपालन आदिद गिरन्छ। ले काली क्षे त्र


िजिल्ला कु ल क्षेत्रफ लको २०% अथार्वातर् २१५ वगर्वा िकलोिमटर क्षेत्रफ ल ओगटने यस क्षेत्रमा पातर्लो बस्तर्ी पाइन्छ। यहाँको अिधकांश भूर्-भाग िभरालो र चट्टानले भिरएको छ। यस क्षेत्रमा पातर्लो मकै , आदलु, जिौ, गहुँ, उवा, स्याउ आदिदको खेतर्ी गिरनुका साथै भेडा र चौंरी पालनको कायर्वा समेतर् गरे को पाइन्छ। जिल सम्पदा प्रमु ख नदीनालाहरू दूर्धकोशी नदी, सुनकोशी नदी, िलखूर् नदी, मोलुङ्गखोला, ठोटनेखोला, िसस्नेखोला, सेनार्वाखोला, बाङ्गेखोला, खानीखोला, ढाँडखोला, पङ्खुखोला, िलपेखोला, साल्पूर्खोला, डु ँडेखोला, जिुंगेखोला, चोक्टीमङ्गलाखोला, अँधेरीखोला, पातर्ालेखोला, सेप्लीखोला, खातर्ेखोला आदिद। झरना पोकली झरना (१३१ िमटर), रातर्माटे झरना (१११िमटर), प्रमु ख रूपमा रहे का छन। अन्य झरनाहरूमा से प् ली, िढकु रे , से नार्वा , से ले ले , न्याउले आदिद पदर्वा छन। प्रमु ख धािमक क्षे त्र हरू ओखलढु ङ्गा िजिल्लाको िवलन्दूर् गािवस वडा नम्बर ९मा रहेको ककनी (श्री चम्पादेवी)को मिन्दर, िचसङ्खु गढीमा रहेको कोटकी कािलकादेवीको मिन्दर, सल्लेरीगािवसको लगलगेमा रहेको ककनीस्थान, िदयालेमा रहेको जिोगेश्वर महादेव मिन्दर, मोलीको तर्ीनकन्या देवीको मिन्दर, पोखरे गािवस वडा नम्बर १मा रहेको पोखरा देवीको मिन्दर, िदयालेगािवसमा रहेको भैरवस्थान, कु इभीर गािवस वडा नम्बर ५मा रहेको िसहदेवीको मिन्दर, नमर्वादश्व े र महादेवको मिन्दर, कु इभीर गािवसको ठूर् लीवंशीमा रहेको महादेवको मिन्दर र खोदम्पाका कु न्तर्ादेवीको मिन्दर, सरस्वतर्ीस्थान, बनार्वालूर् गािवस वडा नम्बर ९मा रहेको सपनावतर्ी देवीको मिन्दर, ओखलढु ङ्गा बजिारमा रहेको रघुिवरे श्वर महादेवमिन्दर, सरस्वतर्ीस्थान, कािलकादेवी, जिाल्पादेवी, िभमसेनस्थान, वटुक भैरव, गणेश मिन्दर आदिद यस िजिल्लाका प्रमुख धािमक क्षेत्रहरू हुन। व्यापािरक महत्वका स्थानहरू यस िजिल्लाको सवैभन्दा ठूर् लो व्यापािरक महत्वको स्थान सदरमुकाम ओखलढु ङ्गा बजिार नै हो। यहाँ बुधबार र शिनवार गरी हप्ताको दुई पटक बजिार लाग्ने गदर्वाछ। व्यापािरक दृिष्टिले शिनवारको बजिारले िवशेषि स्थान ओगट्दछ। बुधवार लाग्ने बजिार शिनवारको तर्ुलनामा िनकै कम लाग्ने गरे को पाइन्छ। के त्तुके र मानेभञ्ज्याङ यस िजिल्लाका व्यापािरक दृिष्टिले िनकै महत्वपूर्णर्वा स्थानको रूपमा रहेका छन। के त्तुकेमा मंगलबार र मानेभञ्ज्याङमा िबिहवार साप्तािहक रूपमा वजिार लाग्ने गदर्वाछ। प्रभाव •

किव िसिद्धिचरण श्रेषले आदफ्नो प्रिसद्धि किवतर्ा "मेरो प्यारो ओखलढु ङ्गा" यही िजिल्लाको नामबाट श्रृजिना गरे का हुन। यो किवतर्ालाई नारायण गोपालले सुमधुर स्वरले गाउनुभएको छ |

सािहत्यकार एवम समाजि शािस्त्रि डा किवतर्ाराम श्रेष ले किव िसिद्धिचरण श्रेष कै पदिचन्हमा "मेरो प्यारो ओखलढु ङ्गा" नामक संस्मारणात्मक िनबन्ध संग्रह लेखेका छन् । ओखलढु ङ्गा सामािजिक गुिठ


काठ्मान्डु द्वारा प्रकािशतर् यस पुस्तर्कले िजिल्लाका भौगोिलक, सामािजिक, सािन्स्क्रितर्क, राजिनीितर्क, र सािहित्यक गितर्िविधका साथै २०५८ सालमा ओखलढु ङ्गा िजििवस र ओखलढु ङ्गा सामािजिक गुिठ काठ्मान्डु द्वारा आदयोिजितर् "आदफ्नो जिन्म थलो सम्झौ अिभयानको सिवस्तर्ार वणर्वान गरे को छ। •

नयाँ नेपालको रािष्ट्रिय गानका रचियतर् ब्याकु ल माईला पिन यसै िजिल्लाको थाक्ले गाउ िबकास सिमितर्को िहलापानीमा जिन्म भएको हो ।


Okhaldhunga