Issuu on Google+

2013

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa

Txostenaren eranskina. Urola Kosta


Edizioaren ©: PAISAIA SM Donostia Ibilbidea, 76. 20115 – Astigarraga Tel. eta faxa: 943 335048 paisaia@paisaia.com

Izenburua: Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta Egileak: Miren Askasibar Bereziartua (1.2, 3, 5, 6 eta 7 atalak) eta Ainara Flores Compains (1.1, 1.3, 2 eta 4 atalak)

Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Internazionala baimen baten menpe dago. Baimen horren kopia ikusteko, zoaz hona: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eu. Aske zara: Lan hau kopiatu, banatu eta jendaurrean hedatzeko. Baimenaren baldintzak betetzen dituzun artean, baimendunak ezingo ditu askatasun hauek baliogabetu.

Baldintza hauetan:

Ekoizlea: URKOME Landa Garapen Elkartea

Aitortu — Lanaren kredituak aitortu behar dituzu, lizentziaren esteka eman, eta aldaketarik egin ote den azaldu. Hori guztia zentzuzkoa den edozein modutan egin dezakezu, baina ez aditzera emanez baimendunaren babesa duzunik edo hark obraren erabilera hori babesten duenik.

Tokia eta data: Astigarraga, 2013ko abendua

Ez merkataritzarako — Ezin duzu lan hau merkataritza xedetarako erabili.

Azaleko argazkien egilea: Javier Larrea

L.G.: SS-1335-2013

Dokumentu honen egilea edo egileak, eta PAISAIA SM enpresa espresuki eta osotasunean aipatuko dira dokumentuaren zati bat edo dokumentu osoa kopiatu, banatu, jendaurrean hedatu, modu interaktiboan (Internet edo bestelako bitartekoak erabiliz) jendearen eskura jartzen diren bakoitzean. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Lan eratorririk gabe — Lana beste batzuekin nahastu, eraldatu edo lan eratorririk sortzen baduzu hartatik abiatuta, eraldatutako materiala ezin duzu banatu. Lizentzia publiko honetatik at dauden baimenak ondoko estekan daude eskuragarri: www.paisaia.com. 1


UROLA KOSTAKO LANDA-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIOAN PROPOSAMENEAN PARTE HARTU DUTEN PERTSONA ETA ERAKUNDEAK PROIEKTUAREN IZENBURUA Baserri-paisaia atlantikoen balioa agerian jartzeko jarduerak

ETA

EKINTZEN

Aitor Epelde (Urola Ikastola) Aitor Iruretagoiena (Aiako herritarra) Aitor Larrañaga (URKOME Landa Garapen Elkartea)

UROLA KOSTA ESKUALDEKO LANEN ZUZENDARITZA Yurre Peñagarikano (URKOME Landa Garapen Elkartea)

Amaia Guruzeta (Urola Kostako Udal Elkartea) Ane Olaizola (Elosu auzoko ordezkaria) Anjel Mari Oyarzabal (Urrestilla auzoko ordezkaria)

PROIEKTUAREN ZUZENDARITZA Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea)

Aritz Arzallus (URKOME Landa Garapen Elkartea) Begoña Rivero (Arazi SM) Bittor Santxez (Lokate nekazalturismoa)

PROIEKTUAREN JARRAIPENA Agurtzane Diaz (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Agurtzane Etxaniz (DEBEMEN Landa Garapen Elkartea) Ana Fernández (MENDINET Landa Garapenaren Aurrerapenerako Elkartea) Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea) Itziar Agirre (HAZI Fundazioa) Joxe Manuel Zubizarreta (GOIMEN Landa Garapen Elkartea) Juan Kruz Alberdi (BEHEMENDI Landa Garapen Elkartea) Juan Mari Totorika (URKIOLA eta LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkarteak) Mónica Alonso (ENKARTERRIALDE Landa Garapen Elkartea) Yurre Peñagarikano (URKOME Landa Garapen Elkartea)

Bizente Eizagirre (Talai Berri txakolindegia) Ibon Altuna (Martite auzoko ordezkaria) Igone Arruti (Beizamako udala) Igor Iturain (Aiako udala) Iker Lizaso (Izarra landetxea) Imanol Arrizabalaga (Madariaga auzoko ordezkaria) Iñaki Sagarzazu (Izarre landetxea) Inhar Agirrezabal (Ari Arkitektura) Itziar Lazkano (Zarauzko herritarra) Izaskun Alberdi (Urrategi auzoko ordezkaria) Jesus Mari Cendoza (Aizpurutxo auzoko ordezkaria) Jon Arruti (Beizamako abeltzaina)

PROIEKTUARI AHOLKULARITZA TEKNIKOA Miren Askasibar (PAISAIA SM) Ainara Flores (PAISAIA SM) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Jose Andres Oliden (Barazkigilea) Juan Jose Beitia (Aizpurutxo auzoko ordezkaria) Juan Manuel Lazkano (Zarauzko herritarra) 2


Leire Beristain (Errezilgo udala) MÂŞ Jesus Salsamendi (Errezilgo udala) Maite Caminos (Ibarrola Behekoa nekazalturismoa) Migel Azpiazu (Zarauzko herritarra) Mikel Garate (Izarraitz auzoko ordezkaria) Mikel Juaristi (Elosu auzoko ordezkaria) Patxi Ezenarro (Itsastegi baserriko ekoizlea) Xabier Mujika (Matxinbenta auzoko ordezkaria) Xabier Odriozola (Urrestilla auzoko ordezkaria) Yurre PeĂąagarikano (URKOME Landa Garapen Elkartea)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

3


0. Aurkibidea

4.3. Euskal kostalearen turismoa sustatzeko planak ................................................... 85 4.4. Karakate-Irimo mendi lerroa balioan jartzeko proiektua ...................................... 85

1. EKINTZEI BURUZKO ZEHAZTAPENA.................................................................................. 7

4.5. Geoparkea.......................................................................................................... 85

1.1. Behin betiko ekintzen zerrenda ................................................................................ 7

4.6. Gipuzkoako Bizikleta Bideen Lurralde Plan Sektoriala........................................... 85

1.2. Ekintzei buruzko inkestaren emaitzak ....................................................................... 9

4.7. Santiago Bidearen monumentu multzo izendapena ............................................. 86

1.3. Ekintzen fitxak ....................................................................................................... 19

4.8. Urola Kosta online web ataria ............................................................................. 86

1.3.1. Fitxei buruzko argibideak ................................................................................. 19

5. Landa-eremuaren dinamika suspertzea ..................................................................... 86

1.3.2. Ekintzen banakako fitxak ................................................................................. 20

5.1. Berpiztu.............................................................................................................. 86

2. LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO ESKUALDEAN BURUTAKO EKINTZAK ........ 83 1. Sentsibilizazioa eta hezkuntza ................................................................................... 83

6. Bestelakoak .............................................................................................................. 86 6.1. Biogas teknologiaren erabilera ............................................................................ 86

1.1. Ereiten proiektua ............................................................................................... 83

6.2. Euskal Autonomia Erkidegoko Itsasertza Babestu Eta Antolatzeko Lurraldaren Arloko Plana.............................................................................................................. 86

1.2. In AgroSsalute .................................................................................................... 83

6.3. EAEko Hezeguneen Lurraldearen Arloko Plana..................................................... 86

1.3. Eskola baratzak .................................................................................................. 83

6.4. Urola Kostako natura gune babestuak ................................................................. 86

1.4. Ihitza.................................................................................................................. 83

6.5. Ezkabaso parkearen antolamendua (Zumaia Eta Zestoa) ...................................... 86

1.5. Sustraia telebista saioa ....................................................................................... 83 1.6. Sastarrain baserri eskola..................................................................................... 83 1.7. Uztaro haurreskolarekin hitzarmena ................................................................... 83 2. Lehenengo sektorearen profesionalizatzea ................................................................ 83 2.1. Dinamiza-TIC ...................................................................................................... 83

3. BESTE ESKUALDE ETA HERRIALDE BATZUETAN LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO EGINDAKO HAINBAT EKIMENEN ANALISIA......................................................... 88 3.1. Sarrera ................................................................................................................... 88 3.2. Ekimen eredugarrien azterketa ............................................................................... 89

2.2. HAZIren ikastaroak ............................................................................................. 84

a) Ibilbideak ........................................................................................................ 89

3. Lehenengo sektorearen sustapena ............................................................................ 84

b) Lehenengo sektorea........................................................................................ 95

3.1. EAEko Nekazaritza eta Basogintzaren Lurraldearen Arloko Plana ......................... 84 3.2. URKOME sariak .................................................................................................. 84 3.3. Urola Kostako ekoizleen gida .............................................................................. 84 3.4. www.urolakostaonline.com web ataria ............................................................... 84 3.5. Lur bankuen azterketa........................................................................................ 84 3.6. Esne makinak ..................................................................................................... 84 3.7. Plastiko bilketa zerbitzua landa eremuan ............................................................ 84 3.8. Eskualdeko azoken promozio eta dinamizazioa ................................................... 84

d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak ........................................................... 98 e) Nortasuna..................................................................................................... 102 f) Kostaldea ...................................................................................................... 102 g) Gune industrialak lehengoratzea ................................................................... 103 h) Ikastetxeak ................................................................................................... 104 i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea................................................................ 107 j) Ekitaldiak ....................................................................................................... 107 k) Paisaia leheneratzea...................................................................................... 108

4. Landa-turismoaren sustapena ................................................................................... 85

4. UROLA KOSTAKO PAISAIAREN ALDAKETA AZTERTZEKO ERABILITAKO ORTOARGAZKIAK 109

4.1. Ibilbideak ........................................................................................................... 85

5. LANDA PAISAIEN BALIOAK IDENTIFIKATZEKO BESTE ESKUALDEETAN ERABILITAKO METODOLOGIA............................................................................................................... 144

4.2. Turismo aktiboa ................................................................................................. 85 Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

4


5.1. Partaidetzan oinarritutako metodologiaren azalpena............................................ 144 5.1.1. ECOVAST-ek proposatutako metodologia ....................................................... 144 5.1.2. Gure proiektuan erabilitako fitxa ................................................................... 145 5.1.2.1. Fitxa betetzeko iradokizunak ................................................................ 145 5.1.3. Moldatutako fitxa nola erabili den ................................................................. 158 5.1.4. Parte-hartzaileek aztertutako paisaien kokapen espaziala .............................. 158 6. BASERRI-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIORAKO ERABILITAKO FITXAREN EREDUA ...... 161 7. FITXEN BIDEZ AZTERTUTAKO PAISAIEN KOKAPEN ESPAZIALAREN ADIBIDEA ................. 162 8. ERREFERENTZIEN ZERRENDA....................................................................................... 165

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

5


14. Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez.

1 . EK IN T Z E I B U R U Z K O Z E H AZ T AP E NA 1. 1. Be hi n be tik o e kintz e n z e r r e nda Ba s e r r i - pa is a ie n ka lita te a hobe tz e ko e kin tz a k g oz a tu a ha l iz a te r a bide r a tuta ko e kintz a k

e ta

ba se rr i - pa isa ie z

1. Eskualde mailan herri-bideetan oinarrituta baserri-paisaiez gozatzeko bereziki aproposak diren ibilbideak eta behatokiak identifikatu, haien egoera aztertu, eta horiek balioan jartzeko jarduerak burutu.

15. Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu. 16. ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu.

2. Ibai ertzetan dauden ibilbideak hobetu edo sortu aisialdi eta hezkuntzarako.

17. Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

3. Landa-ondare eraikia berreskuratu eskualdeko nortasun kulturala mantentzeko helburuarekin.

18. Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

4. Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

19. Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

5. Aisialdirako erabiltzen diren motordun ibilgailuen erabilera antolatu eta arautu. 6. Gipuzkoako Foru Aldundiaren lursailetako baso-landaketetan koniferoak bertako basoekin ordezkatu. 7. Eskualdean hildako pertsonen errautsak bota eta horiei omenaldiak egitean sortzen diren arazoak prebenitzeko neurriak hartu. 8. Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri. 9. Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu jakin ahal izateko. 10. Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko. 11. Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

Ba se r r ita rr a k e g ite n due n la na r e kiko s e nti be r a tz e a r i e ta pa r ta ide tz a r i lotuta ko be ste la ko e k intz a k 20. Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintzak prestatu. 21. Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa. 22. Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

12. Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

23. Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu.

13. Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, landapaisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

24. Eskualdeko herri edo hiri nagusietako Aste Berdearen ekimenen artean, landa eremuan burutuko diren hainbat jarduera txertatu (lehiaketak, ibilaldiak, erakusketak eta abar).

S e nts ib iliz a z i or a ko m a te r ia la k pr e s ta tz e ar i bur uz k o e kintz a k

25. Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatu, edo ospatzen diren ekimen gastronomikoetan paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu, hala nola, jardunaldian landuko diren produktuak ekoizten diren paisaian ezagutzea, ondoren prestatu eta dastatzeko.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

7


26. Eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko ikastetxeei zuzendutako jarduera didaktikoen proposamena prestatu, landa-paisaiak ardatz gisa hartuta eskualdeko baserri-paisaiak ezagutzera ematea helburu izango dutenak. 27. Eskualdeko eskoletan ikasleek baserri-paisaiei buruzko lanak egitea proposatu. 28. Baserri-paisaiekiko eta inguruarekiko norbanakoarena nahiz kolektiboa den ardura bultzatzea, baita auzolana ere, eta auzolanerako formula berriak bilatu. 29Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna (asko laugarren sektorea deritzonari lotuak) proiektuaren helburuen mesedetarako nola erabil ote daitezkeen hausnartu.

transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri. 42. IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu (adibidez, produktuen salmentarako). 43. Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan. 44. Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoak identifikatu, eta horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa.

30 Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

45. Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko.

31 Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

46. Baserrietako jarduerei eusteko ekintzak bultzatu.

32 Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri-paisaiak ezagutzera emateko.

47. Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu.

L e he n s e ktor e ko pr odu ktue n k onts u m oa r i bur uz ko e kintz a k

A isia ldia e ta tur is m oa r i lotuta ko e k intz a k

33 Baserriko produktuen kontsumoaren eta paisaiaren balioen kontserbazioaren inguruan herritarrak (kaletarrak bereziki) sentikortzeko ekimenak zabaldu.

48. Eskualdera datozen bisitariek bertako balioez gozatzeaz gain, ekarpen bat egiteko bideak aztertu.

34 Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin sustatzeko ekintzak bultzatu.

49. Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada egiten direnak indartu.

35 Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu.

50. Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu.

L e he n s e ktor e a r i e ta la nda - e r e m uko he rr ie i bur uz ko e kintz a k

51. Itxitako harrobiak egokien ikusten diren erabileretarako berregokitu.

36. Baserritarrek sortzen dituzten baserri-paisaien zein produktuen balioetan sinis dezaten sentiberatze ekintzak burutu.

A r a udia , lur ra lde a ntola m e ndu a e ta hir ig intz a r i bur uz ko e kin tz a k

37. Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu. 38. Berpiztu programan dauden ekintzak burutu. 39. Landa eremuko dinamizazioari zuzendutako ekintzak mantendu. 40. Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz. 41. Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, baizik eta

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

52. Gure proiektua borobildu eta egindako lanari jarraipena eman eskualdeko Paisaiaren Karta eginez. 53. Lurralde zaintzaren esparruan egiten ari diren ekimenei eutsi (lur bankuak, akordio puntualak...) eta horiek eskualde guztian hedatzea bultzatu. 54. Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herrigune txikiak kontserbatzeko neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez. 55. Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu. 8


56. Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu. 57. Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea errazten jarraitu, bertako paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako.

1. Ekintzen gai zabalen inguruko lehentasunak Jarraian adierazitako ekintzen kategoria bakoitzarentzat lehentasun maila adierazi. Mesedez, kontuan hartu kategoria bakoitzaren barruan dauden ekintzak zure erantzuna emateko (posta elektronikoz jasotako dokumentuan irakurri ahal izango dituzu).

58. Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak egitea lagunduz.

Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak

59. Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

2 0 %0

60. Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

1. 2. E kintz e i bur uz k o inke s ta r e n e m a itz a k

1 0 %0 3 3 % 50 4 2 % 33

5 1 % 17

Jarraian ekintzen inguruan egindako inkestaren emaitzak jaso dira, grafikoetan irudikatuta. Inkesta egiteko oinarri gisa ekintzak proposatzeko eta eztabaidatzeko ostatutako saioan adostutako zerrenda da, txostenaren dokumentu nagusiko 8.4 atalean jaso dena. Inkesta burutu ondoren ekintzetako batzuk beste ekintzen azpi-ekintza bezala jasotzea erabaki da, eta horregatik egon daiteke aldaketaren bat txosten nagusiko 8.4 ataleko zerrendaren eta eranskinen dokumentu honetako 1.1 ataleko zerrendaren artean.

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak 1 0 %0 2 2 % 33 3 2 % 33

Eskualdean baserri-paisaien proiektuaren baitan ekintzak proposatzeko ospatutako saioetan parte hartu al zenuen?

4 2 % 33

5 0 %0

Bai

6

% 100

Ez

0

%0

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

9


Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak

1 0 %0

1 0 %0

2 0 %0

2 1 % 17

3 2 % 33

3 0 %0

4 3 % 50

4 1 % 17

5 1 % 17

5 4 % 67

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak

1 0 %0

1 0 %0

3 1 % 17

2 0 %0

4 3 % 50

2 1 % 17

3 0 %0 4 4 % 67 5 1 % 17 5 2 % 33 Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak 1 0 %0 2 1 % 17 3 2 % 33 4 2 % 33

5 1 % 17

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

10


Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak 1 1

% 17

2 2

% 33

Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu jakin ahal izateko.

3 0 %0 4 3

% 50

5 0 %0

2. Ekintzen artean lehentasunak finkatzea

Bai

4

% 67

Ez

2

% 33

Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko.

2.1. Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak eta baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

Bai

5

% 83

Ez

1

% 17

Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

Bai

3

% 50

Ez

3

% 50

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

11


Bai

5

% 83

Ez

1

% 17

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

4

% 67

Ez

2

% 33

Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

Bai

3

% 50

Ez

3

% 50

Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, landapaisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Eskualde mailan herri-bideetan oinarrituta baserri-paisaiez gozatzeko bereziki aproposak diren ibilbideak eta behatokiak identifikatu, haien egoera aztertu, eta 3 horiek balioan jartzeko jarduerak burutu.

% 10

Ibai ertzetan dauden ibilbideak hobetu edo sortu aisialdi eta hezkuntzarako.

2

%7

Landa-ondare eraikia berreskuratu eskualdeko nortasun kulturala mantentzeko 1 helburuarekin.

%3

Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

2

%7

Aisialdirako erabiltzen diren motordun ibilgailuen erabilera antolatu eta arautu.

1

%3

Gipuzkoako Foru Aldundiaren lursailetako baso-landaketetan koniferoak bertako 1 basoekin ordezkatu.

%3

12


Eskualdean hildako pertsonen errautsak bota eta horiei omenaldiak egitean 1 sortzen diren arazoak prebenitzeko neurriak hartu.

%3

Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

3

% 10

Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu 3 jakin ahal izateko.

% 10

Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren 4 ekimenak sustatzeko.

% 13

Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

2

%7

Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

2

%7

Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, 5 landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

% 17

2.2. Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak

Bai

4

% 67

Ez

2

% 33

Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu.

Bai

2

% 33

Ez

4

% 67

Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

Bai

3

% 50

Ez

3

% 50

Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

13


Bai

4

% 67

Ez

2

% 33

2.3. Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu?

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu.

% 25

Eskualdetik kanpoko turismoari buruzko web orriak eskualdekoekin lotu eta, 2 beharrezkoa bada, informazioa osatu.

% 13

Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako 1 ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

%6

ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla 2 ziurtatu.

% 13

Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta 2 bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

% 13

Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan 2 sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

% 13

Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

% 19

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

3

% 50

Ez

3

% 50

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako 4 beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez.

3

Bai

Bai

6

% 100

Ez

0

%0

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

14


Bai

3

% 50

Ez

3

% 50

Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri-paisaiak ezagutzera emateko.

Bai

6

% 100

Ez

0

%0

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren 6 inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu.

% 18

Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko 1 lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa.

%3

Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

1

%3

Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak 1 paisaian txertatu.

%3

Eskualdeko herri edo hiri nagusietako Aste Berdean landa eremuan garatuko 0 diren hainbat jarduera txertatu (lehiaketak, ibilaldiak, erakusketak, eta abar).

%0

Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatu, edo ospatzen diren ekimen gastronomikoetan paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu, hala 5 nola, jardunaldian landuko diren produktuak ekoizten diren paisaian ezagutzea, ondoren prestatu eta dastatzeko.

% 15

15


Eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko ikastetxeei zuzendutako jarduera didaktikoen proposamena prestatu, landa-paisaiak ardatz gisa hartuta eskualdeko 4 baserri-paisaiak ezagutzera ematea helburu izango dutenak.

% 12

Eskualdeko eskoletan ikasleek baserri-paisaiei buruzko lanak egitea proposatu.

%3

1

Baserri-paisaiekiko eta inguruarekiko norbanakoarena nahiz kolektiboa den 4 ardura bultzatzea, baita auzolana ere, eta auzolanerako formula berriak bilatu.

% 12

Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna proiektuaren helburuen mesedetarako nola 2 erabil ote daitezkeen hausnartu.

%6

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

4

% 12

Bai

6

% 100

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

1

%3

Ez

0

%0

Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri3 paisaiak ezagutzera emateko.

%9

2.4. Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak eta lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak

Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da.

a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Baserrietako jarduerei eusteko ekintzak bultzatu.

Bai

5

% 83

Ez

1

% 17

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu Bai

6

% 100

Ez

0

%0

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

16


Oineder paisaian integratuko dela bermatzeko ekintzak eta kontrol-jarduerak 1 garatu.

%2

Luizien inbentarioak egin.

1

%2

Landa eremuko dinamizazioari zuzendutako ekintzak mantendu.

3

%7

Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien 2 bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz.

%5

Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, 1 baizik eta transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri.

%2

IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu 2 (adibidez, produktuen salmentarako).

%5

Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

4

%9

Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoetan horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa. Horretarako, borda edo baserri 0 hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez.

%0

Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten 4 diren ekimenak burutzeko.

%9

Baserrietako jarduerei eusteko ekintzak bultzatu.

% 12

5

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. 4

%9

Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, 3 proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da.

%7

2.5. Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak Baserriko produktuen kontsumoaren eta paisaiaren balioen kontserbazioaren 5 inguruan herritarrak (kaletarrak bereziki) sentikortzeko ekimenak zabaldu.

% 12

Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin 5 sustatzeko ekintzak bultzatu.

% 12

Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu. 0

%0

Baserritarrek sortzen dituzten baserri-paisaien zein produktuen balioetan sinis 2 dezaten sentiberatze ekintzak burutu.

%5

Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

1

%2

Urrategi auzoko harrizko petrila jaso.

0

%0

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

17


Bai

4

% 67

Ez

2

% 33

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu Eskualdeko baserri-paisaien artean bisitari gehien biltzen dituzten guneetan 1 baserri-paisaiekiko sentikortzeko ekimenak burutu.

%7

Eskualdera datozen bisitariek bertako balioez gozatzeaz gain, ekarpen bat egiteko 1 bideak aztertu.

%7

Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada 4 egiten direnak indartu.

% 29

Landa-turismoa sustatzeko eskualdeko hainbat zerbitzu eta produktu bilduko 2 dituzten pack-ak sortu.

% 14

Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu.

2

% 14

Baserri-eremuen sustapenerako ekimenak eta publizitate-kanpainak irudi 2 tradizional eta bukolikotik urrundu

% 14

Itxitako harrobiak aisialdirako gune gisa berregokitu.

% 14

2

2.6. Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Gure proiektua borobildu eta egindako lanari jarraipena eman eskualdeko 4 Paisaiaren Karta eginez, Kataluniakoak eredu gisa hartuta

% 20

Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herri-gune txikiak kontserbatzeko 2 neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez.

% 10

18


Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak.

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak.

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

Turismoari lotutako ekintzak.

Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak.

Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak 2 diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

% 10

Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta 1 beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu.

%5

Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea errazten jarraitu, bertako 3 paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako.

% 15

Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak 3 egitea lagunduz.

% 15

Landa eremuan eraikin, instalazio eta azpiegitura berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu 3 eta ezarri.

% 15

Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

%0

Ekintzaren oinarrizko definizio eta karakterizazioa

% 10

A z pi- e kintz a k

0

Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer 2 nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

D e skr iba pe na

Azaltzen den ekintzaren helburuarekin duten erlazio estua dela eta ekintza beraren baitan garatu daitezkeen ekintzak dira. A r dur a duna 1. 3 . E kintz e n f it xa k

1.3.1. FITXEI BURUZKO ARGIBIDEAK Ekintza fitxa hauen helburua ekintza bakoitzaren burutzea eta jarraipenari buruzko informazio teknikoa biltzen da. Horretarako eta fitxetan jasotzen den informazioa ulertu ahal izateko atal honetan fitxa bakoitzean zehazten diren kontzeptuen argibideak zehazten dira: E kintz a Ekintzaren zenbaki eta izenburua. I ldoa Ekintzak gaika antolatzea du helburu. Ekintzen zerrendaren erabilera errazteko eta arintzeko asmoz, ekintzak gai zabaletan antolatu dira, hauek ildo gisa definituz. Ondokoak dira definitutako ildoak: 

Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Ekintza burutzeko eman beharreko urratsez eta jarraipena egiteaz arduratuko den kargua eta lan egiten duen erakundea, adibidez, “Landa Garapen Elkarteko teknikaria”. E r a ntz unkide a Azaltzen den ekintza bi erakunde edo gehiagoren artean burutu behar bada, arduradunarekin batera arituko den kargua eta erakundea, adibidez, “x elkarteko lehendakaria”. E pe a Ekintza martxan jartzen denetik gauzatu arte (ekintza puntuala bada) edo ezartzeko (denbora modu jarraian edo periodikoan luzatuko den ekintza baten kasuan) gehienezko epea adierazten du: motza (0-1 urte), ertaina (1-3 urte) eta luzea (3-5 urte). L e he nta suna Proposatutako ekintza lehentasunezkoa den adierazten du. Proiektuaren baitan parte hartu duten pertsonek ildo eta ekintza bakoitzari esleitutako lehentasunean oinarritzen da. Horretarako ondokoa aplikatu da: 

Ildoaren lehentasuna finkatzeko: Ildo bakoitzari 1-5 (1 lehentasun baxuena izanik eta 5 altuena) bitarteko puntuazioa esleitu ziezaiokeen parte hartzaile bakoitzak. Beraz, ildo 19


bakoitzaren behin behineko lehentasuna lortzeko parte hartzaile guztiek esleitutako puntuazioa batu egin da. 

Ekintzen lehentasuna finkatzeko: Lehenik eta behin ildoarekin egin den berbera egin da, baina kasu honetan ekintzei lehentasuna esleitzerakoan bakoitzak lortu zezakeen puntuazioa 1-7 bitartekoa izan da. Ondoren, ekintza bakoitzaren behin behineko lehentasuna jakiteko ekintza bakoitzak inkestan lortutako puntuazioa dagokion ildoaren puntuazioarekin biderkatu da.



Azkenik, emaitzak erlatibizatuz honako hiru lehentasun maila esleitu zaizkie: baxua (%0-32), ertaina (%33-66) eta altua (%67-100).

E r e dua k Ekintza garatzeko baliagarriak izan daitezkeen eta beste leku batzuetan gauzatutako ekimenak edo sortutako informazioren estekak dira. 1.3.2. EKINTZEN BANAKAKO FITXAK Ondoko orrietan ekintza bakoitzari buruzko fitxa jaso da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

20


1. E s kua lde m a ila n he r r i - bide e ta n o ina r r itut a ba se r r i - pa isa ie z g oz a tz e ko be r e z ik i a pr opos a k dir e n i bil bide a k e ta be ha tokia k ide nt if ika tu, ha ie n e g oe r a a z te r tu, e ta h or ie k ba li oa n j a r tz e ko j a r due r a k bur utu. I ldoa

Herri-bideetan langa kanadarrak jarri, erabiltzaile guztien beharretara hobekien moldatzen direnak direlako.

Eskualde mailan herri-bideetan eta bide zaharretan oinarrituta zabaldu nahi diren ibilbideak identifikatu, beti ere inguruko lurjabeen iritzia aintzat hartuz.

Ibilgailuen erabilera urria baino jaso ez dezaketen bide eta pisten erabilera lehen sektoreko erabiltzaile zuzenei bakarrik mugatu. Horretarako, giltza bereziak erabilera martxan jar dezaten proposatu Udal ordezkariei.

Paisaia-ibilbideak izan daitezkeenak identifikatu eta identifikazioa garatzeko modua aukeratu, hots, herritarren parte hartzearen bidez egin daiteke edo gaian adituak diren teknikarien bidez.

Herri-bideak zein helbururekin mantendu nahi diren erabaki, honetan kontuan izan beharko dira Udalerri ezberdinetatik igarotzen diren ibilbideak, honen gaineko erabaki komunak izan beharko liratekeelako. Honen ardura Udalek har dezaten proposatu Udal ordezkariei. Aldi berean, Landa Garapen Elkarteak honen jarraipena egitea gomendatzen da, sortu litezkeen arazoetan bitartekari gisa jokatuz.

Herri-bideen inbentarioa eginda dagoen Udaletan bideen erabileren inguruko arazoak sortzen dira, beraz, hitz eginez eta akordioetara iritsiz hauek argitu eta hauen berri zabaldu. Azpi ekintza hau inbentarioa jada eginda dagoen Udalerrietan burutzea gomendatzen da eta ardura Udalek har dezaten proposatu Udal ordezkari politikoei.

Udalerri mailako herri-bideen inbentarioetatik abiatuta, eskualdeko bide berdeen sarean herri-bide horiek integratu, eskualdeko ikuspegitik koherentzia duen sare batean.

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko herri guzietan daude proiektu honetan landu ditugun baserri-paisaien balioak ezagutzera emateko bereziki aproposak diren ibilbideak. Batzuk autoz egiteko moduko paisaia-errepideak izango dira, beste batzuetan autoz puntu batera iritsi eta hortik aurrera oinez egiteko ibilbideak, beste batzuetan etxetik zuzenean oinez abiatzeko modukoak, beste batzuk zaldiz egiteko aproposak izango dira, edo bizikletaz egitekoak. Kontuan izan behar da eskualdeko hainbat bidetan langak egoera kaxkarrean daudela, toki batzuetan herri-bideak itxita daudela, eta beste batzuetan ia galdu direla inguruan erosoagoak diren pistak egin direlako. Bestetik, ezinbestekoa da erabiltzaileak bide hauen errespetuaren gainean sentiberatzea, bestela baserritarrek bideak mantentzeari uztea erabaki dezaketelako. Gorputz-bideei dagokienez, ia galduta daude eskualdean, oso toki aldrebesetan egiten zirelako, eta ez da bideragarri ikusten horiek berreskuratzea. Hala ere, ondo daudenei erabilera ematea ondo ikusten da. A z pi- e kintz a k 

Gipuzkoako balkoia bezala ezagutzen den behatokian interpretazio panelak ezarri hautematen den baserri-paisaia azalduz.

Ibilbide homologatuak (GR, PR, eta abar) seinaleztatzean, lehentasuna eman bide zaharrei ibilbidea diseinatzeko orduan.

Bideak katalogotik atera ez daitezen eta ibilbideak seinaleztatzeko moduak aurkitu.

Bide zaharrei bizia emateko “aitzakiak” bilatu auzo edo herri bakoitzean, urtean behin, behintzat, martxa bat antolatu. Azpi-ekintza hau modu jarraian Udalek antolatu dezatela proposatu Udal ordezkariei.

Eskualdeko landa-paisaian zehar geocatching-eko jarduerak, ginkanak eta antzekoak antolatu.

Inbentariatu gabeko bide zaharrak inbentariatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak, herritarrak eta lur jabeak. E pe a Ertaina L e he nta suna Ertaina (%37) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

21


http://ropdigital.ciccp.es/pdf/publico/1984/1984_mayo_3225_01.pdf http://www.juntadeandalucia.es/obraspublicasytransportes/www/estaticas/planificacion/p ublicaciones/docs/carreteras_paisajisticas.pdf http://infodigital.opandalucia.es/bvial/bitstream/10326/226/1/CL17.pdf http://www.elgoibarren.net/content/view/1786/11/ http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/07/11/san-adriango-sekretuak-ezagutu-dituztebele-gaztekoek/ http://www.guaixe.net/Albisteak.asp?IdHerria=16&IdNoticia=14360 http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.enkarterrialde.org/gran-trabajo-del-voluntariado-en-la-via-verde-burdinmendidurante-el-22-y-23-de-septiembre/ http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

22


2. I ba i e r tz e ta n da ude n ib ilb ide a k ho be tu e d o sor tu a isia ld i e ta he z kuntz a r a ko. I ldoa

http://hispagua.cedex.es/sites/default/files/hispagua_articulo/op/46/op46_7.htm http://www.aretxabaleta.com/eu/aretxabaleta-1/turismoa/urkuluko-turismoplana/urkulukoturismoplana.pdf

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Ibaien ertzetako eta hezeguneei lotutako baserri-paisaiek eskualdeko historian garrantzi handia izan dute, eta horiei lotutako ondare historiko asko dago (errotak, adibidez). A z pi- e kintz a k 

Ibaieder urtegia aisialdirako gune bezala sustatu eta aukera dagoen ibilbideekin lotu. Aldi berean, bisitarien harrera zein kopuru handiek sor ditzaketen arazoak aurreikusi eta horietarako prestatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%24) E r e dua k http://www.villaturcuenca.com/#!vercherque/crlx http://www.magrama.gob.es/es/desarrollo-rural/temas/caminos-naturales/caminosnaturales/sector-noreste/muga/la_muga.aspx http://arribesdeldouro.com/ http://www.tierradepenarandadigital.com/tdp/sistema/download/1242817101_ParqueFluvial-Huerta-pdf.pdf http://www.parquefluvialdepamplona.es/parquefluvial/es/especies/index.asp Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

23


ardura nork hartu behar duen argitu behar da. Ardura hori elizak bere gain hartzen ez duenean, auzokideek bere gain hartu nahi izanez gero, jabegoa horien eskuetara pasatzeko prozesua burutzen saiatu beharko da.

3. L a nda - onda r e e r a ikia be rr e s kur a tu e skua lde ko nor ta sun kultur a la m a nte ntz e ko he l bur ua r e kin. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Eraikitako ondare asko dago galtzeko bidean, batez ere artearen edo historiaren ikuspegitik balio oso nabarmena ez duten elementuak, baina tokiko bizimodu eta ohituren testigantzaren aldetik balio handia dutenak. Horiek guztiak identifikatu egin beharko lirateke, eta baserri-paisaien balio diren aldetik, berreskuratu eta ezagutzera eman. Eskualdeko talde eta elkarteekin elkarlana oso baliagarria izan daiteke elementu hauek berreskuratzeko eta jendearen artean zabaltzeko. Batzuetan udal batek ilusio handiz argitalpen bat prestatzen du honelako ondarea jasoz, eta gero ez da nahi adinako oihartzunik lortzen gizarteratzeko orduan. A z pi- e kintz a k 

Baserri edo laborantzako azpiegiturei erabilera berriak bilatu.

Kalbarioak edo gurutze-bideak, iturriak eta kobazuloak berreskuratu eta seinaleztatu. Adibidez, Aiako kalbarioa ia galdurik dago pinu baten barruan, Pagoetako Amabirjin iturria oso gutxik ezagutzen dute, edo Gurutzetik Aia aldera joanez bada kobazulo interesgarri bat.

Eskualdeko errotak, dolareak eta horiei lotutako bideak balioan jarri. Bombas Itur baino pixka bat aurrerago dagoen Errota Berri eta horretara doan bide polita aipatzen dira, bidea ondoren pinudian galduta dagoen arren; Ola eta Olatxoko errotak ere hor daude, beste askorekin batera, eta dolareak ere ugariak dira.

Eskualdeko elkarte eta taldeekin, baita Aranzadi bezalako elkarteekin harremanetan jarri eraikitako ondare honen inguruko ekimenak eztabaidatzeko eta elkarlanerako aukerak aztertzeko. Hurrengo azpi-ekintza martxan jartzeko baliagarria izan daitezke harreman hauek.

Auzoka edo herrika bertako baseliza, errota, karobi eta bestelako ondare eraikiaren inguruan gogoeta egin Udal ordezkari, herritar eta gaian interesa izan dezaketen erakundeekin. Elizarena den ondarearen kontserbazioari eta erabilerei buruzko gogoeta egin behar da, ondare horrekin zer egin erabakitzeko. Modu horretan, horien mantenua eta zaharberritzeaz nor arduratu behar den, eta hori guztiaren kostuaren

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Eskualde mailan egoera larrienean dagoen eraikitako ondarearen inbentarioa egin.

Eskualdeko ondare historikoaren inbentarioa oinarri bezala hartuta, ondare hori berreskuratzeko eta kontserbatzeko plana egin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak, Aranzadi elkarteko arduradun teknikoa eta gaian interesa izan dezaketen pertsona zein eragileak. E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%12) E r e dua k http://www.elduain.com/eu/html/54/3171.shtml http://www.antropologiasocial.org/contenidos/tutoriales/patrimonio/textos/aguilarcriado. pdf http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r465773/es/contenidos/informacion/pv_patr_arquitectonico/es_6597/adjuntos/patrimonio_ar quitectonico_c.pdf

24


4. Ba s e r r i- pa is a ie i lotuta ko ba lioa n j a r r i.

onda r e e z - m a te r ia la

be r r e skur a tu e ta

l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=horta%20nostra&f=false (154. orrialdea)

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Lanbide zaharrei lotutako ondare ez-materiala balio nabarmena du gizartean (ohiturak, toponimia etab). Aldi berean, herri-bideei lotutako ohiturak (heriotzari lotutako errituak, adibidez) ere oso baliagarriak izan daitezke elementu eraikiak balioan jartzeko orduan, elementu horiei esanahi eta zentzua ematen dietelako. Beraz, ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jartzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko alpargaten ekoizpena eta horrek baserri-paisaietan izandako isla agerian jarri.

Baserri-paisaietako eta itsasoari lotutako bizimodu eta lanbideen arteko harremana agerian utziko duten ekintzak burutu.

Informazioa biltzeko azterketa egin, aldi berean bildutako informazioari etekina ateratzeko argibide zehatzak eskainiko dituenak.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkid e a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%24) E r e dua k http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

25


5. A is ia ldir a ko e r a biltz e n dir e n m otor dun i bilg a i lue n e r a bile r a a ntola tu e ta a ra utu. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na

Baxua (%12) E r e dua k http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/extremadura/la-junta-limitara-traficode-los-quads-en-los-caminos-rurales_282465.html http://80.33.253.63/pdfartxiboa.php?pdfikusi=y2008/m12/d20081206/p005_donostia.pdf &Produktua=HITZA&formatoa=web

Aisialdirako erabiltzen diren quad eta motorrek eskualdean hedapen zabala dute, eta baserri-paisaietan ematen diren bestelako erabilerekin (lehen sektorearen jarduera, aisialdiko bestelako jarduerak) bateragarri egiteko zailtasunak daude, zarata asko sortzen dutelako, eta bideak urratzen dituztelako. Bestetik, baserritarrek maiz motordun ibilgailuak erabili behar dituzte haien lanerako, eta batzuetan kexak jasotzen dituzte aisialdian baserripaisaietan dabiltzan pertsonen aldetik, beharrak eragindako erabilera bat dela kontuan hartu gabe. Erabilera hauek antolatu eta erregulatzeko beharra ikusten da. Aisialdirako motordun ibilgailuentzat zirkuituak sortu izan dira eskualdean, Azkoitia eta Izarran, esaterako, baina hauek itxi egin dira bizilagunen kexak zirela eta. Beraz, ez dago irtenbide integral eta bakar bat gaiarentzat, eta kasuan kasuko ekintzak behar dira. Hala ere, irtenbideen artean, ez da egoki ikusten motorrei tasak kobratzea, baldin eta beste motordun ibilgailuei ez bazaizkie kobratzen. Zarauzko saioan adierazitakoaren arabera, eskualdearen alde horretan ez da arazo berezirik ikusten. Adibidez, Pagoetan debekatua dago. A z pi- e kintz a k 

Aisialdirako motordun ibilgailuen erabilera erregulatu eskualdean.



Aisialdirako motordun ibilgailuentzat zirkuituak sortu eskualdean.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Lursailen jabeak, Udal ordezkari politikoak eta teknikariak, landa-eremuko auzokideak, motordun ibilgailuetan ibiltzen diren pertsonak eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Ertaina L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

26


6. Gipuz k oa ko F or u A ldun dia r e n lur sa ile ta ko konif e r oa k be r ta ko ba s oe ki n or de z ka tu.

ba so - la nda ke te ta n

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Laurgaineko konifero landaketak paisaiaren aldetik negatiboki baloratzen dira, eta irekiagoak, argitsuagoak eta atseginagoak liratekeen hostozabalen basoekin ordezkatzea proposatzen da. A z pi- e kintz a k 

Bertako basoarekin landatzen diren lur sailetako batzuk, baso autoktonoari errentagarritasuna itzultzeko egon daitezkeen bideen azterketa praktikoak egiteko erabili (hauen kudeaketa modu eta lortu nahi diren produktuekin erlazionaturik).



Aurreko azpi-ekintza bezalako proiektuetarako deialdiak eta diru-laguntzak egokitzeko proposatu Gipuzkoako Foru Aldundiko ingurumen saileko arduradun politikoari.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%12) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

27


7. E s kua lde a n hilda ko pe r ts o ne n e r r a utsa k bota e ta hor ie i om e na ldia k e g ite a n s or tz e n dir e n a r a z oa k pr e be nitz e ko ne ur r ia k ha r tu.

L e he nta suna Baxua (%12)

I ldoa

E r e dua k

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

http://www.navarra.es/home_es/Actualidad/BON/Boletines/2013/78/Anuncio-13/

D e s kr iba pe na

http://www.diariodenavarra.es/noticias/navarra/zona_norte_occidental/2013/04/05/bazta n_prohibira_colocar_estelas_placas_fallecidos_comunal_113109_1009.html

Azken urteetan hildako pertsonen errautsak botatzeko, horien omenez zuhaitzak landatzeko, edota oroitarriak jartzeko ohitura sortu da. Baina zuhaitz horiek hazten direnean bistak oztopatuko dituztela aurreikusten da, eta plakak eta oroitarriak jartzea hedatzen bada, laster mendiak elementu artifizialez beteko dira. Hildako lagunen omenez oroitarriak jarri nahi dituztenentzat lursail aproposak prestatzearen bideragarritasuna aztertzea ez da egoki ikusten, bestela mendiak hilerri bihurtuko dira, eta hau ez da begi onez ikusten. Oroitarria jarriz gero, denbora zehatz baterako izatea ikusten da egokien (adibidez, bi urte, eta horren ondotik hau kendu beharko litzateke) edo zuzenean hauek jartzea debekatzea. Beste aukera bat, ingurugiroari lotutako oroigarriak izatea litzake, hala nola, zuhaitzak. Hala ere, hauen landaketa plangintza baten barruan egin beharko litzateke. Zarauzko saioan ez da ikusi ekintza honen beharrik. A z pi- e kintz a k 

Hildako lagunei oroimenez baserri-paisaietan ekitaldiak egin nahi dituztenei zuzendutako gomendioen zerrenda bat osatu, eta idatzia behar bezala zabaldu. Gomendioak izan beharrean, zuzenean gaia arautu liteke ere.



Hildako lagunen omenez oroitarriak jarri nahi dituztenentzat lursail aproposak prestatzearen bideragarritasuna aztertu, eskualdean geroz eta zabalduagoa dagoen erabilera hori planifikatu ahal izateko. Agian lurjaberen batentzat irtenbide aproposa izan daiteke, beti ere, baserri-paisaietan modu egokian integratzen bada.

A r dur a duna Udal ordezkari politikoak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

28


8. H e s i b iz ia k be r r e s kur a tu, e ta luba kia k da ud e n le kue ta n hor ie k ba lioa n j a r r i.

Motza L e he nta suna

I ldoa

Ertaina (%37)

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.goimen.org/docs/landare_hesi_liburua.pdf http://www.elmundo.es/elmundo/2011/01/27/andalucia_malaga/1296142527.html

Heskaiak edo hesi biziak berreskuratzearen ideia ona da, baina heskai horiek baserritarraren jardunerako funtzio bat betetzen badute soilik da bideragarria ekintza. Hau da, ezin da pentsatu baserritarrak hesi biziak landatzen hasiko direnik paisaian eragiteko soilik. Bestetik, lubakiak landa-paisaien balio gisa identifikatu dira eta horiek mantendu eta balioan jartzea da ekintza honen helburua ere. A z pi- e kintz a k 

Urtean zehar mantenua jasotzen duten ibilbideen (GR, PR, etab.) alboetan hesi biziak dauden kasuetan, horiek mantenuaren barruan sartu. Horrela, ohiko mantenua jasotzen duten bideen alboetako heskaiak mantenduko direla bermatuko da, behintzat. Hori bai, bidearen mantenu lanak egiten dituztenek heskaien mantenuaren inguruko prestakuntza dutela bermatu, beharrezkoa bada ikastaroak eskainiz.



Lehen sektorean jarduten diren pertsonak hesi bizien funtzioen inguruan sentikortzeko ekintzak burutu. Goimen Landa Garapen Elkarteak bere garaian sortu zuen materiala egokia izan daiteke honetarako.



Eskualdeko lubakien kokapena identifikatu eta balioan jarri nahi direnak aukeratu. Ondotik hautatutako lubakien berreskuratzea auzolandegien bidez burutzeko laguntza eskatu Eusko Jaurlaritzari eta lanen gidaritza Arantzadi Zientzia Elkarteak har dezan proposatu.



Berreskuratutako lubakiak baliatu eskualdeko historia eta baserri-paisaien balioak hedatzeko. Horretarako diskurtsoa eta baliabideak garatu.

A r dur a duna Ibilbideen mantenuaz arduratzen den erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

29


9. E s kua lde m a ila n ba s e r r i - pa is a ie n ba lioe n inda r r a k non koka tu j a kin a ha l iz a te ko.

in be nta r io

ba t

e g in,

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Inbentarioa adituek egindakoa litzateke, irizpide objektiboetan oinarrituta, eta eskualde mailan dauden balio nabarmenenak identifikatzea luke helburu. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%37) E r e dua k https://www6.euskadi.net/r49-paisaia/eu/ http://www.catpaisatge.net/esp/catalegs.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

30


10. U nibe r ts ita te e k in ha r r e m a na iz a ng o dir e n e kim e na k s us ta tz e k o.

s e ndotu,

ba se r r i - pa isa ie n

a lde ko

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na EHUko arkitektura ikasleek Gipuzkoako hainbat tokitan lanak egiten dituzte, batzuetan eskualdean, eta haien lanetatik ondorio interesgarriak atera daitezke proiektu honen helburuen inguruan. Unibertsitateak baserri-paisaien errealitatera gerturatzea oso aberasgarri izan daiteke bi aldeentzat. Beraz, ekintza hau Landa Garapen Elkarteak Unibertsitatearekin harremanak sendotzeko pausuak ematean datza. A z pi- e kintz a k 

Ikasleek egindako lanek aplikazio praktikoak eta erabilgarriak izan daitezen medioak Unibertsitateak medioak jartzea komeniko litzateke. Beraz, horretarako, Unibertsitateari Landa Garapen Elkartearekin akordioak burutzea proposatu. Modu horretan ikasleen ondorio interesgarriak baliagarriak izan daitezke bertako landapaisaietarako, aldi berean, ikasleek haien lana esparru teorikoetatik praktikoetara nola igarotzen diren ikusi dezakete, haien lurraldean bertan, eta gerora lan mundurako esperientzia bezala balioko die.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%49) E r e dua k http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

31


11. E s kua lde ko oi ne z ko b ide be r de e n s a r e a dise ina t u e ta z a ba ldu. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Bide berdeen sareak herri bideen berreskuratzea bultzatuko luke, Goierrin motor bideez gaindiko kota mantenduz. Sare honetan sartu beharko lirateke udalek mantentzen dituzten PRak, baita Mendi Federazioak mantentzen dituen GRak ere. Aldi berean, ekintza honetarako 1., 2., 3., 4. eta 5. ekintzetako emaitzak baliagarriak izan daitezke era osagarrian. A z pi- e kintz a k 

Erabiltzaileak bide hauen errespetuaren gainean sentiberatzeko ekintzak garatu, gizarteak inguruarekiko errespetua garatzen ez badu baserritarrek bideak mantentzeari uztea erabaki dezake. Ekimenak antolatu edota deialdia burutzeko ardura horretarako egokien ikusten diren erakunde edo elkarteei har dezaten proposatu (Udalak, ingurugiro, kultura, kirola zein lehen sektorearekin erlazionatutako elkarteak). Bideak garbitzeko, mendi itxiturak zaintzeko edota bideak katalogotik atera ez daitezen eta ibilbideak seinaleztatzeko laguntzak eta auzolanak martxan jarri. Auzolanerako Udalek edo/eta identifikatutako herrietako erakundeek deialdia luzatzeko proposatu. Baserri-paisaietara aisialdiaz gozatzera datozenek bideen mantenurako ekarpen bat egiteko moduak martxan jarri.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a

E r e dua k http://www.leurtza.es/index.php/eu/ http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (48. orrialdea) http://www.viasverdes.com/pdf/estella/egchico_dipalava.pdf http://www.vitoriagasteiz.org/wb021/http/contenidosEstaticos/adjuntos/es/72/41/37241.pdf 12. Fl or a e xotiko inba d itz a ile a r e n he da pe na m ug a tz e ko ne ur r ia k he r r i m a ila r a he da ditz a n pr opos a tu Gipuz koa ko F or u A ld undia r i . Ildoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e skr iba pe na Ekintza honen bidez, flora exotikoaren hedapena mugatu nahi da. Alde batetik, honen hedapena paisaia alda baitezake bere presentzia hutsarekin, eta bestetik, paisaia osatzen duten bertako landareen presentzia murriztu dezaketelako. Beraz, bi moduetan, paisaian kontrolik gabeko aldaketa bat suposatzen dute. Gainera, hauek sor ditzaketen kalte ekologikoak ere kontuan izan behar dira. A z pi- e kintz a k 

Gaiaren inguruko hitzaldiak herri mailan antolatu ditzan proposatu Gipuzkoako Foru AldundikoDiputazioko Ingurumen Saileko arduradun politikoari. Modu honetan herritarrek landaredi mota hau, honen aurrean modu indibidualean hartu ditzaketen neurriak, administrazioetatik hartuko diren neurriak eta sor ditzaketen kalte ekologikoak eta paisajistikoak ezagutuko dituzte.

Gune zehatzetan eta sentikortzeko asmoz, auzolandegiak antolatu ditzan proposatu Gipuzkoako Diputazioko Ingurumen Saileko arduradun politikoari. Auzolandegietako deialdiak Udalen bidez helarazi daiteke herritarrei, hori dela eta aukera hau ere proposamenaren barnean sartu.

Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%24)

A r dur a duna Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

32


Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%24) E r e dua k http://www.ecologistasenaccion.org/article20521.html http://wikiconservacion.org/wiki/index.php/Control_y_erradicaci%C3%B3n_de_%27%27Ba ccharis_halimifolia%27%27_en_la_Reserva_de_la_Biosfera_de_Urdaibai http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49u95/es/contenidos/informe_estudio/flora_aloctona_bizkaia/es_doc/indice.html http://www.ihobe.net/Eventos/Ficha.aspx?IdMenu=74e0675a-2235-4892-af39e5bf7072bc20&Cod=538 http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_MEJORA%20MARGENES%20NERVION%20-%20ETXEBARRI%20201.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

33


13. Pinu die n e ta e uka l ipto - la n da ke te n he da pe na m ug a tz e ko ne ur r i e g okia k la nd u, la nda - pa is a ie n ba lioe n kon tse r ba z io a r e kin ba te r a g ar r ia k iz a te a lor tz e ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak eta baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Jakina da pinudiek edota eukaliptadiek landa-paisaietan jaso duten hedapena, hauen hazkuntza tasa azkarragatik jabeek lortzen zuten etekin ekonomiko azkarrean duela oinarri. Hau aldiz, landa-eremuko paisaietan bertako basoen presentzia asko mugatu du, eta beraz paisaia bera aldatu. Hori dela eta, pinudi eta eukaliptadien hedapena mugatzeko neurri egokiak landu behar dira landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko. Aldi berean, bertako basoei errentagarritasuna itzultzeko kudeaketa teknika berriak edota merkaturatze gai berriak bilatu behar dira.

E r e dua k http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_RESTAURACION%20DE%20BOSQUE%20AUTOCTONO%20-%20MUSKIZ.pdf http://www.publico.es/370169/los-ecologistas-reclaman-que-se-acote-la-plantacion-deeucaliptos http://www.lavozdegalicia.es/galicia/2009/01/20/0003_7472093.htm https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION37/66/2/001U004FXS 0001.pdf (12. orrialdea) https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION38/66/13/001U004XZ F0001.pdf (6. orrialdea)

A z pi- e kintz a k 

Baso mota horien hedapena mugatzeko neurri egokien inguruko hausnarketa saioak burutu, neurrietako bat landaketa eremuak eta kopuruak mugatzea izan daiteke.



Neurriak aurrera eramateko akordioak sustatu, konpentsazio ekonomiko, lur eremuen erosketa edo permuten aukera kontutan izanik.



Bertako basoei errentagarritasuna itzuli diezaieketen teknikak aztertzeko ikerketa bideak ireki.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Baso Elkarteko arduradun teknikoa eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Saileko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%61) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

34


14. E s kua lde a r i bur uz ko i nf or m a z io tur isti koa n ( we bg une a k, libur ux ka k. . . ) pr o ie ktua n ide n tif i ka tuta ko la nd a - pa isa ie n ba lioa k is la tz e n d ir e la be r m a tu, hor r e ta ra ko be ha r r e z koa k dir e n a z te r ke ta e ta a lda ke ta k e g ine z . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba p e na Proiektuan bildutako balioak eta baserriko bizimodua islatzen dituzten liburuxka turistikoak garatzea beharrezkoa ikusi da, ez baitago landa-eremuaren sustapena egiteko liburuxka landu eta profesionalik (aldiz, hirietako sustapena egiten duten liburuxka turistikoak badaude erakunde publikoek garatutakoak). Izan ere, bisitari atzerritarrak erakartzen dituena baserri-paisaia da, eta ez da ezagutzen eskualdean honen berri ematen duen halako material turistikorik. Liburuxka horiek landetxeek ere eskuragarri izatea beharrezkoa da. Bestetik, Zarauzko saioan jasotakoaren arabera, sentsibilizazioan baserrietatik, eskoletatik eta etxeetatik hasi behar da. Auzoetan jartzen diren panelei dagokienez, oso ondo dago, baina bandalismoa eta errespetu falta sortzen dira, eta hori konpondu beharra dago. Bestetik, panelak bertakoei eta turistei begira idatzi behar dira, publiko guztia kontuan hartuta.

Landa-paisaiak produktuekin lotzea ahalbidetzen duten kanpainak burutu, kausaondorio erlazioa inplizituki txertatuz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%51)

E r e dua k http://blogs.elpais.com/turistario/2012/04/suiza-campa%C3%B1a-verano.html

A z pi- e kintz a k 

Proiektu honetan bildutako baserri-paisaien balioak eta baserriko bizimodua islatuko duten liburuxka turistikoak sortu.

Geoparkeari buruzko informazioa zabaltzen duten material eta iturrietan baserripaisaiei buruzko informazioa txertatu.

Eskualdetik kanpoko turismoari buruzko web orriak eskualdekoekin lotu eta, beharrezkoa bada, informazioa osatu eta gauza bera proposatu Landa Garapen Elkarteko juntan parte hartzen duten ordezkari politiko. Oso nabarmena da eskualdeaz gaindiko erakundeen ardurapean dauden turismorako baliabideetan kostaldean eta hirietan oinarritzen den eskaintzari erabateko garrantzia ematen zaiola, barrualdeko baserri-paisaiak alde batera utziz. Egoera hori iraultzea bilatzen du ekintzak, eskualdetik kanpoko webgunean www.urolakostaonline.com webgunearekin lotuz.

Baserri-eremuen sustapenerako ekimenak eta publizitate-kanpainak irudi tradizional eta bukolikotik urrundu, adibidez, Suitzan burututako ekimenean egiten den bezala.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

35


15. E s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ie n ba li oa k oina r r i be z a la ha r tuta ha urr e i z uz e nduta k o ipu ina k e ta konda ir a k be r r e skur a tu e do a sm a tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Haurrak eskualdeko baserri-paisaietara gerturatzeko modu polita izan daiteke paisaia hauetako elementu zehatzei aipamena egiten dieten kondaira eta ipuinak erabiltzea, berreskuratutakoak nahiz berriki asmatutakoak. Modu eraginkorra izan daiteke baserripaisaiekiko atxikimendua txikitatik sortzeko, eta herri osoarentzat ohitura bihur daitezke. A z pi- e kintz a k 

Baserri-paisaietako balioak ardatz bezala hartuta ipuin lehiaketak antolatu.

A r dur a duna Eskola Agenda 21-eko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%13) E r e dua k http://www.escapadarural.com/blog/cuentos-desde-el-bosque/ http://www.oarsoaldea.net/eu/oarsoaldea/eskualdeko-garapenagentzia/sailak/euskera/zerbitzuak/kontaidazu-ipuin-bat http://www.euskaraba.com/euskara/albisteak/aguraingo-eskualdeko-i-narrazio-lehiaketa

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

36


16. A RGI A r e n “ E us ka l H e r r ia n I he si” we bg un e a n a g e r tz e n de n e s kua lde a r i bur uz ko inf or m a z ioa os a tu e ta pr oie ktua n ide ntif ika tuta ko ba lio na g us ia k is la tz e n dir e la z iur ta tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na

E pe a Motza L e he nta suna Baxua (%26) E r e dua k http://www.argia.com/ihesi/

“Euskal Herrian Ihesi” webgunea tresna jada sortua dagoenez, honen erabilera bultzatu eta baliatzean datza ekintza. Modu horretan eskualdeko landa-paisaien balien difusioa burutuz. Horrela eskualdeko landa-eremuko paisaiaren balioak ezagutzera emango da eta aldi berean hauek aintzakotzat hartzen joango da gizartea. A z pi- e kintz a k 

Webgunean erregistratu eta proposamenak egiteko tresna baliatu proiektu honetan bildu diren eskualdeko baserri-paisaien balioak islatzeko, horretarako testu eta irudiak bidaliz. Lehenik eta behin Web gunean dagoen materiala aztertu egin behar da proposamen berriak egiteko. Eskualdeko turismo eragileak, Udalek, elkarteek edota eskualdeko Landa Garapen Elkartea egin ditzakete ekarpenak. Dena den, taldeek konpromisoak hartzea gomendatzen da, esaterako, Udaletatik hilero herri bateko informazioa bidaltzea Webgunera.

Zonaldeen artean kategoria berri bat sor dezatela proposatu, “baserri-paisaiak” izenekoa. Proposamen hau Landa Garapen Elkartetik luzatu daiteke.

Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu, gerora “Euskal Herrian Ihesi” webgunera bidaliko den informazio eta materiala herritarrekin elkarlanean osatzeko. Egokia izan daiteke eskualdean paisaiaren azterketen fitxak osatzen joateko plataforma moduan. Honetan Udaletxetako langileak zein turismoan eskuduntza duten elkarteetako langileek parte hartu dezaten proposatu .Hau 20. ekintzako Wikiaren azpiekintzarekin bateragarria izan daiteke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa E r a ntz unkide a Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

37


17. E s kua lde k o te le bis ta k la nda - e r e m ua r i bur uz ko e r r e por ta j ea k ba ditu be r e we b or r ia n ikus g a i, hor ie k ba l ia bide g isa e r a bili e sk ua lde ko pa is a ia k z a ba ltz e ko e ta be r ta r a bis ita r ia k e r a ka r tz e ko e ta be ste la ko we b or r ie ta tik hor ie ta r a e s te ka k s or tuz . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko telebistak landa-eremuko inguru ezberdinetako erreportajeak ikusgai baditu, material honetara bideratuko duten estekak sortu daitezke Udaletako zein turismo elkartetako Web orrietan. Modu horretan jada eginda dagoen lanari etekin gehiagoa aterako zaio eta eskualdeko paisaiak zabaltzeko baliagarria izan daitekeen materialaren difusioa emendatuko da. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%26) E r e dua k http://www.28kanala.com/index.php?option=com_hwdvideoshare&task=viewcategory&Ite mid=4&cat_id=17

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

38


18. U da l ba k oitz a r e n e s k u utz i pr o ie ktua n ba se r r i - pa isa ie n ba lioe n ing ur ua n s or tuta ko e z a g utz a U da le r r iko ibi la ldi m a r ka tue ta n txe r ta tz e ko a r dur a . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Udalek erabakiko dute ibilbide berriren bat sortu nahi duten (adibidez, fitxa batean jasotako baserri-paisaia zehatz bati buruzkoa), eta baserri-paisaiei buruz proiektuan sortu den informazioa Udalerriko ibilbideei buruzko informazioan (liburuxkak, webguneak, panelak, eta abar) nola sartuko aholkatzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Proiektuan identifikatu diren baserri-paisaien balioak eta paisaia zehatzen berri eman Udal ordezkari eta turismo estrategian eskuduntza duten eragileak, informazio hau aintzat har dezaten.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unk ide a Udaletako ordezkari politikoak. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%26) E r e dua k http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147 http://www.slideshare.net/formastur/manual-de-buenas-prcticas-ambientales-llanera

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

39


19. Ba s e r r i - pa is a ie ta ko e s kua lde a n.

z uha itz

e ta

z uha i xke n

libur ua

z a ba ldu

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Duela 10 urte Goimenek argitaratutako liburua zabaldu, beharrezkoa bada beste edizio bat eginez. A z pi- e kintz a k 

Liburuaren edukiak gizarteratzeko hitzaldiak eta tailerrak antolatu. Azpi-ekintza honen ardura Udalek bere gain hartzeko proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Udalak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/zerbitzuak/publikazioak.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

40


20. L e he n s e ktor e a k s or tu e ta m a nte nt z e n ditu e n ba se r r i - pa isa ie k g iz a r te a r i e ma te n diz kiote n onur e n e ta g iz a r te a r en ohitur e k ba se r r i pa s a ie ta n dute n e r a g ina r e n ing ur ua n g iz a r te a se ntibe r a tz e ko m a te r i a la k e ta e kintz a pr e s ta tu.

Ohitura onen gida bat idatzi eta zabaldu, batez ere bisitariei zuzendua egonen dena.

Bisitari gehien biltzen dituzten baserri-paisaien identifikazioa egin, ondoren sentikortzeko ekintzak burutu ahal izateko. Aldi berean, ohitura onen gidan jasotakoaren azalpena eman leku hauen promozio turistikoa egiten duten euskarrietan (liburuxkak, web orriak…).

Eskualdeko landa-paisaien inguruko hausnarketa bultzatuko duen argitalpena prestatu, garai bateko eta egungo landa-paisaien argazkiak oinarri gisa erabiliz. Beste toki batzuetan egin dira honelako ekintzak http://www.catpaisatge.net/docs/suple_nadal12.pdf .

Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu, herritarrekin elkarlanean informazioa eta materiala biltzeko.

Landa eremuko balioak zabaltzeko sakelako telefonorako aplikazio bat sortu www.urolakostaonline.com webgunearen baitan.

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Bideei dagokienez, arazo larrienak langen errespetu ezaren eskutik eta zakurrak aske eramateagatik sortzen dira. Zarauzko saioan zaldien presentziak sortutako arazoak ere aipatu dira. Beste batzuetan, lursailetatik pertsona gutxi igaro arren, enbarazu handia sortzen dute joan etorriko ibilbidean ez direlako lehendabizi egindako arrastoan mantentzen, eta horrela soro edo zelaiaren zati handiagoa hondatzen dute. Halaber, guztiona den ondarearen zainketari buruzko kontzientzia zeharo gutxitu da orokorrean, eta hori berreskuratu beharko litzateke. Azpeitiko saioan esandakoaren arabera, eskualdearen alderdi horretan gertatzen ez den arren, orokorrean, kaletarrak uste du mendia berea dela, eta horrela jokatzen du baserri-paisaietan. Bestetik, plangintza kaletarren mentalitatetik egiten da, eta garrantzitsua da pentsamolde horretan eragitea lehen sektorea kontuan hartua izan dadin. Kaletarrak baserri-paisaiengandik zer espero duen argitu beharko luke, baita lortzen duen horren truke zer emateko prest dagoen ere. Sentiberatzeko biderik egokiena bestearen azalean jartzea litzateke. Azkenik, sentiberatzeko ekintzak baserritarraren lanaren errekonozimendura bideratu beharko lirateke, eta ez baserripaisaietako balioen gozamenera. Zarauzko saioan aipatutakoaren harira, guztiona den ondarearen zainketari buruzko kontzientzia zeharo gutxitu da orokorrean, eta hori berreskuratu beharko litzateke. Zarauzko saioan azpimarratu da modu aktiboan ezagututakoa errespetatzen dela. Horregatik, sentiberatze ekintzak ez lirateke ekintza pasiboak izan behar (liburuxka bat irakurri, hitzaldi bat entzun), baizik eta ahalik eta aktiboenak, esperientzia zuzenean oinarritutakoak. A z pi- e kintz a k 

Sentiberatzea lehendabizi baserri-paisaietako biztanleetatik hasi behar da; bertakoak jabetu behar dira dituzten balioez, ondoren gizarte osoari kontatu ahal izateko. Beraz, lehen sektorean eta landa-eremuan sentiberatze ekintzak burutu, gerora hirian ere burutuz. Herritarrak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta suna Altua (%87) E r e dua k http://www.paisajetenerife.es/inicio http://www.paisajeyterritoriorural.org/consejos_de_gestion/formar_y_sensibilizar_a_la_po blacion.html http://www.lifescapeyourlandscape.org/ http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-62rimini_atlas_indagine_sul_paesaggio.html 41


http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (140. orrialdea) http://www.lifescapeyourlandscape.org/resources/Documents/xx-002-Leaflet-Farming-forNature.pdf http://www.lifescapeyourlandscape.org/Farming-for-Nature.htm http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (15. orrialdea).

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

42


21. H e r r ita rr e i z uz e nduta ko la nda - pa isa ie n ikus - e ntz u ne z ko ba lia bide e n ing ur uk o le hia ke ta k e ta e kim e na k pr op osa tu, se ntik or tz e ko e kintz a g is a . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak antolatzeak paisaian lehenengo sektoreak betetzen duen paperaz gizartea sentikortzeko tresna baliagarria izan daiteke. Modu horretan, ikus-entzunezko materiala sortzen duen pertsonak aintzat hartuko du hauen papera, eta aldi berean hurbilagotik ezagutzeko aukera izanen du. Aldi berean, lehiaketaren emaitzak gizarteratzean, lanen egileak bildutako edo sortutako informazioa kaleratuko da, ikus-entzunezko materiala aldi berean sentikortzeko materiala bihurtuz. Lehiaketak ikastetxeei, herritarrei oro har edota pertsona talde zehatz bati zuzendutakoa izan daiteke. Aldi berean, lehiaketa hauen antolatzailea Landa Garapen Elkartea, mendi elkartea, kirol elkartea, Udalak edota turismo estrategian eskuduntza duten eragileak izan daitezke. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko ibilbideen soinu-paisaiak bildu, eta webgune jakinen bidez zabaldu.

Eskualdeko ibilbideetako paisaien argazkiak trukatzeko plataformak erraztu (adibidez, erakunde batzuk Flickr erabiltzea proposatzen dute), eta eskualdeko baserri-paisaien bideoak biltzeko YouTuben kanal bat sortu.

Proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaietako balioen inguruan argazki lehiaketak antolatu, adibidez, ondoko gaiak hartuta: baserritarren lana, zuhaitzak, ondare kulturala, auzolana, eta abar.

Eskualdeko erakundeen partaidetzarekin eginiko egutegia osatu.

Motza L e he nta suna Baxua (%14) E r e dua k http://www.ilpaesaggiobresciano.it/concorsopaesaggio.asp http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-55documentario_ldquo_brufa_ndash_la.html http://www.lekuzleku.com/euskera/certamen_videocreacion.php http://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DPDOficinaPrensaDigitalWEB/nota.do?detalle=1&i dioma=eu&id=793 http://www.igartubeitibaserria.net/bloga/inagrosalute-eskola-lehiaketa http://www.urmara.com/arte-kooperatiboa-arte-cooperativo/20-txorien-cdaren-grabaketa http://www.hots-radio.info/ http://www.ahotsak.com/ http://www.soinumapa.net

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

43


22. A r te a z ba s e rr i - pa is a ie ta n g oz a tz e ko e kim e na k a ntola tu.

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako arte erakusketa edo emanaldiak burutu daitezke herrigunetik hurbil edota iristeko errazak diren landa-paisaietan. Modu honetan landa-paisaiak bisitatzera bultzatuko zen jendea, beste alde batetik, landa-paisaia hauetaz gozatzeko beste modu bat eskaintzen da herritarrei. Gainera, landa-paisaiak artistentzako garrantzitsuak direla agerian utzi da proiektu honetan, beraz, paisaia eta artearen arteko lotura gizarteratzeko baliagarri izan daiteke ekintza hau ere. Hala ere, arte emanaldietako publikoaren arabera ondo aukeratu behar dira emanaldiak, baserri-paisaietan kalterik ez sortzeko, eta ekimenen edukiek beti ere landa-paisaien balioekin harremana izan behar dute.

Baxua (%14) E r e dua k http://www.urmara.com/besteak-otros/22-concierto-del-trio-piazzola-proyect http://www.urmara.com/etnografia-bizia-viva/15-txerri-boda-san-martin-2008 http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

A z pi- e kintz a k 

Antzerkiak eta kontzertuak landa-eremuan burutu, kanpoan, erraz iristeko moduan dagoen baserri-paisaia batean.

Eskualdeko landa-paisaiak baliabide bezala erabiltzen dituzten artista/artelanen inguruan ekimenak antolatu (erakustaldiak, literatura tailerrak, bertso-saioak...).

Kanpoan margolanak egiteko saioak antolatu landa-paisaietan, ikastaro eta mintegien bidez.

Landart-a hedatu.

Udalei ekimen hauek antolatzeko ardura hartzeko proposatu Landa Garapen Elkarteko juntako ordezkari politikoei.

A r dur a duna Eskualdeko Udaletako ordezkari politikoak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

44


23. E s kua lde ko a r tis t e n a r te a n dute ne n la na k pa is a ia n t xe r ta tu.

ba se r r i - pa isa ie kin

l ot ur a

be r e z ia

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean badira hainbat artista (bertsolariak, margolariak, idazleak eta abar), eta horietako batzuk baserri-paisaiekiko lotura estua dute, edo haien obrak baserri-paisaiei erreferentzia egiten die. Horrelako kasuetan, lotura hori ezagutzea emateko ekintzak burutzea bilatzen du ekintza honek. Hau burutzeko orduan, artelanak jasoko dituzten euskarriak baserri-paisaian ondo integratzen direla bermatuko da, eta bandalismoko arazoak aurreikusiko dira.

http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ADECUACI%C3%93N%20DE%20LAS% 20TERRAZAS%20DEL%20REY%20CHICO%20HASTA%20LA%20FUENTE%20DEL%20AVELLANO &f=false (84. orrialdea) http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ORME%20SU%20LA%20COURT&f=fal se (158. orrialdea) http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

A z pi- e kintz a k 

Arte-lanen inguruko informazioa QR aplikazio bidez, panelen bidez, biak edota bestelako euskarrietan eskainiko den hausnartu. Panelak egin behar badira hauek auzolanean egiteko aukera aztertu, auzolandegi bat antolatuz, boluntario talde bat bilduz, edota mendi taldeak, kultur taldeak, ikastetxeak edota ingurugiro taldeak ekintza honetan inplikatuz.

A r dur a duna Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa eta Udaletako ordezkari politikoak. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.begifm.com/noticias/enkarterri-encartaciones/voluntariado-pararegeneracion-del-rio-barbadun-en-agosto

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

45


24. E s kua lde ko he r r i e do h ir i na g us i k o A ste Be r d e a n la nda e r e m ua n g a r a tuko dir e n ha inba t j a r due r a txe r ta tu ( le hia ke ta k, ibila l dia k, e r a kus ke ta k, e ta a bar ) .

nT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ORME%20SU%20LA%20COURT&f=fal se (158. orrialdea)

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean burutzen den aste berdean landa-eremuan garatuko diren jarduerak txertatzen jarraitzea ezin bestekoa da gizartea sentikortzeko asmoz. Ekimen hauek, lehenengo sektoreak landa-paisaiaren mantenuan jokatzen duen papera gizarteratzeko edota proiektuaren baitan identifikatu diren balioak hedatzeko balia daitezke. A z pi- e kintz a k 

Proiektuen baitan identifikatu diren paisaietara bisitak antolatu daitezke, edota margolan saioak, lehenengo sektoreko ustiategietara bisita gidatuak edota lehenengo sektoreko produktuen dastaketa eta haiek mantentzen dituzten paisaien argazki erakusketak antolatu.

A r dur a duna Aste berdea antolatzez arduratzen den erakundearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://tolosaldeagaratzen.net/dokumentuak/aste-berdea-2012/Tolosaldeko-aste-berdea2012.html http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GLanda-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

46


25. Pa is a ia r i lotuta ko j a r duna ld i g a str onom ik oa k a ntola tu, e do os pa tz e n dir e n e k im e n g a s tr onom ik oe ta n pa isa ia r e kin e r la z io na tuta ko j a r due r a k txe r ta tu, ha la nola , j a r duna ld ia n la nduk o dir e n pr odu ktua k e koiz te n d ir e n pa is a ia n e z a g utz e a , ondor e n pr e sta tu e ta da sta tz e ko. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Landa-paisaien balioak eta lehenengo sektorearen jardunaren garrantziaren diskurtsoa txertatu beharko lirateke jardunaldietan. Tolosako azoken Km 0 ekimena eredugarria da zentzu horretan. Lurrama azokaren aurretik egiten diren ekintzak ere eredu bezala har daitezke, hala nola, izen handiko sukaldariak eta ekoizlea egun batez bildu eta azoka batera eramango den menua adostu. Beste ekintzetako bat kontsumitzaileak, sukaldariak eta ekoizleak elkartzea da, mahai inguru bat egiteko.

L e he nta suna Altua (%72) E r e dua k http://www.idoki.org http://tolosakobabarruna.blogspot.com.es/ http://www.turismodebagoiena.com/images/stories/jardunaldiak/XIII_/XIII_JARDUNALDI_G ASTRONO_DEFINITIBOA_WEB_2.pdf http://www.lurrama.org/index.html

A z pi- e kintz a k 

Ekoizleen onura ekonomikoa zein izanen den eta nola jasoko duten adostu.

Jatetxeek jardunaldi bitartean bertako produktuekin egindako menuak eskaintzea proposatu eta hauen inguruko informazioa eskaintzea. Horretarako bezeroek menua aukeratzerakoan, jatetxeak menuan erabili dituen produktuen informazioa jasotzen duen esku-orria eskainiko dio (erabilitako produktuek nolako paisaiak sortzen dituzten, noiz biltzen diren, ze transformazio eta zein epetan burutzen diren…).

Eskualdean ekoizten diren baserriko produktu nabarmenen inguruan jarduerak proposatu. Inspirazio iturri bezala, Tolosaldea Garatzenek antolatutako Tolosako Babarrunaren ibilaldia erabil daiteke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Lehenengo sektoreko ekoizleak, Urola kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Motza

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

47


26. E s kua lde ko na hiz e s kua ld e tik ka npo ko ika st e txe e i z uz e n duta ko j a r due r a dida ktikoe n pr op os a m e na pr e sta tu, la nda -pa isa ia k a r da tz g isa ha r tuta e s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e ma te a he lbur u iz a ng o dute na k.

http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49564/es/contenidos/informacion/publicaciones/es_989/adjuntos/urdaibai_proiektu_didaktik oa0.pdf

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskola-baratzeak, baserri bisitak edo Eskolako Agenda 21 dira ideia batzuk. Zarauzko saioan esandakoaren arabera, eskoletatik eskualdeko baserrietara egiten diren bisita gidatuak oso positiboki baloratzen dira, eta lan handia suposatu arren, uste da mantendu egin beharko liratekeela. Posible den kasuetan, oso ona litzateke haurrak eskolatik oinez irtenda herribideak erabiliz baserrira iritsi eta bertan bisita egitea. Oso egoki ikusten dira ere herri batzuetan zabaldu diren ekimenak, aitona-amonak eskolara tokiko elementuei buruzko ipuin eta kondairak kontatzera ekartzen dituztenak, Aian egin den bezala, adibidez. A z pi- e kintz a k 

Jarduera didaktikoak burutzeko egokiak izan daitezken eskualdeko beste ibilbide edo landa-paisaiak identifikatu.



Proiektu honen baitan Enkarterrietako bide berderako sortu diren jarduera didaktikoak identifikatutako paisaietarako egokitu.

A r dur a duna Eskola agenda 21eko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%58) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

48


27. E s kua lde ko e s kole ta n i ka s le e k ba s e r r i - pa isa ie i b ur uz ko la na k e g ite a pr opos a tu.

E pe a Motza

I ldoa

L e he nta suna

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak.

Baxua (%14)

D e s kr iba pe na

E r e dua k

Esperientzian oinarritutako ezagutza da eraginkorrena, Zarauzko saioan proposatutako ekintza honen arabera. Horregatik, interesgarria litzateke baserri-paisaiei buruzko balioei buruzko ezagutza (ipuinak, ohiturak eta errituak, eraikitako elementuen kokapena eta egoera, garai bateko lanbideei buruzko informazioa, eta abar) haurrek biltzea eta lantzea, baserri-paisaiekiko sentsibilizazioa eta atxikimendua bultzatzeko asmoz. Aldi berean, informazio hori oso baliagarri suerta daiteke eskualdeko baserri-paisaien ondarea berreskuratzeko. Eskolak ezin dira bakarrik utzi bide honetan, eta uste da Urkomek eta udalek jarduera hauek antolatu edo koordinatu beharko lituzketela.

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/4-40-alla_ricerca_del_lago_rdquo.html http://www.lifescapeyourlandscape.org/European-Travelling-Notebook.htm

A z pi- e kintz a k 

Ikasleek landa-paisaia zehatz baten egoera eta balioen inguruko liburu antologikoa sortzea proposatu ikastetxeetako zuzendariei. Horretarako ibilbide edota paisaia bat aukeratuko da eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatuko dituzte ikasleek. Ondotik, ibilbide edota paisaiaren inguruko bestelako datuen bilketa burutuko dute: dokumentu historikoak, literarioak, artelanak, argazkiak zein elkarrizketen bidez bertan izandako bizipenak.



Lifescape-your landscape egitasmoan proposatzen den Europako bidai koadernoak ekimena sustatzea proposatu ikastetxeetako zuzendariei: Koaderno hauek, paisai eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei, beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak konpartitzea ahalbidetzen die. Horretarako, haur bakoitza, koadernoaren lau orrialde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondotik beste eskualde edo lurralde batetara bidaltzen da. Modu honetan lurralde bateko haurrak beste lurralde bateko paisaiaren inguruan baita ondare kultural eta naturalaz asko ikasten dute.

A r dur a duna Eskola agenda 21eko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

49


28. Ba s e r r i - pa is a ie kiko e ta ing ur ua r e kiko n or ba na koa r e na na hiz kole kt iboa de n a r dur a bultz a tz e a , ba ita a uz ola na e r e , e ta a uz ola ne r a ko f or m ula be r r ia k bila tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Honetarako, hitzaldiak, tailerrak, kanpainak, ardura ezaren inplikazio ekonomikoak… egin daitezke, hauen bidez herritarrak kontzientziatuz. Ekintza honen helburuan auzolan boluntarioak ere eragin nabarmena izan dezake.

E r e dua k http://www.sprachcaffe.com/espanol/work_and_travel/wwoof-trabajosaustralia.htm#c267975 http://www.arcocoag.org/es/eventos-y-novedades/item/47-el-tercer-intercambio-deexperiencias-campesinas-europeas-ha-sido-en-austria-donde-es-habitual-que-lasexplotaciones-tengan-mataderos http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.custodia-territorio.es/conceptosbasicos

A z pi- e kintz a k 

Gizarte eragile ezberdinak koordinatu auzolana bultzatu eta auzolan sare bat martxan jartzeko, bai orain arteko auzolan eredua zein formula berriagoekin.

Auzolanean egin nahi diren lanei buruzko prestakuntza saioak antolatu, lanek eta deituak izango direnen profilak horrela eskatzen dutenean.

Eskualdean auzolanaren bidez aurrera eraman daitezken egitasmoak eta auzolan horien deialdiak burutzeko egokien diren entitateak identifikatu, Udalak edota elkarteak izan daitezkeelarik.

Austriako eredua martxan jartzea egoki ikusten den hausnartu eta egoki ikusiz gero programa honetan parte hartuko luketen baserritarren identifikazioa burutu.

Egiten diren auzolanen argazkien bilduma eta on-line erakusketa egin, auzolanetara jende gehiago erakartzeko asmoz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%58) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

50


29. D e nbor a ba nkua k, m ikr o - m e z e na sg oa e ta hir ie ta n g e hie n ba t s or tz e n a r i dir e n be s te ha i nba t e kim e n e ta tr e s na ( a sko la ug a r r e n s e ktor e a de r itz ona r i lot ua k) pr oie kt ua r e n he l bu r ue n m e se de ta r a ko nola e r a bil ote da ite z ke e n ha us na r tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Landa-paisaietan antzematen diren beharrak asetzeko, mantenua burutzeko edota baserritarren bizi-baldintzak hobetzeko horrelako egitasmoak martxan jarri daitezke. Zentzu honetan, lur bankuaren definizioaren zain daude, elkarlana zertan izango den ezagutzeko.

L e he nta suna Baxua (%29) E r e dua k http://www.auzopolis.net/eus/index.htm http://www.universocrowdfunding.com/ http://www.verkami.com/ http://www.diariovasco.com/v/20120919/tolosa-goierri/hora-como-moneda-cambio20120919.html https://www.facebook.com/TikTakTrukTolosakoDenboraBankua?fref=ts

A z pi- e kintz a k

http://Udaltruke.enkarterrialde.org/Udaltruke/login.php



http://www.depersonaapersona.es/





Proiektuaren helburuen mesedetarako nola erabili daitekeen hausnartzea ezinbesteko da ekintza hau aurrera eraman ahal izateko. Hori dela eta alde batetik Landa Garapen Elkarteak egitasmo hauen bidez aurrera eramatea interesgarria den aztertzeko hausnarketa saioak burutu eta aldi berean tresna hauen bidez burutu daitezkeen ekintzak identifikatzea izango litzateke egokien. Ondotik, landa-eremuan bizi diren biztanleekin ekintza hauek osatu beharko dira. Denbora bankuen inguruko hitzaldiak burutu daitezke eskualdeko herri ezberdinetan, egitasmoaren berri zabaltzeko (hau antolatzearen arduradunak Udaletako teknikariak izan daitezke, edota elkarteak egokiago ikusten den kasuetan), eta aldi berean denbora banku horietan parte hartzeko prest egon litekeen jendea identifika daiteke hitzaldi hauetan. Aldi berean, landa-eremuko biztanleek izan ditzaketen edota landa-paisaietan identifikatzen diren beharrei erantzuteko balia daiteke, horretarako behar horiek aurrez identifikatuz.

http://www.elrefugiodelburrito.com/adopt http://apadrinaunnaranjo.com/ http://www.sunbilla.com/pdf/ordenanza1995%2009.pdf http://www.ergoiena.com/Argazkiak/Dokumentuak/101eu.pdf http://www.arrasate-mondragon.org/Udala/araudiak/hirigintza/baserri-bideak http://www.azkoitikoUdala.info/eu/berriak/1823-landa-eremuetako-errepideetan-elurrakentzeko-zerbitzua-arautu-du-Udalak-auzolanean-oinarritutahttp://malerreka.trukeados.net/

Biodibertsitate diru-laguntzak udalekin elkarlanean garatu Gailurren babesarekin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

51


30. L ur r a r e n ba r ne r a tuz

kultur a

s us ta tu,

hir ie ta n

ne ka z a r itz a r e n

pr e se ntz ia

I ldoa

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/2-19sistemazione_paesaggistica_della_tenuta_fontana.html http://www.deriokoUdala.net/esES/Noticias/Documents/Aisiarako_baratz_ekologikoak_ordenantza.pdf

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Lurraren kultura sustatu eta hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz gero, honekiko herritarrak sentiberatuko direla pentsatzen da. Horretarako herrietan bertan erakusketa gune bat eta tailerrak burutzeko lur eremua sustatzea aukeretako bat izan daiteke. Beti ere argi edukiz honen helburua lurraren kultura sustatu eta honen inguruko kontzientzia sortzea izango dela, ez lur eremutik salduko diren produktuak lortzea. Ekintza hau 42. ekintzarekin erlazionatu daiteke. A z pi- e kintz a k 

Baratzeak sortu daitezkeen lurrak identifikatu.



Tailerrak eta ikastaroak burutu lur horietan. Hauek ikastetxeei zuzendutakoak, herritarrei zuzendutakoak, 3. adinekoei zuzendutakoak, etab. izan daitezke. Aldi berean, tailer hauek ematen dituztenak teknikariak, baserritarrak edota gaiaren inguruan ezagutza duten 3. adineko pertsonak izan daitezke.



Espazioak sustatu hauen presentzia gertukoa izan dadin, lokalak erakustoki modura, elkarguneak herrian bertan irekiz, toponimia, lanabesak ikusgai jarriz, adibidez.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%58) E r e dua k http://www.lifescapeyourlandscape.org/year-calendar-mainaeppelhaus.htm Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

52


31. N e ka z a r itz a e kolog ikoa r i bur uz ko ika sta r oa k e sk ua lde a n z a ba ldu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaien balioen inguruko sentiberatzea zabaltzeko eta horiek kontserbatzen laguntzeko baliabide interesgarria izan daiteke. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/02/27/nekazaritza-ekologikoa-ikastaroaantolatu-du-ondarroako-Udalak-bizkaiko-ehnegaz-batera/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

53


32. I ka s te txe e n bis ita k e do U da le kua k a nt ola tu la nd a - e r e m ua n, be r ta ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e m a te ko. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak eta honen balioak ezagutzera emateko asmoz aterpeetan udalekuak eta egonaldiak eta baserrietara bisitak antolatzean datza. Guztietan baserri-paisaiei buruzko edukiak txertatuko dira. A z pi- e kintz a k 

Egonaldi eta bisitetarako landa-paisaiei buruzko materiala edo diskurtsoa prestatu.



Bisita gidatuak egiteko prest dauden baserritarrak identifikatu eta hauen lanaren truke zer jasoko duten adostu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://www.areitzsoroa.com/presentacion/presentacioneuskera.html http://www.sastarrain.com/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

54


33. Ba s e r r iko pr odu ktue n konts um oa e ta pa isa ia r e n ba lioe n konts e r ba z ioa r e n i ng ur ua n he r r ita r r a k ( ka le ta r r a k be r e z iki) s e ntikor tz e k o e kim e na k z a ba ldu.

Kontsumo sareak sustatu eta hau osatzen dutenen arteko (ekoizle eta kontsumitzaile) afariak antolatu.

A r dur a duna

I ldoa

Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa.

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak.

E r a ntz unkide a

D e s kr iba pe na

-

Zarauzko saioan adierazitakoaren arabera, ekoizle-kontsumitzaile harremana erabat etenda dago, eta nolabait berreskuratu behar da. Agian ez da garai batean bezala azokan edo esnezalea etxera etortzen zenean bezala sortzen zen harremana berreskuratzeko helburua izan behar, baina kontsumitzaileak izena edo aurpegia jarri behar dio ekoizleari, eta kontziente izan behar du eskualdeko produktuak erostean eskualdeko paisaien kalitatean positiboki eragiten duela. Sentiberatze hori lortzea ezinbesteko ikusten da, lortu beharreko lehen urratsa da.

E pe a

A z pi- e kintz a k

http://www.idoki.org

http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htmv

Proiektuan sortutako ondorioak baliatuz hitzaldiak antolatu, lehenengo sektoreak landa-paisaietan jokatzen duen papera eta lehenengo sektorearen mantenua aldi berean kontsumoan oinarritzen dela agerian utziz. Lehen aipatutako jardunaldi gastronomikoak, ekintza honen azpi atalean sar daiteke ere. Horrela, jatetxeek jardunaldi bitartean bertako produktuekin egindako menuak eskaintzeaz gain, menu horietan erabili dituzten produktuek ze nolako paisaia sortzen dituzten eta noiz jasotzen diren, edota ze transformazio eta zein epetan burutzen diren jasotzea interesgarri litzateke. Horrela, bezeroak behin menua aukeratu ondoren, datu hauek jasotzen dituen esku-orria eskainiko zitzaion.

Baserrietara bisita gidatuak antolatu eta bertako produktuen dastaketak egin, ondotik, produktuak erosteko aukera emanez. Hauek talde txikitan egiten badira, ekoizle eta bisitarien arteko hartu emana handiagoa izango da, lotura hori modu eraginkorragoan sortuz. Hala ere, talde txikiek askotan bisita gehiago suposatu dezakete, eta baserritarrarentzat esfortzu gehiago. Beraz oreka aurkituz eredu egokiena bilatu behar da.

Produktuen dastaketak egin herriko plazetan, eta hauetan, produktu bakoitzak sortzen dituzten paisaien argazki erakusketa eta produktuaren elaborazioaren azalpen labur batzuk irakurgai jarri.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Motza L e he nta suna Altua (%72) E r e dua k

http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm http://www.plataformarural.org/pdf/PROGRAMA_ENCUENTRO_JOVENES.pdf http://www.baserribizia.info/index.php/consumo/ekimenak/4665-ardi-gaztaren-egoeraazaltzeko-merkatu-garden-ezberdinak-bilbon http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/bertakoa_jan_osasuntsu_bizi.pdf

55


34. E s kua lde ko le he n s e ktor e a r e n e koiz pe na be r ta n konts um itua iz a n da din s us ta tz e k o e kintz a k bu ltz a tu.

Eskualdeko produktuak erostea eta zerbitzuak kontsumitzea sarituko duen sistema sortu. Adibidez, kontsumitzaileari puntuak metatzen joatea ahalbidetuko dion sistema sor liteke, eta produktuak erostearen truke lortutako puntuak eskualdeko turismoko eta aisialdiko eskaintzan erabil litzake (nekazaritza-turismoak, jatetxeak, aisialdiko jarduerak eta abar), eta alderantziz.

Azkoitiko azoka berpizteko proiektu bat martxan jartzeko ekintzaren jarraipena egin.

I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Kontsumo taldeak; ustiategietan, azoketan eta eskualdeko denda eta jatetxeetan bertako produktuen salmenta zuzena; eskoletako jantokietan bertako produktuen erabilera; edo eskualdeko enpresetako jantokietan bertako produktuen erabilera dira identifikatutako bide posible batzuk. Positiboki baloratzen da Azpeitian ostiraleko azoka ospatzea edo Zarautzen astebukaeretan azokak ospatzea, jende gaztea gertura dezakeelako. Kontsumoa sustatzeko gakoetako bat bertako lehen sektoreko produktuen erosleen artean belaunaldi aldaketa bermatzea da, gazteak ere gurpilean sartzea. Bestetik, Zarauzko saioan agerian geratu da supermerkatu handiak salmentarako puntu garrantzitsua direla eskualdearen alde honetan, eta horiengan presioa egin behar da bertako produktua bereizten jarrai dezaten. Bestetik, azokak modernizatu eta polit jarri beharko lirateke, erakargarriago egiteko. Eskoletako jantokietan oso ona litzateke eskualdeko produktuak erabiltzea, bai haurren osasunaren aldetik, bai iraunkortasunaren aldetik, baita baserri-paisaien aldetik ere. A z pi- e kintz a k 

Eskualdean ekoitzitako produktuak identifikatuko dituen bereizgarri bat sortu, kontsumitzaileak bertako dendetan eta azoketan eskualdean ekoitzitako produktuak modu errazean identifika ahal izan ditzan.

Eskualdeko azoken azterketa egin, eta horien dinamizaziorako baliabideak finkatu.

Ikastetxeetako jangeletan bertako produktuak izateko akordioa hartu Eusko Jaurlaritzarekin, hauek baitira ikastetxe publikoetako jangelen eskuduntza dutenak.

Jatetxeetan bertako produktuak erabil dezaten ekimenak bultzatu, horretarako ekoizten diren produktuak jatetxeen eskaria asetuko duela ziurtatu behar da. Aldi beran, bertako produktuak erabiltzeak, jatetxeei atxikitako balioa emango dio.

Eskualdeko ekoizleei buruzko informazioa ematen jarraitu.

Erosketa errazteko moduak garatzen jarraitu. Adibidez, orain www.urolakostaonline.com webgunearen bidez Urola Kostako turismoaren zein zerbitzuen informazio guztia web atari batean biltzen da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta suna Altua (%72) E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos.asp http://www.tierra-astur.com/restaurante-oviedo-gijon/inicio/consigue-nuestrosmedallones-y-canjealos-por-estupendos-regalos_1343_10_1735_0_1_in.html http://muestrasgratis.com.es/knorr-te-da-regalos-por-consumir-sus-productos.html http://es.wikipedia.org/wiki/Tarjeta_de_fidelizaci%C3%B3n http://www.saborealoautentico.com/ http://www.ordiziakoazoka.com/es/multimedia/vervideo/20/asteazkeneko-azoka--feria-delos-miercoles/ni-ere-azokara.html http://www.kixkurre.com/es/kixkurgune/ http://goierri.hitza.info/2013/05/16/baserriko-produktuak-kontsumitzeko-ekimena-jarridute-abian-sei-herrik/

56


35. E s kua lde a n s or tu d ir e n konts um o - ta lde e n j a r ra ipe na e g in e ta hor ie k dina m iz a tu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeak lehen sektoreko produktuen kontsumoa eta kontsumitzaile-ekoizle harremanak sustatzeko tresna baliagarriak direla ikusi da. Hala ere, ibilbide nahiko berria denez ekin den hau eta lekuan leku egoera, behar eta arazo ezberdinak sortu daitezkeenez, beharrezkoa ikusten da hauen jarraipena eta dinamizazioa egitea. Horrela aldi berean, talde hauen kontsumoa bera zenbateraino sustatu duten ezagutu ahal izango da. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.ehnebizkaia.org/index.php/eu/grupos-de-consumo

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

57


36. Ba s e r r ita r r e k s or tz e n dituz te n ba se r r i - pa isa i e n z e in pr oduk tue n ba lioe ta n s i nis de z a te n s e n tibe r a tz e e kintz a k b ur utu. I ldoa

Bolumen txikia ekoizten duten ustiapenak lagundu. Produktuek kalitatea mantentzeko, honen garrantziaz gizartea ohartarazteko eta kalitate horrek atzetik dakartzan baldintzak gizarteratzeko egitasmoak martxan jarri.

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. “Baserritarra, natur zaintzailea” ekimena burutzen da Goierrin, baserritarrak betetzen duten funtzioagatik sarituz. Hala ere, baserritarra saritzeko udalen zergetan hobariak aplikatzea prozedura egokiagoa dela uste da. Hori dela eta hauek martxan jartzeko aukera aztertu udalerrietako alkateekin eta martxan jarri (hau egin baino lehen ekoizleekin kontrastatu).

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserritarren lanaren ondorio hainbeste herritarrek atsegin duten landa-paisaiak dira. Hori dela eta, paisaia horiek mantentzen dituzten langileak, betetako funtziogatik eta egindako lanari, etekina ateratzea zilegi da. Horretan datza ekintza hau hain zuzen ere, hots, lehenengo sektoreak sortzen dituen balio horiek beraien produktu eta zerbitzuetan integratzea, baita hauetaz ohartaraztea ere. Hala ere, baserritarrak bere produktuan sinistea lortzeko errentagarritasuna lortu behar da, hori gabe ez baita posible norberaren lanean sinistea. Horretarako ondoren zehazten diren edo bururatu daitezkeen hainbat azpiekintzak burutzean datza ekintza hau.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak.

E r a ntz unkide a

A z pi- e kintz a k

-

E pe a

Beste lurraldeetako eredu egokiak aztertu, eskualdean aplikagarriak direnak aplikatu eta horretarako eredu horien informazioa gizarteratu (Suitza, adibidez). Hau hausnarketa saio irekien bidez egin daiteke, bai aste berdean, jardunaldi gastronomikoan edo beste ekimen baten barnean txertatuz edo era isolatuan antolatuz.

Baserritarren produktuei eta baserri-paisaiei balio ekonomikoa aitortu, horretarako sentsibilizazio kanpainak burutu litezke hasierako urrats gisa.

Elikadura burujabetza sustatu: Bertako produktuen kontsumoa bultzatu eta babestu, janaria ekoiztearen balio estrategikoa berreskuratu.

Administrazioetatik lehen sektorearen alde benetako apustua egin dezaten akordioak lortu.

Lehen sektoreari gizartearen begietara prestigioa eman bizimodu eta lanbide gisa, horretarako, horretan dabiltzan pertsonak eredu gisa hartu eta komunikabideetan elkarrizketak, ikastetxeetan tailerrak edota hitzaldiak ematea proposatu. Aldi berean, lan hau betetzeagatik jasoko luketen etekin ekonomikoa adostu.

Lehen sektorea eskualdean galduz gero paisaiak izango duen aldaketa irudikatzeko argazki erakusketak edo tailerrak antolatu.

Etiketatzerakoan eta izen deituretan bertako produktua babesteko arautegia sortu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Luzea L e he nta suna Baxua (%29) E r e dua k http://urolakosta.hitza.info/2013/05/15/herritarrek-baserritarren-lana-ezagut-dezaten-sanisidro-azoka-antolatu-dute-zarautzen-iganderako/ http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/03/07/martxoko-azoka-txikiak-emakumebaserritarren-lana-nabarmenduko-du-zapatuan/ http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/BASERRITARREN%20LANEN%20GARR ANTZIA%20GURE%20EGUNEROKO%20BIZITZAN.pdf http://www.diariovasco.com/v/20130516/comarca/baserritarren-eguna-ospatzen20130516.html

58


37. Ba s e r r ie n s e i na le z ta pe na b ur utu e ta G PS sa r e e ta n ha ie n koka pe na z e ha z tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekimen hau eskualdean jada martxan dago, baina hedatzen jarraitzea garrantzitsua da. Ekintza honen bidez, inguruarekiko eta toponimiarekiko dagoen ezagutza zabaldu eta mantendu nahi da herritar zein bisitarien artean. A z pi- e kintz a k 

Salmenta zuzena egiten duten gune eta baserrien seinaleztapena burutu eta haien kokapena GPS sareetan zehaztu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/proiektuak/proiektuak.php?id=28

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

59


38. Be r piz tu pr og r a m a n da ude n e kintz a k bur utu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honek Azkoitiko Berpiztu programan jasotzen diren ekintzak aurrera eramatean datzan. Proiektuan zehar, ondoren azaltzen diren hiru azpi-ekintza aipatu dira, nahiz eta Berpiztu programaren baitan gehiago proposatu ziren. A z pi- e kintz a k 

Urrategi auzoko harrizko petrila jaso.



Oineder paisaian integratuko dela bermatzeko ekintzak eta kontrol-jarduerak garatu.



Luizien inbentarioak egin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Azkoitiko Udal ordezkari politikoak eta teknikariak. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.parlamento.euskadi.net/irud/09/00/021137.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

60


39. L a nda e r e m uko dina m iz a z ioa r i z uz e nduta ko e ki n tz a k m a nte ndu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Urkome Sariak 2 urtez behin egiten dira. Lehiaketa honen bidez landa ingurunearen garapenari buruzko ideia eta proiektu berritzaileak sustatu nahi dira. Urkometik hauen jarraipena egin eta aholkularitza eskaintzen du. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://uztarria.com/aktualitatea/1323866289

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

61


40. L ur r a r i lotuta ko us t ia pe na k be r e z ik i susta tu, b ultz a tu e d o la g und u, ha ie n bide r a g a r r ita s una e ta e tor kiz una be r m a tz e ko a sm oz .

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa.

I ldoa

E r a ntz unkide a

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

-

D e s kr iba pe na

E pe a

Azpeitiko saioan esandakoaren arabera, egia da duela gutxi arteko lehen sektoreko politikak ekoizpena areagotzea bultzatu zuela, lehen sektorearen “industrializazioaren” bidez baserripaisaien balioen aurka joanez. Eredu hori aldatzen ari da, baina konpondu gabeko erronka errentagarritasunarena da, hori lortu ezean, ez baita posible izango baserri-paisaietako balioak mantentzea. Bestetik, produkzio txikiak eta bertako produktua kanpokoaren aurrean babestu beharko lirateke. Zarauzko saioan agerian geratu da oso nabarmena dela ustiategiek haien jarduerak dibertsifikatzeko eta berrikuntzak sartzeko traba handiak daudela, bereziki araudiaren aldetik eta prozedura administratiboen konplexutasunagatik. Iparraldera joatea besterik ez dago baserritarrari lana errazten dioten bestelako ereduak ikusteko. Adibidez, orain auzolana debekaturik dago txakolindegien mahats bilketan, sanitatearen inguruko legedi zorrotzak aukera gutxi ematen ditu ekoizpen txikiak merkaturatzeko, eta abar.

Motza L e he nta suna Baxua (%29) E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=6 http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/12/15/baserritarrak-saritu-dituzte-ormaiztegin/ http://www.ruraleuropeanplatform.org/rep/farmingnature.html

A z pi- e kintz a k 

Ustiategi edo baserrietan jardunaren dibertsifikazioa, eredu ez intentsiboa eta bertako arrazen ustiaketa mantendu daitezen eta errentagarriak izan daitezen ekintzak burutu.

Azoka eta gizarte ekimenetan bertako nekazaritza eredua txertatu, abeltzaintzan oinarrituak daudenez, erakusleiho eta ekintza egokituak bideratuz.

Garai bateko baserri produktuak eta orduko jardunak nolakoak ziren gizarteratzeko ekimenak burutu.

Landa Garapen Elkarteen arteko hausnarketa saioak burutu, hauetara gaiarekin erlazioa izan dezaketen elkarteak gonbidatuz. Hausnarketa saio hauetan, eskualde mailako eskuduntzei zein eskualdetik gaindi dauden eskuduntzei dagozkion neurrien hausnarketa burutuko da. Eskualde mailakoak eskualdean aplikatzeko bidean jarriko dira, eta eskualdez gaindikoetan, ondorioak helaraziko dira eta akordioak lortzen saiatu. Hausnarketa eta saritzeko moduak proposatzerakoan, hauen iraunkortasunaz ere hausnartzea komeni da, hots luzera begira aplikagarritasuna izatea izango litzateke interesgarriena. Hausnarketa saio hauek aldi berean gaikakoak izan daitezke, hots, abeltzaintza alde batetik, nekazaritza bestetik eta hirugarrenetik basogintza.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

62


41. U s tia pe ne ta ko la b or e e ta n be r ta koa k dir e n ba r ie ta te a k be r r e s kur a tz e ko e ta , ba ita ba r ie ta te hor ie i lotuta ko e z a g utz a he da tu ( e z ba ka r r ik la bor a ntz a r i bur uz koa , ba iz ik e ta t r a nsf or m a z ioa r i e ta e lika g a ia k e g ite a r i bur uz koa e r e ) , kontse r ba tu e ta z a ba ltz e ko e r e e kim e na k m a r txa n ja rr i.

Euskal Herriko hazien sareko arduraduna. E pe a Ertaina L e he nta suna

I ldoa

Baxua (%14)

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=3

Garai bateko haziak galdu dira, eta oso interesgarri jotzen da barietate zaharren berreskurapena. Ildo honetako esperientziak martxan jartzen hasi dira, hala nola, BIOLURen eskutik sortutako hazien sarearen bidez baserritarrak egiten hasi diren trukatzeak, edo kontsumo-taldeen sarea tokiko hazien erabilera bultzatzeko burutzen ari den lana. Herri batzuetako azoketan Hazien sarea etortzen da, baina horrez gain ezer gutxi egiten da. Auzolana beharko litzateke ekintza burutzeko. Arrazen inguruan badira hainbat eztabaida ere; zehazki, Aralarren latxa ardiaren kasuan hazia jaten duen ardia eta bertako larrean soilik bazkatzen den ardiaren ingurukoa, aldaketa horiek paisaian izan dezaketen eraginaren inguruko kezka baitago (larreetan izan dezakeen eragina, instalazio berriak sartzeko beharra, eta abar). Hala ere, jarduera dibertsifikazioaren inguruan ere lanketa burutu beharko zen, ez laboreetan soilik.

http://www.centrozahoz.org/

A z pi- e kintz a k 

Eskualdean bertakoak diren barietate eta arrazen ikerketa antropologiko, historiko eta soziologikoak bultzatu, berauekin erlazionatzen den ezagutza azaleratu eta hedatzeko asmoz. Horretarako Gerriko Beka (Goierriko Sagastiak eta Upategietarako) emandakoa erabili daiteke.



Bertako barietateen hazien trukaketarako ekoizleen sareak sortu, baserri-paisaien biodibertsitatea eta paisaien aberastasuna mantentzeko. Horretarako Biolurren bidez truke egunak eta hitzaldiak burutu daitezke.



Ekoizleentzat errentagarriak ez diren barietateak eskola-baratzetan, baratze sozialetako produktuekin edo Biolurren bidez bideratu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko eta Biolur elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

63


42. I K T a k le he n s e ktor e a r e n a lde e g ite ko e r a biltz e n j a r r a itu e ta hor r e ta n s a kondu ( a dibide z , pr od uktue n sa lm e nta r ako) .

E r e dua k http://www.baserritik.com/urolakosta/es/

I ldoa

http://www.baserrisarea.com/es/comprar-productos-de-debagoiena-baserri-sarea

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

D e s kr iba pe na

http://www.kixkurre.com/eu/de-nuestra-tierra/

Baserriari lotutako webguneetan, orokorrean, lotura handiagoa sortu beharko litzateke baserriko produktuak eta baserri-paisaien artean. Webgune horiek ez lukete baserriko produktuak saltzeko soilik balio behar, paisaiak “saltzeko” ere baizik. Honen adibide berriki martxan jarri den www.urolakostaonline.com webgunea da.

http://www.ordiziakoazoka.com/eu/multimedia/frontpage.html

A z pi- e kintz a k 

Webguneen bidezko produktuen salmenta burutu eta sustatu. Eskualdean hori egiten duen plataformarik egonez gero honen sustapena eta ezagutzera emateko kanpainak burutzea.

Eskualde ezberdinetan, salmenta zuzenerako erabiltzen diren Webguneak bateratu, modu honetan mantentze gastuak elkarbanatuz eta murriztuz.

Ekintzaileen lehiaketak burutu IKTak lehenengo sektorearen alde nola erabili lehiarako gai izanen duena. Modu honetan ideia berritzaileen sorrera bultzatuko litzateke, eta aldi berean jada egon daitezken ideia berritzaileak ezagutzera emateko aukera emango luke.

Ekoizleei zuzendutako informazio eta komunikazio tresnen inguruko ikastaroak antolatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%29) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

64


43. E ne r g ia be rr iz ta g a rr ie n e r a bile r a bultz a tu la nda - e r e m ua n.

http://zientzia.net/artikuluak/berriztagarriak-negutegietan/

I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Landa eremuan energia lortzeko egon daitezkeen bide berriztagarriak aztertu eta hauen erabilera bultzatu. Modu honetan, landa eremuan bertan energia lortzeko bideak baliatuz gero, burujabeagoak bihurtu eta ekonomikoki abantailak lor baitaitezke. Energia berriztagarrien artean, biomasaren erabilera bultzatu beharko litzateke, eskualdean dagoen basoen hedapen handia ikusita oso aproposa izan daitekeelako. A z pi- e kintz a k 

Biomasa, errekaren energia, eguzki plaka txikiak… landa-eremu ezberdinetan energia iturri egokiena izan daitekeena aztertu eta hauen erabilera martxan jartzeko neurriak eta inbertsioak egin, honen eragina landa eremurako positiboa izango dela aurreikusten den kasuetan.

Biomasan bertako basoak izan ditzakeen aukerak aztertu.

Biogasaren erabilera eta errentagarritasuna aztertu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a Hazi-ko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%58) E r e dua k http://masqueunacasa.org/experiencias/comunidad-lakabe http://www.energiagipuzkoa.com/energiagipuzkoa/de/elgoibarkoUdala.asp?Cod=3062&nombre=3062&sesion=14 Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

65


44. A uz o- lo ka lik e do - e lka r te r ik e z da g oe n la nda - a uz oe ta n hor r e la ko ba t s or da din s us ta tu, la nd a - biz itz a s us pe r tz e ko tr e sna g isa . I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Azpeitiko saioan esan da kasu batzuetan, auzo-lokala egon arren, bere egoera dela eta, ez dela erabiltzen. Horrelakoetan, zaharberritzeko ekintzak burutzea beharrezko ikusten da. Zarauzko saioan proposatu da elkarteak berreskuratzea ez ezik, auzo-alkatearen figura berreskuratzea oso lagungarri izan daitekeela, garai batean izaten ziren bezala. A z pi- e kintz a k 

Auzo-lokalik ez dituzten eskualdeko landa-auzoak, egoitza hauen auzoko beharrak eta aukerak identifikatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://tolosaldea.hitza.info/2013/05/04/larramendiko-bizilagunek-auzolanaz-inauguratudute-arkauteko-auzo-lokala/ http://goiena.net/albisteak/zanartuko-auzo-lokala-inauguratuko-dute-domekan/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

66


45. L ur r e n j a be e k e tor ki z una r i be g ir a z e r a sm o dute n j a ki n e ta l ur hor ie n e r a bile r a z e i n de n e z a g ut u, pa isa ia n ola a lda da ite ke e n a ur r e ikus i e ta be ha r r e z koa k ikus te n dir e n e kim e na k bur utz e ko. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na URKOME Landa Garapen Elkarteak, inkesten bidez, eskualdeko lurren azterketa burutu zuen, lurren azalera, ULU eta ustiategi kopurua aintzat hartuz. Egitasmoaren helburua lur beharrak, eskariak zein bitartekari lanak egiteko aukerak identifikatzea, eta bildutako informazioarekin datu base bat osatzea izan zen. . Ekintza hau lur publiko eta pribatuen artean kontratuak egiteko lehengo urrats bezala ikusten da, oso positiboa den zerbait. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%58) E r e dua k http://www.debagaraia.com/jarduera-eremuak/zerbitzuetaproiektuak/gilur http://www.nekagip.net/FondoSueloAgrario.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

67


46. Ba s e r r ie ta ko j ar due r e i e us te ko e kint z a k bultz a t u. I ldoa

http://www.deriokoUdala.net/esES/Noticias/Documents/Aisiarako_baratz_ekologikoak_ordenantza.pdf http://www.nekagip.net/FondoSueloAgrario.html

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Hainbat udal eta erakunde bultzatzen ari diren herri-baratzeez gain, bestelako bide batzuk esplora daitezke baserrietako jarduerak gal ez daitezen, adibidez, horiek alokairuan hartzeko. A z pi- e kintz a k 

Baratzeak sortu daitezkeen lurrak identifikatu eta jabeekin akordioak lortu.



Baserritarrek uzteko asmoa duten ortuak hartzeko prest dauden kaletarrek ortu horiek alokairuan hartu ahal izateko moduak aztertu. Oso garrantzitsua da ekintza hau burutu ahal izateko baserritarrei konfiantza emango dieten baldintzak sortzea.



Tailerrak eta ikastaroak burutu lur horietan. Hauek ikastetxeei zuzendutakoak, herritarrei zuzendutakoak, 3. adinekoei, sektorean hasi nahi duten pertsonei zuzendutakoak, etab. izan daitezke. Aldi berean, tailer hauek ematen dituztenak teknikariak, baserritarrak edota gaiaren inguruan ezagutza duten 3. adineko pertsonak izan daitezke. Modu honetan sare bat osatuko litzateke, ezagutza elkartrukatu eta konfiantza sortuko duen sarea, gerora ekoizle-kontsumitzaile harremanean eragina izanen lukeena.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Altua (%72) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

68


47. Ba s og i ntz a r e n pr odu ktua k ir a unkor ta suna r i lo tuta j oa n da it e z e la lor tz e ko m odua k a z te r tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da. Horretarako, honen bideragarritasuna eta aukerak ezagutzeko azterketa sustatu beharko lirateke. A z pi- e kintz a k 

Bertako baso zein baso aloktonoaren potentzialaren inguruan ikerketa bultzatu, bertatik lor daitezkeen produktuak eta zerbitzuak (zuzenak zein zeharkakoak) ezagutzeko eta hau azaleratu zein hedatzeko asmoz.

A r dur a duna Landa Garapen elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Baso elkarteetako arduradun teknikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://www.rednatura2000.info/index.php?option=com_content&view=article&id=1379:bo sques-certificados-y-deliciosos-&catid=11:forestal&Itemid=56 http://sostenible.palencia.uva.es/gfs/proyectos/List/1/2/37/Detail.aspx http://www4.gipuzkoa.net/corporac/gnet/actNoticia.asp?c=478&p=ciu&i=e

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

69


48. E s kua lde r a da toz e n bis ita r ie k be r ta ko ba lio e z g oz a tz e a z g a in, e ka r pe n ba t e g ite ko bide a k a z te r tu.

L e he nta suna Baxua (%12)

I ldoa

E r e dua k

Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak.

http://www.leurtza.es/index.php/eu/

D e s kr iba pe na Bisitariek “hartzeaz” gain “emateko” bideak aztertzea bilatzen du ekintzak. Hala ere, ez da uste baserri-paisaietara disfrutatzera doana ekarpen bat egin beharko lukeen bakarra denik. Izan ere, hiriko turismoaren baliabide diren elementuen mantentze lanak administrazioek ordaintzen dituzte, eta bisitariek soilik museoetarako sarrerak eta horrelakoak ordaintzen dituzte. Aldiz, baserri-paisaien mantenua pribatuen esku geratzen da soilik, eta bisitariak gutxi izanik, tasa bat kobratuz gero, kopuru hori murriztuko dela uste da. Gainera, landaeremuak ez ditu hiriaren erosotasunak eta zerbitzuak, eta horregatik uste da landa-eremura doan bisitariari tasa bat kobratu beharrean, justu kontrakoa egin behar dela, zaindu, etortzen jarrai daitezen. Duda asko sortzen dituen gaia da, kontrako jarrerak sor ditzakeelako eta lortu nahi diren emaitzen kontrakoak ekar ditzakeelako. Agian etorkizunera begira egokia izan daiteke, gizartean kontzientziazio maila handia lortzen denean, baina aurretik lan asko egin behar da sektorea bera balioan jartzen. Beraz, ez litzateke segituan martxan jartzeko ekintza. A z pi- e kintz a k 

Landa-eremuak urtean zehar jasotzen duen bisitari kopurua neurtzeko turismo eskuduntzan duten eragile ezberdinen arteko koordinazio sare eta mekanismoak sortu (Landatur, turismo bulegoak, turismo aktiboko enpresak etab.). Ondotik, bisitari kopurua jakinda erakunde publikoek baserritarrei horren araberako ekarpen ekonomikoa egiteko mekanismoak martxan jarri.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Urola Kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

70


49. Ba s e r r i - pa is a ie ta r a e ta ber ta ko ustia te g ie ta r a a ntola tu e ta j a da e g ite n dir e na k inda r tu.

bisita

g ida tua k

I ldoa Aisiari eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Beste herrialde batzuetan oso barneratua dago tokikoa balioan jartzeko joera, eta oso ohituak gaude beste herrialde batzuetako landa-eremuak ezagutzera joatean nahiko “normalak” diren ustiategietara bisita gidatuak egiten. Aldi berean, bisita hauek profesionalizatzea beharrezkoa ikusten da, ordutegia, prezioa eta abar finkatuz, hots, trenaren museoari bezalako trataera eta indarra emanez. Eskualdean, Beizaman (Beizamako aterpetxeak antolatuta) eta Bergarako Ubera auzoan egiten dira bisita mota hauek, normalean ikastetxe edo taldeak izanik bisitariak. Beizamako kasuan, begirale bat izaten da gidari, eta baserritarra ere bertan egoten da, bakoitzari dagokion soldata ordainduz. Bestetik, turismoari lotutako ekimenak eskualdetik martxan jartzen direnean etekinaren portzentaje handi bat egiturak mantentzeko erabiltzen da. Baserrietako bisita gidatuen kasuan, oso garrantzitsu ikusten da ahalik eta bitartekari gutxien bermatuko duen eredua aukeratzea, bisitak egiten diren lekutik kudeatuz. Horrela, baserritarrak jasoko duen etekinaren portzentajea handituko da.

Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Urola Kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%47) E r e dua k http://www.idoki.org https://www.oizegin.com/zer-egin/7-zer-egin/11-puntu-interesgarriak-puntos-deinteres/255-egun-bat-artzain-lanetan-abadinon

A z pi- e kintz a k 

Udalen webguneen bidez bisita gidatuen sustapena egin, beti ere kontaktuko pertsona baserritarra bera edo herriko kide bat izanik. Horrela, ateratako etekin ekonomikoan bitartekari gutxiago egongo da. Ondoren, udaleko webgunea bestelako webguneekin lotu beharko litzateke.

Eskualdeko herrietan bisita gidatuak eskaintzeko prest egongo liratekeen baserritarrak identifikatu, eta bisitak martxan jarri.

Bisita gidatuak eskaintzen dituzten baserrien informazioa bilduko duten liburuxkak sortu eta zabaldu, paperezko euskarrian zein internet bidez.

Bisita gidatuek sortzen duten etekin ekonomikoa nola banatzen den aztertu. Hau da, etekin horretan zer erakunde eta pertsonak parte hartzen duten eta zer portzentajetan banatzen duten aztertu beharra dago ahalik eta bitartekari gutxien duen eredua aukeratu ahal izateko.

A r dur a duna

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

71


50. L a nda - e r e m uko tur is m oko e s ka intz a r e n a soz ia z i onism oa susta tu. I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Ekimena ostatuetara ez ezik, jatetxeetara, aisialdiko zerbitzuetara, salmenta zuzena egiten duten ekoizleetara eta abarretara zabal liteke. Ideia ona da, baina interesa falta da martxan jartzeko, Zarauzko saioan agerian utzi denez. A z pi- e kintz a k 

Landa-turismoa sustatzeko eskualdeko hainbat zerbitzu eta produktu bilduko dituzten pack-ak sortu eta hauen berri zabaldu. Adibidez, ostatu-gau bat, turismo aktiboko ekintza bat eta azoka bateko erosketetan deskontu-txartela bilduko dituen produktua. Baserri-paisaiak turismorako baliabide bezala saltzen ikasteko asko dugu oraindik, bide luzea dago egiteko.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Urola Kostako Udal Elkarteko arduradun teknikoa eta Iraurgi Berritzen-eko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%23) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

72


51. I txita k o ha r r obia k a is ia ldir a ko g une g isa be r r e gokitu.

http://www.irekia.euskadi.net/eu/news/5558-eusko-jaurlaritzak-488-200-euro-jarri-ditubertan-behera-utzitako-harrobiak-berreskuratzeko

I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Aisialdirako gune bezala, eskaladarako, edo arteetarako eszenatoki gisa presta daitezke itxitako harrobiak. Bakoitzaren ezaugarrien arabera erabaki beharko da erabilerarik egokiena zein izan daitekeen. A z pi- e kintz a k 

Arnagako harrobia eskalada praktikatzeko eta bere erabilera historikoa transmititzeko egokitu (hala nola, Loiolako Santutegiarekin duen lotura azalduz).



Itxitako harrobien Inbentarioa egin eta udalerrietako alkateei hauek balioan jartzeko dauden aukera ezberdinen berri eman eta martxan jar dezaten proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Luzea L e he nta s una Baxua (%23) E r e dua k http://www.fym.es/NR/rdonlyres/F1B14CA5-3F45-4DEF-AD2BF509F42D614F/0/CentrosProduccion_Aridos_RecuperacionCanteras.pdf http://www.magrama.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_LEAD%2FALE_2000_ 10_28_29.pdf http://www.abanto-zierbena.org/eu-ES/Udala/Kontratatzaileprofila/Orrialdeak/Adjudicadas_ProyectoderecuperacioncanteraMatilde.aspx

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

73


52. Gur e pr oie kt ua bor ob ildu e ta e g inda k o la na r i j a rr a ipe na e m a n e s k ua lde ko Pa is a ia r e n K a r ta e g ine z . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Honelako tresna batean txerta litezke eskualdeko turismo-estrategian eskuduntza duten eragileekin hitzarmenak, beraiek izango direlako behatoki eta ibilbideen sarea sortuko dutenak. Zarauzko saioan ekintza egoki ikusi da, baina garrantzitsuena benetako konpromisoa egotea da, horrek bermatuko baitu ekintzak aurrera eramatea. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko Udal-arduradunei zuzendutako hitzaldi bat eman gai honen inguruan, bide horretan sartzeko interesa neurtzeko asmoarekin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

74


53. L ur r a lde z a intz a r e n e s pa r r ua n e g ite n a r i dir e n e kim e ne i e u tsi ( l ur ba nkua k, a kor dio puntua la k . . . ) e ta hor ie k e skua ld e g uz tia n he da tz e a bultz a tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Lurralde zaintza, natura, paisaia eta ondare kulturalarekin erlazionatutako ekimen boluntarioak erraztu nahi dituen filosofia da, bai lur publiko zein pribatuetan garatzea aurreikusten direnak. Honetarako, oso garrantzitsua da jabeak lotzea. Ekintza honetarako lagungarri izan daitezke Etorlur edota Gilur egitasmoak, batez lursailen identifikazioan. Adibidez, “Esplotaziorako ingurugiroko kontratuak” egin daitezke, baserri mistoak edo denbora partzialean ekoizten zein hostozabalen basoak landatzen dutenak laguntza ekonomikoz laguntzeko hartutako neurriak edo akordioak. Laguntza hauek ingurugiroan eta paisaian duten eraginaren arabera izan daitezke.

E r e dua k http://www.custodia-territorio.es/ http://www.custodiadelterritorio.com/ http://custodiadoterritorio.org/ http://www.custodiaterritori.org/ http://conexionesimprobables.es/pagina.php?id_p=320 http://www.etorlur.net/index.php/es/ https://ssl4.gipuzkoa.net/euskera/gao/2013/03/18/e1302694.htm http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.net/r48bopv2/eu/bopv2/datos/2012/10/1204431e.shtml

A z pi- e kintz a k 

Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak lur funtsaren inguruan argitaratu dituzten Dekretuak ezagutzera eman.

Lurralde zaintzaren egitasmoa hitzaldien bidez zabaldu eta beharrezkoa denean akordioak bultzatuz.

Lurralde zaintzaren kontzeptua zabalagoa egin, ondare ez-materiala barruan sartuz. Honela, adibidez, bertako barietateen ezagutza lurralde zaintzako ekimenen barruan sartuko litzateke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

75


54. H ir ig intz a r e n e ta lur r a lde a ntola m e ndua r e n ikuspe g iti k, e s kua lde a r e n nor ta s una r e n e z a ug a rr i dir e n a uzune e ta he r r ig une txikia k konts e r ba tz e k o ne ur r ia k g a r a tu, be ste a k be ste , a r a udia r e n bide z . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honek landa-eremuko herri eta auzoei eustea du helburu, ez haien itxura “fosilizatzea”. Hau da, baserri-paisaien oinarrizko ezaugarri eta balioen kontserbazioa beharrezkoa den modernizazioarekin uztartu behar da. Bestetik, oso garrantzitsu ikusten da eskualdeko landa-eremuko gazteek bertan bizitzen geratzeko aukerak aztertzea.

E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%19) E r e dua k http://oarsobidasoa.hitza.info/paperekoak/sarea-oarso-bidasoan-da/ https://www.euskadi.net/r48-bopv2/eu/bopv2/datos/2013/04/1301902e.shtml

A z pi- e kintz a k 

Bailaretako zelaiak, artzaintzari lotutakoak, babestu. Eskualde mailan baserri-paisaien ikuspegitik kontserbaziorako balio gehien duten zelaiak identifikatu eta haien erabilera aztertu. Horrela, indarrak non jarri jakin ahal izango da.

Landa-auzoetan baserritar gazteak instalatzeko, lur eskuragarritasuna aztertu.

Landa eremuan eraikin berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu eta ezarri. Hauek landa eremuko jarduera jatorren gidan bildu litezke. Antenak, azpiegiturak, instalazioak eta eraikinak (lehen sektoreari lotuak nahiz bestelakoak) baserri-paisaiarekin bat egitea biltzen du ekintzak, balioan jarri nahi diren lekuetan area berezia jarrita. Bestetik, Zarauzko saioan agerian utzi da baserriek historikoki maldarekiko izan duten kokapen egokia galdu egin dela, eta orain harri-lubeta gehiegi egiten dira, baserri-paisaietan inpaktuak sortuz. Horren inguruko araudi komuna beharko litzateke udalerri guztietan eraikinak paisaian modu harmoniatsuagoan koka daitezen.

Udalen araudiaz kanpo gelditzen diren azpiegituretarako irizpideak eta araudiak elkarlanean lantzeko proposatu dagokion administrazioetako arduradun politikoari

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

76


55. H ir i - pa is a ie n e ta ba s e r r i - pa is a ie n a r te ko m ug e n tr a ta m e ndur a ko ir iz pide a k d is e ina t u e ta a dos tu, e ta be ha r r e z koa ba da , hor r e n ing ur uko a r a udia la ndu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herriak hazten doazen neurrian hiriaren ezaugarriak hartzen doaz paisaiari dagokionean, eta hiri-paisaia horien ertzek maiz ez dira ondo integratzen kontaktuan duten baserripaisaiarekin. Baserri-paisaiekin kontaktuan dauden hirien ertzak “leuntzeko” irizpideak proposatzea eta adostea litzateke ekintzaren helburua.

3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextfmt=detall2&contentid=6feca0102cab 6310VgnVCM2000009b0c1e0aRCRD&newLang=es_ES https://ws147.juntadeandalucia.es/obraspublicasyvivienda/publicaciones/07%20PAISAJE%2 0Y%20TERRITORIO/Ambitos%20periurbanos/ambitos_periurbanos.pdf http://www.paysmed.net/upl_download/allegato_spa-18.pdf http://www.goimen.org/eu/zerbitzuak/publikazioak.php http://www.etorlur.net/index.php/eu/historikoak/inbestigazio-proiektuak/56-naturbaproiektua

A z pi- e kintz a k 

Baserri-paisaiekin kontaktuan dauden hiri-paisaien ertzen mantenuan eta kudeaketan baserri-paisaietako elementuak sartu. Adibidez, hainbat tokitan hiri-ertzeko paisaien mantenuaz baserritarrak arduratzen dira, edo ganadua erabiltzen da horretarako. Honelako ekintzek hiria eta landa eremuaren arteko paisaiaren trantsizioa biguntzen lagun dezakete.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19) E r e dua k http://www.gepama.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=1:gestionde-fronteras-urbano-rurales&catid=9:investigaciones&Itemid=17 http://www20.gencat.cat/portal/site/territori/menuitem.bd76c203a0da08645f13ae92b0c0 e1a0/?vgnextoid=5c1bc3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextchannel=5c1bc Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

77


56. L a nda - pa is a ie ta n e s pe kula z ioa k iz a n de z a ke e n e r a g ina r e n ga ine a n ha us na r tu, e ta be ha r r e z koa ba litz , da g oz kion ne ur r ia k pr oposa tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Jabetzarekin arazoak sortzen dira batzuetan, bereziki baserriko seme-alabek ustiapena utzi eta etxea mantentzen dutenean lurren etorkizunari begira. Beste toki batzuetan, adibidez Clermont-Ferrand-en, hurrengo belaunaldiak jarduerarekin jarraitu behar ez badu, lurrak desjabetu egiten dira beste baserritar batzuk lantzen jarrai ditzaten. Arau erradikalak dira, baina pentsatu beharra dago nola lortu lehen sektorerako aproposak diren lurrak erabiltzen jarraitzea. Bestalde, udalerriz udalerri arauak estandarizatu beharko lirateke. A z pi- e kintz a k 

Landa eremuan bigarren etxebizitzak mugatzeko neurriei eutsi, eta horietan sakondu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%9) E r e dua k http://www.leitza.net/upload/docs/ordenantza11eu.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

78


57. Ba s e r r ia k z a ha r be r r itz e a n ha inba t e txe b iz it z a e r a ikitz e a e r r a z te n j a rr a itu, be r ta ko pa is a ie n e z a ug a rr ie i e uste ko ba lia bide de la ko . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Azpeitiko saioan esan da ekintza honek orain arte dauden eraikuntzei erabilera ematea, eta horien mantenua bermatzen lagunduko duela, baserriak zaharberritzeak duen kostua errazago hartu ahal izango baita pertsona gehiagoren artean banatuta. Ekintza honen beharra ondoko hauek agerian utzi dute: baserriaren ondoan etxe berriak eraikitzea, merkeago baitzen etxe berri bat hutsetik eraikitzea aurrekoa berritzea baino; baserriak erortzen joan dira edo ez dira jada borda bezala erabiltzen, landa-eremuaren balioetako bat galtzen utziz. Gaur egun, baserri bakarretik soilik etxebizitza pare bat sor daitezke, lurzoruaren legearen arabera, beraz, lege hau aldatzea beharrezkoa ikusten da. A z pi- e kintz a k 

Lurzoruaren legea aldatu, baserrietan orain artekoak baino etxebizitza gehiago eraikitzea ahalbidetuz.



Eraikina zaharberritzea berria egitea baino garestiago, bada, jabeak hau zaharberritu dezan konpentsazioak emateko bideak garatu eta martxan jarri.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udalerrietako ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%28) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

79


58. L a nda e r e m uko on da r e a r kite ktoni koa r i e utsi, hur a ba be stuz , e ta z a ha r be r r itz e a k e g ite a la g unduz . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ondare arkitektonikoa, eskualdeko landa-paisaietako balio garrantzitsu gisa identifikatu da honek gordetzen duen historia eta sortzen dituen sentimenduak direla eta besteak beste. Hori dela eta honen mantenua ezinbestekotzat hartzen da, landa-eremuaren nortasuna eta balioak mantentzeko. Hala ere, auzolandegien aktibatzetik etorritakoak badira, hobe, jarraipen eta mantenuen berezko direnak. A z pi- e kintz a k 

Ondare arkitektonikoa berreskuratzeko diru-laguntzak esleitzen jarraitzea bermatu. Hauen baitan kategoria ezberdinak sortu daitezke, auzolanean berreskuratuko direnetara zuzendutakoak eta obra handiagoa eskatzen dituztenak berreskuratzera.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udalerrietako ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%28) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

80


59. L a nda e r e m ua n e g ite n dir e n lor a te g ie ta n e spe z i e a pr oposa k e r a bili. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaien ezaugarriak eta izaera mantentzeko garrantzitsua da gune berdeek eta lorategiek hiriaren itxurarik ez hartzea. A z pi- e kintz a k 

Espezie egokiak aukeratzen direla bermatzeko beharrezkoak diren tresnak sortu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Eskualdeko Udal ordezkari politikoak. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (16. orrialdea) http://plantas.facilisimo.com/reportajes/diseno-jardines/el-jardin-rustico-el-campo-encasa_183803.html http://www.goimen.org/eu/zerbitzuak/publikazioak.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

81


60. J a r due r a e konom ikoa k s us ta tz e k o a r a udi e ta la g untz e k ba se r r i pa is a ie ta n z e r nola ko e r a g ina dute n a z te r tu, e ta ondor ioe n a r a be r a ko ne ur r ia k ha r tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak, azken batean, jarduera ekonomikoek sortzen dituzte, eta jarduera ekonomiko horien atzean politika batzuk daude, alderdi jakin batzuk sustatuz paisaietan sekulako eragina dutenak. Adibidez, basogintzaren politikak hainbat espezie eta basoko lan laguntzen ditu (pinua landatzea, landaketen mehazteak eta abar), eta horrek badu eragina baserri-paisaietan. Eragina zenbaterainokoa eta zein norabideetan sortzen den aztertu beharko litzateke. Lursail pribatu eta publikoen kudeaketaren planifikazio komun bat sortzea komenigarri ikusten da. Horrela, inertziak, diru-laguntzak eta norbanakoaren onura ez izateko lurraldearen kudeaketarako indar bakarra (hori orain arte hala izan denaren adierazle garbia landatzen ari diren eukalipto sailak edota pinudietan mozten diren haritz landare berriak dira). Izan ere, helburu komunak jarriz gero, bai lan-esfortzuan, esfortzu ekonomikoan, paisaiarekiko eraginean zein eragin ekologikoan ere onurak sortu daitezke. Azken finean, planifikazio ezak bideragarritasun ekonomikoa ere baldintza dezakeela ikusi baita. Era horretan, kudeaketa eta planifikazio komun honen baitan, oinarrietako bat ere, produktu bakoitzak prezio duina mantendu behar duela da, diru-laguntzarik gabe bertatik bizitzea ahalbidetuz. Aldi berean, kudeaketa komunak laguntza tekniko eta formazioa ere eskatu eta eskaintzea, komeni da, horrela lursailak dituzten belaunaldi gazteek lurrarekiko ezagutza berreskuratuz.

E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%19) E r e dua k -

A z pi- e kintz a k 

Lursail pribatu eta publikoen plangintza komuna sortu.



Nekazaritzako elikagaien industrien araudi europarraren inguruan estatuak egiten duen interpretazio murriztailea alda dadin eskatzen jarraitu. Antzaz, gai honen inguruan EAEko erakundeek eskuduntzarik ez dute araudiaren oinarrizko interpretazioari dagokionez, eta beharrezkoa da estatuak berea aldatzea.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

82


2. L A ND A - P A I S AI E N B AL I OA AG ER IA N JAR T Z EK O E SK U AL D EA N B U R U T AK O EK IN T Z AK Atal honetan Urola Kosta, Gipuzkoa zein EAE mailan jatorria duten eta lehenengo sektorearekin zein turismoarekin erlazioa daukaten hainbat ekimen biltzen dira, orain arte burutu direnak. Bilaketa egiteko, eskualdeko Paisaiaren Katalogoa, Urola Kosta on-line turismoko web ataria, URKOMEko Web atariak zein URKOMEK 2008-2012 bitartean burutu dituen ekintzen memoriak erabili dira. Ekimen posible guztien artean, gure proiektuarekin lotura dutenak eta orain arte egindako diagnostikoarekin harremana izan dezaketenak aukeratu dira. Orain arte burututako ekimenen zerrenda ekintzak lantzeko partaidetza saioan erabiliko da, batez ere bertaratzen direnei orain arte egindako ekimenei buruzko informazioa emateko. Horrela, dagoeneko burututa dauden ekintzak proposatzea ekidingo da, eta inspiragarria izan daitekeen ekintzen sorta ezagutu ahal izango dute parte-hartzaileek.

1.3. ESKOLA BARATZAK Ekimen honen xedea ikastetxeek baratzea jartzea da. Modu honetan ikasle, irakasle, guraso eta baserritarren arteko harremana sortzen da eta baratzearen ingurukoak ikasi eta kontzientziazio lana egiten da. 1.4. IHITZA IHITZA ikastetxeei zuzendutako Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Sailak eta Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak egindako ingurumen hezkuntzako aldizkaria da. Ingurumen ikuspegia ikastetxeetako curriculumetan eta bizitzan txertatzeko baliabideak eta ideiak eskaini nahi dizkie unibertsitatez kanpoko irakasleei. 1.5. SUSTRAIA TELEBISTA SAIOA Eitb-ko saioa da, internet bidez jarrai daitekeena. Saioaren helburua nekazaritzaren eta abeltzaintzaren inguruan sortzen diren albisteak ezagutzera ematea da.

1. S e n ts ib iliz a z i oa e ta he z kuntz a

1.6. SASTARRAIN BASERRI ESKOLA

1.1. EREITEN PROIEKTUA

Heldu nahiz haurren taldeei zuzendutako ingurumen hezkuntzako eta aisialdiko jarduerak eskaintzen dira bertan. Gainera, gazteentzako kanpamenduak antolatzen dira Aste Santuan, udan eta Gabonetan. Horretaz gain, ikastetxeentzako egonaldiak burutzen dira ikasturtean zehar, baita familia, elkarte eta taldeentzako asteburu eta oporretako egonaldiak ere.

Hau Ingurugiro Etxea Fundazioarekin batera landutako proiektua da. Honen helburua bertako produktuen eta landa eremuaren gizarteratze eta sentsibilizatze kanpaina burutzea da. Horretarako, ikastetxeak eta ostalaritza bezalako sektoreak inplikatu nahi izan dira. Azoken dinamizazioa, lorezaintza zein baratzezaintzako ikastaroak, baita sukaldaritzarenak ere, dira burututako ekintzetako batzuk.

1.7. UZTARO HAURRESKOLAREKIN HITZARMENA 2012-2013ikasturtean, Azpeitiako Uztaro haurreskolarekin hitzarmen bat sinatu da bertako produktuak erabil ditzaten.

1.2. IN AGROSSALUTE Nekazaritza jarduerak Nafarroan, Akitanian eta Euskal Autonomia Erkidegoan duen garrantzia gizarteratzeko helburua du. Ekimena 2010ean hasi zen eta 2013an bukatuko dela aurreikusten da. Honen baitan, nekazaritza aktibitatearen sutapenerako kanpaina bateratuak egitea aurreikusten zen, ikastetxeei eta sektoreko langileei zuzenduak, batez ere. Aldi berean, bertako produktuen salmenta eta nekazaritza-turismoen sustapena burutzea du helburu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

2. L e he ne ng o s e kt or e a r e n pr of e s iona liz a tz e a

2.1. DINAMIZA-TIC Ekimen hau Europar Batasuneko Leader Ekimena eta Euskadiko landa-eremuetako garapen jasangarriaren programek sustatu dute. Helburu nagusia landa-eremuak informazioaren 83


gizartearekin bat egiteko laguntza eskaintzea da, modu honetan landa herrietara Informazio eta Komunikazioaren Teknologiak gerturatuz. 2.2. HAZIREN IKASTAROAK Ikastaroak HAZI-k hitzartutako Arkauteko Nekazaritza Eskola, Derioko Nekazaritza Eskola eta Fraisoroko Nekazaritza Eskolan eta beste zentro batzuetan programatzen dira, Euskal Autonomia Erkidegoko lehen sektoreko eta landa eremuetako agenteekin elkarlanean. Bi prestakuntza mota eskaintzen dira: alde batetik, ikastaro trinkoak, eta gazteak lehenengo sektorera erakarri eta honetan profesionalizatzeko helburua dutenak daude eta, bestetik, iraupen aldakorreko ikastaroak, lehenengo sektore eta landa eremuko zenbait gaietan espezializatuak daudenei zuzendutakoak. Dena den, oro har, ikastaro hauek lehen sektorean dedikazio osoz edo partzialki lan egiten dutenei edo landa eremuetako biztanleei zuzentzen dira, batez ere. Paisajistei bereziki zuzendutako ikastaroak lorategi bihurtutako estalkiak, eta lorezaintza bertikala zein lorezaintzako aurkezpenetarako eta ideia lehiaketetarako panelak sortzea izenburua dutenak dira.

3. L e he ne ng o s e kt or e a r e n s us ta pe na

3.3. UROLA KOSTAKO EKOIZLEEN GIDA URKOME Landa Garapen Elkartearen Web atariaren azpi atal bat da; bertan bi eratako bilaketen bidez topa daiteke Urola Kostako ekoizleen inguruko informazioa (produktuak, helbidea, kontaktua edota beraien produktuen salmenta guneen zehaztapenak). Batetik, ekoizleen zerrenda ageri da eta, bestetik, bilaketa aurreratuarekin herrien edo produktuen araberako bilaketa egiteko aukera eskaintzen du. Bilaketa librerako, berriz, beharrezkoa izango da aurkitu nahi den produktua izendatzea (adibidez sagarra, ogia, letxuga, eta abar). 3.4. WWW.UROLAKOSTAONLINE.COM WEB ATARIA Web atari honen helburua Urola Kostako turismoaren zein zerbitzuen informazio guztia web atari batean biltzea da, baita azoka birtualaren papera jokatzea, baserritarrek ekoiztutako fruta, barazkiak, esnekiak, okelak eta abar erosteko aukera emanez. 3.5. LUR BANKUEN AZTERKETA URKOME Landa Garapen Elkarteak, inkesten bidez, eskualdeko lurren azterketa burutu zuen, lurren azalera, ULU eta ustiategi kopurua aintzat hartuz. Egitasmoaren helburua lur beharrak, eskariak zein bitartekari lanak egiteko aukerak identifikatzea, eta bildutako informazioarekin datu base bat osatzea izan zen 3.6. ESNE MAKINAK

3.1. EAEKO NEKAZARITZA ETA BASOGINTZAREN LURRALDEAREN ARLOKO PLANA 2010ean hasierako onespena jaso zuen planaren helburua eta plangintzaren xedea landairizpideetan oinarrituz lurraldearen antolaketa bultzatzea da. Horretarako, lurren nekazaritza-balioa definitu eta nekazaritza lurrak defendatzeko eta nekazaritza babesa ingurumen babesarekin bateratzeko mekanismoak aurkezten ditu. 3.2. URKOME SARIAK 2009an lehenengo aldiz Urkome Sariak burutu ziren, bertan 16 ideia berritzaile saritu ziren eta 18.000 â‚Ź banatu ziren saritan. Lehiaketa honen bidez landa ingurunearen garapenari buruzko ideia eta proiektu berritzaileak sustatu nahi dira. Bi urtez behin egiten den ekintza da eta aurten 2013an III.edizioa egingo da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Azpeitia, Azkoitia, Zestoako eta Zarautzen esne makinak jarri ziren, Urkomek bitartekari lanak eginez. 3.7. PLASTIKO BILKETA ZERBITZUA LANDA EREMUAN Landa eremuan sortutako plastikoaren bilketaz arduratzen da URKOME. Hau hileko bigarren asteartetan burutzen da zehaztutako guneetan. 3.8. ESKUALDEKO AZOKEN PROMOZIO ETA DINAMIZAZIOA Ekimen honek lotura zuzena izango du Azpeitiko eta Azkoitiko azokekin. Honela, bi udalerriekin hiri baratzaren kokapena azokari begira prestatuko da. Era berean, azoketan promozio lana egingo da ekimena sustatzeko eta alderantziz, ekimenak izandako oihartzun guztia azokara bideratuko da.

84


Bestalde, azokak sustatzeko beste ekimen garrantzitsu bat karpen erabilera da. Karpa hauen bidez, azoka gerturatu egin nahi da biztanleriari, gertutasuna eman eta aldi berean promozioa areagotu, hauen bidez bertako produktuak identifikatzea nahi baita. Karpa hauekin gainera, landa herri eta auzoetan egiten diren azokei ere laguntza eskaini nahi zaie.

ekimenen artean, Surfing Euskadi programa dago, surfarekin lotutako turismoa sustatzea helburu duena. Beste ekimen batzuk hauek dira: azpiegiturak, irisgarritasuna, behatokiak, inguruaren irudia eta bestelakoak hobetzea. Esparru berean Getariako hirigunea edertzeko planaren esperientzia pilotua dago. 4.4. KARAKATE-IRIMO MENDI LERROA BALIOAN JARTZEKO PROIEKTUA

4. L a nda - tur is m oa r e n s us ta pe na

Urola Kosta on-line turismoko web atarian azaltzen diren ibilbide gehienak katalogatutako ibilbideak dira, nahiz eta badauden ibilbide tematikoak ere. Ondokoak dira horietako batzuk:

Karakate-Irimo mendi lerroak baliabide ugari ditu; hori dela eta, proiektu honen baitan hainbat ekintza barneratuko dira helburu jakin baten inguruan. Ekimenean lau Landa Garapen Elkartek (Deba Garaia, Urkome, Debemen eta Goimen), sei udalek (Elgoibar, Soraluze, Bergara, Antzuola, Urretxu eta Azkoitia) parte hartzen dute, eta Basoa Fundazioak koordinatu egingo du. Proiektu honen barnean bost lan ildo proposatzen ziren: trikuharrien ibilbidea (diru-laguntzak lortu dira hau burutzeko), ibilbide osagarriak, aisia guneetarako sarbideak, ingurugiro kudeaketa, eta komunikazio plana.

Arroa-Igartza-Arroa

4.5. GEOPARKEA

4.1. IBILBIDEAK

PR GI 137 Azkoitia- GR 121 Gipuzkoako bira Santiago bidea Zestoa PR GI 144 Beizama- Zumaiako hiri Iraeta-Ibainarrieta-Iraeta Txakolinaren Errezil ibilbideak bidea PR GI 138 Azpeitia PR GI 139 Azkoitia- PR GI 141 Zestoa-Zumaia Zestoa Azpeitia

4.2. TURISMO AKTIBOA Urola Kosta on-line turismoko web atarian azaltzen den turismo aktiboaren eskaintza honakoa da: Quad Surfa Golf Puenting eta beste jauzi batzuk Trekking-a Kayak Ur azpiko jarduerak Espeleologia Piraguismoa

4.3. EUSKAL KOSTALEAREN TURISMOA SUSTATZEKO PLANAK

Lurraldearen garapen iraunkorrerako estrategia duten eta Europako programaren barnean kokatutako ondare geologiko bereziko guneak dira geoparkeak. Mugek ondo definituta egon behar dute, eta lurraldearen benetako garapenerako behar adinako zabalera izan behar dute. Gainera, Europako geoparkeek kalitate zientifikoari, bitxikeriari, balio estetikoari edo hezitzaileari dagokienez garrantzitsuak diren geoleku kopuru jakin bat izan behar dute. Europako geoparkeen interes-puntu gehienek ondare geologikoaren parte izan behar dute, baina horien interesa arkeologikoa, ekologikoa, historikoa edo kulturala ere izan daitezke. Euskal Kostaldeko Geoparkea, Euskal Herrian zein Kantauriko golkoan izendatzen lehena da eta Zumaia, Deba eta Mutrikuko udalerriak hartzen ditu. Hau, aipatutako estrategia iraunkorra garatzeko lekua izateaz gain, turismorako baliabide garrantzitsua bihurtu da, bertan, BTT ibilbideak, mendi ibilbideak, surfa, itsas irteerak, zaldi ibilaldiak, kayak-a, etab. bezalako ekintzak burutu daitezke eta museoak zein interpretazio zentroak daude. Gainera, Geoparkea ezagutzeko bisita gidatuak eskaintzen dira ere. 4.6. GIPUZKOAKO BIZIKLETA BIDEEN LURRALDE PLAN SEKTORIALA Plan honen helburua Gipuzkoako bizikleta bideen foru sarea finkatzea da. Urola Kostan bi ibilbide elkartzen dira: lehenengo ibilbidea (Donostia-Mutriku) eta bosgarren ibilbidea (Urolako bailara), ondoren hau seigarren ibilbidearekin (Bergara-Beasain) lotu arte.

Euskal Kostaldearen Turismoko Gida Planaren barnean, Basquetour erakundea hainbat ekimenetan ari da lanean euskal kostaldearen turismoa sustatzeko. Abian jarritako Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

85


4.7. SANTIAGO BIDEAREN MONUMENTU MULTZO IZENDAPENA 2010ean EAEtik igarotzen den Santiago bidea kultura ondare izendatu zuten, monumentu multzoen kategorian (hau babesteko eta pixkanaka hobetzeko helburuarekin). Bidea kostaldearekiko paralelo doa eta Orio, Aia, Zarautz, Getaria eta Zumaia zeharkatzen ditu. Bide historiko eta publikoetatik igarotzeko prestatu da ibilbidea, aldi berean inguruan dauden gune garrantzitsuak lotuz. Horri esker, bidea osatzen duten hainbat elementu batu eta integratzen dira paisaian.

6. Be ste la koa k

6.1. BIOGAS TEKNOLOGIAREN ERABILERA Gipuzkoako esne behi ustiakuntzetan ideia berritzaileen sariketatik garatutako proiektua da hau. Honen helburua behien ustiakuntzatik biogasa lortzea da. Hori ekonomikoki bideragarria ote den aztertu dute Urkome, Debemen eta Deba Garaia Landa Garapen Elkarteek. Orain, aldiz, HAZIk azterketaren aplikazio praktikoa burutzeko saiakera egingo du.

4.8. UROLA KOSTA ONLINE WEB ATARIA Web atari honen helburua Urola Kostako turismoaren zein zerbitzuen informazio guztia web atari batean biltzea da, baita azoka birtualaren papera jokatzea, baserritarrek ekoiztutako fruta, barazkiak, esnekiak, okelak eta abar erosteko aukera emanez.

5. L a nda - e r e m uar e n dina m ika s us pe r tz e a

6.2. EUSKAL AUTONOMIA ERKIDEGOKO ITSASERTZA BABESTU ETA ANTOLATZEKO LURRALDAREN ARLOKO PLANA 2007an behin betiko onartu zen plan honek, itsasertza babesteko mekanismoak ezartzeaz gain, ekintza positiboko zenbait neurri proposatu zituen ingurua hobetzeko asmoz, hala nola, lehengoratzea, Inpernupeko hondartza berritzeko planaren bidez (Zumaia) edo itsasertza erabiltzeko eta gozatzeko interpretazio bideen ekipamenduaren bidez, Punta Aizturiren (Deba) zein Zumaia eta San Anton (Getaria) artean. 6.3. EAEKO HEZEGUNEEN LURRALDEAREN ARLOKO PLANA

5.1. BERPIZTU EAEko landa-eremuak suspertzeko programa bat da; aurrez definitutako lurralde batean aplikatzen da, eta garapeneko dinamika autonomoa sortzea du helburu, gizarte ehunaren dinamizazioaren eta gaikuntzaren bidez. Programaren bidez, programa aplikatzen den lekuetan landa-eremuetako biztanleek parte har dezatela lortu nahi da, jarduera-ideiak eta jarduera-proposamenak berreskuratzeko eta sortzeko, eta proiektu bihurtzeko. Aurten Azkoitiko auzoetan egiten ari da, eta ondoren proposatutako ekintza batzuk zerrendatzen dira: auzotarren arteko elkarlana eta inplikazioa sustatzeko auzo batzordea sortzea eta nortasuna sendotzeko ekintzak proposatzea, auzo lokalaren erabilpenaren hitzarmena sinatu eta lokala bera egokitzea, kultur plangintza egituratua lantzea, udal ordezkari eta auzo-elkarteko kideen arteko harremanak finkatzea, dagoen etxebizitza eskaera eta baserri zein etxe hutsen azterketa burutzea, auzoko nekazariek haien jarduera ekonomikoa garatzeko dituzten beharrak aztertu eta beharrezkoak dituzten azpiegiturak sortzea, nekazaritza eta abeltzaintzari bideratutako laguntzei buruzko informazioa eskaintzea, eta abar.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

2004ean behin betiko onartu zuten planak barnealdeko nahiz kostaldeko hezeguneak babestea du helburu, itsasadarrak eta padurak barne. Horien artean, Urolako itsasadarra (Zumaia) eta Oriokoa (Aia eta Orio) daude. 6.4. UROLA KOSTAKO NATURA GUNE BABESTUAK Eskualdean Natura 2000 Sareko Interes Komunitarioko zazpi leku daude: Pagoeta, ErnioGazume, Garate-Santa Barbara, I単urritza, Izarraitz, Oriaren itsasadarra eta Urolaren itsasadarra. Horiek guztiek dekretu proiektuaren hasierako onarpena dute Kontserbazio Bereziko Eremu (KBE) gisa izendatzeko. Horrez gain, bi babestutako biotopo daude: I単urritza eta Deba-Zumaia itsasaldeko eremua. Pagoetak zein Deba eta Zumaia arteko itsasertzeko tarteak Natura Baliabideak Antolatzeko Planak dituzte, eta Garate-Santa Barabara zein I単urritzak onartutako Plan Bereziak. Gainerako guneek ez dute antolatzeko tresnarik. 6.5. EZKABASO PARKEAREN ANTOLAMENDUA (ZUMAIA ETA ZESTOA)

86


Eusko Jaurlaritzak 2004an aurretiko azterketa baten idazkera esleitu zuen, Zarautz-Azpeitiko LZPn proposatutako hiri inguruko parke honen lurralde antolaketa egiteko. Ez da gero aurrerapen gehiagorik egin.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

87


3. B E ST E E SK U AL D E ET A H ER R IAL D E B AT Z U ET AN L A ND A - P A I S AI E N B AL IO A A G ER I AN JAR T Z EK O E G IND AK O H A INB AT EK IM E N EN AN AL IS I A 3. 1. S a r r er a Txostenaren atal honek paisaiaren balioa agerian jartzen duten be ste he r r ia lde e ta ko ekimenen hautaketa lana biltzen du. Proiektuaren helburuak betetzeko erabilgarriak eta inspiragarriak izan daitezkeen ekimenak modu laburrean aurkezten ditu. Hautatutako jarduerak hamar atal diferenteetan bereizten dira, beren izaera eta helburuak direla eta: 

Ibilbideak

Lehenengo sektorea

Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak

Nortasuna

Kostaldea

Gune industrialak leheneratzea

Ikastetxeak

Eraikin esanguratsuak leheneratzea

Ekitaldiak

Paisaia leheneratzea

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

88


3. 2. E kim e n e r e dug a r r ie n a z te r ke ta Egokia ikusi den kasuetan, gure proiektuarekin lotuta hemen azaltzen den ekimenen bat eredu gisa erabili nahi izango balitz ekintza gure eskualdeetara moldatzeko aholku batzuk jaso dira, eta ekintzak izan litzakeen aldaerak adierazi dira.

a) Ibilbideak a . 1. “ Pr og r am a de c or r e dor e s y pue r ta s v e r de s pa r a c iuda de s de m á s de 50. 000 ha bita n te s ” Deskribapena Programaren oinarrizko helburua, herritarren bizi kalitatea hobetzeko xedearekin, erabilera anitzetako eta e s kua lde m a ila ko i bil bide s a r e ba t berreskuratu eta sortzea da. Honek, aldi berean, kor r idor e e kolog ikoa r e n funtzioa betetzen du eta pertsonak mugitzeko bestelako bide motak eskaintzen ditu, atxikitako balioa emanez ibilbideei. Hauek hiri handietan paisaiaren ikuspegitik garrantzi eta interes handia hartzen dute. Gainera, ing ur u m e nProiektuan berreskuratutako e ta kultur a - ba lioa k ba r ne biltz e n bideetako bat (Gandolfi, 2007) dituz te n g u ne a k i de ntif ika tu dir a ibil bide e ta n eta hauen ondarearen balioa agerian jartzen dira, a isia ldi z e in hezkuntzarako interesgarriak izan daitezkeenak (Gandolfi, 2007).

“RIQUALIFICACIONE SPONDALE DEL FIUME PO”: Ekimen honek, de g ra da tuta ko g une a k berreskuratzeko bizikletan egin daitezkeen ibilbideak sortzea proposatzen du. Bertan a tse de ne r a ko g une a k egokitzea, z uha itz e ta z uha ixke n la nda ke ta k eta beharrezkoak ikusten diren e g itur a k e g urr e z koa k izatea aurreikusten da (hesiak, eskailerak, zubiak…) (Gandolfi, 2007). “PROGETTO BISENTIUM”: Proiektu honetan bidean zehar biz ikle ta k a lo ka tz e ko g une a k ezartzea aholkatzen da (Gandolfi, 2007). Moduetako bat, hainbat hiritan egiten den era izan daiteke, hots, bizikletak gune batean kateaturik egonda, ha ue k dir u txa r te l z e in N A N a r e kin e s k ur a tu ahal dira, ondoren beste kateatzeko gune batean utzi ahal duzularik . “PROGETTO SAN CARLO : RECUPERO E VALORIZZAZIONE DEL PAESAGGIO DE UNA ZONA INDUSTRIALE”: Proiektuak eskualdearen antolaketa du helburu, tartean dauden interes publiko eta pribatuak kontuan harturik. Bertan proposatzen diren ekimenen barruan, gune industrialen balioa handitzea proposatzen da, hala nola, bide e do e r r e pide z a ha rr a k be r r e skur a tz e a ibilbide edo pasealeku gisa, bai oinezkoentzat zein bizikletentzako. Honetaz gain, korridore berde eta e kolog ikoe n s us ta pe na z e in pa is a ia n bid e ha ue k iz a n ditz a ke te n i npa ktua r e n g utx itz e a burutu nahi da (Gandolfi, 2007).

a .2. “ Ruta de a r te r upe s tr e ” Deskribapena Proiektuaren helburu orokorra, la ba r a r te a r e n balioa agerian jartzea eta honen zabalpena burutzea da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Labar artea bertako paisaiaren elementu bereizgarri gisa ezagutzera eman bere kontserbazioa bermatuz.

Bisitariari labar artearen kontserbazio eta babesaren beharraz ohartaraztea.

Gaiaren inguruko eskaintza turistikoa bultzatzea, natura-paisaia eta kultur turismo jasangarriaren bidez. Honek, lekuko garapen ekonomikoa ahalbidetu behar du paisaia eta kultur baliabideen erabilera arrazionala burutzen den bitartean.

Helburu espezifikoak 

Oinez, bizikletaz zein zaldiz egiten diren desplazamenduak ahalbidetu eta areagotzea.

Hirietan gune liberatuak sortzea.

Hirietan andeatutako guneen paisaiaren leheneratze eta hobekuntza.

Hirigunearen zabaltzea baldintzatu eta konurbazioa ekiditea. Metodologia

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Lau ekimen nagusi proposatzen dira proiektuan: 89


Labar-artearen ibilbi de a zehaztea. Honetarako, guneen berezitasuna, adierazgarritasuna, kontserbazioa eta iristeko erraztasunak kontutan hartzen dira.

K or por a z io baten proposamena eta honen irudiaren diseinua.

Paisaian integratutako ibilbidearen interpretazio s e ina le z ta pe na eta laguntza materialaren proposamena. Honek, arte adierazpenen berezitasunak agerian jarri eta adieraziko ditu, aldi berean, hauetara modu seguru batean heltzea ahalbidetuz. Horretarako, labar-artea aurkitzen den kobaren aurrean eta irudikapenaren ondoan seinaleak jartzea eta bisitariak berak edo bisitagidariak eraman ditzakeen eskulaminak sortzea proposatzen da. Seinaleak norabidea, sarbideak, kokalekua edo edukizkoak izanen dira. Horrez gain, errepide nagusien sarreretan hauen berri ematen Ibilbidean zehar ikus daitezkeen seinal etako batzuk. (Gandolfi,2007) dutenak eta herri-guneetan honen inguruko prestakuntzarako edukia aurkezten dutenak jartzea aurreikusten da.

Azkenik, bai bisitarien zein labar-irudien se g ur ta suna bermatzeko neurriak proposatu ziren, hala nola, ibilbideak egokitzea, babes eskudela jartzea etab. Beti ere, paisaiaren ezaugarri eta edukiak kontutan hartuz. Informazio edukiak eta materiala zehaztea.

a .3. “ D e sf ila de r o A lm a de ne s ” Deskribapena Proiektuak turismoa dinamizatzeko eta sustatzeko ardatz nagusi gisa koope r a z io e konom ik o, te kni ko e ta a dm ini s tr a tiboa ha r tz e n ditu, eta horretarako par te ha r tz e publiko z e in pr iba tua n oinarritzen da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Ing ur ug ir oa r e kik o helburua: baliabide naturalen erabilera jasangarria burutzea turismoaren sustapenerako.

Helburu kultur a la : ondare kulturalaren balioa berreskuratzea.

Helburu soz ioe k onom i ko Proiektuak garatzen dituen eki ntzetako batzuk. a : lekuko jarduera (Gandolfi,2007) ekonomikoa, lehiakortasuna, dibertsifikazioa, ber e iz g a r r ita s una e ta e s ka intz a tur is tikoa sustatu eta he rr ita rr a k z e in le kuko e r a g ile a k sentiberatzea eta inplikatzea.

Metodologia 60 ekintza zehatz burutu diren arren, ondoren garrantzitsuenak azaltzen dira: 

Baliabide eta azpiegituren errestaurazioa.

Ingurugiro hobekuntzak.

Aholkuak eta aldaerak

Sarbideak aztertzea.

S e ina l e z ta pe na pa is a ia n inte g r a tu be ha r da . Azken finean, seinaleztapen gehiegi badago, edo seinaleen itxurak paisaiarekin bat egiten ez badu, hau artifizialegia geldi daiteke. Honek lekuaren ezaugarri eta bereizgarritasun horien balioa galtzera eraman dezake. Beraz, fase edo lan hau oso ondo pentsatu eta zehaztu beharra dago.

Sentsibilizazio eta prestakuntza ekintzak

Planaren jarraipena, emaitzen balorazioa eta adierazle turistiko eta sozio-ekonomikoen monitorizazioa.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

90


Kable bidezko zirkuituak, zaldainak, eskailerak ezarri dira paretarekiko modu longitudinalean jarrita, modu honetan paisaiaren ikusgarritasunaz gozatu ahal izateko.

Eraikin bereizgarrien eta ondare historiko kulturalen errestaurazioa be r e iz a e r a m a nte nduz .

a . 4. “ E c om us e o in v a lta le g g io”

Metodologia Lau ibilbide tematiko proposatu dira: A ntz ina ko be hite g ie n ohiturak ezagutzera ematen duena. Horretarako, eskualdeko bi gazta ezagunen historia eta burutzen den g a z ta r e n la nke ta berezia erakusgai dago. Horrez gain, ibilbide honetan upa te g i tr a diz iona la k da s ta tz e g une bezala aktibatzea aurreikusten da. T xa bola e ta la nda e t xe e n itxur a e z a g utz e r a e m a te n due na . Agerian gelditzen da harriaren lanketa, bai etxeen hormetarako, zein teilatuetarako. Horrez gain, txabola batzuk zaharberritu ondoren turismorako

Ibilb ide his tor iko - ku ltur a la . Monumentu historiko eta kultural nagusiak uztartzen ditu. Horrez gain, antzinako plazak eta iturriak bezalako eraikuntzak zaharberritzeko proiektu bat martxan jarri da.

E kosiste m e n it xur a aztertzeko aukera ematen duen ibilbidea. Pr e s ta kuntz a du helburu, horretarako, haranak, basoak eta errekak baliatuz. Gainera, transhumantziako bideak ere kontuan hartzen ditu.

Egin beharreko moldaketa lanak, sinple eta errazak baldin badira, auzolanean egin litezke.

Proiektu honek paisaiaren eta turismoaren balioa agerian jartzea du helburu eta horretarako ibilbide e n, la nda e r a iku ntz e n, itur r i e n, pla z e n e ta txa bo le n m a nte nua e ta z a ha r be r r itz e a hartzen du ardatz gisa. Aipatutako xedea lortzeko herritar eta instituzioen parte-hartze prozesu bat burutu da, garrantzia eman baitzaio herritarren eta eskualdearen s us tr a i e ta nor ta suna m a nte ndu e ta is la tz e a r i (Gandolfi, 2007).

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

zein ingurugiroaren lanketan erabiltzeko prestatu dira.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FUNDACIÓN EL SOLÁ. LA PIEDRA SECA EN LA FATARELLA”: Ekimenak harlangaitz lehorrezko hormekin egindako eraikuntza tradizionalen eta hauek eratutako paisaiaren balioa agerian jartzeko helburua du. Horretarako interpretazio zentro bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hiru ibilbide tematiko hasten dira, eta horietan oinarrituz gida didaktiko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen haurrentzako ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi nortasunaren atala. “EXPERIENCIAS DE SENSIBILIZACIÓN DEL PAISAJE DE LA ALPUJARRA-SIERRA NEVADA”: Bertan paisaiaren balioa agerian jartzeko eta honen inguruan sentiberatzeko herritarrentzat e sa na hi ha nd iko ibi lbi de a k identifikatzea eta eskualdearen ondare eta paisaia hobe ezagutzea ahalbidetzen duen m a te r ia la hedatzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

a .5. “ O a si z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz i one a r e a m onta na bie lle s e ”

Ibilbideen berri ematen duen esku-orria. (Gandolfi,2007)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

91


Deskribapena S e ina l e z ta pe n sistema integral baten bidez proiektu honek pa isa ia r e n ir a kur ke ta ahalbidetzen du paisaiaren balioak ezagutzea ahalbidetuz (naturalak, etnografikoak, kulturalak eta historikoak) (Gandolfi, 2007). Metodologia Erakunde desberdinak eta ikuspuntu ezberdinak uztartzea bilatzen du proiektu honek, hau da, kirola, natura, turismomerkatua eta abar uztartzea. Horretarako, Ibilbidean zehar jarritako panel e r a kunde e z be r dine n pa r te - ha r tz e a panoramikoetako bat (Gandolfi, 2007) be r m a tu na hi iz a n da , ba koit z a k be r e ikus punt utik paisaia aztertu eta baliotsuena dena adierazteko. Paisaiaren irakurketa burutzeko prestatutako pa ne l pa nor a m ikoa k jarri dira. Hauetan, kultura, ingurugiro eta ezaugarri historikoak txertatu dira. Horrez gain, na tur e skola bat dago, non adin guztietako jendeari zuzendutako sentiberatze eta prestakuntza saioak burutzen diren. Horrez gain, le kuko m a pa e ta g ida argitaratu dira, eta bertan antolatzen diren jardueren berri emateko pr e ntsa oha r ba t bidaltzen zaie erakundeei. Azkenik, baliabide hauek tur is m o bule g oe ta r a e ta we b atarian jartzen dira eskuragarri. Aholkuak eta aldaerak Gero eta ikastetxe gehiagok egiten dute honelako lekuen eskaria; beraz, honelakoetan ere otorduetarako eskaintza eta aterpekoa erantsi daiteke. (ikusi ikastetxeen atala).

g ur pildu ne ntz a ko ibilbidea, ukim e n e ta us a im e n a r e n bidezko ibilbidea eta urritasuna duten pertsonek burutu ditzaketen zaharberritzeko lan-eskaintzak erabiltzen dira (ikusi ikastetxeen atala). Aholkuak eta aldaerak Atal honetan txertatu da proiektu hau, lorategian egiten diren ibilbideak, baso, baserri zein baratzetan ba sog intz a na hiz ne ka z a r itz a tur is m oa r e kin u z ta r tz e n du te n ibil bide a k egitea proposatzen baita. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “BOULEVARD CENTRAL DEL CAMPUS RIU SEC UNIVERSIDAD JAUME CASTELLÓN”: proiektuak, antzeko zerbait proposatzen du. Honetan, lorategian z e ntz um e ne kin erlazionaturiko ibilbide edo gune ezberdinak proposatzen dira. H a rr e r a g une a r e kin hasten da, ondotik us a im e nar e n ibil bide a k jarraitzen dio, bertan la nda r e a r om a tikoa k kokatuz. Honi da s ta m e nar e n bideak ematen dio segida, f r uta a r bola k izanik honen ardatz. Dastamenarenari ukim e na r e na k darraio, a z a l dif e r e nte a k e ta m odu e z be r d ine a n m oz tu t a ko e nbor r a k dituz te n z uha it z e k in, honela, ukitzerakoan erliebe eta azal mota ezberdinak hauteman ahal izango dira. Azkenik, e ntz um e n e ta ikus m e na r e n g un e a k daude. Lehenengoan, he g a z tia k, e r r e ka ko ur a k e ta z uha itz e n h os toe k m ug itz e r a koa n sortzen duten soinuek hartzen dute garrantzia. Bigarrenean, ordea, la nda r e e s pe z ie e z be r dine n k olor e e ta f or m a z io e z be r dine k betetzen duten paper garrantzitsua, baita e rr e ka r e n ibilg ua k e r lie be a n duen eraginak ere (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Lehen aipatu bezala, hau ba s o z e in ba r a tz e ta n burutu daiteke, a z a lpe n pa ne l f inkoe n bidez, zein bis ita g ida tuko dute n pe r ts o ne kin . Gainera, zentzumenekin erlazionaturiko jolasak ere burutu daitezke, adibidez: begiak itxi denbora batez eta entzundakoa identifikatu, begiak itxi eta usaindutakoa edo dastatutakoa identifikatu, eta abar.

a . 6. “ Pr oy e c to ar bor e tum ” Deskribapena Proiektuak “el Valle y Carrasco” parke naturalaren barnean dagoen “arboretum” gune naturala berreskuratu nahi du. Proiektuak, berez, lorategi botaniko bat sortzea du helburu (Gandolfi, 2007). Honetaz gain, proiektu honetan ur r ita s una duten pertsonen gizarteratzea bilatzen da, esparruaren antolaketa eta lan eskaintzaren bitartez. Horretarako, a ulki Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

a .7. “ A de c ua c ión de la s te r r a z a s de l Re y C h ic o ha s ta la Fue nte de l A v e lla no” Deskribapena Proiektu honek paisaia historikoak eta eraldatutako paisaiak lehengoratzea du helburu. Horretarako, “Fuente de Avellano” iturrira doan ibilbide bat berreskuratu nahi da, literatur 92


pasealeku bat bihurtuz eta paisaiaren gune esanguratsuen balioa agerian jarriz. Bidean, irakurtzeko eta atsedenerako guneak sortzea eta idazleen lanen pasarteak bilduko dituzten altzairu herdoilgaitzeko plaken euskarri izango diren 12 mugarri jartzea proposatzen da. Aldi berean, idazlan hauekin pasealekuaren inauguraziorako argitalpen bat egin zen (Gandolfi, 2007). Aholku eta aldaerak Mugarrietan jarriko diren pasarteak aukeratzeko orduan, egokiagoa izango litzateke lekuko idazleen lanak lehentasuna izatea beste idazleen lanen aurrean. Bestalde, idazlanez gain, bestelako artelanak ere bil daitezke.

U pe lte g ie n, tur is m oa r e n, g a s tr onom ia r e n, a r kite k tur a r e n e ta ar te ar e n arteko lotura baliatuz, mahastizaintza eta ardogintzaren nazioarteko panoraman eskualderik erakargarrienetako bat bere burua berrasmatzen ari da. A r doa r e n I bilb ide berritzaileak, bere trazadura eta askotariko e kintz e kin, z a por e a k, pa isa ia k e ta s e nts a z i o e z be r dina r e n bila dabilen bidaiarien halabeharrezko jomugatzat inda r tu du A r a ba r Er r ioxa («Arabar Ekimenar en l ogoti poa («Arabar Errioxako Errioxako Ardoaren ibilbidea», d. g.). Ardoar en ibilbi dea», d. g .). Metodologia

a . 8. “ T he a tr e wa lks ” Deskribapena Proiektu hau Herbehereetan garatu da, bere helburu nagusia na tur a e ta kultur a r e n histor ia r e n ing ur ua n se ntibe r a tz e a da, eta gehien bat haurrei zuzendua dago («Theatre Walks», d. g.).

Era guztietako upe lte g i e k, e notur is m o ko e npr e s e k, hote l e k, j a te txe e k, m use oe k, a r dote k e k e ta e s kua lde k o uda le r r i g uz t i e k parte hartzen dute. Urtean zehar jarduerez beteriko ibilbidea da; haien artean honakoak aurki daitezke: j a ia ldi e spe z ia liz a t ua k, j a i he r r ikoia k e ta e r a kus ke ta k, a uto z a ha r r e n ra lly a k, kir ol- m a r a toia k e ta txa ng oa k Horrez gain, proiektua ezagutzera emateko we b a ta r ia dute. Bertan honako atalak aurki ditzakegu: 

Metodologia Ekimenaren oinarria Loonse en Drunense Duinen parke nazionalaren barnean egiten de n Ekimenar en argazki bat («Theatre Walks», d. g.) . a ntz e r ki ibilta r ia da. Ibilbidean zehar, natura, kultura, historia eta paisaiari buruz hitz egiten da.Horrez gain, pa r ke a r e n e ta ika s te txe e n a r te a n a kor dio bat sinatu da.

a . 9. “ A r doar e n ibilb ide a , A r a ba r E r r ioxa ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

H a sie r a ko or r ia : azken berriak, agendan burutuko diren hurrengo ekitaldiak agertzen dira, eta upategi, taberna, jatetxe, ardoteka, museo, ardo-terapia, aisialdiko gida eta garraiorako estekak daude. o

Proiektuaren azalpena.

o

Eskualdearen aurkezpena eta proiektuaren kokalekua eskualdean

o

Eskualdea eta produktuaren historia laburra.

o

Produktuaren garrantzia eta modalitateak eskualdean.

H e r r iz he rr i: eskualdeko herri bakoitzaren aurkezpen laburra eta udaletako eta turismo bulegoko kontaktua, baita bere web atariaren esteka. o

Mapak.

o

Harpidedun egiteko atala.

A ntola tu z ur e bida ia : establezimenduak arloka eta herrika zerrendatzen ditu. Bakoitzean klikatuz gero, honen aurkezpena, helbidea, kontaktua, ordutegia eta salneurriak azaltzen dira. 93


o

Enobusaren aurkezpena.

o

Eskaintzak eta gomendioak.

o

Argazki, bideo eta liburuxka galeria.

o

Turismoko profesionalen gida.

o

Albisteak eta agenda.

Pr e nts a a r e toa : prentsa oharrak biltzen ditu, komunikabideei beraien lana erraztuz. o

Prestakuntza ikastaroak.

o

Bertako errezeten aurkezpena.

g une e n se ina l e z ta pe na k, zumea erabiltzen duten a r tisa ue n e koiz pe na e ta hone n la nda ke ta s us ta tz e a aurreikusten da (Campos Gómez et al., 2010). “RUTA DEL ACEITE EN EL VALLE DEL TIÉTAR”: Ekimen honek eskualdean olibondoaren laborantzak duen garrantzi etnologiko, ekonomiko eta paisaiaren gainekoa agerian jartzea bilatzen du ibilbide tematiko baten bidez. Bidean zehar 10 geldiune daude (olibondoaren ustiapen desberdinak, olio-errotak eta bi museo (etnologikoa eta olioarena), non olioaren laborantza, kultura eta osasunean dituen onurak aurkezten diren. Honekin batera, proiektuak olioaren ekoizpen ekologikoa bultzatu nahi du (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

a . 10 . “ Ruta ’ l que s u y la s idr a ”

“VALORISATION DES PAYSAGES VITICOLES DES CÔTES DU VENTOUX”: Proiektu honek, gida didaktiko baten bidez, enoturismoa bultzatzea proposatzen du. Esku liburu honek mahastiek osatzen dituzten paisaiak, lur motak eta ardoaren ekoizpenaren ondarea erakusten dituen bost ibilbide aurkezten ditu. Horretarako, aldez aurretik paisaia ezberdinen identifikazioa, karakterizazioa, ezagutza objektiboa bildu eta honen inguruko gogoeta kolektiboa egin da. Horrez gain, proiektuak sentsibilizazio eta prestakuntza plan bat proposatzen du paisaiari buruzko tailerren bidez (Gandolfi, 2007). “RUTA DEL MIMBRE EN VARIOS MUNICIPIOS DE CUENCA”: Proiektu honek landa turismoaren sustapena du helburu eta horretarako z um e a oina r r i izango duen ibilbidea proposatzen du, bertan z um e ar e n la nke ta bur utz e n dute n he r r ia k aipatuz, baita na tur ar e n z e in kultur a r e n ikuspe g i tik g a r r a ntz ia dute n le k ua k ere. Aldi berean, ibilbidearen berri emateko e sku- or r ia k, ka r te la k e ta we b a ta r i bat sortu da. Horrez gain, zumearen laborantzaren eta paisaiaren inguruko inte r pr e ta z io z e ntr o bat eta be ha tokia k sortu dira. Proiektuar en marketing -eko irudia. (Campos et al ., 2010) Honek guztiak eta produktuaren sa lm e nta

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Deskribapena Proiektu honek Asiegu (Asturias) herriko a huntz g a z ta eta s a ga r doa eman nahi ditu ezagutzera, eta bere salmenta areagotu. Lekuko ekoizleek martxan jarri dute eta beraien herriaren nortasuna, ohiturak eta ekoizpen prozesua ezagutzera eman nahi dute. Proiektuar en marketing -eko irudia. («La ruta´l quesu y la si dra», d. g .)

Metodologia

Urteko sasoi jakinean, sagardoa eta ahuntz gazta ekoizteko erabiltzen diren g une e ta r a bis ita k antolatzen dira eta bukaeran tokiko otordu tipiko bat eskaintzen da, tokiko produktuekin egindakoa. Gune a k honakoak dira: 

Gaztandegia.

Landa-habitataren elementuak eta antolakuntza ezagutarazteko paisaia.

Laborantzako lurren kudeaketa kolektiboa ezagutarazteko paisaia.

Artzaintzak sortutako paisaiak ezagutarazteko guneak.

Cabrales gaztaren heltze-prozesua azaltzeko, hau gauzatzen den kobazuloak. 94


Sagarrondoen haztea eta barietateak ezagutzera emateko paisaiak.

Sagardoa ekoizteko prozedura azaltzeko, hau ekoizten den gunea.

Bisitarako ordutegiak aurretik zehaztuta dituzte, baita bisitako pr e z ioa ere, adinaren arabera (0-5 urte: 0 €; 6-9 urte: 6 €; 9 urtetik gora: 21 €). Ekimenaren berri esku-orrien bidez eta web atariaren bidez ematen dute, bertan e rr e se r ba egiteko zenbakia ematen dute (soilik erreserbarekin egin daiteke bisita) («La ruta´l quesu y la sidra», d. g.).

Azkenik, e koitz ita ko pr odu ktue k in e g inda k o s a s ki ba t z oz ke ta tz e n dute, eta zozketan parte hartzeko ekoizle-guneen hiru zigilu gutxienez izan behar dira bilduta. Modu honetan, jendea lekuak bisitatzera animatu nahi da (Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea, d. g.) .

b.2 “ S iste m a z ione pa e s a g g is tic a de lla te nu ta f onta n a c a ndida ” Deskribapena Proiektu honek m a ha s tia k hartzen ditu ardatz gisa, lur ra re kiko lotur a , na tur ing ur une a e ta le kuko o hitur a k sustatu eta berreskuratzeko helburuarekin (Gandolfi, 2007). Metodologia

b) Lehenengo sektorea b. 1. “ I doki a g r ic ultur e pa y s a ne , g ur e la bor a ntxa ir aunkor r a ” Deskribapena S a lm e nta z uz e na egiten duten ehun ekoizle biltzen dira idoki sarean. Duela 20 urte sortu zen agentzia bat da idoki, laborantza iraunkorraren printzipioetan oinarritzen dena, kalitatezko janariaren zuzeneko salmenta egiteko helburuarekin. Orain, 20 urte ospatzeko bisitak antolatu dituzte ekoizle gune bakoitzera.

Mahastia a ntz ina ko g a r a ie ta n be z a la e g itur a tz e a z gain, a die r a z g a rr ia k dir e n z uha it z e ta z uha i xka k landatu dituzte. Mahastia ibilbide eta gune desberdinetan banatu da, bakoitza zuhaitz multzoz markatua egonik. Aholkuak eta aldaerak Kontuan hartuta gure proiektua garatuko den guneetan ez dela mahastirik egongo, proiektu hau bera ba r a tz e e tar a e g okitu daiteke, bertan gune ezberdinak zehaztuz (barazkiak, fruta-arbolak, eta abar). Gainera, s e ntibe r a tz e ko e ta pr e s ta kuntz a helburuak kontuan har daitezke (landaketa sasoia, fruta-arbolekin sagardoa egiteko sasoia, marmeladak egitea eta abar). Horrez gain, a dindua k e ta ha ur r e kin jarduerak presta litezke, baita helduei zuzendutakoak ere.

Metodologia I doki sa r e a r e n parte izateak produktuei balio atxikia ematen dio. Horrez gain, ekoizle gunea s e ina le z ta t u egiten da eta honen berri ematen da esku-orri zein web atariaren bidez.

b.3. “ O r m e su la c our t” Deskribapena

Bis ite i dagokienez, egun jakin bat finkatu dute hauek egiteko. Dena den, ez da aurretik deitu behar bisita konfirmatzeko. Zerrenda bat Proiektuar en “marketing”-eko eskuaurkezten dute esku-orrian zein web atarian, orriaren azala. (Euskal Herriko Etxe bertan ekoizle-guneak herrika taldekatzen Ekoizl een elkartea, d. g.) dituzte, ekoizten duten produktua zein den azalduz, eta bisitarako orduak zein bisitatan eskaintzen diren zehaztuz. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

95


Honen helburua m a ha s tia k er a tz e n due n pa isa ia r e n ba l ioa beste baliabide batzuen bidez agerian jartzea da. Horretarako, proiektu honek elikadurarekin loturiko paisaia (mahastia) artearekin eta musikarekin erlazionatzen ditu (Gandolfi, 2007). Metodologia L ur r a , a ir e a , ur a e ta s ua r e kin e r la z iona tur iko a r te la na k kokatu dira ibilbidean zehar, hasiera eta bukaerako puntuak bi etxaldetan bukatzen dira “La corte” eta “El castillo” izenekoak. Biek tokiko baserrien ohiko e z a ug a r r ia k dituzte. Etxalde hauetan udan zehar pr oie ktua r e n g a ia r e kin e r la z iona tur iko a r te la n g a r a ikide e n e r a kus ke ta k burutzen dira.

nekazaritza-gunea antolatu, tokia berritu eta mantendu nahi du, historia eta kulturaren arrastoak errespetatzeko. Izan ere, gunearen antolaketa landa eremuko antzinako bizitzari estuki lotuta dago. Horrez gain, erakusketak zein kontzertuak burutzeko guneen prestaketa aurreikusten da. Halaber, proiektuak zentzumenak erabili nahi ditu baliabide gisa, kolore, usain, soinu eta ehunduren bidez eduki sinbolikoz osatutako irudi bat sortuz (Gandolfi, 2007). Helburuak Parkearen ikuspegi bat. 10.irudia: Parkearen ikuspegi (Gandolfi, 2007) bat (Gandolfi, 2007)

Ikerketarako helburu botanikoek hautaketa.

Lekuak ingurugiro heziketako eskaintzen dituen baliabideen azterketa.

Paisaiaren leheneratzea.

Arkitekturan, botanikan, nekazaritzan eta abar aurki daitezkeen historiaren arrastoen identifikazioa.

izan

daitezkeen

espezie

Aholkuak eta aldaerak Mahastian aurki daitekeen artelan bat eta i bilbidea. 2007)

(Gandolfi,

Naturaren ikuspegitik interesgarriak diren zuhaitz eta landare espezieak soilik kontutan hartu beharrean, be r ta ko la nda r e e n ( z uha itz e ta ne ka z a r itz a ba r ie ta te e n ) ha z ie n inguruan lanketa bat egin daiteke, eta honen inguruko sentsibilizazioa.

Aholkuak eta aldaerak Ibilbidean zehar jarriko diren lurra, airea, ura eta suarekin erlazionaturiko artelanak e s kua lde ko a r tis ta ba te na k izatea egokiagoa izan daiteke. Azken finean, modu honetan lekuko artista bat ezagutzera ematen da baita ere. Udan burutzen diren erakusketa horiek ere, a din de sbe r dine ta ko a r tiste k buruturiko artelanekin egin daitezke, e lka r la n ba t sortuz bertako ika ste txe e kin, z a ha r - e txe e kin z e in be s te la k o e lka r te e kin.

b.5. “ Ma in Ä ppe lH a us L ohr be r g ” Deskribapena Proiektu honek gizakia eta baratzearen arteko lotura berreskuratu nahi du. Horretarako, ba r a tz e a k, hauen m a ne iu tr a diz iona la , zein hauek sortu duten pa is a ia be r r e skur a tz e a eta honen mantenua ezin besteko helburu bihurtzen dira («Year calendar MainÄppelHaus», d. g.).

b. 4. “ R e s ta ur o di pa r ti de l pa r c o di v illa a nnoni” Deskribapena Parkea, e kolog ik oki in te r e s g a r r ia k diren zuhaitz eta landare espezieek, baita lekuaren eta landa bideen kontserbazioak ere ezaugarritzen dute. Proiektuak parkea eta Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

96


Frantziako Marais Audomarois eskualdean denda handi bat ezarri da eta bertan eskualdean ekoizten diren sasoiko nekazaritza eta abeltzaintza produktuak eros daitezken («Aux Saveurs du Marais», d. g.). “BRANDING GUIDE": Eskualdean ekoizten diren lehen sektoreko produktuen “marketing”-a egiteko gida da. Dena den, gida honetan sartzeko ekoizpen modua, kalitatea, animalien ongizatea eta ekoizpenak ingurugiroan duten inpaktua aztertzen dira. Beraz, gida honetan agertzen diren produktuek atxikitako balioa lortzen dute («Branding Guide», d. g.).

b.6. “ L if e sc a pe - y our la nds c a pe ” Eskual dean ekoizten diren leheneng o sektoreko produktuen saltokia. («Year calendar MainÄppelHaus», d. g .)

Metodologia Proiektuaren xedea aurrera eramateko, we b a ta r ia n ekimen ezberdinekin osatutako ur te ko pr og r a m a argitaratzen da. Bertan ondoko ekimenak aurki daitezke: 

I na us te ika s ta r oa k baratzeen jabeentzako.

Haurrentzako hezkuntza programak.

Baratzeetan bizi diren a nim a lie n ing ur uko h itz a ld ia k : sagu zaharrak, hontzak, eta abar.

Horrez gain, baratzeetako produktuak (sagarrak, udareak, sagardoa eta abar) eta baratzetako produktu eraldatuak saltzeko de nda bat dago.

Aldaerak eta aholkuak Eskualdean baratzeentzako lur egokia duen herri-lurrik badago, alokairuan dauden baratzeen sistema ezar daiteke. Horrez gain, adinduek izan dezaketen ezagutza transmititzeko ta ile r r a k egin daitezke, modu honetan e z a gutz a r e n tr a nsm isioa burutuz eta aldi berean, a dindue n inte g r a z io soziala bultzatuz. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “AUX SAVEUR DU MARAIS”: Proiektu honen xedea eskualdean era tradizionalean ekoizten diren lehen sektoreko s a s oiko pr odukt ue n sa lm e nta areagotzea da. Honek, aldi berean, antzinako nekazaritza eta abeltzaintzaren ondorio diren eta eskualdeko nortasunean hain garrantzitsuak diren paisaien iraupena bermatzen du. Horretarako, Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen ga r a pe n e konom ik oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), kalitate e kolog ikoa e ta e lka r la na modu orekatu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia Haurrentzako eta euren familientzako ta ile rr a k eta a ntz e r kia k antolatzen dira, hauek beraien inguruko pa is a ia r e kin lotur a berreskura dezaten. Horrez gain, ika ste txe e k in e lka r la n a burutu da, sare bat osatuz paisaiaren lanketarako. Halaber, lehenengo sektoreko produktuen ekoizpena ikustera ir te e r ak burutzen dira. Modu honetan, haurrek ja na r iar e n j a tor r ia , lehen sektoreko pertsonen biz im odua eta e g oe r a ezagutzeko aukera dute.

b.7. “ A pa dr ina un na r a nj o” Deskribapena Proiektuaren bidez bis it a r ia eta pa is a i a tr a diz iona la r e n artean lotur a sortu nahi da. Aldi berean, le kuko pr odu ktua k ezagutzera ematea du helburu ekimen honek (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Laranjondo baten “a ita bitxi” izateko aukera ematen du proiektuak; trukean, pertsona horrek arbolaren e koiz pe na r e n eta honen fruituekin egindako pr oduktu e r a lda tue n zati bat eskuratuko du. 97


Aholkuak eta aldaerak Gauza bera egin daiteke intxa ur r ondo, g a z ta inondo zein hur r itz e kin. Modu honetan, fruitu hauen bilketa eta hein bateko m e r ka tur a tz e a lortuko da. Hau egokia izan daiteke landa-herri eta hirien arteko bizilagunen artean. Hau da, landa eremukoek fruituak eta hauekin egindako eraldatuak bidal liezazkiekete hirietako pertsonei fruta-arbola baten “aitabitxi” egitearen truke.

Horrez gain, eskualdeko he r r itar r e k pr opos a m e ne a n pa r te har tu dute , aldi berean paisaiaren arazo, balio eta abarren inguruko kontz i e ntz ia g a r a tuz . Esan beharra dago, saioaren ikusleen kopurua nabaria dela eta bere erreportajearen kalitatea saritua izan dela behin baino gehiagotan (Gandolfi, 2007).

b. 8. “ C e ntr o de c ons e r v a c ión de la e tn obot á n ic a y l a a g r odiv e r sida d de la s S ie r r a s de Béj a r” Deskribapena Proiektuak laborantzako ba r ie ta te tra diz iona la k berreskuratu eta ne ka z a r itz a ko m e todo e ko log ik oa k sustatzea du helburu. Modu honetan, nekazaritzaren globalizazioaren kultura saihestu nahi da, be r ta ko ba r ie ta te e n g a le r a e kidine z eta arazoari irtenbidea bilatuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Ekimen honen barnean ondoko jarduerak daude: 

Barietate tradizionalen ike r ke ta , konts e r ba z ioa eta hauen balioa agerian jartzea. Horretarako, barazki eta fruta-arbolen ha z ia k bildu dira, baita ne ka z ar ie n e z a g utz a ere.

Hazien bilte g i bat martxan jartzea eta dinamizatzea.

Nekazari berrien pr e s ta kuntz a .

N e ka z a r itz a e kolog ikoa r e n inguruko prestakuntza eta jarraipena.

Bertako barietateak konts um itz e a k duen garrantziaz kontz ie ntz ia tz e a .

d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak d. 1. “ E l pa is a j e e n E s pa c io P r ote g ido”

Saioaren irudietako batzuk (Gandolfi, 2007)

Metodologia Lantzen diren ikuspegi desberdinak: 

Paisaia bereizgarriek biltzen dituzten ba lioa k , ba lor e a eta m eha txua k .

Bereziki erakargarriak diren bis ita g ida tu a k eta pa is a i e n inte r pr e ta z ioa k , hauek batzuetan pertsona esanguratsuen eskutik.

Pa isa ia r e n e bol uz i oa eta bere lotura prozesu naturalekin edo giza eraldaketekin.

Gizakiaren a da pta z ioa paisaia berezietara eta honen ingurugiro eta kultur ondorioak.

Bereziki ha us kor r a k diren paisaiek dituzten mehatxuak.

Pa isa ia r e n konts e r ba z ioa r e kin erlazionatutako eginkizunak.

Paisaiarekin erlazionaturiko ja r dunbide e g okia k zabaltzea.

Hiri paisaiekin kontaktuan dauden landa eremuen kontr a s te e n interpretazioa.

Artearen eta literaturaren bidezko pa is a ia r e n inte r pr e ta z ioa .

Eskualdeko paisaiek klim a be r e ko be s te e s k ua lde bateko paisaiekin duten lotura.

Deskribapena “Espacio Protegido” duela zazpi urte A nda luz ia ko te le bista n e m ititz e n ha si z e n pr og r a m a da eta pa is a ia e kintz e n s ubj e kt u be z a la hartzea bultzatu nahi du. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

98


d. 2 “ Br uf a - la ca m pa g na s c olpita ” Deskribapena Umbriako zinema batzordeak bultzatutako le hia ke ta baten bidez finantzatutako dokum e nta la da. Bertan, landa eremuetako paisaiak eta arte garaikidea uztartzen dira. Horretarako, eskualdeko he r r ita r ra k parte aktibo bihurtzen dira; izan ere, eskualdeko landa eremuetan oinarritutako artelan batzuk jarri ziren eta dokumentalean herritarrek paisaia eta a r te la n g a r a ikide hauen hautematea aztertzen da (Gandolfi, 2007).

Dokumentalaren eszenetako bat. (Gandolfi, 2007)

Lan honek bi CD biltzen ditu; batan pa is a ie n de s kr ipz io te s tu e ta s oi nu a die r a z g a rr ie n lokuzio bat dago, eta bestean soinu adierazgarrien etenik gabeko bilduma. Bertan, paisai ezberdinak eta urteko sasoi ezberdinak hartzen dira kontutan (Gandolfi, 2007).

CD-aren irudia. (Gandolfi, 2007)

Aholkuak eta aldaerak Alde batetik, interesgarri izan daiteke eskualdeetan edo EAE mailan dokum e nta l e n le hia ke ta bat burutzea, landa eremuetako berezitasunak zein historia bilduz eta paisaia hauen balioa agerian jarriz. A r te la n g a r a ikide e k landa eremuei atxikitako balioa eman diezaiekete. Dena den, honetan bi kontu garrantzitsu egon daitezke; alde batetik, artelan hauek pa isa ia r e n ha r m onia ha us te n e z dute la e ta m odu e g o kia n inte g r a tz e n dir e la ziurtatu behar da eta, bestetik, eskualdeko he r r itar r e n onir itz ia izan behar da, azken finean paisaia beraien bizitoki delako eta honelako aldaketek beraien bizitzako harmonian eragin baitezakete. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FARMING FOR NATURE”: dokumental hau natura babesten duen abeltzaintza mota batez ari da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

d. 3. “ P a is a j e s s onor os a nda luc e s ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

99


d. 4. “ l’ hor ta nos tr a ” Deskribapena Formatu arineko libur uxka bat da; bertan Valentziako ba ra tz e e n pa is a i a his tor ik oa aurkeztu eta laburtzen da. Lan honetan ar g a z kia k e ta poe m a k uztartzen dira, baratze bizi baten paisaia eta giza balioak aurkeztuz Aldi berean, bizimodu hau mehatxatzen duen eraikuntza jarduera ere agerian jartzen da. Momentu honetan, lan honi esker eta bizilagunen Liburuko argazki bat (Gandolfi, 2007) sinadura bilketak direla eta, baratzearen lurralde ekintza plana garatzen ari da (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Liburuxkaz gain D VD -ak ere egin litezke eta web atari batean zintzilikatu. Bestetik, toki bateko paisaia mota jakin bat aztergai izateaz gain, eskualdean izan daitezkeen be ste la ko ohitur a k (zerria hiltzea, sagardoa egitea, basoak mugarratzea eta abar) izan daitezke honelako ekimen baten helburu. L e hia ke ta k burutu daitezke, jendearen parte-hartzea gero eta handiagoa izanik kontz ie ntz ia z i oa ere handiagoa izango baita.

d. 5. “ Rim in i a tla s in da g ine s u l pa e s a g g io de lla pr ov i nc ia di R im ini pe r il nuov o pia n o te r r itor ia le di c oor dina m e nto pr ov i nc i a le ” Deskribapena Proiektuak administrazioak eta eskualdeko herritarrak paisaiaren inguruko gaietan sentsibilizatzea du helburu. Horretarako, paisaiaren inguruko a rga z ki e r a kuske ta baten gainean egindako inkesta bat burutu da. Bertan, paisaia horren gainean adituak direnen eta adituak ez direnen ikuspegitik lantzen da, paisaien a lde histo r iko a k, g a ra ikide a k , pr odukz i o a uke r a k , tur is m oa r e n a uke r a e ta er edu de sbe r dina k e ta hor ie n ond or ioa k ikertuz (Gandolfi, 2007).

d.6. “ We b de l O bs e r v a tor io www . c a tpa is a tg e . ne t : una v e nta na a b ie r ta a l pa isa j e ” Deskribapena Katalunia, Espainia eta munduko paisaiari buruzko gaiak jorratzen dira Kataluniako Paisaiaren Behatokiaren webgunean. Ataria komunikaziorako, kontsultarako eta Behatokiaren aktibitatearen proiekziorako tresna da; aldi berean informazioa, trebakuntza eta sentsibilizazio funtzioak betetzeko sortua izan da (Gandolfi, 2007). Metodologia Web atariaren iz a e ra inte r na z iona la k, dina m ikoa k, e ta be s te la ko inf or m a z ioe n osagarri gisa erabili ahal izateak ezaugarritzen du, Web atariaren hasi era orria. baita e dukia k e g une r a tua k izateak ere. Horrez (Gandolfi, 2007) gain, gune interaktiboa da guztiz eta bertako informazioa eskuratzea oso erraza da. Beraz, oso garrantzitsua da web atariak er a bile r a e rr a z a e ta a ts e gina iz a te a (WAI sarbide estandarren 1 lehentasun maila du). Honek, bestelako funtzioez gain, Pa is a ia r e n K a ta log oe i buruz he rr ita rr e i z uz e nduta ko i nke s ta k bertatik bideratu ahal izatea bermatu du. Atarian honako atalak edo gaiak aurki daitezke: paisaiari buruzko artikuluak prentsan, agenda, “Observatori”-ren aurkezpen eta funtzioak, burutu diren ekimenak, paisaiari buruzko dokumentazioa, “Observatori”-ren argitalpenak eta paisaiarekin lan egiten duten beste erakunde edo instituzioen estekak. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “IL PAESAGGIO BRESCIANO”: www.ilpaesaggiobresciano.it web atariak Brescia-ko paisaiaren erakusleiho izan nahi du, baita bere nor ta s un , kult ur a eta berezko ezaugarriena ere. Horrez gain, eskualdeko ikastetxeekin elkarlana burutzen du, adin desberdineko ikasleentzako bide o z e in ida tz i le h ia ke ta ba t antolatuz. Webgune honek pa is a i a his tor ikoa e ta m e ndie ta koa ba na tz e n ditu, bakoitzarentzat honako atalak aurkeztuz: proiektuaren azalpena, ibilbide birtuala (paisaia esanguratsuei buruzko informazioa eskainiz), berriak, ikastetxeei zuzendutako lehiaketaren oinarriak, lehiaketaren emaitzak eta irabazleen lanen aurkezpena, Web atariaren

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

100


kudeatzaileen kontaktua eta hau bisitatzen dutenek ekarpenak egiteko bisitarientzako liburua (Gandolfi, 2007).

Metodologia

d. 7. “ L if e s c a pe – y our la nd s c a pe ” pr oie ktua r i bur uz ko li bur ua e ta we b or r ia Deskribapena Landa eremuetako bizitza, sostengu ekonomiko eta aukeren aldaketa eta eboluzioari erantzunez sortutako proiektua da. Honen helburua la nda e r e m ue n g a r a pe n e ta ir a upe ne r a ko jardunbide egoki eta berriak aurkitzea da, beti ere modu jasangarrian eta naturarekiko Proiektuar en log otipoa. errespetuz. Proiektu honen helburu nagusia («lifescapeyourlandscape», d. g.) la nda e r e m ue n g a r a pe n e konom ik oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolo g ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

L’alt Empor dà-n garatutako Paisaiaren Kartaren azala (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013) .

Kartaren sustatzaile izan daitezke bai Generalitat-a, bai tokiko administrazioak, baita bestelako erakundeak ere. Karta idazteaz, atxikimenduak jasotzeaz eta koordinazioaz arduratuko den erakundea zein izango den zehaztu behar da aldez aurretik. Ondoren, Generalitat-ak Kartaren helburuek paisaiaren konts e r ba z io e ta g a r a pe n j a s a nga rr ia r e kin ba t e g ite n duen aztertuko du, onespena eman aurretik. Prozesu guztia hiru fase nagusik osatzen

dute (Generalitat de Catalunya, d. g.): 

D ia g nosia :

Metodologia

o

Paisaiaren eboluzioan eragiten duten dina m ika k zehaztu.

Bost herrialdetako 14 kide elkarlanean aritu dira lau urtez landa eremuaren paisaiaren ekoizpen modu berriak aztertzeko. Urte hauetan zehar, kide desberdinek g ar a tuta k o pr oie ktu be r r ia k e lka r ba na t u dituz te , ba ita ha ue n hutsune a k e ta in da r g une a k e r e . Proiektuak he z kuntz a , he r r ita rr e n a r te ko e lka r la na, kom unika z i o a , f ina nt z a z ioa e ta pr oie kt u so z ia la k barnebiltzen ditu. Horrez gain, proiektuaren eta honetan biltzen diren ekimenen berri emateko www.lifescapeyourlandscape.org we b a ta r ia sortu dute.

o

Paisaiaren elementuen ba lioa k identifikatzea.

o

Paisaiaren gaineko inpa ktu eta ar r is kue n detekzioa.

o

Etorkizunari begira dauden a uke r a k eta e rr onka k identifikatzea.

d. 8. “ C a r ta s de l P a is a j e” Deskribapena Katalunian paisaiaren politikaren garapenari lotutako tresnen artean eskualde mailan aplikatzeko sortu ziren Paisaiaren Kartak, aurretik beste herrialde batzuetan arrakastaz aplikatu ondoren. Kartak hitz a r m e ne r a ko tr e sna bat dira, eremu jakin bateko eragileen a kor dioa k biltzen dituen dokumentua, pa isa ia hobe tz e k o eta berau ba lioa n j a r tz e ko e s tr a te g ia eta e kintz a k sustatzea helburu dutenak. Karta sustatzen duten erakunde eta eragileek publikoki sinatzen dute dokumentua, eta bertan jasoko dira bakoitzak hartutako konpr om is oa k eta zehaztutako helburuak lortzeko finkatutako e pe a k (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013). Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Bita r te ka r itz a : fase honetan, proiektuaren lidergoa hartu duen erakundeak diagnosiaren emaitzak aurkeztuko dizkie eragile ezberdinei. Fase honen xedea pa isa ia r e n ka lita te a r i bur uz k o he lb ur ua k ahalik eta kontsensu gehienez a doste a da. H e lbur ua k zehatzak eta lurraldearen antolaketako zatikako planarekin koherenteak izan behar dira. Ondoren, honakoak zehaztuko dira: o

Paisaia hobetzeko ne urr i orokorrak.

o

L e he nta s une z k o jarduerak.

o

Lana egiteko erabiliko diren paisaia ir iz pide a k .

o

Paisaiaren hobekuntza helburu duten pr oie ktu pil otue n sustapena.

o

Ikuspegi soziala eta ekonomikoa izango duen ja r dunbide e g o kie n g i da sortzea.

o

Paisaiaren s e nts ibil iz a z io eta pr e s ta kuntz a kanpainak. 101


K a r t ar e n s ina dur a : adostutakoa aurrera eramateko, e g ute g i bat osatuko da eta koor dina z i o a nola burutuko den zehaztuko da fase honetan. Beti ere, ondoko ba ldint z a k beteko dira: o

Pa is a ia r e n ka lita te a r e n ing ur uko h e lb ur ue kin ba t datozen j a r due r a z e ha tz a k proposatuko dira.

o

A r dur a k ba na tuko dira.

o

Eragile bakoitzak burutuko dituen ekintzak e g ute g i batean jasoko dira.

o

Bita r te koa k eta ba lia bide e konom ik oa k f ina ntz a z ioa lortzeko bideak aztertuz.

o

Paisaiaren Karta zabaltzeko kom unika z io pr og r a m a bat garatuko da.

estimatuko

dira,

(alkateekin, herritarrekin eta abar). Honetarako C D - a k, D VD -a k, e s ku - or r ia k, eta abar sortu dira. e .2. “ Funda c ión E l S olá . L a pie dr a s e c a e n la F a tar e lla ” Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e r a ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa is a ia r e n ba lioa a g e r ia n j ar tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako inte r pr e ta z io z e ntr o bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hir u ibilb ide te m a tiko hasten dira (Fundació el Solà, d. g.-a; Gandolfi, 2007), eta horietan oinarrituz g ida dida kt iko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen ha ur r e ntz a ko ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi ibilbideen atala. Metodologia

e) Nortasuna

Metodologia

Bere lanaren ardatz nagusia harlangaitz lehorrezko hormekin egindako e r a ikin tr a diz iona le n m a nte nua da. Horretarako, eta eraikuntzen egoera ezagutzeko, inbe nta r io ba t e g in z e n un ibe r ts ita te a r e n la g u n tz a r e kin . Horrez gain, honako ekimen edo lanak ere burutzen ditu fundazioak:

Buruturiko ekimen interesgarriak (Gandolfi, 2007):

Zaharberritzeko ika s tar oa k .

A uz ola nde g ia k .

Fundazioak berak zein beste elkarteek interpretazio g une a n a ntola tur iko ha inba t e kintz a (erakusketak, aurkezpenak, kongresuak, eta abar).

e . 1. “ L e s tr a de v er di de ll’ A ppe nn ino i tine r a r i tur istic i, c ultur a li e na tur a li pe r lo s v ilupp o s oc io - e c o nom ic o de l l’ A ppe n nino b olog ne se ”

 Lekuko agintaritzarekin, “Fundación de Cajas de Ahorros de Bolonia”-rekin eta Rhin haraneko mendietako mankomunitatearekin eta Boloniako eta Emilia Romagnako probintziekin a kor dio ba t s ina tu z e n ha r a na r e n g ar a pe ne r a ko.  Ikerketa zentroa eta museo-eskola sortzeko eraikin historiko bat eskuratzea. Berreskuratutako eraikinetako bat (Gandolfi, 2007)

Horrez gain, fundazioaren berri emateko we b a ta r i bat dute, non ondoko atalak aurki daitezkeen: fundazioaren, eskualdearen eta ibilbideen aurkezpena; agenda; argitalpenak; lehen hezkuntzarako prestakuntza proiektua (ikusi ikastetxeen atala); fundazioaren lagun egiteko atala eta abar (Fundació el Solà, d. g.-a).

 Gaztainaren ekoizpen tradizionalaren sustapenerako finantziazio laguntza lortzea.

Rhin inguruko pa is a ia e ta nor ta s una la ntz e n due n e skulib ur ua r e n prestaketa eta argitaratzea. Bertan, paisaiaren izaera lantzen da, eta honen eraldaketan bortizki ez eragiteko esku-hartze aholkuak.

Datuak eskuratzeko, ikus ka tz e a k , ike r ke ta k, inke s ta k, k a npa ina k, argazkiak eta abar egin ondoren, lortutako informazioarekin pr e sta kuntz a sa ioa k burutu dira Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

f) Kostaldea f .1. “ Riqua lif ic a z ione a m bie nta le de ll’ a r e nile d i C a s te lpor z ia no ” Deskribapena

102


I ng ur ug ir oa r e n le he ng or a tz e a e ta m a nte nua , horretarako parke natural bat sortuz. Hau, bainu denboraldian publikoari ixten da (Gandolfi, 2007).

Hondartzaren erabilera mantentzea.

Metodologia Buruturiko ekimen interesgarriak ondokoak dira: 

Eraikinen e ra is pe na , hondartza eta dunetarako s a rr e ra k g utxitz e a , a pa r ka le kue n % 90 e z a ba tz e a , ur eta e ne r g ia sare guztiak ke ntz e a .

maketa (Gandolfi, D una k berak, hauen aurrerapena eta Proiektuar en 2007) prozesu naturala be rr e s kur a tz e a . Horretarako, dunen gunea hondartza eta bideetatik itxituren bidez banatzen dira.

Hondartzan ezarriko diren er a ikin edo txabolak e g ur r e z koa k izatea eta dunetatik ahalik eta urrutien egotea, horrela jendearen joan-etorriak dunengan eraginik ez izateko. Horrez gain, eraikin hauek sistema berritzaileak erabiltzea proposatzen da (eguzki plakak, aire girotua, estolderia), modu honetan a ir e r a egiten diren is ur ke ta k gutxitzeko helburuarekin.

f . 2. “ Re c upe r a c ión de la s S a lina s de l C a r m e n y Museo de la S a l ” Deskribapena Proiektuak kostaldeko ga tz a g a k eta hauetan gatza e koiz te ko a ntz ina k o m odua k be r r e s kur a tu e ta z a ba ltz e a du helburu. Honekin batera, proiektuak gaiaren inguruan pr e s ta kuntz a r a ko e ta tur is m oa sustatzeko ekimenak bultzatu nahi ditu (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan, lehenik eta behin gatzagen ins ta la kuntz a k e t a e splo ta z ioa be r a be r r e s kur a tu dira. Ondoren, inte r pr e ta z io z e ntr o bat jarri da martxan, eta honekin batera bis ita g ida tua k egiteko aukera eta pr e sta kuntz a r a ko saioak. Horrez gain, gatzagetan hauen historia eta ekoizpen moduak azaltzen duen m use o bat dago, baita gatza metatzeko biltoki bat.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

f .3. “ C a r ga de r o de m ine r a l de díc ido” Deskribapena Proiektuak izaera industriala duen instalakuntza berreskuratu nahi du, meategiko materialaren zama-lekua hain zuzen ere. Honek suposatzen duen paisaiarekiko inpaktua txikitu eta turismoarekin erlazionatutako erabilera ematea bilatzen da (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan hartutako neurrien bidez, oraingo its a s pa s e a le kua luz a tz e a lortu da. Horretarako, gehitu behar izan diren materiala, ahal izan den neurrian egurrezkoak edo harrizkoak izan dira, paisaian hobe integratzeko.

g) Gune industrialak lehengoratzea g .1. “ E tude de r e s ta ura tion du pa y s a g e pa r de s a c tiv ité s r e la tiv e s á l’ e xpl ota tio n de s m iné r a ux ” Deskribapena Proiektuak m ea te g ia r e n aktibitatearen bukaera ostean, gunearen le he ne r a tz e a burutu nahi du, honako azpi helburu hauekin (Gandolfi, 2007): 

Lurra egonkortu eta higaduratik babestea.

Faunarentzako beharrezko babesleku eta elikagaiak eskuragarri izan daitezela bermatu.

Paisaia hobetu.

Berreskuratu nahi den g unea (Gandolfi, 200 7)

Metodologia Meategiaren leheneratzea burutzeko, tokik o la nda r e e s pe z ie a k erabili dira, klima eta lursailera modu hobean egokituko baitira, beraien eguneroko zaintzan kostu ekonomikoa minimoa izanik. Beste aldetik, lekuko espezieak estetikoki hobe integratuko dira paisaiara kanpoko espezieekin alderatuz.

103


g . 2. “ R e s ta ur a c ión de l v e r te de r o c ontr ola do de la Va ll de J oa n”

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

Proiektu honen ideia ika z kintz a k, ontz ig in tz a k, z ula tz a il e e n la ne k eta abarrek sortutako paisaiei egokitu daiteke.

Ekimenak ondoko helburuak ditu: 

Z a bor te g ia le he ne r a tz e a paisaian berrintegratzeko.

Ingurugiroarekiko hartu kontz ie ntz ia z i oa .

beharreko

jarreren

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak se ntsibi liz a z io

eta

“PROGETTO BISENTIUM”: proiektu honetan ehungintzako industriaren ohiturak, teknologia eta kultura haurrei helarazteko j ola s a k e ta ha ur r e n a isia ldir a e g okit uta ko e r a ikin a k erabiltzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

Metodologia Terrazen berrantolaketak bide baten ezarpena ahalbidetu du. Honek pa isa ia - ibilbide funtzioa betetzeaz gain, mantenurako autoen joan-etorriak ahalbidetzen ditu. Horrez gain, leheneratutako gunean dibulg a z io k o z e ntr o bat kokatu da egindako lanak eta egin beharrekoak azaltzeko. Gainera, lehengoratutako gunea nola gelditu den ongi hautemateko, be ha tokia k ere prestatu dira.

g .4. “ M ir a dor de la s e s tr e lla s ” Deskribapena Proiektu honetan ustiapen garaiak bukatu ondoren meategiek sortutako paisaia berreskuratu nahi da. Zehazki, meategi bat kokatzen zen gunea be ha toki a s tr onom ik o bihurtu da (Campos Gómez et al., 2010).

h) Ikastetxeak h.1. “ A lla r ic e r c a de l la g o” Berreskuratu den gunea (Gandolfi, 2007)

g . 3. “ Pa r c o de lla c a va di G e s s o” Deskribapena Monferraton garatutako proiektu honek bertako nor ta sun e kon om iko e ta kultur a la r e n elementu garrantzitsu izan den ig e ltsua r e n ustia pe na k sor tuta k o pa is a ia le he ng or a tu e ta ba l ia bide gisa erabili nahi ditu. Horretarako, harrobiaren inguruan pasealeku bat egokitu da. Horrez gain, tokiko or oim e na e ta kultur a m a nte ntz e ko e ta be la una l di be r r ie i tr a nsm ititz e k o helburuarekin par ke publ iko izendatu da. Bertan, kanpoan zein prestakuntzarako eraikinaren barruan, antzinako igeltsua ateratzeko teknologia eta kultura ezagutzera emateko akimenak antolatzen dira (Gandolfi, 2007).

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Deskribapena “ITAS Giordano Bruno di Perugia” e skola k buruturiko proiektu honen emaitzak, Trasimeno lakuaren e g oe r a r e n e ta ba lioa r e n ing ur uko se nt s ib iliz a z ior a ko m ultim e dia ko tr e s na eta hizkuntza ezberdinetan argitaratutako lite r a tur libur u a nt olog iko bat dira.

Proiektuan aurkeztu (Gandolfi, 2007)

diren

argazkietako

bat

Proiektu honen bidez, ika s le a k bertako pa isa ia r e n ha us kor ta s una z , gune historikoez, artistikoez eta azken finean, T r a sim e no a intz ir a k be r e os ota s une a n due n ba lioa z oha r tu dir a .

104


Metodologia

Proiektuaren funtsa den turismoari zuzendutako lite r a tur ibi l bide a ikasleek zehaztu dute. Aipatutakoa lortzeko prozesuan honako faseak ezberdindu dira:

Tailerretan he r r ita rr e k eskualdeko pa is a ia r e n m a pa k egin dituzte. Hauekin ondoren e ko- koa de r noa k e ta er a kus ke ta ibilta r i bat osatu dira.

Lehen Hezkuntzako ika s le e k ere eskualdeko pa is a iar e n m a pa k egin dituzte.

Ibilbide bat aukeratu eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatu dituzte.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

Ibilbideari edo paisaiari buruzko bestelako datuen bilketa burutu dute: dokum e ntu his tor ik oa k, lite r a r ioa k, a r te la na k, a r ga z kia k, e lka r r iz ke te n bide z be r ta n iz a nda ko biz i pe na k (bai antzinako bizitzaren lekuko izan daitezken bizipenak zein artelanak edo idazlanak egitera bultzatu zituzten idazleenak, eta abar).

“ATTIVITÁ DEL LABORATORIO DEL CITTADINO-PROGETTI DI SENSIBILIZZAZIONE RELATIVI AL PAESAGGIO”: proiektu honetan ere tailerrak burutzea proposatzen da, edukiak eta gauzaturiko ekintzak ondokoak izanik: paisaiaren e z a ug arr ie n ide n tif i ka z ioa , paisaiaren ha ute m a te s ubj e ktiboa r e n datu bilketa, paisaiaren hautemate subjektiboa lantzeko e s kula na k, pr oduktu m ultim e d i a k eta abar garatzea (Gandolfi, 2007).

h. 2. “ P r og e tto pil ota e c om us e o de l pa e sa g g io or v ie t a no” Deskribapena Proiektuak paisaiak eta bere nortasunak zein dibertsitateak tokiko giza belaunaldi berriei garapen j a s a ng ar r i e ta kohe r e nt e a bur utz e ko e m a te n die n a uke r a z kontzientziatu nahi ditu herritarrak (Gandolfi, 2007). Proiektuaren elementu garrantzitsuenak ondokoak dira: tokiko herritarren parte-hartzea, paisaiaren ondarearen zabaltzea, paisaiaren ezagutzari buruzko inkesta bat, prestakuntza saioak eta estatuko beste ekomuseoekin buruturiko kooperazioa. Paisaiaren irakurketa egokia burutzeko lana bi ikus pe g iti k egin da; alde batetik, adituek inf or m a z io obj e ktib o e ta diz ipl ina r te koa eskainiko dute, beti ere aztertutako pa is a ia r e n pa r te s e ntitu g a be eta beste aldetik, tokiko herritarrek eskainitako informazioa dago, s ubj e ktib oa e ta e m oz i oe kin lotuta koa izango dena, beti ere Proiektuan ateratako argazkia (Gandolfi, 2007) aztertutako pa is a ia r e n par te s e ntituz .

h.3. “ O a si z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz io ne a r e a m onta na bie lle s e ” Deskribapena Aurretik aipatu dugu proiektu hau ere, baina atal honetan txertatu dugu bertan proposatzen den na tur e skola dela eta. Bertan ingurugiro heziketa burutzen da eta paisaiarekiko sentsibilizazio eta kontzientziazioa (Gandolfi, 2007). Ibilbideen atalean informazio osagarria aurki daiteke. Aholku eta aldaerak Eskualde mailan natur eskola bat sortzeak e nple g ua k s or ditz a ke . Horrez gain, ika ste txe e k in, a ha lm e n ur r ita s una dute n e lka r te e kin e do u da le kin a kor dio bat egin daiteke, lehenengo biekin haiei zerbitzua emateko eta bigarrenarekin finantzaziorako. Horrez gain, a s te bur ue ta n natur eskolak adin desberdinetako pertsonei, eskualdekoei zein kanpokoei, zerbitzua eskaini diezaieke ere. Beraz, bi funtzio beteko lituzke holako tresna bat sortzeak: alde batetik enplegua sortzea eta bestetik ing ur ug ir o e ta pa isa ia r e kiko s e nts i bi liz a z io e ta kon tz ie nt z ia z ioa .

Metodologia Honakoak dira aurrera eramandako ekimenetako batzuk:

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

105


o

h. 4. “ Funda c ió e l S o lá . L a pie dr a s e c a e n la F a ta r e lla ” 

Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e ra ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa isa ia r e n ba lioa a g e r ia n j a r tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako hainbat ekimen eta baliabide erabiltzen Proiektuan ateratako argazkia (Fundaci ó el ditu fundazioak, tartean L e he n Solà, d. g.-a) H e z kuntz a r a ko unita te dida kt ikoa («Fundació el Solà», d. g.-b). Metodologia

Natur ingurunea: o

Naturaren landa koadernoa.

o

Paisaiaren eta honen eraldaketaren interpretazioa.

o

Landaredia.

o

Naturaren kontserbazioa.

h.5. “ L if e sc a pe – y our la nds c a pe ” Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen g a ra pe n e konom iko a (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolog ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia

U nita te dida ktik oa n bi material mota prestatu dira: bata ir aka sle a r e n g ida izango dena eta bestea ika s le e na . Unitate didaktikoak lau helburu nagusi ditu: e le m e ntu na tur a l e ta a ntr opikoa k identifikatzen ikastea, pa isa ia r e n e le m e ntu e z be r dina k erlazionatzea, kultur ondarearen e ta la nda pa i sa ia r e n e le m e ntue n g a r ra ntz ia z ohartaraztea eta ka us a - ondor io erlazioak antzemateko gaitasuna garatzea. Horretarako, unitate didaktikoan zehar ondoko hiru alorrak eta edukiak lantzen dira: 

Norbanako eta taldearen nortasun eta identitatearen lanketa.

Hizkuntza: o

Entzumena, irakurketa eta idazmena.

o

Eztabaida taldeak.

o

Hizkuntzaren landa koadernoa.

o

Gaiarekin lotutako hiztegiaren eta toponimia.

Kultur eta giza ingurunea: o

Plano, eskala eta orientazioaren lanketa.

o

Arkitekturari lotutako hiztegia

o

Landa eremuko historia, kultura eta bizimodura gerturatzea.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

E ur opa ko bida i koa de r noa k: koaderno hauek paisaia eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak partekatzea ahalbidetzen diete. Horretarako, haur bakoitzak koa de r noa r e n la u or r ia lde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondoren beste eskualde edo lurralde batetara bida ltz e n da bertan beste haur batzuk koadernoa betetzen jarraitzeko.

Europako bidai koaderno proiektuar en azal pen eskema («lifescapeyourlandscape», d. g.)

Ika ste txe e n a r te ko tr uka ke ta k : herrialde edo eskualde desberdinetako bi ikastetxetan tokiko paisaia landu ondoren, bi ikastetxetako haurrek egonaldia egiten dute beste herrialdeko ikastetxean, bertako paisaiari buruz ikasteko. Modu honetan, lurralde bateko haurrek beste lurralde bateko paisaiaren inguruan, baita ondare kultural eta naturalaz ere asko ikasten dute.

106


i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea i. 1. “ For ta le z a de l s ol ”

e r a ikina e ta pr oie k tua r e n pa r te sentiaraziz. Horrez gain, paisaia lantzea proposatu da ar te a , a ntz e r kia , da ntz a , m us ika , ir udia k, ar g a zkia k , lite r a tur a z e in ha ur r e ntz a ko ta ile r r e n bide z (Gandolfi, 2007).

Deskribapena Proiektu honek L or ca - ko g a z te lua r e n be r r a ntola ke ta e ta z a ha r be r r itz e a zuen xede, hezkuntza eta historiaren transmisiorako baliabidean eraldatzeko helburuarekin. Bertako paisaiaren eraldaketak eta antolaketak baliabide dinamiko, La Mula eraikinaren argazkia (Gandolfi, 2007) elkarreragile eta entretenigarria bihurtu dute, paisaiari atxikitako balioa emanez. Gainera, hiriko turismoko zerbitzuen eskaintza hobetu du. Momentu honetan, gazteluan s e ntsibil iz a z io e ta pr e sta kuntz a r a ko j a r due r a m ota a s ko , z e in kontz e r tu, a ntz e r ki e ta e r a kuske ta k bu r utz e n dir a ur te osoa n z e ha r (Campos Gómez et al., 2010).

j) Ekitaldiak j .1. “ Bie nna le de l pa e s a g g io - a bba ttim e nt o e c o - m os t r o di Fe lina ” Deskribapena 2006an zehar ospatutako ekimen honetan I ta lia n pa is a ia r i bur uz k o la na e ta kontz ie ntz ia z i oa burutu nahi zen herritarren parte-hartze aktiboaren bidez (Gandolfi, 2007). Metodologia Horretarako, ondoko ekimenak burutu ziren:

Metodologia

Paisaiaren irakurketari buruzko hitzaldiak eta eztabaidak.

Proiektuan zehar burututako ekintzen artean honakoak izan daitezke esanguratsuenak:

Paisaiaren musika izeneko jaialdia.

Paisaian egindako esku-hartzean topografia originala errespetatu da.

Paisaiaren argazki erakusketa.

Bertako landare espezieak eta antzinako garaietan erabiltzen zirenak landatu dira.

Jarritako eserlekuak erdi aroko eserlekuak edo harri naturalak izan dira.

j .2. “ Fie sta de l c e r e z o e n f lor ”

Aldaerak eta aholkuak

Deskribapena

Berreskuratzen den eraikina, bor da bat zein e rr ota z a ha r bat izan daiteke, edo historian zehar edo tokiko kulturan esanahi berezia duen eraikina.

Nekazaritza paisaia tradizionalarekin lotzen den g e r e z iondoe n lor a ke ta r e n sasoia ezagutzera emateko Jerte-ko haranean egiten den festa da. Honek bi helburu ditu: alde batetik, eskualdearen batasunaren sentimendua eta nortasuna sustatu nahi ditu eta bestalde, Jerte-ko harana, bertan e koitz ita ko pr od uktua k (gehienbat gereziak) eta be r t a ko uda be r r iko pa is a ia r e n ba l ioa agerian jarri nahi ditu (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “CENTRO DI DOCUMENTAZIONE E SERVIZI PER LA PRODUZIONE E LA VALORIZZAZIONE DELL’OLIO EXTRAVERGINE DI OLIVA”: proiektu honek erdi aroko herrixka bateko eraikin bat berreskuratzea du helburu. Bertan espazio ezberdinak sortu dira: konferentzia gela bat, bulegoak, tokiko kultura eta olioaren ontziratze eta biltzeko moduari buruzko erakusketa, eta olioaren ekoizpenaren erakusketa (Gandolfi, 2007). “SINCRONIAS”: proiektu honek ar te a e ta pa is a ia lotzen ditu. Lehenik eta behin, aipatu behar da “La casa pintada de Mula” eraikina proiektu honen parte dela. Honen hormak tokik o a r tis te k e do he r r ita r r e k a pa indu d it uz t e , modu honetan herritar hauek Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Aholkuak eta aldaerak Honelako ekimen baten gaia paisaia bera edo le he ne ng o s e ktor e a r i lotu ta ko pa isa ia izan daiteke. Horrez gain, a z oka bat burutu daiteke egun bat edo batzuetan, modu honetan tokian ekoizten diren lehen sektoreko produktuen salmenta bultzatuz.

107


k) Paisaia leheneratzea k. 1. “ D iv e r sif ic a c ión de l pa is a j e r ur a l de la ca m piña ”

Metodologia

Deskribapena

Proiektu honen bidez bertako pa is a ia tipikoa be r r e s kur a tu nahi da lursail pribatu batean. Horrez gain, ba s o kude a ke ta ar ra z iona l a r e n bidez, e s pe z ie a die r a z g a rr ia k be r ta n f inka tz e a bilatzen da. Horretarako, basa-animalia zehatz batzuen harrapakinak askatu izan dira ere (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektu honek urte batzuetatik hona burutu den ne ka z a r itz a pa isa ia r e n s inpl if ika z ioa r i zein hom og e ne iz a tz e a r i , eta honek suposatu dituen ondorioei erantzuna eman nahi die. Hau da, produkzio intentsiboa aurrera eramateko moduek suposatu duten higadura prozesu, kutsadura barreiatua eta ingurugiroaren hauskortasunari aurre egin nahi die. Horrez gain, ustia pe ne n e tor kiz un a z e ta e r r e nta g ar r ita s una z gogoeta egin eta irtenbideak aztertzea ere proposatzen da. Aldi berean, la nda pa is a ia r e n e le m e ntue n ba li oa aztertu nahi ditu, hala nola, bakandutako zuhaitzak, sasiek burututako korridore ekologikoaren funtzioa, ibarreko basoak, landaredi irlak, harrizko hormak, eta abar. Gainera, hau dena eskualdeko e lka r te e n pa r te - ha r tz e a r e kin eraman nahi da aurrera, aldi berean nekazaria bera arazo hauetaz kontz ie ntz ia tuz e ta s e nts ibi liz a tuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Lehenik eta behin, pa is a ia r e n e le m e ntue n ide ntif ika z ioa burutu da, hauen artean nekazaritzaren elementuak direnak (bideak, paretak, bordak) eta ez direnak (sasien korridoreak, zuhaitz bakanduak, landaketa linealak, landaredi irlak) aztertuz. Bigarren fasean, 20 lursailetan dibe r ts if ika z i oa martxan jarri da. Urrats honetan produktiboak ez diren lurretan zuhaitzak eta zuhaixkak landatu dira, horretarako eskulana baserritarrek eta herritarrek jarriz. Proiektua martxan egon den bitartean, kontz ie ntz ia z io lana burutzeko asmoz egindako lanak pr e nts a , te le bis ta ko e r r e por ta j e eta hainbat hitz a ldi zein ekimenen bidez gizarteratu dira.

k. 2. “ R e f ug io de f a una C hic o M e nde s ” Deskribapena Proiektuak tokiko ohiko pa is a ia erakustea du helburu, baita bertan agertzen diren basalandare eta animaliak.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

108


4 . U R OL A K O ST AK O P A IS A I A R E N AL D AK ET A AZ T ER T Z EK O ER AB IL IT A K O OR T O A R G AZ K I AK

1991

A S K I Z U A U ZO A ( 1)

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

109


A S K I Z U A U ZO A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

110


A RT A D I A U Z OA ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

111


A RT A D I A U Z OA ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

112


S A N MA RT I N - oRI O 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

113


K U K U A RRI - I T XA S PE 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

114


K U K U A RRI - I T XA S PE 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

115


A K U A KO BA I L A RA ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

116


A K U A KO BA I L A RA ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

117


S A S T A RRA I N GO BA I L A RA 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

118


O Ă‘ A T Z AU Z O A ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

119


O Ă‘ A T Z AU Z O A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

120


nua r be - I BA I E DE R U RTE GI A ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

121


nua r be - I BA I E DE R U RTE GI A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

122


A RA T Z E RRE K A 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

123


S A Ă‘ U I N GU RUA 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

124


E RRE Z I L GO BA I L A RA 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

125


MA D A RI A GA A U Z OA ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

126


MA D A RI A GA A U Z OA ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

127


MA D A RI A GA A U Z OA ( 3) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

128


U RRA T E GI A U ZO A ( 1) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

129


U RRA T E GI A U ZO A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

130


U RRA T E GI A U ZO A ( 3) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

131


MA RT I RE S A U ZO A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

132


L O I O L A AU Z O A ( 2) 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

133


BE I Z A MA 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

134


z um a ia 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

135


Z a r a utz 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

136


a ia 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

137


A iz a r na z a ba l 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

138


Z e s toa 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

139


A z pe itia 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

140


A z koitia 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

141


PA GO E T A 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

142


E RN I O - GA Z U ME 1991

1954

2002

1983

2010

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

143


5 . L A ND A P A I SA I EN B AL I OAK ID E NT IF I K AT Z EK O B ES T E E SK U AL D EET A N ER AB IL IT AK O M ET OD OL OG I A Proiektuaren deskribapen orokorrean aipatu den moduan, metodologiaren ikuspuntutik proiektuan parte hartu duten beste sei eskualdetan landa paisaien balioak identifikatzeko be r ta ko e r a g ile e n hautemate eta iritzietatik abiatu gara, Urola Kostan ez bazala. Hau horrela egitearen ar r a z oia k anitzak izan dira: 





Landa eremuari dagozkion e r a ba kie ta n bertako eragileek pa r te ha r dezaten sustatzen laguntzea bilatzen duelako proiektuak. Nolabait esatearren, landa eremuko herritar eta eragileei ahalmena emateari lotutako ekimena litzateke proiektua, norberaren paisaiaz jabetzea eta horren inguruan iritzi informatuak eman ahal izatea ahalbidetzen baititu. Eskualdeko biztanle eta eragileak bertako paisaien balioekiko se ntikor bihurtzeko eta horiekiko konpr om is oa sustatzeko modurik eraginkorrena parte-hartze zuzena delako. Proiektuak eskualdeko paisaiaren altxorrak identifikatzea eta horiek balioan jartzeko ekintzak mahai gainean jartzea bilatzen du, eta landa paisaien balioak kontserbatzeko eta horiei probetxua ateratzeko e k intz a k etorkizunean burutzeko eskualdeko hainbat eragileren laguntza beharrezkoa izango denez, eragile horien iritziak hasieratik jasotzea proiektuaren helburuak lortzeko biderik egokiena da. Paisaiaren arloan herritarren iritzietatik abiatuz burututako lanaren e r e du izan nahi duelako proiektuak. Maiz paisaiari buruzko azterketa eta erabaki teknikoak adituen eskuetan uzten dira, arlo horretan aditu ez direnek irizpide egokirik ez dutela argudiatuz. Hala ere, badira prozesu parte-hartzaileetan oinarritzen diren proposamen metodologikoak, hala nola, proiektu honetarako moldatu duguna.

Bestetik, hasieratik argitu behar da proiektu honen helburua e z dela eskualdeko baserripaisaien a z ter ke ta inte g r a la . Horretarako, proiektuan eskualdeko eragile ezberdinen ikuspuntu guztiak eta eskualdearen lurralde osoa islatzea bermatu beharra zegoen, eta aldez aurretik ikusi zen herritarren borondatezko partaidetzan oinarritutako ekimenak ezingo zuela helburu hain potoloa bete. Eskualde osoa estali ez arren, eta aztertutako paisaia bakoitzaren gainean eskualdeko eragile guztien pertzepzioa jaso ez arren, proiektuaren emaitzek balio handia dutela uste da, eskualdeko he r r itar a s kor e n ir itz ie n is la direlako.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

5.1. Pa r ta ide tz a n oina r r ituta ko m e todo log ia r e n a z a lpe na Txosten honek biltzen dituen lanen muina eskualdeko eragileen pa r ta ide tz a n oinarritutako lana izan da. Toki jakin bateko paisaiak aztertzeko dauden metodologien artean, badira e z - a ditue n parte-hartzean oinarritzen direnak. Azken horien artean aurkitzen da Herrixka eta Herri Txikien Europako Kontseilua (E CO VA S T) izeneko erakundeak proposatutakoa (Spiegler & Dower, 2006). Proiektu honetan metodologia hori gure helburu eta ezaugarriei e g okitu dugu beste hainbat iturri erabilita (Askasibar Bereziartua, 1999; Bell, 1991; Forestry Commission, 1989; Lucas, 1991; Paisaia SL, 2006; Swanwick & Land Use Consultants, 2002, or. 31), eta jarraian azaltzen dugu nola. 5.1.1. ECOVAST-EK PROPOSATUTAKO METODOLOGIA ECOVASTek parte-hartze aktiboa izan zuen E ur opa ko Pa is a ia r e n H itz a r m e na r e n prestaketan. Horren jarraipen moduan, 2006an gidaliburu bat argitaratu zuen, Hitzarmena Europako Kontseiluko herrialdeen artean hedatzen laguntzeko asmoz. Bereziki, ECOVASTek he r r ita r ra k se ntibe r a tz e n lagundu nahi zuen, eta horregatik argitaratu zuen edozein herritarrek paisaiaren izaera aztertzeko metodoa aurkezten zuen gida lib ur ua . Gidaliburua ingelesez idatzia dago, eta ECOVASTen Web orritik jaitsi daiteke. Paisaiaren inguruko prestakuntza berezirik ez duen edonork paisaiaren izaera aztertu ahal izan dezan, ECOVASTek ha m ar a ta l dituen matrize edo f itxa proposatzen du. Gidaliburuaren lehen orrialdeek paisaiaren izaeraren funtsa osatzen duten hamar gaiei buruzko argibideak ematen dituzte, eta fotokopiatuz berrerabil daitekeen orrialde bakarreko fitxa jasotzen da ondoren. Beraz, liburuxkako fitxa bete ahal izateko argibideak daude lehenengo orrialdeetan. Guzti horrez gain, gidaliburuak paisaiaren azterketan jarraitu beharreko ur r a tsa k deskribatzen ditu, eta fitxaren hir u a dibide biltzen ditu, beste toki batzuetan azterketak egiteko lagungarri suertatuko direlakoan. Metodologia honek proposatzen dituen ha ma r g a ia k hauexek dira: ha r r ia k (azaleko geologia), klim a , e r lie be a (geomorfologia), lur z or ua , la nda r e dia , ne ka z a r itz a eta ba sog intz a , e r a ikina k eta p opu la tz e - e r e dua , gizakiak eraikitako bestelako elementuak (a z pie g itur a k ), e le m e ntu his t or i koa k , s e nt ipe na k eta asoziazioak. Lehenengo lau gaiak paisaiaren oina r r i f is ikoa r e n osagaiei buruzkoak dira, hurrengo bostak lurrazalaren gainean agertzen diren e le m e ntue n ingurukoak dira, eta azkena paisaiaren alderdi e m oz iona la r i buruzkoa. Izan ere, paisaia "lurraldearen edozein zati [da], biztanleriak hautematen duen moduan" (Cortina & Queralt, 2007, or. 66). Beraz, emozio eta sentipenik deskribatu gabe, ez dago paisaia aztertzerik!

144


N a ba r m e na : paisaiaren zati zehatz batean izaera-nortasunari funtsezko ekarpena egiten dio, EDO paisaia guztian agertzen da, baina ez da izaera-nortasunaren funtsezko elementua

E r ta ina : paisaiaren alderdi gehienetan agertzen da, baina ez da izaera-nortasunaren elementu nagusia

Proiektu honetarako, zazpi orrialde dituen f itxa ba ka r r ea n bildu dugu fitxa betetzeko beharrezkoa den informazio guztia. Beraz, ez da beharrezkoa liburuxka oso bat irakurtzea azterketa egin ahal izateko, informazioa arinduz. Hau posible izan da eskualde bakoitzean paisaiaren azterketak hasi aurretik s a io ireki bat antolatu dugulako, fitxa betetzearen inguruko argibideak aurkezteko, eta gerturatutakoen dudak argitzeko balio izan duena. A s m a tuta ko f itxa bat osatu dugu ere, jendearen eskura jarri dena, betetako fitxa baten itxura nolakoa izan litekeen ezagutzen lagunduko duena.

Ba xua : tarteka agertzen da, baina izaera-nortasunari ekarpena egiten dio

Gure proiektuan erabilitako fitxa dokumentu honen e ra nskine t a n aurki daiteke, eta ikus daitekeen moduan, bete beharreko atal bakoitzean g a lde r a batzuk egiten ditu, paisaia behatzean zeri erreparatu erabakitzen lagunduko dutenak. Fitxaren azken atala, sentipen, lotura eta asoziazioei buruzkoa dena, betetzen zailena izan daitekeela aurreikusiz, se i a z pia ta le ta n banatu da, gai horiei buruzko hausnarketa errazteko asmoz. Azkenik, fitxan bildu ez diren gaiak gehitzeko aukera ematen duen atala gehitu da, eta proiekturako erabilgarri izango diren hainbat da tu jasotzeko balio duen orrialdearekin amaitzen da fitxa.

Tolosaldeko landa paisaiaren argazkian, esango dugu harriak pisu baxua duela argazkitik kanpo dagoen paisaian harria tarteka soilik agertzen bada, eta pisua ertaina izango da harri biluzia argazkitik kanpoko paisaiaren puntu gehienetan agertzen bada.

5.1.2. GURE PROIEKTUAN ERABILITAKO FITXA Gure proiekturako, ECOVASTen metodologia eta fitxa e g okitu egin ditugu. Lehenik eta behin, esan beharra dago gure fitxan ECOVASTek proposatutako hamar gaiak mantendu ditugula, oso egoki jotzen ditugulako. Aldaketak informazioa aurkezteko moduan eta atal bakoitzari buruz ematen diren argibideetan daude gehienbat.

Adibidez, hurrengo bi irudietan harri biluziek duten presentziaren arabera, pisua baloratuko dugu. Kontuan izan behar da argazkiek ez dutela islatzen argazkilariak begien bistan zuen paisaia guztia, paisaiaren zati bat baino ez dute jasotzen, eta ez dakigu inguruko paisaia argazkiaren antzekoa ote den, ala ez.

Orokorrean, iruditzen zaigu fitxaren lehen hamaika puntuek E AE ko e doz e in pa isa ia aztertzeko balio lezaketela, baina behaketari buruzko datuak jasotzen dituen azken orrialdea proiektuari zuzenean lotuta dago, eta agian beste testuinguru batean ez da baliagarri suertatuko. 5.1.2.1. Fitxa betetzeko iradokizunak Hasteko, esango dugu paisaiaren azterketa paisaian ikusg a i denari mugatzen zaiola. Hau da, paisaian lurzorua ikusterik ez badago, landarez estalia dagoelako, lurzoruari dagokion atalean ez da ezer jaso behar. Beraz, fitxak dituen hamar aztergaietakoren bat aztertzen ari den paisaian agertzen ez bada, ez dago zertan aztertu beharrik. Bestetik, aztertzen den gai bakoitzaren pis ua baloratu behar da fitxan, eta pisua emateko orduan eskualdean fitxak betetzen dituzten pertsona guztiek ir iz pide berak izatea komeni da. Horregatik, ECOVASTek proposatzen dituen irizpideak mantentzen ditugu hemen: 

N a g us ia : elementua paisaia guztian agertzen da, eta bertako izaera-nortasunari funtsezko ekarpena egiten dio.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Tolosaldeko landa TOLOSALDEA TOUR

paisaia.

Iturria:

Aralar. Egilea: Miren Askasi bar

145


Aralarko eremu zabalen adibide izan daitekeen beste argazkiaren aurrean esango genuke harriak pisu nagusia duela argazkian ateratzen ez den inguruko paisaiaren alderdi guztietan agertzen bada, eta pisua nabarmena izango da inguruko paisaiaren toki zehatz batean soilik agertzen bada, hau da, argazkia ateratzeko unean argazkilariak ikusten zuen paisaia osotik zati zehatz batean baino harriak agerian ez bazeuden. Hala ere, azpimarratu beharra dago fitxaren helburua pertsona bakar bat edo pertsona multzo jakin baten pe r tz e pz ioa jasotzea dela. Ondorioz, toki berera joanda ere, gerta daiteke bi pertsonek fitxa desberdina idaztea, azken batean, paisaia lurraldearen gaineko begirada pertsonala baita, eta be g ir a da pe r tsona l hori baldintzatzen duten faktoreak askotarikoak dira. Beraz, metodologiak ez du bilatzen proiektuan parte hartzen duten pertsonen begiradak "berdintzea", baizik eta, hain zuzen ere, be gir a de n dibe r tsita te a is la tz e a . Elementu bakoitzaren pisua baloratzearen gaineko irizpide orokor hauen ondoren, fitxaren ha m a r a z te r g a ie n inguruko a rg ibide a k emango ditugu, irudiez baliatuz. Aipatu den moduan, hamar osagaiak ondokoak dira: harriak (geologia), klima eta ura, erliebea (geomorfologia), lurzorua, landaredia, nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza, eraikinak eta populatze-eredua, bestelako azpiegiturak, elementu historikoak, eta sentipenak, loturak eta asoziazioak.

San Adriango galtzada. Egilea: Miren Askasi bar

H a rr ia k ( g e olog ia ) Hurrengo bi irudietan begien bistan dauden harri oso diferenteen adibideak ditugu. Aztertu nahi dugun paisaian harriak bistan daudenean, tankera honetako galderak egingo dizkiogu gure buruari: a z a le r a handia hartzen al dute? zein kolor e dituzte? inguruko eraikin eta harresietan harri mota hori ikusten al da, edo bertakoak ez diren harriak erabiltzen dira? Guzti honek lagunduko digu erabakitzen harriek zer nolako pisua duten paisaia jakin horretan. Batzuetan, nahiz eta azalera txikia hartu, harriek inguruko paisaiaren koloreekin edo formekin kontr a s te handia egiten dutelako, paisaiaren izaeran pisu handia dutela irudituko zaigu. Ikus daitekeen moduan, ez da beharrezkoa harrien motei inguruko ezagutza izatea harriek paisaiari egiten dioten ekarpena deskribatzeko. Agian baten batek jakingo du San Adriango argazkiko harriak kareharrizkoak direla, eta Jaizkibelekoak, aldiz, hareharrizkoak, eta jakingo du interpretatzen desberdintasun horrek zer nolako aldaketak dakartzan harri mota bat eta besteak sortzen dituen paisaien artean, baina ezagutza tekniko hori ez duenak ere balora dezake bere begiradaren arabera. Zentzu horretan, aditu eta ez-adituaren balorazioak desberdinak izango dira (agian), baina batek ez du bestak baino balio handiagorik, begirada desberdinak ordezkatzen dituzte, besterik ez. Jaizki bel eko itsaslabarrak. Egilea: Miren Askasi bar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

146


K lim a e ta ura Fitxaren atal honetan klimak paisaian duen er a g in z uz e na jasoko da, hau da, klimak paisaian uzten dituen a z ta r na k bilatuko ditugu. Batzuetan, topon im ia k azaltzen du klimaren eragina (Lauaizeta, Agirre, etab.), beraz, interesgarria da tokien eta eraikinen izenak jasotzen dituen mapa bat eskura izatea azterketa egiteko. Beste batzuetan, uraren pr e s e ntz ia oso nabarmena da, ikusi edota entzuten delako, edo urari lotutako landareak daudelako. Gure proiektua garatzen den eskualdeetan, ha iz e nagusiak iparmendebaldekoak izaten dira, eta haizeak maiz jotzen duen gainetako zuhaitzetan batzuetan nabarmena da haizearen eragina, zuhaitzak okertzen direlako. Beste toki batzuetan la inoa sarri sortzen da, eta paisaiaren ohiko osagaia da, bere izaeraren parte bihurtuz. Aipatutakoen adibideak azaltzen dituzten hainbat irudi jasotzen ditugu ondoren.

Haizeak okertutako altzifrea Kalifornian. Iturria: http://poodlady2008.blogspot.com.es/2010/07/100709 -pointreyes -nati onal-seashore.html

Uraren presentzia argia Tol osaldeko ubide honen alboan. Iturria: TOLOSALDEA TOUR Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Gure eskualde atlantikoetan maiz sortzen den lainoa, landa paisaien ezaugarri. Egilea: Sigfrido Koch Arruti. Iturria: http://www.g uregipuzkoa.net/photo/8581 147


E r lie be a ( lur r a za la r e n f orm a k, g e om or f olog ia ) Argi dago paisaian ikusten diren f orm a gehienak lurrazalak emandakoak direla (lautada zabalen forma horizontalak, tontor harkaiztsuen forma bertikalak, muinoen forma borobildu leunak, etab.). Beraz, e r lie be a landa paisaia guztien osagaia da, baina batzuetan eragin nabarmenagoa izango du besteetan baino. Lurrazalaren formak behatzean, konturatuko gara orokorrean naturan forma or g a nikoa k (lerromakurrak, irregularrak) gailentzen direla forma g e om e tr ikoe n gainetik (lerro zuzenak edo kurba matematikoak, erregularrak). Erliebearen formak zer motatakoak diren behatzeaz gain, lurrazalaren forma ezberdinak ha r m onia z nahasten diren, edo haien artean kontr a ste handiak ote dauden interesatuko zaigu. Bestetik, erliebeak bestelako elementuak ezkutatzen edo agerian jartzen lagun dezake. Adibidez, lurra eta zerua banatzen dituen horizontetik gertu kokatzen diren elementuek gure begirada erakartzen dute, eta ezaugarri hori aspalditik erabilia izan da guztien bistan egotea nahi den elementuak kokatzeko (gurutzeak, seinaleak, mugarriak, etab.). Beraz, komeni da paisaian agertzen diren be s te e le m e ntua k e r lie b e a r e kiko nola kokatzen diren aztertzea. Jarraian, azaldutakoaren adibide batzuk ikusiko ditugu.

Erliebear en for ma organikoak gailentzen diren landa paisaian baserria maldak eta lautadak bat egiten duten tokian kokatzen da, eta atzealdeko muinoan harkaizti bat nabarmentzen da zeruertzetik gertu dagoelako. Egilea: Mir en Askasibar

Nafarroako lautada n paisaia horizontala da l ehen planoan, atzeko mendien erliebe malkartsuaren aldean. Egilea: Miren Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

148


Maiz, luiziak eta obrak izaten dira lurzorua agerian geratzear en arrazoiak g ure eskualdeetan. Ikus daitekeenez, kontraste nabarmena dago lurzorua eta ing uruko kol oreen artean, begirada erakarriz. Egilea: Miren Askasibar

Batzuetan, formen arteko kontrastea areagotzen duten aldeak agertzen dira paisaian. Kasu honetan, kolor eak eta ehundurak erabat desberdi nak dira horma harkaiztsua eta ber e oinar en artean. Egilea: Miren Askasibar

L ur z or ua EAEko eskualde atlantikoetan ez da ohikoa izaten lurzorua be g i b ista n agertzea, baratzeetan ezik. Beraz, askotan fitxaren atal hau betetzeko beharrik ez da izango. Lurzorua landarediaren babesik gabe agertzen den gehienetan erraza izango da horren a rr a z oia asmatzea (laborantza, erosioa, etab.). Lurzoru biluzia zenbateraino nabarmentzen den faktore ezberdinen menpe dago: azalera, kokapena, inguruko kolore eta ehundurekiko kontrastea, etab. Jarraian ikusten ditugu lurzoru biluziaren adibide pare bat:

Egokiak ez diren praktikak er e izan daitezke l urzoruak berezko estalkia galtzearen arrazoiak. Egilea: Miren Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

149


L a nda r e dia EAEko landa-paisaia atlantikoetan landarediak lurraldearen z a tir ik ha ndie na estaltzen du. Paisaiaren izaera aztertzeko, behaketa egitean landarediaren hir u m ota bereiziko ditugu: be la rr a k , s a s tr a ka k edo zuhaixkak, eta z uha itz a k . Beraz, tamainaren eta itxuraren arabera bereiziko dugu paisaian agertzen den landaredia. Lehenengo eta behin, aztergai den landa paisaian landarediak lurraldearen gehiengoa estaltzen ote duen begiratuko da. Horrez gain, landarediaren hiru moten artean zein edo zeintzuk agertzen diren ikusiko da, baita landare motak paisaian nola ba na tz e n diren ere (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin, etab.). Landaredia mota ezberdinen arteko m ug a k nolakoak diren behatuko da ere (marra zuzenek osatutako muga argiak, landare mota bat bestearekin gradualki nahastuz osatzen den muga leuna, etab.). Bestetik, landa-paisaia atlantikoetan badira hainbat e le m e ntu be r e iz g a r r i , hala nola, lerro-formako landarediak osatutakoak (landarezko hesiak lursailen mugetan, zuhaitzen lerrokatzeak, etab.). Horrelakoak agertzen ote diren ala ez jasoko da ere fitxan, baita eskualdearen nortasunaren bereizgarri diren ere. Azkenik, ezin dugu ahaztu paisaiak urtean zehar aldatu egiten direla, bereziki landarediaren aldaketei esker. Aztergai den paisaian ur tar oe ta n zehar koloreak eta itxura asko aldatzen diren aztertzea komenigarria da. Horretan asko laguntzen du zuhaitz eta zuhaixkek neguan hostoa galtzen ote duten jakitea, baina datu hori ezagutzen ez badugu, saia gaitezke toki horren argazkiak bilatzen, urteko sasoi ezberdinetan eginak. Ondoko argazkietan ikusiko ditugu landarediaren inguruan aipatu ditugun gaien adibideak.

Udazken kolorez jantzitako paisaiaren adibidea, eg un g utxi iraunda er e, ikusgarria. Egilea: Mir en Askasibar

Landar ediaren estalkia ia erabatekoa den landa paisaia baten adibi dea. Ikus daitekeenez, belardi eta basoek azalera ber dintsua hartzen dute, eta zuhaixkak urriago dira. Ir udia negukoa da, zuhaitzen orban batzuk hostorik gabe ag ertzen zaizkigulako. Or okorrean, baso eta zelaien arteko mugek marra zuzenak jarraitzen dituzte, bai na hostozabal en kasuan ertzak organi koagoak dira. Landar ezko hesiak ez dira oso ugariak. Urtar oetan zehar aldaketa nabarmenak ditu paisaia honek, hostozabalei esker. Egilea: Mir en Ask asibar

Bi landaredi mota soilik dituen paisaia (belarrak eta sastrakak). Egilea: Mir en Askasibar

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

150


N e ka z a r itz a , a be ltz a intz a e ta ba s og intz a EAEko landa paisaia atlantikoetan lurr ar e n e r a bile r a nagusiak le he n se ktor e a r i dagozkio. Horregatik esaten da lehen sektorea dela landa paisaiak sortu eta mantentzearen arduraduna. Beraz, aztergai den paisaian a z a le ra r ik ha ndie na nekazaritza, abeltzaintza edo basogintzarako erabiliko da seguruenik. Hasteko, fitxaren aurreko atalean bezala, lurraren erabilera hauek gailentzen ote diren behatuko da. Bestetik, interesgarria da lehen sektoreak erliebean eta landaredian egindako a lda ke ta k , eta urtaroetan zehar paisaian eragiten dituen aldaketak aztertzea. Lehen sektoreak paisaia nola erabiltzen duen ikusiko da ere, paisaia nola "a ntola tz e n " duen (baratzeak, soroak, belardiak, baso landaketak, non kokatzen dira? zer nolako tamainak dituzte?). Bestetik, lehen sektoreak e r a ikina k eta a z pie g itur a k dakartza paisaiara; zenbat eta nolakoak diren ikusi beharko da. Batzuetan, landa paisaia zehatz bat pr oduktu, labore edo abere zehatz bati estuki lotua dago , eta horrela bada, fitxan jasotzea komeni da. Azkenik, fitxaren atal hau oso egokia da denboran zehar landa paisaian emandako a lda ke te n inguruan hausnartzeko. Sumatzen al dira nekazaritza, abeltzain edo basogintzan azken urteetan emandako aldaketarik (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea, etab.)? Argazki batzuen bidez irudikatuko ditugu aipatutako gaiak jarraian. Abeltzaintza eta basogintzari lotutako erabilerak gailentzen diren landa paisaiaren adibidea, belardi zabalak baserritik gertu, eta basoak urrutiago daudelarik. Abeltzaintzarako espezializazioak baserritik banatutako ukuilu handia g ehitu dio paisaiari, gure landa-paisai etan ohiko bihurtu den el ementua. Kasu honetan, baserriaren eraikin nagusiarekiko "menpetasuna" eg oki adierazten du ukuiluak, altuera txikiagoa eta estilo funtzionalagoa duelako. Beste kasuren batean gerta daiteke eraikin laguntzaileak jatorrizko baserria "irentsi" duenaren sentsazioa izatea Egilea: Miren Askasi bar

Garai batean Nafarroako herrixka honen ingur uan zeuden soro txikien tokia belardiek hartu dute, paisaia sinplifikatuz. Egun, mantentzen diren ezpondei esker asma dezakegu iraganeko erabilera desber dina zela. Egilea: Miren Askasiba r Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

151


E r a ikina k e ta popula tz e - e r e dua Landa paisaietan hirietan baino biztanle gutxiago dagoen arren, e r a ikina k beti presente dauden elementuak dira, eta maiz e s kua lde a r e n nor ta s una r i lotuta daude. Eraikinei bakarka begiratzeaz gain, interesgarria da eraikinak nola ta lde ka tz e n diren ikustea, horrek ere garrantzi handia baitu. Tokiaren eta garaiaren arabera, eraikinek e z a ug a rr i desberdinak izaten dituzte. EAEko landa paisaia atlantikoei dagokienez, hainbat argitalpenetan aurki daiteke ba s er r i tr a diz iona l a r e n ezaugarriei buruzko informazioa, baita baserriaren eraikitze-teknikak denboran zehar nola aldatzen joan diren. Bada Interneten doan jaitsi daitekeen liburu bat (http://bertan.gipuzkoakultura.net/bertan4/pdf/bertan4.pdf), lagungarri izan daitekeena (Santana & Otero, 1993). Eraikinek eta populatze-ereduak tokiko ezaugarririk ba ote duten behatuko da (tokiko materialekin eta eraikitze-teknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako, etab.). Eraikin gehienak g ar a i berekoak ote diren, edo eraikin zaharrak eta berriak nahastuta agertzen diren interesgarria da ere, eta bereziki eraikin zaharrak eta berriak ondo inte g r a tz e n diren ala ez baloratzea.

Basogintzak paisaian eragiten dituen aldaketak nabarmenagoak dira urtaro batzuetan besteetan baino. Konifer oen landaketa hau udazkenean eta neg uan askoz ere errazago ikusiko da, udan i nguruko hostozabaleki n bat eging o duen bitartean. Egilea: Miren Askasibar

Herrixkak edo auzoak agertzen badira, ha z te n nola joan diren behatuko dugu (auzo/herri zaharraren e r tz e ta n eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “huts une a k � betez, auzo be r r ia k sortuz, etab.). Hazkuntza nola eman den ikusteko oso erabilgarria da XX. mendeko bigarren erdialdeko a ir e ko a r g a z kie n konparaketa. Argazkiak kontsultatzea erraza da Gipuz koa n : http://b5m.gipuzkoa.net/web5000/eu/argazkiak/aireko-argazkiak/ estekan tokiaren izena idatzi, eta 1954tik hona toki zehatz horren urte ezberdinetako aireko argazkiak alderatzea posible da saguarekin klik eginez. Biz ka iko kasuan, txosten hau idazteko garaian 2006tik honako argazkiak soilik aurkitu ditugu kontsultatzeko moduan http://www.bizkaia.net/home2/Temas/DetalleTema.asp?Tem_Codigo=2099 estekan. Eraikinen z a har be r r itz e e i begiratzea ondo dago ere, horrelako obrek paisaiari ekarritako aldakez ohartzeko. Aipatu ditugun alderdiei buruzko adibide batzuk ikusiko ditugu segidan.

Landa paisaia batzuk pr oduktu, labore edo aber e zehatz bati l otuta daude. Adibidez, Aralarko belardi zabalak artzaintzari esker sortuak eta mantenduak dira, eta eg un latxa ardiarekin eta Idiazabal gaztareki n erlazionatzen ditug u. Egilea: Miren Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

152


Gipuzkoako Datu Espazial en Azpiegituraren Web orrian 1954tik honako aireko argazkiak konparatzean erraz ikusten da Baliarrain nola hazi den, garai bateko errepi dea mantenduz, eta elizaren inguruko eraikin multzo txikiaren ing uruan eraikinak gehituz, auzo tx iki baten tamai na izatetik herria osatu arte. Egilea: Miren Askasibar

Tokiko eta baserria eraiki zen garaiko ezaugarriak mantenduz egindako zaharberritzear en adi bidea. Egilea: Mir en Askasibar

Landa eremuko herrietan eraikinek batzuetan hirietakoak diren ti pol ogiak hartzen dituzte, eta honek badu eragina herrien itxuraldatzean denboran zehar . Egilea: Miren Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

153


Giz a kia k e g inda ko be s te la ko e le m e nt ua k ( a z pie g itur a k) Eraikinez gain, gizakiak beste hainbat a z pie g itur a jartzen ditu landa eremuan (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak, zabortegiak, etab.). Fitxaren atal honetan jasoko da ea zein azpiegitura antzematen diren (ikus i edota e ntz ute n direlako, nahiz usa intz e n direlako), baita azpiegiturok paisaiarekin bat egiten ote duten ala ez. Egia da azken hau, inte g r a z ioa r e n auzia, ez dela baloratzen erraza. Azpiegitura jakin bat paisaian ongi integratzen dela iruditzen bazaigu, bat egite horren arrazoiak zerrendatzean erraztu egingo zaigu gure iritzia argudiatzea. Beste pertsona batekin integrazio-maila eztabaidatzeak laguntzen du ere, elkarren arrazoiak entzuteak ideiak argitzen laguntzen baitu. Azpiegitura batzuen adibideak jasotzen ditugu jarraian.

Azpi egiturek landa paisaiarekin bat egiteko eragozpenak maiz eskala kontua dira. Irudian, kol orear en erabileraren bi dez paisaian integratzeko sai akera egiten den arren, azpiegituraren tamaina izugarria da inguruko el ementuekin konparatuz. Egilea: Miren Askasibar

Ikusten ez diren arren, eraikinen artean doazen errepidea eta trenbidea oso pr esente daude hiriko eta landako paisaiak konbinatzen dituen zonalde honetan. Bestetik, mendiaren mal dako landa paisaiak duen egitura aberatsak, heskai eta zuhaizti ugariekin, asko laguntzen du tontorretik gertu dag oen harrobia paisaian integratzen, baita malda zeharkatzen duten el ektrizitatearen sare ek paisaiarekin bat egin dezaten laguntzen ere. Egilea: Mir en Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

154


E le m e ntu his tor ik oa k Batzuetan, eraikin eta azpiegiturez gain, e le m e ntu histor i ko a k daude landa paisaian, edo eraikin eta azpiegitura batzuk duten ba lioa g a tik elementu historiko gisa izendatu dira. Udalerria edo eskualdearen kultura nahiz historiari buruzko argitalpenetan, turismoari zuzendutako argitalpenetan, edo udalen araudian erraza izaten da elementu historikoei buruzko informazioa aurkitzea. Fitxaren atal honetan landa paisaian ikusgai dauden elementu historikoen berri jasoko da (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak, etab.). Azken batean, tokiko historiaren lekukorik ba ote dagoen jakitea interesatzen da, tokiko hist o r ia "kontatuko" diguten elementuak bilatuko ditugu. Batzuetan, gerta daiteke ondarearen ikuspegitik baliorik ez dutelako babesturik ez egotea, baina bertakoen artean ezagunak izatea (garai batean herriko batzarrak egiten ziren zuhaitzak, adibidez). Interesgarria izango da elementuen konts e r ba z io - e g oe r a jasotzea, etorkizunari begira ekintzak proposatzen lagundu baitezake. Jarraian adibide batzuk ikusiko ditugu.

Batzuetan, aztarnak ez dira hain antzinakoak, baina tokiar en historia kontatzen laguntzen dute berdi n-ber din. Ir udian, XIX. mendear en bukaeran eta XX. mendear en hasieran Triano eta Galdameseko mendi etan izandako meatzaritzaren aztar nak paisaian. Egilea: Miren Askasibar

Landa eremuan ugariak dira aztar na pr ehi storikoak, hala nola, argazkiko trikuharria. Egilea: Miren Askasibar Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Oroitarriak eta mugarriak ugariak dira landa paisaian. Egilea: Miren Askasibar

155


S e ntipe na k, lo tur a k e ta a s oz ia z ioa k Fitxaren azken atala s ubj e ktiboe na da, dudarik gabe. Agian norbaitek pentsa dezake besteek baino garrantzia gutxiago duela, baina ez da horrela. Eskualdeko biztanleen haien paisaiekiko duten pe r tz e pz ioa ezagutzeko ezinbestekoa da atal hau. Gainera, pertsonalena izanda, askoz ere zailagoa da beste norbaiten iritziarekin ordezkatzen; agian eskualdetik kanpoko norbaitek fitxa betez gero, lehen bederatzi ataletan antzeko gauzak jasoko lituzke, baina hamargarren honetan ezer gutxi esan ahal izango luke biz i izan ez duen paisaiari buruz. Atal honetan aztergai den paisaiak zer sentiarazten digun jasoko dugu. Sentipen horiek azaleratzen errazteko, hainbat proposamen ditugu. Paisaia aztertzen denean, baita fitxa betetzen denean ere, denbora pixka bat hartuko da paisaiak norberarengan sortzen dituen s e ntipe n eta se ntsa z ioa k identifikatzeko. Zer etortzen zaigu burura paisaia begiratzean? Agian bada ar te la ne n bat (abestia, idazlanaren pasartea, bertsoa, margolana, argazkia, etab.) sentitzen dugun hori ongi azaltzen duena, eta fitxan jaso dezakegu horren erreferentzia. Horrela beste norbaiten hitzez edo lanaz balia gaitezke paisaiak sentiarazten diguna azaltzeko. Atal honetan aztertzen diren gaien inguruan paisaiek izan ditzaketen hainbat ezaugarri proposatzen dizkizugu fitxan, eta e z a ug a rr i bakoitza deskribatzeko lau a dj e ktibo , aztertutako paisaiari hobekien egokitzen zaizkienak aukeratzeko. Adibidez, paisaiaren e s ka lar i dagokionean, aztertutako paisaia bailara txikia bada, eskala goxoa izango da, eta goi-mendietako larre zabaletako paisaia aztertu bada, aldiz, eskala panoramikoa izango da. A niz ta s una r i dagokionean, elementu gutxi eta haien artean berdintsuak dituen paisaia uniformea izango da, eta osagai desberdin asko baditu, konplexua izango da, ordea. E hundur a r e n kontzeptua ulertzeko harea fineko hondartza bat eta harribilez estalitako hondartza bat konparatzean pentsa dezakegu; lehenengoak ehundura fina izango du, eta bigarrenak pikortsua. Paisaiak ere badu ehundura; adibidez, larre batek ehundura fina izango du sagasti batekin alderatuz. K olor e e n dibertsitatea ere balora daiteke; izan ere, badira hainbat paisaia non kolore bakar bat nagusitzen den (aurreko adibideko larrea, adibidez), eta oso koloretsuak diren paisaiak. O r e ka eta pr opor tz ioa r i dagokionez, batzuetan paisaiaren osagaiak harmoniaz konbinatzen direla iruditzen zaigu, eta beste batzuetan inolako ordenarik ez dutelako itxura kaotikoa dute. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Paisaiek m ug im e ndua r e n s e nts a z ioa transmititzen dute ere; ur-salto biziak dituen bailara gorabeheratsua irudituko zaigun artean, batere mugitzen ez den zekale sail zabala duen paisaia barea irudituko zaigu. Paisaiak adierazten duen s e g ur ta s un maila garrantzitsua da ere; amildegi handia duen tokia arriskutsua izango da batzuen ustez, eta baserri ugari eta zoko ezkuturik ez duen paisaia erosoa izango da. Azkenik, la sa ita s una eta bakardadearen arabera paisaiak zalapartatsuak izango dira jendez eta soinuz beteta badaude, edo urrutikoak inolako azpiegiturarik edo gizakirik sumatzen ez bada inguruan. Atal honetan ikusmena ez diren z e ntz um e ne i kasu egitea proposatzen da ere. Izan ere, paisaia gehienbat bistaren bidez hautematen badugu ere, beste zentzumenek badute garrantzia. Pentsa, bestela, zabortegia ikusi ez arren haren kiratsa iristen den paisaian oinez ibiltzea eta usain hori gabe paraje berean egotearen arteko desberdintasunean, edo behatoki batetik bista bikainak ikusten egotean autoen soinua entzutea eta ez entzutearen arteko aldean. Beraz, us a im e na , e ntz um e na , ukim e na eta da s ta m e na r e n bidez jasotzen diren sentsazioak bilduko dira ere, baita usain, soinu eta zapore horiek burura ekartzen dituzte or oitz a pe n eta sentipenak ere. Maiz, paisaia bat gustuko dugula iruditzen zaigu konturatu gabe usain edo soinu batek oroitzapen gozoak ekartzen dizkigulako. A soz ia z ioe k in jarraituz, paisaiak norberarentzat duen zentzuaren oinarri dira. Hau da, paisaiak beste g ar a i, beste pe r ts ona , beste tokie kin lotzen gaitu, eta lotur a horiek galtzen badira, paisaiak z e ntz ua galtzen du, arrotz sentiarazten gaitu. Badira erabat pe r tsona la k diren asoziazioak, norberak izandako esperientzia zehatzei lotutakoak (amonarekin sendabelarrak biltzera joaten nintzen tokia), eta badira ta lde a r e na k diren asoziazioak (herriko haurrek bizikletaz ibiltzen ikasten genueneko tokia). Horregatik, atal honen barruan aztergai den paisaiari lotutako g er ta kiz un hi s tor ikoa k (udalerri edo eskualde mailakoak), arbasoei gertatutako pa s a diz oa k , nahiz norberaren adin-tarte ezberdinei lotutako or oitz a pe na k jasoko dira, eta horien ondorioz paisaiak sortzen dituen e m oz ioa k . Azkenik, paisaiarekiko loturen artean bada mota berezi bat: lotura e s pir itua l edo e r lij iosoa r e na . Ermitak kokatzen diren tokiek, adibidez, pertsona askorentzat lotura edo zentzu erlijiosoa duten paisaiak osatzen dituzte. Zentzu zabalagoan, badira beste hainbat toki esanahi espirituala dutenak, nolabaiteko m a g ikota s una transmititzen dutenak. Aztergai den paisaiak izaera hori badu, horrela jasoko da fitxan, ezaugarri espiritual edo erlijiosoak ematen dizkioten elementuak zentzuk diren azalduz.

156


Azaldutako gaien inguruko irudi batzuk jasoko ditugu jarraian, aurreko atalekin egin dugun moduan.

Soriako Calata単azorren Errek onkista garaian mairu eta kristauen arteko bataila izan omen zen tokian badira Er di Ar oko gazteluar en aztarnak. Horrez gain, gazteluar en oi narriko lurretan garapen urbanistikorik edo azpiegiturarik ez egoteak asko laguntzen du paisaiaren lotura historikoa mantentzen, erraza baita lautadan alde bi en arteko borroka imajinatzea. Egilea: Miren Askasibar

Paisaiaren eskala panoramikoa izaten da tontorretan. Egilea: Mir en Askasibar

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Zelai en ehundura fina basoen ehundura pikortsuar ekin konbinatzen duen landa paisaia. Egilea: Mir en Askasibar

Larreak, basoak, zelaiak, baserriak eta errepi deak modu harmoniatsuan lotzen dira landa paisaia honetan, or ekaren sentsazioa transmitituz. Egi lea: Miren Askasibar

157


Inf or m a z io osa g a r r ia e ta be ha ke ta r i bur uz ko da tua k Fitxaren amaieran tokia dago aurreko ataletan txertatu ahal izan ez diren g og oe ta k idazteko. Horrez gain, proiekturako erabilgarriak izango diren hainbat da tu eskatzen dira. Proiektuaren emaitzen erabilera posibleetako bat eskualdeko landa paisaiei lotutako turismoa sustatzea denez, helburu hori gogoan izanda fitxa bakoitza betetzen duen pertsonaren iritzia eskatzen da egindako ibilbidearen inguruan, ibilbide hori egin nahi duen edozein pertsonarentzat erabilgarri izango delako. Bestetik, proiektuaren txostenean fitxak jasoko direnez, horien eg il e e i buruzko oinarrizko datuak eskatzen dira ere, garrantzitsua iruditzen zaigulako proiektuan parte hartu duten pertsonen lanaren aitortza egitea. 5.1.3. MOLDATUTAKO FITXA NOLA ERABILI DEN

Mugimendua adi erazten duen paisaia di namikoa dug u hau, seg urtasunari dagokionean agian batzuentzat arriskutsua izango dena. Egilea: Miren Askasi bar

Idealki, paisaiaren azterketarako metodologia ulertzeko egun bateko ikastaro praktikoa egokia litzateke, fitxa nola bete eztabaidatu ondoren PAISAIAko teknikariekin ibilbide bat eginez fitxaren atalak betetzeko aukera emango lukeelako. Praktikan, aldiz, oso zail iruditu zaigu proiektuaren berri zehatzik izan gabe egun oso bat eta bigarren saio bat ospatzeko bezain besteko denbora proiektuari emateko prest zegoen jendea aurkitzea. Horregatik, erdibideko irtenbidea bilatu da, eta le he ne ng o s a i oa n paisaiaren inguruko kontzeptua adostu eta fitxa nola bete aztertu dira. Beraz, lehenengo saioa nahiko teorikoa izan da, PAISAIAko teknikarien azalpenak jasotzera bideratua gehienbat. Lehenengo saioa eta bigarrenaren artean bi a s te oso utzi dira partaideek nahi adina fitxa bete ahal izateko. Big a r r e n sa ioa eztabaida saioa izan da, protagonismoa partaideen esku egon delarik. Bertan, partaide bakoitzak aztertutako paisaiaren berri eman du, eskualdeko baserripaisaien e z a ug ar r ia k adostu dira, paisaia horiek etorkizunari begira dituzten e r r onka k eztabaidatu dira, eta proiektuaren bigarren fasean e kintz a k proposatzeko ospatuko den hirugarren saioari nolabaiteko sarrera egin zaio, ekintzak burutzeko bide berrien inguruan ha usna r ke ta eginez. Beraz, esan daiteke le he ne ng o s a ioa tr e ba kuntz a saioa izan dela, eta big a rr e na pa r ta ide tz a saioa, tartean ariketa pertsonalerako tartea utziz. Bigarren saioaren ondoren aste batzuetako epea zabaldu da fitxak osatzeko, baita fitxa berriak egiteko ere. 5.1.4. PARTE-HARTZAILEEK AZTERTUTAKO PAISAIEN KOKAPEN ESPAZIALA

Egun l otura erlijiosoa duten paisai etako batzuk aurretik zentzu espirituala zutelako aukeratuak izan ziren antzinako baselizak eraikitzeko. Egilea: Miren Askasibar

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Saioetan eta ariketa pertsonalean landutako gaiez gain, interesgarri jotzen genuen eskualdean egindako lana proiektuan parte hartu duten pertsonek aztertutako paisaiek 158


hartzen duten a z a le r ar e n adierazpen objektiboarekin osatzea. Beste modu batera esanda, egoki ikusten genuen fitxetan bildutako informazio subjektiboa objektiboa den informazioarekin osatzea, f itxa betetako partaide bakoitzak aztertutako paisaiak e s pa z ioa n koka t uz . Hortaz, gure helburua ondokoa zen: fitxa betetako pertsona bakoitzak ikusi duen paisaia noraino hedatzen den plano batean adieraztea (ez bakarrik egindako ibilbidea, baizik eta bertatik ikusten den lurraldea ere).

Behatokien kasuan, berriz, elementu puntualak direnez, puntu hori bera erabiliko litzateke analisia egiteko.

Behaketa puntuen altuera

Helburu hori lortzeko oso aproposak dira Informazio Geografikoko Sistemak (IGSk, gaztelaniazko SIG edo ingelesezko GIS akronimoekin ere ezagutzen direnak), ordenagailuan pe r ts ona ba koitz a k e g in da ko ibi lbi de ti k ikus da it e ke e n lur r a lde a r e n z a tia zehazki mugatzea ahalbidetzen dutelako. Horretarako, beharrezkoa da partaide bakoitzak egin duen ibilbidea zehaztasun osoz planoan kokatzea, eta parte-hartzaile askoren kasuan ezinezkoa izan zaigu hori egitea. Ondorioz, ez da posible izan eskualdean betetako fitxa guztiek zehazki aztertu duten zonaldea adieraztea.

Ikusmen-angelua (horizontala eta bertikala)

Distantzia maximoa

Hala ere, a dibide gisa Tolosaldean egindako fitxen artean bat aukeratu dugu azterketa horiek zer nolako itxura izango zuten azaltzeko. Emaitza grafikoa eranskinak jasotzen dituen argitalpeneko 1 Ma pa n ikus daiteke. Kokapen espazialaren azterketa egiteko, PAISAIAk egindako beste lan baten m e todolog ia bera jarraitu da (Paisaia SL, 2006). Analisi horretan, IGS tresna baten laguntzaz, partehartzaileak egindako ibilbidetik edo aukeratutako behatokitik lurraldeko zein puntu diren ikusgarri aztertu da. Azterketa honetarako beharrezko elementuak hauek dira: 

MDT-a

Behaketa puntuak

Finkatutako aldagai eta baldintzak

MD T -a, lurralde baten altitude banaketa adierazten duen geruza da. Horren bidez, azterketako eremuaren puntu bakoitzak nolako altuera duen definituta gelditzen da. Gure azterketarako, 2009ko 5x5 metroko bereizmeneko MDT-a erabili da. MDT hau, "GeoEuskadi" Euskadiko Datu Espazialen Azpiegituraren web atariaren bidez lortu da (Eusko Jaurlaritza, 2011). Geruza horretan lurzorua biluzik ageri da, hau da, ez da eraikin edo bestelako elementuen altuera kontutan hartu. Beraz, gure behaketa puntuek izango duten oztopo bakarra lurrazalaren topografia izango da. Be ha ke ta puntua k lortzeko, parte-hartzaileak aukeratutako ibilbide edo behatokia hartu da kontuan. Ibilbideen kasuan, elementu linealak direnez, behaketa puntuak lortzeko ibilbidearen ardatzean zehar 100 m e tr o bakoitzeko puntu bat sortu beharko litzateke. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Azterketa egin ahal izateko, sortutako puntuei zenbait a lda g a i eta baldintza definitu behar zaizkie:

Behaketa puntuen a ltue r a k behatzailearen begiak lurzorutik zein altueratan aurkitzen diren adierazi behar du. Oinez egindako ibilbideen behaketa puntuei 1,65 metroko altuera zehaztuko litzaieke (pertsona baten begien batez besteko altuera). Autoz egindako ibilbideetan, berriz, behaketa puntuek 1,2 metroko altuera hartuko lukete (autoz bidaiatzen duen pertsona baten begien batez besteko altuera). Ikusm e n - a ng e lua r i dagokionez, angelu horizontala eta bertikala desberdindu ditugu. Angelu hor iz onta la r e n mugak ezartzerako orduan, ibilbidea oinez edo autoz egin den kontutan hartuko da. Oinezkoen kasuan, angelu horizontal osoa aukeratuko genuke (0: eta 360: artean). Autoz eginiko ibilbideetan, berriz, angelu horizontalaren muga autoaren abiaduraren araberakoa izango da, eta azken hori errepide-motak finkatuko du (abiadura maximoa behintzat). Horrenbestez, literaturaren arabera (Lucas, 1991, or. 276), 100-120 km orduko abiadura daukan auto batetik ikusmen-angelua 40:-koa izango da; 70-80 km orduko abiadurarekin 65:-koa; eta 40-50 km orduko abiadurarekin 100:-koa. Behatokien kasuan, angelu horizontala 180:-tan mugatuko litzateke, behatzaileak begirada zuzentzen duen noranzkoa kontutan hartuta. Angelu be r tika la r i dagokionez, aurreko kasuan bezala, oinez eta autoz egindako ibilbideak desberdinduko ditugu. Oinezkoen kasuan, angelu bertikala osoa izango litzateke (90: eta 90: bitartean). Autoz eginiko ibilbideetan, angelu bertikala 0: eta 65: bitartean finkatuko da. Objektu bat ikusi ahal izateko dis ta ntz ia m a xim oa bere altueraren araberakoa da. Egindako beste ikerketa batzuen arabera (MacFarlane, Haggett, Fuller, Dunsford, & Carlisle, 2004, or. 111), 50 metroko elementu bat 20 kilometroko erradio batean ikus daiteke. 20 metroko elementu bat berriz, 6 kilometroko erradio batean izango da ikusgarri. Gure azterketaren kasuan, aldagai hau erabilitako MDT-ak baldintzatuta agertu zaigu. Lehen aipatu dugun moduan, erabili dugun MDT-ak ez ditu lurrazala ez den bestelako elementuen 159


altuerak kontutan hartzen. Hori dela eta, behaketa puntu guztietan elementuak hautemateko 6 kilometroko distantzia maximoa ezarri da. Azkenik, adibide bezala hartutako fitxaren azterketa egin da. Elkar-ikusgarritasunaren analisiak ibilbidean zehar sortutako puntu bakoitzetik inguruko lurraldean ikus daitezkeen puntuak identifikatzen ditu. Gainera, azterketak zehaztu dezake ibilbidetik ikus daitekeen zonaldearen puntu bakoitza ibilbideko zenbat puntutatik den ikusgai. Horregatik 1 Mapan eremuaren zonalde batzuk ibilbideko puntu bat eta zazpi punturen artean dagoen kopuru batetik ikus daitezke, eta beste batzuk, aldiz, ibilbideko 37-63 kopuruaren tartean dauden puntuetatik ikus daitezke. Hau da, azterketak ahalbidetu egiten digu ibilbidearen zati txiki batetik ikus daitekeen paisaia eta ibilbide gehienean zehar ikusiko dena diskriminatzea. Modu horretan, fitxan agertzen diren elementu eta sentipenak lurraldearen zein eremuri dagozkion islatu ahal izango da irudi baten bidez. Eskualde guztiko fitxetan aztertutako paisaien kokapen espaziala egin ahal izan balitz, mapa batean guztiek hartutako eremua adierazi ahal izango zen ere, begiratu bakarrean eskualdearen zein alderdi analizatu diren ikusteko.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

160


6. B A S ER R I - P AI S A IE N ID ENT IF IK AZ IOR AK O ER AB IL IT AK O ER ED U A

B AL I O EN F IT X AR EN

Ondoko esteketan proiektuaren lehen bi saioetan parte hartu duten pertsonek paisaiaren azterketa egiteko erabilitako fitxa aurki daiteke. Euskaraz: http://issuu.com/paisaia/docs/fitxa_paisaia edo http://www.scribd.com/doc/173317852/Paisaiaren-analisia-Fitxa-eta-berau-betetzekoargibideak

Gaztelaniaz: http://issuu.com/paisaia/docs/ficha_paisaje edo http://www.scribd.com/doc/173317896/Analisis-del-paisaje-Ficha-e-informacion-pararellenarla

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

161


7 . F IT X EN B ID EZ AZ T ER T U T AK O K OK AP EN E SP AZ I AL AR E N AD IB ID E A

P AI S A IE N

Ondoko orrian fitxetan aztertutako paisaien kokapen espazial zehatzaren adibide bat erakusten da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

162


ASTEASU

ZIZURKIL

LARRAUL

ASTEASU

ALKIZA

ANOETA

VILLABONA

IRURA

ERREZIL

HERNIALDE

BELAUNTZA BIDEGOIAN

BELAUNTZA IBARRA ALBIZTUR TOLOSA

BEIZAMA LEABURU

LIZARTZA

BIDEGOIAN

BIDEGOIAN

GAZTELU GAZTELU

ERREZIL

ALTZO

ALEGIA

IKAZTEGIETA

LEGORRETA

ITSASONDO

ORENDAIN

Ikusgai den puntu kopurua 1-7

TOLOSA 7 - 16

BALIARRAIN

16 - 26 ORDIZIA

AMEZKETA

ALTZAGA ARAMA

26 - 37 37 - 53

GAINTZA

ABALTZISKETA

Ibilbidea

BEASAIN LANDA-PAISAIA ATLANTIKOEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO JARDUERAK ESKUALDEKO LANDA-PAISAIA BALIOEN IDENTIFIKAZIOA

Tolosaldeko muga

[

1 Mapa. Ibilbidetik ikus daitekeen paisaiaren eremu espaziala

Data: 2012ko azaroa

Eskala: 1:40.000

Egilea: Datu espazialen iturriak: Gipuzkoako Foru Aldundia Egileek sortua


Generalitat de Catalunya. (d. g.). La Carta del Paisatge: un instrument col.lectiu i voluntari de compromís a favor del paisatge. Protocol. Generalitat de Catalunya.

8 . ER R EF ER E NT Z I EN Z E R R E ND A Arabar Errioxako Ardoaren ibilbidea. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, (e)tik http://www.rutadelvinoderiojaalavesa.com/eu/ Askasibar Bereziartua, M. (1999). La evolución y la idealización del paisaje vasco. In E. Ayerbe Echebarria (Arg.), Geografía simbólica. Cultura de los espacios (or. 8–17). Lasarte: Etor-Ostoa. Berreskuratua -(e)tik http://www.etorkultura.com/capitulos/1-EE-T01c1.pdf Aux Saveurs du Marais. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm Bell, S. (1991). Community woodland design guidelines. London: HMSO Books. Branding Guide. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren http://www.lifescapeyourlandscape.org/Branding-Guide.htm

29a,

-(e)tik

Campos Gómez, E., Collado Cueto, L. Á., Criado Clemente, B., Mesa León, B., Fernández Muñoz, S., Navacerrada Sánchez, J., … Santa Cecilia, F. (2010). El valor del paisaje: un repertorio de experiencias para la puesta en valor de los paisajes rurales españoles. Madrid: Ministerio de Medio Ambiente.

La ruta´l quesu y la sidra. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.rutalquesuylasidra.com/ lifescapeyourlandscape. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/ Lucas, O. W. R. (1991). The design of forest landscapes. Oxford ; New York: Oxford University Press. MacFarlane, R., Haggett, C., Fuller, D., Dunsford, H., & Carlisle, B. (2004). Tranquility mapping: developing a robust methodology for planning support. Report to the Campaign to Protect Rural England, Countryside Agency, North East Assembly, Northumberland Strategic Partnership, Northumberland National Park Authority and Durham County Council, Centre for Environmental & Spatial Analysis, Northumbria University (or. 191). Observatorio del Paisaje de Catalunya. (2013). Cartas del paisaje. Observatori del Paisatge. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 7a, -(e)tik http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Cortina, A., & Queralt, A. (2007). Convenio Europeo del Paisaje : textos y comentarios. Madrid: Ministerio de Medio Ambiente.

Paisaia SL. (2006). Propuesta de ordenación del paisaje en el ámbito del Parque de Lau Haizeta en el término municipal de Errenteria. Errenteriako Udala.

Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea. (d. g.). Idoki. Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 29a, -(e)tik http://www.idoki.org/pages.php?nom=accueil

Santana, A., & Otero, X. (1993). Baserria. [San Sebastián, Spain]: Diputación Foral de Gipuzkoa, Departamento de Cultura y Turismo. Berreskuratua -(e)tik http://bertan.gipuzkoakultura.net/bertan4/pdf/bertan4.pdf

Eusko Jaurlaritza. (2011). GeoEuskadi. Euskadiko Datu Espazialen Azpiegitura - DEA. GeoEuskadi. Berreskuratua 2013(e)ko urtarrilakaren 15a, -(e)tik http://www.geo.euskadi.net/s69-15375/eu Forestry Commission. (1989). Forest landscape design guidelines. Edinburgh: Forestry Commission. Fundació el Solà. (d. g.-a). Fundació el Solà. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 18a, (e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Fundació el Solà. (d. g.-b). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Gandolfi, C. (Arg.). (2007). Catalogo delle buone pratiche per il paesaggio = Catalogue de bonnes pratiques pour le paysage = Catalogo de buenas practicas para el paisaje. Perugia: Alinea. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta

Spiegler, A., & Dower, M. (2006). ECOVAST. Landscape Identification. A guide to good practice. ECOVAST. Berreskuratua -(e)tik http://www.ecovast.org/papers/good_guid_corr_e.pdf Swanwick, C., & Land Use Consultants. (2002). Landscape character assessment. Guidance for England and Scotland. The Countryside Agency, Scottish Natural Heritage. Theatre Walks. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

uztailakaren

25a,

-(e)tik

Year calendar MainÄppelHaus. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htm

165


Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Urola Kosta.