Page 1

2013

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa

Txostenaren eranskina. Lea-Artibai


Edizioaren ©: PAISAIA SM Donostia Ibilbidea, 76. 20115 – Astigarraga Tel. eta faxa: 943 335048 paisaia@paisaia.com

Izenburua: Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai Egileak: Miren Askasibar Bereziartua eta Ainara Flores Compains Azaleko argazkien egileak: Irma Etxeberria, Gorka Jaio, Nerea Urrutibeaskoa Ekoizlea: LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkartea Tokia eta data: Astigarraga, 2013ko abendua

Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Internazionala baimen baten menpe dago. Baimen horren kopia ikusteko, zoaz hona: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eu. Aske zara: Lan hau kopiatu, banatu eta jendaurrean hedatzeko. Baimenaren baldintzak betetzen dituzun artean, baimendunak ezingo ditu askatasun hauek baliogabetu.

Baldintza hauetan: Aitortu — Lanaren kredituak aitortu behar dituzu, lizentziaren esteka eman, eta aldaketarik egin ote den azaldu. Hori guztia zentzuzkoa den edozein modutan egin dezakezu, baina ez aditzera emanez baimendunaren babesa duzunik edo hark obraren erabilera hori babesten duenik. Ez merkataritzarako — Ezin duzu lan hau merkataritza xedetarako erabili.

L.G.: SS-1335-2013

Dokumentu honen egilea edo egileak, eta PAISAIA SM enpresa espresuki eta osotasunean aipatuko dira dokumentuaren zati bat edo dokumentu osoa kopiatu, banatu, jendaurrean hedatu, modu interaktiboan (Internet edo bestelako bitartekoak erabiliz) jendearen eskura jartzen diren bakoitzean.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Lan eratorririk gabe — Lana beste batzuekin nahastu, eraldatu edo lan eratorririk sortzen baduzu hartatik abiatuta, eraldatutako materiala ezin duzu banatu. Lizentzia publiko honetatik at dauden baimenak ondoko estekan daude eskuragarri: www.paisaia.com. 1


LEA-ARTIBAIKO LANDA-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIOAN PROPOSAMENEAN PARTE HARTU DUTEN PERTSONA ETA ERAKUNDEAK PROIEKTUAREN IZENBURUA Baserri-paisaia atlantikoen balioa agerian jartzeko jarduerak

ETA

EKINTZEN

Aitor Basterretxea (Berriatuko udala) Aritz Arrizabalaga (LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkartea) Bidatz Bazterretxea (Leartibai Garapen Agentzia)

LEA-ARTIBAI ESKUALDEKO LANEN ZUZENDARITZA Juan Mari Totorika (LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkartea)

Floren Txurruka (lehenengo sektoreko ekoizlea) Gorka Jaio Gerenabarrena (Aulestiko udala) Imanol Mugartegi (Berriatuko udala)

PROIEKTUAREN ZUZENDARITZA Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea)

Irene Zaton (Txomin Agirre ikastetxea) Irma Etxeberria (Markina-Xemeingo udala) Jabier Arrate (Artibai mendi taldea)

PROIEKTUAREN JARRAIPENA Agurtzane Diaz (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Agurtzane Etxaniz (DEBEMEN Landa Garapen Elkartea) Ana Fernández (MENDINET Landa Garapenaren Aurrerapenerako Elkartea) Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea) Itziar Agirre (HAZI Fundazioa) Joxe Manuel Zubizarreta (GOIMEN Landa Garapen Elkartea) Juan Kruz Alberdi (BEHEMENDI Landa Garapen Elkartea) Juan Mari Totorika (URKIOLA eta LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkarteak) Mónica Alonso (ENKARTERRIALDE Landa Garapen Elkartea) Yurre Peñagarikano (URKOME Landa Garapen Elkartea)

Jose Luis Aspiazu (Gizaburuagako udala) Juan Badiola (Ondarroako Aurrera mendi taldea) Juan Mari Totorika (LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkartea) Lander Eizaguirre (Berriatuko udala) Leire Aranburu (Lea Ibarra Udal Mankomunazgoa) Lorea Etxaburu (Ekozain Ekologia Taldea) Luis Kazalis (Lea-Artibai Amankomunazgoa) Mª Cruz Lekunberri (Ondarroako Ingurugiro batzordea) Mª Jose Etxaniz (Etxebarriko udala) Mª Pilar Arantzamena (Ekozain Ekologia Taldea) Nere Sololuze (Artibai mendi taldea) Nerea Urrutibeaskoa (Gizaburuagako udala)

PROIEKTUARI AHOLKULARITZA TEKNIKOA Miren Askasibar (PAISAIA SM)

Patxi Baskaran (lehenengo sektoreko ekoizlea) Txaro Olabe (Ekozain Ekologia Taldea)

Ainara Flores (PAISAIA SM)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

3


0. Aurkibidea 1. EKINTZEI BURUZKO ZEHAZTAPENA.................................................................................. 7

3.9. Biotermiak.......................................................................................................... 97 3.10. Termogenik ...................................................................................................... 97

1.1. Behin betiko ekintzen zerrenda ................................................................................ 7

3.11. Balio ekologiko handiko baso-ekosistemak eta aplikatzeko kudeaketa-ereduak definitzea.................................................................................................................. 97

1.2. Ekintzei buruzko inkestaren emaitzak ....................................................................... 9

4. Landa-turismoaren sustapena ................................................................................... 97

1.3. Ekintzen fitxak ....................................................................................................... 23

4.1. Ibilbideak............................................................................................................ 97

1.3.1. Fitxei buruzko argibideak ................................................................................. 23

4.2. Turismoko enpresen irisgarritasun diagnostikoa .................................................. 97

1.3.2. Ekintzen banakako fitxak ................................................................................. 23

4.3. Oiz Egin web ataria ............................................................................................. 98

2. LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO ESKUALDEAN BURUTAKO EKINTZAK ........ 95

4.4. Bisita gidatuak .................................................................................................... 98 4.5. Turismo aktiboa.................................................................................................. 98

1. Sentsibilizazioa eta hezkuntza ................................................................................... 95

4.6. Sustapenerako bideoak....................................................................................... 98

1.1. Tokiko Agenda 21 ............................................................................................... 95

4.7. Haizebarri ........................................................................................................... 98

1.2. Eskola baratzeak ................................................................................................ 95

4.8. Anfitriones proiektua .......................................................................................... 98

1.3. In Agro Salute..................................................................................................... 95

4.9. SICTED................................................................................................................ 98

1.4. Sustraia telebista saioa ....................................................................................... 95

4.10. Bengolako energia berriztagarrien interpretazio zentroa ................................... 98

1.5. Ihitza.................................................................................................................. 95

4.11. Mendi-bide sarearen mantentze zerbitzua ........................................................ 98

1.6. Herri baratzeak .................................................................................................. 95

4.12. Lea Artibai – Euskadiko enogastronomiaren kluba ............................................. 98

1.7. Euskadi Basogintza ............................................................................................. 95

4.13. Basogintzarako bide partikularren aisialdirako erabilera .................................... 98

2. Lehenengo sektorearen profesionalizatzea ................................................................ 95 2.1. Dinamiza-TIC ...................................................................................................... 95 2.2. HAZIren ikastaroak ............................................................................................. 96 2.3. Wifi rural de proximidad ..................................................................................... 96 2.4. Basalde .............................................................................................................. 96 2.5. Basogintzako jarduera egokien liburuxka ............................................................ 96 3. Lehenengo sektorearen sustapena ............................................................................ 96 3.1. Salmenta zuzena ................................................................................................ 96 3.2. Ekologikoak........................................................................................................ 96 3.3 Oiz Egin web gunearen bidezko on-line salmenta ................................................. 96 3.4. Nekazaritza arloko ekonomia bultzatzeko proiektua............................................ 96 3.5. Freshkoak .......................................................................................................... 96 3.6. Pirenaica, Limousine eta Blonde behi arrazen lehiaketa morfologikoak................ 96 3.7. Basoekin ............................................................................................................ 97 3.8. Basoa Fundazioa ................................................................................................ 97 Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

4. BESTE ESKUALDE ETA HERRIALDE BATZUETAN LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO EGINDAKO HAINBAT EKIMENEN ANALISIA......................................................... 99 4.1. Sarrera ................................................................................................................... 99 4.2. Ekimen eredugarrien azterketa ............................................................................. 100 a) Ibilbideak ...................................................................................................... 100 b) Lehenengo sektorea...................................................................................... 106 d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak ......................................................... 109 e) Nortasuna..................................................................................................... 113 f) Kostaldea ...................................................................................................... 113 g) Gune industrialak lehengoratzea ................................................................... 114 h) Ikastetxeak ................................................................................................... 115 i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea................................................................ 118 j) Ekitaldiak ....................................................................................................... 118 k) Paisaia leheneratzea...................................................................................... 119

5


5. BASERRI-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIORAKO ERABILITAKO FITXAREN EREDUA ...... 121 6. FITXEN BIDEZ AZTERTUTAKO PAISAIEN KOKAPEN ESPAZIALAREN ADIBIDEA ................. 122 7. ESKUALDEAN OSATUTAKO PAISAIAREN AZTERKETAREN FITXAK ................................... 125 8. ERREFERENTZIEN ZERRENDA....................................................................................... 196

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

6


1 . EK IN T Z E I B U R U Z K O Z E H AZ T AP E NA

15. Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

1. 1. Be hi n be tik o e kintz e n z e r r e nda

16. Paisaiaren inguruko sentsibilizazio materiala sortu eskualdean herritarrei zabaltzeko.

Ba s e r r i - pa is a ie z g oz a tu a ha l iz a te r a bide r a tuta ko e kintz a k

17. Eskualdeko landa-paisaien inguruko hausnarketa bultzatuko duen argitalpena prestatu, garai bateko eta egungo landa-paisaien argazkiak oinarri gisa erabiliz.

1. Eskualde mailan herri-bideetan oinarrituta baserri-paisaiez gozatzeko bereziki aproposak diren ibilbideak identifikatu, haien egoera aztertu, eta horiek balioan jartzeko jarduerak burutu.

18. ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu.

2. Herri-bideen inbentarioak egiteko bidean sakondu.

19. Proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatu.

3. Eskualdean egiten ari den kobazuloen inbentarioa aintzat hartuta, balioan jartzeko egoki ikusten direnak identifikatu, eta dagokion ekintzak burutu.

20. Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

Ba s e r r i - pa is a ie n ka lita te a hobe tz e ko e ki ntz a k

Ba se r r ita rr a k e g ite n due n la na r e kiko s e nti be r a tz e a r i e ta pa r ta ide tz a r i lotuta ko be ste la ko e k intz a k

4. Eskualdeko baserri-paisaien mugarri nagusi diren mendien paisaiaren kalitatea eta berauetatik paisaiaz gozatzeko baldintzak hobetzeko neurriak hartu.

21. Herritarrak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

5. Morkaiko Mendizale Elkarteak egindako “Mendi-ondarea berreskuratzeko plana� gauzatu.

22. Landa-paisaiaren inguruan jarduera didaktikoak burutzen jarraitu Debarroaren bidez.

6. Aisialdirako erabiltzen diren motordun ibilgailuen erabilera antolatu eta arautu.

23. Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa.

7. Eskualdean hildako pertsonen errautsak bota eta horiei omenaldiak egitean sortzen diren arazoak prebenitzeko neurriak hartu.

24. Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

8. Soraluzeko terrazak balioan jarri eta kontserbatu.

25. Eskualdeko herri edo hirietako Aste Berdearen antzeko ekimenetan landa eremuan garatuko diren hainbat jarduera txertatu (lehiaketak, ibilaldiak, erakusketak eta abar).

9. Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko.

26. Eskualdean ekoizten diren baserriko produktuen inguruan jarduerak proposatu.

10. Eskualdeko ondare eraikiari buruzko informazioa bildu, ikuspegi orokorra izateko.

27. Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatu, edo ospatzen diren ekimen gastronomikoetan paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu.

11. Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri. 12. Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu jakin ahal izateko. 13. Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu. 14. Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri. S e nts ib iliz a z i or a ko m a te r ia la k pr e s ta tz e ar i bur uz ko e kintz a k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

28. Herritarrek beren herriko paisaia eta ibilbideak ezagutzeko ekintzak antolatu. 29. Auzolanerako formula berriak bilatu, gaurkotuak (zelaiak, landaketak, landa-bideak edo ondare arkitektonikoa berreskuratu zein mantentzeko helburuekin). 30. Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna proiektuaren helburuen mesedetarako nola erabil ote daitezkeen hausnartu.

7


31. Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu. 32. Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu.

46. IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu (adibidez, produktuen on-line salmentarako). 47. Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoetan horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa.

33. Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

48. Baserritarrak bere produktuetan eta eskaintzen dituen zerbitzuetan sinets dezan ekintzak burutu.

34. Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

49. Nekazaritza eta ingurumeneko neurri eta konpromisoak hartzeko laguntzak indartu.

35. Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri-paisaiak ezagutzera emateko.

50. Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu.

L e he n s e ktor e ko pr odu ktue n k onts um oa r i bur uz ko e kintz a k

51. Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

36. Baserriko produktuen kontsumoa eta paisaiaren balioen kontserbazioaren inguruan herritarrak (kaletarrak bereziki) sentikortzeko ekimenak zabaldu.

52. Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

37. Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin sustatzeko ekintzak bultzatu. 38. Eskualdeko produktuak erostea eta zerbitzuak kontsumitzea sarituko duen sistema sortzea. 39. Udalerri mailan salmenta zuzena egiten duten ekoizleen berri zabaldu. 40. Eskualde mailan eskaria duten lehen sektoreko produktuen ekoizpen, eraldaketa eta salmenta sustatzeko ekimenei jarraipena eman. 41. Bertako produktu eta zerbitzu jakin batzuei kanon bat ezartzea, bide horretatik bildutako dirua lehenengo sektorea sustatzeko ekimenetara zuzentzeko. 42. Eskualdean kontsumo-taldeak sortzeko dinamikak bultzatu. L e he n s e ktor e a r i e ta la nda - e r e m uko he rr ie i bur uz ko e kintz a k 43. Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz. 44. Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, baizik eta transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri. 45. Baserrietako lurrei eusteko ekintzak bultzatu. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

53. Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada egiten direnak indartu. 54. Udalerrietan baratze ekologikoak sustatu nekazaritza jarduerara dedikatu nahi dutenentzat. A isia ldia e ta tur is m oa r i lotuta ko e k intz a k 55. Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez. 56. Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu. 57. Itxitako harrobiak egokien ikusten diren erabileretarako berregokitu. A r a udia , lur ra lde a ntola m e ndua e ta hir ig intz a r i bur uz ko e kin tz a k 58. Gure proiektua borobildu eta egindako lanari jarraipena eman eskualdeko Paisaiaren Karta eginez. 59. Lurralde zaintzaren esparruan egiten ari diren ekimenei eutsi (lur bankuak, akordio puntualak...) eta horiek eskualde guztian hedatzea bultzatu. 60. Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzune eta herrigune txikiak kontserbatzeko neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez. 61. Bailaretako zelaiak babestu. 8


62. Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu.

E skua lde a n ba s e r r i - pa is a ie n pr oie ktua r e n ba ita n e k intz a k pr opos a tz e ko ospa tuta ko sa ioe ta n pa r te ha r tu a l z e nue n?

63. Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea errazten jarraitu, bertako paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako. 64. Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak egitea lagunduz. 65. Azpiegiturak paisaian integratzearen inguruko gaiak erregulatuko dituen araudia landu. 66. Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu. 67. Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

1. 2. E kintz e i bur uz k o inke s ta r e n e m a itz a k Jarraian ekintzen inguruan egindako inkestaren emaitzak jaso dira, grafikoetan irudikatuta. Inkesta egiteko oinarri gisa ekintzak proposatzeko eta eztabaidatzeko ostatutako saioan adostutako zerrenda da, txostenaren dokumentu nagusiko 6.4 atalean jaso dena. Inkesta burutu ondoren ekintzetako batzuk beste ekintzen azpi-ekintza bezala jasotzea erabaki da, eta horregatik egon daiteke aldaketaren bat txosten nagusiko 6.4 ataleko zerrendaren eta eranskinen dokumentu honetako 1.1 ataleko zerrendaren artean.

1. E kintz e n g a i z a ba le n ing ur uko le he nta s u na k ( 1= l e he nta s un t xik ia , 5= le he nta su n ha ndia ) Jarraian adierazitako ekintzen kategoria bakoitzarentzat lehentasun maila adierazi. Mesedez, kontuan hartu kategoria bakoitzaren barruan dauden ekintzak zure erantzuna emateko (posta elektronikoz jasotako dokumentuan irakurri ahal izango dituzu). Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak 1 0 %0 2 0 %0 3 0 %0 4 4 % 100

5 0 %0

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

9


Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak 1 0 %0

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak

2 0 %0

1 0 %0

3 1 % 25

2 2 % 50

4 2 % 50

3 0 %0 4 1 % 25

5 1 % 25 5 1 % 25

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak 1 0 %0

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak

2 2 % 50

1 0 %0

3 1 % 25

2 0 %0

4 1 % 25

3 0 %0 4 2 % 50

5 0 %0 5 2 % 50

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

10


Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak 1 0 %0 2 0 %0 3 1 % 25 4 1 % 25

2. E kintz e n a r te a n le he nta s una k f inka tz e a a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? 2.1. Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

5 2 % 50

Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak 1 0 %0 2 0 %0 3 1 % 25 4 3 % 75

5 0 %0

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Eskualdeko baserri-paisaiez gozatzeko aproposenak diren mendi-tontorrak identifikatu, eta horietatik bista panoramikoak baso-landaketek oztopa ez ditzaten neurriak hartu

Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak 1 0 %0 2 0 %0 3 1 % 25 4 3 % 75

5 0 %0

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

11


Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

Eskualde mailan landa eremuko paisaia-ibilbideak osatzeko hautagaiak bilatu, eta 1 turismo-mahaira eraman.

% 13

Gizaburuagako Bengolea inguruko oinezko bideak udalaren inbentarioan sartuta 2 dauden konprobatu, eta bideak garbitu, gal ez daitezen.

% 25

Udalerrietako bide publikoen inbentarioak egin eta horiek erregistratu.

1

% 13

Bai

1

% 25

Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

3

% 38

Ez

3

% 75

Eskualdeko baserri-paisaiez gozatzeko aproposenak diren mendi-tontorrak identifikatu, eta horietatik bista panoramikoak baso-landaketek oztopa ez 1 ditzaten neurriak hartu.

% 13

Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu jakin ahal izateko.

2.2. Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Eskualdeko ondare eraikiari buruzko informazioa bildu, ikuspegi orokorra izateko.

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Eskualdean hildako pertsonen errautsak bota eta horiei omenaldiak egitean sortzen diren arazoak prebenitzeko neurriak hartu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

12


Bai

1

% 25

Bai

4

% 100

Ez

3

% 75

Ez

0

%0

Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko.

Eskualdeko mendi-ibilbideen sare zabalean ibilgailuek (auto, moto, bizikleta) sortzen duten presioa aztertu, eta beharrezkoa bada erabilerak mugatzeko neurriak hartu.

Bai

3

% 75

1

% 25

Bai

3

% 75

Ez

Ez

1

% 25

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

13


a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu.

Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

2

% 13

Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, 3 landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

% 19

Ibaiak auzolanean garbitzeko ekintzak mantendu eta bultzatu.

2

% 13

Eskualdeko ondare eraikiari buruzko informazioa bildu, ikuspegi orokorra izateko. 3

% 19

Hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

%0

0

Eskualde mailan baserri-paisaien balioen inbentario bat egin, indarrak non kokatu 2 jakin ahal izateko.

% 13

Eskualdean hildako pertsonen errautsak bota eta horiei omenaldiak egitean 0 sortzen diren arazoak prebenitzeko neurriak hartu.

%0

Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren 1 ekimenak sustatzeko.

%6

Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

% 13

2

Eskualdeko mendi-ibilbideen sare zabalean ibilgailuek (auto, moto, bizikleta) sortzen duten presioa aztertu, eta beharrezkoa bada erabilerak mugatzeko 1 neurriak hartu.

%6

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

2.3. Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

14


Bai

2

% 50

Ez

2

% 50

Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu. Paisaiaren inguruko sentsibilizazio materiala sortu eskualdeko webguneetan 1 %8 txertatzeko. Eskualdeko landa-paisaien inguruko hausnarketa bultzatuko duen argitalpena prestatu, garai bateko eta egungo landa-paisaien argazkiak oinarri gisa erabiliz, 1 % 8 beste toki batzuetan egin den bezala Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu, herritarrekin elkarlanean 2 % 17 informazioa eta materiala biltzeko. Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean. Bai

4

% 100

Ez

0

%0

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

3 % 25

ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla 1 % 8 ziurtatu. Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta 1 %8 bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz. Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako 1 %8 ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura. Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako 2 % 17 ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

15


2.4. Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu. Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Herritarrak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

16


Herritarrek beren herriko paisaia eta ibilbideak ezagutzeko ekintzak antolatu.

3

% 13

Landa eremuko balioak zabaltzeko sakelako telefonorako aplikazio bat sortu.

0

%0

Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri3 paisaiak ezagutzera emateko.

% 13

Eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko ikastetxeei zuzendutako jarduera didaktikoen proposamena prestatu, landa-paisaiak ardatz gisa hartuta eskualdeko 1 baserri-paisaiak ezagutzera ematea helburu izango dutenak.

%4

Auzolan tradizionala suspertu eta auzolanerako formula berriak bilatu, gaurkotuak (zelaiak, landaketak, landa-bideak edo ondare arkitektonikoa 3 berreskuratu zein mantentzeko helburuekin).

% 13

Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna proiektuaren helburuen mesedetarako nola 0 erabil ote daitezkeen hausnartu.

%0

Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren 2 inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu.

%8

Herritarrak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari 2 buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

%8

Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak 0 paisaian txertatu.

%0

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

%4

1

2.5. Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak, eta lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko 2 lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa.

%8

Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

1

%4

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

1

%4

Udalerrietan baratze ekologikoak sustatu.

1

%4

Eskualdean ekoizten diren baserriko produktu nabarmenen inguruan jarduerak 3 proposatu.

% 13

Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatu, edo ospatzen diren ekimen gastronomikoetan paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu, hala 1 nola, jardunaldian landuko diren produktuak ekoizten diren paisaian ezagutzea, ondoren prestatu eta dastatzeko.

%4

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu.

17


Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu.

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Baserritarrak bere produktuetan eta eskaintzen dituen zerbitzuetan sinis dezan ekintzak burutu. Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko.

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Baserrietako baratzeei eusteko ekintzak bultzatu.

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

18


Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada egiten direnak indartu.

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Luizien inbentarioak egin. Bai

4

% 100

Ez

0

%0

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

19


Udalerri mailan salmenta zuzena egiten duten ekoizleen berri zabaltzen jarraitu Landa Garapen Elkartearen webgunearen bidez, eta informazio hori gehiago 2 zabaltzeko moduak bilatu.

%6

Eskualde mailan eskaria duten lehen sektoreko produktuen ekoizpen, eraldaketa 3 eta salmenta sustatzeko ekimenei jarraipena eman.

% 10

Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu. 2

%6

Makineria aldatzeko edo erosteko diru-laguntzak ematen jarraitu, batez ere 2 lehenengo sektorean hasi berriei.

%6

Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien 2 bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz.

%6

Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, 2 proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da.

%6

Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, 2 baizik eta transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri.

%6

IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu 1 (adibidez, produktuen salmentarako).

%3

Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoetan horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa. Horretarako, borda edo baserri 0 hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez.

%0

Baserritarrak bere produktuetan eta eskaintzen dituen zerbitzuetan sinis dezan 0 ekintzak burutu.

%0

Baserrietako baratzeei eusteko ekintzak bultzatu.

%3

1

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. 3

% 10

Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten 2 diren ekimenak burutzeko.

%6

Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

0

%0

Baserriko produktuen kontsumoa eta paisaiaren balioen kontserbazioaren 2 inguruan herritarrak (kaletarrak bereziki) sentikortzeko ekimenak zabaldu.

Luizien inbentarioak egin.

0

%0

%6

Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

1

%3

Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin 4 sustatzeko ekintzak bultzatu.

% 13

Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada 1 egiten direnak indartu.

%3

Eskualdeko produktuak erostea eta zerbitzuak kontsumitzea sarituko duen 1 sistema sortzea.

%3

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

20


2.6. Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Eskualdeko baserri-paisaien artean bisitari gehien biltzen dituzten guneetan baserripaisaiekiko sentikortzeko ekimenak burutu.

Eskualdeari buruzko ekimen eta informazio turistikoan baserri-paisaiei buruzko proiektuaren emaitzak txertatzeko ideiak bildu eta turismo-mahaira eraman, 1 bertan diskurtsoa nola landu erabaki dadin.

% 13

Itxitako harrobiak aisialdirako gune gisa berregokitu.

2

% 25

Eskualdeko baserri-paisaien artean bisitari gehien biltzen dituzten guneetan 2 baserri-paisaiekiko sentikortzeko ekimenak burutu.

% 25

2.7. Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

4

% 100

Ez

0

%0

Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundea baserri-paisaien proiektu 2 honetan sortutako ezagutzaren inguruan sentiberatzeko ekintzak burutu.

% 25

Turismo enogastronomikoaren planean bertako produktuak eta baserri-paisaiak 1 aintzat hartu.

% 13

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

21


Bai

3

% 75

Ez

1

% 25

Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

Eskualdeko Paisaiaren Karta egin, Kataluniakoak eredu gisa hartuta

1

Lurralde zaintzaren esparruan egiten ari diren ekimenei eutsi (lur bankuak, 2 akordio puntualak...) eta horiek eskualde guztian hedatzea bultzatu.

% 14 %7 % 14

Bai

3

% 75

Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herri-gune txikiak kontserbatzeko 1 neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez.

Ez

1

% 25

Bailaretako zelaiak, artzaintzari lotutakoak, kontserbatu.

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

%7

2

Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta 1 beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu.

%7

Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak 3 egitea lagunduz.

% 21

Azpiegiturak paisaian integratzearen inguruko gaiak erregulatuko dituen araudia 2 landu.

% 14

Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer 2 nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

% 14

Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak 0 diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

%0

Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

%0

0

22


1. 3 . E kintz e n f it xa k

Ekintza burutzeko eman beharreko urratsez eta jarraipena egiteaz arduratuko den kargua eta lan egiten duen erakundea, adibidez, “Landa Garapen Elkarteko teknikaria”. E r a ntz unkide a

1.3.1. FITXEI BURUZKO ARGIBIDEAK Ekintza fitxa hauen helburua ekintza bakoitzaren burutzea eta jarraipenari buruzko informazio teknikoa biltzen da. Horretarako eta fitxetan jasotzen den informazioa ulertu ahal izateko atal honetan fitxa bakoitzean zehazten diren kontzeptuen argibideak zehazten dira:

Azaltzen den ekintza bi erakunde edo gehiagoren artean burutu behar bada, arduradunarekin batera arituko den kargua eta erakundea, adibidez, “x elkarteko lehendakaria”. E pe a

Ekintzaren zenbaki eta izenburua.

Ekintza martxan jartzen denetik gauzatu arte (ekintza puntuala bada) edo ezartzeko (denbora modu jarraian edo periodikoan luzatuko den ekintza baten kasuan) gehienezko epea adierazten du: motza (0-1 urte), ertaina (1-3 urte) eta luzea (3-5 urte).

I ldoa

L e he nta suna

Ekintzak gaika antolatzea du helburu. Ekintzen zerrendaren erabilera errazteko eta arintzeko asmoz, ekintzak gai zabaletan antolatu dira, hauek ildo gisa definituz. Ondokoak dira definitutako ildoak:

Proposatutako ekintza lehentasunezkoa den adierazten du. Proiektuaren baitan parte hartu duten pertsonek ildo eta ekintza bakoitzari esleitutako lehentasunean oinarritzen da. Horretarako ondokoa aplikatu da:

Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak.

Ildoaren lehentasuna finkatzeko: Ildo bakoitzari 1-5 (1 lehentasun baxuena izanik eta 5 altuena) bitarteko puntuazioa esleitu ziezaiokeen parte hartzaile bakoitzak. Beraz, ildo bakoitzaren behin behineko lehentasuna lortzeko parte hartzaile guztiek esleitutako puntuazioa batu egin da.

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak.

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

Ekintzen lehentasuna finkatzeko: Lehenik eta behin ildoarekin egin den berbera egin da, baina kasu honetan ekintzei lehentasuna esleitzerakoan bakoitzak lortu zezakeen puntuazioa 1-7 bitartekoa izan da. Ondoren, ekintza bakoitzaren behin behineko lehentasuna jakiteko ekintza bakoitzak inkestan lortutako puntuazioa dagokion ildoaren puntuazioarekin biderkatu da.

Turismoari lotutako ekintzak.

Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak.

Azkenik, emaitzak erlatibizatuz honako hiru lehentasun maila esleitu zaizkie: baxua (%0-32), ertaina (%33-66) eta altua (%67-100).

E kintz a

D e s kr iba pe na Ekintzaren oinarrizko definizio eta karakterizazioa

E r e dua k Ekintza garatzeko baliagarriak izan daitezkeen eta beste leku batzuetan gauzatutako ekimenak edo sortutako informazioren estekak dira.

A z pi- e kintz a k Azaltzen den ekintzaren helburuarekin duten erlazio estua dela eta ekintza beraren baitan garatu daitezkeen ekintzak dira.

1.3.2. EKINTZEN BANAKAKO FITXAK Ondoko orrietan ekintza bakoitzari buruzko fitxa jaso da.

A r dur a duna Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

23


1. E s kua lde m a i la n la nda e r e m uko pa isa ia - i bilb ide a k ha uta g a ia k bila tu, e ta tur is m o - m a ha ir a e ra m a n.

osa tz e ko

I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Paisaia-ibilbideek errepidez eta oinez egindako ibilbideak konbinatu beharko lituzkete. Kasu askotan, jada existitzen diren ibilbideak erabiliko dira, eta ibilbide horietan baserri-paisaien interpretaziorako diskurtsoa txertatuko da.

Baxua (%20) E r e dua k http://ropdigital.ciccp.es/pdf/publico/1984/1984_mayo_3225_01.pdf http://www.juntadeandalucia.es/obraspublicasytransportes/www/estaticas/planificacion/p ublicaciones/docs/carreteras_paisajisticas.pdf http://infodigital.opandalucia.es/bvial/bitstream/10326/226/1/CL17.pdf

Paisaia-ibilbideetarako hautagai batzuk: 

Ganbetik Kortagunerako bidea paisaia-ibilbide bihurtu, paisaiaz gozatzeko geldiuneak identifikatuz eta paisaiaren interpretazioari buruzko panelak edo bestelako materialak sortuz.

Urregarai-Bedartzandi ibilbidea paisaia-ibilbide bihurtu, paisaiaz gozatzeko geldiuneak identifikatuz eta paisaiaren interpretazioari buruzko panelak edo bestelako materialak sortuz.

Artibaien padura inguruko ibilbidea.

A z pi- e kintz a k 

Paisaia-ibilbideak izan daitezkeenak identifikatu, hau herritarren parte hartzearen bidez egin daiteke, edo gaian adituak diren teknikarien bidez.

Eskualde mailan herri-bideetan eta bide zaharretan oinarrituta zabaldu nahi diren ibilbideak identifikatu, beti ere inguruko lurjabeen iritzia aintzat hartuz. Azpi-ekintza honen ardura Udalek har dezaten proposatu.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

24


2. Giz a bur ua g a ko Be ng ole a ing ur uko o ine z k o bide a k U da la r e n inbe nta r ioa n s a r tuta da ude n kon pr oba tu, e ta bid e a k g a r bitu, g a l e z da ite z e n. I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Ibilbidea Gizaburuako bideen Udal inbentarioan aintzat hartua den aztertzea beharrezkoa ikusten da, hala ez bada honen baitan sartzeko. Bestetik, ibilbidearen mantenua bermatu behar da, horretarako auzolanak egin daitezke, edota Udal langileek burutu dezakete lan hau. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Gizaburuako Udal ordezkari politikoak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa.E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%40) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

25


3. U da le r r ie ta ko e r r e g is tr a tu.

bi de

p ubl ikoe n

in be nta r ioa k

e g in

e ta

hor ie k

I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

Eskualde mailan herri-bideetan eta bide zaharretan oinarrituta zabaldu nahi diren ibilbideak identifikatu, beti ere inguruko lurjabeen iritzia aintzat hartuz. Azpi-ekintza honen ardura Udalek har dezaten proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa.

D e s kr iba pe na Udalek egin beharreko ekintza litzateke, herrietako bideak kontserbatu ahal izateko beharrezko baldintza dena. Batzuetan inbentarioak eginda daude, baina erregistratu gabe, eta orduan ez dute legezko baliorik. Garrantzitsua da biak egitea, inbentariatzea eta erregistroa. A z pi- e kintz a k 

Inbentariatu gabeko bide zaharrak inbentariatu, inbentarioen ardura Udal bakoitzaren gain edo Landa Garapen Elkartearen gain egon liteke. Landa Garapen Elkarteak honen ardura hartuz gero, bide zaharrak inbentariatuak ez dituzten eskualdeko herri guztietan inbentarioak eginen liratekeela bermatuko zen eta honen gastuak komunak izango lirateke. Udalek bere gain hartuz gero, Landa Garapen Elkarteak honen jarraipena egitea gomendatzen da, eskualdeko herri guztietan ekintza gauzatzen dela bermatuz. Herri-bideak zein helbururekin mantendu nahi diren erabakitzeko saioak antolatu Udalerrietako ordezkari politikoekin, honetan kontuan izan beharko dira Udalerri ezberdinetatik igarotzen diren ibilbideak, honen gaineko erabaki komunak izan beharko liratekeelako. Honen ardura Udalena izango da, nahiz eta Landa Garapen Elkarteak honen jarraipena egitea gomendatzen den, sortu litezkeen arazoetan bitartekari gisa jokatuz. Azpi-ekintza honetan Bide Berdeen sarearen sorrera aurreikusi beharko zen.

Herri-bideen inbentarioa eginda dagoen Udaletan bideen erabileren inguruko arazoak sortzen dira, beraz, hitz eginez eta akordioetara iritsiz hauek argitu eta hauen berri zabaldu. Azpi ekintza hau inbentarioa jada eginda dagoen Udalerrietan burutzea gomendatzen da, ardura Udalena izanik.

Bide zaharrei bizia emateko “aitzakiak” bilatu auzo edo herri bakoitzean, eta urtean behin, behintzat, martxa bat antolatuz. Azpi-ekintza hau mendi taldeek (edo ingurugiro, kultura, kirola zein lehen sektorearekin erlazionatutako elkarteak) bere gain hartu dezaten proposatu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

E r a ntz unkide a Udaletako ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%20) E r e dua k http://www.elgoibarren.net/content/view/1786/11/ http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/07/11/san-adriango-sekretuak-ezagutu-dituztebele-gaztekoek/ http://www.guaixe.net/Albisteak.asp?IdHerria=16&IdNoticia=14360 http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.enkarterrialde.org/gran-trabajo-del-voluntariado-en-la-via-verde-burdinmendidurante-el-22-y-23-de-septiembre/ http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

26


4. E s kua lde ko oi ne z ko bi de be r de e n s a r e a dise ina tu e ta z a ba ldu. I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Bide berdeen sareak herri bideen berreskuratzea bultzatuko luke, eskualdean motor bideez gaindiko kota mantenduz. Sare honetan sartu beharko lirateke Udalek mantentzen dituzten PRak, baita Mendi Federazioak mantentzen dituen GRak ere. Aldi berean, ekintza hau lehen azaldutako 1. eta 3. ekintzarekin batera gauzatzea gomendatzen da, hauen arteko erlazioa oso handia baita eta osagarriak izan daitezke.

Ertaina (%60) E r e dua k http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (48. orrialdea) http://www.viasverdes.com/pdf/estella/egchico_dipalava.pdf http://www.vitoriagasteiz.org/wb021/http/contenidosEstaticos/adjuntos/es/72/41/37241.pdf

A z pi- e kintz a k 

Erabiltzaileak bide hauen errespetuaren gainean sentiberatzeko ekintzak garatu, gizarteak inguruarekiko errespetua garatzen ez badu baserritarrek bideak mantentzeari uztea erabaki dezake. Ekimenak antolatu edota deialdia burutzeko ardura horretarako egokien ikusten diren erakunde edo elkarteei har dezaten proposatu (Udalak, ingurugiro, kultura, kirola zein lehen sektorearekin erlazionatutako elkarteak).

Bideak garbitzeko, mendi itxiturak zaintzeko edota bideak katalogotik atera ez daitezen eta ibilbideak seinaleztatzeko laguntzak eta auzolanak martxan jarri. Auzolanerako Udalek edo/eta identifikatutako herrietako erakundeek deialdia luzatzeko proposatu.

Baserri-paisaietara aisialdiaz gozatzera datozenek bideen mantenurako ekarpen bat egiteko moduak martxan jarri.

Eskualde mailan herri-bideetan eta bide zaharretan oinarrituta zabaldu nahi diren ibilbideak identifikatu, beti ere inguruko lurjabeen iritzia aintzat hartuz. Azpi-ekintza honen ardura Udalek har dezaten proposatu.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

27


5. E s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ie z g oz a tz e k o a pr opo se na k dir e n m e ndi tontor r a k ide nt if ika tu, e ta h or ie ta tik bista p a nor a m ikoa k ba so la nda ke te k oz to pa e z ditz a te n ne ur r ia k ha r tu. I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na

E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%20) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Eskualdeko baserri -paisaiez gozatzeko aproposenak diren mendi-tontorren identifikazioan datza ekintza hau, eta baso-landaketek bistak ez oztopatzeko akordioak eta konpentsazioak Paisaiaren Kartan jaso litezke, egingo balitz. Eskualdean honelako ekintza bat beharko lukeen guneen artean Irimo gaina identifikatu da. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko baserri-paisaiez gozatzeko aproposenak diren mendi-tontorren identifikazioa burutu. Hau Udalerri bakoitzean herritarren parte hartzearekin burutu daiteke, horretarako tresna ezberdinak erabiliz (internet bidezko inkestak, eskutitz bidezko inkestak, egun bateko herri bozketak…), kasu honetan ekintza burutzeko arduradunak Udalak izanen ziren eta Udalerri ezberdinetako datuak eskualde mailan jaso beharko lirateke, honen ardura Landa Garapen Elkartearena izanik.

Identifikatutako gailurren artetik, basoak ikuspegi panoramikoak oztopatzen dituen gailurrak identifikatu baita baso sail horien jabeak ere. Honen ardura Udalek har dezaten proposatu Udal ordezkari politikoei.

Baso sailen jabeen eta Udalen arteko akordioak lortu (konpentsazioak kontutan izanik), honetarako kontuan hartuko da eskualdeko beste Udalerrietan egiten ari direnak, Landa Garapen Elkarteak ere akordio hauetan parte hartuko dute eta Udalerrien arteko koordinazioan lagundu.

Bista panoramikoak dituzten tontor horien bueltan lurjabeek zuhaitzak landatu nahi izanez gero, horretarako aproposenak diren espezieen zerrenda osatu. Honela, bistak mantentzearekin bateragarriak diren espezieak erabiliko lirateke.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

28


6. Fl or a e xoti ko inba di tz a ile a r e n he da pe na m ug a tz e ko ne ur r ia k he r r i m a ila r a he da ditz a n pr opos a tu Biz ka iko For u A ld und ia r i . I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, flora exotikoaren hedapena mugatu nahi da. Alde batetik, honen hedapena paisaia alda baitezake bere presentzia hutsarekin, eta bestetik, paisaia osatzen duten bertako landareen presentzia murriztu dezaketelako. Beraz, bi moduetan, paisaian kontrolik gabeko aldaketa bat suposatzen dute. Gainera, hauek sor ditzaketen kalte ekologikoak ere kontuan izan behar dira.

http://www.ecologistasenaccion.org/article20521.html http://wikiconservacion.org/wiki/index.php/Control_y_erradicaci%C3%B3n_de_%27%27Ba ccharis_halimifolia%27%27_en_la_Reserva_de_la_Biosfera_de_Urdaibai http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49u95/es/contenidos/informe_estudio/flora_aloctona_bizkaia/es_doc/indice.html http://www.ihobe.net/Eventos/Ficha.aspx?IdMenu=74e0675a-2235-4892-af39e5bf7072bc20&Cod=538 http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_MEJORA%20MARGENES%20NERVION%20-%20ETXEBARRI%20201.pdf

A z pi- e kintz a k 

Gaiaren inguruko hitzaldiak herri mailan antolatu ditzan proposatu Bizkaiko Foru AldundikoDiputazioko Ingurumen Saileko arduradun politikoari. Modu honetan herritarrek landaredi mota hau, honen aurrean modu indibidualean hartu ditzaketen neurriak, administrazioetatik hartuko diren neurriak eta sor ditzaketen kalte ekologikoak eta paisajistikoak ezagutuko dituzte.



Gune zehatzetan eta sentikortzeko asmoz, auzolandegiak antolatu ditzan proposatu Bizkaiko Diputazioko Ingurumen Saileko arduradun politikoari. Auzolandegietako deialdiak Udalen bidez helarazi daiteke herritarrei, hori dela eta aukera hau ere proposamenaren barnean sartu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%40) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

29


7. Pinud ie n e ta e uka lipt o - la nda ke te n he da pe na m ug a tz e ko ne ur r i e g okia k la nd u, la nda - pa is a ie n ba lioe n kon tse r ba z io a r e kin ba te r a g ar r ia k iz a te a lor tz e ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Jakina da pinudiek edota eukaliptadiek landa-paisaietan jaso duten hedapena, hauen hazkuntza tasa azkarragatik jabeek lortzen zuten etekin ekonomiko azkarrean duela oinarri. Hau aldiz, landa-eremuko paisaietan bertako basoen presentzia asko mugatu du, eta beraz paisaia bera aldatu. Hori dela eta, pinudi eta eukaliptadien hedapena mugatzeko neurri egokiak landu behar dira landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko. Aldi berean, bertako basoei errentagarritasuna itzultzeko kudeaketa teknika berriak edota merkaturatze gai berriak bilatu behar dira.

http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_RESTAURACION%20DE%20BOSQUE%20AUTOCTONO%20-%20MUSKIZ.pdf http://www.publico.es/370169/los-ecologistas-reclaman-que-se-acote-la-plantacion-deeucaliptos http://www.lavozdegalicia.es/galicia/2009/01/20/0003_7472093.htm https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION37/66/2/001U004FXS 0001.pdf (12. orrialdea) https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION38/66/13/001U004XZ F0001.pdf (6. orrialdea)

A z pi- e kintz a k 

Baso mota horien hedapena mugatzeko neurri egokien inguruko hausnarketa saioak burutu, neurrietako bat landaketa eremuak eta kopuruak mugatzea izan daiteke.



Neurriak aurrera eramateko akordioak sustatu, konpentsazio ekonomiko, lur eremuen erosketa edo permuten aukera kontutan izanik.



Bertako basoei errentagarritasuna itzuli diezaieketen teknikak aztertzeko ikerketa bideak ireki.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%60) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

30


8. I ba ia k a uz ola ne a n g a r bitz e ko e ki n tz a k m a nte ndu e ta bultz a tu. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Ibaiek sortutako paisaiak turismo eta aisialdirako baliabide garrantzitsua izan daitezkeela ikusi da, batez ere hauen albotik ibilbide bat igarotzen denean. Hortaz gain, landa-eremuan paisaia atseginagoa sortu dezakete egoera egokia badute. Gaienera, lehentasunezko habitat gisa identifikatu dira. Hori guztia dela eta hauen garbiketa eta mantentzea bultzatzea ezinbestekotzat hartzen da. Hainbat lekuetan hau burutzeko auzolan deialdiak egin dira, hori dela eta egitasmo hauek eredu gisa hartu eta horrelako ekintzak bultzatzea da proposatzen den ekintzaren xedea.

E r e dua k http://www.diariovasco.com/v/20120921/alto-urola/erreka-eguna-cuenta-legazpiarras20120921.html http://www.zizurkil.eu/es/servicios/telefonos-interesantes/item/647-asteasu-erreka-etaoria-ibaiaren-garbiketa-auzolanean.html http://www.ttipi.net/berriak/urriaren-12an-auzolanerako-deia-egin-dute-elizondon-beraneta-lesakan http://www.elcorreo.com/alava/20090713/alava/nuevos-criterios-para-limpiar20090713.html

A z pi- e kintz a k 

Garbiketa eta mantentze lanetarako irizpide egokien lanketa egin. Irizpide hauek oinarri hartuta garbiketa hauek modu egokian bideratzea ahalbidetuko da, ekosistemari kalterik eragingo ez denaren bermea izanik. Irizpide hauek, gaian adituak diren teknikariekin lantzea gomendatzen da.



Landa Garapen Elkartea, herri ezberdinetan horrelako egitasmoak aurrera eramateko sustatzailea izatea proposatzen da. Horretarako, herri ezberdinetako Udalek, ingurugiro elkarteek zein ikastetxeek egitasmo honetan parte hartzeko eta euren herrietan sustatzaile izateko harremanak egitea proposatu.



Egiten diren auzolanen argazkien bilduma eta on-line erakusketa egin, auzolanetara jende gehiago erakartzeko asmoz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%40) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

31


9. E s kua lde ko o nda r e e r a ikia r i bur uz ko inf or m a z ioa bil du, ikus pe g i or okor r a iz a te ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na

http://www.elduain.com/eu/html/54/3171.shtml http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r465773/es/contenidos/informacion/pv_patr_arquitectonico/es_6597/adjuntos/patrimonio_ar quitectonico_c.pdf http://www.antropologiasocial.org/contenidos/tutoriales/patrimonio/textos/aguilarcriado. pdf

Ekintza kopuru garrantzitsua proposatu da eraikitako ondarearen berreskurapenaren inguruan. Ondorioz, ekintza orokorrago batean bildu dira. Orokorrean, eskualdean konpontzeko beharra duten eraikitako elementu asko daude baserri-paisaietan (baserriak, baselizak, parrokiak, errotak, iturriak, santutxoak, karobiak, eta abar). Interesgarria litzateke Udalerri mailan elementu hauei buruz dagoen informazioa (non, zenbat, kontserbazioko zein egoeratan, noren esku eta abar) biltzea. A z pi- e kintz a k 

Auzoka edo herrika bertako baseliza, errota, karobi eta bestelako ondare eraikiaren inguruan gogoeta egin Udal ordezkari, herritar eta gaian interesa izan dezaketen erakundeekin. Elizarena den ondarearen kontserbazioari eta erabilerei buruzko gogoeta egin behar da, ondare horrekin zer egin erabakitzeko. Modu horretan, horien mantenua eta zaharberritzeaz nor arduratu behar den, eta hori guztiaren kostuaren ardura nork hartu behar duen argitu behar da. Ardura hori elizak bere gain hartzen ez duenean, auzokideek bere gain hartu nahi izanez gero, jabegoa horien eskuetara pasatzeko prozesua burutzen saiatu beharko da.



Eskualde mailan egoera larrienean dagoen eraikitako ondarearen inbentarioa egin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%60) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

32


10. H e s i biz ia k be r r e s kur a tu, e ta luba kia k da u d e n le kue ta n hor ie k ba lioa n j a r r i.

Motza L e he nta suna

I ldoa

Baxua (%0)

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.goimen.org/docs/landare_hesi_liburua.pdf

Heskaiak edo hesi biziak berreskuratzearen ideia ona da, baina heskai horiek baserritarraren jardunerako funtzio bat betetzen badute soilik da bideragarria ekintza. Hau da, ezin da pentsatu baserritarrak hesi biziak landatzen hasiko direnik paisaian eragiteko soilik. Bestetik, lubakiak landa-paisaien balio gisa identifikatu dira eta horiek mantendu eta balioan jartzea da ekintza honen helburua ere.

http://www.elmundo.es/elmundo/2011/01/27/andalucia_malaga/1296142527.html

A z pi- e kintz a k 

Urtean zehar mantenua jasotzen duten ibilbideen (GR, PR, etab.) alboetan hesi biziak dauden kasuetan, horiek mantenuaren barruan sartu. Horrela, ohiko mantenua jasotzen duten bideen alboetako heskaiak mantenduko direla bermatuko da, behintzat. Hori bai, bidearen mantenu lanak egiten dituztenek heskaien mantenuaren inguruko prestakuntza dutela bermatu, beharrezkoa bada ikastaroak eskainiz.

Lehen sektorean jarduten diren pertsonak hesi bizien funtzioen inguruan sentikortzeko ekintzak burutu. GOIMEN Landa Garapen Elkarteak bere garaian sortu zuen materiala egokia izan daiteke honetarako.

Eskualdeko lubakien kokapena identifikatu eta balioan jarri nahi direnak aukeratu. Ondotik hautatutako lubakien berreskuratzea auzolandegien bidez burutzeko laguntza eskatu Eusko Jaurlaritzari eta lanen gidaritza Arantzadi Zientzia Elkarteak har dezan proposatu.

Berreskuratutako lubakiak baliatu eskualdeko historia eta baserri-paisaien balioak hedatzeko. Horretarako diskurtsoa eta baliabideak garatu.

A r dur a duna Ibilbideen mantenuaz arduratzen den erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

33


11. E s kua lde m a i la n ba s e r r i - pa is a ie n ba l ioe n in be nta r io ba t e g in, inda r r a k non koka tu j a kin a ha l iz a te ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Inbentarioa adituek egindakoa litzateke, irizpide objektiboetan oinarrituta, eta eskualde mailan dauden balio nabarmenenak identifikatzea luke helburu. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%40) E r e dua k https://www6.euskadi.net/r49-paisaia/eu/ http://www.catpaisatge.net/esp/catalegs.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

34


12. E s kua lde a n hil da ko pe r ts one n e r r a utsa k bota e ta hor ie i om e na ldia k e g ite a n s or tz e n dir e n a r a z oa k pr e be nitz e ko ne ur r ia k ha r tu.

http://www.diariodenavarra.es/noticias/navarra/zona_norte_occidental/2013/04/05/bazta n_prohibira_colocar_estelas_placas_fallecidos_comunal_113109_1009.html

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko zenbait mendi esanguratsuetan hildako pertsonen errautsak botatzeko, horien omenez zuhaitzak landatzeko edota oroitarriak jartzeko ohitura sortu da. Baina zuhaitz horiek hazten direnean bistak oztopatuko dituztela aurreikusten da, eta plakak eta oroitarriak jartzea hedatzen bada, laster mendiak elementu artifizialez beteko dira. Beraz, arazo hauek ekiditeko neurriak hartzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Hildako lagunei oroimenez baserri-paisaietan ekitaldiak egin nahi dituztenei zuzendutako gomendioen zerrenda bat osatu, eta idatzia behar bezala zabaldu. Gomendioak izan beharrean, zuzenean gaia arautu liteke ere, edo debekatu.



Hildako lagunen omenez oroitarriak jarri nahi dituztenentzat lursail aproposak prestatzearen bideragarritasuna aztertu, eskualdean geroz eta zabalduagoa dagoen erabilera hori planifikatu ahal izateko. Agian lurjaberen batentzat irtenbide aproposa izan daiteke, beti ere, baserri-paisaietan modu egokian integratzen bada.

A r dur a duna Udal ordezkari politikoak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.navarra.es/home_es/Actualidad/BON/Boletines/2013/78/Anuncio-13/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

35


13. U nibe r ts ita te e k in ha r r e m a na iz a ng o dir e n e kim e na k s us ta tz e k o.

s e ndotu,

ba se r r i - pa isa ie n

a lde ko

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na EHUko arkitektura ikasleek Gipuzkoako hainbat tokitan lanak egiten dituzte, batzuetan eskualdean, eta haien lanetatik ondorio interesgarriak atera daitezke proiektu honen helburuen inguruan. Unibertsitateak baserri-paisaien errealitatera gerturatzea oso aberasgarri izan daiteke bi aldeentzat. Beraz, ekintza hau Landa Garapen Elkarteak Unibertsitatearekin harremanak sendotzeko pausuak ematean datza. A z pi- e kintz a k 

Ikasleek egindako lanek aplikazio praktikoak eta erabilgarriak izan daitezen medioak Unibertsitateak medioak jartzea komeniko litzateke. Beraz, horretarako, Unibertsitateari Landa Garapen Elkartearekin akordioak burutzea proposatu. Modu horretan ikasleen ondorio interesgarriak baliagarriak izan daitezke bertako landapaisaietarako, aldi berean, ikasleek haien lana esparru teorikoetatik praktikoetara nola igarotzen diren ikusi dezakete, haien lurraldean bertan, eta gerora lan mundurako esperientzia bezala balioko die.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%20) (ekintza honek ez luke kostu ekonomikorik suposatuko) E r e dua k http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

36


14. Ba s e r r i - pa is a ie i lot uta ko on da r e e z - m a te r ia la be r r e skur a tu e ta ba lioa n j a r r i. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Lanbide zaharrei lotutako ondare ez-materiala balio nabarmena du gizartean (ohiturak, toponimia etab). Aldi berean, herri-bideei lotutako ohiturak (heriotzari lotutako errituak, adibidez) oso baliagarriak izan daitezke elementu eraikiak balioan jartzeko orduan, elementu horiei esanahi eta zentzua ematen dietelako. Beraz, ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jartzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Informazioa biltzeko azterketa egin, aldi berean bildutako informazioari etekina ateratzeko argibide zehatzak eskainiko dituenak.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%40) E r e dua k http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=horta%20nostra&f=false (154. orrialdea) http://www.mcu.es/principal/docs/novedades/2009/ANDALUCIA-CARRERA_DIAZ.pdf http://www.mcu.es/principal/docs/novedades/2009/ASTURIAS.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

37


15. E s kua lde ko m e ndi - i bil bide e n s a r e z a ba le a n ibi l g a ilue k ( a uto, m ot o, biz ik le ta ) s or tz e n dute n pr e s ioa a z te r tu, e ta be ha r r e z koa ba da e r a bile r a k m ug a tz e ko ne ur r ia k har tu.

http://www.vitoriagasteiz.org/wb021/http/contenidosEstaticos/adjuntos/es/72/41/37241.pdf

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean arazoak detektatu dira erabilera hauen inguruan, pistetatik nahiz horietatik kanpo ibiltzen direlako. Agian ehiza ere kontuan hartu beharko litzateke azterketa horretan, paisaian soinuaren bidezko inpaktua sortzen baitu. Neurrien baitan, aukera ezberdinak ikusten dira: quad eta motorrean ibiltzeko zirkuituak sortu (jarduera ekonomiko gisa), autoerregulaziorako ekintzak proposatu. Bestetik, komentatzen da bizikletentzat egiten diren pasoek batzuetan ez dutela abereentzat hesi moduan ondo funtzionatzen, eta oraindik ere badagoela egiteko asko erabilera ezberdinak uztartzeko moduak bilatzeko bidean, itxiturei dagokienez. A z pi- e kintz a k 

Bizikletaz ibiltzeko aproposak diren bideen sarea identifikatu eta horri buruzko informazioa hedatu erabiltzaileen artean. Hesien itxiturekin nola jokatu gogorarazten duten argibideak gehitu litezke ere informazio horretan.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%20) E r e dua k http://www.viasverdes.com/pdf/estella/egchico_dipalava.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

38


16. Pa is a ia r e n ing ur uko s e nts i bil iz a z io m a te r ia l a sor tu e skua lde ko we bg une e ta n txe r ta tz e ko . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Proiektu honetan sortutako informazioa eta bestelako informazio aproposa erabiliz, eskualdeko webgunean txertatzeko sentsibilizazio materiala sortzean datza ekintza hau. Modu honetan, eskuragarri egon daiteke gizartearentzat. Informazioa zabaltzeko sare sozialak ere erabil litezke, adibidez, Landa Garapen Elkartearen facebookeko orriaren bidez. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz u nkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

39


17. E s kua lde k o la nda - pa is a ie n ing ur uko ha u sna r ke ta bultz a tu ko d ue n a r g ita lpe na pr e s ta tu, g ar a i ba te ko e ta e g ung o la nda - pa isa ie n a r ga z kia k oina r r i g is a e r a biliz . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko landa-paisaiek jasandako aldaketak argazkien bidez antzematea erreza egiten da, eta aldaketa hauek bisualki aztertzeak, emandako aldaketez modu nabarmenagoan ohartzea ahalbidetzen du. Ekintza honetarako, ortoargazkien konparaketa edota argazki zahar eta berrien konparaketa burutu daitezke. Lehenengoek lur erabileretan emandako aldaketak oso garbi erakusten dituzte, bigarrenek aldiz, paisaia horietan emandako erabilera aldaketek etab., paisaian bertan sortutako aldaketak erakusten dituzte, eta beraz paisaiaren eraldaketaz ohartarazteko balio dute. Ariketa egokia izan daiteke herritarrek bertako baserri-paisaien historia ezagutzeko eta balioez jabetzeko, baina ez da paisaiaren ikuspegi estatiko eta bukolikorik sustatu behar, hori lehen sektorearen aurka bihurtuko litzatekeelako. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko landa-paisaiak islatzen dituzten argazki zaharren bilketa egin, horretarako deialdia Udalek egin dezaten proposatu udalerrietako alkateei. Hauek posta elektroniko bidez zein eskaneatuta jaso litezke Udal bulegoetan.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/docs/suple_nadal12.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

40


18. A RGI A r e n “ E us ka l H e r r ia n I he si” we bg un e a n a g e r tz e n de n e s kua lde a r i bur uz ko inf or m a z ioa os a tu e ta pr oie ktua n ide ntif ika tuta ko ba lio na g us ia k is la tz e n dir e la z iur ta tu. I ldoa

L e he nta suna Baxua (%24) E r e dua k http://www.argia.com/ihesi/

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na “Euskal Herrian Ihesi” webgunea tresna jada sortua dagoenez, honen erabilera bultzatu eta baliatzean datza ekintza. Modu horretan eskualdeko landa-paisaien balien difusioa burutuz. Horrela eskualdeko landa-eremuko paisaiaren balioak ezagutzera emango da eta aldi berean hauek aintzakotzat hartzen joango da gizartea. A z pi- e kintz a k 

Webgunean erregistratu eta proposamenak egiteko tresna baliatu proiektu honetan bildu diren eskualdeko baserri-paisaien balioak islatzeko, horretarako testu eta irudiak bidaliz. Lehenik eta behin Web gunean dagoen materiala aztertu egin behar da proposamen berriak egiteko. Eskualdeko turismo eragileak, Udalek, elkarteek edota eskualdeko Landa Garapen Elkartea egin ditzakete ekarpenak. Dena den, taldeek konpromisoak hartzea gomendatzen da, esaterako, Udaletatik hilero herri bateko informazioa bidaltzea Webgunera.

Zonaldeen artean kategoria berri bat sor dezatela proposatu, “baserri-paisaiak” izenekoa. Proposamen hau Landa Garapen Elkartetik luzatu daiteke.

Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu, gerora “Euskal Herrian Ihesi” webgunera bidaliko den informazio eta materiala herritarrekin elkarlanean osatzeko. Egokia izan daiteke eskualdean paisaiaren azterketen fitxak osatzen joateko plataforma moduan, adibidez. Honetan Udaletxetako langileak zein turismoan eskuduntza duten elkarteetako langileek parte hartu dezaten proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

41


19. Ba s e r r i - pa is a ie ta ko e s kua lde a n.

z uha itz

e ta

z uha i xke n

libur ua

z a ba ldu

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Duela 10 urte Goimenek argitaratutako liburua zabaldu, beharrezkoa bada beste edizio bat eginez. A z pi- e kintz a k 

Liburuaren edukiak gizarteratzeko hitzaldiak eta tailerrak antolatu. Azpi-ekintza honen ardura Udalek bere gain hartzeko proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%41) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/zerbitzuak/publikazioak.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

42


20. E s kua lde k o te le bis ta k la nda - e r e m ua r i bur uz ko e r r e por ta j ea k ba ditu be r e we b or r ia n ikus g a i, hor ie k ba l ia bide g isa e r a bili e sk ua lde ko pa is a ia k z a ba ltz e ko e ta be r ta r a bis ita r ia k e r a ka r tz e ko e ta be ste la ko we b or r ie ta tik hor ie ta r a e s te ka k s or tuz . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko telebistak landa-eremuko inguru ezberdinetako erreportajeak ikusgai baditu, material honetara bideratuko duten estekak sortu daitezke Udaletako zein turismo elkartetako Web orrietan. Modu horretan jada eginda dagoen lanari etekin gehiagoa aterako zaio eta eskualdeko paisaiak zabaltzeko baliagarria izan daitekeen materialaren difusioa emendatuko da. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unk ide a Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.28kanala.com/index.php?option=com_hwdvideoshare&task=viewcategory&Ite mid=4&cat_id=17

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

43


21. U da l ba k oitz a r e n e s k u utz i pr o ie ktua n ba se r r i - pa isa ie n ba lioe n ing ur ua n s or tuta ko e z a g utz a U da le r r iko ibi la ldi m a r ka tue ta n txe r ta tz e ko a r dur a I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Udalek ibilbide berriren bat sortu nahi dutenean edo lehengoak hobetzerakoan (adibidez, fitxa batean jasotako baserri-paisaia zehatz bati buruzkoa), eta baserri-paisaiei buruz proiektuan sortu den informazioa Udalerriko ibilbideei buruzko informazioan (liburuxkak, webguneak, panelak, eta abar) nola sartu aholkatzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Proiektuan identifikatu diren baserri-paisaien balioak eta paisaia zehatzen berri eman Udal ordezkari eta Turismo elkarteei, informazio hau aintzat har dezaten.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147 http://www.slideshare.net/formastur/manual-de-buenas-prcticas-ambientales-llanera

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

44


22. E s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ie n ba li oa k oina r r i be z a la ha r tuta ha urr e i z uz e nduta k o ipu ina k e ta konda ir a k be r r e skur a tu e do a sm a tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Haurrak eskualdeko baserri-paisaietara gerturatzeko modu polita izan daiteke paisaia hauetako elementu zehatzei aipamena egiten dieten kondaira eta ipuinak erabiltzea, berreskuratutakoak nahiz berriki asmatutakoak. Modu eraginkorra izan daiteke baserripaisaiekiko atxikimendua txikitatik sortzeko, eta herri osoarentzat ohitura bihur daitezke. A z pi- e kintz a k 

Baserri-paisaietako balioak ardatz bezala hartuta ipuin lehiaketak antolatu.

A r dur a duna Eskola Agenda 21-eko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%28) E r e dua k http://www.escapadarural.com/blog/cuentos-desde-el-bosque/ http://www.oarsoaldea.net/eu/oarsoaldea/eskualdeko-garapenagentzia/sailak/euskera/zerbitzuak/kontaidazu-ipuin-bat http://www.euskaraba.com/euskara/albisteak/aguraingo-eskualdeko-i-narrazio-lehiaketa

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

45


23. H e r r ita rr e i z uz e nduta ko la nda - pa isa ie n ikus - e ntz u ne z ko ba lia bide e n ing ur uk o le hia ke ta k e ta e kim e na k pr op osa tu, se ntik or tz e ko e kintz a g is a .

Landa-eremuko hizkerak eta bizimoduak jasotzeko elkarrizketak egin, adibidez, Ahotsak bezalako webgune baten bidez (Badihardugu Euskara Elkartea, d. g.).

Eskualdeko erakusketa eta mikro-museoei eutsi eta horrelako ekimenak zabaldu, hala nola, Mutrikuko San Jeronimon egindako baserri-tresnen eta argazkien erakusketa, edo Barinagan dagoen mikro-museoa. Horrelako ekimenen berri zabaldu beharko litzateke eskualde osoan.

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak antolatzeak paisaian lehenengo sektoreak betetzen duen paperaz gizartea sentikortzeko tresna baliagarria izan daiteke. Modu horretan, ikus-entzunezko materiala sortzen duen pertsonak aintzat hartuko du hauen papera, eta aldi berean hurbilagotik ezagutzeko aukera izanen du. Aldi berean, lehiaketaren emaitzak gizarteratzean, lanen egileak bildutako edo sortutako informazioa kaleratuko da, ikus-entzunezko materiala aldi berean sentikortzeko materiala bihurtuz. Lehiaketak ikastetxeei, herritarrei oro har edota pertsona talde zehatz bati zuzendutakoa izan daiteke. Aldi berean, lehiaketa hauen antolatzailea Landa Garapen Elkartea, mendi elkartea, kirol elkartea, Udalak edota Turismo elkarteak izan daitezke. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko ibilbideen soinu-paisaiak bildu, eta webgune jakinen bidez zabaldu. Webgune horiek eskualdeko erakundeenak izan daitezke, erakundeek sare sozialetan duten presentzian oinarritu daitezke (Facebook-eko orritik eskuragarri dagoen Sound Cloud-eko aplikazioa sortuz), edo soinu-paisaiei buruzko webgune espezifikoak.

Eskualdeko ibilbideetako paisaien argazkiak trukatzeko plataformak erraztu (adibidez, erakunde batzuk Flickr erabiltzea proposatzen dute), eta eskualdeko baserri-paisaien bideoak biltzeko YouTuben kanal bat sortu.

Proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaietako balioen inguruan komiki edo argazki lehiaketak antolatu, adibidez, ondoko gaiak hartuta: baserritarren lana, zuhaitzak, ondare kulturala, auzolana, eta abar. Saria nekazaritza-turismoek jar lezakete, adibidez.

Herri-kirolen saioak antolatu.

Baserri-paisaien balioek toki nabarmena duten filmen emanaldiak antolatu eskualdeko herrietan. “Tasio” bezalako filmak izan litezke, eta Euskadiko Filmategiaren lankidetza bila liteke filmak hautatzeko.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%33) E r e dua k http://www.ilpaesaggiobresciano.it/concorsopaesaggio.asp http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-55documentario_ldquo_brufa_ndash_la.html http://www.lekuzleku.com/euskera/certamen_videocreacion.php http://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DPDOficinaPrensaDigitalWEB/nota.do?detalle=1&i dioma=eu&id=793 http://www.igartubeitibaserria.net/bloga/inagrosalute-eskola-lehiaketa http://www.urmara.com/arte-kooperatiboa-arte-cooperativo/20-txorien-cdaren-grabaketa http://www.hots-radio.info/ http://www.ahotsak.com/ http://www.soinumapa.net

46


24. A r te a z ba s e rr i - pa is a ie ta n g oz a tz e ko e kim e na k a ntola tu . I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

E r e dua k http://www.urmara.com/besteak-otros/22-concierto-del-trio-piazzola-proyect http://www.urmara.com/etnografia-bizia-viva/15-txerri-boda-san-martin-2008 http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako arte erakusketa edo emanaldiak burutu daitezke herrigunetik hurbil edota iristeko errazak diren landa-paisaietan. Modu honetan landa-paisaiak bisitatzera bultzatuko zen jendea, beste alde batetik, landa-paisaia hauetaz gozatzeko beste modu bat eskaintzen da herritarrei. Azkenik, landa-paisaiak artistentzako garrantzitsuak direla agerian utzi da proiektu honetan, beraz, paisaia eta artearen arteko lotura gizarteratzeko baliagarri izan daiteke ekintza hau ere. A z pi- e kintz a k 

Antzerkiak eta kontzertuak landa-eremuan burutu, kanpoan, erraz iristeko moduan dagoen baserri-paisaia batean. Modu horretan, biztanleek landa-eremuarekin lotura berreskuratzea sustatuko da.



Eskualdeko landa-paisaiak baliabide bezala erabiltzen dituzten artista/artelanen inguruan ekimenak antolatu (erakustaldiak, literatura tailerrak, bertso-saioak...).



Kanpoan margolanak egiteko saioak antolatu landa-paisaietan, ikastaro eta mintegien bidez.



Udalei ekimen hauek antolatzeko ardura hartzeko proposatu Landa Garapen Elkarteko juntako ordezkari politikoei.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%16) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

47


25. N e ka z a r itz a e kolog ikoa r i bur uz ko ika sta r oa k e sk ua lde a n z a ba ldu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaien balioen inguruko sentiberatzea zabaltzeko eta horiek kontserbatzen laguntzeko baliabide interesgarria izan daiteke. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%16) E r e dua k http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/02/27/nekazaritza-ekologikoa-ikastaroaantolatu-du-ondarroako-Udalak-bizkaiko-ehnegaz-batera/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

48


26. U da le r r ie ta n ba ra tz e e kolog ikoa k s us ta tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

ekologikoa.doc&ei=RcTNUZ2xHoeB7Qb474CQCQ&usg=AFQjCNEWxnmf6HLKoU05ekwdPcKEVmzqw&sig2=PwzxQ97pBrQFSIQ4k7KQ_w&bvm=bv.48572450,d.d2k http://www.espantapajaros.com/ http://hhbaratza.blogspot.com.es/2013/04/ziripot-txorimaloa.html

D e s kr iba pe na Baserri-paisaien balioen inguruko sentiberatzea zabaltzeko eta horiek kontserbatzen laguntzeko baliabide interesgarria izan daiteke. A z pi- e kintz a k 

Eskola baratzak sustatu.

Txorimaloak egiteko tailerrak burutu, modu honetan baratza eta plastikako ikasgaia lotu daitezke. Horrelako aukera ezberdinak proposatu daitezke ere, hezkuntzako ikasgai ezberdinak eta baratzak erlazionatuz.

Adimen urrientzako saioak burutu baratzean.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartearen arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%16) E r e dua k http://centros.educacion.navarra.es/caps/infantil/attachments/article/85/proyecto_urdiain _huerta_ecologica.pdf https://www.google.es/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&cad=rja&ved=0CDk QFjAB&url=http%3A%2F%2Fzumaia.net%2FUdala%2Fsailak%2Fkultura%2Fkomentuareninguruko-proposamenak%2FHerri-baratze-

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

49


27. E s kua lde a n e ko iz te n d ir e n ing ur ua n j a r due r a k pr opos a tu.

ba se r r iko

pr oduktu

na ba r m e ne n

http://www.rutadelmimbre.es/

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Beste eskualde batzuetan egiten diren ekintzen tankerakoak antolatzea litzateke, hala nola, Tolosaldea Garatzenek antolatutako Tolosako Babarrunaren ibilaldia izan daiteke. Eskualdean ardoaren ibilbidea egiten da Lekeitio eta Ondarroatik Oionera, garai bateko merkataritza ibilbidea gogoratzeko. Sagardoari lotuta egin liteke, edo gaztaren inguruan. Hainbat ustiapenek bisita gidatuak antolatzen dituzte edo antolatzeko asmoa dute (gaztandegiak, txakolindegiak, eta abar), Landaturren bidez. Turismoari begirako eskaintza hori egituratu beharko litzateke. 28. ekintza, ekintza honen baitan garatu liteke. A z pi- e kintz a k 

Eskualdean ekoizten diren produktuen inguruko auto edo/eta oinezko paisaiaibilbideak sortu.

A r dur a duna Landatur elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%49) E r e dua k http://www.tolosaldea.net/eu/sabores-olores/experiencias-gastronomicas/viaje-alubiatolosa http://www.rutadelvinoderiojaalavesa.com/eu/ http://www.rutalquesuylasidra.com Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

50


28. Pa is a ia r i lotuta ko j a r duna ld i g a str onom ik oa k a n tola tu, e do os pa tz e n dir e n e k im e n g a s tr onom ik oe ta n pa isa ia r e kin e r la z io na tuta ko j a r due r a k txe r ta tu, ha la nola , j a r duna ld ia n la nduk o dir e n pr odu ktua k e koiz te n d ir e n pa is a ia n e z a g utz e a , ondor e n pr e sta tu e ta da sta tz e ko. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

http://www.turismodebagoiena.com/images/stories/jardunaldiak/XIII_/XIII_JARDUNALDI_G ASTRONO_DEFINITIBOA_WEB_2.pdf http://www.tolosakoazoka.com/home.php?center=includes/notice.php&menu=includes/m enu_azoka.php&submenu=includes/submenu_azoka.php&right=includes/right.php&idioma =es&id=27&idioma=eu&idioma=eu http://www.lurrama.org/index.html

D e s kr iba pe na Hainbat produkturi lotutako ekimenak antolatzen diren arren (arrain azokak, kontserbenak, antxoa eta hegaluzearenak, eta abar), landa-paisaien gaia ez da lantzen horietan, eta txertatu beharko litzateke. Ekoizleek ere hartu beharko lukete parte horretan. A z pi- e kintz a k 

Ekoizleen onura ekonomikoa zein izanen den eta nola jasoko duten adostu.



Eskualdean ekoizten diren baserriko produktu nabarmenen inguruan jarduerak proposatu. Inspirazio iturri bezala, Tolosaldea Garatzenek antolatutako Tolosako Babarrunaren ibilaldia erabil daiteke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%16) E r e dua k http://www.idoki.org http://tolosakobabarruna.blogspot.com.es/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

51


29. H e r r ita r r e k be r e n e kintz a k a ntola t u.

he r r iko

pa isa ia

e ta

ib i lbide a k

e z a g utz e ko

I ldoa

http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/07/11/san-adriango-sekretuak-ezagutu-dituztebele-gaztekoek/ http://www.guaixe.net/Albisteak.asp?IdHerria=16&IdNoticia=14360

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarren artean gertuko paisaiaren ezagutzaren galera eman dela sumatzen da. Ezagutza hori berreskuratzeko, eta paisaiarekiko atxikimendua sustatzeko ibilaldi gidatuak, orientazio-jolasak, geocatching-eko jarduerak, ginkanak eta antzeko ekintzak antola daitezke herrietako baserri-paisaietan, bertakoei zuzenduak. Markina inguruan urtero antolatzen da Artibai mendi taldearen eskutik, mapetan oinarritutako altxorraren bilaketa bat, beti ibilbide desberdinak erabiliz, landa-paisaietako bide zaharrak ezagutzera emateko. 100-150 pertsonek hartzen dute parte, 2-2,5 orduko ibilbidea eginez. Lekeition ikasleei zuzendutako ginkana egiten da historiari buruz. Honelako ekimenen bidez baserri-paisaien proiektuan sortutako ezagutza zabal liteke. A z pi- e kintz a k 

Hauek modu jarraian antolatzearen ardura aurreko azpi-ekintzan aipatutako museoen erakundeak, Udalak edota egoki ikusten diren elkarteek beraien gain har dezaten proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%49) E r e dua k http://www.geocaching.com/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

52


30. L a nd a e r e m uko ba lioa k z a ba ltz e ko sa ke la ko te l e f onor a ko a plika z i o ba t s or tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na

http://www.museobilbao.com/eu/actualidad/recorrido-por-la-exposicion-con-codigos-qr96 http://qrgotic.com/proyecto-qrgotic/?lang=es http://canalviajes.com/codigo-qr-para-recorrer-lisboa/ http://nocheydiaenlor.blogspot.com.es/p/recorrido-con-codigos-qr-por-la-laguna.html http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

Paisaia-ibilbideetan baserri-paisaiari buruzko informazioa paneletan jarri ordez, QR kodeak erabil litezke informazioa eskuratzeko. Gainera, horrela paisaia-kutsadura gutxitzen lagunduko da, gehiegizko seinaleztapenak kutsadura bisuala sortzen duelako. A z pi- e kintz a k 

Eskualdean balioan jarri nahi diren ibilbideak identifikatu eta hauetan eskaini nahi den informazioa osatu, ondoren hau QR bidez eskaintzeko.

Eskualdean balioan jarritako ibilbideetan eskaintzen den edo eskaini nahi den informazioa QR aplikazio bidez eskaintzeko egokitu.

QR bidez eskainitako informazioaren audioa eskualdeko ikastetxeetako ikasleek burutu dezaten proposatu ikastetxeei. Ikasleek testuak eta grabaketak egiten badituzte hauen sentsibilizazioa burutuko baita aldi berean.

Identifikatutako paisaiarekin erlazioa izan dezaketen olerkien zein musikaren grabaketak eskaintzea QR aplikazioaren bidez.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

53


31. I ka s te txe e n bis ita k e do U da le kua k a nt ola tu la nd a - e r e m ua n, be r ta ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e m a te ko. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak eta honen balioak ezagutzera emateko asmoz aterpeetan udalekuak eta egonaldiak eta baserrietara bisitak antolatzean datza. Guztietan baserri-paisaiei buruzko edukiak txertatuko dira. A z pi- e kintz a k 

Egonaldi eta bisitetarako landa-paisaiei buruzko materiala edo diskurtsoa prestatu.



Bisita gidatuak egiteko prest dauden baserritarrak identifikatu eta hauen lanaren truke zer jasoko duten adostu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%49) E r e dua k http://www.areitzsoroa.com/presentacion/presentacioneuskera.html http://www.sastarrain.com/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

54


32. E s kua lde ko na hiz e s ku a ld e tik ka npo ko ika st e txe e i z uz e n duta ko j a r due r a dida ktikoe n pr op os a m e na pr e sta tu, la nda -pa isa ia k a r da tz g isa ha r tuta e s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e ma te a he lbur u iz a ng o dute na k. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta suna Baxua (%16)

D e s kr iba pe na

E r e dua k

Eskualdeko herri batzuetan herriko arbolak ezagutzera emateko ekimenak antolatzen dira, eta formatua baserri-paisaien balioak zabaltzeko erabil liteke (adibidez, landa eremuko lanbideak landuz, edo proiektuaren txosteneko balioak landuz).

http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49564/es/contenidos/informacion/publicaciones/es_989/adjuntos/urdaibai_proiektu_didaktik oa0.pdf

A z pi- e kintz a k

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/4-40-alla_ricerca_del_lago_rdquo.html

Jarduera didaktikoak burutzeko egokiak izan daitezken eskualdeko beste ibilbide edo landa-paisaiak identifikatu.

http://www.lifescapeyourlandscape.org/European-Travelling-Notebook.htm

Proiektu honen baitan Enkarterrietako bide berderako sortu diren jarduera didaktikoak identifikatutako paisaietarako egokitu.

Ikasleek landa-paisaia zehatz baten egoera eta balioen inguruko liburu antologikoa sortzea proposatu ikastetxeetako zuzendariei. Horretarako ibilbide edota paisaia bata aukeratuko da eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatuko dituzte ikasleek. Ondotik, ibilbide edota paisaiaren inguruko bestelako datuen bilketa burutuko dute: dokumentu historikoak, literarioak, artelanak, argazkiak zein elkarrizketen bidez bertan izandako bizipenak.

Lifescape-your landscape egitasmoan proposatzen den Europako bidai koadernoak ekimena sustatzea proposatu ikastetxeetako zuzendariei: Koaderno hauek, paisai eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei, beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak konpartitzea ahalbidetzen die. Horretarako, haur bakoitza, koadernoaren lau orrialde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondotik beste eskualde edo lurralde batetara bidaltzen da. Modu honetan lurralde bateko haurrak beste lurralde bateko paisaiaren inguruan baita ondare kultural eta naturalaz asko ikasten dute.

A r dur a duna Eskola agenda 21eko arduradun teknikoa. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

55


33. A uz ola n tr a diz io na la s us pe r tu e ta a uz ola ne r a ko f or m ula be r r ia k bila tu, g a ur kot ua k ( z e la ia k, la nda ke ta k, la nda - bide a k e d o on da r e a r kite ktonik oa be r r e s kur a tu z e in m a nte ntz e ko he lb ur ue kin) . I ldoa

E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%49)

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.sprachcaffe.com/espanol/work_and_travel/wwoof-trabajosaustralia.htm#c267975

Auzolan tradizionala nahiko galdu da, herri eta auzo batzuetan mantentzen den arren. Auzolanaren formula gaurkotuei dagokienez, eskualdean badira hainbat adibide, hala nola, Markinan Artibai Mendi Taldeak bidezidorren sarearen mantenuan sortutakoa. Udalak geziak egin ditu, eta mendi taldean aitabitxi egiteko kanpaina bat sortu dute; horrela, 3-4 pertsonako taldeek 3-4 urtez bidezidor zati zehatz bat mantentzeko konpromisoa hartzen dute. Bide zatiak konpontzeko antolatu izan diren auzolandegiek ere emaitza ona eman dute, eta mantendu beharko lirateke. Auzolan tradizionalari dagokionez, jendeak trebatzeko beharra ikusten da, egun jende askok ez baitakizki lan horiek egiteko teknikak edo tresnak nola erabili behar diren.

http://www.arcocoag.org/es/eventos-y-novedades/item/47-el-tercer-intercambio-deexperiencias-campesinas-europeas-ha-sido-en-austria-donde-es-habitual-que-lasexplotaciones-tengan-mataderos http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.custodia-territorio.es/conceptosbasicos

A z pi- e kintz a k 

Auzolanean egin nahi diren lanei buruzko prestakuntza saioak antolatu, lanek eta deituak izango direnen profilak horrela eskatzen dutenean.



Eskualdean auzolanaren bidez aurrera eraman daitezken egitasmoak eta auzolan horien deialdiak burutzeko egokien diren entitateak identifikatu, Udalak edota elkarteak izan daitezkeelarik. Aldi berean elkarte hauekin eta auzolanetan parte hartzen dutenekin auzolan sare bat martxan jarri.



Austriako eredua martxan jartzea egoki ikusten den hausnartu, eta egoki ikusiz gero programa honetan parte hartuko luketen baserritarren identifikazioa burutu.



Egiten diren auzolanen argazkien bilduma eta on-line erakusketa egin, auzolanetara jende gehiago erakartzeko asmoz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

56


34. D e nbor a ba nkua k, m ikr o - m e z e na sg oa e ta hir ie ta n g e hie n ba t s or tz e n a r i dir e n be s te ha in ba t e kim e n e ta t r e sna pr oie ktua r e n he lbur ue n m e s e de ta r a ko nola e r a bil ote d a ite z k e e n ha usna r tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Landa-paisaietan antzematen diren beharrak asetzeko, mantenua burutzeko edota baserritarren bizi-baldintzak hobetzeko horrelako egitasmoak martxan jarri daitezke. A z pi- e kintz a k 



Proiektuaren helburuen mesedetarako nola erabili daitekeen hausnartzea ezinbesteko da ekintza hau aurrera eramatea interesgarria den aztertzeko hausnarketa saioak burutu eta aldi berean tresna hauen bidez burutu daitezken ekintzak identifikatzea izango litzateke egokien. Ondotik, landa-eremuan bizi diren biztanleekin ekintza hauek osatu beharko dira. Denbora bankuen inguruko hitzaldiak burutu daitezke eskualdeko herri ezberdinetan, egitasmoaren berri zabaltzeko (hau antolatzearen arduradunak Udaletako teknikariak izan daitezke, edota elkarteak egokiago ikusten den kasuetan), eta aldi berean denbora banku horietan parte hartzeko prest egon litekeen jendea identifika daiteke hitzaldi hauetan. Aldi berean, landa-eremuko biztanleek izan ditzaketen edota landa-paisaietan identifikatzen diren beharrei erantzuteko balia daiteke, horretarako behar horiek aurrez identifikatuz.

E r e dua k http://www.auzopolis.net/eus/index.htm http://www.universocrowdfunding.com/ http://www.verkami.com/ http://www.diariovasco.com/v/20120919/tolosa-goierri/hora-como-moneda-cambio20120919.html https://www.facebook.com/TikTakTrukTolosakoDenboraBankua?fref=ts http://Udaltruke.enkarterrialde.org/Udaltruke/login.php http://www.depersonaapersona.es/ http://www.elrefugiodelburrito.com/adopt http://apadrinaunnaranjo.com/ http://www.sunbilla.com/pdf/ordenanza1995%2009.pdf http://www.ergoiena.com/Argazkiak/Dokumentuak/101eu.pdf http://www.arrasate-mondragon.org/Udala/araudiak/hirigintza/baserri-bideak http://www.azkoitikoUdala.info/eu/berriak/1823-landa-eremuetako-errepideetan-elurrakentzeko-zerbitzua-arautu-du-Udalak-auzolanean-oinarritutahttp://malerreka.trukeados.net/

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

57


35. L e he n s e ktor e a k s or tu e ta m a nte nt z e n ditu e n ba se r r i - pa isa ie k g iz a r te a r i e ma te n diz kiote n onur e n e ta g iz a r te a r en ohitur e k ba s e r r ipa s a ie ta n dute n e r a g ina r e n ing ur ua n g iz a r te a se ntibe r a tz e ko m a te r ia la k e ta e kintz a pr e s ta tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Basoaren kudeaketak eta nekazaritza jarduerak baserri-paisaietan duen eragina, gizartearen ohiturak zenbaterainoko eragina duen paisaian eta paisaiak pertsonaren osasunean duen eragina agerian jartzeko hainbat material eta ekintza prestatzean datza ekintza. Hau eskualde guztietarako patroia izan daiteke eta gero bertatik eskualde bakoitzak bere adibide konkretuetara egokitu.

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-62rimini_atlas_indagine_sul_paesaggio.html http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (140. orrialdea) http://www.lifescapeyourlandscape.org/resources/Documents/xx-002-Leaflet-Farming-forNature.pdf http://www.lifescapeyourlandscape.org/Farming-for-Nature.htm

A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%33) E r e dua k http://www.paisajetenerife.es/inicio http://www.paisajeyterritoriorural.org/consejos_de_gestion/formar_y_sensibilizar_a_la_po blacion.html http://www.lifescapeyourlandscape.org/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

58


36. H e r r ita r ra k ba s e r r i - pa is a ia k osa tz e n dit uz t e n e le m e nt ua k e r r e s pe tuz tr a ta tz e ar i bur uz s e ntibe r a tz e ko e kintz a k bur utu.

L e he nta suna Ertaina (%38)

I ldoa

E r e dua k

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (15. orrialdea).

D e s kr iba pe na Baserri-paisaien balioa neurri handi batean jabetza pribatuko elementuetan oinarritzen da (zelaiak, soroak, basotxoak, bidezidorrak, hesiak, txabolak, harresiak eta abar). Beraz baserri-paisaietara gerturatzen diren herritarrak elementu horiek errespetatzea beharrezkoa da, baserritarrek paisaia bisitariari irekita mantentzen jarraitu ahal izan dezaten, haien jardueran inolako kalterik jaso gabe. Ekimen hauetako batzuk bisita gidatuak, norberak gidatutako paisaia-ibilbideak eta informazio-panelak jartzea izan daitezke. Orokorrean, dinamikoak eta elkarreragileak diren ekintzak hobetsi beharko lirateke, eta panelak beharrezkoak direnean soilik jarri. Baserri-paisaiei buruzko mezua modu ordenatu eta koherentean zabaldu behar da, mezu homogeneo eta bateratua zabalduz toki ezberdinetan. Mezu edo diskurtso horren ardatzak ondokoak lirateke: baserri-paisaietako biztanle eta inguruarekiko errespetua; baserri-paisaien, baserritarren jardunaren eta lehen sektoreko produktuen arteko lotura; baserri-paisaien aldaketak, eta abeltzaintzaren garrantzia (batez ere, artzaintzarena) eskualdeko baserri-paisaietan. A z pi- e kintz a k 

Batez ere bisitariei zuzenduriko ohitura onen gida bat idatzi eta zabaldu, esaterako hauen azalpena emanez leku hauen promozio turistikoa egiten den euskarrietan (liburuxkak, web orriak‌).



Bisitari gehien biltzen dituzten baserri-paisaien identifikazioa egin, ondoren sentikortzeko ekintzak burutu ahal izateko.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

59


37. E s kua lde ko a r tis t e n a r te a n dute ne n la na k pa is a ia n t xe r ta tu.

ba se r r i - pa isa ie kin

l otur a

be r e z ia

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean badira hainbat artista (bertsolariak, margolariak, idazleak eta abar), eta horietako batzuk baserri-paisaiekiko lotura estua dute, edo haien obrak baserri-paisaiei erreferentzia egiten die. Horrelako kasuetan, lotura hori ezagutzea emateko ekintzak burutzea bilatzen du ekintza honek. Hau burutzeko orduan, artelanak jasoko dituzten euskarriak baserri-paisaian ondo integratzen direla bermatuko da, eta bandalismoko arazoak aurreikusiko dira.

http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ADECUACI%C3%93N%20DE%20LAS% 20TERRAZAS%20DEL%20REY%20CHICO%20HASTA%20LA%20FUENTE%20DEL%20AVELLANO &f=false (84. orrialdea) http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ORME%20SU%20LA%20COURT&f=fal se (158. orrialdea) http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

A z pi- e kintz a k 

Arte-lanen inguruko informazioa QR aplikazio bidez, panelen bidez, biak edota bestelako euskarrietan eskainiko den hausnartu. Panelak egin behar badira hauek auzolanean egiteko aukera aztertu, auzolandegi bat antolatuz, boluntario talde bat bilduz, edota mendi taldeak, kultur taldeak, ikastetxeak edota ingurugiro taldeak ekintza honetan inplikatuz.

A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.begifm.com/noticias/enkarterri-encartaciones/voluntariado-pararegeneracion-del-rio-barbadun-en-agosto

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

60


38. L ur r a r e n ba r ne r a tuz

kultur a

s us ta tu,

hir ie ta n

ne ka z a r itz a r e n

pr e se ntz ia

I ldoa

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/2-19sistemazione_paesaggistica_della_tenuta_fontana.html http://www.deriokoUdala.net/esES/Noticias/Documents/Aisiarako_baratz_ekologikoak_ordenantza.pdf

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Lurraren kultura sustatu eta hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz gero, honekiko herritarrak sentiberatuko direla pentsatzen da. Horretarako herrietan bertan erakusketa gune bat eta tailerrak burutzeko lur eremua sustatzea aukeretako bat izan daiteke. Beti ere argi edukiz honen helburua lurraren kultura sustatu eta honen inguruko kontzientzia sortzea izango dela, ez lur eremutik salduko diren produktuak lortzea. A z pi- e kintz a k 

Baratzeak sortu daitezkeen lurrak identifikatu.



Tailerrak eta ikastaroak burutu lur horietan. Hauek ikastetxeei zuzendutakoak, herritarrei zuzendutakoak, 3. adinekoei zuzendutakoak, etab. izan daitezke. Aldi berean, tailer hauek ematen dituztenak teknikariak, baserritarrak edota gaiaren inguruan ezagutza duten 3. adineko pertsonak izan daitezke.



Espazioak sustatu hauen presentzia gertukoa izan dadin, lokalak erakustoki modura, elkarguneak herrian bertan irekiz, toponimia, lanabesak ikusgai jarriz, adibidez.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%16) E r e dua k http://www.lifescapeyourlandscape.org/year-calendar-mainaeppelhaus.htm Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

61


39. Ba s e r r iko pr odu ktue n konts um oa e ta pa isa ia r e n ba lioe n konts e r ba z ioa r e n i ng ur ua n he r r ita r r a k ( ka le ta r r a k be r e z iki) s e ntikor tz e k o e kim e na k z a ba ldu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrak paisaiaren balioen kontserbazioan keinu txikiekin egin dezaketela ohartarazi, horietako bat bertako produktuak erostea izanik. Bide horretan, ekintza honen helburua herritarrak lehenengo sektoreko produktuen kontsumoaren inguruan sentikortzean datza. A z pi- e kintz a k 

Proiektuan sortutako ondorioak baliatuz hitzaldiak antolatu, lehenengo sektoreak landa-paisaietan jokatzen duen papera, eta lehenengo sektorearen mantenua aldi berean kontsumoan oinarritzen dela agerian utziz.

Lehen aipatutako jardunaldi gastronomikoak ekintza honen azpi-ekintza gisa garatu daiteke ere. Horrela, jatetxeek jardunaldi bitartean bertako produktuekin egindako menuak eskaintzeaz gain, menu horietan erabili dituzten produktuek ze nolako paisaia sortzen dituzten eta noiz jasotzen diren, edota ze transformazio eta zein epetan burutzen diren jasotzea interesgarri litzateke. Horrela, bezeroak behin menua aukeratu ondoren, datu hauek jasotzen dituen esku-orria eskainiko zitzaion.

Baserrietara bisita gidatuak antolatu eta bertako produktuen dastaketak egin, ondotik, produktuak erosteko aukera emanez.

Produktuen dastaketak egin herriko plazetan, eta hauetan, produktu bakoitzak sortzen dituzten paisaien argazki erakusketa eta produktuaren elaborazioaren azalpen labur batzuk irakurgai jarri.

Kontsumo sareak sustatu.

Motza L e he nta suna Ertaina (%45) E r e dua k http://www.idoki.org http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htmv http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm http://www.plataformarural.org/pdf/PROGRAMA_ENCUENTRO_JOVENES.pdf http://www.baserribizia.info/index.php/consumo/ekimenak/4665-ardi-gaztaren-egoeraazaltzeko-merkatu-garden-ezberdinak-bilbon http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/bertakoa_jan_osasuntsu_bizi.pdf

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E pe a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

62


40. E s kua lde ko le he n s e ktor e a r e n e koiz pe na be r ta n konts um itua iz a n da din s us ta tz e k o e kintz a k bu ltz a tu.

http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/bertakoa_jan_osasuntsu_bizi.pdf

I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekimenak ez lirateke ustiapenean egindako salmenta zuzena bultzatzera mugatu behar. Garrantzitsua da tokiko merkataritza sarean bertako produktuen salmenta sustatzea ere, herri eta hirietako dendek funtzio garrantzitsua betetzen dutelako, baita azokak sustatzea ere. A z pi- e kintz a k 

Eskualdean ekoitzitako produktuak identifikatuko dituen bereizgarri bat sortu, kontsumitzaileak bertako dendetan eta azoketan eskualdean ekoitzitako produktuak modu errazean identifika ahal izan ditzan.

Eskualdeko azoken azterketa egin, eta horien dinamizaziorako baliabideak finkatu.

Ikastetxeetako jangeletan bertako produktuak % jakin bat izateko akordioa hartu Eusko Jaurlaritzarekin, hauek baitira ikastetxe publikoetako jangelen eskuduntza dutenak.

Jatetxeetan bertako produktuak erabil dezaten ekimenak bultzatu, horretarako ekoizten diren produktuak jatetxeen eskaria asetuko duela ziurtatu behar da. Aldi beran, bertako produktuak erabiltzeak, jatetxeei atxikitako balioa emango dio.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Altua (%90)4 E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos.asp Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

63


41. E s kua lde ko pr od uktua k e r os te a s a r ituko due n s is te m a s or tz e a .

e ta

z e r bit z ua k

kontsum i tz e a

I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na

http://www.tierra-astur.com/restaurante-oviedo-gijon/inicio/consigue-nuestrosmedallones-y-canjealos-por-estupendos-regalos_1343_10_1735_0_1_in.html http://muestrasgratis.com.es/knorr-te-da-regalos-por-consumir-sus-productos.html http://es.wikipedia.org/wiki/Tarjeta_de_fidelizaci%C3%B3n http://www.saborealoautentico.com/

Ekintza honen bidez eskualdeko produktuen salmenta sustatu nahi da, eta hori egiten duten pertsonak saritu eta aldi berean bertako produktuen salmenta erakargarria egiteko modua da, merkatuan beste produktuekin lehiatzeko tresna gisa baliatuz. Honen adibide bat, nahiz eta berrerabilpenaren arlorekin erlazionatuta egon, orain arrandegian eta harategian banatzen ari diren tupperrak dira, eta horiek erabiltzen dituztenei puntuak ematen zaizkie, eta puntu gehien biltzen dituztenek 10 ₏-ko balea jasotzen dute. Beraz, horrelako ideiak baserri-paisaietako produktuetara heda litezke. A z pi- e kintz a k 

Kontsumitzaileari puntuak metatzen joatea ahalbidetuko dion sistema sortu, eta produktuak erostearen truke lortutako puntuak eskualdeko turismoko eta aisialdiko eskaintzan erabili ahal izateko modua adostu (nekazaritza-turismoak, jatetxeak, aisialdiko jarduerak eta abar), eta alderantziz.



Udalei zein honen aplikazio eta interesa izan dezaketen erakundeei sortzen den sistemaren berri eman.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%23) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

64


42. U da le r r i m a ila n s a lm e nta z uz e na e g ite n dute n e koiz le e n be r r i z a ba ltz e n j a r ra itu L a nda Gar a pe n E lkar te a r e n we bg une a r e n bide z , e ta inf or m a z io hor i g e hia g o z a ba ltz e k o m od ua k bila tu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Produktua sortzen den lekuan bertan, honen salmenta sustatzean datza ekintza. Honek alde batetik bitartekariak eta beraz hauen kostu estra ekiditea du helburu eta bestetik, erosleak mantentzen laguntzen duen ingurua ezagutu eta produzitzailearekin harremana sortzea da. Orain arte Landa Garapen Elkartearen webgunearen bidez egin da, eta hori mantentzea ezin bestekotzat hartzen da. Dena den, informazio hori gehiago hedatzeko ekintzak eta moduak bilatu behar dira. A z pi- e kintz a k 

Udalerri mailan salmenta zuzena egiten duten ekoizleen berri zabaldu. Adibidez, tokiari buruzko liburuxketan jar daiteke informazioa, interneten (Landa Garapen Elkartearen webgunean, Udalaren webgunean, elkarteen webguneetan, turismoari buruzko webguneetan, eta abar).

Lekuko ekoizleen inguruko informazioa bilduko duen liburuxka sortu eta Etxez etxe banatu.

Batzuetan Udalerri bakoitzeko eskaintza zabaltzen da herritarren artean, baina ez da zabaltzen inguruko herrietakoa, eta interesgarria litzateke horrela egitea, askotan herrian ekoizten ez diren produktuak eskuratzeko aukera ematen duelako.

Salmenta zuzena egiten duten ustiapenen berri ematen duen errepideetako seinaleztapena berrikusi, osatu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu. Batzuetan, seinalea ez dago tokirik egokienean jarrita.

Ertaina L e he nta suna Ertaina (%45) E r e dua k http://www.idoki.org http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htmv http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm http://www.lifescapeyourlandscape.org/Marketing-rural-products.htm http://www.baserritik.com/urolakosta/es/ http://www.baserrisarea.com/es/comprar-productos-de-debagoiena-baserri-sarea http://www.goimen.org/eu/proiektuak/proiektuak.php?id=7

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

65


43. E s kua lde m a ila n e s ka r ia dute n le he n se k tor e ko pr odukt ue n e koiz pe n, e r a lda ke ta e ta s a lm e nta susta tz e ko e kim e ne i j a r r a ipe na e m a n. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean produktuen ekoizpena, eraldaketa eta salmenta sustatzeko ekimenak martxan daude, baina hauen jarraipena egitea ezin bestekotzat hartzen da. Era honetan egitasmo hauen indargune eta ahulguneak identifikatzea ahalbidetuko da hauen aurrean egoki ikusten den moduan jokatzeko eta beharrezkoa den laguntza emateko. A z pi- e kintz a k 

Aholkularitza, diru-laguntza bideratzea, formazio eta informazio azpiegiturak eskuragarri jarri, ezagutzera eman eta kontsulta joera areagotu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Altua (%68) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

66


44. E s kua lde a n s or tu d ir e n konts um o - ta lde e n j a r ra ipe na e g in e ta hor ie k dina m iz a tu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeak lehen sektoreko produktuen kontsumoa eta kontsumitzaile-ekoizle harremanak sustatzeko tresna baliagarriak direla ikusi da. Hala ere, ibilbide nahiko berria denez ekin den hau eta lekuan leku egoera, behar eta arazo ezberdinak sortu daitezkeenez, beharrezkoa ikusten da hauen jarraipena eta dinamizazioa egitea. Horrela aldi berean, talde hauen kontsumoa bera zenbateraino sustatu duten ezagutu ahal izango da. A z pi- e kintz a k 

Ekintza aurrera eramateko elkarlana eta komuneko ildoak jorratzea sustatu, aldi berean, administrazio gorenak diru-laguntza bitartez ekimen hau sustatzea proposatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%45) E r e dua k http://www.ehnebizkaia.org/index.php/eu/grupos-de-consumo

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

67


45. Ma kine r ia a lda tz e ko e do e r os te ko dir u - la g untz a k e m a te n ja rr a itu, ba te z e r e le he ne ng o s e ktor e a n ha s i be r r ie i. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ustiategi berrietan edo jada martxan daudenetan beharrezko makineria egokitzea edota honen aldaketak burutzea kostu ekonomiko garrantzitsua suposa dezake baserritarrentzat, kasu batzuetan hain handia izanik non honi aurre egitea ezinezkoa bihurtu daitekeen. Gainera kontutan izan behar da, lege aldaketek ere makineria berregokitzeak ekarri izan duela behin baino gehiagotan eta epe motzean. Beraz, sektorea iraunarazteko horrelako laguntzak ezinbestekoak direla ikusi da. A z pi- e kintz a k 

Diru-laguntzen berri eman baserritarrei eta herritarrei. Horretarako, erreferenteak diren Web orrietan modu erraz, irisgarri eta ulergarri batean jartzea beharrezkoa da.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://www.bizkaia.net/home2/bizkaimedia/Contenido_Noticia.asp?Not_Codigo=5256& http://bizkaia.net/Home2/Archivos/DPTO2/Temas/eu_04.pdf (104. orrialdea) http://www.magrama.gob.es/imagenes/es/BOB53-150307-7444_tcm7-255889.pdf orrialdea)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

(7446.

68


46. L ur r a r i lotuta ko us t ia pe na k be r e z ik i susta tu, b ultz a tu e d o la g und u, ha ie n bide r a g a r r ita s una e ta e tor kiz una be r m a tz e ko a sm oz .

L e he nta suna Ertaina (%43)

I ldoa

E r e dua k

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=6

D e s kr iba pe na

http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/12/15/baserritarrak-saritu-dituzte-ormaiztegin/

Sariketak egiten dira hainbat eskualdeetan helburu honekin baina baserritarrak saritzeko modu egokiagoa Udalen zergetan hobariak aplikatzea egokiagotzat jo da proiektuan. Hala ere, ustiapenak sustatzeko ardura neurri handi batean eskualdearen gainetik dauden erakundeen esku dago. Kudeatzen duten azalerarengatik, haien lursailetan dituzten ondarearen elementuengatik, edo jardueretan erabiltzen dituzten praktikengatik baserripaisaien balioen alde nabarmen egiten dutenak nolabait saritzeko moduen inguruan gogoeta egin eta beharrezkoak diren neurriak hartzea litzateke ekintzaren helburua.

http://www.ruraleuropeanplatform.org/rep/farmingnature.html

A z pi- e kintz a k 

Landa Garapen Elkarteen arteko hausnarketa saioak burutu, hauetara gaiarekin erlazioa izan dezaketen elkarteak gonbidatuz. Hausnarketa saio hauetan, eskualde mailako eskuduntzei zein eskualdetik gaindi dauden eskuduntzei dagozkion neurrien hausnarketa burutuko da. Eskualde mailakoak eskualdean aplikatzeko bidean jarriko dira, eta eskualdez gaindikoetan, ondorioak helaraziko dira eta akordioak lortzen saiatu. Hausnarketa eta saritzeko moduak proposatzerakoan, hauen iraunkortasunaz ere hausnartzea komeni da, hots luzera begira aplikagarritasuna izatea izango litzateke interesgarriena. Hausnarketa saio hauek aldi berean gaikakoak izan daitezke, hots, abeltzaintza alde batetik, nekazaritza bestetik eta hirugarrenetik basogintza.



Eskualde mailakoei dagokienez, lehiaketak eta sariketak egiten dira hainbat eskualdetan, baserritarrak betetzen duten funtzioagatik sarituz. Hala ere, baserritarra saritzeko Udalen zergetan hobariak aplikatzea prozedura egokiagoa dela uste da.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

69


47. Ba s og in tz a r e n pr oduktua k ir a unkor ta suna r i lo tuta j oa n da ite z e la lor tz e ko m odua k a z te r tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da. Horretarako, honen bideragarritasuna eta aukerak ezagutzeko azterketa sustatu beharko lirateke. A z pi- e kintz a k 

Bertako baso zein baso aloktonoaren potentzialaren inguruan ikerketa bultzatu, bertatik lor daitezkeen produktuak eta zerbitzuak (zuzenak zein zeharkakoak) ezagutzeko eta hau azaleratu zein hedatzeko asmoz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Baso elkarteetako arduradun teknikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://www.rednatura2000.info/index.php?option=com_content&view=article&id=1379:bo sques-certificados-y-deliciosos-&catid=11:forestal&Itemid=56 http://sostenible.palencia.uva.es/gfs/proyectos/List/1/2/37/Detail.aspx http://www.ileon.com/actualidad/028735/la-micologia-como-motor-de-desarrollo-en-elmedio-rural

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

70


48. U s tia pe ne ta ko la b or e e ta n be r ta koa k dir e n ba r ie ta te a k be r r e s kur a tz e ko e ta , ba ita ba r ie ta te hor ie i lotuta ko e z a g utz a he da tu ( e z ba ka r r ik la bor a ntz a r i bur uz koa , ba iz ik e ta t r a nsf or m a z ioa r i e ta e lika g a ia k e g ite a r i bur uz koa e r e ) , kon tse r ba tu e ta z a ba ltz e ko e r e e kim e na k m a r txa n ja rr i.

Ertaina (%43) E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=3 http://www.centrozahoz.org/

I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean badira ildo honetako esperientziak, hala nola, BIOLURen eskutik sortutako hazien sarearen bidez baserritarrak egiten hasi diren trukatzeak, edo kontsumo-taldeen sarea tokiko hazien erabilera bultzatzeko burutzen ari den lana. Herri batzuetako azoketan Hazien sarea etortzen da, baina horrez gain ezer gutxi egiten da. Auzolana beharko litzateke ekintza burutzeko. Arrazen inguruan badira hainbat eztabaida ere; zehazki, Aralarren latxa ardiaren kasuan hazia jaten duen ardia eta bertako larrean soilik bazkatzen den ardiaren ingurukoa, aldaketa horiek paisaian izan dezaketen eraginaren inguruko kezka baitago (larreetan izan dezakeen eragina, instalazio berriak sartzeko beharra, eta abar). A z pi- e kintz a k 

Eskualdean bertakoak diren barietate eta arrazen ikerketa antropologiko, historiko eta soziologikoak bultzatu, berauekin erlazionatzen den ezagutza azaleratu eta hedatzeko asmoz.



Bertako barietateen hazien trukaketarako ekoizleen sareak bultzatu, baserri-paisaien biodibertsitatea eta paisaien aberastasuna mantentzeko. Horretarako BIOLURen bidez truke egunak eta hitzaldiak burutu daitezke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko eta Biolur elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a EuskalHerriko hazien sareako arduraduna. E pe a Ertaina L e he nta s una

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

71


49. I K T a k le he n s e ktor e a r e n a lde e g ite ko e r a biltz e n j a r r a itu e ta hor r e ta n s a kondu ( a dibide z , pr od uktue n sa lm e nta r ak o) .

E r e dua k http://www.baserritik.com/urolakosta/es/

I ldoa

http://www.baserrisarea.com/es/comprar-productos-de-debagoiena-baserri-sarea

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

D e s kr iba pe na Informazio eta komunikazio tresnak geroz etengabe berritzen ari dira, hori dela eta, eta bizi dugun garaian tresna hauek duten garrantziaz ohartuta, hauek lehenengo sektorearen alde egiteko erabiltzean datza ekintza. Arlo hau oraindik asko landu behar dela ikusi da, gutxi baitira bide hau erabiltzen duten ekoizleak. A z pi- e kintz a k 

Webguneen bidezko produktuen salmenta burutu eta sustatu. Eskualdean hori egiten duen plataformarik egonez gero honen sustapena eta ezagutzera emateko kanpainak burutu.

Eskualde ezberdinetan, salmenta zuzenerako erabiltzen diren Webguneak bateratu, modu honetan mantentze gastuak elkarbanatuz eta murriztuz.

Ekintzaileen lehiaketak burutu IKTak lehenengo sektorearen alde nola erabili lehiarako gai izanen duena. Modu honetan ideia berritzaileen sorrera bultzatuko litzateke, eta aldi berean jada egon daitezken ideia berritzaileak ezagutzera emateko aukera emango luke.

Ekoizleei zuzendutako informazio eta komunikazio tresnen inguruko ikastaroak antolatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%21) Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

72


50. A uz o- lo ka lik e do - e lka r te r ik e z da g oe n la nda - a uz oe ta n hor r e la ko ba t s or da din s us ta tu, la nda - biz itz a s us pe r tz e ko tr e sna g isa . I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Nahiz eta eskualdeko auzo gehienek auzo-lokala duten, auzo guztietan herritarrak biltzeko aukera emango duten egoitzak egotea oso positibo ikusten da giroa eta herritarren ekimenak sortzeko. Horretarako, borda edo baserri hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez. A z pi- e kintz a k 

Auzo-lokalik ez dituzten eskualdeko landa-auzoak, egoitza hauen auzoko beharrak eta aukerak identifikatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://tolosaldea.hitza.info/2013/05/04/larramendiko-bizilagunek-auzolanaz-inauguratudute-arkauteko-auzo-lokala/ http://goiena.net/albisteak/zanartuko-auzo-lokala-inauguratuko-dute-domekan/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

73


51. Ba s e r r ita r r a k be r e pr oduktue ta n e ta e ska in tz e n ditue n z e r bitz ue ta n s inis d e z a n e k intz a k bur utu. I ldoa

Bolumen txikia ekoizten duten ustiapenak lagundu. Produktuek kalitatea mantentzeko, honen garrantziaz gizartea ohartarazteko eta kalitate horrek atzetik dakartzan baldintzak gizarteratzeko egitasmoak martxan jarri.

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. Lehiaketak eta sariketak egiten dira hainbat eskualdetan, baserritarrak betetzen duten funtzioagatik sarituz. Hala ere, baserritarra saritzeko Udalen zergetan hobariak aplikatzea prozedura egokiagoa dela uste da. Hori dela eta hauek martxan jartzeko aukera aztertu udalerrietako alkateekin eta martxan jarri (hau egin baino lehen ekoizleekin kontrastatu).

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserritarren lanaren ondorio hainbeste herritarrek atsegin duten landa-paisaiak dira. Hori dela eta, paisaia horiek mantentzen dituzten langileak, betetako funtziogatik eta egindako lanari, etekina ateratzea zilegi da. Horretan datza ekintza hau hain zuzen ere, hots, lehenengo sektoreak sortzen dituen balio horiek beraien produktu eta zerbitzuetan integratzea, baita hauetaz ohartaraztea ere. Horretarako ondoren zehazten diren edo bururatu daitezkeen hainbat azpi-ekintzak burutzean datza ekintza hau. A z pi- e kintz a k 

Beste lurraldeetako eredu egokiak aztertu, eskualdean aplikagarriak direnak aplikatu eta horretarako eredu horien informazioa gizarteratu (Suitza, adibidez). Hau hausnarketa saio irekien bidez egin daiteke, bai aste berdean, jardunaldi gastronomikoan edo beste ekimen baten barnean txertatuz edo era isolatuan antolatuz. Baserritarren produktuei eta baserri-paisaiei balio ekonomikoa aitortu, horretarako sentsibilizazio kanpainak burutu litezke hasierako urrats gisa.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a nt z unkide a E pe a Luzea L e he nta suna Baxua (%0) (nahiz eta azken azpi ekintzak lehentasun ertaina duen (%64)) E r e dua k

Elikadura burujabetza sustatu: Bertako produktuen kontsumoa bultzatu eta babestu, janaria ekoiztearen balio estrategikoa berreskuratu.

http://urolakosta.hitza.info/2013/05/15/herritarrek-baserritarren-lana-ezagut-dezaten-sanisidro-azoka-antolatu-dute-zarautzen-iganderako/

Administrazioetatik lehen sektorearen alde benetako apustua egin dezaten akordioak lortu.

http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/03/07/martxoko-azoka-txikiak-emakumebaserritarren-lana-nabarmenduko-du-zapatuan/

Lehen sektoreari gizartearen begietara prestigioa eman bizimodu eta lanbide gisa, horretarako, horretan dabiltzan pertsonak eredu gisa hartu eta komunikabideetan elkarrizketak, ikastetxeetan tailerrak edota hitzaldiak ematea proposatu. Aldi berean, lan hau betetzeagatik jasoko luketen etekin ekonomikoa adostu beharko zen.

http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/BASERRITARREN%20LANEN%20GARR ANTZIA%20GURE%20EGUNEROKO%20BIZITZAN.pdf

Lehen sektorea eskualdean galduz gero paisaiak izango duen aldaketa irudikatzeko argazki erakusketak edo tailerrak antolatu.

Etiketatzerakoan eta izen deituretan bertako produktua babesteko arautegia sortu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

http://www.diariovasco.com/v/20130516/comarca/baserritarren-eguna-ospatzen20130516.html

74


52. Ba s e r r ie ta ko ba r a tz e e i e us te ko e kintz a k bult z a tu . I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Hainbat Udal eta erakunde bultzatzen ari diren herri-baratzeez gain, bestelako bide batzuk esplora daitezke baserrietako baratzak gal ez daitezen, adibidez, horiek alokairuan hartzeko. Baserrietako baratzeen paisaia elementu bereizgarria da landa-paisaietan eta hauen nortasunean duten eragina nabarmena da. Hori dela eta, baserrietako baratzeen paisaia mantentzeko azpi-ekintzak burutzean datza ekintza hau. A z pi- e kintz a k 

Baratzeak sortu daitezkeen lurrak identifikatu eta jabeekin akordioak lortu.



Baserritarrek uzteko asmoa duten ortuak hartzeko prest dauden kaletarrek ortu horiek alokairuan hartu ahal izateko moduak aztertu. Oso garrantzitsua da ekintza hau burutu ahal izateko baserritarrei konfiantza emango dieten baldintzak sortzea.



Tailerrak eta ikastaroak burutu lur horietan. Hauek ikastetxeei zuzendutakoak, herritarrei zuzendutakoak, 3. adinekoei zuzendutakoak, etab. izan daitezke. Aldi berean, tailer hauek ematen dituztenak teknikariak, baserritarrak edota gaiaren inguruan ezagutza duten 3. adineko pertsonak izan daitezke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%21) E r e dua k http://www.deriokoUdala.net/esES/Noticias/Documents/Aisiarako_baratz_ekologikoak_ordenantza.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

75


53. L ur r e n j a be e k e tor ki z una r i be g ir a z e r a sm o dute n j a ki n e ta l ur hor ie n e r a bile r a z e in de n e z a g ut u, pa isa ia n ola a lda da ite ke e n a ur r e ikus i e ta be ha r r e z koa k ikus te n dir e n e kim e na k bur utz e ko. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean eta herriz herri eskuragarri dauden lurren zentsua egitean datza ekintza hau, egina ez badago. Aldi berean, lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko. Modu honetan, lurra eskuragarri jarri lehen sektorean lanean hasi nahi duenarentzat; edota paisaiaren ikuspegitik balioa duen lursail bat auzolanean mantentzeko, etab. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%43) E r e dua k http://www.debagaraia.com/jarduera-eremuak/zerbitzuetaproiektuak/gilur http://www.nekagip.net/FondoSueloAgrario.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

76


54. Ba s e r r ie n s e i na le z ta pe na b ur utu e ta G PS sa r e e ta n ha ie n koka pe na z e ha z tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, inguruarekiko eta toponimiarekiko dagoen ezagutza zabaldu eta mantendu nahi da herritar zein bisitarien artean. A z pi- e kintz a k 

Hauekin batera salmenta zuzeneko guneak ere seinaleztapena burutu eta GPS sareetan sartu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/proiektuak/proiektuak.php?id=28

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

77


55. L uiz ie n inbe nta r ioa k e g in. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Azken denborako euriteek eragindako luizien inbentarioa burutzea ezinbestekoa da, hauek konpontzeko beharrezkoak diren neurriak hartzeko eta etorkizunera begira hauek berriz gertatzea ekiditeko. A z pi- e kintz a k 

Lurren egonkortzearekin zer ikusia duten baserriko lurretako erretenak eta ohitura zaharrak berreskuratu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

78


56. E ne r g ia be rr iz ta g a rr ie n e r a bile r a bultz a tu la nda - e r e m ua n. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Landa eremuan energia lortzeko egon daitezkeen bide berriztagarriak aztertu eta hauen erabilera bultzatu. Modu honetan, landa eremuan bertan energia lortzeko bideak baliatuz gero, burujabeagoak bihurtu eta ekonomikoki abantailak lor baitaitezke. A z pi- e kintz a k 

Biomasa, errekaren energia, eguzki plaka txikiak‌ landa-eremu ezberdinetan energia iturri egokiena izan daitekeena aztertu eta hauen erabilera martxan jartzeko neurriak eta inbertsioak egin, honen eragina landa eremurako positiboa izango dela aurreikusten den kasuetan.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoak. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%21) E r e dua k http://masqueunacasa.org/experiencias/comunidad-lakabe http://www.energiagipuzkoa.com/energiagipuzkoa/de/elgoibarkoUdala.asp?Cod=3062&nombre=3062&sesion=14 http://zientzia.net/artikuluak/berriztagarriak-negutegietan/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

79


57. Ba s e r r i - pa is a ie ta r a e ta ber ta ko ustia te g ie ta r a a ntola tu e ta j a da e g ite n dir e na k inda r tu.

bisita

g ida tua k

E pe a Motza

I ldoa

L e he nta suna

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

Baxua (%21)

D e s kr iba pe na

E r e dua k

Beste herrialde batzuetan oso barneratua dago tokikoa balioan jartzeko joera, eta oso ohituak gaude beste herrialde batzuetako landa-eremuak ezagutzera joatean nahiko “normalak” diren ustiategietara bisita gidatuak egiten. Aldi berean, bisita hauek profesionalizatzea beharrezkoa ikusten da, ordutegia, prezioa eta abar finkatuz, hots, trenaren museoari bezalako trataera eta indarra emanez. Bestetik, turismoari lotutako ekimenak eskualdetik martxan jartzen direnean etekinaren portzentaje handi bat egiturak mantentzeko erabiltzen da. Baserrietako bisita gidatuen kasuan, oso garrantzitsu ikusten da ahalik eta bitartekari gutxien bermatuko duen eredua aukeratzea, bisitak egiten diren lekutik kudeatuz. Horrela, baserritarrak jasoko duen etekinaren portzentajea handituko da.

www.idoki.org https://www.oizegin.com/zer-egin/7-zer-egin/11-puntu-interesgarriak-puntos-deinteres/255-egun-bat-artzain-lanetan-abadinon

A z pi- e kintz a k 

Udalen webguneen bidez bisita gidatuen sustapena egin , beti ere kontaktuko pertsona baserritarra bera edo herriko kide bat izanik. Horrela, ateratako etekin ekonomikoan bitartekari gutxiago egongo da. Ondoren, Udaleko webgunea bestelako webguneekin lotu beharko litzateke.

Eskualdeko herrietan bisita gidatuak eskaintzeko prest egongo liratekeen baserritarrak identifikatu, eta bisitak martxan jarri.

Bisita gidatuak eskaintzen dituzten baserrien informazioa bilduko duten liburuxkak sortu eta zabaldu, paperezko euskarrian zein internet bidez.

Bisita gidatuek sortzen duten etekin ekonomikoa nola banatzen den aztertu. Hau da, etekin horretan zer erakunde eta pertsonak parte hartzen duten eta zer portzentajetan banatzen duten aztertu beharra dago ahalik eta bitartekari gutxien duen eredua aukeratu ahal izateko.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

80


58. E s kua lde a n tur is m oa k ude a tz e n due n e r a kund e a ba se r r i - pa isa ie n pr oie ktu hone ta n s or tuta ko e z a g ut z a r e n ing ur ua n se nti be r a tz e ko e kintz a k bur utu . I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Erakunde hau landa-paisaien balioen inguruan sentikortzea da helburua, haiek sortzen dituzten materialetan proiektu honetan sortutako ezagutza txerta dezaten lortzeko. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

81


59. T ur is m o e nog a s tr on om ikoa r e n p la ne a n be r ta ko pr oduk tua k e ta ba s e r r i - pa is a ia k a intz a t ha r tu.

http://www.oleoturismo.es/ https://www.oizegin.com/hasiera/1-oiz-egin/223-hasiera

I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Turismo enogastronomikoaren inguruko plana baldin badago, bertako produktuak eta baserri-paisaiak aintzat hartzea da ekintza honen xedea. Modu honetan, kalitatezko produktuak, ingurukoak, ekoiztean sortutako paisaia atseginak eta baserritarren lana lotuko baita. Era horretan turismorako produktu erakargarria sortuz. Honen adibide izan daitezke menuaren kartetan produktuak sortutako paisaien argazkiak txertatzea esaterako. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Eskualdean turismoa kudeatzen duen erakundeko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19) E r e dua k http://www.forumnatura.eu/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=1:edito rial&id=753:gastronomia-paisajes-y-turismo-rural&Itemid=2 http://www.ivoox.com/paisajes-sabores-asturias-turismo-rural-y-audiosmp3_rf_1937035_1.html http://www.vertientesaventura.com/ofertas/fiestas_almudena.php http://turismodecanarias.com/islas-canarias-espana/productos-viajes-devacaciones/volcanic-experience/turismo-rural/ Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

82


60. E s kua lde a r i bur uz ko e kim e n e ta i nf or m a z io tur istikoa n ba se r r i pa is a ie i bur uz k o pr oie ktua r e n e m a itz a k txe r ta tz e ko ide ia k bi ldu e ta tur is m o- m a ha ir a er am a n, be r ta n dis kur ts oa nola la ndu e r a ba ki da din. I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiei buruzko proiektuaren emaitzak turismoari lotutako ekimen eta material ezberdinetan txerta daitekeenez, egoki jotzen da turismo-mahaia izan dadila horren gainean erabakiko duena. Horrela, diskurtsoa nori zuzenduko zaion erabakiko da (gida profesionalei, turismoko teknikariei, eta abar). Turismo-mahaira eramateko ideiak: 

Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez.

Eskualdetik kanpoko turismoari buruzko web orriak eskualdekoekin lotu eta, beharrezkoa bada, informazioa osatu.

Landa-turismoa sustatzeko eskualdeko hainbat zerbitzu eta produktu bilduko dituzten pack-ak sortu. Adibidez, ostatu-gau bat, turismo aktiboko ekintza bat eta azoka bateko erosketetan deskontu-txartela bilduko dituen produktua.

E pe a Ertaina L e he nta suna Baxua (%19) E r e dua k http://blogs.elpais.com/turistario/2012/04/suiza-campa%C3%B1a-verano.html

61. Itxita k o ha r r obia k a is ia ldir a ko g une g is a be r r e gokitu. Ildoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e skr iba pe na Aisialdirako gune bezala, eskaladarako, edo arteetarako eszenatoki gisa presta daitezke itxitako harrobiak. Bakoitzaren ezaugarrien arabera erabaki beharko da erabilerarik egokiena zein izan daitekeen. Markinan hiruzpalau harrobi itxita daude, eta bakarra dago berreskuratua (Txepetxabixe). Guztiak berreskuratzea oso positiboa litzateke. A z pi- e kintz a k 

Itxitako harrobien Inbentarioa egin eta udalerrietako alkateei hauek balioan jartzeko dauden aukera ezberdinen berri eman eta martxan jar dezaten proposatu.

Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu. Ekimena ostatuetara ez ezik, jatetxeetara, aisialdiko zerbitzuetara, salmenta zuzena egiten duten ekoizleetara eta abarretara zabal liteke.

A r dur a duna

Baserri-eremuen sustapenerako ekimenak eta publizitate-kanpainak irudi tradizional eta bukolikotik urrundu, adibidez, Suitzan burututako ekimenean egiten den bezala.

E r a ntz unkide a

A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa.

E pe a Luzea L e he nta suna Ertaina (%38) E r e dua k 83


http://www.fym.es/NR/rdonlyres/F1B14CA5-3F45-4DEF-AD2BF509F42D614F/0/CentrosProduccion_Aridos_RecuperacionCanteras.pdf http://www.magrama.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_LEAD%2FALE_2000_ 10_28_29.pdf http://www.abanto-zierbena.org/eu-ES/Udala/Kontratatzaileprofila/Orrialdeak/Adjudicadas_ProyectoderecuperacioncanteraMatilde.aspx http://www.irekia.euskadi.net/eu/news/5558-eusko-jaurlaritzak-488-200-euro-jarri-ditubertan-behera-utzitako-harrobiak-berreskuratzeko

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

84


62. E s kua lde k o ha r tuta .

Pa is a ia r e n

K a r ta

e g in,

K a ta lunia koa k

e r e du

g isa

I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Honelako tresna batean txerta litezke eskualdeko turismo-estrategian eskuduntza duten eragileekin hitzarmenak, beraiek izango direlako behatoki eta ibilbideen sarea sortuko dutenak. Ekintza egoki ikusten da, baina garrantzitsuena benetako konpromisoa egotea da, horrek bermatuko baitu ekintzak aurrera eramatea. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko Udal-arduradunei zuzendutako hitzaldi bat eman gai honen inguruan, bide horretan sartzeko interesa neurtzeko asmoarekin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

85


63. L ur r a lde z a intz a r e n e s pa r r ua n e g ite n a r i dir e n e kim e ne i e u tsi ( l ur ba nkua k, a kor dio puntua la k . . . ) e ta hor ie k e skua ld e g uz tia n he da tz e a bultz a tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Lurralde zaintza, natura, paisaia eta ondare kulturalarekin erlazionatutako ekimen boluntarioak erraztu nahi dituen filosofia da, bai lur publiko zein pribatuetan garatzea aurreikusten direnak. A z pi- e kintz a k 

Lurralde zaintzaren egitasmoa zabaldu hitzaldien bidez eta beharrezkoa denean akordioak bultzatuz.

Lur bankuen inguruko informazioa gizarteratu eta ekimena sustatu. Ezagutzera eman Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak lur funtsaren inguruan argitaratu dituzten Dekretuak.

Lurralde zaintzaren kontzeptua zabalagoa egin, ondare ez-materiala barruan sartuz. Honela, adibidez, bertako barietateen ezagutza lurralde zaintzako ekimenen barruan sartuko litzateke. Landa Garapen Elkartea “Conexiones Improbables” proiektuan parte hartzen ari da ildo honetan.

http://www.custodiadelterritorio.com/ http://custodiadoterritorio.org/ http://www.custodiaterritori.org/ http://conexionesimprobables.es/pagina.php?id_p=320 https://ssl4.gipuzkoa.net/euskera/gao/2013/03/18/e1302694.htm http://www.lurzaindia.eu/index.php/ek/ https://ssl4.gipuzkoa.net/euskera/gao/2013/03/18/e1302694.htm http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.net/r48bopv2/eu/bopv2/datos/2012/10/1204431e.shtml

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k http://www.custodia-territorio.es/ Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

86


64. H ir ig intz a r e n e ta lur r a lde a ntola m e ndua r e n ikuspe g iti k, e s kua lde a r e n nor ta s una r e n e z a ug a r r i dir e n a uz o - g une e ta he r r i - g une txikia k konts e r ba tz e k o ne ur r ia k g a r a tu, be ste a k be ste , a r a udia r e n bide z . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honetan aipatzen den araudia berez eginda dago, baina araudiaren jarraipena egitea eta honen funtsaren inguruan gizartea kontzientziatzea beharrezkotzat ikusten da. A z pi- e kintz a k 

Landa eremuan eraikin berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu eta ezarri.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

87


65. Ba ila r e ta ko z e la ia k, a r tz a intz a r i lotuta koa k, kon tse r ba tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Helburua lortzeko bidea akordioak dira, ez inposizioa, hortaz, Paisaiaren Kartak egingo balira, tresna baliagarria izan litezke zelaiak kontserbatzeko. Beraz ekintza hau, 62. ekintzarekin batera garatu daiteke. A z pi- e kintz a k 

Eskualde mailan baserri-paisaien ikuspegitik kontserbaziorako balio gehien duten zelaiak identifikatu. Horrela, indarrak non jarri jakin ahal izango da.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k https://www.euskadi.net/r48-bopv2/eu/bopv2/datos/2013/04/1301902e.shtml http://oarsobidasoa.hitza.info/paperekoak/sarea-oarso-bidasoan-da/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

88


66. L a nda - pa is a ie ta n e s pe kula z ioa k iz a n de z a ke e n e r a g ina r e n ga ine a n ha us na r tu, e ta be ha r r e z koa ba litz , da g oz kion ne ur r ia k pr oposa tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herri txikienetan ez dago honelako arriskurik, baina kostaldeko baserri-paisaietan presioa handiagoa da, eta hor jarri beharko litzateke arreta. A z pi- e kintz a k 

Kostaldeko landa eremuan bigarren etxebizitzak mugatzeko neurriei eutsi, eta horietan sakondu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19) E r e dua k http://www.leitza.net/upload/docs/ordenantza11eu.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

89


67. L a nda e r e m uko on da r e a r kite ktoni koa r i e utsi, hur a ba be stuz , e ta z a ha r be r r itz e a k e g ite a la g unduz .

-

I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ondare arkitektonikoa, eskualdeko landa-paisaietako balio garrantzitsu gisa identifikatu da honek gordetzen duen historia eta sortzen dituen sentimenduak direla eta besteak beste. Hori dela eta honen mantenua ezinbestekotzat hartzen da, landa-eremuaren nortasuna eta balioak mantentzeko. Dena den, maiz baserri zaharren berreskuratze edo mantentzearen esfortzu ekonomikoa etxebizitza berri bat egitea baino handiagoa da, hori dela eta, eta landa-eremuko ondare arkitektonikoa mantendu nahi bada, eman daitezken laguntzak eta araudiak ezarritako mugak aztertu beharko lirateke. Ekintza hau garatzerakoan 9. ekintzan emandako esperientziak eta beharrak kontuan izatea gomendatzen da. A z pi- e kintz a k 

Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea erraztu, bertako paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako. Dagokion administrazioetako arduradun politikoari eskakizuna helarazi eta hauen baitako akordioak sustatu.



Markinako artzain txabolen inbentarioa egin, eta horiek kontserbatzeko neurriak hartu. Txabola asko erortzen ari dira, eta pena da, baserri-paisaien ezaugarrietako bat direlako.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udalerrietako ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%56) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

90


68. A z pie g itur a k pa i s a ia n i nte g r a tz e a r e n ing ur uko g a ia k e r r e g ula tuko ditue n a r a udia la ndu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Maiz ikusgai dira paisaian honekin inolako armoniarik mantentzen ez dituzten azpiegiturak, hauek, paisaia honen izaeran erabateko eragina izan ditzaketelarik. Paisaia atsegin bat paisaia desatsegina bihurtzeraino iritsi daitezkeen inpaktuak ere egonik. Beraz, landapaisaien, bertan bizi diren biztanleen eta eremuak bisitatzen dutenen onurarako, azpiegiturak paisaiara integratuko direla bermatu behar da. Hori dela eta, ezinbesteko da honen inguruko irizpide eta araudia lantzea. A z pi- e kintz a k 

Udalen araudiaz kanpo gelditzen diren azpiegituretarako irizpideak eta araudiak elkarlanean lantzeko proposatu dagokion administrazioetako arduradun politikoari

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k http://www20.gencat.cat/docs/ptop/Home/Serveis%20i%20tramits/Biblioteca%20i%20doc umentacio/Planificacio%20territorial/Publicacions/Paisatge/Documentacio%20del%203r%2 0seminari%20internacional%20PAYS/infraestructuras_lineales_luis_ramajo_tcm3237320.pdf http://www.catpaisatge.net/fitxers/guies/infraestruc/PAYSCap03_tcm32-44314.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

91


69. J a r due r a e konom ikoa k s us ta tz e k o a r a udi e ta la g untz e k ba se r r i pa is a ie ta n z e r nola ko e r a g ina dute n a z te r tu, e ta ondor ioe n a r a be r a ko ne ur r ia k ha r tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak, azken batean, jarduera ekonomikoek sortzen dituzte, eta jarduera ekonomiko horien atzean politika batzuk daude, alderdi jakin batzuk sustatuz paisaietan sekulako eragina dutenak. Adibidez, basogintzaren politikak hainbat espezie eta basoko lan laguntzen ditu (pinua landatzea, landaketen mehazteak eta abar), eta horrek badu eragina baserri-paisaietan. Eragina zenbaterainokoa eta zein norabideetan sortzen den aztertu beharko litzateke. Lursail pribatu eta publikoen kudeaketaren planifikazio komun bat sortzea komenigarri ikusten da. Horrela, inertziak, diru-laguntzak eta norbanakoaren onura ez izateko lurraldearen kudeaketarako indar bakarra (hori orain arte hala izan denaren adierazle garbia landatzen ari diren eukalipto sailak edota pinudietan mozten diren haritz landare berriak dira). Izan ere, helburu komunak jarriz gero, bai lan-esfortzuan, esfortzu ekonomikoan, paisaiarekiko eraginean zein eragin ekologikoan ere onurak sortu daitezke. Azken finean, planifikazio ezak bideragarritasun ekonomikoa ere baldintza dezakeela ikusi baita. Era horretan, kudeaketa eta planifikazio komun honen baitan, oinarrietako bat ere, produktu bakoitzak prezio duina mantendu behar duela da, diru-laguntzarik gabe bertatik bizitzea ahalbidetuz. Aldi berean, kudeaketa komunak laguntza tekniko eta formazioa ere eskatu eta eskaintzea, komeni da, horrela lursailak dituzten belaunaldi gazteek lurrarekiko ezagutza berreskuratuz.

E pe a Ertaina L e he nta suna Ertaina (%38) E r e dua k -

A z pi- e kintz a k 

Lursail pribatu eta publikoen plangintza komuna sortu.



Nekazaritzako elikagaien industrien araudi europarraren inguruan estatuak egiten duen interpretazio murriztailea alda dadin eskatzen jarraitu. Antzaz, gai honen inguruan EAEko erakundeek eskuduntzarik ez dute araudiaren oinarrizko interpretazioari dagokionez, eta beharrezkoa da estatuak berea aldatzea.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

92


70. H ir i - pa is a ie n e ta ba s e r r i - pa is a ie n a r te ko m ug e n tr a ta m e ndur a ko ir iz pide a k d is e ina t u e ta a dos tu, e ta be ha r r e z koa ba da , hor r e n ing ur uko a r a udia la ndu.

http://www.paysmed.net/upl_download/allegato_spa-18.pdf http://www.etorlur.net/index.php/eu/historikoak/inbestigazio-proiektuak/56-naturbaproiektua

I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herriak hazten doazen neurrian hiriaren ezaugarriak hartzen doaz paisaiari dagokionean, eta hiri-paisaia horien ertzek maiz ez dira ondo integratzen kontaktuan duten baserripaisaiarekin. Baserri-paisaiekin kontaktuan dauden hirien ertzak “leuntzeko� irizpideak proposatzea eta adostea litzateke ekintzaren helburua. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a Udal ordezkari politikoak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.gepama.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=1:gestionde-fronteras-urbano-rurales&catid=9:investigaciones&Itemid=17 http://www20.gencat.cat/portal/site/territori/menuitem.bd76c203a0da08645f13ae92b0c0 e1a0/?vgnextoid=5c1bc3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextchannel=5c1bc 3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextfmt=detall2&contentid=6feca0102cab 6310VgnVCM2000009b0c1e0aRCRD&newLang=es_ES https://ws147.juntadeandalucia.es/obraspublicasyvivienda/publicaciones/07%20PAISAJE%2 0Y%20TERRITORIO/Ambitos%20periurbanos/ambitos_periurbanos.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

93


71. L a nda e r e m ua n e g ite n dir e n lor a te g ie ta n e spe z i e a pr oposa k e r a bili . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaien ezaugarriak eta izaera mantentzeko garrantzitsua da gune berdeek eta lorategiek hiriaren itxurarik ez hartzea. A z pi- e kintz a k 

Espezie egokiak aukeratzen direla bermatzeko beharrezkoak diren tresnak sortu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkarteko arduradun teknikoa. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (16. orrialdea) http://plantas.facilisimo.com/reportajes/diseno-jardines/el-jardin-rustico-el-campo-encasa_183803.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

94


2. L A ND A - P A I S AI E N B AL I OA AG ER IA N JAR T Z EK O E SK U AL D EA N B U R U T AK O EK IN T Z AK

Aldi berean, bertako produktuen salmenta eta nekazaritza turismoen sustapena burutzea du helburu.

Atal honetan Lea-Artibai, Bizkaia zein EAE mailan jatorria duten eta le he ne ng o s e ktor e a r e kin zein tur is m oa r e kin erlazioa daukaten hainbat ekimen biltzen dira, orain arte burutu direnak. Bilaketa egiteko, hainbat webgune kontsultatu dira, bereziki LEAARTIBAI Landa Garapen Elkartearena, eta Oiz Egin webgunea. Ekimen posible guztien artean, gure proiektuarekin lotura dutenak eta orain arte egindako diagnostikoarekin harremana izan dezaketenak aukeratu dira.

1.4. SUSTRAIA TELEBISTA SAIOA

Orain arte burututako ekimenen zerrenda ekintzak lantzeko partaidetza saioan erabili da, batez ere bertaratutakoei orain arte egindako ekimenei buruzko informazioa emateko. Horrela, dagoeneko burututa dauden ekintzak proposatzea ekiditea bilatu da, eta inspiragarria izan daitekeen ekintzen sorta ezagutu ahal izan dute parte-hartzaileek.

IHITZA ikastetxeei zuzendutako Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Sailak eta Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak egindako ing ur um e n he z kuntz a ko a ld iz ka r ia da. Ingurumenaren ikuspegia ikastetxeetako curriculumetan eta bizitzan txertatzeko baliabideak eta ideiak eskaini nahi dizkie unibertsitatez kanpoko irakasleei.

E itb- ko sa ioa da, internet bidez jarrai daitekeena. Saioaren helburua nekazaritzaren eta abeltzaintzaren inguruan sortzen diren albisteak ezagutzera ematea da. 1.5. IHITZA

1.6. HERRI BARATZEAK 1. S e n ts ib iliz a z i oa e ta he z kuntz a

2013ko maiatzerako proiektua aplikatzeko aurreikuspena dago. Honen helburua herritarrek he r r i- lur r e ta n b a r a tz e e kolog ikoa k lantzea da. Hala ere, bertatik ateratzen diren produktuak ezingo dira merkaturatu, baserritarrei konpetentziarik ez egiteko.

1.1. TOKIKO AGENDA 21 Honen barnean, e koba r om e tr oa deitutako ekintza egin da, hots, herritarrei inkestak egin zaizkie ingurugiro eta gizarteko gaien inguruan duten iritzia jakiteko.

1.7. EUSKADI BASOGINTZA Euskadiko Basogintza Elkarteen Konfederakundeak lau hilabetetik behin basogintzako gai ezberdinen alorrean argitaratzen duen a ldiz ka r ia da.

1.2. ESKOLA BARATZEAK Tokiko Agenda 21aren helburuak aurrera eramateko asmoz, eskualdeko ikastetxe batzuetan ba r a tz e e kolog ik oa k martxan jarri dira. Hauek elikadura osasuntsua, ingurugiroaren babesa eta nekazaritzaren garapenaren gaiak lantzeko aukera ematen dute.

2. L e he ne ng o s e kt or e a r e n pr of e s iona liz a tz e a

1.3. IN AGRO SALUTE

2.1. DINAMIZA-TIC

Nekazaritza jarduerak Nafarroa, Akitania eta Euskal Autonomia Erkidegoan duen garrantzia g iz a r te r a tz e ko helburua du. Ekimena 2010ean hasi zen eta 2013an bukatzea aurreikusten da. Honen baitan, nekazaritza aktibitatearen sutapenerako kanpaina bateratuak egitea aurreikusten zen, ikastetxeei eta sektoreko langileei zuzenduak batez ere.

Ekimen hau Europar Batasuneko Leader Ekimena eta Euskadiko landa-eremuetako garapen jasangarriaren programek sustatu dute. Helburu nagusia landa-eremuak inf or m a z ioa r e n g iz a r te a r e kin bat egiteko laguntza eskaintzea da, modu honetan landa herrietara Informazio eta Komunikazioaren Teknologiak gerturatuz.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

95


2.2. HAZIREN IKASTAROAK Ikastaroak HAZI-k hitzartutako Arkauteko Nekazaritza Eskolan, Derioko Nekazaritza Eskolan eta Fraisoroko Nekazaritza Eskolan eta beste zentro batzuetan programatzen dira, Euskal Autonomia Erkidegoko lehen sektoreko eta landa eremuetako eragileekin elkarlanean. Bi pr e s ta kun tz a m ota eskaintzen dira: alde batetik, trinkoak direnak eta gazteak lehenengo sektorera erakarri eta honetan profesionalizatzeko helburua dutenak daude eta, bestetik, iraupen aldakorreko ikastaroak, lehenengo sektorean eta landa eremuko zenbait gaitan espezializatuak daudenei zuzendutakoak. Dena den, oro har ikastaro hauek, lehen sektorean dedikazio osoz edo partzialki lan egiten dutenei edo landa eremuetako biztanleei zuzentzen dira batez ere. Paisajistei bereziki zuzendutako ikastaroak lorategi bihurtutako estalkiak, eta lorezaintza bertikala zein lorezaintzako aurkezpenetarako, eta ideia lehiaketetarako panelak sortzea izena dutenak dira. 2.3. WIFI RURAL DE PROXIMIDAD U kuiluk o m ug im e n dua k informatika programen eta Wifi kameren bidez ikustea ahalbidetzen duen proiektua da. Modu horretan, etxetik kameraren 50m-1500m inguruko eremua aztertu ahal izango da, ekipoaren arabera. Hau oso erabilerraza da eta Itsasmendikoik proiektuaren berri ematen duen CD bat argitaratzeko asmoa azaldu du. 2.4. BASALDE Basalde elkartea 2004. urtetik ba s o kude a ke ta j a sa nga rr ia ezartzen dabil Euskadiko Autonomia Erkidegoan. Jasangarritasunaren ziurtapena PEFC sistemarekin ziurtatzen du eta horretarako jabeei egin behar guztiak bideratzen dizkio, baita kontrol eta ikuskatze guztiak burutu ere. Egin behar hauen artean legoke baso jabeari egoki onartutako baso kudeaketa plan bat bideratzea. 2.5. BASOGINTZAKO JARDUERA EGOKIEN LIBURUXKA Liburuxka honek, baso jabe zein kudeatzaileei zuzendutakoa, baso-kudeaketa iraunkorraren barruan Bizkaiko basogintzan ohikoenak diren zereginei buruzko aholku, gomendio eta jarraibideak biltzen ditu. Iraunkortasunaren kontzeptuari lotutako baso-kudeaketak eta basoen erabilpenak biodibertsitatea, produktibitatea, basoak biziberritzeko gaitasuna eta gaurko eta geroko funtzio ekologiko eta sozialak betetzeko ahalmena bermatzen ditu, inguruko ekosistemei kalterik eragin gabe.

3. L e he ne ng o s e kt or e a r e n s us ta pe na

3.1. SALMENTA ZUZENA Lea-Artibaiko herri askotan burutzen dira a z oka k , hala nola, Lea-Artibaiko urriko azoka nagusia Markina-Xemeinen, Santo Tomaseko azoka Lekeition, Berriatuko baserri eta arrain kontserben azoka, Lekeitio, Markina-Xemein eta Ondarroako baserri eguna, Lekeitioko hegaluze azoka edo Ondarroako itsas azoka. Horrez gain, Markina-Xemein, Lekeitio eta Ondarroan azoka egoten da astero eta bertan salmenta zuzena egiteko aukera dago. 3.2. EKOLOGIKOAK Egitasmo hau mota ezberdinetako pr oduktu e ko log i koe n on - line bidezko salmentan oinarritzen da. Honen hornitzaileak Aikur eta Anko dira. 3.3 OIZ EGIN WEB GUNEAREN BIDEZKO ON-LINE SALMENTA Oiz Egin, Lea Artibai eta Durangaldeako Web atarietan lehen sektoreko produktuen salmenta on-line egiteko aukera dago. 3.4. NEKAZARITZA ARLOKO EKONOMIA BULTZATZEKO PROIEKTUA Bizkaiko Foru Aldundiak eta Lea-Artibai Landa Garapen Elkarteak eskualdean zuzeneko salmenta bultzatzea, abeltzaintza zein nekazaritzako hondakinen gaikako bilketa egitea, ingurumenaren kudeaketa zein antolamendua, eta landa inguruko kontsumitzaileen kontsumo joerak zein erosketa ohiturak aztertzea dira proiektu honen helburu nagusiak. Horretarako, sa lm e nta z uz e ne k o g une a k , s e n ts ib iliz a z i o ka npa ina k edo balio handiko g une e ta ibi lbi de a k ide ntif i ka tz e a izango dira proiektuaren ekimenetako batzuk. 3.5. FRESHKOAK Honek nekazaritzako s a s oiko pr oduktua k zein abeltzaintzako pr oduktu e kolog ikoe n salmenta burutzea du helburu, bai interneteko salmentaren bidez, zein salmenta zuzena eginez. 3.6. PIRENAICA, LIMOUSINE ETA BLONDE BEHI ARRAZEN LEHIAKETA MORFOLOGIKOAK

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

96


Jarduera zehatzak burutzen ari dira Pirenaica, Limousine eta Blonde arrazekin, dagozkien abeltzainen elkarteen bidez. Horien artean ASGAPIR, BLAE eta BBE elkarteek, orotara, animalien kalitate mailak gora egin duela ikusi dute, jardueren memorien eta 2011n lurraldean egindako morfologiako lehiaketetako emaitzen arabera. Lehiaketen artean bertan zehazten dena dago, hots, Markina-Xemeinen egiten dena. 3.7. BASOEKIN Basoekin hiru Lurralde Historikoetan gauzatzen den ekimena da. Honen bidez, 2002tik aurrera ba s o j a be e n baso-jarduera eta lanetan laguntza eskaintzen du (landaketak, larre mozteak, inausketak, eta abar), tarteka hau egiteko langileak edo enpresak bilatuz ere. Aldi berean, 2011tik baso jabeen azken mozketetako egurra era egokian m e r ka tura tz e n du, erosle egokiak bilatuz. Gardentasuna irabaztearren salerosketak industriako sarreren arabera egiten dira. 2013tik aurrera, salerosketa sistema bera erabiliz, mehasketetako egurra ere merkaturatzen hastea aurreikusten da.

2009an Euskadiko Basogintza Elkarteen Konfederakundeak garatutako proiektua da, honen bidez, Euskal Autonomia Erkidegoko basoetan ekoiztutako e g urr a bero eta presio bidez eraldatu eta balio erantsi gehiago duen produktu bat merkaturatzeko asmoarekin sortua. 3.11. BALIO EKOLOGIKO HANDIKO BASO-EKOSISTEMAK ETA APLIKATZEKO KUDEAKETAEREDUAK DEFINITZEA Bizkaiko Basogintza Elkarteak Bizkaiko Foru Aldundiko Ingurugiro Sailaren eskaeraz burututako proiektua da. Honen helburua basoak ustiatzean egurra ekoiztea ez den be s te he lbur u ba tz uk ere aintzat hartzeko tr e s na sortzea zen, eta horretarako eraman beharreko kudeaketa (bai jabearen aldetik, nahiz administrazioaren aldetik) azaltzea zen helburua.

4. L a nda - tur is m oa r e n s us ta pe na

3.8. BASOA FUNDAZIOA Fundazio hau 2003an sortu zen eta honen jarduna, helburu zehatzak dituzten proiektuak aurrera ateratzeko asmoz, lursailen jabeak eta proiektuak finantzatu ditzaketen eragile zein pertsonen e lka r la ne a n oinarritzen da. Aukeratutako basoetan egurra ez den beste gai eta zerbitzuak bultzatu eta merkaturatzea da helburu nagusi, hau da, baso jabeak gizarteari eskaintzen dizkion beste alor horiek gizarteratzea eta horietara finantzaketa bideratzea. Hala ere, aipatutakoa ez da helburu bakarra izan, izan ere, klima aldaketa eta karbonoaren batzean euskal basoek izan ditzaketen jardun eta aukeretan proiektu asko gauzatu dira. 3.9. BIOTERMIAK 2009. urtean Zeberioko baso jabe batzuk beraien jabetzetako produktuei irteera egoki eta zuzenago bat emateko asmoz e ne r g ia be r r iz ta g a rr ie kin (biomasarekin) erlazionaturik garatutako enpresa proiektua da. Honen bidez, proiektuko kideek beraien produktuak modu egokiagoan merkaturatzeko aukera izan dute, aldi berean beste baso jabeei hedatuz, Euskadiko Basogintza Elkarteen Konfederakundearen laguntzarekin.

4.1. IBILBIDEAK Hauek dira eskualdeko erakundeek argitaratutako ibilbide batzuk: GR-38, Lea ibilbidea, PR-BI 142 Lekeitio, Urko ibilbidea, Astoagako galtzada, Motroilu mendira igoera, MunitibarGerrikaitz, Oiz mendira igoera, Santio bidea, Bizkaiko begiratokia, Ganbetik Kortagurenera, Ganbetik San Kristobalera, Aulesti ermitarik ermita, Iluntzar mendira igoera, Urregarai Bedartzandi, Aulestitik Oiz mendira, Gizaburuaga-Lekeitio, Gizaburuaga-Amoroto, Gizaburuaga-Ispaster, Gizaburuagan zehar, Gizaburuagatik Oinizera eta Oinizetik Iluntzarrera, Amorotoko ibilbidea, Amorotoko Oletatik Medexako Zelaira, Amorototik Santutxu ermitara, Lekeitio-Amoroto, Elexalde - Asubita - Agirre - Lekeitio-Ondarroa errepidea, Atxurra - Kastillo - Lexardi - Arratika - Etxezarra - Belakola - Gontzolai - Goierri Aulesti, Atxurra - Ikaran - Errekakoa - Mokomendi - Olaran - Ibarra - Belakoa - Amorotoko herrira edota Aulestira Goierritik, Amorotoko plaza - Urrutia auzoa, Amoroto herriko plaza hilerria - Idarreta baserri neoklasikoa, Baurdotik barrena kostako errepidera, Leagi kanpinetik Leagi dorretxera, Isuntzako zubitik Ondarroara, eta abar. 4.2. TURISMOKO ENPRESEN IRISGARRITASUN DIAGNOSTIKOA

3.10. TERMOGENIK

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Leartibai Garapen Agentziak turismoaren arloan dabiltzan establezimendu ezberdinei euren instalakuntzen irisgarritasun diagnosia egiteko aukera ematen die.

97


4.3. OIZ EGIN WEB ATARIA

4.9. SICTED

Durangaldea eta Lea-Artibai Bizkaiko eskualdeak sustatzeko helburuarekin bertako Landa Garapen Elkarteek sortu zuten egitasmoa da. Ga str onom ia ardatz harturik, bi eskualdeetako baserriko produktuak, ekoizleak, ohiko gastronomia, bertako sukaldariak eta ondarea ezagutzera eman nahi ditu. Lekuko produktuen, ekoizleen, eta sukaldarien le iho dig ita la izateaz gain, euren arteko loturak eta harremanak sustatzeko eta ekoizleek erabiltzaileengana gerturatzeko tresna izan nahi ditu, alde batetik, merkatuetako salmenta zuzena sustatuz eta, bestetik, internet bidezko salmenta egiteko aukera emanez.

Turismoaren ka lita te a r e n kude a ke ta burutzeko programa da, lau urteko lan egitaraua du, eta urtero ebaluazioa gainditu ondoren kalitatez lan egiten dela ziurtatzea du helburu. Horrela den kasuetan, hori egiaztatzen duen ziurtagiria ematen da. Programaren helburua bikoitza da: turismoaren sektorea profesionalizatu eta jomuga kontzientzia sortzea. 4.10. BENGOLAKO ENERGIA BERRIZTAGARRIEN INTERPRETAZIO ZENTROA

Bisita gidatuak egiten dira Lea-Artibaiko hainbat herritan, horien artean Ondarroan ondarearekin loturik, edo arrantzaren azpisektorearekin erlazionatutakoak aurkitzen dira, edo Lekeition arrantzaren azpisektorearekin edo kondairekin (attitta makurra) erlazionatutakoak.

Bengola Lea Ibarraren eta "Leako Ibilbidea" oinezkoentzako bidearen mutur batean dago. Hau "LEA: Ingenio & Natura" osotasunaren atal bat da, kult ur a e ta na tur a r e kin erlazionatutako turismoaren ideia garatzeko ardatz dinamizatzailea, hain zuzen ere. Benetako kontserbazio-irudia izango du eta arkitektura, lanbide, ohitura zein talde kulturaren memoria berreskuratzea bilatzen du. Zentroa landa-eremuan dagoenez, irakaskuntza eta aisialdirako proposamenak baserrian egindako jarduerekin osatzeko aukera ematen du.

4.5. TURISMO AKTIBOA

4.11. MENDI-BIDE SAREAREN MANTENTZE ZERBITZUA

Hauek dira eskualdean turismo aktiboaren eskaintzetako batzuk: arku tiroa, piraguismoa, eskalada, urpekaritza, rafting, arroilen jaitsiera, kanoa ibilaldiak, hidrospeed, surfa, via ferratako igoera eta sup stand up paddle board.

Leartibai mankomunitatea ibilbide handi eta txikien mantentze zerbitzuaz arduratzen da.

4.4. BISITA GIDATUAK

4.6. SUSTAPENERAKO BIDEOAK Lea Ibarra mankomunitatearen web atarian eskualdeko promozioa egiten dituzten bideoak aurki daitezke. 4.7. HAIZEBARRI Lea-Artibai eskualdeko T ur is m o Bule tina da. Bertan turismoarekin erlazionatutako berriak, produktuen sustapenak eta aholkuak ematen dira. 4.8. ANFITRIONES PROIEKTUA

4.12. LEA ARTIBAI – EUSKADIKO ENOGASTRONOMIAREN KLUBA Egitasmo honen helburua Euskadiko eta Lea-Artibaiko er r e f er e ntz ia z ko g a s tr onom ia j om ug a bihurtzea da, produktu eta zerbitzu eskaintza anitza, zabala eta berezia sortuz. 4.13. BASOGINTZARAKO BIDE PARTIKULARREN AISIALDIRAKO ERABILERA Euskadiko Baso Jabeen elkarteek azken 30 urteetan 200 kilo m e tr o baso bide baino gehiago sortu dituzte, lehen mailako baso bideen inguruan emandako lursail pribatuen elkarketetan jatorria dutenak. Hauen kude a ke ta m a nkom una tua izaten da eta administrazioek diruz lagundu egiten dituzte. Nahiz eta bide hauen lehen helburua baso ustiaketarako mendiak azpiegitura egokiekin hornitzea den, beste jardueretarako ere erabilera eman izan zaio akordioen bidez; rally entrenamenduetarako esaerako.

Honen helburua tur is m oa r e n s e ktor e ko pr of e sio na le i p r e sta kuntz a eskaintzea da. Plan honen helburua eskualdea bisitatzen duten bezeroek sumatzen duten kalitatea eta enpresa zein jomuga turistikoaren lehiakortasun maila hobetzea da. Horretarako, urtero ikastaro ezberdinak antolatzen dira turismoaren arloko enpresarientzat. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

98


4. B E ST E E SK U AL D E ET A H ER R IAL D E B AT Z U ET AN L A ND A - P A I S AI E N B AL IO A A G ER I AN JAR T Z EK O E G IND AK O H A INB AT EK I M E N EN AN AL IS I A 4. 1. S a r r er a Txostenaren atal honek paisaiaren balioa agerian jartzen duten be ste he r r ia lde e ta ko ekimenen hautaketa lana biltzen du. Proiektuaren helburuak betetzeko erabilgarriak eta inspiragarriak izan daitezkeen ekimenak modu laburrean aurkezten ditu. Hautatutako jarduerak hamar atal diferenteetan bereizten dira, beren izaera eta helburuak direla eta: 

Ibilbideak

Lehenengo sektorea

Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak

Nortasuna

Kostaldea

Gune industrialak leheneratzea

Ikastetxeak

Eraikin esanguratsuak leheneratzea

Ekitaldiak

Paisaia leheneratzea

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

99


4. 2. E kim e n e r e dug a r r ie n a z te r ke ta Egokia ikusi den kasuetan, gure proiektuarekin lotuta hemen azaltzen den ekimenen bat eredu gisa erabili nahi izango balitz ekintza gure eskualdeetara moldatzeko aholku batzuk jaso dira, eta ekintzak izan litzakeen aldaerak adierazi dira.

a) Ibilbideak a . 1. “ Pr og r am a de c or r e dor e s y pue r ta s v e r de s pa r a c iuda de s de m á s de 50. 000 ha bita n te s ” Deskribapena Programaren oinarrizko helburua, herritarren bizi kalitatea hobetzeko xedearekin, erabilera anitzetako eta e s kua lde m a ila ko i bil bide s a r e ba t berreskuratu eta sortzea da. Honek, aldi berean, kor r idor e e kolog ikoa r e n funtzioa betetzen du eta pertsonak mugitzeko bestelako bide motak eskaintzen ditu, atxikitako balioa emanez ibilbideei. Hauek hiri handietan paisaiaren ikuspegitik garrantzi eta interes handia hartzen dute. Gainera, ing ur u m e nProiektuan berreskuratutako e ta kultur a - ba lioa k ba r ne biltz e n bideetako bat (Gandolfi, 2007) dituz te n g u ne a k i de ntif ika tu dir a ibil bide e ta n eta hauen ondarearen balioa agerian jartzen dira, a isia ldi z e in hezkuntzarako interesgarriak izan daitezkeenak (Gandolfi, 2007).

“RIQUALIFICACIONE SPONDALE DEL FIUME PO”: Ekimen honek, de g ra da tu ta ko g une a k berreskuratzeko bizikletan egin daitezkeen ibilbideak sortzea proposatzen du. Bertan a tse de ne r a ko g une a k egokitzea, z uha itz e ta z uha ixke n la nda ke ta k eta beharrezkoak ikusten diren e g itur a k e g urr e z koa k izatea aurreikusten da (hesiak, eskailerak, zubiak…) (Gandolfi, 2007). “PROGETTO BISENTIUM”: Proiektu honetan bidean zehar biz ikle ta k a lo ka tz e ko g une a k ezartzea aholkatzen da (Gandolfi, 2007). Moduetako bat, hainbat hiritan egiten den era izan daiteke, hots, bizikletak gune batean kateaturik egonda, ha ue k dir u txa r te l z e in N A N a r e kin e s k ur a tu ahal dira, ondoren beste kateatzeko gune batean utzi ahal duzularik . “PROGETTO SAN CARLO : RECUPERO E VALORIZZAZIONE DEL PAESAGGIO DE UNA ZONA INDUSTRIALE”: Proiektuak eskualdearen antolaketa du helburu, tartean dauden interes publiko eta pribatuak kontuan harturik. Bertan proposatzen diren ekimenen barruan, gune industrialen balioa handitzea proposatzen da, hala nola, bide e do e r r e pide z a ha rr a k be r r e skur a tz e a ibilbide edo pasealeku gisa, bai oinezkoentzat zein bizikletentzako. Honetaz gain, korridore berde eta e kolog ikoe n s us ta pe na z e in pa is a ia n bid e ha ue k iz a n ditz a ke te n i npa ktua r e n g utx itz e a burutu nahi da (Gandolfi, 2007).

a .2. “ Ruta de a r te r upe s tr e ” Deskribapena Proiektuaren helburu orokorra, la ba r a r te a r e n balioa agerian jartzea eta honen zabalpena burutzea da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Labar artea bertako paisaiaren elementu bereizgarri gisa ezagutzera eman bere kontserbazioa bermatuz.

Bisitariari labar artearen kontserbazio eta babesaren beharraz ohartaraztea.

Gaiaren inguruko eskaintza turistikoa bultzatzea, natura-paisaia eta kultur turismo jasangarriaren bidez. Honek, lekuko garapen ekonomikoa ahalbidetu behar du paisaia eta kultur baliabideen erabilera arrazionala burutzen den bitartean.

Helburu espezifikoak 

Oinez, bizikletaz zein zaldiz egiten diren desplazamenduak ahalbidetu eta areagotzea.

Hirietan gune liberatuak sortzea.

Hirietan andeatutako guneen paisaiaren leheneratze eta hobekuntza.

Hirigunearen zabaltzea baldintzatu eta konurbazioa ekiditea. Metodologia

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Lau ekimen nagusi proposatzen dira proiektuan: 100


Labar-artearen ibilbi de a zehaztea. Honetarako, guneen berezitasuna, adierazgarritasuna, kontserbazioa eta iristeko erraztasunak kontutan hartzen dira.

K or por a z io baten proposamena eta honen irudiaren diseinua.

Paisaian integratutako ibilbidearen interpretazio s e ina le z ta pe na eta laguntza materialaren proposamena. Honek, arte adierazpenen berezitasunak agerian jarri eta adieraziko ditu, aldi berean, hauetara modu seguru batean heltzea ahalbidetuz. Horretarako, labar-artea aurkitzen den kobaren aurrean eta irudikapenaren ondoan seinaleak jartzea eta bisitariak berak edo bisitagidariak eraman ditzakeen eskulaminak sortzea proposatzen da. Seinaleak norabidea, sarbideak, kokalekua edo edukizkoak izanen dira. Horrez gain, errepide nagusien sarreretan hauen berri ematen Ibilbidean zehar ikus daitezkeen seinal etako batzuk. (Gandolfi,2007) dutenak eta herri-guneetan honen inguruko prestakuntzarako edukia aurkezten dutenak jartzea aurreikusten da.

Azkenik, bai bisitarien zein labar-irudien se g ur ta suna bermatzeko neurriak proposatu ziren, hala nola, ibilbideak egokitzea, babes eskudela jartzea etab. Beti ere, paisaiaren ezaugarri eta edukiak kontutan hartuz. Informazio edukiak eta materiala zehaztea.

a .3. “ D e sf ila de r o A lm a de ne s ” Deskribapena Proiektuak turismoa dinamizatzeko eta sustatzeko ardatz nagusi gisa koope r a z io e konom ik o, te kni ko e ta a dm ini s tr a tiboa ha r tz e n ditu, eta horretarako par te ha r tz e publiko z e in pr iba tua n oinarritzen da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Ing ur ug ir oa r e kik o helburua: baliabide naturalen erabilera jasangarria burutzea turismoaren sustapenerako.

Helburu kultur a la : ondare kulturalaren balioa berreskuratzea.

Helburu soz ioe k onom i ko Proiektuak garatzen dituen eki ntzetako batzuk. a : lekuko jarduera (Gandolfi,2007) ekonomikoa, lehiakortasuna, dibertsifikazioa, ber e iz g a r r ita s una e ta e s ka intz a tur is tikoa sustatu eta he rr ita rr a k z e in le kuko e r a g ile a k sentiberatzea eta inplikatzea.

Metodologia 60 ekintza zehatz burutu diren arren, ondoren garrantzitsuenak azaltzen dira: 

Baliabide eta azpiegituren errestaurazioa.

Ingurugiro hobekuntzak.

Aholkuak eta aldaerak

Sarbideak aztertzea.

S e ina l e z ta pe na pa is a ia n inte g r a tu be ha r da . Azken finean, seinaleztapen gehiegi badago, edo seinaleen itxurak paisaiarekin bat egiten ez badu, hau artifizialegia geldi daiteke. Honek lekuaren ezaugarri eta bereizgarritasun horien balioa galtzera eraman dezake. Beraz, fase edo lan hau oso ondo pentsatu eta zehaztu beharra dago.

Sentsibilizazio eta prestakuntza ekintzak

Planaren jarraipena, emaitzen balorazioa eta adierazle turistiko eta sozio-ekonomikoen monitorizazioa.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

101


Kable bidezko zirkuituak, zaldainak, eskailerak ezarri dira paretarekiko modu longitudinalean jarrita, modu honetan paisaiaren ikusgarritasunaz gozatu ahal izateko.

Eraikin bereizgarrien eta ondare historiko kulturalen errestaurazioa be r e iz a e r a m a nte nduz .

a . 4. “ E c om us e o in v a lta le g g io”

Metodologia Lau ibilbide tematiko proposatu dira: A ntz ina ko be hite g ie n ohiturak ezagutzera ematen duena. Horretarako, eskualdeko bi gazta ezagunen historia eta burutzen den g a z ta r e n la nke ta berezia erakusgai dago. Horrez gain, ibilbide honetan upa te g i tr a diz iona la k da s ta tz e g une bezala aktibatzea aurreikusten da. T xa bola e ta la nda e t xe e n itxur a e z a g utz e r a e m a te n due na . Agerian gelditzen da harriaren lanketa, bai etxeen hormetarako, zein teilatuetarako. Horrez gain, txabola batzuk zaharberritu ondoren turismorako

Ibilb ide his tor iko - ku ltur a la . Monumentu historiko eta kultural nagusiak uztartzen ditu. Horrez gain, antzinako plazak eta iturriak bezalako eraikuntzak zaharberritzeko proiektu bat martxan jarri da.

E kosiste m e n it xur a aztertzeko aukera ematen duen ibilbidea. Pr e s ta kuntz a du helburu, horretarako, haranak, basoak eta errekak baliatuz. Gainera, transhumantziako bideak ere kontuan hartzen ditu.

Egin beharreko moldaketa lanak, sinple eta errazak baldin badira, auzolanean egin litezke.

Proiektu honek paisaiaren eta turismoaren balioa agerian jartzea du helburu eta horretarako ibilbide e n, la nda e r a iku ntz e n, itur r i e n, pla z e n e ta txa bo le n m a nte nua e ta z a ha r be r r itz e a hartzen du ardatz gisa. Aipatutako xedea lortzeko herritar eta instituzioen parte-hartze prozesu bat burutu da, garrantzia eman baitzaio herritarren eta eskualdearen s us tr a i e ta nor ta suna m a nte ndu e ta is la tz e a r i (Gandolfi, 2007).

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

zein ingurugiroaren lanketan erabiltzeko prestatu dira.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FUNDACIÓN EL SOLÁ. LA PIEDRA SECA EN LA FATARELLA”: Ekimenak harlangaitz lehorrezko hormekin egindako eraikuntza tradizionalen eta hauek eratutako paisaiaren balioa agerian jartzeko helburua du. Horretarako interpretazio zentro bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hiru ibilbide tematiko hasten dira, eta horietan oinarrituz gida didaktiko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen haurrentzako ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi nortasunaren atala. “EXPERIENCIAS DE SENSIBILIZACIÓN DEL PAISAJE DE LA ALPUJARRA-SIERRA NEVADA”: Bertan paisaiaren balioa agerian jartzeko eta honen inguruan sentiberatzeko herritarrentzat e sa na hi ha nd iko ibi lbi de a k identifikatzea eta eskualdearen ondare eta paisaia hobe ezagutzea ahalbidetzen duen m a te r ia la hedatzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

a .5. “ O a si z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz i one a r e a m onta na bie lle s e ”

Ibilbideen berri ematen duen esku-orria. (Gandolfi,2007)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

102


Deskribapena S e ina l e z ta pe n sistema integral baten bidez proiektu honek pa isa ia r e n ir a kur ke ta ahalbidetzen du paisaiaren balioak ezagutzea ahalbidetuz (naturalak, etnografikoak, kulturalak eta historikoak) (Gandolfi, 2007). Metodologia Erakunde desberdinak eta ikuspuntu ezberdinak uztartzea bilatzen du proiektu honek, hau da, kirola, natura, turismomerkatua eta abar uztartzea. Horretarako, Ibilbidean zehar jarritako panel e r a kunde e z be r dine n pa r te - ha r tz e a panoramikoetako bat (Gandolfi, 2007) be r m a tu na hi iz a n da , ba koit z a k be r e ikus punt utik paisaia aztertu eta baliotsuena dena adierazteko. Paisaiaren irakurketa burutzeko prestatutako pa ne l pa nor a m ikoa k jarri dira. Hauetan, kultura, ingurugiro eta ezaugarri historikoak txertatu dira. Horrez gain, na tur e skola bat dago, non adin guztietako jendeari zuzendutako sentiberatze eta prestakuntza saioak burutzen diren. Horrez gain, le kuko m a pa e ta g ida argitaratu dira, eta bertan antolatzen diren jardueren berri emateko pr e ntsa oha r ba t bidaltzen zaie erakundeei. Azkenik, baliabide hauek tur is m o bule g oe ta r a e ta we b atarian jartzen dira eskuragarri. Aholkuak eta aldaerak Gero eta ikastetxe gehiagok egiten dute honelako lekuen eskaria; beraz, honelakoetan ere otorduetarako eskaintza eta aterpekoa erantsi daiteke. (ikusi ikastetxeen atala).

g ur pildu ne ntz a ko ibilbidea, ukim e n e ta us a im e n a r e n bidezko ibilbidea eta urritasuna duten pertsonek burutu ditzaketen zaharberritzeko lan-eskaintzak erabiltzen dira (ikusi ikastetxeen atala). Aholkuak eta aldaerak Atal honetan txertatu da proiektu hau, lorategian egiten diren ibilbideak, baso, baserri zein baratzetan ba sog intz a na hiz ne ka z a r itz a tur is m oa r e kin u z ta r tz e n du te n ibil bide a k egitea proposatzen baita. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “BOULEVARD CENTRAL DEL CAMPUS RIU SEC UNIVERSIDAD JAUME CASTELLÓN”: proiektuak, antzeko zerbait proposatzen du. Honetan, lorategian z e ntz um e ne kin erlazionaturiko ibilbide edo gune ezberdinak proposatzen dira. H a rr e r a g une a r e kin hasten da, ondotik us a im e nar e n ibil bide a k jarraitzen dio, bertan la nda r e a r om a tikoa k kokatuz. Honi da s ta m e nar e n bideak ematen dio segida, f r uta a r bola k izanik honen ardatz. Dastamenarenari ukim e na r e na k darraio, a z a l dif e r e nte a k e ta m odu e z be r d ine a n m oz tu ta ko e nbor r a k dituz te n z uha it z e k in, honela, ukitzerakoan erliebe eta azal mota ezberdinak hauteman ahal izango dira. Azkenik, e ntz um e n e ta ikus m e na r e n g un e a k daude. Lehenengoan, he g a z tia k, e r r e ka ko ur a k e ta z uha itz e n h os toe k m ug itz e r a koa n sortzen duten soinuek hartzen dute garrantzia. Bigarrenean, ordea, la nda r e e s pe z ie e z be r dine n k olor e e ta f or m a z io e z be r dine k betetzen duten paper garrantzitsua, baita e rr e ka r e n ibilg ua k e r lie be a n duen eraginak ere (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Lehen aipatu bezala, hau ba s o z e in ba r a tz e ta n burutu daiteke, a z a lpe n pa ne l f inkoe n bidez, zein bis ita g ida tuko dute n pe r ts o ne kin . Gainera, zentzumenekin erlazionaturiko jolasak ere burutu daitezke, adibidez: begiak itxi denbora batez eta entzundakoa identifikatu, begiak itxi eta usaindutakoa edo dastatutakoa identifikatu, eta abar.

a . 6. “ Pr oy e c to ar bor e tum ” Deskribapena Proiektuak “el Valle y Carrasco” parke naturalaren barnean dagoen “arboretum” gune naturala berreskuratu nahi du. Proiektuak, berez, lorategi botaniko bat sortzea du helburu (Gandolfi, 2007). Honetaz gain, proiektu honetan ur r ita s una duten pertsonen gizarteratzea bilatzen da, esparruaren antolaketa eta lan eskaintzaren bitartez. Horretarako, a ulki Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

a .7. “ A de c ua c ión de la s te r r a z a s de l Re y C h ic o ha s ta la Fue nte de l A v e lla no” Deskribapena Proiektu honek paisaia historikoak eta eraldatutako paisaiak lehengoratzea du helburu. Horretarako, “Fuente de Avellano” iturrira doan ibilbide bat berreskuratu nahi da, literatur 103


pasealeku bat bihurtuz eta paisaiaren gune esanguratsuen balioa agerian jarriz. Bidean, irakurtzeko eta atsedenerako guneak sortzea eta idazleen lanen pasarteak bilduko dituzten altzairu herdoilgaitzeko plaken euskarri izango diren 12 mugarri jartzea proposatzen da. Aldi berean, idazlan hauekin pasealekuaren inauguraziorako argitalpen bat egin zen (Gandolfi, 2007). Aholku eta aldaerak Mugarrietan jarriko diren pasarteak aukeratzeko orduan, egokiagoa izango litzateke lekuko idazleen lanak lehentasuna izatea beste idazleen lanen aurrean. Bestalde, idazlanez gain, bestelako artelanak ere bil daitezke.

U pe lte g ie n, tur is m oa r e n, g a s tr onom ia r e n, a r kite k tur a r e n e ta ar te ar e n arteko lotura baliatuz, mahastizaintza eta ardogintzaren nazioarteko panoraman eskualderik erakargarrienetako bat bere burua berrasmatzen ari da. A r doa r e n I bilb ide berritzaileak, bere trazadura eta askotariko e kintz e kin, z a por e a k, pa is a ia k e ta s e nts a z i o e z be r dina r e n bila dabilen bidaiarien halabeharrezko jomugatzat inda r tu du A r a ba r Er r ioxa («Arabar Ekimenar en l ogoti poa («Arabar Errioxako Errioxako Ardoaren ibilbidea», d. g.). Ardoar en ibilbi dea», d. g .). Metodologia

a . 8. “ T he a tr e wa lks ” Deskribapena Proiektu hau Herbehereetan garatu da, bere helburu nagusia na tur a e ta kultur a r e n histor ia r e n ing ur ua n se ntibe r a tz e a da, eta gehien bat haurrei zuzendua dago («Theatre Walks», d. g.).

Era guztietako upe lte g i e k, e notur is m o ko e npr e s e k, hote l e k, j a te txe e k, m use oe k, a r dote k e k e ta e s kua lde k o uda le r r i g uz t i e k parte hartzen dute. Urtean zehar jarduerez beteriko ibilbidea da; haien artean honakoak aurki daitezke: j a ia ldi e spe z ia liz a t ua k, j a i he r r ikoia k e ta e r a kus ke ta k, a uto z a ha r r e n ra lly a k, kir ol- m a r a toia k e ta txa ng oa k Horrez gain, proiektua ezagutzera emateko we b a ta r ia dute. Bertan honako atalak aurki ditzakegu: 

Metodologia Ekimenaren oinarria Loonse en Drunense Duinen parke nazionalaren barnean egiten de n Ekimenar en argazki bat («Theatre Walks», d. g.) . a ntz e r ki ibilta r ia da. Ibilbidean zehar, natura, kultura, historia eta paisaiari buruz hitz egiten da.Horrez gain, pa r ke a r e n e ta ika s te txe e n a r te a n a ko r dio bat sinatu da.

a . 9. “ A r doar e n ibilb ide a , A r a ba r E r r ioxa ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

H a sie r a ko or r ia : azken berriak, agendan burutuko diren hurrengo ekitaldiak agertzen dira, eta upategi, taberna, jatetxe, ardoteka, museo, ardo-terapia, aisialdiko gida eta garraiorako estekak daude. o

Proiektuaren azalpena.

o

Eskualdearen aurkezpena eta proiektuaren kokalekua eskualdean

o

Eskualdea eta produktuaren historia laburra.

o

Produktuaren garrantzia eta modalitateak eskualdean.

H e r r iz he rr i: eskualdeko herri bakoitzaren aurkezpen laburra eta udaletako eta turismo bulegoko kontaktua, baita bere web atariaren esteka. o

Mapak.

o

Harpidedun egiteko atala.

A ntola tu z ur e bida ia : establezimenduak arloka eta herrika zerrendatzen ditu. Bakoitzean klikatuz gero, honen aurkezpena, helbidea, kontaktua, ordutegia eta salneurriak azaltzen dira. 104


o

Enobusaren aurkezpena.

o

Eskaintzak eta gomendioak.

o

Argazki, bideo eta liburuxka galeria.

o

Turismoko profesionalen gida.

o

Albisteak eta agenda.

Pr e nts a a r e toa : prentsa oharrak biltzen ditu, komunikabideei beraien lana erraztuz. o

Prestakuntza ikastaroak.

o

Bertako errezeten aurkezpena.

g une e n s e ina le z ta pe na k, zumea erabiltzen duten a r tisa ue n e koiz pe na e ta hone n la nda ke ta s us ta tz e a aurreikusten da (Campos Gómez et al., 2010). “RUTA DEL ACEITE EN EL VALLE DEL TIÉTAR”: Ekimen honek eskualdean olibondoaren laborantzak duen garrantzi etnologiko, ekonomiko eta paisaiaren gainekoa agerian jartzea bilatzen du ibilbide tematiko baten bidez. Bidean zehar 10 geldiune daude (olibondoaren ustiapen desberdinak, olio-errotak eta bi museo (etnologikoa eta olioarena), non olioaren laborantza, kultura eta osasunean dituen onurak aurkezten diren. Honekin batera, proiektuak olioaren ekoizpen ekologikoa bultzatu nahi du (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

a . 10. “ Ruta ’ l que s u y la s idr a ”

“VALORISATION DES PAYSAGES VITICOLES DES CÔTES DU VENTOUX”: Proiektu honek, gida didaktiko baten bidez, enoturismoa bultzatzea proposatzen du. Esku liburu honek mahastiek osatzen dituzten paisaiak, lur motak eta ardoaren ekoizpenaren ondarea erakusten dituen bost ibilbide aurkezten ditu. Horretarako, aldez aurretik paisaia ezberdinen identifikazioa, karakterizazioa, ezagutza objektiboa bildu eta honen inguruko gogoeta kolektiboa egin da. Horrez gain, proiektuak sentsibilizazio eta prestakuntza plan bat proposatzen du paisaiari buruzko tailerren bidez (Gandolfi, 2007). “RUTA DEL MIMBRE EN VARIOS MUNICIPIOS DE CUENCA”: Proiektu honek landa turismoaren sustapena du helburu eta horretarako z um e a oina r r i izango duen ibilbidea proposatzen du, bertan z um e ar e n la nke ta bur utz e n dute n he r r ia k aipatuz, baita na tur ar e n z e in kultur a r e n ikuspe g i tik g a r r a ntz ia dute n le k ua k ere. Aldi berean, ibilbidearen berri emateko e sku- or r ia k, ka r te la k e ta we b a ta r i bat sortu da. Horrez gain, zumearen laborantzaren eta paisaiaren inguruko inte r pr e ta z io z e ntr o bat eta be ha tokia k sortu dira. Proiektuar en marketing -eko irudia. (Campos et al ., 2010) Honek guztiak eta produktuaren sa lm e nta

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Deskribapena Proiektu honek Asiegu (Asturias) herriko a huntz g a z ta eta s a ga r doa eman nahi ditu ezagutzera, eta bere salmenta areagotu. Lekuko ekoizleek martxan jarri dute eta beraien herriaren nortasuna, ohiturak eta ekoizpen prozesua ezagutzera eman nahi dute. Proiektuar en marketing-eko irudia. («La ruta´l quesu y la si dra», d. g .)

Metodologia

Urteko sasoi jakinean, sagardoa eta ahuntz gazta ekoizteko erabiltzen diren g une e ta r a bis ita k antolatzen dira eta bukaeran tokiko otordu tipiko bat eskaintzen da, tokiko produktuekin egindakoa. Gune a k honakoak dira: 

Gaztandegia.

Landa-habitataren elementuak eta antolakuntza ezagutarazteko paisaia.

Laborantzako lurren kudeaketa kolektiboa ezagutarazteko paisaia.

Artzaintzak sortutako paisaiak ezagutarazteko guneak.

Cabrales gaztaren heltze-prozesua azaltzeko, hau gauzatzen den kobazuloak. 105


Sagarrondoen haztea eta barietateak ezagutzera emateko paisaiak.

Sagardoa ekoizteko prozedura azaltzeko, hau ekoizten den gunea.

Bisitarako ordutegiak aurretik zehaztuta dituzte, baita bisitako pr e z ioa ere, adinaren arabera (0-5 urte: 0 €; 6-9 urte: 6 €; 9 urtetik gora: 21 €). Ekimenaren berri esku-orrien bidez eta web atariaren bidez ematen dute, bertan e rr e se r ba egiteko zenbakia ematen dute (soilik erreserbarekin egin daiteke bisita) («La ruta´l quesu y la sidra», d. g.).

Azkenik, e koitz ita ko pr odu ktue k in e g inda k o s a s ki ba t z oz ke ta tz e n dute, eta zozketan parte hartzeko ekoizle-guneen hiru zigilu gutxienez izan behar dira bilduta. Modu honetan, jendea lekuak bisitatzera animatu nahi da (Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea, d. g.) .

b.2 “ S iste m a z ione pa e s a g g is tic a de lla te nu ta f onta n a c a ndida ” Deskribapena Proiektu honek m a ha s tia k hartzen ditu ardatz gisa, lur ra re kiko lotur a , na tur ing ur une a e ta le kuko o hitur a k sustatu eta berreskuratzeko helburuarekin (Gandolfi, 2007). Metodologia

b) Lehenengo sektorea b. 1. “ I doki a g r ic ultur e pa y s a ne , g ur e la bor a ntxa ir aunkor r a ” Deskribapena S a lm e nta z uz e na egiten duten ehun ekoizle biltzen dira idoki sarean. Duela 20 urte sortu zen agentzia bat da idoki, laborantza iraunkorraren printzipioetan oinarritzen dena, kalitatezko janariaren zuzeneko salmenta egiteko helburuarekin. Orain, 20 urte ospatzeko bisitak antolatu dituzte ekoizle gune bakoitzera.

Mahastia a ntz ina ko g a r a ie ta n be z a la e g itur a tz e a z gain, a die r a z g a rr ia k dir e n z uha it z e ta z uha i xka k landatu dituzte. Mahastia ibilbide eta gune desberdinetan banatu da, bakoitza zuhaitz multzoz markatua egonik. Aholkuak eta aldaerak Kontuan hartuta gure proiektua garatuko den guneetan ez dela mahastirik egongo, proiektu hau bera ba r a tz e e tar a e g okitu daiteke, bertan gune ezberdinak zehaztuz (barazkiak, fruta-arbolak, eta abar). Gainera, s e ntibe r a tz e ko e ta pr e s ta kuntz a helburuak kontuan har daitezke (landaketa sasoia, fruta-arbolekin sagardoa egiteko sasoia, marmeladak egitea eta abar). Horrez gain, a dindua k e ta ha ur r e kin jarduerak presta litezke, baita helduei zuzendutakoak ere.

Metodologia I doki sa r e a r e n parte izateak produktuei balio atxikia ematen dio. Horrez gain, ekoizle gunea s e ina le z ta tu egiten da eta honen berri ematen da esku-orri zein web atariaren bidez.

b.3. “ O r m e su la c our t” Deskribapena

Bis ite i dagokienez, egun jakin bat finkatu dute hauek egiteko. Dena den, ez da aurretik deitu behar bisita konfirmatzeko. Zerrenda bat Proiektuar en “marketing”-eko eskuaurkezten dute esku-orrian zein web atarian, orriaren azala. (Euskal Herriko Etxe bertan ekoizle-guneak herrika taldekatzen Ekoizl een elkartea, d. g.) dituzte, ekoizten duten produktua zein den azalduz, eta bisitarako orduak zein bisitatan eskaintzen diren zehaztuz. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

106


Honen helburua m a ha s tia k er a tz e n due n pa isa ia r e n ba l ioa beste baliabide batzuen bidez agerian jartzea da. Horretarako, proiektu honek elikadurarekin loturiko paisaia (mahastia) artearekin eta musikarekin erlazionatzen ditu (Gandolfi, 2007). Metodologia L ur r a , a ir e a , ur a e ta s ua r e kin e r la z iona tur iko a r te la na k kokatu dira ibilbidean zehar, hasiera eta bukaerako puntuak bi etxaldetan bukatzen dira “La corte” eta “El castillo” izenekoak. Biek tokiko baserrien ohiko e z a ug a r r ia k dituzte. Etxalde hauetan udan zehar pr oie ktua r e n g a ia r e kin e r la z iona tur iko a r te la n g a r a ikide e n e r a kus ke ta k burutzen dira.

nekazaritza-gunea antolatu, tokia berritu eta mantendu nahi du, historia eta kulturaren arrastoak errespetatzeko. Izan ere, gunearen antolaketa landa eremuko antzinako bizitzari estuki lotuta dago. Horrez gain, erakusketak zein kontzertuak burutzeko guneen prestaketa aurreikusten da. Halaber, proiektuak zentzumenak erabili nahi ditu baliabide gisa, kolore, usain, soinu eta ehunduren bidez eduki sinbolikoz osatutako irudi bat sortuz (Gandolfi, 2007). Helburuak Parkearen ikuspegi bat. 10.irudia: Parkearen ikuspegi (Gandolfi, 2007) bat (Gandolfi, 2007)

Ikerketarako helburu botanikoek hautaketa.

Lekuak ingurugiro heziketako eskaintzen dituen baliabideen azterketa.

Paisaiaren leheneratzea.

Arkitekturan, botanikan, nekazaritzan eta abar aurki daitezkeen historiaren arrastoen identifikazioa.

izan

daitezkeen

espezie

Aholkuak eta aldaerak Mahastian aurki daitekeen artelan bat eta i bilbidea. 2007)

(Gandolfi,

Naturaren ikuspegitik interesgarriak diren zuhaitz eta landare espezieak soilik kontutan hartu beharrean, be r ta ko la nda r e e n ( z uha itz e ta ne ka z a r itz a ba r ie ta te e n ) ha z ie n inguruan lanketa bat egin daiteke, eta honen inguruko sentsibilizazioa.

Aholkuak eta aldaerak Ibilbidean zehar jarriko diren lurra, airea, ura eta suarekin erlazionaturiko artelanak e s kua lde ko a r tis ta ba te na k izatea egokiagoa izan daiteke. Azken finean, modu honetan lekuko artista bat ezagutzera ematen da baita ere. Udan burutzen diren erakusketa horiek ere, a din de sbe r dine ta ko a r tiste k buruturiko artelanekin egin daitezke, e lka r la n ba t sortuz bertako ika ste txe e kin, z a ha r - e txe e kin z e in be s te la k o e lka r te e kin.

b.5. “ Ma in Ä ppe lH a us L ohr be r g ” Deskribapena Proiektu honek gizakia eta baratzearen arteko lotura berreskuratu nahi du. Horretarako, ba r a tz e a k, hauen m a ne iu tr a diz iona la , zein hauek sortu duten pa is a ia be r r e skur a tz e a eta honen mantenua ezin besteko helburu bihurtzen dira («Year calendar MainÄppelHaus», d. g.).

b. 4. “ R e s ta ur o di pa r ti de l pa r c o di v illa a nnoni” Deskribapena Parkea, e kolog ik oki in te r e s g a r r ia k diren zuhaitz eta landare espezieek, baita lekuaren eta landa bideen kontserbazioak ere ezaugarritzen dute. Proiektuak parkea eta Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

107


Frantziako Marais Audomarois eskualdean denda handi bat ezarri da eta bertan eskualdean ekoizten diren sasoiko nekazaritza eta abeltzaintza produktuak eros daitezken («Aux Saveurs du Marais», d. g.). “BRANDING GUIDE": Eskualdean ekoizten diren lehen sektoreko produktuen “marketing”-a egiteko gida da. Dena den, gida honetan sartzeko ekoizpen modua, kalitatea, animalien ongizatea eta ekoizpenak ingurugiroan duten inpaktua aztertzen dira. Beraz, gida honetan agertzen diren produktuek atxikitako balioa lortzen dute («Branding Guide», d. g.).

b.6. “ L if e sc a pe - y our la nds c a pe ” Eskual dean ekoizten diren leheneng o sektoreko produktuen saltokia. («Year calendar MainÄppelHaus», d. g .)

Metodologia Proiektuaren xedea aurrera eramateko, we b a ta r ia n ekimen ezberdinekin osatutako ur te ko pr og r a m a argitaratzen da. Bertan ondoko ekimenak aurki daitezke: 

I na us te ika s ta r oa k baratzeen jabeentzako.

Haurrentzako hezkuntza programak.

Baratzeetan bizi diren a nim a lie n ing ur uko h itz a ld ia k : sagu zaharrak, hontzak, eta abar.

Horrez gain, baratzeetako produktuak (sagarrak, udareak, sagardoa eta abar) eta baratzetako produktu eraldatuak saltzeko de nda bat dago.

Aldaerak eta aholkuak Eskualdean baratzeentzako lur egokia duen herri-lurrik badago, alokairuan dauden baratzeen sistema ezar daiteke. Horrez gain, adinduek izan dezaketen ezagutza transmititzeko ta ile r r a k egin daitezke, modu honetan e z a gutz a r e n tr a nsm isioa burutuz eta aldi berean, a dindue n inte g r a z io soziala bultzatuz. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “AUX SAVEUR DU MARAIS”: Proiektu honen xedea eskualdean era tradizionalean ekoizten diren lehen sektoreko s a s oiko pr odukt ue n sa lm e nta areagotzea da. Honek, aldi berean, antzinako nekazaritza eta abeltzaintzaren ondorio diren eta eskualdeko nortasunean hain garrantzitsuak diren paisaien iraupena bermatzen du. Horretarako, Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen ga r a pe n e konom i k oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), kalitate e kolog ikoa e ta e lka r la na modu orekatu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia Haurrentzako eta euren familientzako ta ile rr a k eta a ntz e r kia k antolatzen dira, hauek beraien inguruko pa is a ia r e kin lotur a berreskura dezaten. Horrez gain, ika ste txe e k in e lka r la n a burutu da, sare bat osatuz paisaiaren lanketarako. Halaber, lehenengo sektoreko produktuen ekoizpena ikustera ir te e r ak burutzen dira. Modu honetan, haurrek ja na r iar e n j a tor r ia , lehen sektoreko pertsonen biz im odua eta e g oe r a ezagutzeko aukera dute.

b.7. “ A pa dr ina un na r a nj o” Deskribapena Proiektuaren bidez bis ita r ia eta pa is a i a tr a diz iona la r e n artean lotur a sortu nahi da. Aldi berean, le kuko pr odu ktua k ezagutzera ematea du helburu ekimen honek (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Laranjondo baten “a ita bitxi” izateko aukera ematen du proiektuak; trukean, pertsona horrek arbolaren e koiz pe na r e n eta honen fruituekin egindako pr oduktu e r a lda tue n zati bat eskuratuko du. 108


Aholkuak eta aldaerak Gauza bera egin daiteke intxa ur r ondo, g a z ta inondo zein hur r itz e kin. Modu honetan, fruitu hauen bilketa eta hein bateko m e r ka tur a tz e a lortuko da. Hau egokia izan daiteke landa-herri eta hirien arteko bizilagunen artean. Hau da, landa eremukoek fruituak eta hauekin egindako eraldatuak bidal liezazkiekete hirietako pertsonei fruta-arbola baten “aitabitxi” egitearen truke.

Horrez gain, eskualdeko he r r itar r e k pr opos a m e ne a n pa r te har tu dute , aldi berean paisaiaren arazo, balio eta abarren inguruko kontz i e ntz ia g a r a tuz . Esan beharra dago, saioaren ikusleen kopurua nabaria dela eta bere erreportajearen kalitatea saritua izan dela behin baino gehiagotan (Gandolfi, 2007).

b. 8. “ C e ntr o de c ons e r v a c ión de la e tn obot á n ic a y l a a g r odiv e r sida d de la s S ie r r a s de Béj a r” Deskribapena Proiektuak laborantzako ba r ie ta te tra diz ion a la k berreskuratu eta ne ka z a r itz a ko m e todo e ko log ik oa k sustatzea du helburu. Modu honetan, nekazaritzaren globalizazioaren kultura saihestu nahi da, be r ta ko ba r ie ta te e n g a le r a e kidine z eta arazoari irtenbidea bilatuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Ekimen honen barnean ondoko jarduerak daude: 

Barietate tradizionalen ike r ke ta , konts e r ba z ioa eta hauen balioa agerian jartzea. Horretarako, barazki eta fruta-arbolen ha z ia k bildu dira, baita ne ka z ar ie n e z a g utz a ere.

Hazien bilte g i bat martxan jartzea eta dinamizatzea.

Nekazari berrien pr e s ta kuntz a .

N e ka z a r itz a e kolog ikoa r e n inguruko prestakuntza eta jarraipena.

Bertako barietateak konts um itz e a k duen garrantziaz kontz ie ntz ia tz e a .

d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak d. 1. “ E l pa is a j e e n E s pa c io P r ote g ido”

Saioaren irudietako batzuk (Gandolfi, 2007)

Metodologia Lantzen diren ikuspegi desberdinak: 

Paisaia bereizgarriek biltzen dituzten ba lioa k , ba lor e a eta m eha txua k .

Bereziki erakargarriak diren bis ita g ida tu a k eta pa is a i e n inte r pr e ta z ioa k , hauek batzuetan pertsona esanguratsuen eskutik.

Pa isa ia r e n e boluz i oa eta bere lotura prozesu naturalekin edo giza eraldaketekin.

Gizakiaren a da pta z ioa paisaia berezietara eta honen ingurugiro eta kultur ondorioak.

Bereziki ha us kor r a k diren paisaiek dituzten mehatxuak.

Pa isa ia r e n konts e r ba z ioa r e kin erlazionatutako eginkizunak.

Paisaiarekin erlazionaturiko ja r dunbide e g okia k zabaltzea.

Hiri paisaiekin kontaktuan dauden landa eremuen kontr a s te e n interpretazioa.

Artearen eta literaturaren bidezko pa is a ia r e n inte r pr e ta z ioa .

Eskualdeko paisaiek klim a be r e ko be s te e s k ua lde bateko paisaiekin duten lotura.

Deskribapena “Espacio Protegido” duela zazpi urte A nda luz ia ko te le bista n e m ititz e n ha si z e n pr og r a m a da eta pa is a ia e kintz e n s ubj e kt u be z a la hartzea bultzatu nahi du. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

109


d. 2 “ Br uf a - la ca m pa g na s c olpita ” Deskribapena Umbriako zinema batzordeak bultzatutako le hia ke ta baten bidez finantzatutako dokum e nta la da. Bertan, landa eremuetako paisaiak eta arte garaikidea uztartzen dira. Horretarako, eskualdeko he r r ita r ra k parte aktibo bihurtzen dira; izan ere, eskualdeko landa eremuetan oinarritutako artelan batzuk jarri ziren eta dokumentalean herritarrek paisaia eta a r te la n g a r a ikide hauen hautematea aztertzen da (Gandolfi, 2007).

Dokumentalaren eszenetako bat. (Gandolfi, 2007)

Lan honek bi CD biltzen ditu; batan pa is a ie n de s kr ipz io te s tu e ta s oi nu a die r a z g a rr ie n lokuzio bat dago, eta bestean soinu adierazgarrien etenik gabeko bilduma. Bertan, paisai ezberdinak eta urteko sasoi ezberdinak hartzen dira kontutan (Gandolfi, 2007).

CD-aren irudia. (Gandolfi, 2007)

Aholkuak eta aldaerak Alde batetik, interesgarri izan daiteke eskualdeetan edo EAE mailan dokum e nta l e n le hia ke ta bat burutzea, landa eremuetako berezitasunak zein historia bilduz eta paisaia hauen balioa agerian jarriz. A r te la n g a r a ikide e k landa eremuei atxikitako balioa eman diezaiekete. Dena den, honetan bi kontu garrantzitsu egon daitezke; alde batetik, artelan hauek pa isa ia r e n ha r m onia ha us te n e z dute la e ta m odu e g o kia n inte g r a tz e n dir e la ziurtatu behar da eta, bestetik, eskualdeko he r r itar r e n onir itz ia izan behar da, azken finean paisaia beraien bizitoki delako eta honelako aldaketek beraien bizitzako harmonian eragin baitezakete. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FARMING FOR NATURE”: dokumental hau natura babesten duen abeltzaintza mota batez ari da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

d. 3. “ P a is a j e s s onor os a nda luc e s ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

110


d. 4. “ l’ hor ta nos tr a ” Deskribapena Formatu arineko libur uxka bat da; bertan Valentziako ba ra tz e e n pa is a i a his tor ik oa aurkeztu eta laburtzen da. Lan honetan ar g a z kia k e ta poe m a k uztartzen dira, baratze bizi baten paisaia eta giza balioak aurkeztuz Aldi berean, bizimodu hau mehatxatzen duen eraikuntza jarduera ere agerian jartzen da. Momentu honetan, lan honi esker eta bizilagunen Liburuko argazki bat (Gandolfi, 2007) sinadura bilketak direla eta, baratzearen lurralde ekintza plana garatzen ari da (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Liburuxkaz gain D VD -ak ere egin litezke eta web atari batean zintzilikatu. Bestetik, toki bateko paisaia mota jakin bat aztergai izateaz gain, eskualdean izan daitezkeen be ste la ko ohitur a k (zerria hiltzea, sagardoa egitea, basoak mugarratzea eta abar) izan daitezke honelako ekimen baten helburu. L e hia ke ta k burutu daitezke, jendearen parte-hartzea gero eta handiagoa izanik kontz ie ntz ia z i oa ere handiagoa izango baita.

d. 5. “ Rim in i a tla s in da g ine s u l pa e s a g g io de lla pr ov i nc ia di R im ini pe r il nuov o pia n o te r r itor ia le di c oor dina m e nto pr ov i nc i a le ” Deskribapena Proiektuak administrazioak eta eskualdeko herritarrak paisaiaren inguruko gaietan sentsibilizatzea du helburu. Horretarako, paisaiaren inguruko a rga z ki e r a kuske ta baten gainean egindako inkesta bat burutu da. Bertan, paisaia horren gainean adituak direnen eta adituak ez direnen ikuspegitik lantzen da, paisaien a lde histo r iko a k, g a ra ikide a k , pr odukz i o a uke r a k , tur is m oa r e n a uke r a e ta er edu de sbe r dina k e ta hor ie n ond or ioa k ikertuz (Gandolfi, 2007).

d.6. “ We b de l O bs e r v a tor io www . c a tpa is a tg e . ne t : una v e nta na a b ie r ta a l pa isa j e ” Deskribapena Katalunia, Espainia eta munduko paisaiari buruzko gaiak jorratzen dira Kataluniako Paisaiaren Behatokiaren webgunean. Ataria komunikaziorako, kontsultarako eta Behatokiaren aktibitatearen proiekziorako tresna da; aldi berean informazioa, trebakuntza eta sentsibilizazio funtzioak betetzeko sortua izan da (Gandolfi, 2007). Metodologia Web atariaren iz a e ra inte r na z iona la k, dina m ikoa k, e ta be s te la ko inf or m a z ioe n osagarri gisa erabili ahal izateak ezaugarritzen du, Web atariaren hasi era orria. baita e dukia k e g une r a tua k izateak ere. Horrez (Gandolfi, 2007) gain, gune interaktiboa da guztiz eta bertako informazioa eskuratzea oso erraza da. Beraz, oso garrantzitsua da web atariak er a bile r a e rr a z a e ta a ts e gina iz a te a (WAI sarbide estandarren 1 lehentasun maila du). Honek, bestelako funtzioez gain, Pa is a ia r e n K a ta log oe i buruz he rr ita rr e i z uz e nduta ko i nke s ta k bertatik bideratu ahal izatea bermatu du. Atarian honako atalak edo gaiak aurki daitezke: paisaiari buruzko artikuluak prentsan, agenda, “Observatori”-ren aurkezpen eta funtzioak, burutu diren ekimenak, paisaiari buruzko dokumentazioa, “Observatori”-ren argitalpenak eta paisaiarekin lan egiten duten beste erakunde edo instituzioen estekak. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “IL PAESAGGIO BRESCIANO”: www.ilpaesaggiobresciano.it web atariak Brescia-ko paisaiaren erakusleiho izan nahi du, baita bere nor ta s un , kult ur a eta berezko ezaugarriena ere. Horrez gain, eskualdeko ikastetxeekin elkarlana burutzen du, adin desberdineko ikasleentzako bide o z e in ida tz i le h ia ke ta ba t antolatuz. Webgune honek pa is a i a his tor ikoa e ta m e ndie ta koa ba na tz e n ditu, bakoitzarentzat honako atalak aurkeztuz: proiektuaren azalpena, ibilbide birtuala (paisaia esanguratsuei buruzko informazioa eskainiz), berriak, ikastetxeei zuzendutako lehiaketaren oinarriak, lehiaketaren emaitzak eta irabazleen lanen aurkezpena, Web atariaren

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

111


kudeatzaileen kontaktua eta hau bisitatzen dutenek ekarpenak egiteko bisitarientzako liburua (Gandolfi, 2007).

Metodologia

d. 7. “ L if e s c a pe – y our la nd s c a pe ” pr oie ktua r i bur uz ko li bur ua e ta we b or r ia Deskribapena Landa eremuetako bizitza, sostengu ekonomiko eta aukeren aldaketa eta eboluzioari erantzunez sortutako proiektua da. Honen helburua la nda e r e m ue n g a r a pe n e ta ir a upe ne r a ko jardunbide egoki eta berriak aurkitzea da, beti ere modu jasangarrian eta naturarekiko Proiektuar en log otipoa. errespetuz. Proiektu honen helburu nagusia («lifescapeyourlandscape», d. g.) la nda e r e m ue n g a r a pe n e konom ik oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolo g ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

L’alt Empor dà-n garatutako Paisaiaren Kartaren azala (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013) .

Kartaren sustatzaile izan daitezke bai Generalitat-a, bai tokiko administrazioak, baita bestelako erakundeak ere. Karta idazteaz, atxikimenduak jasotzeaz eta koordinazioaz arduratuko den erakundea zein izango den zehaztu behar da aldez aurretik. Ondoren, Generalitat-ak Kartaren helburuek paisaiaren konts e r ba z io e ta g a r a pe n j a s a nga rr ia r e kin ba t e g ite n duen aztertuko du, onespena eman aurretik. Prozesu guztia hiru fase nagusik osatzen

dute (Generalitat de Catalunya, d. g.): 

D ia g nosia :

Metodologia

o

Paisaiaren eboluzioan eragiten duten dina m ika k zehaztu.

Bost herrialdetako 14 kide elkarlanean aritu dira lau urtez landa eremuaren paisaiaren ekoizpen modu berriak aztertzeko. Urte hauetan zehar, kide desberdinek g ar a tuta k o pr oie ktu be r r ia k e lka r ba na t u dituz te , ba ita ha ue n hutsune a k e ta in da r g une a k e r e . Proiektuak he z kuntz a , he r r ita rr e n a r te ko e lka r la na, kom unika z i o a , f ina nt z a z ioa e ta pr oie kt u so z ia la k barnebiltzen ditu. Horrez gain, proiektuaren eta honetan biltzen diren ekimenen berri emateko www.lifescapeyourlandscape.org we b a ta r ia sortu dute.

o

Paisaiaren elementuen ba lioa k identifikatzea.

o

Paisaiaren gaineko inpa ktu eta ar r is kue n detekzioa.

o

Etorkizunari begira dauden a uke r a k eta e rr onka k identifikatzea.

d. 8. “ C a r ta s de l P a is a j e” Deskribapena Katalunian paisaiaren politikaren garapenari lotutako tresnen artean eskualde mailan aplikatzeko sortu ziren Paisaiaren Kartak, aurretik beste herrialde batzuetan arrakastaz aplikatu ondoren. Kartak hitz a r m e ne r a ko tr e sna bat dira, eremu jakin bateko eragileen a kor dioa k biltzen dituen dokumentua, pa isa ia hobe tz e k o eta berau ba lioa n j a r tz e ko e s tr a te g ia eta e kintz a k sustatzea helburu dutenak. Karta sustatzen duten erakunde eta eragileek publikoki sinatzen dute dokumentua, eta bertan jasoko dira bakoitzak hartutako konpr om is oa k eta zehaztutako helburuak lortzeko finkatutako e pe a k (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013). Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Bita r te ka r itz a : fase honetan, proiektuaren lidergoa hartu duen erakundeak diagnosiaren emaitzak aurkeztuko dizkie eragile ezberdinei. Fase honen xedea pa isa ia r e n ka lita te a r i bur uz k o he lb ur ua k ahalik eta kontsensu gehienez a doste a da. H e lbur ua k zehatzak eta lurraldearen antolaketako zatikako planarekin koherenteak izan behar dira. Ondoren, honakoak zehaztuko dira: o

Paisaia hobetzeko ne urr i orokorrak.

o

L e he nta s une z k o jarduerak.

o

Lana egiteko erabiliko diren paisaia ir iz pide a k .

o

Paisaiaren hobekuntza helburu duten pr oie ktu pil otue n sustapena.

o

Ikuspegi soziala eta ekonomikoa izango duen ja r dunbide e g o kie n g i da sortzea.

o

Paisaiaren s e nts ibil iz a z io eta pr e s ta kuntz a kanpainak. 112


K a r t ar e n s ina dur a : adostutakoa aurrera eramateko, e g ute g i bat osatuko da eta koor dina z i o a nola burutuko den zehaztuko da fase honetan. Beti ere, ondoko ba ldint z a k beteko dira: o

Pa is a ia r e n ka lita te a r e n ing ur uko h e lb ur ue kin ba t datozen j a r due r a z e ha tz a k proposatuko dira.

o

A r dur a k ba na tuko dira.

o

Eragile bakoitzak burutuko dituen ekintzak e g ute g i batean jasoko dira.

o

Bita r te koa k eta ba lia bide e konom ik oa k f ina ntz a z ioa lortzeko bideak aztertuz.

o

Paisaiaren Karta zabaltzeko kom unika z io pr og r a m a bat garatuko da.

estimatuko

dira,

(alkateekin, herritarrekin eta abar). Honetarako C D - a k, D VD -a k, e s ku - or r ia k, eta abar sortu dira. e .2. “ Funda c ión E l S olá . L a pie dr a s e c a e n la F a tar e lla ” Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e r a ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa is a ia r e n ba lioa a g e r ia n j ar tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako inte r pr e ta z io z e ntr o bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hir u ibilb ide te m a tiko hasten dira (Fundació el Solà, d. g.-a; Gandolfi, 2007), eta horietan oinarrituz g ida dida kt iko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen ha ur r e ntz a ko ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi ibilbideen atala. Metodologia

e) Nortasuna

Metodologia

Bere lanaren ardatz nagusia harlangaitz lehorrezko hormekin egindako e r a ikin tr a diz iona le n m a nte nua da. Horretarako, eta eraikuntzen egoera ezagutzeko, inbe nta r io ba t e g in z e n un ibe r ts ita te a r e n la g u n tz a r e kin . Horrez gain, honako ekimen edo lanak ere burutzen ditu fundazioak:

Buruturiko ekimen interesgarriak (Gandolfi, 2007):

Zaharberritzeko ika s tar oa k .

A uz ola nde g ia k .

Fundazioak berak zein beste elkarteek interpretazio g une a n a ntola tur iko ha inba t e kintz a (erakusketak, aurkezpenak, kongresuak, eta abar).

e . 1. “ L e s tr a de v er di de ll’ A ppe nn ino i tine r a r i tur istic i, c ultur a li e na tur a li pe r lo s v ilupp o s oc io - e c o nom ic o de l l’ A ppe n nino b olog ne se ”

 Lekuko agintaritzarekin, “Fundación de Cajas de Ahorros de Bolonia”-rekin eta Rhin haraneko mendietako mankomunitatearekin eta Boloniako eta Emilia Romagnako probintziekin a kor dio ba t s ina tu z e n ha r a na r e n g ar a pe ne r a ko.  Ikerketa zentroa eta museo-eskola sortzeko eraikin historiko bat eskuratzea. Berreskuratutako eraikinetako bat (Gandolfi, 2007)

Horrez gain, fundazioaren berri emateko we b a ta r i bat dute, non ondoko atalak aurki daitezkeen: fundazioaren, eskualdearen eta ibilbideen aurkezpena; agenda; argitalpenak; lehen hezkuntzarako prestakuntza proiektua (ikusi ikastetxeen atala); fundazioaren lagun egiteko atala eta abar (Fundació el Solà, d. g.-a).

 Gaztainaren ekoizpen tradizionalaren sustapenerako finantziazio laguntza lortzea.

Rhin inguruko pa is a ia e ta nor ta s una la ntz e n due n e skulib ur ua r e n prestaketa eta argitaratzea. Bertan, paisaiaren izaera lantzen da, eta honen eraldaketan bortizki ez eragiteko esku-hartze aholkuak.

Datuak eskuratzeko, ikus ka tz e a k , ike r ke ta k, inke s ta k, k a npa ina k, argazkiak eta abar egin ondoren, lortutako informazioarekin pr e sta kuntz a sa ioa k burutu dira Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

f) Kostaldea f .1. “ Riqua lif ic a z ione a m bie nta le de ll’ a r e nile d i C a s te lpor z ia no ” Deskribapena

113


I ng ur ug ir oa r e n le he ng or a tz e a e ta m a nte nua , horretarako parke natural bat sortuz. Hau, bainu denboraldian publikoari ixten da (Gandolfi, 2007).

Hondartzaren erabilera mantentzea.

Metodologia Buruturiko ekimen interesgarriak ondokoak dira: 

Eraikinen e ra is pe na , hondartza eta dunetarako s a rr e ra k g utxitz e a , a pa r ka le kue n % 90 e z a ba tz e a , ur eta e ne r g ia sare guztiak ke ntz e a .

maketa (Gandolfi, D una k berak, hauen aurrerapena eta Proiektuar en 2007) prozesu naturala be rr e s kur a tz e a . Horretarako, dunen gunea hondartza eta bideetatik itxituren bidez banatzen dira.

Hondartzan ezarriko diren er a ikin edo txabolak e g ur r e z koa k izatea eta dunetatik ahalik eta urrutien egotea, horrela jendearen joan-etorriak dunengan eraginik ez izateko. Horrez gain, eraikin hauek sistema berritzaileak erabiltzea proposatzen da (eguzki plakak, aire girotua, estolderia), modu honetan a ir e r a egiten diren is ur ke ta k gutxitzeko helburuarekin.

f . 2. “ Re c upe r a c ión de la s S a lina s de l C a r m e n y Museo de la S a l ” Deskribapena Proiektuak kostaldeko ga tz a g a k eta hauetan gatza e koiz te ko a ntz ina k o m odua k be r r e s kur a tu e ta z a ba ltz e a du helburu. Honekin batera, proiektuak gaiaren inguruan pr e s ta kuntz a r a ko e ta tur is m oa sustatzeko ekimenak bultzatu nahi ditu (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan, lehenik eta behin gatzagen ins ta la kuntz a k e t a e splo ta z ioa be r a be r r e s kur a tu dira. Ondoren, inte r pr e ta z io z e ntr o bat jarri da martxan, eta honekin batera bis ita g ida tua k egiteko aukera eta pr e sta kuntz a r a ko saioak. Horrez gain, gatzagetan hauen historia eta ekoizpen moduak azaltzen duen m use o bat dago, baita gatza metatzeko biltoki bat.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

f .3. “ C a r ga de r o de m ine r a l de díc ido” Deskribapena Proiektuak izaera industriala duen instalakuntza berreskuratu nahi du, meategiko materialaren zama-lekua hain zuzen ere. Honek suposatzen duen paisaiarekiko inpaktua txikitu eta turismoarekin erlazionatutako erabilera ematea bilatzen da (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan hartutako neurrien bidez, oraingo its a s pa s e a le kua luz a tz e a lortu da. Horretarako, gehitu behar izan diren materiala, ahal izan den neurrian egurrezkoak edo harrizkoak izan dira, paisaian hobe integratzeko.

g) Gune industrialak lehengoratzea g .1. “ E tude de r e s ta ura tion du pa y s a g e pa r de s a c tiv ité s r e la tiv e s á l’ e xpl ota tio n de s m iné r a ux ” Deskribapena Proiektuak m ea te g ia r e n aktibitatearen bukaera ostean, gunearen le he ne r a tz e a burutu nahi du, honako azpi helburu hauekin (Gandolfi, 2007): 

Lurra egonkortu eta higaduratik babestea.

Faunarentzako beharrezko babesleku eta elikagaiak eskuragarri izan daitezela bermatu.

Paisaia hobetu.

Berreskuratu nahi den g unea (Gandolfi, 200 7)

Metodologia Meategiaren leheneratzea burutzeko, tokik o la nda r e e s pe z ie a k erabili dira, klima eta lursailera modu hobean egokituko baitira, beraien eguneroko zaintzan kostu ekonomikoa minimoa izanik. Beste aldetik, lekuko espezieak estetikoki hobe integratuko dira paisaiara kanpoko espezieekin alderatuz.

114


g . 2. “ R e s ta ur a c ión de l v e r te de r o c ontr ola do de la Va ll de J oa n”

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

Proiektu honen ideia ika z kintz a k, ontz ig in tz a k, z ula tz a il e e n la ne k eta abarrek sortutako paisaiei egokitu daiteke.

Ekimenak ondoko helburuak ditu: 

Z a bor te g ia le he ne r a tz e a paisaian berrintegratzeko.

Ingurugiroarekiko hartu kontz ie ntz ia z i oa .

beharreko

jarreren

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak se ntsibi liz a z io

eta

“PROGETTO BISENTIUM”: proiektu honetan ehungintzako industriaren ohiturak, teknologia eta kultura haurrei helarazteko j ola s a k e ta ha ur r e n a isia ldir a e g okit uta ko e r a ikin a k erabiltzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

Metodologia Terrazen berrantolaketak bide baten ezarpena ahalbidetu du. Honek pa isa ia - ibilbide funtzioa betetzeaz gain, mantenurako autoen joan-etorriak ahalbidetzen ditu. Horrez gain, leheneratutako gunean dibulg a z io k o z e ntr o bat kokatu da egindako lanak eta egin beharrekoak azaltzeko. Gainera, lehengoratutako gunea nola gelditu den ongi hautemateko, be ha tokia k ere prestatu dira.

g .4. “ M ir a dor de la s e s tr e lla s ” Deskribapena Proiektu honetan ustiapen garaiak bukatu ondoren meategiek sortutako paisaia berreskuratu nahi da. Zehazki, meategi bat kokatzen zen gunea be ha toki a s tr onom ik o bihurtu da (Campos Gómez et al., 2010).

h) Ikastetxeak h.1. “ A lla r ic e r c a de l la g o” Berreskuratu den gunea (Gandolfi, 2007)

g . 3. “ Pa r c o de lla c a va di G e s s o” Deskribapena Monferraton garatutako proiektu honek bertako nor ta sun e kon om iko e ta kultur a la r e n elementu garrantzitsu izan den ig e ltsua r e n ustia pe na k sor tuta k o pa is a ia le he ng or a tu e ta ba l ia bide gisa erabili nahi ditu. Horretarako, harrobiaren inguruan pasealeku bat egokitu da. Horrez gain, tokiko or oim e na e ta kultur a m a nte ntz e ko e ta be la una l di be r r ie i tr a nsm ititz e k o helburuarekin par ke publ iko izendatu da. Bertan, kanpoan zein prestakuntzarako eraikinaren barruan, antzinako igeltsua ateratzeko teknologia eta kultura ezagutzera emateko akimenak antolatzen dira (Gandolfi, 2007).

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Deskribapena “ITAS Giordano Bruno di Perugia” e skola k buruturiko proiektu honen emaitzak, Trasimeno lakuaren e g oe r a r e n e ta ba lioa r e n ing ur uko se nt s ib iliz a z ior a ko m ultim e dia ko tr e s na eta hizkuntza ezberdinetan argitaratutako lite r a tur libur u a nt olog iko bat dira.

Proiektuan aurkeztu (Gandolfi, 2007)

diren

argazkietako

bat

Proiektu honen bidez, ika s le a k bertako pa isa ia r e n ha us kor ta s una z , gune historikoez, artistikoez eta azken finean, T r a sim e no a intz ir a k be r e os ota s une a n due n ba lioa z oha r tu dir a .

115


Metodologia

Proiektuaren funtsa den turismoari zuzendutako lite r a tur ibi l bide a ikasleek zehaztu dute. Aipatutakoa lortzeko prozesuan honako faseak ezberdindu dira:

Tailerretan he r r ita rr e k eskualdeko pa is a ia r e n m a pa k egin dituzte. Hauekin ondoren e ko- koa de r noa k e ta er a kus ke ta ibilta r i bat osatu dira.

Lehen Hezkuntzako ika s le e k ere eskualdeko pa is a iar e n m a pa k egin dituzte.

Ibilbide bat aukeratu eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatu dituzte.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

Ibilbideari edo paisaiari buruzko bestelako datuen bilketa burutu dute: dokum e ntu his tor ik oa k, lite r a r ioa k, a r te la na k, a r ga z kia k, e lka r r iz ke te n bide z be r ta n iz a nda ko biz i pe na k (bai antzinako bizitzaren lekuko izan daitezken bizipenak zein artelanak edo idazlanak egitera bultzatu zituzten idazleenak, eta abar).

“ATTIVITÁ DEL LABORATORIO DEL CITTADINO-PROGETTI DI SENSIBILIZZAZIONE RELATIVI AL PAESAGGIO”: proiektu honetan ere tailerrak burutzea proposatzen da, edukiak eta gauzaturiko ekintzak ondokoak izanik: paisaiaren e z a ug arr ie n ide n tif i ka z ioa , paisaiaren ha ute m a te s ubj e ktiboa r e n datu bilketa, paisaiaren hautemate subjektiboa lantzeko e s kula na k, pr oduktu m ultim e d i a k eta abar garatzea (Gandolfi, 2007).

h. 2. “ P r og e tto pil ota e c om us e o de l pa e sa g g io or v ie t a no” Deskribapena Proiektuak paisaiak eta bere nortasunak zein dibertsitateak tokiko giza belaunaldi berriei garapen j a s a ng ar r i e ta kohe r e nt e a bur utz e ko e m a te n die n a uke r a z kontzientziatu nahi ditu herritarrak (Gandolfi, 2007). Proiektuaren elementu garrantzitsuenak ondokoak dira: tokiko herritarren parte-hartzea, paisaiaren ondarearen zabaltzea, paisaiaren ezagutzari buruzko inkesta bat, prestakuntza saioak eta estatuko beste ekomuseoekin buruturiko kooperazioa. Paisaiaren irakurketa egokia burutzeko lana bi ikus pe g iti k egin da; alde batetik, adituek inf or m a z io obj e ktib o e ta diz ipl ina r te koa eskainiko dute, beti ere aztertutako pa is a ia r e n pa r te s e ntitu g a be eta beste aldetik, tokiko herritarrek eskainitako informazioa dago, s ubj e ktib oa e ta e m oz i oe kin lotuta koa izango dena, beti ere Proiektuan ateratako argazkia (Gandolfi, 2007) aztertutako pa is a ia r e n par te s e ntituz .

h.3. “ O a si z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz io ne a r e a m onta na bie lle s e ” Deskribapena Aurretik aipatu dugu proiektu hau ere, baina atal honetan txertatu dugu bertan proposatzen den na tur e skola dela eta. Bertan ingurugiro heziketa burutzen da eta paisaiarekiko sentsibilizazio eta kontzientziazioa (Gandolfi, 2007). Ibilbideen atalean informazio osagarria aurki daiteke. Aholku eta aldaerak Eskualde mailan natur eskola bat sortzeak e nple g ua k s or ditz a ke . Horrez gain, ika ste txe e k in, a ha lm e n ur r ita s una dute n e lka r te e kin e do u da le kin a kor dio bat egin daiteke, lehenengo biekin haiei zerbitzua emateko eta bigarrenarekin finantzaziorako. Horrez gain, a s te bur ue ta n natur eskolak adin desberdinetako pertsonei, eskualdekoei zein kanpokoei, zerbitzua eskaini diezaieke ere. Beraz, bi funtzio beteko lituzke holako tresna bat sortzeak: alde batetik enplegua sortzea eta bestetik ing ur ug ir o e ta pa isa ia r e kiko s e nts i bi liz a z io e ta kon tz ie nt z ia z ioa .

Metodologia Honakoak dira aurrera eramandako ekimenetako batzuk:

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

116


o

h. 4. “ Funda c ió e l S o lá . L a pie dr a s e c a e n la F a ta r e lla ” 

Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e ra ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa isa ia r e n ba lioa a g e r ia n j a r tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako hainbat ekimen eta baliabide erabiltzen Proiektuan ateratako argazkia (Fundaci ó el ditu fundazioak, tartean L e he n Solà, d. g.-a) H e z kuntz a r a ko unita te dida kt ikoa («Fundació el Solà», d. g.-b). Metodologia

Natur ingurunea: o

Naturaren landa koadernoa.

o

Paisaiaren eta honen eraldaketaren interpretazioa.

o

Landaredia.

o

Naturaren kontserbazioa.

h.5. “ L if e sc a pe – y our la nds c a pe ” Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen g a ra pe n e konom iko a (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolog ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia

U nita te dida ktik oa n bi material mota prestatu dira: bata ir aka sle a r e n g ida izango dena eta bestea ika s le e na . Unitate didaktikoak lau helburu nagusi ditu: e le m e ntu na tur a l e ta a ntr opikoa k identifikatzen ikastea, pa isa ia r e n e le m e ntu e z be r dina k erlazionatzea, kultur ondarearen e ta la nda pa i sa ia r e n e le m e ntue n g a r ra ntz ia z ohartaraztea eta ka us a - ondor io erlazioak antzemateko gaitasuna garatzea. Horretarako, unitate didaktikoan zehar ondoko hiru alorrak eta edukiak lantzen dira: 

Norbanako eta taldearen nortasun eta identitatearen lanketa.

Hizkuntza: o

Entzumena, irakurketa eta idazmena.

o

Eztabaida taldeak.

o

Hizkuntzaren landa koadernoa.

o

Gaiarekin lotutako hiztegiaren eta toponimia.

Kultur eta giza ingurunea: o

Plano, eskala eta orientazioaren lanketa.

o

Arkitekturari lotutako hiztegia

o

Landa eremuko historia, kultura eta bizimodura gerturatzea.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

E ur opa ko bida i koa de r noa k: koaderno hauek paisaia eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak partekatzea ahalbidetzen diete. Horretarako, haur bakoitzak koa de r noa r e n la u or r ia lde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondoren beste eskualde edo lurralde batetara bida ltz e n da bertan beste haur batzuk koadernoa betetzen jarraitzeko.

Europako bidai koaderno proiektuar en azal pen eskema («lifescapeyourlandscape», d. g.)

Ika ste txe e n a r te ko tr uka ke ta k : herrialde edo eskualde desberdinetako bi ikastetxetan tokiko paisaia landu ondoren, bi ikastetxetako haurrek egonaldia egiten dute beste herrialdeko ikastetxean, bertako paisaiari buruz ikasteko. Modu honetan, lurralde bateko haurrek beste lurralde bateko paisaiaren inguruan, baita ondare kultural eta naturalaz ere asko ikasten dute.

117


i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea i. 1. “ For ta le z a de l s ol ”

e r a ikina e ta pr oie k tua r e n pa r te sentiaraziz. Horrez gain, paisaia lantzea proposatu da ar te a , a ntz e r kia , da ntz a , m us ika , ir udia k, ar g a zkia k , lite r a tur a z e in ha ur r e ntz a ko ta ile r r e n bide z (Gandolfi, 2007).

Deskribapena Proiektu honek L or ca - ko g a z te lua r e n be r r a ntola ke ta e ta z a ha r be r r itz e a zuen xede, hezkuntza eta historiaren transmisiorako baliabidean eraldatzeko helburuarekin. Bertako paisaiaren eraldaketak eta antolaketak baliabide dinamiko, La Mula eraikinaren argazkia (Gandolfi, 2007) elkarreragile eta entretenigarria bihurtu dute, paisaiari atxikitako balioa emanez. Gainera, hiriko turismoko zerbitzuen eskaintza hobetu du. Momentu honetan, gazteluan s e ntsibil iz a z io e ta pr e sta kuntz a r a ko j a r due r a m ota a s ko , z e in kontz e r tu, a ntz e r ki e ta e r a kuske ta k bu r utz e n dir a ur te osoa n z e ha r (Campos Gómez et al., 2010).

j) Ekitaldiak j .1. “ Bie nna le de l pa e s a g g io - a bba ttim e nt o e c o - m os t r o di Fe lina ” Deskribapena 2006an zehar ospatutako ekimen honetan I ta lia n pa is a ia r i bur uz k o la na e ta kontz ie ntz ia z i oa burutu nahi zen herritarren parte-hartze aktiboaren bidez (Gandolfi, 2007). Metodologia Horretarako, ondoko ekimenak burutu ziren:

Metodologia

Paisaiaren irakurketari buruzko hitzaldiak eta eztabaidak.

Proiektuan zehar burututako ekintzen artean honakoak izan daitezke esanguratsuenak:

Paisaiaren musika izeneko jaialdia.

Paisaian egindako esku-hartzean topografia originala errespetatu da.

Paisaiaren argazki erakusketa.

Bertako landare espezieak eta antzinako garaietan erabiltzen zirenak landatu dira.

Jarritako eserlekuak erdi aroko eserlekuak edo harri naturalak izan dira.

j .2. “ Fie sta de l c e r e z o e n f lor ”

Aldaerak eta aholkuak

Deskribapena

Berreskuratzen den eraikina, bor da bat zein e rr ota z a ha r bat izan daiteke, edo historian zehar edo tokiko kulturan esanahi berezia duen eraikina.

Nekazaritza paisaia tradizionalarekin lotzen den g e r e z iondoe n lor a ke ta r e n sasoia ezagutzera emateko Jerte-ko haranean egiten den festa da. Honek bi helburu ditu: alde batetik, eskualdearen batasunaren sentimendua eta nortasuna sustatu nahi ditu eta bestalde, Jerte-ko harana, bertan e koitz ita ko pr od uktua k (gehienbat gereziak) eta be r t a ko uda be r r iko pa is a ia r e n ba l ioa agerian jarri nahi ditu (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “CENTRO DI DOCUMENTAZIONE E SERVIZI PER LA PRODUZIONE E LA VALORIZZAZIONE DELL’OLIO EXTRAVERGINE DI OLIVA”: proiektu honek erdi aroko herrixka bateko eraikin bat berreskuratzea du helburu. Bertan espazio ezberdinak sortu dira: konferentzia gela bat, bulegoak, tokiko kultura eta olioaren ontziratze eta biltzeko moduari buruzko erakusketa, eta olioaren ekoizpenaren erakusketa (Gandolfi, 2007). “SINCRONIAS”: proiektu honek ar te a e ta pa is a ia lotzen ditu. Lehenik eta behin, aipatu behar da “La casa pintada de Mula” eraikina proiektu honen parte dela. Honen hormak tokik o a r tis te k e do he r r ita r r e k a pa indu d it uz t e , modu honetan herritar hauek Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

Aholkuak eta aldaerak Honelako ekimen baten gaia paisaia bera edo le he ne ng o s e ktor e a r i lotu ta ko pa isa ia izan daiteke. Horrez gain, a z oka bat burutu daiteke egun bat edo batzuetan, modu honetan tokian ekoizten diren lehen sektoreko produktuen salmenta bultzatuz.

118


k) Paisaia leheneratzea k. 1. “ D iv e r sif ic a c ión de l pa is a j e r ur a l de la ca m piña ”

Metodologia

Deskribapena

Proiektu honen bidez bertako pa is a ia tipikoa be r r e s kur a tu nahi da lursail pribatu batean. Horrez gain, ba s o kude a ke ta ar ra z iona l a r e n bidez, e s pe z ie a die r a z g a rr ia k be r ta n f inka tz e a bilatzen da. Horretarako, basa-animalia zehatz batzuen harrapakinak askatu izan dira ere (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektu honek urte batzuetatik hona burutu den ne ka z a r itz a pa isa ia r e n s inpl if ika z ioa r i zein hom og e ne iz a tz e a r i , eta honek suposatu dituen ondorioei erantzuna eman nahi die. Hau da, produkzio intentsiboa aurrera eramateko moduek suposatu duten higadura prozesu, kutsadura barreiatua eta ingurugiroaren hauskortasunari aurre egin nahi die. Horrez gain, ustia pe ne n e tor kiz un a z e ta e r r e nta g ar r ita s una z gogoeta egin eta irtenbideak aztertzea ere proposatzen da. Aldi berean, la nda pa is a ia r e n e le m e ntue n ba li oa aztertu nahi ditu, hala nola, bakandutako zuhaitzak, sasiek burututako korridore ekologikoaren funtzioa, ibarreko basoak, landaredi irlak, harrizko hormak, eta abar. Gainera, hau dena eskualdeko e lka r te e n pa r te - ha r tz e a r e kin eraman nahi da aurrera, aldi berean nekazaria bera arazo hauetaz kontz ie ntz ia tuz e ta s e nts ibi liz a tuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Lehenik eta behin, pa is a ia r e n e le m e ntue n ide ntif ika z ioa burutu da, hauen artean nekazaritzaren elementuak direnak (bideak, paretak, bordak) eta ez direnak (sasien korridoreak, zuhaitz bakanduak, landaketa linealak, landaredi irlak) aztertuz. Bigarren fasean, 20 lursailetan dibe r ts if ika z i oa martxan jarri da. Urrats honetan produktiboak ez diren lurretan zuhaitzak eta zuhaixkak landatu dira, horretarako eskulana baserritarrek eta herritarrek jarriz. Proiektua martxan egon den bitartean, kontz ie ntz ia z io lana burutzeko asmoz egindako lanak pr e nts a , te le bis ta ko e r r e por ta j e eta hainbat hitz a ldi zein ekimenen bidez gizarteratu dira.

k. 2. “ R e f ug io de f a una C hic o M e nde s ” Deskribapena Proiektuak tokiko ohiko pa is a ia erakustea du helburu, baita bertan agertzen diren basalandare eta animaliak.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

119


5. B A S ER R I - P AI S A IE N ID ENT IF IK AZ IOR AK O ER A B IL IT AK O ER ED U A

B AL I O EN F IT X AR EN

Ondoko esteketan proiektuaren lehen bi saioetan parte hartu duten pertsonek paisaiaren azterketa egiteko erabilitako fitxa aurki daiteke. Euskaraz: http://issuu.com/paisaia/docs/fitxa_paisaia edo http://www.scribd.com/doc/173317852/Paisaiaren-analisia-Fitxa-eta-berau-betetzekoargibideak

Gaztelaniaz: http://issuu.com/paisaia/docs/ficha_paisaje edo http://www.scribd.com/doc/173317896/Analisis-del-paisaje-Ficha-e-informacion-pararellenarla

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

121


6 . F IT X EN B ID EZ AZ T ER T U T AK O K OK AP EN E SP AZ I AL AR E N AD IB ID E A

P AI S A IE N

Ondoko orrian fitxetan aztertutako paisaien kokapen espazial zehatzaren adibide bat erakusten da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

122


ASTEASU

ZIZURKIL

LARRAUL

ASTEASU

ALKIZA

ANOETA

VILLABONA

IRURA

ERREZIL

HERNIALDE

BELAUNTZA BIDEGOIAN

BELAUNTZA IBARRA ALBIZTUR TOLOSA

BEIZAMA LEABURU

LIZARTZA

BIDEGOIAN

BIDEGOIAN

GAZTELU GAZTELU

ERREZIL

ALTZO

ALEGIA

IKAZTEGIETA

LEGORRETA

ITSASONDO

ORENDAIN

Ikusgai den puntu kopurua 1-7

TOLOSA 7 - 16

BALIARRAIN

16 - 26 ORDIZIA

AMEZKETA

ALTZAGA ARAMA

26 - 37 37 - 53

GAINTZA

ABALTZISKETA

Ibilbidea

BEASAIN LANDA-PAISAIA ATLANTIKOEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO JARDUERAK ESKUALDEKO LANDA-PAISAIA BALIOEN IDENTIFIKAZIOA

Tolosaldeko muga

[

1 Mapa. Ibilbidetik ikus daitekeen paisaiaren eremu espaziala

Data: 2012ko azaroa

Eskala: 1:40.000

Egilea: Datu espazialen iturriak: Gipuzkoako Foru Aldundia Egileek sortua


7. ES K U AL D E AN O S AT U T A K O AZ T ER K E T AR E N F IT X AK

P A I SA I AR EN

Jarraian, eskualdean parte hartu duten pertsonek betetako fitxak jasoko dira.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

125


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? harri biluzi ugari ageri da, batez ere Urregarai eta Bedartzandi Lurrazalean 

mendietan, eta azaleraren parte handiena hartzen du. (Behealdera (iberretaruntz) begiratuz gero ez da harri askorik ageri, pinadiak gailentzen dira batez ere.) Urregarai tontorrean eraikitako Santa Eufemi ermitaren harlanduak, teilatuko harriak, alboko ezkerraldeko horma eta bertara iristeko harlanduz egindako mailak harri mota berekoak dira, kareharrizkoak hain zuzen ere, eta mendiotako harriarekin eginda egongo dira ziurrenik.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia ez da nabarmena mendiotan, baina bailaretara begiratuz gero, sumatzen da errekastoen eta erreken presentzia. Urrutira, iparralderantz begiratuz gero Kantauri itsasoa ikus daiteke. Negu atariko arratsalde hotz bat da, eguzkia sartzen doa mendebaldean, eta azken eguzki printzak gustora hartzen dira. Bedartzandin dabiltzan ardiek ere tontorrerutz egin dute, gaua gerturatzen dagoen seinale. Lurrun lainoa sortuz doa bailaretan, gauez izotza egiteko itxura dena daukalarik.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? eta Bedartzandi mendiek tontor harkaiztsuak eta horma bertikalak dauzkaten Urregarai  bitartean, atzealdean ezkerretara ageri den Ilunzar mendiak forma biribildua dauka, eta behealdeko mendixkek eta bailarak ere forma biribildutik gehiago dute. Urregarai eta Bedartzandik nahiko kontraste handia egiten dute beste paisaiaren ondoan. Eraikinen kokapenari dagokionez, denetarik ageri da: Santa Eufemi ermita Urregarai tontorrean kokaturik dagoen bitartean, eskualdeko herriak bailaren hondoetan eginak daude, eta auzo asko mendi hegaletan kokaturik daudela ikus daiteke. Atxagarai aterpetxea eta bolatokia beheko zelaian eraikita daude, mendi hegalean, haize eta tenporale bortitzenetik babestuago egoteko.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? biluzirik ez da ageri, soilik satorrak egindako lur pilo batzuk. Lurzoru 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Mendien goi aldeetan, harkaitz artean, belarra da landare nagusia. Tarteka ageri dira elorri eta antzerako zepa-sastraka txiki batzuk, baina ez dira gehiegi. Bedartzandi eta Urregarairen arteko bailaran, belardiak eta sakonean, pago batzuk ageri dira. Urregarai hegalerutz zinpres sail bat ikus daiteke, gizakiaren eragina nabarmena delarik.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? bailaretan eta mendixketan nabaria da basogintzak daukan pisua, ia dena Beheko 

pinadiz josita baitago. Duela zenbait urte, abeltzaintzara eta nekazaritzara zuzenduta zeuden lur askotan pinua landatu zen, pinuaren boom-a sortu zenean. Hala ere, gaur egun pinadi asko zaharrak direla ikus daiteke, egurraren prezioak jasan duen beherakadaren ondorioz jaubeek ez baitituzte saltzen prezioek gora egingo duten itxaropenarekin.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? zaharrak bertako materialarekin eraikita dagoela ematen du. Bolatokia Ermita 

aspalditik dago, baina teilatua orain dela ez gehiegi egin zitzaion. Hala ere egurra eta teilarekin eginda dago, eta egoki gelditzen da, paisaiaren barne. Beheko aterpetxea nahiko berria da, eta material berriekin eraikia dago (hormigoia etab), nahiz eta harria eta egurra ere ageri dituen. Ardientzako pabilioia berria da, eta teilatua txapekin eginda daukala ikus daiteke, ziurrenik gehien inpaktatzen duena horixe delarik.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Nahiz eta argazkian ageri ez, harrobi bi daude Urregarairen atze partean, (tontorretik ere ikusten direnak), eta lanean dihardutenean bertako zarata entzuten da. Horrez gain, Oiz mendiko parke eolikoa ere gertu ikusten da atzealderantz begiratuz gero. Azpiegitura hauek sortzen duten inpaktu bisuala nahiko esanguratsua da. Errepideei dagokienez, orokorrean erliebeari jarraituz eraikita daude, eta bat egiten dute paisaiarekin.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? ageri diren aztarna historiko nabarmenenak, ermita eta bertara heltzeko Argazkietan  dauden harrizko harmailak dira. Hala ere, argazkietan bereizten ez den arren, Ilunzar mendiaren goiko aldean, orain dela hainbat mende egon zen asentamentu baten aztarnak daude. Hauetaz gain, hainbat mugarri, bide zahar etab. egongo dira inguru honetan, baina zoritxarrez ez ditut ezagutzen.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. eta bakea transmititzen dizkit paisaia honek, eta ondo sentiarazten nau. Lasaitasuna 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

✔ ✔

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Zabala Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Bat datorrena

Bizi-bizia ez

Barea

Lasaia

Arina

Segurtasuna

Erosoa

Segurua

Beldurgarria

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Lasaia

Pixka zaratatsua

Kaotikoa

Mugimendua

Panoramikoa

bat

Gorabeheratsua Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Ia haizerik ez dabil baina freskura itzela somatzen da arratsaldeko azken orduotan. Eguzkiaren azken printzak gustora hartzen dira, baina beherantz joan beharra gogorarazten du eguzkiaren gorritasunak, ilundu eta hotza gorputzean sartu aurretik etxeko sukaldeko epeltasunera hurbiltzeko. Paisaia isilik dago, ez da ezer entzuten; ez txoririk, ez pertsonarik, izan ere ez da inor inguruan ikusten, bakarrik ni, mendi tontorrean, horrek eskaintzen duen bakearekin.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Hainbat festa eta erromeriren lekuko izan da Urregaraiko beheko zelaia. Gure aiton amonek eta aurreragokoek, Santa Eufemi eguna gorriz markatuta izaten zuten egutegian. Bai Lea-Artibai osotik bai Bizkaiko eta Gipuzkoako beste hainbat herritatik erromeria famatura etortzen zen jendea, eta oraindik gaur egun ere, jarraipen handia izaten jarraitzen duen ohitura da bertokoa.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Aurreko puntuan azalduta.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 2.   ATALA: 

Goi aldean haizeak noizbehinka gogor jotzen duela dirudi, ez dago landare askorik eta dauden apurretako batzuk ipar-mendebaldeko haizeak pixka bat okertuta daudela dirudite. Paisaia hezea da, eta duela gutxi euri asko egin duen seinale, ur asko nabari da lurrean pausoa ematean. Denbora kaxkarra denean sarritan egoten da behe-laino zarratuarekin paraje hau. 3. ATALA: Erliebeak pisu handiagoa dauka eraikinek baino. Orokorrean forma biribilduak ageri dira erliebean, baina pinadi eta landek forma geometrikoak dituzte, gizakiaren eraginaren seinale.

5. ATALA: Beheko bailaretan eta mendixketan pinadiak gailentzen dira askogatik, eta tarteka belardiak ikus daitezke, herri, auzo eta baserri inguruetan. Pinadiek beste jabetza bateko pinadiekin edota belardiekin osotzen dituzten lerrokapenak nahiko zuzenak dira, partzelak bereiz daitezke toki askotan. Goi mendialdean gutxiago nabari da bereizketa hau. Negu atarian egonik, horixka kolorea dauka belarrak goi aldeetan, eta ezagun da non dabiltzan animalia gehienak. Behealdean oraindik kolore nahiko berdea ageri du. Elorri eta sastraka banakak orri gabe geratu diren bitartean, pinadiek eta zinpres sailak bere horretan mantenduko dute beraien itxura neguan ere. 6. ATALA: Goi mendiari dagokionez, abeltzaintza nabaria da. Bedartzandi eta Urregarain ardia nagusitzen da, zaldi batzuekin batera, eta Ilunzarren zaldi eta behiak dira nagusi. Eurei esker mantentzen dira larreok garbi antzean, eta paisaia den bezalakoa. Urregarai magalean gainera, ardientzako (eta ahuntzak?) pabilio bat eraiki da orain gutxi. 10.4 ATALA: Horrez gain, bada kondaira bat beheko zelaiko iturriko urarekin zerikusia duena. Duela urte gutxira arte, jende ugari arrimatzen zen bertoko ura edatera, ur honek propietate sendagarriak zeuzkala eta. Erreuma eta gerriko minekin zebilen jendea bastoi eta makuluekin etortzen omen zen, eta ur hau edan eta Santa Eufemi ermitan kandelak piztu ostean, inolako makulurik gabe bueltatzen omen zen, guztiz sendatuta. Paisaia honek poza eragiten dit, bertoko jaiekin eta txikitako oroitzapenekin lotzen dudalako. Txiki-txikitatik oinez joaten nintzen Santa Eufemi egunez bertara basoz-baso etxekoekin, eta bertan lagunekin elkartzen nintzen. Harkaitzetan gora eta behera ibiltzeko eta zinpres artean ezkutaketa, borroka etabarretan jolasteko aprobetxatzen genuen, baita gaiztakeriatxoak egiteko ere, eta egun oso bereziak izaten ziren guretzat.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Data: 2012ko abenduaren 9a Urregarai mendiko tontorra, hegoaldetik ikusita. Tokia: Aulestiko 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Behean azalduta Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Udalerriko web orrian ageri da toki hau ikusteko gomendioa, baina bertan ez dago panel berezirik.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

✔ Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? lehenengo beheko zelaira arte, eta oinez ondoren Autoz  Aztertutako paisaiaren argazkiak: http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786097892/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786312266/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786296435/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786106781/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786117621/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786327894/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? garrantzia paisaia honetan ez da aundia, gehien bat errekan barruan Harriaren 

daudenak eta eraikinetakoak ikusten dira, baita zubietan eta presetan ere. Baliteke eraikuntza hauetan erabilitako harria bertokoa edo ingurukoa izatea. Ikus dezakegun harririk gehiena gizakiak erabilitakoa da eraikin desberdinak egiteko.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren garrantzia itzelezkoa da, bertatik pasatzen da Lea ibaia, paisaia guztiari izaera eta nortasuna emanez. Uraren soinua ere nabarmena da, kontutan hartuta paisai honetan bengolako presa dagoela eta gaurko moduko egun batean (euri asko eginda azken egunetan) uraren zarata entzun daiteke kilometro bat urrutiago ere. Haizeak ere badu garrantzia, bailaran zehar indarrez joten du errakaren norabidea hartuz. Behelainoa ere ugaria da batez ere negu partean, klima hotza nabaritzen da negu partean paisai honetan eta sargori edo beroa uda parterutz.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? nahiko goraberatzua da, bailara bat izaeran ia ez dago zoru lehunik, Ereliebea 

errekaren bi alderditara ereliebeak goruntz egiten du, naiz eta altura aundiri ez hartu. Naiz eta argazkietan ondo nabari ez, mendixkak nahiko ''borobilak'' direla ezan dezakegu, ez da horma bertikalik ikusten. Eraikinak beheko partean agrtzen dira, errekaren ondoan, honen onurak aprobetzatuz. Forma zuzenik ia ez dago paisaian eta nahiko kontraste nabaritzen da, erreka, eraikinak,bidea, basoa,etab...

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? ez da nabarmentzen, alde guztietatik dago belarra, landareak edo zuhaitzak, Lurzorua  ez da laborantzarako lurrik ere ''aprobetzatzen'', animalientzako bedar zelaiak eta basoak dira nagusi.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Landareriak paisai osoa betetzen du eta denetarik dago, belardiak, sastrakadiak, basoak, etab... Landarerieren hiri motak nahiko nahasturik ikusten dira baina ezan dezakegu basoa dela naguzitzen dena. Beraien harteko mugak nahiko definituta daude, lautadean belardia, gero sastrakadi ingurua eta gorantz basoak edo pinariak. Landareriaren koloreen aldaketak ibai ondoan nabaritzen dira urtaroetan zehar, bertako arbola gehienak hosto galkorreko zuhaitzak bait dira.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? ez da paisaia honetako ezaugarria, abeltzaina gehiago nabaritzen da, Nekazaritza 

batez ere zaldiak eta ardiak betetzen dute belar soloak. Orain dela urte azko nekazaritza moduan ibiltzen ziren lur hauek baina orain gehienak belardietarako eta batez ere basogintzarako aprobetxatu dira. Azken urteetan zehar sastrakak azko ugaritu dira eta gizakiak lur zoroa lantzeari utzi egin dio.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? honetan dauden eraikinak oso zaharrak dira, orain dela mendeak egindakoak. Paisai  Etxe torre bat eta burdinola. Eraikin berririk ez dago eta lehen aipatutako eraikinen egoera ez da bat ere ona, azpaldian daude ''hutzik'' eta gutxinaka landareriak heztaltzen hasi dira. Gizaki populaziorik ez dago paisai honetan, herri ''kaskoa'' kilometro mbat ingurura dago eta pixka bat aurretik baserri zakabanatu batzuk aurki dezakeguz.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ondo ondotik Lea bailarako errepidea igarotzen da eta bostehun bat metrora Okamikako industrialdea dago. Industrialdea ez da nabaritzen paisaia honetatik nahiko ''eskutua'' bait dago eta landareriren indarrak ostopatu egiten du industrialdearen ikuzketa. Antenarik , elektrizitate sarerik eta abar ere ez daude, normala denez kontutan hartuta inor ez dela bizi berton. Azpiegitura bezala azpimarratu behar baita ere aintzina egindako Bengolako presa, ibaian zehar dauden presa ugariren artean garrantzitzuenetarikoa.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? historiko nabarmena Bengolako burdinola da, Bizkaian egon den burdinola Elementu 

garrantzitzuenetarikoa, momentu honetan kontserbazio egoera nahiko kaxkarra dauka naiz eta garrantzi historiko nabarmena izan. Azpimarratu baita ere goratzoago ikusten den Etxe torrea, garai batean berton bizi ziren burdinolaren jaubeak. Bertotik igarotzen da baita ere Leako ibilbidea, aintzinako bidea, orin dela gutxi berriztua eta bailara osoa zeharkatzen duena. Karobiak ,mugarriak etab ere badaude baina orain landareriak eztalirik ez da erreza elementu hauek aurkitzea.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. honi begiratzean lehenengu burura etortzen zaidana aintzinako bizimodua da. Paisaia  Nola bizi ziren bailada honetan burdinola martxan zegoenean eta zelan aprobetxatzen zuten inguruko lur zoru guztia euren beharretarako, zigur bait nago garai hortan paisairen itxura oraingoaren guztiz desberdina izango zela.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

✔ ✔

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Mugimendua

Barea

Lasaia

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Oreka proportzioa

eta

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

✔ Arina

Segurua Lasaia

Zabala

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Pixka zaratatsua

Kaotikoa

bat

Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Lehen sentsazioa entzumena da, ur presak sortzen duen burrundada nabarmena, baina ni gehiago geratzen naiz ur korrontean errekan zehar sortzen duen soinu leunaz eta irunkorraz, nire haur garaiko oroipenak ekartzen bait nau. Usaimena udaberrian da nagusi, ibai ondoko arbolak lorean daudenean, orain udazken / negu partean behelaino eta irutz/leize usaina eta sentzazioa sartzen zaizu gorputzean.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Ez dakit gertakizun historikoa den baina Bizkaiko burdinola aundienetarikoa hemen egotea oso garrantzitzua izan zen bere garaian. Berton ondoan dago baita ere Oibarko koba, aintzinako kontariak ezaten duen bezala Lamiak bizi ziren bertan. Aurtzaroko oroitzapenik ez dit zuzenki ekartzen ni ez bait nintzen hemen bizi umetaz, baina bai gogoratzen dit erreka ondoko bizitzaren oroipenak.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Niretzetak bereziki ez du lotura erlijioso edo espiritualik, agian txikitatik hemen bizi ez naizelako, baina beste atal baten aipatu dudan bezala iguruan dagoen ''Lamian kobak'' ematen dio puntu hori. Bertoko burdinolan lan egin zuten hainbat eta hainbat langilen bizitzak ere ematen dio espiritual puntu bat.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. Ez. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Jose Luis Azpiazu Alberdi Data: 2012ko Aabenduaren 7a Bengolako presa, burdinola eta ondoko lurrak. Tokia: Gizaburuaga, 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Bertotik igarotzen da Lea-ko bide gorria eta Ibilbide hasieran eta Oleta inguruan dauden karteletan aipatzen da inguru hau. Lea bailarari zuzendutako web horri desberdinetan ere aurkitu dezakegu informazioa toki honi buruz.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

✔ Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9783963731/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9783968062/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9783967982/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Lea     Ibilbideko puntu askotan dago agerian harri bilusia, batik bat urjausietan eta

eraikin desberdinetan (zubiak, baserriak, errotak, baselizak, elizak,...) baina baita inguruko mendietan ere, kasurako Urretarai eta Bedartzandi tontorretan. Kareharria da batik bat gure paisaian nagusi dena. Ibilbidea bera ere hare-harriz egina da

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Lea Ibilbidean zehar ikusgai dugun paisaian uraren presentzia nagusia da, izan ere, ibilbidea bere osotasunean Lea ibaiaren ertzetik doa beraz, ikusteaz gain entzun ere egin genezake eta nola ez, ur ertzeko landareria oparoa ere aurkitzen dugu. Kantauri isurialdean ohikoa den bezala, lainoa maiz dago ikusgai gurean ere eta haizeari dagokionez batik bat mendi aldera izaten da aregoa.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? borobildun tontorrek osatzen dute Lea Ibilbidearen paisaia. Ibilbidea bera ibai Forma 

ertzetik doanez bere gehiengoan lau samarra bada ere, alde guztietatik ditu tontorrak, handi zein txikiak. Mendi artean kokatutako bailara dugu Lea, eta ibilbidean zehar igarotzen ditugun herriguneak erliebe samurrenetan kokatuta badaude ere mendi garaiak ere aurkitzen dira berauen alboetan.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? biluzirik ia ez da ikusten Lea Ibilbideak osatzen duen paisaian eta ikusten dena Lurzoru  laborantzaren eraginez biluzik dagoena da.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Autatutako paisaian landareriaren presentzia nagusia da, batik bat belardi eta baso desberdinena. Sastrakadiei dagokienez beren presentzia ez da aipagarria. Ibilbidean zehar atal desberdinetan landareria bat edo beste da nagusi: Baso autoktonoak, ibai ertzeko landareria, pinudiak, , soroak eta frutadiak.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? Hiru     elementu hauek paisaiaren ia eremu osoa hartzen dute, izan ere, laborantzarako,

abeltzantzarako eta gizaliak landatutako pinudiak dira gailentzen direnak gure paisaian. Laborantzari dagokionez kontsumo propiorako bideratutako soro edo baratze txikiak dira nagusi eta abeltzantzan ere dauden larreak etxabere gutxi batzuentzako erabiltzen dira. Basoei dagokionez, bertako baso autoktonoa aurkitzen bada ere eremu batzuetan, beste askotan pinudiak aurki ditzakegu.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? Lea     Ibilbidean zehar aurkitzen ditugun eraikin gehieneak mendeak dituzten baserri,

errota/burdinola eta zubiak dira, ia guztiak kare-harriz eraikitakoak eta garai berdintsukoak edonola ere bada eraikin berririk batik bat herriguneen inguruan igarotzean. Auzo eta herrixkei dagokionez aurreko eraikinen inguruan gehituz joan dira batik bat.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ibilbidearen puntu desberdinetan aurkitzen gara errepidearekin, hormigoizko eraikuntzaren batzuekin, elektrizitate sarearekin eta baita Oizen ikus genezakeen parke eolikoarekin ere, baina ez dira paisaia honen elementu nabarmenenak.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? da elementu historikoen presentzia, izan ere, ibilbide hau GR 38aren parte Nabarmena 

da, bere hirugarren adarra izanik, hau da, ardo eta arrainaren erdi aroko ibilbidearen adarretariko bat. Hortaz gain, ikusgai daude errege bidea zenaren galtzada zatiak ere. Bestalde, nabarmena da baita errota, burdinola, zubi, ubide eta urjauzien presentzia kasurako. Beraz, tokiko historiaren ispilu dela Lea ibilbideak osatzen duen paisaia esan genezake.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. osasun eta bake sentsazioa da paisaia honek transmititzen duena, Lasaitasun, 

inguruaren edertasunak, naturaren oparotasunak eta uraren doinuak (Lea ibaiarenak ibilbide ia osoan eta kantauri itsasoarenak ibilbidearen bukaeran) asko laguntzen dutelarik horretarako.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

✔ Zabala

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Barea

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Panoramikoa

✔ Konplexua

Dibertsoa Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Naturaren usainak dira nagusi Lea Ibilbidean zehar, belarrarena, basoena, ibaiaren hezetasunak eragindako usainak... Eta soinuei dagokenez aldiz batetik bertako izaki bizidunek sortuak, txoriak esaterako eta bestetik naturak emanak, uraren soinua, aizeak eragiten duena nabarmendu dutzakegu. Tarteka aurkitzen dugun egunzkiaren epeltasun goxoa eta ondorengo gerizpeetan dagoen freskurak sentsazio kontrajarriak sortzen dizkigu azalean baina orokorrean, bake eta lasaitasuna dira nagusiki sentipena



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Bailarako gertakizun historkioen islada bada Lea Ibilbidea, horren adierazgarri direlarik esan bezala ibilbidea bera (errege bidea, ardo eta arrainaren bidea) eta baita bertan aurkitzen diren errota eta burdinolak ere. EGizaburuagako Bengoleako burdinola eta errota bere sasoian Bizkaiko burdinolarik inportanteena, eta hamazortzigarren mende-hondarretan, Europako hornitzailerik handiena burdinazko langaitan, errege burdinola ere izana . Anbaten, ‘Flandriako Pika’ edo Zikai ospetsua, Velazquezen *



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Badu magikotasunik lantzen dihardugun paisaiak, historian zehar ibilaldi bat suposatzen duelako bere baitan. Baita bertan aurkitzen ditugun paisaia desberdinek ere (mendiak, lautadak, ibaia,...) sortzen diguten sosegua.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. Lantzen Koadro handian ageri dena, Bengolean landutakoa izango da. *Velazquezen 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: LEIRE ARANBURU KOBEAGA Data: 2012ko abenduak 11 Tokia: Lea     Ibilbidea Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Badira panelak, seinaleak, liburuxkak www.leaibarra.com webgunea eta dvd bat ere.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? ikusten den eraikinean eta ur-jausian soilik ikusten dira harriak. Gutxi Argazkian 

egonda ere eta gizakiak jarritakoak izan arren, garrantzia dute paisian, eraikin biak garrantzi handia baitute paisaian.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Ura ikusten da, ibaia eta ur-jauzia. Ura ikusi, entzun eta sentitu ere egiten da, argazkia atera nuen egunean, izan ere, euri asko egindako egunak izanik, zipriztinak errekatik at, norberarengana iristen ziren. Lekuaren izena, Bengolea, berak adierazten du aurreko urteetan izan zuen erabilera, Burdinola bat baitzen.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? ikusten ez bada ere, atzekaldean mendi maldatsu bat dago, bertan pinadia Argazkian 

da nagusi eta ez dago eraikinik. Eskuinalderago Okamikako industrialdea kokatzen da, mendiaren behealdean, baina lekutik bertatik ia ez da antzematen, baserri batzuk ikusten dira gehienbat.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? ez da ikusten paisaian, bertara ailegatzeko bidean bai ordea. Bide zidor bat da Lurzorua  eta kamioien igarotzeak egin duela dirudi. Eraikina kokatzen den aldean barik bestealdean, Lea Ibilbidea igarotzen da.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Landarediak paisaia estaltzen du gehienbat. Paisaiako elementu garrantzitsuenak dira ura eta landaredia, eraikitakoarekin batera. Agertzen den landaredia erreka ondoetako landaredia dela dirudi. Landareen artean ez dago banaketarik, hau da, landareek hartuta daukate ingurua.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? zehatz honetan nekazaritzak, abeltzaintzak zein basogintzak ez dauka Paisaia 

garrantzirik baina bai inguruan. Atzean zein aurrean kokatzen diren mendietan basoa da nagusi, baso azpian nekazaritzak garrantzia izan zuen lurzorua egonda ere, gaur egun, zelaia da, gutxi bada ere, abeltzaintzara bideratuta.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? Bengolearen, dokumentalizazioa XIV. mendetik dago baina b eranduago Eraikinaren, 

izan zen Pedro Bernardo Villareal de Berrizek beren garairako berrrikuntza oso garrantzitsuak sartu zituen epealdia. Inguruan dago Bengoleako dorretxea ere. Atzealderago dauden baserriek beste ingurukoen itxura dute eta industrialdeak aldiz, 30 urte inguru ditu.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Autoen errepidea nahiko gertutik pasatzen da, autoak entzuten dira, ur-jauziaren ur kantitatearen arabera, hau da , ur asko dagoenean ez da ura besterik entzuten. Lea Ibilbidea ere bertatik igarotzen da.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? bateko ur -jauzia eta errotaren eraikina dira elementu garrantzitsuenak. Garai 

Ur-jauziaren kontserbazioa ona dela esan genezake eta errota eta bestelako elementu guztien kontserbazioa aldiz egoera oso kaskarrean daude.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. Ni    bizi nnaizen herriko paisaia izanik, bizitzan zeharreko sentsazioak sortzen zaizkit.

Txikitan uste nuen leku oso polita eta berezia zela. Han eta hemen ikusten ziren bertako argazkiak, horrek bere garrantzia berresten zidala uste dut. Urtez urte landaredia indarra hartzen joan da eta eraikina jaten, beratara ailegatzeko zegoen lehengo bidea ere basazko bidea bihurtuz. Gaur egun, tristura piska bat ematen dit historikoa izan den leku bat hain egoera kaskarrean ikusita.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Zabala

Panoramikoa

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Konplexua

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

Koloretsua

Bizi-bizia

Harmoniatsua

Orekatua

Mugimendua

Barea

Lasaia

Arina

Gorabeheratsua

Segurtasuna

Erosoa

Segurua

Beldurgarria

Arriskutsua

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Lasaia

Oreka proportzioa

eta

Bat datorrena

Pixka zaratatsua

ez

bat

Kaotikoa

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Entzumenak hartzen du garrantzia batez ere, argazkia ateratako bezalako egunetan, euri asko egin ostean eta ibaia ur askorekin doanean. Ura ur-jauzitik eta Lea Ibilbidearaino ailegatzeak ere ukimena eta ikusmenean zentratzen laguntzen dute.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Gertakizun historikoek garrantzia dute. Garai bateko teknologia eta berrikuntza edierazten ditu.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Nerea Urrutibeaskoa Aldekogarai Data: 2012/12/10 Tokia: Gizaburuaga  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ez



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? ibilbidea egitea posible da Lea Ibilbidetik zehar eta ibilbidea horrek badu Inguruko 

bakardadea, lasaitasuna, naturarekin herremana, ondare-historiko artistikoa, baserri eta herri giroa zein nekazaritza-abeltzaintza . Aztertutako paisaiaren argazkia: http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786444033/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Ez,     herrira begiratzean ez d harririk ageri, mendiak eta zelaiak baizik.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Haize lekua ez da berez eta ibaia herrian zehar pasatzen da baina poliki doa eta ez da ur zaratarik entzuten. Herrian "errota" izena baserri askok dute izenean: Urrusulo errota, errota barri, Antsotei errota, Gandixa errota, Satsibar errota, etab.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? mendien barrenean kokatzen da lerro horizontalean dago baina inguruko Herria 

mendietan eta zelai inguruetan baserriak daude. Zelai eta basoen mugak nahiko forma geometrikoak dituzte.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? lur     azalak baso gehienetan pinuz estalita daude gaztetxoagoa edo zahartxoagoa eta

zelaiak bedarrez berde daude.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Zelaiak eta basoak dira, normalean mugan ez dago sastrakadiarik. Kolorea ez da aldatzen gehiegi, pinua delako basoetako zuhaitz nagusia, nahizta tarteetan bestelako zuhaitzen batzuk agertu noiz beinka..



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? paisaia herria aldea denez basogintza eta herria nabari dira,nahita Aukeratutako 

herrian nekazaritzak badu bere pisua, baserrietan okela ganadua, zaldiak eta ardiak daude gehienetan eta bakoitzak badu bere ortutxoa ere.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? multzo luzea bat da bertako eraikinak aro barrikoak dira baina gehienak estilo Herria 

antzekoak. Auzoetan berriz lehengo itxurako baserriak ditugu eta gehienak barriztatuta daude.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Gehien nabarmentzen dena fabrikak edo pabelloiak dira, baita errepidea pasatzen da herrian zehar eta integratuta daude.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? zehar bai daude iturriak, etxeak eskudoekin, ganaia, andaparak errotentzako Herrian  eta oinez bidea Markinatik Etxebarrira eta baita etxe dorreak izandakoak.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. txikitxo batua baina aldi berean zabala. Kolore berdea nagusia eta giro lasaia eta Herri  mugimenduu arina dago. Norbere bizitzako toki legez. Abestiak: 14 heriotzena

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Aniztasuna

Goxoa Uniformea

Ehundura Kolorea

Txikia

✔ Sinplea

Leuna

Pikorduna

Kolorebakarra

Motela

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Oreka proportzioa

eta

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Udaberriko egun lasai batetan inguruko bedar usain freskagarria usaintzen dugu eta beste egun batzuetan industrialdeko usain desatsegina.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Gertakizun historikorik ez baina bai gogorazten digu baserri girotik orain industria girora dagoen aldaketa.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Eleizak ematen dio. Jende nagusiak badu lehenako ohituren gogoeta. Prozesioak, abadea uztak bedeinkatzera etortzen zela baserrietara, batez ere San Juan egunean garia bedeinkatzera.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. egin ditun aldaketak nabrmenak dira: lehen etxeetan ez zegoen urik eta Bizimoduak  orain ez duenik ez, argia ere berdin.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Maria Jose Etxaniz Urigüen Data: 2012-12-10 Tokia: Etxebarria  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ez dut erabili nahizta eskuragarri egon.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke?

10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786282992/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786484584/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786550693/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786448593/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Kare     harria, meategiak egon ziren orain dela 100 bat urte, laister astertzekotan dagoz

berriro geologo talde bat.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Haizea: gune altuetan sumatzen da. Iturriak: dagoz baina ez errekarik ezta beste arazorik.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? borobileko mendizkak, eraikinak lautadetan dagoz, kontraste gutxiko formak. Forma 

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? edo zuhaitzez osatuta dago, dana berdea, kotraste gutxi, udazkenean eta Belarrez  udaberrian koloretsu.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Belardiak nagusi, basoak ere bai, sastraka gutxi, etxe inguruan soloak. Heziak gehienak, alanbre eta posteekin eginak



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? baita ere basogintza, gaur famili bat bakarrik bizi da abeltzaintzaz. Abeltzaintza 

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? geienak zahar barrituak dira. Eleiza 15. mendeko, baita beste 2 baserri ere. Eraikinak,  (auzoak 14 baserri ditu) (gutxi gora behera).

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? TV antenak baina nahiko urruti, baita argi indarreko posteak, ume jolasak ... eta eleiza ondoan eraikin deseroso bat oso gaizki integratua.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? ia ez dira ikusten,. Karobiak ere badagoz baina ez daude zeinaliatuta. Meategiak  Bideak eta mugarriak ez daukate alako interezik.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. baketzua nabaritzen da. Paisaje 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

✔ ✔

Aniztasuna Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Uniformea

Txikia

✔ Sinplea

✔ Zabala

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Pikorduna

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Urrutikoa

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Panoramikoa

Dibertsoa

Leuna

✔ Barea ✔ Erosoa

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Lore usaina ilunabarrean, zimaurrarena ere bai. Txori kantuak ugari, aize zarata, animalien orruak.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Gerra denboran itsasotik botatzen zituzten bonben aztarnak tontorramendi mendiko maldan nabaritzen ziren, gaur sasatrakak estali ditu



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. dela 30 urte edo geiago orain belardiak dagozan leku azkotan soroak egozan. Orain  Orrek bai pena emoten dau, zeren paisai zoragarria egoten zan, koloretsu, marra, borobil, era guztietako dibujoak.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: ekozaingo, Pilar, Txaro, Lorea Data: 12-12-05 auzoa Tokia: Gorozika-Ondarroako 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

euria ari zuelako Bestela (zehaztu:................................)

Bizikletaz

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Panel bat jarrita dago



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? joateko autzo 7 Km Ondarroatik Auzora 

Oinez 3,5 Km San Juan ermitatik Santa Kruzera ibilbide polita dago - Baita Tontorramendira ere. Auto bidetik igotzen hastean dorre etxe bat dago. Arranzubiad Dorrea.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? ia harri biluzik luraldean biztan, goialdean Max (Kalamuan) mendi gailur Ez    dago  dago eta gangor arkaitzua du. -Eraikuntzak, zubiak, ezila eta etxeak, harrizkoak dira, kare-harria, ziurrenik Markinako harrobitik ekarritakoak.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia nabarmena da, bi erreka bat egiten dira auzo erdian, bata Urtxo eta beztea Iturretatik datorrena. Bi iturri daude, bata Iturritxu eta beztea plazan eta Espille baserrian sortzen dan ura, Etxebarria eta Markina-xemein erabiltzen dan ur zati aundi bat ornitzen dau.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? koktzen dan zonaldea oso aldapatzua da. eliza eta etxe batzuk erribera dagoz Barinaga  baina baserri danak aldapetan eraikita dagoz hiru zonaldetan: Illaldapa (Max magalean), Asinaga aldea (Urko magalean) eta Iturreta (Mendibil magalean), danak oso aldapatzuak. Mendiz inguratuta dago danak mendi biribilak, max izan ezik

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? begi aurrean agertzen dana, berdea da, bi tono ezberdinekin, bata bedarra Lurzorua  baserri inguruetan eta bestea pinuaren berde iluna. Lurzoru biluzirik ez dago.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Paisaia osoa eztaltzen dau landarediak, batetik basoak (Lehena, gaztainak, pagoak eta haritzak zeuden tokietan, gaur egun pinu utzaz eta banakan bat, pago leizarra, gaiztaina edo haritza), eta beztetik (lehen labrantze zeuden tokietan) belardiak baserri inguruetan eta mendian larretan gaduak dabillen lekuetan. urtean zeak oso aldaketa gitxi igartzen da paisaian, udan belardiak bere berdetasuna galtzen dabenean edo udazkenean pago edo haritz bakarrak, urre kolore artzen dabenean bakarrik.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? eta abeltzaintza moldatutako paisaia da hau, nekazaritza ia presentziarik Basogintza  ez duelarik. Pinadiak eta larreak nagusitzen dira, basogintzari eta abeltzaintzari lotuak, eta baserri inguruetan baratzak, soroak eta fruta arbolak, tamaina txikikoak. Azpaldian igartzen ari da basoak zabaltzen ari direla baserri uztuen eraginez edo baserri uztu ez harren, nekazaritza bertan behera lagatzen danean. Eta pinuak, nagusitzen dira orain arte belardiak edo labrantzako lurrak izan diran tokientan.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? azuneko eraikin artean bi tipo daude, bata eraikin urbanoak, oso gitxi eta Barinaga 

danak kokatzen dira erriberan, Eliza inguruan, eta bezte danak baserriak dira. Eraikin urbanoak, bata beztea joten dagoz, bidea eta erreka inguruan, dagoen leku txikian; eraikin bi erreka gainean dagoz bezte lekurik ez dagoelako. Baserriak ostera oso diseminatuta dagoz. Geienak mantentzen dabe bere jatorrizko estruktura eta moldatzen eta azten joan dira urtearen kopuruz. Bezte batzuk ostera lengo baserri zaharra bota eta eraikin barria egin dabe leku bardinean.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Barinaga auzoan eragin gitxi izan dau azpiegitura barriak Azaltzekotan bat, izan leike frontoi barria. Beztela egin diren obra barriak edo eta eraikin barriak oso ondo integratu dira paisaian.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? hiztorikoak garrantzitzuenak, Max-kaamua mendian dagoz, bertan 3 trikuarri Astarna  aurki leike, hiruetatik onduen kontzerbatuta dagoen, Diruzulo Trikuarria da, losak desagertuta dagoz baina tumulua agerian dago. Bi edo hiru errotak dagoz danak bertan behera lagata. Bizkaia eta Gipuzkoa mugatzen dituen, metro eta erdiko mugarriak dagoz. Urko ibaia zeharkatzen daben hiru zubi harrizkoak dagoz, noiz egin ziren data zeatzik ez dago. Bezte elemento historiko Barinagako eliza da eta Santa Maneko ermita.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. Hiru     paisai ezbardinetan bananduko neuke. Bata behe aldea eta baserri inguruak, bere

belardiak, abereak eta euskal arkitekturaz, goxotasuna transmititzen dabena. Beztea, basoa, pinadiak eta bezte motako zuhaitzak, nahiko uniformea eta hirugarrena, goi aldea oso panoramikoa, lasaitasuna transmititzen dabena,

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

✔ Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Motela

Koloretsua

Bizi-bizia

Orekatua

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? 

10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? 

10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 7.   ATALA: 

Ogo gixi izan dira planta barriko eraikinak. Baserri danak tipologia berdinekoak dira, baina eraikin bakoitzak bere nortasuna du. Egin barriak be, euskal baserri itxura eta formakoak dira.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Javier Arrate Urigoitia Data: 2012ko Abenduaren 10 Barinaga auzoa Tokia: Markina-Xemein, 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Markina-Xemeindik eta Max-Kalamuara doan PR-BI 23 oinezko bidea pasatzen da. Informazioa Markina-Xemeingo Udala eta Alpino Artibai Web horrietan.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? onek edozelako guztoko pertzonantzako egokia da, zeren elementu guztiak Ibilaldi  daukoz.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Ia    ez da harri biluzirik atzematen lurrazalean. Hala ere, “Goikoetxe” deritzon paraejan

harkaitzak daude, nahiz eta sastrakak ia azalera guztia estaltzen duen. Kareharria da bertan nagusi. Horrez gain, etxebizitzek badituzte harrizko horma batzuk eta baita soro eta baratze batzuk ixteko egindako harresiek ere. Harearria eta kareharria, biak nahasturik daude.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Erreka ikusten ez den arren, sumatzen da bertan dagoela argazkia bi zatitan banatzen delako. Pinu ilada bat nabarmentzen da erreka hegalean.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? arteko lautada bat izanik forma borobilak eta leunak nabarmentzen dira. Mendien 

Bertan eteak, soroak eta basoak kontraste berezian ageri dira. Bertan eraikitako etxeek ez dute paisaiaren armonía apurtzen.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? biluzirik ez da ikusten apenas. Ikusten den apurra baserrietako baratzeek Lurzoru  osatzen dute eta paisaiaren kolorearekin armonian daude

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Paisaiaren zati handia estaltzen du landareriak. Argazkiaren behealdean belardiak daude gehien bat, baina baita fruta arbolak ere. Argazkiaren goikaldean hiru baso mota nabarmentzen dira. Ezkerrean txaraka, zuhaitz ezberdinez osatua, eta eskuinean pinudiak eta eukaliptoak.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? eta basogintzak moldaturiko landa paisaia da hau. Zelaiak abeltzaintzari Abeltzaintza 

esker mantentzen dira eta basoetatik berriz, eukalipto eta pinudi ustiapena ateratzea da helburu nagusia. Nekazaritzak ez du ia presentziarik, baratze txiki apur batzuk ikusi daitezke bakarrik.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? mota desberdinak daude. Alde batetik, euskal baserri tradizionalak, bai Eraikin 

herrigunean eta baita herrigunetik kanpo ere. Herrigunean harrizko etxe tradizional bat ere ageri da, baserria ez dena, eta Etxe-pintxo deritzon eraikinaren teilatua ere atzeman daiteke. Hau ere arkitektura tradizionalari lotua dago baina fatxadan margolan bereziak ditu (argazkian ez dira ageri). Bestetik, 70. Hamarkadako etxebizitza blokeak daude herrigunean, arkitektura tradizionalaren ondoan. Lehenengo sektorearekin lotutako txabolak ere badaude.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Azpiegitura nagusi bi nabarmentzen dira: goi-tentsioko linea eta errepide nagusia. Baita baserrietara doazen bigarren mailako errepideak ere.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? errota, Etxe-Pintxo jauregia, Urepel iturria, Batzartoki etxea eta baserri Bolinekeko  interesgarriak: Goikoetxe…

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. eta babesa transmititzen dizkigu paisaia honek, toki alaia eta argitsua Goxotasuna 

delako. Belardiek lasaitasuna transmititzen digute, toki itxien kontrako sentipena hain justu.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Aniztasuna

Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Goxoa

Txikia

Zabala

Panoramikoa

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Konplexua

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Kolorebakarra

Motela

Koloretsua

Bizi-bizia

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Barea

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Paisaia lasaia izan arren, errepide nagusia gertu pasatzen da eta 7.000 ibilgailuren joan etorria ia egun guztian entzuten da. Horrek lasaitasun sentsazio hori uxatzen du



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Bolineneko errotak eta gertu dituen presak eta zubiak garai batean izandako garrantzia ekartzen digu gogora. Erreka ez da herri erditik igarotzen baina ez herrigunetik oso urruti ere. Horregatik, herritarrek beti izan dute errekarekin nolabaiteko lotura, eta gaur egun ere erreka inguruan biltzen dira ospakizun puntualetan: Santa Kurutz jaiak, San Juan suak…



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Magikotasuna, esan daiteke, Etxe-Pintxo jauregiaren margolanek ematen dutela, batez ere goizaldeko edo iluntzeko argiarekin fatxadako kolore gorrixkak indartzen direnean. Horrez gain, errekak ere badu majikotasuna San Juan egunaren bezperan, bertan batzen baitira herritarrak suaren inguruan.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 10.4     ATALA:

ainerakoan, Etxe Pintxo jauregiaren ikusgarritasunak zer pentsatu handia ematen du garai hartan horrelako margolanak egin izanaren inguruan. Margolan horiek atzetik historia dute, beste garai batera eramante gaituzten kontuak.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Data: herriko kanpai dorretik ikustia Tokia: Berriatua 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? 

Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? azaltzen dira baina ez gehiegi, tarteka - marteka gris koloreko harri multzo Harriak  txikiak daude.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Ura azaltzen da. Manantial dezente daude, gehienen inguruan iturriak daude eraikita. Eguraldi lainotsua denean lainoa izaten da.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? dagoen gune bat da. Eraikinak han hemenka banatuak daude altuera Altueran 

ezberdietan. Forma borobilduak dira gehien bat, ez dago hormatzar bertikalik. Formak era harmoniatsuan daude nahastuak.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? bat baserriarekin lotutako lurzorua da. Ortu lurrak eta animalien bazkarako Gehien 

erabiltzen diren belardiak dira nabarmentzekoak. Koloreen aldetik ez dago kontraste nabarmenik, berdeak dira nagusi nahiz eta elementuaren arabera tonu ezberdina hartzen durten.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Belardiak eta basoak dira nagusi, tarteka sastrakadiren bat edo beste ere badagoen arren. Landare hesiak badauden arren gehien bat estaka eta alanbrez egindakoak nabarmentzen dira. Belardiak urtaro bakoitzean ohiko koloreak hartzen ditu. Basoei dagokienez pinua da nagusi eta beraz, urtaro aldaketa ez da gehiegi nabarmentzen. Hala ere, bestelako basoren bat ere badago eta horietan urtaro bakoitzean kolore aldaketa handiak izaten dira.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? ugari daude eta lurrak orokorrean nekazaritza eta abeltzaintzarako erabiltzen Baserri 

diren arren basogintzak ere pisu handia du. Azkenaldian, baserri etxe ziren batzuk desagertu eta "txaleta" modernoak azaldu dira eta aisialdirako "txabola" dezente ere bai. Abereen artean gehien bat behiak ikusten dira, nahiz eta zaldiak eta ardiak ere ikus daitezkeen.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak� betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? honetan eraikin gehienak baserriak dira batzuk oraindik berriztatu gabe daude. Auzo 

Berriztatu direnen artean batzuk era modernoan egin dira eta besteak jatorrizko materialak mantenduz. Zelaiak ziren tokietan txabola dezente azaltzen dira baina hala ere belardiak dira nagusi. Ez da hazkunde nabarmenik eman eraikinen kopuruan eta populazioan aspaldian ez da mugimendu berezirik gertatu, nahiz eta garai batetik gaur arte bertako biztanle kopurua jeitsi den. Batzuk egunean zehar baserriko lanak egiten izaten dira nahiz eta bizilekua herrian duten.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Markina-Xemeindik plazara arte doan errepidea da gizakiak egindako azpiegituretan nabarmenena eta hurrunago dauden baserrietara iristeko porlanez egindako bide dezente daude. Telefono konpainia baten antena jarrita dago auzo honen goikaldean baina ez da bistara gehiegi nabarmentzen antenaren ingurura gerturatu ezean. Elektrizitate sarearen kable eta posteak era badaude, gehien bat errepidearen erdi ingurura iritsitakoan ikusten da, bertan bait daude posterik handienak bista bistan.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? bide zahar daude baina landarediak disimulatzen ditu, zuhaitz edo baso Hainbat 

artean daudelako. Hala ere, erabilgarri daude oinezkoentzat. Egoera nahiko onean daude orokorrean.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. jatorrizko tokia da eta beraz, sustraiak han ditut. Txikitatik bertan bizi izan Familiaren 

ditugu hainbat esperientzia, batez ere baserriko lanekin lotura sortu izan digu. Aisialdia ere bertan bizi izan dugu. Familiarekiko lotura, lasaitasuna, isiltasuna eta batez ere, natura gogorarazten dizkidate.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Aniztasuna

Uniformea

Ehundura

Leuna

✔ Kolorebakarra

Kolorea

Txikia

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Motela

Koloretsua

Bizi-bizia

✔ Orekatua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

eta

Panoramikoa

✔ Sinplea ✔ Pikorduna

Harmoniatsua

Oreka proportzioa

Zabala

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Natura usaina da nagusi; animaliek, belarrak eta orohar, naturak berak sortzen dutena. Ez da zaratarik nabarmentzen animalien hotsak gehien bat. Trafiko oso gutxiko gunea da eta beraz, arlo horretan zarata gutxi dago.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Aurrez esan bezala, paisaia hau guztiz lotuta dago nire arbasoekin, familia bertan jaioa bait da. Bertan dago gure baserria eta familiakoen hazienda eta ortuak ere bai. Txikitako oroitzapenak: udan ortuan ibiltzen ginen eta belarra biltzen lagundu, neguan elurretan jolastu edo amamarekin gaztainak bildu,... Emozionalki poza eta lasaitasuna sorrarazten dizkit.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Bertako lasaitasunak egiten du magiko niretzat; zarata ezak eta naturaz inguratuta egoteak egunerokotasunetik aldentzeko ematen duen erraztasun horrekin eta herrigunetik 5,5km-ra dagoelarik.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 5,5kmtara dago eta errepidea plazan bukatzen da. Plazatik harago Markina-Xemeindik 

joateko baserri bideak daude batzuk porlanez eginak beste batzuk harriz eta lurrez. Plazan bertan San Juan eta San Kristobalen ermita dago eta haren behekaldean probalekua. Gaur egun, oraindik orain proba ezberdinak erabiltzeko erabiltzen da. Aspaldion egindako etxe berri horien inguruetan elementu moderno batzuk ere azaltzen dira, hala nola, zinburuak edota igerilekuak baina oso banakak dira. Iristeko erraztasunak: -Autoz joateko ez dago inolako zailtasunik -Markina-Xemeindik oinez joateko aukera ezberdinak daude errepidetik edo mendi bideetatik. Malda nahikoa dago baina ez da hain zaila. -Gurpildun aulkian plazan eta errepide inguruetan ibiltzeko ez da eragozpen nabarmenik baina probalekura jaistea ez da hain erraza. Bestalde, baserrietara gerturatzeko bideak maldatsuak dira.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: IRMA ETXEBERRIA GERENABARRENA Data: 2012ko abenduaren 6a AUZOA, MARKINA-XEMEIN Tokia: ITURRETA 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ermitak badu berezitasun bat, zurezko gangaduna da. Bizkaiko bakarrenetako bat, oso berezia omen da eta hori azaltzen duen web gune bat badago. Ez da turismo liburuxketan azaltzen, izan ere ez da gune turistikoa.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke?

10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786580876/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786592096/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786578855/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786405202/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786569666/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786605824/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Bai,     harria gutxi. Ez du azalera handirik hartzen. Gris ilunak dira. Apur bat kare harria

eta harbel harria gehiago.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia da nabarmenena. Mareak ere ikusten dira errekaren ibilguan egunero. Baita itsasoa zakar dabilenean olatu txikiak heltzen dira inguruetara. Landareak eta animaliak ere ikusten dira. Eguraldiaren arabera, kaioak eta ubarroiak barrurantz etortzen dira. Koartzak eta lertxunak ere.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? inguruetan laua da baina eskuin aldean horma bertikalak daude saihet Errekaren 

bidearen atzean. Ebakitako horma bertikalak landaren estaltzen ari dira, untza e.a. 6 zubi daude ibaiaren bi ertzak lotzeko. Zaharrena Errenteri auzokoa eta berriena itsasotik urbilena.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? behean dagoenean lurzorua agerian dago, baina udaberrian, eguzkiaren Marea 

indarrez, bertako landareek ugaritzen dira. Faduran ere badaude bertako landareak: ihiak, lezkadiak e.a. Eskuin aldean ugariak dira ere arbolak eta ezker aldean eta faduran bertan 500 landare sartu dira martxoan

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Eskuin aldean ibai bazterreko baso dotorea dago. Faduran bertakoak direnak: Salicornia, limoniun, spartina, inula, halimone, ihiak, tamrixak. Inguruetan haritzak, arteak, haltzak, pinuren bat, sastrakak.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? inguruan badaude soro batzuk: artoaz, sagastiak eta baratzak. Behi batzuk Faduraren  ere ikusten dira. Baita negutegi bat non ekoizten dituzte landareak saltzeko.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak� betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? batzuk badaude jatorrizko eran, baina gehienak berriztutakoak edo berriak dira. Baserri  Nekazaritzatik gutxi batzuk bizi dira eta azokara eramaten dituzte berurak, lorak e.a.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Zubiak berritu dira. Sahiets bidea egin da. Fadura gainean Ondarroa erdia eraiki da: eskolak, etxeak, lantokiak, bide gorria, paseatzeko eremuak ibaien aldi bietan. Portuak: arrantza txaluparentzat eta portu deportiboa. Futbol-zelaia. kiroldegia. Institututa, Arrantza Eskola e.a.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? Zubi     Zaharra eta bertatik igarotzeko zegoen horma diru bilkta egiteko Gipuzkoatik

zetozen txalupak, jendea Kofradi Zaharra, nahiz eta benta-lekua erre egin zen. Likona dorrea, Astilleroak eta olak desagertu dira. Sta. Maria Eliza Kanttoipen, portua zen garaiko bi beroindola daude hormetan. Zubi birakaria. Arraun Elkatea.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. harmonia eta indarra. Nahiz eta gizakiak , askotan era desegokian erbabili naturaren  izan dugun, oztopo guztien gainetik, oreka lorzen du eskuzabaltasunez berriz eskeiniz.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Barea

Lasaia

Arina

Erosoa

Segurua

Beldurgarria

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Pixka zaratatsua

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

✔ bat

Gorabeheratsua Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Euriteak egon direnean zara zalapartatsua entzuten dut etxetik baita Artibai, eta Zaldu ibaiadar bat. Baita aurrean dauden basotxoan arbolaren doinua ere. Kresal usaina eta kolore biziak energia ematen didate.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Ondarroako portuaren ibaiertzean eraikitako ontzien kalitate teknikoa oso preziatua zen. Inguruko elizateetan 23 burdinolaraino egon ziren: 2 Berriatuan, 2 Etxeberrian, 14 xemeinen eta 5 Zenarruzan. Arrantza kontserbat esportatzen ziren.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Itsasoa eta errekak, urak, ez du pertsonak eta lekuak bereizten, batu egiten ditu, elkar aberastuz.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. Ura     ezinbestekoa da bizitza mantentzeko, beraz zaindu dezagun inguruan dukaguna

gure ardura da eta datozen belaunaldiei, guk jaso dugun bezala, besteei elkar emateko hizkuntza bezala.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Mª Cruz Lekunberri Rodriguez Data: 2013-3-26 Tokia: ONDARROA  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ez.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? dukagunaz ez gozatzea ez dauka barkamenik...!!! Bertan  Aztertutako paisaiaren argazkiak: http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786538732/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786768473/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786490521/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786774293/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786483591/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786669555/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786726604/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786537521/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786742823/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786818403/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786735683/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9786659644/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Theatre Walks. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

8 . ER R EF ER E NT Z I EN Z E R R E ND A Arabar Errioxako Ardoaren ibilbidea. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, (e)tik http://www.rutadelvinoderiojaalavesa.com/eu/

uztailakaren

25a,

Year calendar MainÄppelHaus. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htm

Aux Saveurs du Marais. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm Branding Guide. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren http://www.lifescapeyourlandscape.org/Branding-Guide.htm

29a,

-(e)tik

Campos Gómez, E., Collado Cueto, L. Á., Criado Clemente, B., Mesa León, B., Fernández Muñoz, S., Navacerrada Sánchez, J., … Santa Cecilia, F. (2010). El valor del paisaje: un repertorio de experiencias para la puesta en valor de los paisajes rurales españoles. Madrid: Ministerio de Medio Ambiente. Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea. (d. g.). Idoki. Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 29a, -(e)tik http://www.idoki.org/pages.php?nom=accueil Fundació el Solà. (d. g.-a). Fundació el Solà. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 18a, (e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Fundació el Solà. (d. g.-b). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Gandolfi, C. (Arg.). (2007). Catalogo delle buone pratiche per il paesaggio = Catalogue de bonnes pratiques pour le paysage = Catalogo de buenas practicas para el paisaje. Perugia: Alinea. Generalitat de Catalunya. (d. g.). La Carta del Paisatge: un instrument col.lectiu i voluntari de compromís a favor del paisatge. Protocol. Generalitat de Catalunya. La ruta´l quesu y la sidra. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.rutalquesuylasidra.com/ lifescapeyourlandscape. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/ Observatorio del Paisaje de Catalunya. (2013). Cartas del paisaje. Observatori del Paisatge. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 7a, -(e)tik http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai

-(e)tik

196

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Lea-Artibai.  

Lea-Artibaiko behin betiko txostenaren eranskinak

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you