Page 1

2013

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa

Txostenaren eranskina. Debagoiena


Edizioaren ©: PAISAIA SM Donostia Ibilbidea, 76. 20115 – Astigarraga Tel. eta faxa: 943 335048 paisaia@paisaia.com

Izenburua: Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena Egilea: Miren Askasibar Bereziartua

Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Internazionala baimen baten menpe dago. Baimen horren kopia ikusteko, zoaz hona: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.eu. Aske zara: Lan hau kopiatu, banatu eta jendaurrean hedatzeko. Baimenaren baldintzak betetzen dituzun artean, baimendunak ezingo ditu askatasun hauek baliogabetu.

Baldintza hauetan:

Ekoizlea: DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea

Aitortu — Lanaren kredituak aitortu behar dituzu, lizentziaren esteka eman, eta aldaketarik egin ote den azaldu. Hori guztia zentzuzkoa den edozein modutan egin dezakezu, baina ez aditzera emanez baimendunaren babesa duzunik edo hark obraren erabilera hori babesten duenik.

Tokia eta data: Astigarraga, 2013ko urria

Ez merkataritzarako — Ezin duzu lan hau merkataritza xedetarako erabili.

Azaleko argazkien egileak: Pello Garai, Joxe Mari Unzueta, Jose Angel Mikeo

L.G.: SS-1335-2013

Dokumentu honen egilea edo egileak, eta PAISAIA SM enpresa espresuki eta osotasunean aipatuko dira dokumentuaren zati bat edo dokumentu osoa kopiatu, banatu, jendaurrean hedatu, modu interaktiboan (Internet edo bestelako bitartekoak erabiliz) jendearen eskura jartzen diren bakoitzean. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Lan eratorririk gabe — Lana beste batzuekin nahastu, eraldatu edo lan eratorririk sortzen baduzu hartatik abiatuta, eraldatutako materiala ezin duzu banatu. Lizentzia publiko honetatik at dauden baimenak ondoko estekan daude eskuragarri: www.paisaia.com. 1


PROIEKTUAREN IZENBURUA Baserri-paisaia atlantikoen balioa agerian jartzeko jarduerak

DEBAGOIENEKO LANDA-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIOAN PROPOSAMENEAN PARTE HARTU DUTEN PERTSONA ETA ERAKUNDEAK

ETA

EKINTZEN

Aiert Lizarralde (Mekoaldeko auzo-ordezkaria) Aitor Uriarte (Araozko auzo-alkatea)

DEBAGOIENEKO ESKUALDEKO LANEN ZUZENDARITZA Agurtzane Diaz (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea)

Aitziber Gorosabel (Leintz Gatzagako udala) Alfredo Uribetxebarria (Goronaeta auzoko herritarra) Amaia Zabaleta (Emakume Baserritarren Elkartea)

PROIEKTUAREN ZUZENDARITZA Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea)

Ana Heriz (Debagoienako Mankomunitatea) Ana Maiztegi (Arantzazuko auzo-alkatea) Andoni Mugika (BAGARA prozesu humanizatzaile komunitarioa)

PROIEKTUAREN JARRAIPENA Agurtzane Diaz (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Agurtzane Etxaniz (DEBEMEN Landa Garapen Elkartea) Ana Fernández (MENDINET Landa Garapenaren Aurrerapenerako Elkartea) Iker Karrera (TOLOMENDI Landa Garapen Elkartea) Itziar Agirre (HAZI Fundazioa) Joxe Manuel Zubizarreta (GOIMEN Landa Garapen Elkartea) Juan Kruz Alberdi (BEHEMENDI Landa Garapen Elkartea) Juan Mari Totorika (URKIOLA eta LEA-ARTIBAI Landa Garapen Elkarteak) Mónica Alonso (ENKARTERRIALDE Landa Garapen Elkartea) Yurre Peñagarikano (URKOME Landa Garapen Elkartea)

Arantza Otaduy (Arrasate Zientzia Elkartea) Aritz Galdos (Murgiako auzo-alkatea) Eugenio Otxoa (Leintz Gatzagako udala) Garazi Etxebarria (Aretxabaletako udala) Igor Guenetxea (Arkarazoko auzo-alkatea) Igor Orobengoa (Garagartzako auzo-alkatea) Ikerne Altube (Oñatiko udala) Imanol Biain (Oñatiko Natur Eskola) Inmaculada Beristain (Antzuolako udala) Iñaki Irizar (Bergarako udala) Iñaki Madinabeitia (Eskoriatzako udala) Javier Arregi (Arantzazuko auzo-alkatea)

PROIEKTUARI AHOLKULARITZA TEKNIKOA Miren Askasibar (PAISAIA SM) Ainara Flores (PAISAIA SM)

Jesus Elortza (Bergarako udala) Jesus San Bizente (Apotzaga auzoko herritarra) Jon Betanzos (Oñatiko Natur Eskola) Jose Angel Mikeo (Angiozarko auzo-alkatea)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

2


Jose Mari Bengoa (Dekala elkartea) Jose Mari Unzueta (Bedo単ako auzo-alkatea) Juan Jose Ega単a (Garibaiko auzo-alkatea) Juan Mari Ibabe Erostarbe (Araotz auzoko herritarra) Juan Mari Lezeta (Apotzagako auzo-alkatea) Luis Urkia Ibabe (Ugastegi baserria) Maite Ariztegi (NEKATUR Nekazalturismoa-Landaturismoa elkartea) Mikel Ortueta (Bolibarko auzo-alkatea) Mila Elorza (Angiozarko batzarra) Nerea Altuna (Arrasate Zientzia Elkartea) Onintza Andres (O単atiko herritarra) Pello Garai (Arrasateko udala) Rafa Ugarte (Arrasateko udala) Santi Etxezarreta (Antzuolako udala) Susana Aiastui (Ekoizlea) Xabier Arana (Arantzazuko auzoko herritarra) Xabier Arbulo (Oroko auzo-alkatea) Agurtzane Diaz (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Bakarne Burunza (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Bixente Unzurrunzaga (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) Itziar Urizarbarrena (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea) M. Carmen Iturbe (DEBA-GARAIA Landa Garapen Elkartea)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

3


0. Aurkibidea

4.3. Kurtzetxiki mendiaren balioa agerian jartzea ....................................................... 90 4.4. Mundumira programa......................................................................................... 90

1. EKINTZEI BURUZKO ZEHAZTAPENA.................................................................................. 7

4.5. Ibilbide tematikoak ............................................................................................. 90

1.1. Behin betiko ekintzen zerrenda ................................................................................ 7

4.6. Turismo aktiboa.................................................................................................. 90

1.2. Ekintzei buruzko inkestaren emaitzak ....................................................................... 9

4.7. Bisita gidatuak .................................................................................................... 90

1.3. Ekintzen fitxak ....................................................................................................... 20

5. Landa-eremuaren dinamika suspertzea ..................................................................... 91

1.3.1. Fitxei buruzko argibideak ................................................................................. 20

5.1. Berpiztu programa .............................................................................................. 91

1.3.2. Ekintzen banakako fitxak ................................................................................. 21

5.2. Landa eremuetako auzo-lokalak .......................................................................... 91

2. LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO ESKUALDEAN BURUTAKO EKINTZAK ........ 87 1. Sentsibilizazioa eta hezkuntza ................................................................................... 87 1.2. Eskola baratzak .................................................................................................. 88 1.3. In Agro Salute..................................................................................................... 88 1.4. Sustraia telebista saioa ....................................................................................... 88 1.5. Ihitza.................................................................................................................. 88 1.6. Biolur ................................................................................................................. 88 2. Lehenengo sektorearen profesionalizatzea ................................................................ 88 2.1. Dinamiza-TIC ...................................................................................................... 88

6. Bestelakoak .............................................................................................................. 91 6.1. Azpiegitura handien eragina................................................................................ 91 6.2. Bideen konponketak eta seinaleztapena.............................................................. 91 6.3. Iturrigorriko LIFE proiektua ................................................................................. 91 7. Etorkizunera begira aurreikusten diren proiektuak ..................................................... 91 7.1. PR-GI-96 Udala-Besaide-Udala ibilbidearen balioa agerian jartzea ........................ 91 7.2. Bergarako gerriko berdea ................................................................................... 91 3. BESTE ESKUALDE ETA HERRIALDE BATZUETAN LANDA-PAISAIEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO EGINDAKO HAINBAT EKIMENEN ANALISIA......................................................... 92

2.2. HAZIren ikastaroak ............................................................................................. 88

3.1. Sarrera ................................................................................................................... 92

2.3. Wifi rural de proximidad ..................................................................................... 88

3.2. Ekimen eredugarrien azterketa ............................................................................... 93

3. Lehenengo sektorearen sustapena ............................................................................ 89

a) Ibilbideak ........................................................................................................ 93

3.1. GILUR azterketa ................................................................................................. 89

b) Lehenengo sektorea........................................................................................ 99

3.2. O単atiko hiltegiaren kudeaketa ............................................................................ 89

d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak ......................................................... 102

3.3. JAKION S.L. ......................................................................................................... 89

e) Nortasuna..................................................................................................... 106

3.4. EKOLAPIKO - Elikadura orekatua bertako elikagai ekologikoekin .......................... 89

f) Kostaldea ...................................................................................................... 106

3.5 Basherri taldeak .................................................................................................. 89

g) Gune industrialak lehengoratzea ................................................................... 107

3.6. Produktuen salmenta zuzena, azokak ................................................................. 89

h) Ikastetxeak ................................................................................................... 108

3.7. Latxa esnea ........................................................................................................ 89

i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea................................................................ 111

3.8. Debagoiena baserrisarea .................................................................................... 89

j) Ekitaldiak ....................................................................................................... 111

3.9. Sustraibarri ........................................................................................................ 89

k) Paisaia leheneratzea...................................................................................... 112

4. Landa-turismoaren sustapena ................................................................................... 90

4. BASERRI-PAISAIEN BALIOEN IDENTIFIKAZIORAKO ERABILITAKO FITXAREN EREDUA ...... 113

4.1. Karakate-Irimo mendi lerroa balioan jartzeko proiektua ...................................... 90 4.2. Jardunaldi gastronomikoak ................................................................................. 90 Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

5. FITXEN BIDEZ AZTERTUTAKO PAISAIEN KOKAPEN ESPAZIALAREN ADIBIDEA ................. 114

4


6. ESKUALDEAN OSATUTAKO PAISAIAREN AZTERKETAREN FITXAK ................................... 117 7. ERREFERENTZIEN ZERRENDA....................................................................................... 260

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

5


1 . EK IN T Z E I B U R U Z K O Z E H AZ T AP E NA 1. 1. Be hi n be tik o e kintz e n z e r r e nda

15. Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

Ba s e r r i - pa is a ie z g oz a tu a ha l iz a te r a bide r a tuta ko e kintz a k

16. Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

1. Eskualdeko bide zaharrak eta herri-bideak berreskuratzeko ekintzak burutu, eta horiek oinarri bezala hartuta baserri-paisaiez gozatzeko ibilbideak identifikatu.

17. Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

2. Kurtzebarri edo Iturrigorriko pagomotzen inguruan paisaia-ibilbide kulturala egokitu.

18. Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

3. Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

Ba se r r ita rr a k e g ite n due n la na r e kiko s e nti be r a tz e a r i e ta pa r ta ide tz a r i lotuta ko be ste la ko e k intz a k

Ba s e r r i - pa is a ie n ka lita te a hobe tz e ko e ki ntz a k 4. Eskualdeko ondare eraikiari buruzko informazioa bildu, ikuspegi orokorra izateko. 5. Arantzazuko inguruetan eta eskualdeko beste toki batzuetan hesi biziak berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

19. Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu.

6. Urkuluko urtegiaren inguruek jasaten duten masifikazioa gutxitzeko neurriak hartu.

20. Herritarrak eta bisitariak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

7. Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko.

21. Baserritarrak euren jardunak paisaian duen eraginaz jabetzeko eta baserri-paisaien zein haien produktuen balioa aintzat hartzeko sentiberatze ekintzak burutu.

8. Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

22. Landa eremuko balioak zabaltzeko sakelako telefonorako aplikazio bat sortu.

9. Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, landapaisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

23. Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa.

10. Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

24. Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

S e nts ib iliz a z i or a ko m a te r ia la k pr e s ta tz e ar i bur uz ko e kintz a k

25. Eskualdeko herri edo hiri nagusiko Aste Berdean landa eremuan garatuko diren hainbat jarduera txertatu (lehiaketak, ibilaldiak, erakusketak eta abar).

11. Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez. 12. Baserri-paisaiaren inguruko sentsibilizazio materiala sortu eskualdeko webguneetan txertatzeko. 13. Eskualdeko landa-paisaien inguruko hausnarketa bultzatuko duen argitalpena prestatu, garai bateko eta egungo landa-paisaien argazkiak oinarri gisa erabiliz. 14. ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

26. Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatzen jarraitu, eta baserri-paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu. 27. Eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko ikastetxeei zuzendutako jarduera didaktikoen proposamena prestatu, landa-paisaiak ardatz gisa hartuta eskualdeko baserri-paisaiak ezagutzera ematea helburu izango dutenak. 28. Gizarte eragile ezberdinak koordinatu auzolana bultzatzeko, bai orain arteko auzolan eredua zein formula berriagoekin.

7


29. Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna proiektuaren helburuen mesedetarako nola erabil ote daitezkeen hausnartu.

42. Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoetan horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa. Horretarako, borda edo baserri hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez.

30. Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu.

43. Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko.

31. Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz 32. Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri-paisaiak ezagutzera emateko. L e he n s e ktor e ko pr odu ktue n k onts um oa r i bur uz ko e kintz a k 33. Baserriko produktuen kontsumoa eta paisaiaren balioen kontserbazioaren inguruan herritarrak sentikortzeko ekimenak zabaldu. 34. Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin sustatzeko ekintzak bultzatu. 35. Eskualdeko produktuak erostea eta zerbitzuak kontsumitzea sarituko duen sistema sortzea.

44. Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da. 45. Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu. 46. Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan. 47. Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada egiten direnak indartu. 48. Baratze ekologikoen jarduera bultzatu, baserritarrak horretara bideratuz. A isia ldia e ta tur is m oa r i lotuta ko e k intz a k

36. Eskualde mailan eskaria duten lehen sektoreko produktuen ekoizpen, eraldaketa eta salmenta sustatzeko ekimenei jarraipena eman.

49. Eskualdera datozen bisitariek bertako balioez gozatzeaz gain, ekarpen bat egiteko bideak aztertu.

37. Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu.

50. Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu.

L e he n s e ktor e a r i e ta la nda - e r e m uko he rr ie i bur uz ko e kintz a k

51. Eskualdean ekoizten diren produktuen inguruko auto edo/eta bizikletazko nahiz oinezko paisaia-ibilbideak egokitu.

38. Artzaintzari lotutako lurrak, ohiturak, produktuak, hau da, artzaintzaren mundua babesteko neurri bereziak hartu. 39. Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz. 40. Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, baizik eta transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri. 41. IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu (adibidez, produktuen salmentarako).

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

52. Itxitako harrobiak egokien ikusten diren erabileretarako berregokitu. A r a udia , lur ra lde a ntola m e ndua e ta hir ig intz a r i bur uz ko e kin tz a k 53. Gure proiektua borobildu eta egindako lanari jarraipena eman eskualdeko Paisaiaren Karta eginez. 54. Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu. 55. Lurralde zaintzaren esparruan egiten ari diren ekimenei eutsi (lur bankuak, akordio puntualak...) eta horiek eskualde guztian hedatzea bultzatu.

8


56. Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herrigune txikien nortasunari eusteko neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez.

E skua lde a n ba s e r r i - pa is a ie n pr oie ktua r e n ba ita n e k intz a k pr opos a tz e ko ospa tuta ko sa io e ta n pa r te ha r tu a l z e nue n?

57. Bailaretako zelaiak, artzaintzari lotutakoak, babestu. 58. Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu. 59. Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea errazten jarraitu, bertako paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako. 60. Landa eremuan eraikin, instalazio eta azpiegitura berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu eta ezarri. 61. Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak egitea lagunduz. 62. Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

63. Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

1. E kintz e n g a i z a ba le n ing ur uko le he nta s u na k ( 1= l e he nta s un t xik ia , 5= le he nta su n ha ndia )

1. 2. E kintz e i bur uz k o inke s ta r e n e m a itz a k

Jarraian adierazitako ekintzen kategoria bakoitzarentzat lehentasun maila adierazi. Mesedez, kontuan hartu kategoria bakoitzaren barruan dauden ekintzak zure erantzuna emateko (posta elektronikoz jasotako dokumentuan irakurri ahal izango dituzu).

Jarraian ekintzen inguruan egindako inkestaren emaitzak jaso dira, grafikoetan irudikatuta. Inkesta egiteko oinarri gisa ekintzak proposatzeko eta eztabaidatzeko ostatutako saioan adostutako zerrenda da, txostenaren dokumentu nagusiko 6.4 atalean jaso dena. Inkesta burutu ondoren ekintzetako batzuk beste ekintzen azpi-ekintza bezala jasotzea erabaki da, eta horregatik egon daiteke aldaketaren bat txosten nagusiko 6.4 ataleko zerrendaren eta eranskinen dokumentu honetako 1.1 ataleko zerrendaren artean.

Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak 1

0 %0

2

1 %9

3

4 % 36

4

5 % 45

5

1 %9

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

9


1

0 %0

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak

2

1 %9

1

0 %0

3

1 %9

2

0 %0

6 % 55

3

1 %9

4

3 % 27

5

7 % 64

4

5

3 % 27

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak 1

0 %0

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak

2

0 %0

1

0 %0

3

4 % 36

2

0 %0

6 % 55

3

3 % 27

4

3 % 27

5

5 % 45

4

5

1 %9

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak

Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak

1

0 %0

1

0 %0

2

0 %0

2

0 %0

3

2 % 18

3

6 % 55

4

4 % 36

4

2 % 18

5

5 % 45

5

3 % 27

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

10


Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak 1

0 %0

2

1 %9

3

2 % 18

4

4 % 36

5

4 % 36 Bai

11

% 100

Ez

0

%0

Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, landapaisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko. 2. E kintz e n a r te a n le he nta s una k f inka tz e a 2.1. Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak eta baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren ekimenak sustatzeko. Bai

11

% 100

Ez

0

%0

Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

Bai

10

% 91

Ez

1

%9

Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

11


Bai

11

% 100

Ez

0

%0

2.2. Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla ziurtatu.

Eskualdeko bide zaharrak eta herri-bideak berreskuratzeko ekintzak burutu, eta 9 horiek oinarri bezala hartuta baserri-paisaiez gozatzeko ibilbideak identifikatu.

% 20

Kurtzebarri edo Iturrigorriko pagomotzen inguruan paisaia-ibilbide kulturala 1 egokitu.

%2

Eskualdeko oinezko bide berdeen sarea diseinatu eta zabaldu.

%7

3

Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

Eskualdeko ondare eraikiari buruzko informazioa bildu, ikuspegi orokorra izateko. 7

% 16

Arantzazuko inguruetan eta eskualdeko beste toki batzuetan hesi biziak 1 berreskuratu, eta lubakiak dauden lekuetan horiek balioan jarri.

%2

Urkuluko urtegiaren inguruek jasaten duten masifikazioa gutxitzeko neurriak 0 hartu.

%0

Unibertsitateekin harremana sendotu, baserri-paisaien aldeko izango diren 6 ekimenak sustatzeko.

% 14 Bai

11 % 100

Flora exotiko inbaditzailearen hedapena mugatzeko neurriak hartu.

%7

Ez

0

Pinudien eta eukalipto-landaketen hedapena mugatzeko neurri egokiak landu, 6 landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko.

% 14

Baserri-paisaiei lotutako ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jarri.

% 18

Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

3

8

%0

12


Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

8

% 73

Ez

3

% 27

Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

Bai

10 % 91

Ez

1

%9

Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

www.baserrisarea.com webguneko informazioan ibilbide naturalei buruzkoa 8 osatu baserri-paisaiari buruzko informazioarekin.

% 18

Eskualdeari buruzko informazio turistikoan (webguneak, liburuxkak...) proiektuan identifikatutako landa-paisaien balioak islatzen direla bermatu, horretarako 6 beharrezkoak diren azterketa eta aldaketak eginez.

% 14

Eskualdetik kanpoko turismoari buruzko web orriak eskualdekoekin lotu eta, 2 beharrezkoa bada, informazioa osatu.

%5

Baserri-paisaiaren inguruko webguneetan txertatzeko.

% 14

sentsibilizazio

materiala

sortu

eskualdeko

6

Eskualdeko landa-paisaien inguruko hausnarketa bultzatuko duen argitalpena prestatu, garai bateko eta egungo landa-paisaien argazkiak oinarri gisa erabiliz, 4 beste toki batzuetan egin den bezala

%9

Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu, herritarrekin elkarlanean 2 informazioa eta materiala biltzeko.

%5

13


ARGIAren “Euskal Herrian Ihesi� webgunean agertzen den eskualdeari buruzko informazioa osatu eta proiektuan identifikatutako balio nagusiak islatzen direla 2 ziurtatu.

%5

Eskualdeko telebistak landa-eremuari buruzko erreportajeak baditu bere web orrian ikusgai, horiek baliabide gisa erabili eskualdeko paisaiak zabaltzeko eta 6 bertara bisitariak erakartzeko eta bestelako web orrietatik horietara estekak sortuz.

% 14

Udal bakoitzaren esku utzi proiektuan baserri-paisaien balioen inguruan 1 sortutako ezagutza udalerriko ibilaldi markatuetan txertatzeko ardura.

%2

Eskualdeko baserri-paisaien balioak oinarri bezala hartuta haurrei zuzendutako 6 ipuinak eta kondairak berreskuratu edo asmatu.

% 14

Baserri-paisaietako zuhaitz eta zuhaixken liburua zabaldu eskualdean.

%2

1

Bai

11 % 100

Ez

0

%0

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu. 2.3. Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak paisaian txertatu.

Bai

11 % 100

Ez

0

%0

Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri-paisaiak ezagutzera emateko.

Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

14


Bai

11

% 100

Ez

0

%0

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus-entzunezko baliabideen inguruko 0 lehiaketak eta ekimenak proposatu, sentikortzeko ekintza gisa.

%0

Arteaz baserri-paisaietan gozatzeko ekimenak antolatu.

3

%5

Eskualdeko herri edo hiri nagusiko Aste Berdean landa eremuan garatuko diren 1 hainbat jarduera txertatu (lehiaketak, ibilaldiak, erakusketak, eta abar).

%2

Paisaiari lotutako jardunaldi gastronomikoak antolatu, edo ospatzen diren ekimen gastronomikoetan paisaiarekin erlazionatutako jarduerak txertatu, hala 5 nola, jardunaldian landuko diren produktuak ekoizten diren paisaian ezagutzea, ondoren prestatu eta dastatzeko.

%8

Eskualdeko nahiz eskualdetik kanpoko ikastetxeei zuzendutako jarduera didaktikoen proposamena prestatu, landa-paisaiak ardatz gisa hartuta 7 eskualdeko baserri-paisaiak ezagutzera ematea helburu izango dutenak.

% 11

Gizarte eragile ezberdinak koordinatu auzolana bultzatzeko, bai orain arteko 7 auzolan eredua zein formula berriagoekin.

% 11

Denbora bankuak, mikro-mezenasgoa eta hirietan gehienbat sortzen ari diren beste hainbat ekimen eta tresna proiektuaren helburuen mesedetarako nola 1 erabil ote daitezkeen hausnartu.

%2

Eskualdeko artisten artean baserri-paisaiekin lotura berezia dutenen lanak 1 paisaian txertatu.

%2

Lurraren kultura sustatu, hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz

5

%8

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

5

%8

Ikastetxeen bisitak edo udalekuak antolatu landa-eremuan, bertako baserri5 paisaiak ezagutzera emateko.

%8

2.4. Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Lehen sektoreak sortu eta mantentzen dituen baserri-paisaiek gizarteari ematen dizkioten onuren eta gizartearen ohiturek baserri-pasaietan duten eraginaren 10 % 16 inguruan gizartea sentiberatzeko materialak eta ekintza prestatu. Herritarrak baserri-paisaiak osatzen dituzten elementuak errespetuz tratatzeari 3 buruz sentiberatzeko ekintzak burutu.

%5

Baserritarrak euren jardunak paisaian duen eraginaz jabetzeko eta baserripaisaien zein haien produktuen balioa aintzat hartzeko sentiberatze ekintzak 6 burutu.

% 10

Landa eremuko balioak zabaltzeko sakelako telefonorako aplikazio bat sortu.

%3

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

2

Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu.

15


2.5. Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu.

Bai

10

% 91

Ez

1

%9

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Bai

11

% 100

Ez

0

%0

Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko.

Baserriko produktuen kontsumoa eta paisaiaren balioen kontserbazioaren 8 inguruan herritarrak (kaletarrak bereziki) sentikortzeko ekimenak zabaldu.

% 36

Eskualdeko lehen sektorearen ekoizpena bertan kontsumitua izan dadin 5 sustatzeko ekintzak bultzatu.

% 23

Eskualdeko produktuak erostea eta zerbitzuak kontsumitzea sarituko duen 6 sistema sortzea.

% 27

Eskualde mailan eskaria duten lehen sektoreko produktuen ekoizpen, eraldaketa 1 eta salmenta sustatzeko ekimenei jarraipena eman.

%5

Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeen jarraipena egin eta horiek dinamizatu. 2

%9

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Bai

11

% 100

Ez

0

%0

Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da.

16


Bai

10

% 91

Bai

9

% 82

Ez

1

%9

Ez

2

% 18

Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada egiten direnak indartu. b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

Bai

7

% 64

Ez

4

% 36

Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

Baratze ekologikoen jarduera bultzatu, baserritarrak horretara bideratuz.

Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

17


Bai

11 % 100

Ez

0

%0

Baserritarrak bere produktuetan eta eskaintzen dituen zerbitzuetan sinis dezan 5 ekintzak burutu.

%9

Artzaintzari lotutako lurrak, ohiturak, produktuak, hau da, artzaintzaren mundua 6 babesteko neurri bereziak hartu.

% 11

Lurrari lotutako ustiapenak bereziki sustatu, bultzatu edo lagundu, haien 8 bideragarritasuna eta etorkizuna bermatzeko asmoz.

% 15

Ustiapenetako laboreetan bertakoak diren barietateak berreskuratzeko eta, baita barietate horiei lotutako ezagutza hedatu (ez bakarrik laborantzari buruzkoa, 5 baizik eta transformazioari eta elikagaiak egiteari buruzkoa ere), kontserbatu eta zabaltzeko ere ekimenak martxan jarri.

%9

IKTak lehen sektorearen alde egiteko erabiltzen jarraitu eta horretan sakondu 1 (adibidez, produktuen salmentarako).

%2

Auzo-lokalik edo -elkarterik ez dagoen landa-auzoetan horrelako bat sor dadin sustatu, landa-bizitza suspertzeko tresna gisa. Horretarako, borda edo baserri 1 hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez.

%2

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. 5

%9

Lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten 4 diren ekimenak burutzeko.

%8

Basogintzaren produktuak iraunkortasunari lotuta joan daitezela lortzeko moduak aztertu. Horrela, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, 4 proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da.

%8

Baserrien seinaleztapena burutu eta GPS sareetan haien kokapena zehaztu.

2

%4

Energia berriztagarrien erabilera bultzatu landa-eremuan.

5

%9

Baserri-paisaietara eta bertako ustiategietara bisita gidatuak antolatu eta jada 1 egiten direnak indartu.

%2

Baratze ekologikoen jarduera bultzatu, baserritarrak horretara bideratuz.

% 11

6

2.6. Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

18


Bai

10

% 91

Ez

1

%9

Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili. Eskualdera datozen bisitariek bertako balioez gozatzeaz gain, ekarpen bat egiteko 2 bideak aztertu.

% 10

Eskualdeko baserri-paisaien artean bisitari gehien biltzen dituzten guneetan 6 baserri-paisaiekiko sentikortzeko ekimenak burutu.

% 29

Landa-eremuko turismoko eskaintzaren asoziazionismoa sustatu.

2

% 10

Baserri-eremuen sustapenerako ekimenak eta publizitate-kanpainak irudi 3 tradizional eta bukolikotik urrundu

% 14

Eskualdean ekoizten diren produktuen inguruko auto edo/eta bizikletazko nahiz 7 oinezko paisaia-ibilbideak egokitu.

% 33

Itxitako harrobiak aisialdirako gune gisa berregokitu.

%5

1

2.7. Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak

Bai

9

% 82

Ez

2

% 18

b) Ekintzen artean lehentasunak aukeratu

a) Beste eskualdeetan proposatu diren ekintza hauek zure eskualderako aproposak direla iruditzen al zaizu? Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

19


Landa eremuan eraikin, instalazio eta azpiegitura berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu 1 eta ezarri.

%2

Landa eremuko ondare arkitektonikoari eutsi, hura babestuz, eta zaharberritzeak 7 egitea lagunduz.

% 17

Hiri-paisaien eta baserri-paisaien arteko mugen tratamendurako irizpideak 1 diseinatu eta adostu, eta beharrezkoa bada, horren inguruko araudia landu.

%2

Landa eremuan egiten diren lorategietan espezie aproposak erabili.

%2

1

1.3 . E kintz e n f it xa k

1.3.1. FITXEI BURUZKO ARGIBIDEAK Ekintza fitxa hauen helburua ekintza bakoitzaren burutzea eta jarraipenari buruzko informazio teknikoa biltzen da. Horretarako eta fitxetan jasotzen den informazioa ulertu ahal izateko atal honetan fitxa bakoitzean zehazten diren kontzeptuen argibideak zehazten dira: E kintz a

Gure proiektua borobildu eta egindako lanari jarraipena eman eskualdeko 4 Paisaiaren Karta eginez, Kataluniakoak eredu gisa hartuta

% 10

Jarduera ekonomikoak sustatzeko araudi eta laguntzek baserri-paisaietan zer 5 nolako eragina duten aztertu, eta ondorioen araberako neurriak hartu.

% 12

Lurralde zaintzaren esparruan egiten ari diren ekimenei eutsi (lur bankuak, 5 akordio puntualak...) eta horiek eskualde guztian hedatzea bultzatu.

% 12

Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herri-gune txikiak kontserbatzeko 9 neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidez.

% 21

Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak.

Bailaretako zelaiak, artzaintzari lotutakoak, babestu.

%7

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

Landa-paisaietan espekulazioak izan dezakeen eraginaren gainean hausnartu, eta 4 beharrezkoa balitz, dagozkion neurriak proposatu.

% 10

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak.

Landa eremuan bigarren etxebizitzak mugatzeko neurriei eutsi, eta horietan 1 sakondu.

 %2

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

Baserriak zaharberritzean hainbat etxebizitza eraikitzea errazten jarraitu, bertako 1 paisaien ezaugarriei eusteko baliabide delako.

%2

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak.

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

3

Ekintzaren zenbaki eta izenburua. Ildoa Ekintzak gaika antolatzea du helburu. Ekintzen zerrendaren erabilera errazteko eta arintzeko asmoz, ekintzak gai zabaletan antolatu dira, hauek ildo gisa definituz. Ondokoak dira definitutako ildoak:

20


Turismoari lotutako ekintzak.

Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak.

D e s kr iba pe na Ekintzaren oinarrizko definizio eta karakterizazioa

Azkenik, emaitzak erlatibizatuz honako hiru lehentasun maila esleitu zaizkie: baxua (%0-32), ertaina (%33-66) eta altua (%67-100).

E r e dua k Ekintza garatzeko baliagarriak izan daitezkeen eta beste leku batzuetan gauzatutako ekimenak edo sortutako informazioren estekak dira.

A z pi- e kintz a k Azaltzen den ekintzaren helburuarekin duten erlazio estua dela eta ekintza beraren baitan garatu daitezkeen ekintzak dira.

1.3.2. EKINTZEN BANAKAKO FITXAK Ondoko orrietan ekintza bakoitzari buruzko fitxa jaso da.

A r dur a duna Ekintza burutzeko eman beharreko urratsez eta jarraipena egiteaz arduratuko den kargua eta lan egiten duen erakundea, adibidez, “Landa Garapen Elkarteko teknikaria. E r a ntz unkide a Azaltzen den ekintza bi erakunde edo gehiagoren artean burutu behar bada, arduradunarekin batera arituko den kargua eta erakundea, adibidez, “x elkarteko lehendakaria”. E pe a Ekintza martxan jartzen denetik gauzatu arte (ekintza puntuala bada) edo ezartzeko (denbora modu jarraian edo periodikoan luzatuko den ekintza baten kasuan) gehienezko epea adierazten du: motza (0-1 urte), ertaina (1-3 urte) eta luzea (3-5 urte). L e he nta s una Proposatutako ekintza lehentasunezkoa den adierazten du. Proiektuaren baitan parte hartu duten pertsonek ildo eta ekintza bakoitzari esleitutako lehentasunean oinarritzen da. Horretarako ondokoa aplikatu da: 

Ildoaren lehentasuna finkatzeko: Ildo bakoitzari 1-5 (1 lehentasun baxuena izanik eta 5 altuena) bitarteko puntuazioa esleitu ziezaiokeen parte hartzaile bakoitzak. Beraz, ildo bakoitzaren behin behineko lehentasuna lortzeko parte hartzaile guztiek esleitutako puntuazioa batu egin da.

Ekintzen lehentasuna finkatzeko: Lehenik eta behin ildoarekin egin den berbera egin da, baina kasu honetan ekintzei lehentasuna esleitzerakoan bakoitzak lortu zezakeen puntuazioa 1-7 bitartekoa izan da. Ondoren, ekintza bakoitzaren behin behineko lehentasuna jakiteko ekintza bakoitzak inkestan lortutako puntuazioa dagokion ildoaren puntuazioarekin biderkatu da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

21


1. E s kua lde k o b ide z a ha r r a k e ta he r r i - bide a k be r r e skur a tz e ko e ki ntz a k bur utu, e ta hor ie k oi na r r i be z a la ha r tuta ba ser r i - pa isa ie z g oz a tz e ko ibil bide a k i de ntif ika tu.

Eskualdeko landa-paisaian zehar geocatching-eko jarduerak, ginkanak eta antzekoak antolatu. Modu horretan, bide zaharren inguruko ezagutza berreskuratu daiteke.

Aurreko bi azpi-ekintzak antolatzeko egokien diren herrietako erakundeak identifikatzeko proposatu Landa Garapen Elkarteko juntan Udal ordezkari politikoei, eta behin hau burutu ondoren ekintzaren proposamena luzatzea identifikatutako erakundeetako arduradunei.

Inbentariatu gabeko bide zaharrak inbentariatu. Bide zahar edo herri-bide asko inbentariatuta edo katalogatuta dauden arren, beste bide zahar txiki asko ez daude inon jasota, eta betirako gal daitezke horien berri jasotzen ez bada.

Murgiako auzoan paisaia-ibilbideren bat egokitzeko, eta haurrentzako jarduera didaktikoak bertan burutzeko aukerak aztertu.

I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Bideak baserri-paisaien oinarrizko elementuetako bat dira, paisaia egituratzen dutenak eta bertako balioez gozatzea ahalbidetzen dutenak. Bide zaharrak galtzen ari dira, eta horiekin batera bide horiei lotutako ohiturak eta historia ere galtzen ari da. Bestetik, herri gehienetan daude baserri-paisaien ezaugarriak ezagutzera emateko aproposak izan daitezkeen ibilbideak, baina ibilbide horiek ez dituzte beti bide zaharrak edo herri-bideak erabiltzen, batzuetan egoera hobean dauden pista eta errepideak erabiliz. Ekintzaren helburua bide zaharrak ahalik eta gehien erabiltzea, bide hauek berreskuratzea, haiei buruzko informazioa zabaltzea eta, guztiaren gainetik, bide zaharrak bizirik mantenduko dituzten ekimenak sustatzea da. Argi dagoena zera da: bide zaharrak inork ez erabiltzeko berreskuratzeak zentzurik ez duela; berreskuratzeaz gain haien erabilera sustatu behar da. Bide hauek berreskuratu eta balioan jartzeko orduan, arreta berezia eman behar zaio bidearen alboetan lehen sektorean jarduten diren lurjabeen iritziari, bidearen berreskurapenak inolako baserritarri kalterik eragingo ez diola bermatzeko. A z pi- e kintz a k 

Ibilbide homologatuak (GR, PR, eta abar) seinaleztatzean eta ibilbidea diseinatzeko orduan, lehentasuna eman bide zaharrei eta hala egiteko proposatu honetarako eskumena duten erakundeei. Horrela, urtero mantenu minimo bat jasotzen dituzten ibilbideek bide zaharren sarea kontserbatzen lagunduko dute. Bide zaharrei bizia emateko “aitzakiak” bilatu auzo edo herri bakoitzean, urtean behin, behintzat, martxa bat antolatzea proposatu eskualdeko udalerrietako arduradunei. Aldi berean arduradunek ekintza hau burutzeko egokien ikusten duten herriko erakundeko arduradunari ekintza burutzeko proposatu diezaiokete. Adibidez, Angiozarren bide zahar gehienak eliz bideak direnez, urtean behin bide horiek zeharkatuz ibilaldiak egiten dira gurutze bidearen eta heriotzaren errituekin lotutako ohiturak eta azalpen historikoak emanez. Horrela, bide horiei lotutako ondare ez-materiala mantendu eta transmititzen da, eta jendeak urtean zehar herriaren inguruetan oinez ibiltzeko bide zahar horiek erabiltzeko ohitura hartzen du.

A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Udalak. E pe a Ertaina L e he nta suna Ertaina (%58) E r e dua k http://www.geocaching.com/ http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/07/11/san-adriango-sekretuak-ezagutu-dituztebele-gaztekoek/ http://www.guaixe.net/Albisteak.asp?IdHerria=16&IdNoticia=14360 http://www.urmara.com/besteak-otros/22-concierto-del-trio-piazzola-proyect http://www.urmara.com/etnografia-bizia-viva/15-txerri-boda-san-martin-2008 http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm http://www.elgoibarren.net/content/view/1786/11/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

22


http://www.enkarterrialde.org/gran-trabajo-del-voluntariado-en-la-via-verde-burdinmendidurante-el-22-y-23-de-septiembre/ http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.enkarterrialde.org/gran-trabajo-del-voluntariado-en-la-via-verde-burdinmendidurante-el-22-y-23-de-septiembre/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

23


2. K ur tz e ba r r i e do I tur r ig or r iko pa g om otz e n i ng ur ua n pa isa ia - ibi lbi de kultur a la e g okitu . I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Gune hauetan burutu diren proiektuek basoetako biodibertsitatea kontserbatzeko helburua dute, zehazki, hildako egurrean bizi diren intsektu xilofagoak kontserbatzea dute helburu. Hala ere, paisaia horien sorrera lehengo landa-eremuko biztanleen bizimoduarekin erlazionaturik dago, bai ikazkintza, zein abeltzaintzarekin, esaterako, eta merezi du horien jardueraren informazioa zabaltzea, paisaiaren ustiaketaz eta gizakiaren jardunaz gizartea ohartarazteko. A z pi- e kintz a k 

Ibilbidean zehar zabaldu nahi den diskurtsoa prestatu.

A r dur a duna Udala (Prug-a argitzen denean arduradun egokiagoa egon liteke dena den). E r a ntz unkide a Landa Garepen Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%6) E r e dua k http://www.gipuzkoakomuseoak.net/museos/noticias/noticia.php?Nmuseo=1306139315& Nnoticia=1354876654&id=eu

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

24


3. E s kua lde ko oi ne z ko bi de be r de e n s a r e a dise ina tu e ta z a ba ldu. I ldoa Baserri-paisaiez gozatu ahal izatera bideratutako ekintzak. D e s kr iba pe na Bide berdeen sareak herri bideen berreskuratzea bultzatuko luke, eskualdean motor bideez gaindiko kota mantenduz. Sare honetan sartu beharko lirateke Udalek mantentzen dituzten PRak, baita Mendi Federazioak mantentzen dituen GRak ere. Aldi berean, ekintza hau 1. ekintzarekin batera gauzatzea gomendatzen da, hauen arteko erlazioa oso handia baita eta osagarriak izan daitezke.

E r e dua k http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (48. orrialdea) http://www.viasverdes.com/pdf/estella/egchico_dipalava.pdf http://www.vitoriagasteiz.org/wb021/http/contenidosEstaticos/adjuntos/es/72/41/37241.pdf http://www.leurtza.es/index.php/eu/

A z pi- e kintz a k 

Erabiltzaileak landa-bideenganako errespetuaren gainean sentiberatzeko ekintzak garatu, gizarteak inguruarekiko errespetua garatzen ez badu baserritarrek bideak mantentzeari uztea erabaki dezakete. Eskualdeko Udalak eta mendi taldeak (edo ingurugiro, kultura, kirola zein lehen sektorearekin erlazionatutako elkarteak) inplikatu ekintzak burutzeko.

Bideak garbitzeko, mendi itxiturak zaintzeko edota bideak katalogotik atera ez daitezen eta ibilbideak seinaleztatzeko laguntzak eta auzolanak martxan jarri. Auzolanerako Udalek edo/eta identifikatutako herrietako erakundeek deialdia luzatzeko proposatu.

Eskualde mailan herri-bideetan eta bide zaharretan oinarrituta zabaldu nahi diren ibilbideak identifikatu, beti ere inguruko lurjabeen iritzia aintzat hartuz. Azpi-ekintza honen ardura Udalek har dezaten proposatu.

A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Udalak eta Landa Garapen Elkartea. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%19)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

25


4. E s kua lde ko o nda r e e r a ikia r i bur uz ko inf or m a z ioa bil du, ikus pe g i or okor r a iz a te ko

E r a ntz unkide a -

I ldoa

E pe a

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

Ertaina

D e s kr iba pe na

L e he nta suna

Ekintza kopuru garrantzitsua proposatu da eraikitako ondarearen berreskurapenaren inguruan. Ondorioz, ekintza orokorrago batean bildu dira. Orokorrean, eskualdean konpontzeko beharra duten eraikitako elementu asko daude baserri-paisaietan (baserriak, baselizak, parrokiak, errotak, iturriak, santutxoak, karobiak, eta abar). Interesgarria litzateke udalerri mailan elementu hauei buruz dagoen informazioa (non, zenbat, kontserbazioko zein egoeratan, noren esku eta abar) biltzea..

Ertaina (%51)

A z pi- e kintz a k 

Auzoka edo herrika bertako baseliza, errota, karobi eta bestelako ondare eraikiaren inguruan gogoeta egin Udal ordezkari, herritar eta gaian interesa izan dezaketen erakundeekin. Elizarena den ondarearen kontserbazioari eta erabilerei buruzko gogoeta egin behar da, ondare horrekin zer egin erabakitzeko. Modu horretan, horien mantenua eta zaharberritzeaz nor arduratu behar den, eta hori guztiaren kostuaren ardura nork hartu behar duen argitu behar da. Ardura hori elizak bere gain hartzen ez duenean, auzokideek bere gain hartu nahi izanez gero, jabegoa horien eskuetara pasatzeko prozesua burutzen saiatu beharko da.

Eskualde mailan egoera larrienean dagoen eraikitako ondarearen inbentarioa egin.

Bergarako San Juan auzoko baseliza konpondu eta bere ateak ireki.

Ubera auzoko ondare arkitektonikoa auzolanean zaharberritu.

Antzuolako Uzarragako eliza zaharberritu. Kontuan izan behar da eliz hau handia dela, eta sekulako obra suposatzen duela.

Iturrigorriko San Juan baserri zaharra zaharberritu.

Eskualdeko ondare historikoaren inbentarioa oinarri bezala hartuta, ondare hori berreskuratzeko eta kontserbatzeko plana egin.

E r e dua k http://www.elduain.com/eu/html/54/3171.shtml http://www.antropologiasocial.org/contenidos/tutoriales/patrimonio/textos/aguilarcriado. pdf http://www.kultura.ejgv.euskadi.net/r465773/es/contenidos/informacion/pv_patr_arquitectonico/es_6597/adjuntos/patrimonio_ar quitectonico_c.pdf

A r dur a duna Udalak

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

26


5. A r a ntz a z uko i ng ur ue ta n e ta e s kua lde k o be ste toki ba tz ue ta n he si biz ia k be r r e s kur a tu, e ta luba kia k da ude n le kue ta n h or ie k ba lioa n j a r r i.

L e he nta suna Baxua (%7)

I ldoa

E r e dua k

Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak.

http://www.goimen.org/docs/landare_hesi_liburua.pdf

D e s kr iba pe na

http://www.elmundo.es/elmundo/2011/01/27/andalucia_malaga/1296142527.html

Heskaiak edo hesi biziak berreskuratzearen ideia ona da, baina heskai horiek baserritarraren jardunerako funtzio bat betetzen badute soilik da bideragarria ekintza. Hau da, ezin da pentsatu baserritarrak hesi biziak landatzen hasiko direnik paisaian eragiteko soilik. Bestetik, lubakiak landa-paisaien balio gisa identifikatu dira eta horiek mantendu eta balioan jartzea planteatzen da. A z pi- e kintz a k 

Urtean zehar mantenua jasotzen duten ibilbideen (GR, PR, etab.) alboetan hesi biziak dauden kasuetan, horiek mantenuaren barruan sartu. Horrela, ohiko mantenua jasotzen duten bideen alboetako heskaiak mantenduko direla bermatuko da, behintzat. Hori bai, bidearen mantenu lanak egiten dituztenek heskaien mantenuaren inguruko prestakuntza dutela bermatu,horretarako ikastaroak eskaini..

Lehen sektorean jarduten diren pertsonak hesi bizien funtzioen inguruan sentikortzeko ekintzak burutu. GOIMEN Landa Garapen Elkarteak bere garaian sortu zuen materiala egokia izan daiteke honetarako.

Eskualdeko lubakien kokapena identifikatu eta balioan jarri nahi direnak aukeratu. Lubakien berreskuratzea auzolandegien bidez burutzeko laguntza eskatu Eusko Jaurlaritzari eta lanen gidaritza Arantzadi Zientzia Elkarteak har dezan proposatu.

Berreskuratutako lubakiak baliatu eskualdeko historia eta baserri-paisaien balioak hedatzeko. Horretarako diskurtsoa eta baliabideak garatu.

A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea eta Udalak. E pe a Ertaina Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

27


6. U r kuluk o ur te g ia r e n ing ur ue k j a s a te n dute n m a s if ika z ioa g utx itz e ko ne ur r ia k ha r tu.

http://www.turismodebagoiena.com/eu/aretxabaleta/urkuluko-ibilbide-egokitua http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (15. orrialdea).

I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Urkuluko urtegiaren inguruan jende asko biltzen da, eta bertako biztanleengan eragin negatiboa duenez, ekintzak masifikazio hori murrizteko helburua du. Ekintza hau, 20. ekintzarekin batera burutu daiteke. A z pi- e kintz a k 

Urtegiaren ondoan dagoen aparkalekuraino autoa igo beharrean, bisitariak poligonoko aparkalekuan autoa utzi eta urtegira bidegorritik igotzea bultzatuko duen kanpaina burutu. Horretarako eta honen kontzientzia hartzeko sentsibilizazio kanpaina dinamikoa behar da. Honekin batera bidegorria indartzeko kanpaina burutu, adibidez, goiko aparkalekua asteburuetan azokekin zein emanaldiekin okupatuz gero bisitariak erakarri eta aldi berean beheko aparkalekua erabiltzea bultzatzen da. Azken finean, urtegira oinez iristeak ohitura bihurtu behar du, eta hori ingurua errespetatzearen kontzientzia garatzearekin batera gauzatu behar da.



Ohitura onen gida bat idatzi eta zabaldu.



Urkulu urtegiaren ibilbidearen promozio turistikoa egiten duten web orrietan bertaraino iristen den bidegorria eta aparkalekuaren erabilera sustatu.

A r dur a duna Aretxabaletako Udala. E r a ntz unkide a Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%0) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

28


7. U nibe r ts ita te e ki n ha r r e m a na s e ndotu, ba se r r i - paisa ie n a lde ko iz a ng o dir e n e kim e na k s us ta tz e ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na EHUko arkitektura ikasleek Gipuzkoako hainbat tokitan lanak egiten dituzte, batzuetan eskualdean, eta haien lanetatik ondorio interesgarriak atera daitezke proiektu honen helburuen inguruan. Unibertsitateak baserri-paisaien errealitatera gerturatzea oso aberasgarri izan daiteke bi aldeentzat. A z pi- e kintz a k 

Ikasleek egindako lanek aplikazio praktikoak eta erabilgarriak izan daitezen Unibertsitateak medioak jartzea komeniko litzateke. Horretarako, Unibertsitateari Landa Garapen Elkartearekin akordioak burutzea proposatu. Modu horretan ikasleen ondorio interesgarriak baliagarriak izan daitezke bertako landa-paisaietarako, aldi berean, ikasleek haien lana esparru teorikoetatik praktikoetara nola igarotzen diren ikusi dezakete, haien lurraldean bertan, eta gerora lan mundurako esperientzia bezala balioko die.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%44) (ekintza honek ez du kostu ekonomikorik suposatzen) E r e dua k http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

29


8. Flor a e xotik o inba d itz a ile a r e n he da pe na m ug a tz e ko ne ur r ia k ha r tu. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, flora exotikoaren hedapena mugatu nahi da. Alde batetik, honen hedapena paisaia alda baitezake bere presentzia hutsarekin, eta bestetik, paisaia osatzen duten bertako landareen presentzia murriztu dezakeelako. Beraz, bi moduetan, paisaian kontrolik gabeko aldaketa bat suposatzen dute. Gainera, hauek sor ditzaketen kalte ekologikoak ere kontuan izan behar dira.

http://wikiconservacion.org/wiki/index.php/Control_y_erradicaci%C3%B3n_de_%27%27Ba ccharis_halimifolia%27%27_en_la_Reserva_de_la_Biosfera_de_Urdaibai http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49u95/es/contenidos/informe_estudio/flora_aloctona_bizkaia/es_doc/indice.html http://www.ihobe.net/Eventos/Ficha.aspx?IdMenu=74e0675a-2235-4892-af39e5bf7072bc20&Cod=538 http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_MEJORA%20MARGENES%20NERVION%20-%20ETXEBARRI%20201.pdf

A z pi- e kintz a k 

Gaiaren inguruko hitzaldiak eman arazoa gizarteratzeko. Modu honetan herritarrek landaredi mota hau, honen aurrean modu indibidualean hartu ditzaketen neurriak, administrazioetatik hartuko diren neurriak eta sor ditzaketen kalte ekologikoak eta paisajistikoak ezagutuko dituzte.



Gune zehatzetan eta sentikortzeko asmoz, auzolanak antolatu flora exotikoaren ezabaketa burutzeko. Auzolan puntual hauen deialdia luzatzeko eta azpi-ekintza koordinatzeko egokien izan daitezkeen elkarteak identifikatu (mendi edo ingurugiro elkarteak, Udalak edota Landa Garapen Elkartea ) eta honen proposamena helarazi.

A r dur a duna Udalak E r a ntz unkide a Foru Aldundiko Ingurumen Departamendua E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%22) E r e dua k http://www.ecologistasenaccion.org/article20521.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

30


9. Pinud ie n e ta e uka lipt o - la nda ke te n he da pe na m ug a tz e k o ne ur r i e g okia k la nd u, la nda - pa is a ie n ba lioe n kon tse r ba z io a r e kin ba te r a g ar r ia k iz a te a lor tz e ko. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Jakina da pinudiek edota eukaliptadiek landa-paisaietan jaso duten hedapena, hauen hazkuntza tasa azkarragatik jabeek lortzen zuten etekin ekonomiko azkarrean duela oinarri. Hau aldiz, landa-eremuko paisaietan bertako basoen presentzia asko mugatu du, eta beraz paisaia bera aldatu. Hori dela eta, pinudi eta eukaliptadien hedapena mugatzeko neurri egokiak landu behar dira landa-paisaien balioen kontserbazioarekin bateragarriak izatea lortzeko. Aldi berean, bertako basoei errentagarritasuna itzultzeko kudeaketa teknika berriak edota merkaturatze gai berriak bilatu behar dira.

http://www.gizartenatura.org/Archivos/Documentos/Secciones/5_esES_RESTAURACION%20DE%20BOSQUE%20AUTOCTONO%20-%20MUSKIZ.pdf http://www.publico.es/370169/los-ecologistas-reclaman-que-se-acote-la-plantacion-deeucaliptos http://www.lavozdegalicia.es/galicia/2009/01/20/0003_7472093.htm https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION37/66/2/001U004FXS 0001.pdf (12. orrialdea) https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION38/66/13/001U004XZ F0001.pdf (6. orrialdea)

A z pi- e kintz a k 

Baso mota horien hedapena mugatzeko neurri egokien inguruko hausnarketa saioak burutu, neurrietako bat landaketa eremuak eta kopuruak mugatzea izan daiteke.



Neurriak aurrera eramateko akordioak sustatu, konpentsazio ekonomiko, lur eremuen erosketa edo permuten aukera kontutan izanik.



Bertako basoei errentagarritasuna itzuli diezaieketen teknikak aztertzeko ikerketa bideak ireki.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Baso Elkartea E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%44) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

31


10. Ba s e r r i - pa is a ie i lot uta ko on da r e e z - m a te r ia la be r r e skur a tu e ta ba lioa n j a r r i. I ldoa Baserri-paisaien kalitatea hobetzeko ekintzak. D e s kr iba pe na Lanbide zaharrei lotutako ondare ez-materiala balio nabarmena du gizartean (ohiturak, toponimia etab). Aldi berean, herri-bideei lotutako ohiturak (heriotzari lotutako errituak, adibidez) oso baliagarriak izan daitezke elementu eraikiak balioan jartzeko orduan, elementu horiei esanahi eta zentzua ematen dietelako. Ondare ez-materiala berreskuratu eta balioan jartzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Informazioa biltzeko azterketa egin, aldi berean bildutako informazioari etekina ateratzeko argibide zehatzak eskainiko dituenak.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%58) E r e dua k http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=horta%20nostra&f=false (154. orrialdea)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

32


11. E s kua lde a r i bur uz ko i nf or m a z io tur isti koa n ( we bg une a k, libur ux ka k. . . ) pr o ie ktua n ide n tif i ka tuta ko la nd a - pa isa ie n ba lioa k is la tz e n d ir e la be r m a t u, hor r e ta ra ko be ha r r e z koa k dir e n a z te r ke ta e ta a lda ke ta k e g ine z . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Bide zaharren inguruko informazioa zabaltzeko orduan hutsuneak daudela identifikatu dira. Bestalde, betiko ibilbideez gain, interesgarriak izan daitezkeen bestelako bideak bisitariari helarazteko zailtasunak daude. Hortaz gain, sentiberatzea, aisialdiko eta turismoko erabileren aurretik datorren gaia dela uste da. Lehendabizi, tokiko eragileek baserri-paisaien balioak ezagutu behar dituzte. Ezagutze horrek balio horiek aintzat hartzea ekarriko baitu, eta horren ondoren etorriko dira aisialdiko erabileretan baserri-paisaietara jotzea eta turismoa paisaia horietara erakartzea. Bertakoek balio horietan sinisten ez badute, bisitariek ez dituzte bilatuko. Bestetik, aisialdia eta turismoaren aurretik datoz bertako biztanleen beharrak, eta bertakoei eman beharko litzaieke lehentasuna aisialdiari eta turismoari lotutako ekintzak sustatu aurretik. Beraz ekintza hau, informazioa turistikoan landa-paisaien balioen islan eta promozioan dauden hutsuneak identifikatzean datza, hauetan beharrezko aldaketak egiteko

E r a ntz unkide a Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%47) E r e dua k http://blogs.elpais.com/turistario/2012/04/suiza-campa%C3%B1a-verano.html

A z pi- e kintz a k 

www.baserrisarea.com webguneko ibilbide naturalei buruzko informazioa osatu baserri-paisaiari buruzko informazioarekin.

Eskualdetik kanpoko turismoari buruzko web orriak eskualdekoekin lotu eta, beharrezkoa bada, informazioa osatu.

Baserri-eremuen sustapenerako ekimenak eta publizitate-kanpainak irudi tradizional eta bukolikotik urrundu, adibidez, Suitzan burututako ekimenean egiten den bezala.

Landa-paisaiak produktuekin lotzea ahalbidetzen duten kanpainak burutu, kausaondorio erlazioa inplizituki txertatuz.

Tokiko eragileek baserri-paisaien balioak ezagutarazteko ekimenak antolatu. Ekimen hauetan aldi berean, 12. ekintzan sortutako materiala kontutan hartu daiteke.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

33


12. Ba s e r r i - pa is a ia r e n ing ur uko s e nts ibi liz a z i o e s kua lde ko we bg une e ta n tx e r ta tz e ko . Ild oa

m a te r ia la

sor tu

Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Proiektu honetan sortutako informazioa eta bestelako informazio aproposa erabiliz, eskualdeko webgunean txertatzeko sentsibilizazio materiala sortzean datza ekintza hau. Modu honetan, eskuragarri egon daiteke gizartearentzat. Informazioa zabaltzeko sare sozialak ere erabil litezke. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%41) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

34


13. E s kua lde k o la nda - pa is a ie n i ng ur uko ha u sna r ke ta bultz a tu ko d ue n a r g ita lpe na pr e s ta tu, g ar a i ba te ko e ta e g ung o la nda - pa isa ie n a r ga z kia k oina r r i g is a e r a biliz . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ariketa egokia izan daiteke herritarrek bertako baserri-paisaien historia ezagutzeko eta balioez jabetzeko, baina ez da paisaiaren ikuspegi estatiko eta bukolikorik sustatu behar, hori lehen sektorearen aurka bihurtuko litzatekeelako. Historiaren kontserbazioa eta egungo berrikuntzak ongi integratzen diren adibideak ezagutzera emateko balio beharko luke. Argitalpenak agerian utzi beharko luke abeltzaintzaren eta, batez ere, artzaintzaren jardunaren eragina paisaian, aldi berean lehen sektoreko produktuen eta baserri-paisaien arteko lotura inplizituki eginez. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko landa-paisaiak islatzen dituzten argazki zaharren bilketa.



Lehen sektoreko produktuen dastaketak antolatu eta bertan produktu eta paisaiaren arteko lotura azalduko duen argitalpena banatu daiteke. Aldi berean produktuen salmenta zuzena egiteko aukera izan daitezke ekimen hauek, eta salmenta zuzeneko lekuen berri emateko.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a -. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%27) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/docs/suple_nadal12.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

35


14. A RGI A r e n “ E us ka l H e r r ia n I he si” we bg un e a n a g e r tz e n de n e s kua lde a r i bur uz ko inf or m a z ioa os a tu e ta pr oie ktua n ide ntif ika tuta ko ba lio na g us ia k is la tz e n dir e la z iur ta tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na “Euskal Herrian Ihesi” webgunea tresna jada sortua dagoenez, honen erabilera bultzatu eta baliatzean datza ekintza. Modu horretan eskualdeko landa-paisaien balien difusioa burutuz. Horrela eskualdeko landa-eremuko paisaiaren balioak ezagutzera emango da eta aldi berean hauek aintzakotzat hartzen joango da gizartea. Haurreko ekintza, hau osatzeko baliatu daiteke ere.

Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Departamendua. E pe a Motza L e he nta suna Baxua (%14) E r e dua k http://www.argia.com/ihesi/

A z pi- e kintz a k 

Webgunean erregistratu eta proposamenak egiteko tresna baliatu proiektu honetan bildu diren eskualdeko baserri-paisaien balioak islatzeko, horretarako testu eta irudiak bidaliz. Lehenik eta behin Web gunean dagoen materiala aztertu egin behar da proposamen berriak egiteko. Eskualdeko turismo eragileak, Udalek, elkarteek edota eskualdeko Landa Garapen Elkartea egin ditzakete ekarpenak. Dena den, taldeek konpromisoak hartzea gomendatzen da, esaterako, Udaletatik hilero herri bateko informazioa bidaltzea Webgunera.

Zonaldeen artean kategoria berri bat sor dezatela proposatu, “baserri-paisaiak” izenekoa. Proposamen hau Landa Garapen Elkartetik luzatu daiteke.

Eskualdeko baserri-paisaien inguruko Wiki bat sortu daiteke, gerora “Euskal Herrian Ihesi” webgunera bidaliko den informazio eta materiala herritarrekin elkarlanean osatzeko. Egokia izan daiteke eskualdean paisaiaren azterketen fitxak osatzen joateko plataforma moduan, adibidez. Hau aldi berean, Debagoieneko www.baserrisarea.com webgunearekin lotu daiteke baserri-paisaien balioak eta lehenengo sektorearen jardunaren garrantzia zabaltzeko.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

36


15. E s kua lde k o te le bis ta k la nda - e r e m ua r i bur uz ko e r r e por ta j ea k ba ditu be r e we b or r ia n ikus g a i, hor ie k ba l ia bide g isa e r a bili e sk ua lde ko pa is a ia k z a ba ltz e ko e ta be r ta r a bis ita r ia k e r a ka r tz e ko e ta be ste la ko we b or r ie ta tik hor ie ta r a e s te ka k s or tuz . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdeko telebistak landa-eremuko inguru ezberdinetako erreportajeak ikusgai baditu, material honetara bideratuko duten estekak sortu daitezke Udaletako zein turismo elkartetako Web orrietan. Modu horretan jada eginda dagoen lanari etekin gehiago aterako zaio eta eskualdeko paisaiak zabaltzeko baliagarria izan daitekeen materialaren difusioa emendatuko da. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%41) E r e dua k http://www.28kanala.com/index.php?option=com_hwdvideoshare&task=viewcategory&Ite mid=4&cat_id=17

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

37


16. U da l ba k oitz a r e n e s k u utz i pr o ie ktua n ba se r r i - pa isa ie n ba lioe n ing ur ua n s or tuta ko e z a g utz a U da le r r iko ibi la ldi m a r ka tue ta n txe r ta tz e ko a r dur a . I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Udalek erabakiko dute ibilbide berriren bat sortu nahi duten (adibidez, fitxa batean jasotako baserri-paisaia zehatz bati buruzkoa), eta baserri-paisaiei buruz proiektuan sortu den informazioa Udalerriko ibilbideei buruzko informazioan (liburuxkak, webguneak, panelak, eta abar) nola sartu aholkatzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Proiektuan identifikatu diren baserri-paisaien balioak eta paisaia zehatzen berri eman Udal ordezkari eta turismo estrategian eskuduntza duten eragileak, informazio hau aintzat har dezaten.

A r dur a duna Udalak. E r a ntz unkide a Landa Garapeneko Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%7) E r e dua k http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147 http://www.slideshare.net/formastur/manual-de-buenas-prcticas-ambientales-llanera

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

38


17. E s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ie n ba li oa k oina r r i be z a la ha r tuta ha urr e i z uz e nduta k o ipu ina k e ta konda ir a k be r r e skur a tu e do a sm a tu. I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Haurrak eskualdeko baserri-paisaietara gerturatzeko modu polita izan daiteke paisaia hauetako elementu zehatzei aipamena egiten dieten kondaira eta ipuinak erabiltzea, berreskuratutakoak nahiz berriki asmatutakoak. Modu eraginkorra izan daiteke baserripaisaiekiko atxikimendua txikitatik sortzeko, eta herri osoarentzat ohitura bihur daitezke. A z pi- e kintz a k 

Baserri-paisaietako balioak ardatz bezala hartuta ipuin lehiaketak antolatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Udalak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%41) E r e dua k http://www.escapadarural.com/blog/cuentos-desde-el-bosque/ http://www.oarsoaldea.net/eu/oarsoaldea/eskualdeko-garapenagentzia/sailak/euskera/zerbitzuak/kontaidazu-ipuin-bat http://www.euskaraba.com/euskara/albisteak/aguraingo-eskualdeko-i-narrazio-lehiaketa

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

39


18. Ba s e r r i - pa is a ie ta ko e s kua lde a n.

z uha itz

e ta

z uha i xke n

libur ua

z a ba ldu

I ldoa Sentsibilizaziorako materialak prestatzeari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Duela 10 urte Goimenek argitaratutako liburua zabaldu, beharrezkoa bada beste edizio bat eginez. A z pi- e kintz a k 

Liburuaren edukiak gizarteratzeko hitzaldiak eta tailerrak antolatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Udalak. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%7) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/zerbitzuak/publikazioak.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

40


19. L e he n s e ktor e a k s or tu e ta m a nte nt z e n ditu e n ba se r r i - pa isa ie k g iz a r te a r i e ma te n diz kiote n onur e n e ta g iz a r te a r en ohitur e k ba se r r i pa s a ie ta n dute n e r a g ina r e n ing ur ua n g iz a r te a se ntibe r a tz e ko m a te r ia la k e ta e kintz a k pr e s ta tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Basoaren kudeaketak eta nekazaritza jarduerak baserri-paisaietan duen eragina,. gizartearen ohiturak zenbaterainoko eragina duen paisaian eta paisaiak pertsonaren osasunean duen eragina,.agerian jartzeko hainbat material eta ekintza prestatzean datza ekintza. Hau eskualde guztietarako patroia izan daiteke eta gero bertatik eskualde bakoitzak bere adibide konkretuetara egokitu.

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-62rimini_atlas_indagine_sul_paesaggio.html http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=snippet&q=programa%20de%20corredores&f=fals e (140. orrialdea) http://www.lifescapeyourlandscape.org/resources/Documents/xx-002-Leaflet-Farming-forNature.pdf http://www.lifescapeyourlandscape.org/Farming-for-Nature.htm

A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Altua (%78) E r e dua k http://www.paisajetenerife.es/inicio http://www.paisajeyterritoriorural.org/consejos_de_gestion/formar_y_sensibilizar_a_la_po blacion.html http://www.lifescapeyourlandscape.org/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

41


20. H e r r ita r r a k z e in e s kua l de r a da toz e n bis ita r ia k ba se r r i - pa isa ia k os a tz e n di tuz te n e le m e ntua k e r r e spe tuz tr a ta tz e a r i bur uz s e ntibe r a tz e ko e ki ntz a k bur utu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

Motza L e he nta suna Ertaina (%41) E r e dua k http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (15. orrialdea).

D e s kr iba pe na Baserri-paisaien balioa neurri handi batean jabetza pribatuko elementuetan oinarritzen da (zelaiak, soroak, basotxoak, bidezidorrak, hesiak, txabolak, harresiak eta abar). Baserripaisaietara gerturatzen diren herritarrak elementu horiek errespetatzea beharrezkoa ikusten da, baserritarrek paisaia bisitariari irekita mantentzen jarraitu ahal izan dezaten, haien jardueran inolako kalterik jaso gabe. Ekimen hauetako batzuk bisita gidatuak, norberak gidatutako paisaia-ibilbideak eta informazio-panelak jartzea izan daitezke. Orokorrean, dinamikoak eta elkarreragileak diren ekintzak hobetsi beharko lirateke, eta panelak beharrezkoak direnean soilik jarri. Baserri-paisaiei buruzko mezua modu ordenatu eta koherentean zabaldu behar da, mezu homogeneo eta bateratua zabalduz toki ezberdinetan. Mezu edo diskurtso horren ardatzak ondokoak lirateke: baserri-paisaietako biztanle eta inguruarekiko errespetua; baserri-paisaien, baserritarren jardunaren eta lehen sektoreko produktuen arteko lotura; baserri-paisaien aldaketak, eta abeltzaintzaren garrantzia (batez ere, artzaintzarena) eskualdeko baserri-paisaietan. Bestalde, zerrenda honetako 6. ekintza honen barnean landu daiteke ere. A z pi- e kintz a k 

Ohitura onen gida bat idatzi, batez ere bisitariei zuzendua egonen dena eta zabaldu.



Bisitari gehien biltzen dituzten baserri-paisaien identifikazioa egin, ondoren sentikortzeko ekintzak burutu ahal izateko. Ekintzarako toki aproposak: Bergarako gerriko berdea, Goiauzoko San Martzial ingurua,Urkuluko urtegia, Arantzazuko parketxea, Arantzazu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila eta Udalak. E pe a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

42


21. Ba s e r r ita r r a k e ur e n j a r duna k pa is a ia n due n e r a g ina z j a be tz e ko e ta ba s e r r i - pa is a ie n z e in ha ie n pr odukt ue n ba l ioa a intz a t ha r tz e ko s e ntibe r a tz e e kint z a k bur utu.

Administrazioetatik lehen sektorearen alde benetako apustua egin dezaten akordioak lortu.

Lehen sektoreari gizartearen begietara prestigioa eman bizimodu eta lanbide gisa, horretarako, horretan dabiltzan pertsonak eredu gisa hartu eta komunikabideetan elkarrizketak, ikastetxeetan tailerrak edota hitzaldiak ematea proposatu. Aldi berean, lan hau betetzeagatik jasoko luketen etekin ekonomikoa adostu.

Lehen sektorea eskualdean galduz gero paisaiak izango duen aldaketa irudikatzeko argazki erakusketa edo tailerrak antolatu.

Etiketatzerakoan eta izen deituretan bertako produktua babesteko arautegia sortu.

Bolumen txikia ekoizten duten ustiapenak lagundu. Produktuek kalitatea mantentzeko, honen garrantziaz gizartea ohartarazteko eta kalitate horrek atzetik dakartzan baldintzak gizarteratzeko egitasmoak martxan jarri.

Baserritarrak betetzen dituen funtzioak saritzeko sistemak mantendu eta hobetu. Lehiaketak eta sariketak egiten dira hainbat eskualdetan, baserritarrak betetzen duten funtzioagatik sarituz. Hala ere, baserritarra saritzeko Udalen zergetan hobariak aplikatzea prozedura egokiagoa dela uste da.

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Herritar ugarik, baserritarren lanaren ondorio sortzen diren landa-paisaiak asko baliatu eta estimatzen dituzte. Horren erakusle, paisaia horiek, beste sektore ekonomiko zein artistentzako baliabide bihurtu direla da. Beraz, ekintza honek bi helburu ditu. Alde batetik, paisaia horiek mantentzen dituzten baserritarrak, betetako funtzioari eta egindako lanari etekina ateratzea zilegi dela uste da. Hortaz , lehenengo sektoreak sortzen dituen balio horiek beraien produktu eta zerbitzuetan integratzea datza lehenen helburua. Bestetik, gizartea (honen baitan baita baserritarrak ere), lehenengo sektoreko produktuak zein haien jardunak sortutako paisaiek duten balioaz ohartaraztea da bigarren helburua. Horretarako ondoren zehazten diren edo bururatu daitezkeen hainbat azpi-ekintzak burutzean datza ekintza. Hala ere, paisaiari buruzko sentikortzea egin aurretik, kontuan izan behar da lehenik baserritarrari bizimodu duina bermatu behar zaiola. A z pi- e kintz a k 

Beste lurraldeetako lehenengo sektorea eta honi lotutako paisaiak aintzat hartzen dituzten jardueren eredu egokiak aztertu (araudi zein laguntza ekonomikoak izan daitezkeenak), eskualdean aplikagarriak direnak aplikatu eta horretarako eredu horien informazioa gizarteratu (Suitza, adibidez). Eredu egokien inguruan hausnarketa saio irekiak burutu daitezke, gaur egunean inguruan dagoena aztertuz (ahulgune eta indarguneak) zein beste herrialdeetakoak, azken helburu gisa egokienak hautatzea eta sor daitezkeen neurriak proposatzea izanik. Hausnarketa saio hauek aste berdean, jardunaldi gastronomikoan edo beste ekimen baten barnean txertatuz edo era isolatuan antolatuz burutu daitezke.

Baserritarren produktuei eta baserri-paisaiei balio ekonomikoa aitortu, horretarako sentsibilizazio kanpainak burutu hasierako urrats gisa.

Elikadura burujabetza sustatu: Bertako produktuen kontsumoa bultzatu eta babestu, janaria ekoiztearen balio estrategikoa berreskuratu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak. E pe a Luzea L e he nta suna Ertaina (%47) E r e dua k http://urolakosta.hitza.info/2013/05/15/herritarrek-baserritarren-lana-ezagut-dezaten-sanisidro-azoka-antolatu-dute-zarautzen-iganderako/ http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/03/07/martxoko-azoka-txikiak-emakumebaserritarren-lana-nabarmenduko-du-zapatuan/

43


http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/BASERRITARREN%20LANEN%20GARR ANTZIA%20GURE%20EGUNEROKO%20BIZITZAN.pdf http://www.diariovasco.com/v/20130516/comarca/baserritarren-eguna-ospatzen20130516.html http://www.inagrosalute.eu/documentos/actividades/bertakoa_jan_osasuntsu_bizi.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

44


22. L a nda e r e m uko ba lioa k z a ba ltz e ko sa ke la ko te l e f onor a ko a plika z i o ba t s or tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na

http://www.museobilbao.com/eu/actualidad/recorrido-por-la-exposicion-con-codigos-qr96 http://qrgotic.com/proyecto-qrgotic/?lang=es http://canalviajes.com/codigo-qr-para-recorrer-lisboa/ http://nocheydiaenlor.blogspot.com.es/p/recorrido-con-codigos-qr-por-la-laguna.html http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

Paisaia-ibilbideetan baserri-paisaiari buruzko informazioa paneletan jarri ordez, QR kodeak erabil litezke informazioa eskuratzeko. Gainera, horrela paisaia-kutsadura gutxitzen lagunduko da, gehiegizko seinaleztapenak kutsadura bisuala sortzen duelako. Aldi berean, ekimena www.baserrisarea.com web orriarekin lotuta doan ekimena izan daiteke. A z pi- e kintz a k 

Eskualdean balioan jarri nahi diren ibilbideak identifikatu eta hauetan eskaini nahi den informazioa osatu, ondoren hau QR bidez eskaintzeko.

Eskualdean balioan jarritako ibilbideetan eskaintzen den edo eskaini nahi den informazioa QR aplikazio bidez eskaintzeko egokitu.

QR bidez eskainitako informazioaren audioa eskualdeko ikastetxeetako ikasleek burutu dezaten proposatu ikastetxeei. Ikasleek testuak eta grabaketak egiten badituzte, hauen sentsibilizazioa burutuko baita aldi berean.

Identifikatutako paisaiarekin erlazioa izan dezaketen olerkien zein musikaren grabaketak eskaintzea QR aplikazioaren bidez.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%16) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

45


23. H e r r ita rr e i z uz e nduta ko la nda - pa isa ie n ikus - e ntz u ne z ko ba lia bide e n ing ur uk o le hia ke ta k e ta e kim e na k pr op osa tu, se ntik or tz e ko e kintz a g is a . I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako landa-paisaien ikus entzunezko baliabideen inguruko lehiaketak eta ekimenak antolatzeak paisaian lehenengo sektoreak betetzen duen paperaz gizartea sentikortzeko tresna baliagarria izan daiteke. Modu horretan, ikus-entzunezko materiala sortzen duen pertsonak aintzat hartuko du hauen papera, eta aldi berean hurbilagotik ezagutzeko aukera izanen du. Aldi berean, lehiaketaren emaitzak gizarteratzean, lanen egileak bildutako edo sortutako informazioa kaleratuko da, ikus-entzunezko materiala aldi berean sentikortzeko materiala bihurtuz. Lehiaketak ikastetxeei, herritarrei oro har edota pertsona talde zehatz bati zuzendutakoa izan daiteke. Aldi berean, lehiaketa hauen antolatzailea Landa Garapen Elkartea, mendi elkartea, kirol elkartea, Udalak edota turismo estrategian eskuduntza duten eragileak izan daitezke.

E pe a Motza L e he nta suna Baxua (%0) E r e dua k http://www.ilpaesaggiobresciano.it/concorsopaesaggio.asp http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/5-55documentario_ldquo_brufa_ndash_la.html http://www.lekuzleku.com/euskera/certamen_videocreacion.php http://w390w.gipuzkoa.net/WAS/CORP/DPDOficinaPrensaDigitalWEB/nota.do?detalle=1&i dioma=eu&id=793 http://www.igartubeitibaserria.net/bloga/inagrosalute-eskola-lehiaketa http://www.urmara.com/arte-kooperatiboa-arte-cooperativo/20-txorien-cdaren-grabaketa http://www.hots-radio.info/

A z pi- e kintz a k

http://www.ahotsak.com/



Eskualdeko ibilbideen soinu-paisaiak bildu, eta webgune jakinen bidez zabaldu. Webgune horiek eskualdeko erakundeenak izan daitezke, erakundeek sare sozialetan duten presentzian oinarritu daitezke (Facebook-eko orritik eskuragarri dagoen Sound Cloud-eko aplikazioa sortuz), edo soinu-paisaiei buruzko webgune espezifikoak.

http://www.soinumapa.net



Eskualdeko ibilbideetako paisaien argazkiak trukatzeko plataformak erraztu (adibidez, erakunde batzuk Flickr erabiltzea proposatzen dute), eta eskualdeko baserri-paisaien bideoak biltzeko YouTuben kanal bat sortu.



Proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaietako balioen inguruan argazki lehiaketak antolatu, adibidez, ondoko gaiak hartuta: baserritarren lana, zuhaitzak, ondare kulturala, auzolana, eta abar.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

46


24. A r te a z ba s e rr i - pa is a ie ta n g oz a tz e ko e kim e na k a ntola tu. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

E r e dua k http://www.urmara.com/besteak-otros/22-concierto-del-trio-piazzola-proyect http://www.urmara.com/etnografia-bizia-viva/15-txerri-boda-san-martin-2008 http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

D e s kr iba pe na Herritarrei zuzendutako arte erakusketa edo emanaldiak burutu daitezke herrigunetik hurbil edota iristeko errazak diren landa-paisaietan. Modu honetan landa-paisaiak bisitatzera bultzatuko zen jendea, beste alde batetik, landa-paisaia hauetaz gozatzeko beste modu bat eskaintzen da herritarrei. Gainera, landa-paisaiak artistentzako garrantzitsuak direla agerian utzi da proiektu honetan, beraz, paisaia eta artearen arteko lotura gizarteratzeko baliagarri izan daiteke ekintza hau ere. Hala ere, arte emanaldietako publikoaren arabera ondo aukeratu behar dira emanaldiak, baserri-paisaietan kalterik ez sortzeko, eta ekimenen edukiek beti ere landa-paisaien balioekin harremana izan behar dute. A z pi- e kintz a k 

Antzerkiak eta kontzertuak landa-eremuan burutu, kanpoan, erraz iristeko moduan dagoen baserri-paisaia batean. Modu horretan, biztanleek landa-eremuarekin lotura berreskuratzea sustatuko da.



Eskualdeko landa-paisaiak baliabide bezala erabiltzen dituzten artista/artelanen inguruan ekimenak antolatu (erakustaldiak, literatura tailerrak, bertso-saioak...).



Kanpoan margolanak egiteko saioak antolatu landa-paisaietan, ikastaro eta mintegien bidez.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%23)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

47


25. E s kua lde ko he r r i e do h ir i na g us ik o A ste Be r d e a n la nda e r e m ua n g a r a tuko dir e n ha inba t j a r due r a txe r ta tu ( le hia ke ta k, ibila l dia k, e r a kus ke ta k, e ta a bar ) .

l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ORME%20SU%20LA%20COURT&f=fal se (158. orrialdea)

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean burutzen den aste berdean landa-eremuan garatuko diren jarduerak txertatzen jarraitzea ezin bestekoa da gizartea sentikortzeko asmoz. Ekimen hauek, lehenengo sektoreak landa-paisaiaren mantenuan jokatzen duen papera gizarteratzeko edota proiektuaren baitan identifikatu diren balioak hedatzeko baliatu. A z pi- e kintz a k 

Proiektuen baitan identifikatu diren paisaietara bisitak antolatu daitezke, edota margolan saioak, lehenengo sektoreko ustiategietara bisita gidatuak edota lehenengo sektoreko produktuen dastaketa eta haiek mantentzen dituzten paisaien argazki erakusketak antolatu.

A r dur a duna Aste berdea antolatzez arduratzen den erakundea. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%8) E r e dua k http://tolosaldeagaratzen.net/dokumentuak/aste-berdea-2012/Tolosaldeko-aste-berdea2012.html http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

48


26. Pa is a ia r i lotuta k o j a r duna ldi g a s tr onom ik oa k a ntola tz e n j a r r a itu, e ta ba s e r r i - pa is a iar e kin e r la z iona tuta ko j a r due r a k txe r ta tu . I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Adibidez, jardunaldian landuko diren produktuak ekoizten diren paisaian ezagutzeko ekimenak antola daitezke, ondoren produktuak prestatu eta dastatzeko (Deba Garaia Landa Garapen Elkarteak eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila elkarlanean antolatzen dira jardunaldi Gastronomikoak eta ekintza desberdinen artean baserrietara bisitak ere antolatzen dira). Landa-paisaien balioak eta lehenengo sektorearen jardunaren garrantziaren diskurtsoa txertatu beharko lirateke jardunaldietan. Tolosako azoken Km 0 ekimena eredugarria da zentzu horretan.

http://www.idoki.org http://tolosakobabarruna.blogspot.com.es/ http://www.turismodebagoiena.com/images/stories/jardunaldiak/XIII_/XIII_JARDUNALDI_G ASTRONO_DEFINITIBOA_WEB_2.pdf http://www.tolosakoazoka.com/home.php?center=includes/notice.php&menu=includes/m enu_azoka.php&submenu=includes/submenu_azoka.php&right=includes/right.php&idioma =es&id=27&idioma=eu&idioma=eu http://www.lurrama.org/index.html

A z pi- e kintz a k 

Ekoizleen onura ekonomikoa zein izanen den eta nola jasoko duten adostu.



Eskualdean ekoizten diren baserriko produktu nabarmenen inguruan jarduerak proposatu. Inspirazio iturri bezala, Tolosaldea Garatzenek antolatutako Tolosako Babarrunaren ibilaldia erabil daiteke.



Jatetxeek jardunaldi bitartean bertako produktuekin egindako menuak eskaintzea eta hauen inguruko informazioa eskaintzea.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%39) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

49


27. E s kua lde ko na hiz e s kua ld e tik ka npo ko i ka st e txe e i z uz e n duta ko j a r due r a dida ktikoe n pr op os a m e na pr e sta tu, la nda -pa isa ia k a r da tz g isa ha r tuta e s kua lde ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e ma te a he lbur u iz a ng o dute na k. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta suna Ertaina (%54)

D e s kr iba pe na

E r e dua k

Eskualdeko herri batzuetan herriko arbolak ezagutzera emateko ekimenak antolatzen dira, eta formatua baserri-paisaien balioak zabaltzeko erabil liteke (adibidez, landa eremuko lanbideak landuz, edo proiektuaren txosteneko balioak landuz).

http://www.ingurumena.ejgv.euskadi.net/r49564/es/contenidos/informacion/publicaciones/es_989/adjuntos/urdaibai_proiektu_didaktik oa0.pdf

A z pi- e kintz a k

http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/4-40-alla_ricerca_del_lago_rdquo.html

Jarduera didaktikoak burutzeko egokiak izan daitezken eskualdeko beste ibilbide edo landa-paisaiak identifikatu.

http://www.lifescapeyourlandscape.org/European-Travelling-Notebook.htm

Proiektu honen baitan Enkarterrietako bide berderako sortu diren jarduera didaktikoak identifikatutako paisaietarako egokitu daitezke.

Ikasleek landa-paisaia zehatz baten egoera eta balioen inguruko liburu antologikoa sortzea proposatu ikastetxeei. Horretarako ibilbide edota paisaia bata aukeratuko da eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatuko dituzte ikasleek. Ondotik, ibilbide edota paisaiaren inguruko bestelako datuen bilketa burutuko dute: dokumentu historikoak, literarioak, artelanak, argazkiak zein elkarrizketen bidez bertan izandako bizipenak.

Lifescape-your landscape egitasmoan proposatzen den Europako bidai koadernoak ekimena sustatzea proposatu ikastetxeei: Koaderno hauek, paisai eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei, beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak konpartitzea ahalbidetzen die. Horretarako, haur bakoitza, koadernoaren lau orrialde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondotik beste eskualde edo lurralde batetara bidaltzen da. Modu honetan lurralde bateko haurrak beste lurralde bateko paisaiaren inguruan baita ondare kultural eta naturalaz asko ikasten dute.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

50


28. Giz a r te e r a g ile e z be r d ina k ko or dina tu a uz ola na bultz a tz e k o, ba i or a in a r te ko a uz ola n e r e dua z e in f or m ula be rr ia g oe kin. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Auzolana eskualdeko baserri-paisaien balio eta ikurretako bat da. Landa-auzoek eta beste eragile batzuk ohitura hori oraindik ere mantentzen dute, hala nola, Soraluzeko mendi taldeak, gaztetxeek eta abar. Auzolanean egin daitezkeen lan batzuk ondokoak dira: mendi bideak mantendu, ibilbideak markatu, errekak garbitu, sakabanatutako zaborra bildu, edo ondarea berreskuratu.

Ertaina (%54) E r e dua k http://www.sprachcaffe.com/espanol/work_and_travel/wwoof-trabajosaustralia.htm#c267975 http://www.arcocoag.org/es/eventos-y-novedades/item/47-el-tercer-intercambio-deexperiencias-campesinas-europeas-ha-sido-en-austria-donde-es-habitual-que-lasexplotaciones-tengan-mataderos http://www.aiurri.com/berriak.php?id_edukia=23602 http://www.custodia-territorio.es/conceptosbasicos

A z pi- e kintz a k 

Auzolanean egin nahi diren lanei buruzko prestakuntza saioak antolatu, lanek eta deituak izango direnen profilak horrela eskatzen dutenean.

Eskualdean auzolanaren bidez aurrera eraman daitezken egitasmoak eta auzolan horien deialdiak burutzeko egokien diren entitateak identifikatu, Udalak edota elkarteak izan daitezkeelarik. Aldi berean elkarte hauekin eta auzolanetan parte hartzen dutenekin auzolan sare bat martxan jarri zitekeen.

Austriako eredua (ezagutu ondoren) martxan jartzea egoki ikusten den hausnartu, eta egoki ikusiz gero programa honetan parte hartuko luketen baserritarren identifikazioa burutu.

Egiten diren auzolanen argazkien bilduma eta on-line erakusketa egin, auzolanetara jende gehiago erakartzeko asmoz.

A r dur a duna Udalak E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea.E pe a Motza L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

51


29. D e nbor a ba nkua k, m ikr o - m e z e na sg oa e ta hir ie ta n g e hie n ba t s or tz e n a r i dir e n be s te ha in ba t e kim e n e ta t r e sna pr oie ktua r e n he lbur ue n m e s e de ta r a ko nola e r a bil ote da ite z k e e n ha usna r tu.

Baxua (%8) (ekintza honek ez luke kosturik izanen hausnarketa Landa Garapen Elkarteetako arduradun teknikoen artekoa bada). E r e dua k

I ldoa

http://www.auzopolis.net/eus/index.htm

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak.

http://www.universocrowdfunding.com/

D e s kr iba pe na Landa-paisaietan antzematen diren beharrak asetzeko, mantenua burutzeko edota baserritarren bizi-baldintzak hobetzeko egitasmoak martxan jartzeko aukerak hausnartu. A z pi- e kintz a k 



Proiektuaren helburuen mesedetarako tresna hauek nola erabili daitekeen hausnartzea ezinbesteko da ekintza hau aurrera eraman ahal izateko. Hori dela eta alde batetik, Landa Garapen Elkarteak egitasmo hauen bidez ekimen eta tresnak aztertzeko hausnarketa saioak burutu eta beste aldetik tresna hauen bidez, burutu daitezkeen ekintzak identifikatzea izango litzateke helburua. Landa-eremuan bizi diren biztanleekin ekintza hauen inguruan hausnarketa prozesoa martxan jarri. Denbora bankuen inguruko hitzaldiak burutu daitezke eskualdeko herri ezberdinetan, egitasmoaren berri zabaltzeko (hau antolatzearen arduradunak Udaletako teknikariak izan zitezkeen, edota elkarteak egokiago ikusten den kasuetan), eta aldi berean denbora banku horietan parte hartzeko prest egon zitekeen jendea identifika zitekeen hitzaldi hauetan. Aldi berean, landa-eremuko biztanleek izan ditzaketen edota landapaisaietan identifikatzen diren beharrei erantzuteko balia daiteke, horretarako behar horiek identifikatuz.

http://www.verkami.com/ http://www.diariovasco.com/v/20120919/tolosa-goierri/hora-como-moneda-cambio20120919.html https://www.facebook.com/TikTakTrukTolosakoDenboraBankua?fref=ts http://Udaltruke.enkarterrialde.org/Udaltruke/login.php http://www.depersonaapersona.es/ http://www.elrefugiodelburrito.com/adopt http://apadrinaunnaranjo.com/ http://www.sunbilla.com/pdf/ordenanza1995%2009.pdf http://www.ergoiena.com/Argazkiak/Dokumentuak/101eu.pdf http://www.arrasate-mondragon.org/Udala/araudiak/hirigintza/baserri-bideak http://www.azkoitikoUdala.info/eu/berriak/1823-landa-eremuetako-errepideetan-elurrakentzeko-zerbitzua-arautu-du-Udalak-auzolanean-oinarritutahttp://malerreka.trukeados.net/

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz un kide a E pe a Motza L e he nta s una

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

52


30. E s kua lde ko a r tis t e n a r te a n dute ne n la na k pa is a ia n t xe r ta tu.

ba se r r i - pa isa ie kin

l otur a

be r e z ia

I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean badira hainbat artista (bertsolariak, margolariak, idazleak eta abar), eta horietako batzuk baserri-paisaiekiko lotura estua dute, edo haien obrak baserri-paisaiei erreferentzia egiten die. Horrelako kasuetan, lotura hori ezagutzera emateko ekintzak burutzea bilatzen du ekintza honek. Hau burutzeko orduan, artelanak jasoko dituzten euskarriak baserri-paisaian ondo integratzen direla bermatuko da, eta bandalismoko arazoak aurreikusiko dira. A z pi- e kintz a k 

Arte-lanen inguruko informazioa QR aplikazio bidez, panelen bidez, biak edota bestelako euskarrietan eskainiko den hausnartu. Panelak egin behar badira hauek auzolanean egiteko aukera aztertu, auzolandegi bat antolatuz, boluntario talde bat bilduz, edota mendi taldeak, kultur taldeak, ikastetxeak edota ingurugiro taldeak ekintza honetan inplikatuz.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Udalak. E pe a Motza L e he nta s una

http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ADECUACI%C3%93N%20DE%20LAS% 20TERRAZAS%20DEL%20REY%20CHICO%20HASTA%20LA%20FUENTE%20DEL%20AVELLANO &f=false (84. orrialdea) http://books.google.es/books?id=GEWKsA6NgJYC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=ADECUACI%C3 %93N+DE+LAS+TERRAZAS+DEL+REY+CHICO+HASTA+LA+FUENTE+DEL+AVELLANO&source=b l&ots=cDpFMK46Y6&sig=tIn2mNExVr7Hj6Jl5QIzvTyQLVE&hl=es&sa=X&ei=B2jJUdC1GnT0wG904GQCQ&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=ORME%20SU%20LA%20COURT&f=fal se (158. orrialdea) http://www.cedersomontano.com/contenidos.php?id=147

31. L ur r a r e n ba r ne r a tuz

hir ie ta n

ne ka z a r itz a r e n

pr e s e ntz ia

Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e skr iba pe na Lurraren kultura sustatu eta hirietan nekazaritzaren presentzia barneratuz gero, honekiko herritarrak sentiberatuko direla pentsatzen da. Horretarako herrietan bertan erakusketa gune bat eta tailerrak burutzeko lur eremua sustatzea aukeretako bat izan daiteke. Beti ere argi edukiz honen helburua lurraren kultura sustatu eta honen inguruko kontzientzia sortzea izango dela, ez lur eremutik salduko diren produktuak lortzea. A z pi- e kintz a k 

Baratzeak sortu daitezkeen lurrak identifikatu.

Tailerrak eta ikastaroak burutu lur horietan. Hauek ikastetxeei zuzendutakoak, herritarrei zuzendutakoak, 3. adinekoei zuzendutakoak, etab. izan daitezke. Aldi berean, tailer hauek ematen dituztenak teknikariak, baserritarrak edota gaiaren inguruan ezagutza duten 3. adineko pertsonak izan daitezke.

Espazioak sustatu hauen presentzia gertukoa izan dadin, lokalak erakustoki modura, elkarguneak herrian bertan irekiz, toponimia, lanabesak ikusgai jarriz, adibidez.

E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

s us ta tu,

Ildoa

Baxua (%8)

http://www.begifm.com/noticias/enkarterri-encartaciones/voluntariado-pararegeneracion-del-rio-barbadun-en-agosto

kultur a

53


A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%39) E r e dua k http://www.lifescapeyourlandscape.org/year-calendar-mainaeppelhaus.htm http://www.paysmed.net/pmp/chiusi/2-ii_edizione/2-19sistemazione_paesaggistica_della_tenuta_fontana.html http://www.deriokoUdala.net/esES/Noticias/Documents/Aisiarako_baratz_ekologikoak_ordenantza.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

54


32. I ka s te txe e n bis ita k e do U da le kua k a nt ola tu la nd a - e r e m ua n, be r ta ko ba s e r r i - pa is a ia k e z a g utz e r a e m a te ko. I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak eta honen balioak ezagutzera emateko asmoz udalekuetan, egonaldiak antolatzen diren aterpeetan eta baserrietara bisitak antolatzean datza. Guztietan baserripaisaiei buruzko edukiak txertatuko dira. A z pi- e kintz a k 

Egonaldi eta bisitetarako landa-paisaiei buruzko materiala edo diskurtsoa prestatu.



Bisita gidatuak egiteko prest dauden baserritarrak identifikatu eta hauen lanaren truke zer jasoko duten adostu.



Ekintza hau modu jarraian koordinatzeaz arduratuko den erakundea identifikatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Ikastetxeak, aterpetako arduradunak eta udalekuetako antolatzaileak. E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%39) E r e dua k http://www.areitzsoroa.com/presentacion/presentacioneuskera.html http://www.sastarrain.com/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

55


33. Ba s e r r iko pr odu ktue n konts um oa e ta pa isa ia r e n ba lioe n konts e r ba z ioa r e n i ng ur ua n he r r ita r r a k ( ka le ta r r a k be r e z iki) s e ntikor tz e k o e kim e na k z a ba ldu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herritarrak paisaiaren balioen kontserbazioan keinu txikiekin egin dezaketela ohartarazi, horietako bat bertako produktuak erostea izanik. Bide horretan, ekintza honen helburua herritarrak lehenengo sektoreko produktuen kontsumoaren inguruan sentikortzean datza.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Motza L e he nta suna Altua (%67)

A z pi- e kintz a k

E r e dua k

http://www.idoki.org

Bertako produktuak kontsumitzeko kanpainak egin, garestiagoak ez direla ondo argudiatu, paisaian duten eragina, eta abar. Mezua ondo landu eta zabaldu. Gizartean ingurugiroaren zaintzari buruz hedatuta dagoen kontzientzia baserri-paisaietara zabaldu beharko litzateke, eta kontsumitzaileak bertako produktua kontsumitzean onura lortzen duen lehena norbera dela azpimarratu; bertako produktuak kontsumitzea ez da baserritarrari egiten zaion mesedea, norberaren buruari egindakoa baizik. Beraz, bi aldeek lortzen dute onura harremanetik.

Proiektuan sortutako ondorioak baliatuz hitzaldiak antolatu, lehenengo sektoreak landa-paisaietan jokatzen duen papera eta lehenengo sektorearen mantenua aldi berean kontsumoan oinarritzen dela agerian utziz.

Lehen aipatutako jardunaldi gastronomikoak ekintza honen azpi-ekintza gisa garatu daiteke ere. Horrela, jatetxeek jardunaldi bitartean bertako produktuekin egindako menuak eskaintzeaz gain, menu horietan erabili dituzten produktuek ze nolako paisaia sortzen dituzten eta noiz jasotzen diren, edota ze transformazio eta zein epetan burutzen diren jasotzea interesgarri litzateke. Horrela, bezeroak behin menua aukeratu ondoren, datu hauek jasotzen dituen esku-orria eskainiko zitzaion.

Baserrietara bisita gidatuak antolatu eta bertako produktuen dastaketak egin, produktuak erosteko aukera emanez.

Produktuen dastaketak egin herriko plazetan, eta hauetan, produktu bakoitzak sortzen dituzten paisaien argazki erakusketa eta produktuaren elaborazioaren azalpen labur batzuk irakurgai jarri.

Kontsumo sareak sustatu.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htmv http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm http://www.plataformarural.org/pdf/PROGRAMA_ENCUENTRO_JOVENES.pdf http://www.baserribizia.info/index.php/consumo/ekimenak/4665-ardi-gaztaren-egoeraazaltzeko-merkatu-garden-ezberdinak-bilbon

56


34. E s kua lde ko le he n s e ktor e a r e n e koiz pe na be r ta n konts um itua iz a n da din s us ta tz e k o e kintz a k bu ltz a tu.

Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a

I ldoa

Udalak.

Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak.

E pe a

D e s kr iba pe na

Ertaina

Kontsumo taldeak; ustiategietan, azoketan eta eskualdeko denda eta jatetxeetan bertako produktuen salmenta zuzena; eskoletako jantokietan bertako produktuen erabilera; edo eskualdeko enpresetako jantokietan bertako produktuen erabilera dira identifikatutako bide posible batzuk. Aurretik sentikortzeko ekintzak burutzea oso garrantzitsua da. Tolosako 0 Km ekimena eredu bezala har liteke.

L e he nta suna Ertaina (%41) E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos.asp

A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko jatetxeek bertako produktuak erabiltzea eta erabilera hori aditzera ematea sustatu. Jatetxe batzuk bertako produktuak erabiltzen dituzte, eta salgai dituzte. Hala ere, gutxi dira haien karta eta menuetan eskualdeko produktuak erabiltzen dituztela aditzera ematen dutenak. Bertako produktuaren erabilera indartu beharko litzateke, eta produktu horiekiko harrotasuna sustatu.

Bertako produktuak saltzen dituzten puntuei buruzko informazioa zabaldu herritarren artean, erosteko dauden aukera guztiak ezagutzera eman.

Herriko jaietako bazkarietan bertako produktuak erabili.

Eskualdeko baserriko produktuak kontsumitzeko hedatzen ari den kultura basogintzako produktuetara ere zabaltzeko ekimenak burutu, kontsumitzaileak ez baititu horrenbeste kontuan hartzen. Basogintzako produktuen arloan sentiberatzea egiteko behar handia sumatzen da, bai herritarren, baita profesionalen atean ere (arkitektoak, aparejadoreak, diseinatzaileak eta abar).

Eskualdean ekoitzitako produktuak identifikatuko dituen bereizgarri bat sortu, kontsumitzaileak bertako dendetan eta azoketan eskualdean ekoitzitako produktuak modu errazean identifika ahal izan ditzan.

Eskualdeko azoken azterketa egin, eta horien dinamizaziorako baliabideak finkatu.

Ikastetxeetako jangeletan bertako produktuak % jakin bat izateko akordioa hartu Eusko Jaurlaritzarekin, hauek baitira ikastetxe publikoetako jangelen eskuduntza dutenak.

A r dur a duna Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

57


35. E s kua lde ko pr od uktua k e r os te a s a r ituko due n s is te m a s or tz e a .

e ta

z e r bit z ua k

kontsum i tz e a

I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez eskualdeko produktuen salmenta sustatu nahi da, eta hori egiten duten pertsonak saritu eta aldi berean, produktuen salmenta erakargarria egiteko modua da, merkatuan beste produktuekin lehiatzeko tresna gisa baliatuz. Honen adibide bat, nahiz eta berrerabilpenaren arlorekin erlazionatuta egon, Lea-Artibai eskualdean orain arrandegian eta harategian banatzen ari diren tupperrak dira, eta horiek erabiltzen dituztenei puntuak ematen zaizkie, eta puntu gehien biltzen dituztenek 10 ₏-ko balea jasotzen dute. Beraz, horrelako ideiak baserri-paisaietako produktuetara hedatzean datza ekintza. A z pi- e kintz a k 

Udalei eta interesa izan dezaketen erakundeei sortzen den sistemaren berri eman.-

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%50) E r e dua k http://www.tierra-astur.com/restaurante-oviedo-gijon/inicio/consigue-nuestrosmedallones-y-canjealos-por-estupendos-regalos_1343_10_1735_0_1_in.html http://muestrasgratis.com.es/knorr-te-da-regalos-por-consumir-sus-productos.html http://es.wikipedia.org/wiki/Tarjeta_de_fidelizaci%C3%B3n http://www.saborealoautentico.com/ Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

58


36. E s kua lde m a ila n e s ka r ia dute n le he n se k tor e ko pr odukt ue n e koiz pe n, e r a lda ke ta e ta s a lm e nta susta tz e ko e kim e ne i j a r r a ipe na e m a n. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean produktuen ekoizpena, eraldaketa eta salmenta sustatzeko ekimenak martxan daude, baina hauen jarraipena egitea ezin bestekotzat hartzen da. Era honetan egitasmo hauen indargune eta ahulguneak identifikatzea ahalbidetuko da hauen aurrean egoki ikusten den moduan jokatzeko eta beharrezkoa den laguntza emateko. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%8) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

59


37. E s kua lde a n s or tu d ir e n konts um o - ta lde e n j a r ra ipe na e g in e ta hor ie k dina m iz a tu. I ldoa Lehen sektoreko produktuen kontsumoari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean sortu diren kontsumo-taldeak lehen sektoreko produktuen kontsumoa eta kontsumitzaile-ekoizle harremanak sustatzeko tresna baliagarriak direla ikusi da. Hala ere, ibilbide nahiko berria denez ekin den hau eta lekuan leku egoera, behar eta arazo ezberdinak sortu daitezkeenez, beharrezkoa ikusten da hauen jarraipena eta dinamizazioa egitea. Horrela aldi berean, talde hauek, produktuen kontsumoa zenbateraino sustatu duten ezagutu ahal izango da. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Biolur. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%17) E r e dua k http://www.ehnebizkaia.org/index.php/eu/grupos-de-consumo

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

60


38. A r tz a intz a r i lotuta ko l ur r a k, ohitur a k, produkt ua k, a r tz a intz a r e n m undua ba be s te ko ne ur r i be r e z ia k har tu.

ha u

da ,

I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Artzaintzaren ahulguneak eta indarguneak ezagutuz, honi lotutako lurrak, ohiturak eta produktuak babestu eta sustatzeko neurriak lantzea. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%46) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

61


39. L ur r a r i lotuta ko us t ia pe na k be r e z ik i susta tu, b ultz a tu e d o la g und u, ha ie n bide r a g a r r ita s una e ta e tor kiz una be r m a tz e ko a sm oz .

Motza L e he nta suna

I ldoa

Ertaina (%61)

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=6

Ustiapenak sustatzeko ardura neurri handi batean eskualdearen gainetik dauden erakundeen esku dago. Kudeatzen duten azalerarengatik, haien lursailetan dituzten ondarearen elementuengatik, edo jardueretan erabiltzen dituzten praktikengatik baserripaisaien balioen alde nabarmen egiten dutenak nolabait saritzeko moduen inguruan gogoeta egin eta beharrezkoak diren neurriak hartzea litzateke ekintzaren helburua.

http://goierrimendebaldea.hitza.info/2012/12/15/baserritarrak-saritu-dituzte-ormaiztegin/ http://www.ruraleuropeanplatform.org/rep/farmingnature.html

A z pi- e kintz a k 

Lurrari lotutako nekazaritza bultzatu, horretarako galtzeko arriskuan dauden “ezagupenen” transmisioa bermatuz (lehengo ohiturak, lana egiteko erak, eta abar). Gakoa transmisioan dago, hori baita galtzen ari dena.

Lurren eskaria eta eskaintza aztertu, eta biak harremanetan jartzeko bideak sortu. Hori da lur-funtsen funtzioa, eta gai honi buruzko sentiberatzea eta informazioa zabaltzea oso garrantzitsua da, konfiantzazko giroa sor dadin.

Landa Garapen Elkarteen arteko hausnarketa saioak burutu, hauetara gaiarekin erlazioa izan dezaketen elkarteak gonbidatuz. Hausnarketa saio hauetan, eskualde mailako eskuduntzei zein eskualdetik gaindi dauden eskuduntzei dagozkion neurrien hausnarketa burutuko da. Eskualde mailakoak eskualdean aplikatzeko bidean jarriko dira, eta eskualdez gaindikoetan, ondorioak helaraziko dira eta akordioak lortzen saiatu. Hausnarketa eta saritzeko moduak proposatzerakoan, hauen iraunkortasunaz ere hausnartzea komeni da, hots luzera begira aplikagarritasuna izatea izango litzateke interesgarriena. Hausnarketa saio hauek aldi berean gaikakoak izan daitezke, hots, abeltzaintza alde batetik, nekazaritza bestetik eta hirugarrenetik basogintza.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

62


40. U s tia pe ne ta ko la b or e e ta n be r ta koa k dir e n ba r ie ta te a k be r r e s kur a tz e ko e ta , ba ita ba r ie ta te hor ie i lotuta ko e z a g utz a he da tu ( e z ba ka r r ik la bor a ntz a r i bur uz koa , ba iz ik e ta t r a nsf or m a z ioa r i e ta e lika g a ia k e g ite a r i bur uz koa e r e ) , kontse r ba tu e ta z a ba ltz e ko e r e e kim e na k m a r txa n ja rr i.

Ertaina (%38) E r e dua k http://www.biolur.net/Eusk/proyectos_descri.asp?id=3 http://www.centrozahoz.org/

I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean badira ildo honetako esperientziak, hala nola, BIOLURen eskutik sortutako hazien sarearen bidez baserritarrak egiten hasi diren trukatzeak, edo kontsumo-taldeen sarea tokiko hazien erabilera bultzatzeko burutzen ari den lana. Herri batzuetako azoketan Hazien sarea etortzen da, baina horrez gain ezer gutxi egiten da. Auzolana beharko litzateke ekintza burutzeko. Arrazen inguruan badira hainbat eztabaida ere; zehazki, Aralarren latxa ardiaren kasuan hazia jaten duen ardia eta bertako larrean soilik bazkatzen den ardiaren ingurukoa, aldaketa horiek paisaian izan dezaketen eraginaren inguruko kezka baitago (larreetan izan dezakeen eragina, instalazio berriak sartzeko beharra, eta abar). A z pi- e kintz a k 

Eskualdean bertakoak diren barietate eta arrazen ikerketa antropologiko, historiko eta soziologikoak bultzatu, berauekin erlazionatzen den ezagutza azaleratu eta hedatzeko asmoz.



Bertako barietateen hazien trukaketarako ekoizleen sareak bultzatu, baserri-paisaien biodibertsitatea eta paisaien aberastasuna mantentzeko. Gai honen inguruan martxan dauden ekimenak ezagutu eta elkarlana bultzatu, honen adibide, BIOLURek antolatzen dituen truke egunak eta hitzaldiak dira.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Biolur. E r a ntz unkide a EuskalHerriko hazien sarea. E pe a Ertaina L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

63


41. I K T a k le he n s e ktor e a r e n a lde e g ite ko e r a biltz e n j a r r a itu e ta hor r e ta n s a kondu ( a dibide z , pr od uktue n sa lm e nta r ako) . I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserriari lotutako webguneetan, orokorrean, lotura handiagoa sortu beharko litzateke baserriko produktuak eta baserri-paisaien artean. Webgune horiek ez lukete baserriko produktuak saltzeko soilik balio behar, paisaiak “saltzekoâ€? ere baizik. A z pi- e kintz a k 

IKTen inguruko prestakuntza eskaini lehen sektoreko ekoizleei. Prestakuntza honetan landu beharrekoa IKTen erabilera lehen sektoreari bereziki zuzenduta izango da, ez prestakuntza orokorra.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%46) E r e dua k http://www.baserritik.com/urolakosta/es/ http://www.baserrisarea.com/es/comprar-productos-de-debagoiena-baserri-sarea http://www.mendinet.org/proyectos/wifi_rural_de_proximidad.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

64


42. A uz o- lo ka lik e do - e lka r te r ik e z da g oe n la nda - a uz oe ta n hor r e la ko ba t s or da din s us ta tu, la nda - biz itz a s us pe r tz e ko tr e sna g isa . I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Auzo guztietan herritarrak biltzeko aukera emango duten egoitzak egotea ezinbestekotzat hartzen da auzokideen arteko giroa sortu, kohesioa mantendu eta herritarren ekimenak antolatzeko. Horretarako, borda edo baserri hutsak egonez gero, horien zaharberritzea aztertu daiteke, adibidez. A z pi- e kintz a k 

Auzo-lokalik ez dituzten eskualdeko landa-auzoak, egoitza hauen auzoko beharrak eta aukerak identifikatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%8) E r e dua k http://tolosaldea.hitza.info/2013/05/04/larramendiko-bizilagunek-auzolanaz-inauguratudute-arkauteko-auzo-lokala/ http://goiena.net/albisteak/zanartuko-auzo-lokala-inauguratuko-dute-domekan/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

65


43. L ur r e n j a be e k e tor ki z una r i be g ir a z e r a sm o dute n j a ki n e ta l ur hor ie n e r a bile r a z e in de n e z a g ut u, pa isa ia n ola a lda da ite ke e n a ur r e ikus i e ta be ha r r e z koa k ikus te n dir e n e kim e na k bur utz e ko. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Eskualdean eta herriz herri eskuragarri dauden lurren zentso bat egitean datza ekintza hau, egina ez badago. Aldi berean, lurren jabeek etorkizunari begira zer asmo duten jakin eta lur horien erabilera zein den ezagutu, paisaia nola alda daitekeen aurreikusi eta beharrezkoak ikusten diren ekimenak burutzeko. Modu honetan, lurra eskuragarri jarri lehen sektorean lanean hasi nahi duenarentzat; edota paisaiaren ikuspegitik balioa duen lursail bat auzolanean mantentzeko, etab. Ekintza hau 39. ekintzako bigarren azpi-ekintzarekin batera landu zitekeen. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Gipuzkoako Foru Aldundia eta Udalak. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%30) E r e dua k http://www.debagaraia.com/jarduera-eremuak/zerbitzuetaproiektuak/gilur http://www.nekagip.net/FondoSueloAgrario.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

66


44. Ba s og i ntz a r e n pr odu ktua k ir a unkor ta suna r i lo tuta j oa n da it e z e la lor tz e ko m odua k a z te r tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, ustiapenentzat errentagarritasun ekonomikoaz gain, proiektu honetan identifikatutako baserri-paisaien balioak mantentzea bermatuko da. Horretarako, honen bideragarritasuna eta aukerak ezagutzeko azterketa sustatu beharko lirateke. A z pi- e kintz a k 

Bertako baso zein baso aloktonoaren potentzialaren inguruan ikerketa bultzatu, bertatik lor daitezkeen produktuak eta zerbitzuak (zuzenak zein zeharkakoak) ezagutzeko eta hau azaleratu zein hedatzeko asmoz.



Horrelako ikerketentzako diru-laguntza lerroak zabaltzeko proposatu Gipuzkoako Foru Aldundiko Landa ingurunearen Garapen Departamenduko ordezkari politikoei.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Baso Elkartea eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%30) E r e dua k http://www.rednatura2000.info/index.php?option=com_content&view=article&id=1379:bo sques-certificados-y-deliciosos-&catid=11:forestal&Itemid=56 http://sostenible.palencia.uva.es/gfs/proyectos/List/1/2/37/Detail.aspx http://www.ileon.com/actualidad/028735/la-micologia-como-motor-de-desarrollo-en-elmedio-rural Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

67


45. Ba s e r r ie n s e i na le z ta pe na b u r utu e ta G PS sa r e e ta n ha ie n koka pe na z e ha z tu. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza honen bidez, inguruarekiko eta toponimiarekiko dagoen ezagutza zabaldu eta mantendu nahi da herritar zein bisitarien artean. A z pi- e kintz a k 

Hauekin batera salmenta zuzeneko guneen seinaleztapena burutu eta GPS sareetan sartu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%15) E r e dua k http://www.goimen.org/eu/proiektuak/proiektuak.php?id=28

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

68


46. E ne r g ia be rr iz ta g a rr ie n e r a bile r a bultz a tu la nda - e r e m ua n. I ldoa Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Landa eremuan energia lortzeko egon daitezkeen bide berriztagarriak aztertu eta hauen erabilera bultzatu. Modu honetan, landa eremuan bertan energia lortzeko bideak baliatuz gero, burujabeagoak bihurtu eta ekonomikoki abantailak lor baitaitezke. A z pi- e kintz a k 

Biomasa, errekaren energia, eguzki plaka txikiak‌ landa-eremu ezberdinetan energia iturri egokiena izan daitekeena aztertu eta hauen erabilera martxan jartzeko neurriak eta inbertsioak egin, honen eragina landa eremurako positiboa izango dela aurreikusten den kasuetan.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%38) E r e dua k http://masqueunacasa.org/experiencias/comunidad-lakabe http://www.energiagipuzkoa.com/energiagipuzkoa/de/elgoibarkoUdala.asp?Cod=3062&nombre=3062&sesion=14 http://zientzia.net/artikuluak/berriztagarriak-negutegietan/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

69


47. Ba s e r r i - pa is a ie ta r a e ta ber ta ko ustia te g ie ta r a a ntola tu e ta j a da e g ite n dir e na k inda r tu.

bisita

g ida tua k

Motza L e he nta suna

I ldoa

Baxua (%8)

Lehen sektoreari eta landa-eremuko herriei buruzko ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

http://www.idoki.org

Beste herrialde batzuetan oso barneratua dago tokikoa balioan jartzeko joera, eta oso ohituak gaude beste herrialde batzuetako landa-eremuak ezagutzera joatean nahiko “normalak” diren ustiategietara bisita gidatuak egiten. Aldi berean, bisita hauek profesionalizatzea beharrezkoa ikusten da, ordutegia, prezioa eta abar finkatuz, hots, trenaren museoari bezalako trataera eta indarra emanez. Bestetik, turismoari lotutako ekimenak eskualdetik martxan jartzen direnean etekinaren portzentaje handi bat egiturak mantentzeko erabiltzen da. Baserrietako bisita gidatuen kasuan, oso garrantzitsu ikusten da ahalik eta bitartekari gutxien bermatuko duen eredua aukeratzea, bisitak egiten diren lekutik kudeatuz. Horrela, baserritarrak jasoko duen etekinaren portzentajea handituko da.

https://www.oizegin.com/zer-egin/7-zer-egin/11-puntu-interesgarriak-puntos-deinteres/255-egun-bat-artzain-lanetan-abadinon

A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko webgune desberdinen bidez bisita gidatuen sustapena egin, beti ere kontaktuko pertsona baserritarra bera edo herriko kide bat izanik. Horrela, ateratako etekin ekonomikoan bitartekari gutxiago egongo da.

Eskualdeko herrietan bisita gidatuak eskaintzeko prest egongo liratekeen baserritarrak identifikatu, eta bisitak martxan jarri.

Bisita gidatuak eskaintzen dituzten baserrien informazioa bilduko duten liburuxkak sortu eta zabaldu, paperezko euskarrian zein internet bidez.

Bisita gidatuek sortzen duten etekin ekonomikoa nola banatzen den aztertu. Hau da, etekin horretan zer erakunde eta pertsonak parte hartzen duten eta zer portzentajetan banatzen duten aztertu beharra dago ahalik eta bitartekari gutxien duen eredua aukeratu ahal izateko.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Udalak. E pe a Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

70


48. Ba r a tz e e kolog ikoe n j a r due r a bultz a tu, ba se r r ita rr a k horr e ta ra bide r a tuz . I ldoa Baserritarrak egiten duen lanarekiko sentiberatzeari eta partaidetzari lotutako bestelako ekintzak. D e s kr iba pe na Baserritarrei eta baratza dutenei zuzendutako nekazaritza ekologikoaren inguruko sentsibilizazio saioak, jarduerak eta ikastaroak antolatu. Baserri-paisaien balioen inguruko sentiberatzea zabaltzeko eta horiek kontserbatzen laguntzeko baliabide interesgarria izan daiteke. Baserri-paisaien balioen inguruko sentiberatzea zabaltzeko eta horiek kontserbatzen laguntzeko baliabide interesgarria izan daiteke.

http://centros.educacion.navarra.es/caps/infantil/attachments/article/85/proyecto_urdiain _huerta_ecologica.pdf https://www.google.es/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&cad=rja&ved=0CDk QFjAB&url=http%3A%2F%2Fzumaia.net%2FUdala%2Fsailak%2Fkultura%2Fkomentuareninguruko-proposamenak%2FHerri-baratzeekologikoa.doc&ei=RcTNUZ2xHoeB7Qb474CQCQ&usg=AFQjCNEWxnmf6HLKoU05ekwdPcKEVmzqw&sig2=PwzxQ97pBrQFSIQ4k7KQ_w&bvm=bv.48572450,d.d2k http://www.espantapajaros.com/ http://hhbaratza.blogspot.com.es/2013/04/ziripot-txorimaloa.html http://lea-artibaietamutriku.hitza.info/2013/02/27/nekazaritza-ekologikoa-ikastaroaantolatu-du-ondarroako-Udalak-bizkaiko-ehnegaz-batera/

A z pi- e kintz a k 

Nekazaritza ekologikoari buruzko ikastaroak eskualdean zabaldu.

Eskola baratzak sustatu.

Txorimaloak egiteko tailerrak burutu, modu honetan baratza eta plastikako ikasgaia lotu daitezke. Horrelako aukera ezberdinak proposatu daitezke ere, hezkuntzako ikasgai ezberdinak eta baratzak erlazionatuz.

Adimen urrientzako saioak burutu baratzean.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%46) E r e dua k

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

71


49. E s kua lde r a da toz e n bis ita r ie k be r ta ko ba lio e z g oz a tz e a z g a in, e ka r pe n ba t e g ite k o bide a k a z te r tu. I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Bisitariek “hartzeaz” gain “emateko” bideak aztertzea bilatzen du ekintzak. Baserripaisaietara disfrutatzera doanak ekarpen bat egin beharko luke (tasa minimo bat, oso masifikaturik dauden tokietan sarrera bat ordaintzea, eta abar). Hala ere, gogoan izan behar da eskualdeak beste eskualde batzuekiko desabantaila duela autopistaz etortzearen kostuari egin behar diotelako aurre bisitariek, eta horri beste tasa edo sarrera bat gehituko balitzaio berez oso jendetsuak ez diren bisitarien kopuruek behera egitea ekar lezake. Beraz, tentuz aztertu beharreko gaia da. A z pi- e kintz a k 

Turismo bulegoetan liburuxka eta materialei “landa-paisaien” tasa bat jarri, eta biltzen den dirua lehenengo sektorea bultzatzeko ekimenetara bideratu.

A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k http://www.leurtza.es/index.php/eu/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

72


50. L a nda - e r e m uko tur is m oko e s ka intz a r e n a soz ia z i onism oa susta tu . I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Momentu honetan badira holako ekimenak martxan Debagoieneko eskualdean, Mankomunitateko Turismoko Saila eta Landa Garapen Elkartea elkarlanean ari dira asoziazionismoa bultzatzeko. Ekimena ostatuetara ez ezik, jatetxeetara, aisialdiko zerbitzuetara, salmenta zuzena egiten duten ekoizleetara eta abarretara zabal liteke. A z pi- e kintz a k 

Landa-turismoa sustatzeko eskualdeko hainbat zerbitzu eta produktu bilduko dituzten pack-ak sortu eta zabaldu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%14) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

73


51. E s kua lde a n e koi z te n d ir e n pr odukt ue n i ng u r uko a uto e do/ e ta biz ik le ta z ko na hiz o ine z k o pa is a ia - ibi lbid e a k e g okit u. I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Beste eskualde batzuetan egiten diren ekintzen tankerakoak antolatzean edo bideak egokitzean datza ekintza, hala nola, Tolosaldea Garatzenek antolatutako Tolosako Babarrunaren ibilaldia izan daiteke adibideetako bat. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Debagoieneko Mankomunitateko Turismo Saila. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%47) E r e dua k http://www.tolosaldea.net/eu/sabores-olores/experiencias-gastronomicas/viaje-alubiatolosa http://www.rutadelvinoderiojaalavesa.com/eu/ http://www.rutalquesuylasidra.com http://www.rutadelmimbre.es/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

74


52. I txita k o ha r r obia k a is ia ldir a k o g une g isa be r r e gokitu. I ldoa Aisialdia eta turismoari lotutako ekintzak. D e s kr iba pe na Aisialdirako gune bezala, eskaladarako, edo arteetarako eszenatoki gisa presta daitezke itxitako harrobiak. Bakoitzaren ezaugarrien arabera erabaki beharko da erabilerarik egokiena zein izan daitekeen. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Udalak. E r a ntz unkide a E pe a Luzea L e he nta s una Baxua (%7) E r e dua k http://www.fym.es/NR/rdonlyres/F1B14CA5-3F45-4DEF-AD2BF509F42D614F/0/CentrosProduccion_Aridos_RecuperacionCanteras.pdf http://www.magrama.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_LEAD%2FALE_2000_ 10_28_29.pdf http://www.abanto-zierbena.org/eu-ES/Udala/Kontratatzaileprofila/Orrialdeak/Adjudicadas_ProyectoderecuperacioncanteraMatilde.aspx http://www.irekia.euskadi.net/eu/news/5558-eusko-jaurlaritzak-488-200-euro-jarri-ditubertan-behera-utzitako-harrobiak-berreskuratzeko

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

75


53. Gur e pr oie kt ua bor ob ildu e ta e g inda k o la na r i j a rr a ipe na e m a n e s kua lde ko Pa is a ia r e n K a r ta e g ine z . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ekintza egoki ikusten da, baina oso gogoan izan behar da honelako tresnak, borondatezko akordio eta konpromisoetan oinarritzen direnak, alde guztientzat onuragarriak izan behar direla. Beraz, aisialdiko erabilerei edo turismoari onurak emateaz gain, lurjabeei eta baserripaisaietan jarduerak dituztenei ere onurak ekarri behar dizkiete, eta hasieratik alderdi guztiek parte hartu behar dute Kartak egiten. Honelako tresnek lurjabeei mugak edo baldintzak suposatzen dizkietenean konpentsazioak egotea aurreikusi beharko lukete, inposizioaren bidea alde batera utzita. Eragile guztien artean informazioa zabaltzen hastea interesgarria izan daitekeela uste da. A z pi- e kintz a k 

Eskualdeko Udal-arduradunei zuzendutako hitzaldi bat eman gai honen inguruan, bide horretan sartzeko interesa neurtzeko asmoarekin.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Udalak eta Debagoieneko mankomunitateko Turismo Saila. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%29) E r e dua k http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

76


54. J a r due r a e konom ikoa k s us ta tz e k o a r a udi e ta la g untz e k ba se r r i pa is a ie ta n z e r nola ko e r a g ina dute n a z te r tu, e ta ondor ioe n a r a be r a ko ne ur r ia k ha r tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaiak, azken batean, jarduera ekonomikoek sortzen dituzte, eta jarduera ekonomiko horien atzean politika batzuk daude, alderdi jakin batzuk sustatuz paisaietan sekulako eragina dutenak. Adibidez, basogintzaren politikak hainbat espezie eta basoko lan laguntzen ditu (pinua landatzea, landaketen mehazteak eta abar), eta horrek badu eragina baserri-paisaietan. Eragina zenbaterainokoa eta zein norabideetan sortzen den aztertu beharko litzateke. Lursail pribatu eta publikoen kudeaketaren planifikazio komun bat sortzea komenigarri ikusten da. Horrela, inertziak, diru-laguntzak eta norbanakoaren onura ez izateko lurraldearen kudeaketarako indar bakarra (hori orain arte hala izan denaren adierazle garbia landatzen ari diren eukalipto sailak edota pinudietan mozten diren haritz landare berriak dira). Izan ere, helburu komunak jarriz gero, bai lan-esfortzuan, esfortzu ekonomikoan, paisaiarekiko eraginean zein eragin ekologikoan ere onurak sortu daitezke. Azken finean, planifikazio ezak bideragarritasun ekonomikoa ere baldintza dezakeela ikusi baita. Era horretan, kudeaketa eta planifikazio komun honen baitan, oinarrietako bat ere, produktu bakoitzak prezio duina mantendu behar duela da, diru-laguntzarik gabe bertatik bizitzea ahalbidetuz. Aldi berean, kudeaketa komunak laguntza tekniko eta formazioa ere eskatu eta eskaintzea, komeni da, horrela lursailak dituzten belaunaldi gazteek lurrarekiko ezagutza berreskuratuz.

Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Udalak. E pe a Ertaina L e he nta suna Ertaina (%36) E r e dua k -

A z pi- e kintz a k 

Lursail pribatu eta publikoen plangintza komuna landu eta bultzatu.



Nekazaritzako elikagaien industrien araudi europarraren inguruan estatuak egiten duen interpretazio murriztailea alda dadin eskatzen jarraitu. Antzaz, gai honen inguruan EAEko erakundeek eskuduntzarik ez dute araudiaren oinarrizko interpretazioari dagokionez, eta beharrezkoa da estatuak berea aldatzea.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

77


55. L ur r a lde z a intz a r e n e s pa r r ua n e g ite n a r i dir e n e kim e ne i e u tsi ( l ur ba nkua k, a kor dio puntua la k . . . ) e ta hor ie k e skua ld e g uz tia n he da tz e a bultz a tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Lurralde zaintza, natura, paisaia eta ondare kulturalarekin erlazionatutako ekimen boluntarioak erraztu nahi dituen filosofia da, bai lur publiko zein pribatuetan garatzea aurreikusten direnak. A z pi- e kintz a k 

Iparraldeko Lurzaindia elkartearekin harremanetan jarri, ekimenei buruzko informazioa elkartrukatzeko eta ekimena eskualdean ere zabaltzeko.

Lurralde zaintzaren egitasmoa zabaldu hitzaldien bidez eta beharrezkoa denean akordioak bultzatuz.

Lur bankuen inguruko informazioa gizarteratu eta ekimena sustatu. Zentzu honetan, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak lur funtsaren inguruan argitaratu dituzten Dekretuak ezagutzera eman.

Lurralde zaintzaren kontzeptua zabalagoa egin, ondare ez-materiala barruan sartuz. Honela, adibidez, bertako barietateen ezagutza lurralde zaintzako ekimenen barruan sartuko litzateke.

http://www.custodia-territorio.es/ http://www.custodiadelterritorio.com/ http://custodiadoterritorio.org/ http://www.custodiaterritori.org/ https://ssl4.gipuzkoa.net/euskera/gao/2013/03/18/e1302694.htm http://www.lurzaindia.eu/index.php/ek/ https://ssl4.gipuzkoa.net/euskera/gao/2013/03/18/e1302694.htm http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.net/r48bopv2/eu/bopv2/datos/2012/10/1204431e.shtml

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Udalak. E pe a Motza L e he nta s una Ertaina (%36) E r e dua k Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

78


56. H ir ig intz a r e n e ta lur r a lde a ntola m e ndua r e n ikuspe g iti k, e s kua lde a r e n nor ta s una r e n e z a ug a r r i dir e n a uz o - g une e ta he r r ig une txiki e n nor ta s una r i e us te k o ne ur r ia k g a r a tu, be ste a k be ste , a r a udia r e n bide z . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na

E pe a Ertaina L e he nta suna Ertaina (%66) E r e dua k -

Ekintza honek landa-eremuko herri eta auzoei eustea du helburu, ez haien itxura “fosilizatzeaâ€?. Hau da, baserri-paisaien oinarrizko ezaugarri eta balioen kontserbazioa beharrezkoa den modernizazioarekin uztartu behar da. Kontuan izan behar da gaur egun familien egitura asko aldatu dela, eta gaur egun baserri asko eraiki ziren garaiekin konparatuz askoz ere kide gutxiago bizi direla etxebizitzetan. Bestetik, landa eremuko auzo batek sozialki bideragarri izateko zenbat biztanle behar dituen eztabaidatu beharra daukagu. Auzo batzuetan bideragarria den biztanle kopuru minimoa lortzeko agian dentsifikatze bat eman beharko litzateke, baina horretarako beharrezkoa litzateke lehen sektoreaz gain bestelako jarduera ekonomikoak ere ahalbidetzea landa eremuan, beti ere, inguruarekiko errespetua dutenak. Lurrari lotutako ekonomian jarduten diren pertsonekin baserri-paisaietako auzoak betetzea zail gertatuko da, eta pentsatu beharko litzateke ea ez ote den komeni landa eremuan bizi eta hortik kanpo lan egiten dutenei tokia egitea landa eremuko auzoetan. A z pi- e kintz a k 

Landa eremuan eraikin eta azpiegitura berriak egitean haien integrazio harmoniatsua bermatzeko aholku, irizpide eta beharrezkoa bada, arauak landu eta ezarri.



Landa-eremuko herri eta auzoetan bertakoentzat oinarrizko zerbitzuak hornituko dituzten jarduera ekonomikoak (dendak eta antzekoak) hasteko baldintzak malgutu. Askotan, baldintza berdinak eskatzen zaizkio landa-eremuko establezimendu txiki bati eta hiriko handiari, eta horrek eragotzi egiten du landa-eremuko biztanleentzat beharrezkoak diren hainbat zerbitzu eskura izatea.

A r dur a duna Udalak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

79


57. Ba ila r e ta ko z e la ia k, a r tz a intz a r i lotuta koa k, ba be stu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Zelaiak galtzen ari dira, eta basoek ordezkatzen dituzte. Erraztasunak eman beharko lirateke zelaiak eta soroak mantentzeko, bestela hurrengo 50 urteetan baserri-paisaiak erabat aldatuko baitira. Hala ere, baserri-paisaien osagaiak mantentzea haien funtzioak mantentzeari lotu behar zaio, hau da, ezin zaio alderdi estetikoari erreparatu soilik. Zelaiak mantentzeko, horiei erabilera emango dien lehen sektorea mantendu beharra dago. Ekintza hau garatzeko 38. ekintzaren emaitzez baliatu daiteke. A z pi- e kintz a k 

Eskualde mailan baserri-paisaien ikuspegitik kontserbaziorako balio gehien duten zelaiak identifikatu. Horrela, indarrak non jarri jakin ahal izango da.

A r dur a duna Udalak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%22) E r e dua k https://www.euskadi.net/r48-bopv2/eu/bopv2/datos/2013/04/1301902e.shtml http://oarsobidasoa.hitza.info/paperekoak/sarea-oarso-bidasoan-da/

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

80


58. L a nda - pa is a ie ta n e s pe kula z ioa k iz a n de z a ke e n e r a g ina r e n ga ine a n ha us na r tu, e ta be ha r r e z koa ba litz , da g oz kion ne ur r ia k pr oposa tu. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herri txikienetan ez dago honelako arriskurik, baina kostaldeko baserri-paisaietan presioa handiagoa da, eta hor jarri beharko litzateke arreta. A z pi- e kintz a k 

Landa eremuan bigarren etxebizitzak mugatzeko neurriei eutsi, eta horietan sakondu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea eta Udalak. E r a ntz unkide a Gipuzkoako Foru Aldundia. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%29) E r e dua k http://www.leitza.net/upload/docs/ordenantza11eu.pdf

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

81


59. Ba s e r r ia k z a ha r be r r itz e a n ha inba t e txe b iz it z a e r a ikitz e a e r r a z te n j a rr a itu, be r ta ko pa is a ie n e z a ug a rr ie i e uste ko ba lia bide de la ko .

Ertaina L e he nta suna

I ldoa

Baxua (%7)

Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak.

E r e dua k

D e s kr iba pe na

-

Eskualdeko baserri asko oso handiak dira tamainan, eta barruan 4-6 etxebizitza egokitzeko espazioa izango lukete, baserriaren lurrak ustiapen bakarra mantentzeko aproposak diren artean. Horrelako kasuetan, zer egin? Argi dago ez dela komeni ustiapenen lurren azalera gutxitzea, horien bideragarritasuna arriskuan jarriko delako. Hortaz, baserriko eraikinean etxebizitza bat baino gehiago egotea bateragarri izan beharko litzateke ustiapenak bakarra izaten jarraitzearekin. Gaur egun sortzen ari den kasuistika berriari egokitu behar zaio araudia, helburu nagusi bezala ustiapenen bideragarritasuna bermatzea aintzat hartuta. Adibidez, baserriaren eraikinean 2-3 familia bizi litezke, bakoitza bere etxebizitzan, eta ustiapen bakarra elkarte gisa kudea lezakete. Egoera berri hauei tokia egin behar zaie, baina nola izan malgu? Batzuetan araudia estuegia da, eta baserri-paisaien izaera mantentzearen kontra bihurtzen diren erabakiak hartzera eramaten gaitu, hala nola, merendero xume bat irekitzea galarazita dagoelako araudiak baimentzen duen sagardotegi handiago bat irekitzera. Ekintza honek harreman estua du “Hirigintzaren eta lurralde antolamenduaren ikuspegitik, eskualdearen nortasunaren ezaugarri diren auzo-gune eta herrigune txikien nortasunari eusteko neurriak garatu, besteak beste, araudiaren bidezâ€? izenburua duen ekintzarekin. A z pi- e kint z a k 

Indarrean dagoen araudia aztertu eta komeni bada aldatzeko aukerak aztertu.



Ustiapenen lurren zatiketa bultzatuko duen araudirik ez bultzatu baserrietan etxebizitza bat baino gehiago baimentzen denean. Adibidez, lurrak indibisoan mantentzea hobetsi daiteke.

A r dur a duna Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

82


60. L a nda e r e m ua n er a ikin, ins ta la z io e ta a z pie g it ur a be rr ia k e g ite a n ha ie n in te g r a z io ha r m onia ts ua be r m a tz e ko a h ol ku, ir iz pide e ta be ha r r e z koa ba da , a ra ua k la ndu e ta e z a rr i.

Baxua (%44) E r e dua k -

I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Orain arte udalen aldetik materialak arautu dira, gehienbat. Bide horretan gehiago aurreratu beharra dago administrazioen maila guztietan, beti ere, kontuan izanda sustatzaileari egundoko kostua suposatuko dioten baldintzarik ezin dela ezarri. Hortaz, irizpideak oso ondo pentsatu behar dira, eta beste toki batzuetako eredu aproposak aztertu. Paisaiarekiko integrazioak ez du inolaz ere kamuflaje hutsean geratu behar, paisaien alderdi funtzionala aintzat hartu behar du, eta erantzun globala eman, ez objektua “berdez margotu”. Bestetik, “txabolismoa” heda ez dadin neurriak hartzen jarraitu beharra dago. A z pi- e kintz a k 

Gai honen gaineko sentiberatzea bultzatzeko ekintzak burutu. Batzuetan, paisaiarekiko integrazioa hobetuko duten neurriek ez dute kostu gehigarririk suposatzen, proiektuaren hasieratik kontuan hartzen badira. Oso garrantzitsua da gaiarekiko sentiberatzea lantzea, eta ez araudia bakarrik.

Eskualdeko azpiegitura handiak eraikitzeko ardura duten erakundeei eskatu baserripaisaiekiko integrazioaren inguruan eredugarri izan daitezela. Orain arte eskualdetik azpiegitura handi berrien paisaia-inpaktuari buruz egin diren eskaerek ez dute harrera onik izan, baina ate joka jarraitu beharra dago.

Diziplina anitzeko lantaldea osatu irizpide eta arauak lantzeko.

A r dur a duna Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundia. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Ertaina L e he nta s una Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

83


61. L a nda e r e m uko on da r e a r kite ktoni koa r i e utsi, hur a ba be stuz , e ta z a ha r be r r itz e a k e g ite a la g unduz . I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Ondare arkitektonikoa, eskualdeko landa-paisaietako balio garrantzitsu gisa identifikatu da honek gordetzen duen historia eta sortzen dituen sentimenduak direla eta besteak beste. Hori dela eta honen mantenua ezinbestekotzat hartzen da, landa-eremuaren nortasuna eta balioak mantentzeko. A z pi- e kintz a k 

Ondare arkitektonikoa berreskuratzeko diru-laguntzak esleitzen jarraitu. Hauen baitan kategoria ezberdinak sortu daitezke, auzolanean berreskuratuko direnetara zuzendutakoak eta obra handiagoa eskatzen dituztenak berreskuratzera.

A r dur a duna Udalak, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Eusko Jaurlaritza. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Ertaina L e he nta s una Ertaina (%51) E r e dua k -

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

84


62. H ir i - pa is a ie n e ta ba s e r r i - pa is a ie n a r te ko m ug e n tr a ta m e ndur a ko ir iz pide a k d is e ina t u e ta a dos tu, e ta be ha r r e z koa ba da , hor r e n ing ur uko a r a udia la ndu.

http://www.paysmed.net/upl_download/allegato_spa-18.pdf http://www.etorlur.net/index.php/eu/historikoak/inbestigazio-proiektuak/56-naturbaproiektua

I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Herriak hazten doazen neurrian hiriaren ezaugarriak hartzen doaz paisaiari dagokionean, eta hiri-paisaia horien ertzek maiz ez dira ondo integratzen kontaktuan duten baserripaisaiarekin. Baserri-paisaiekin kontaktuan dauden hirien ertzak “leuntzeko� irizpideak proposatzea eta adostea litzateke ekintzaren helburua. A z pi- e kintz a k A r dur a duna Udalak. E r a ntz unkide a Landa Garapen Elkartea. E pe a Ertaina L e he nta s una Baxua (%7) E r e dua k http://www.gepama.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=1:gestionde-fronteras-urbano-rurales&catid=9:investigaciones&Itemid=17 http://www20.gencat.cat/portal/site/territori/menuitem.bd76c203a0da08645f13ae92b0c0 e1a0/?vgnextoid=5c1bc3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextchannel=5c1bc 3be04fbb210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextfmt=detall2&contentid=6feca0102cab 6310VgnVCM2000009b0c1e0aRCRD&newLang=es_ES https://ws147.juntadeandalucia.es/obraspublicasyvivienda/publicaciones/07%20PAISAJE%2 0Y%20TERRITORIO/Ambitos%20periurbanos/ambitos_periurbanos.pdf Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

85


63. L a nda e r e m ua n e g ite n dir e n lor a te g ie ta n e spe z i e a pr oposa k e r a bili. I ldoa Araudia, lurralde antolamendua eta hirigintzari buruzko ekintzak. D e s kr iba pe na Baserri-paisaien ezaugarriak eta izaera mantentzeko garrantzitsua da gune berdeek eta lorategiek hiriaren itxurarik ez hartzea. A z pi- e kintz a k 

Espezie egokiak aukeratzen direla bermatzeko beharrezkoak diren tresnak sortu eta ikastaroak antolatu.

A r dur a duna Landa Garapen Elkartea. E r a ntz unkide a E pe a Motza L e he nta s una Baxua (%7) E r e dua k http://www.columbares.org/columbra/manual_practicasambientales.pdf (16. orrialdea) http://plantas.facilisimo.com/reportajes/diseno-jardines/el-jardin-rustico-el-campo-encasa_183803.html

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

86


2. L A ND A - P A I S AI E N B AL I OA AG ER IA N JAR T Z EK O E SK U AL D EA N B U R U T AK O EK IN T Z AK

Enpresa pribatuei zuzendutako ekintzak: o

Atal honetan Debagoiena, Gipuzkoa zein EAE mailan jatorria duten eta le he ne ng o s e ktor e a r e kin zein tur is m oa r e kin erlazioa daukaten hainbat ekimen biltzen dira, orain arte burutu direnak. Bilaketa Web atari ezberdinetan burutu da, hauen artean DEBAGARAIA Landa Garapen Elkartearena. Horrez gain, DEBA-GARAIAren azken bi urteetako memoriak erabili dira. Ekimen posible guztien artean, gure proiektuarekin lotura dutenak eta orain arte egindako diagnostikoarekin harremana izan dezaketenak aukeratu dira.

GAILUR konpromisoa. Enpresen erantzukizun soziala eta landa ingurunearen mantenuan enpresek har ditzaketen konpromisoak jasotzeko helburua du. Honen baitan, enpresetan Debarroako produktu eta ekoizleen gida banatu da, bertako produktuen kontsumoa bultzatzeko asmoarekin. Honen baitan egin diren ekimenak: E kite n e kin tz a be r r itz a ile e n s a r ike ta : Mondragon Unibertsitatearekin batera antolatutako sariketa da, hau aurrera eraman ahal izateko bekak finantzatu eta aholkularitza emateko konpromisoa hartzen da. Lehiaketa honen bidez, landa ingurunearen garapenari buruzko ideia eta proiektu berritzaileak sustatu nahi dira.

Orain arte burututako ekimenen zerrenda ekintzak lantzeko partaidetza saioan erabili da, batez ere bertaratutakoei orain arte egindako ekimenei buruzko informazioa emateko. Horrela, dagoeneko burututa dauden ekintzak proposatzea ekiditea bilatu da, eta inspiragarria izan daitekeen ekintzen sorta ezagutu ahal izan dute parte-hartzaileek.

L K S K oope r a tiba k be r e ba z kide e n a r te a n la nda ing ur une a n g a r a tu z ite z ke e n pr o ie ktue i bur uz k o s a r ike t a: Saria ere lehen sektoreko produktuen aukeraketa bat izan zen. N e g ute g ia k be r otz e k o h itz a r m e na : ARCELORrek negutegiak berotzeko bere produkzio prozesuan sortutako beroa erabiltzeko baimena eman du.

1. S e n ts ib iliz a z i oa e ta he z kuntz a 1. 1. D E BA RRO A E kite n e kin tz a be r r itz a ile e n s a r ike ta : Debemen eta Debagaraia landagarapenerako elkarteek osatutako ekimena da. Bi eskualdetako Gizartea landa inguruneaz sentsibilizatzeko asmoz sortu zen, hainbat kolektibori (ikastetxeak, hirugarren adinekoak, enpresak...) zuzendutako ekintza integralen bitartez. 

A ur r e z ki kutxa : Baserrietarako bisitak egiteko finantziazioa. 

Lehen Hezkuntzako 2. eta 3. zikloei bideratuta: o

Baserrietara bisita gidatuak.

o

Material didaktikoa.

o

Argazki lehiaketak ere burutu dira.

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza:

Administrazio publikoari zuzendutakoak: o

Gaiaren inguruan konpromisoak hartzeko.

o

Hirugarren adinekoei zuzendutakoak:

o

Bisita gidatuak.

Gizarteari orokorrean zuzendutakoak: o

Aurkezpen bideoa.

o

Debarroa mahai jokoa.

o

Hitzaldien bidezko kanpaina.

o

Landa Eremuarekiko Ohitura Onen Gidaliburua.

o

Eskualdea ezagutzeko bideojoko.

o

Argazki lehiaketa eta eskualdeko azoka berezietan informazioa ematea.

o

Unibertsitate eta lanbide eskolak:

o

Landa inguruneko produktu eta zerbitzuen Katalogoa.

o

Hitzaldien bidezko sentsibilizazioa.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

87


1.2. ESKOLA BARATZAK Nekazaritzako gaiak gizarteratzeko asmoz, T okiko A g e nda 2 1 egitasmoaren barnean burututako ekimenetako bat baratzezaintza eskoletara gerturatzea izan da. Modu horretan, ikasle zein irakasleek lurra lantzeko, baratze baten antolaketa zein errotazio eta urtaro bakoitzeko barazkiak ezagutzeko, eta lantzeko aukera dute. 1.3. IN AGRO SALUTE Nekazaritza jarduerak Nafarroa, Akitania eta Euskal Autonomia Erkidegoan duen garrantzia g iz a r te r a tz e ko helburua du. Ekimena 2010ean hasi zen eta 2013an bukatzea aurreikusten da. Honen baitan, nekazaritza aktibitatearen sutapenerako kanpaina bateratuak egitea aurreikusten zen, ikastetxeei eta sektoreko langileei zuzenduak batez ere. Aldi berean, bertako produktuen salmenta eta nekazaritza turismoen sustapena burutzea du helburu. 1.4. SUSTRAIA TELEBISTA SAIOA E itb- ko s a ioa da, internet bidez jarrai daitekeena. Saioaren helburua nekazaritzaren eta abeltzaintzaren inguruan sortzen diren albisteak ezagutzera ematea da. 1.5. IHITZA IHITZA ikastetxeei zuzendutako Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Sailak eta Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak egindako ing ur um e n he z kuntz a ko a ld iz ka r ia da. Ingurumenaren ikuspegia ikastetxeetako curriculumetan eta bizitzan txertatzeko baliabideak eta ideiak eskaini nahi dizkie unibertsitatez kanpoko irakasleei. 1.6. BIOLUR

2. L e he ne ng o s e kt or e a r e n pr of e s iona liz a tz e a

2.1. DINAMIZA-TIC Ekimen hau Europar Batasuneko Leader Ekimena eta Euskadiko landa-eremuetako garapen jasangarriaren programek sustatu dute. Helburu nagusia landa-eremuak inf or m a z ioa r e n g iz a r te a r e kin bat egiteko laguntza eskaintzea da, modu honetan landa herrietara Informazio eta Komunikazioaren Teknologiak gerturatuz. 2.2. HAZIREN IKASTAROAK Ikastaroak HAZI-k hitzartutako Arkauteko Nekazaritza Eskolan, Derioko Nekazaritza Eskolan eta Fraisoroko Nekazaritza Eskolan eta beste zentro batzuetan programatzen dira, Euskal Autonomia Erkidegoko lehen sektoreko eta landa eremuetako eragileekin elkarlanean. Bi pr e sta kuntz a m ota eskaintzen dira: alde batetik, trinkoak direnak eta gazteak lehenengo sektorera erakarri eta honetan profesionalizatzeko helburua dutenak daude eta, bestetik, iraupen aldakorreko ikastaroak, lehenengo sektorean eta landa eremuko zenbait gaitan espezializatuak daudenei zuzendutakoak. Dena den, oro har ikastaro hauek, lehen sektorean dedikazio osoz edo partzialki lan egiten dutenei edo landa eremuetako biztanleei zuzentzen dira batez ere. Paisajistei bereziki zuzendutako ikastaroak lorategi bihurtutako estalkiak, eta lorezaintza bertikala zein lorezaintzako aurkezpenetarako, eta ideia lehiaketetarako panelak sortzea izena dutenak dira. 2.3. WIFI RURAL DE PROXIMIDAD U kuiluk o m ug im e n dua k informatika programen eta Wifi kameren bidez ikustea ahalbidetzen duen proiektua da. Modu horretan, etxetik kameraren 50m-1500m inguruko eremua aztertu ahal izango da, ekipoaren arabera. Hau oso erabilerraza da eta Itsasmendikoik proiektuaren berri ematen duen CD bat argitaratzeko asmoa azaldu du.

Biolur Gipuzkoan ne ka z a r itz a e kolog ikoa sustatzea helburu duen elkartea da. Honen asmo nagusia kontsumo ekologikoa, solidarioa eta arduratsua bultzatu eta ezagutzera ematea da. Horretarako, web atarian eskaintzen den informazioaz gain, hitzaldiak eta ikastaroak antolatzen dituzte bertako kideek. Gainera, jarduera eta jolas didaktikoak sortu dituzte haurrentzako. Bertako barazkien kontsumo garaiak noiz diren azaltzen duen argitaratutako egutegia ere badute.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

88


3. L e he ne ng o s e kt or e a r e n s us ta pe na

3.1. GILUR AZTERKETA Proiektu honen bidez, nekazaritzan egon zitezkeen f a ktor e kr itikoa k eta lehiatzeko a ba nta ila k ezagutu nahi ziren. Horretarako, landa eremuan bizi eta baserria duten biztanleen profila, asmoak, ahalmenak, sendi jarraipena, lur behar eta eskaintza, eta abar bildu ziren. Proiektu honen helburuetako bat lur ba nku bat sortu eta baserriko lanetan jardun nahi dutenen identifikazioa burutzea zen.

Bai asteko azokak, bai azoka nagusiak herri guztietan egiten dira. Arrasateko azoka birpentsatzen ari dira. Bergaran azokaren dinamikari buruz azterketa egin da. OĂąatin baserritarrei azokara joateko konpentsazioak jarri zaizkie. Bestalde, www.baserrisarea.com web atarian, e koiz le e n z e r r e nda bat dago non kontaktuak banaka azaltzen diren, baita a z oke n e g ute g ia , dauden konts um o ta lde a k eta online de nda ere. BIO L U R e k, aldiz, bere Web atarian ekoizpen ekologikoan aritzen diren Gipuzkoako e koiz le e n z e r r e nda aurkezten du; eta haien kontaktu, helbide, Web atariaren lotura eta ekoizten dutena zehazten da bertan.

3.2. OĂ‘ATIKO HILTEGIAREN KUDEAKETA

3.7. LATXA ESNEA

Hiltegiaren kudeaketa burutzeko Z ubilla g a H ilte g ia S L enpresaren sorrera burutu zen 2010ean.

Eskualdeko ardi ustiategien tamaina dela eta, gaztagintzari lotutako industria bilketako enpresek hauek alde batera uztearen nahia azaldu zuten. Hori dela eta, ha m a bi a r tz a ine k bat egitea erabaki dute euren esnea bilte g i ba ka r r e a n bilduz eta bertatik industriara salduz. Ekimen hau ekonomiaren aldetik garrantzitsua ez bada ere, landainguruaren tipologia mantentzeko bermea izan daitekeela aurreikusten da. Mendiko Gazta ekimena beste eskualdeekin batera.

3.3. JAKION S.L. Baserritarren produktuak tra ns f or m a tu eta m er ka tur a tz e ko helburuarekin sortutako enpresa da. Modu honetan, bailarako barazki eta fruta produkzioa gehitzeko aukera aurreikusten da. Gainera, bertako produktuak salmenta gune handietan modu diferentziatuan merkaturatzeko X A RE S . L . enpresa sortu da. 3.4. EKOLAPIKO - ELIKADURA OREKATUA BERTAKO ELIKAGAI EKOLOGIKOEKIN E s kole ta ko j a ng e le ta n be r ta ko pr odukt u e k olog iko a k eskaintzeko ekimena. Donostiako Cristina Enea eta Kutxako Ekogunearekin batera BIOLUR Elkartea gauzatzen ari den proiektua da. Helburuak ekoizpen ekologikoa duten bertako elikagaiak merkaturatzeko bide berriak garatzea, landa garapena bultzatzea, eta elikadura eta ingurumenarekiko sentsibilizazioa burutzea dira. Horretarako, lehenik eta behin, sukaldea duten haureskolekin harremanetan jarri dira bertako produktuak euren menuan barneratzeko.

3.8. DEBAGOIENA BASERRISAREA www.baserrisarea.com Debagoienako web orria eskualdeko e r a kus le ihoa da; interneteko baliabideak erabiltzen dira baserritarren pr oduktu a k s a ltz e ko eta landa inguruneko inf or m a z ioa e m a te ko . Produktuak on-line erosi daitezke, eta baserritarren produktuak zuzenean erosteko aukera errazten da. Web atari honetan lehen sektorearen produktuak erosteko aukera emateaz gain, eskualdeko inf or m a z io tur is tikoa eskaintzen da, baita eskualdeko herritarrei udaletako, Foru Aldundiko eta Eusko Jaurlaritzako izapideak on-line egiteko aukera ere. 3.9. SUSTRAIBARRI

3.5 BASHERRI TALDEAK EHNE eta BIOLURek bultzatuta konts um o ta lde a k sortu dira, hitzaldiak antolatu eta proiektuarekin zerikusia duten berriak biltzeko blog bat martxan jarri da. 3.6. PRODUKTUEN SALMENTA ZUZENA, AZOKAK Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Bailarako z or tz i pe r ts one n pr e s ta kuntz a aurreikusten da, bazterkeria egoeran edo arriskuan aurkitzen direnei zuzenduta dago eta lan esparrua nekazaritza da. Prestakuntzaren muina garapen pertsonala izango da, animaliak eta natur terapiak erabiliz. Prestakuntza profesionala nekazaritza jardueran oinarritutakoa izango da, ekologikoan, HAZI-k emanda eta beste 7 pertsonak ere egingo dute. 89


Garatu nahi diren konpetentziak gizartearen kohesiora zuzenduak izango dira, ekintzaileak eta eskualdeari lotutako sentipenak garatuz, beti ere gizartearekiko arduran oinarrituta, pertsonak eta natura osasun eta aberastasun iturri hartuz.

4. L a nda - tur is m oa r e n s us ta pe na

4.1. KARAKATE-IRIMO MENDI LERROA BALIOAN JARTZEKO PROIEKTUA Karakate-Irimo mendi lerroak baliabide ugari ditu; hori dela eta, proiektu honen baitan hainbat ekintza barneratuko dira helburu jakin baten inguruan. Ekimenean la u L a nda Ga r a pe n E lka r te k (Deba-Garaia, Urkome, Debemen eta Goimen) eta se i uda le k (Elgoibar, Soraluze, Bergara, Antzuola, Urretxu eta Azkoitia) parte hartzen dute, eta Ba soa Funda z i oa k koordinatu egingo du. Proiektu honen barnean bost la n il do proposatzen ziren: trikuharrien ibilbidea (diru-laguntzak lortu dira hau burutzeko), ibilbide osagarriak, aisia guneetarako sarbideak, ingurugiro kudeaketa, eta komunikazio plana. 4.2. JARDUNALDI GASTRONOMIKOAK Jardunaldi gastronomikoek eskualdeko nekazaritza, landa garapena eta turismoa sustatzea zein dinamizatzea dute helburu. Debagoienako eskualdea e za g utu zein bertako eta garaiko produktuetan oinarritutako g a s tr onom ia da sta tz e ko aukera ematen da. Honetaz gain, jatetxeek m e nu be r e z ia k eskaintzen dituzte eta produktuen jatorria zein hauen elaborazio prozesuaren berri izateko ba se rr ie ta r a bisita k eskaintzen dira eta hainbat ekintza burutzen dira: gozogintza, artzaintzaren eguna, txakolin aurkezpenak, dastatzeak eta abar. 4.3. KURTZETXIKI MENDIAREN BALIOA AGERIAN JARTZEA A r r a sa te n burutu den T okiko A g e nda 21e k o ekintza planean Kurtzetxiki mendia antolatzeko eta kudeatzeko plan bat diseinatzea eta gauzatzea proposatzen da. Zentzu horretan, Arrasateko udalak Kurtzetxiki mendia berreskuratzeko asmoa du, hiru izanik honen helburu nagusiak: natura zaintzea, azienden aprobetxamendua sustatzea eta aisialdirako erabiltzera areagotzea.

Munduko kultur e n erakusleihoa. 4.5. IBILBIDE TEMATIKOAK Debagoienako turismoko web atarian azaltzen diren ibilbide gehienak PR-ak dira, nahiz eta badauden ibilbide tematikoak eta egokitutakoak ere. PR-GI 98 PR-GI 101 PR-GI 92 PR-GI 97

PR-GI 91 PR-GI96 PR-GI 106 PR-GI 94

PR-GI 90 PR-GI 99 PR-GI 37 PR-GI 38

PR-GI 105 PR-GI 107 SL-GI 10

Urkuluko ibilbide egokitua Intxortaren magalean Gomiztegiko bide egokitua

4.6. TURISMO AKTIBOA Debagoienako turismoko web atarian azaltzen den turismo aktiboa eskaintzen duten e npr e sa k hauek dira: En-mendio Segway

Basque-Adventure

Paintball Arrasate 4.7. BISITA GIDATUAK Debagoienako turismoko we b a ta r ia n eskaintzen diren bisita gidatuak hauek dira: Erromanikoa eta gotikoa Arrasaten, XX. mendeko Arrasate, Hiribilduak eta errebalak, Intxortako magala, Ezagutu Debagoiena eskualdeko ondare historiko-artistikoa, Gune historikoa Bergara, Ibarraundi museokoak (historia eta etnografiaren inguruko tailer didaktikoak, bisita gidatuak eta ikus-entzunezkoak daude bertan), Gatzaren museoa, Arantzazuko Santutegia, Erdi Aroko gunea, Unibertsitatea, O単ati historikoa, Arrikrutz kobak, Ardibideak, euskal artzainaren ibilbideak (Gomiztegi baserrian, Arantzazun aukera ezberdinak daude: 1 Ibilbidea: Euskal Baserria Gomiztegira bisita, bere jatorria eta funtzionamendua ezagutuz; 2. Ibilbidea: Euskal Gazta Gomiztegin egindako esnekiak egiteko tailerra eta mamia egitea, 3. Ibilbidea: Euskal Artzaina Duruko saroi eta larreetara bisita. Euskal artzainaren bizitza ezagutu eta esperimentatzea; 4. aukera: gazta probatze eta dastatzea. Bisita honen hasieran Gomiztegin egindako 5 gazta desberdin dastatzeko aukera izango da), Arantzazuko parketxea, Lapatza baserria (nekazaritza ekologikoa), etab.

4.4. MUNDUMIRA PROGRAMA

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

90


5. L a nda - e r e m uar e n dina m ika s us pe r tz e a

5.1. BERPIZTU PROGRAMA E A E ko landa-eremuak suspertzeko programa bat da; aurrez definitutako lurralde batean aplikatzen da, eta garapeneko dina m ika a utonom oa sortzea du helburu, gizarte ehunaren dinamizazioaren eta gaikuntzaren bidez. Programaren bidez, landa-eremuetako biztanleek parte har dezatela lortu nahi da, jarduera-ideiak eta jarduera-proposamenak berreskuratzeko eta sortzeko, eta proiektu bihurtzeko. Horretarako, Itsasmendikoi, Landa Garapen Elkarteak, eta udalen artean akordioak sinatzen dira, detektatutako arazoei irtenbidea bilatzeko asmoz. Ekimen hau, Bergarako hiru auzotan (Ubera, Elosua eta Angiozarren) burutu da, eta O単atin Araotz, Arantzazu eta Urrexolan. Ingurune konkretuetako azterketak ere bideratu dira: Osintxun Muskitxu errekaren azterketa.

Bide sarearen a ntola kuntz a r e n beharra ikusten da hainbat auzo hirigunearekin eta beste auzoekin lotzeko. Gainera, m a nte nu a r a z oa k daude eta erabiltzaile kopurua igotzen denean a rr is kuts ua k bilakatzen dira. Azken bi urteetan Aretxabaletan, Antzuolan, Bergaran, Eskoriatzan zein O単atin ba s e rr i bide a k m olda tu dira eta Elgeta zein Eskoriatzan baserri eta auzoen s e ina le z ta pe na burutu dira. 6.3. ITURRIGORRIKO LIFE PROIEKTUA Iturrigorri basoaren inguruan LIFE proiektua burutu da, bere balio naturalak eta kulturalak direla eta, tartean ika z kintz a r i lotutako historia eta ba s o m uga r ra tua k .

7. E tor kiz une r a be g ir a a ur r e ikus te n dir e n pr oie ktua k

5.2. LANDA EREMUETAKO AUZO-LOKALAK

7.1. PR-GI-96 UDALA-BESAIDE-UDALA IBILBIDEAREN BALIOA AGERIAN JARTZEA

Auzotarren artean harremanak sendotzeko lokal hauek egokitu dira. Izan ere, bizimodua eta komunikazio ohiturak aldatu dira; hori dela eta, auzoek bilgune bat zein ekimen komunak lantzeko beharrezkoa ikusi da hauen eraikuntza, horrela landa-bizia bermatu eta sustatuz.

Arrasateko udalak, ibilbide honen balioa agerian jartzeko proiektu bat garatu du. Dena den, honen aplikazioa burutzeko Abiadura Handiko Trenaren obrak bukatzea itxaroten ari dira. 7.2. BERGARAKO GERRIKO BERDEA

6. Be s te la koa k

6.1. AZPIEGITURA HANDIEN ERAGINA

Bergarako udalak herria inguratzen duen ibilbidea "Gerriko berdea" bihurtzeko asmoa du. Horretarako, g e r r iko be r de a r e n dis e inua (kartografia) egin da, San Martzialen ohiturei eta biodibertsitateari buruzko pa ne la k ezarri dira bidean, baina dis kur ts o or okor r a landu gabe dago oraindik.

Abiadura handiko trenak, autobiak eta bestelako azpiegiturek landa lurretan eta batez ere nekazaritza lurretan izango duten e ra g ina a z te r tu eta e kintz a desberdinak planteatzeko balioko du (lurzoru berrien identifikazioa, konpentsazioak baserritar lurjabeei, etab.). Baserritarrei sortzen zaien ka lte e i e r a ntz una nondik etorri behar duen aztertu, alegazioak prestatzen lagundu eta behar den informazioa emango da. 6.2. BIDEEN KONPONKETAK ETA SEINALEZTAPENA Auzo eta baserri bideen egoera ezberdina da udalerriaren arabera. 1988ko uholdeak egoera txarrean utzi zituen komunikabideak eta handik aurrera, esfortzu handia egin da bai zenbait udaletatik eta baita Deba-Garaia Landa garapen Elkartetik ere hauen egoera hobetzeko. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

91


3. B E ST E E SK U AL D E ET A H ER R IAL D E B AT Z U ET AN L A ND A - P A I S AI E N B AL IO A A G ER I AN JAR T Z EK O E G IND AK O H A INB AT EK IM E N EN AN AL IS I A 3. 1. S a r r er a Txostenaren atal honek paisaiaren balioa agerian jartzen duten be ste he r r ia lde e ta ko ekimenen hautaketa lana biltzen du. Proiektuaren helburuak betetzeko erabilgarriak eta inspiragarriak izan daitezkeen ekimenak modu laburrean aurkezten ditu. Hautatutako jarduerak hamar atal diferenteetan bereizten dira, beren izaera eta helburuak direla eta: 

Ibilbideak

Lehenengo sektorea

Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak

Nortasuna

Kostaldea

Gune industrialak leheneratzea

Ikastetxeak

Eraikin esanguratsuak leheneratzea

Ekitaldiak

Paisaia leheneratzea

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

92


3. 2. E kim e n e r e dug a r r ie n a z te r ke ta Egokia ikusi den kasuetan, gure proiektuarekin lotuta hemen azaltzen den ekimenen bat eredu gisa erabili nahi izango balitz ekintza gure eskualdeetara moldatzeko aholku batzuk jaso dira, eta ekintzak izan litzakeen aldaerak adierazi dira.

a) Ibilbideak a . 1. “ Pr og r am a de c or r e do r e s y pue r ta s v e r de s pa r a c iuda de s de m á s de 50. 000 ha bita n te s ” Deskribapena Programaren oinarrizko helburua, herritarren bizi kalitatea hobetzeko xedearekin, erabilera anitzetako eta e s kua lde m a ila ko i bil bide s a r e ba t berreskuratu eta sortzea da. Honek, aldi berean, kor r idor e e kolog ikoa r e n funtzioa betetzen du eta pertsonak mugitzeko bestelako bide motak eskaintzen ditu, atxikitako balioa emanez ibilbideei. Hauek hiri handietan paisaiaren ikuspegitik garrantzi eta interes handia hartzen dute. Gainera, ing ur u m e nProiektuan berreskuratutako e ta kultur a - ba lioa k ba r ne biltz e n bideetako bat (Gandolfi, 2007) dituz te n g u ne a k i de ntif ika tu dir a ibil bide e ta n eta hauen ondarearen balioa agerian jartzen dira, a isia ldi z e in hezkuntzarako interesgarriak izan daitezkeenak (Gandolfi, 2007).

“RIQUALIFICACIONE SPONDALE DEL FIUME PO”: Ekimen honek, de g ra da tuta ko g une a k berreskuratzeko bizikletan egin daitezkeen ibilbideak sortzea proposatzen du. Bertan a tse de ne r a ko g une a k egokitzea, z uha itz e ta z uha ixke n la nda ke ta k eta beharrezkoak ikusten diren e g itur a k e g urr e z koa k izatea aurreikusten da (hesiak, eskailerak, zubiak…) (Gandolfi, 2007). “PROGETTO BISENTIUM”: Proiektu honetan bidean zehar biz ikle ta k a lo ka tz e k o g une a k ezartzea aholkatzen da (Gandolfi, 2007). Moduetako bat, hainbat hiritan egiten den era izan daiteke, hots, bizikletak gune batean kateaturik egonda, ha ue k dir u txa r t e l z e in N A N a r e kin e s k ur a tu ahal dira, ondoren beste kateatzeko gune batean utzi ahal duzularik . “PROGETTO SAN CARLO : RECUPERO E VALORIZZAZIONE DEL PAESAGGIO DE UNA ZONA INDUSTRIALE”: Proiektuak eskualdearen antolaketa du helburu, tartean dauden interes publiko eta pribatuak kontuan harturik. Bertan proposatzen diren ekimenen barruan, gune industrialen balioa handitzea proposatzen da, hala nola, bide e do e r r e pide z a ha rr a k be r r e skur a tz e a ibilbide edo pasealeku gisa, bai oinezkoentzat zein bizikletentzako. Honetaz gain, korridore berde eta e kolog ikoe n s us ta pe na z e in pa is a ia n bid e ha ue k iz a n ditz a ke te n i npa ktua r e n g utx itz e a burutu nahi da (Gandolfi, 2007).

a .2. “ Ruta de a r te r up e s tr e ” Deskribapena Proiektuaren helburu orokorra, la ba r a r te a r e n balioa agerian jartzea eta honen zabalpena burutzea da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Labar artea bertako paisaiaren elementu bereizgarri gisa ezagutzera eman bere kontserbazioa bermatuz.

Bisitariari labar artearen kontserbazio eta babesaren beharraz ohartaraztea.

Gaiaren inguruko eskaintza turistikoa bultzatzea, natura-paisaia eta kultur turismo jasangarriaren bidez. Honek, lekuko garapen ekonomikoa ahalbidetu behar du paisaia eta kultur baliabideen erabilera arrazionala burutzen den bitartean.

Helburu espezifikoak 

Oinez, bizikletaz zein zaldiz egiten diren desplazamenduak ahalbidetu eta areagotzea.

Hirietan gune liberatuak sortzea.

Hirietan andeatutako guneen paisaiaren leheneratze eta hobekuntza.

Hirigunearen zabaltzea baldintzatu eta konurbazioa ekiditea. Metodologia

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Lau ekimen nagusi proposatzen dira proiektuan: 93


Labar-artearen ibilbi de a zehaztea. Honetarako, guneen berezitasuna, adierazgarritasuna, kontserbazioa eta iristeko erraztasunak kontutan hartzen dira.

K or por a z io baten proposamena eta honen irudiaren diseinua.

Paisaian integratutako ibilbidearen interpretazio s e ina le z ta pe na eta laguntza materialaren proposamena. Honek, arte adierazpenen berezitasunak agerian jarri eta adieraziko ditu, aldi berean, hauetara modu seguru batean heltzea ahalbidetuz. Horretarako, labar-artea aurkitzen den kobaren aurrean eta irudikapenaren ondoan seinaleak jartzea eta bisitariak berak edo bisitagidariak eraman ditzakeen eskulaminak sortzea proposatzen da. Seinaleak norabidea, sarbideak, kokalekua edo edukizkoak izanen dira. Horrez gain, errepide nagusien sarreretan hauen berri ematen Ibilbidean zehar ikus daitezkeen seinal etako batzuk. (Gandolfi,2007) dutenak eta herri-guneetan honen inguruko prestakuntzarako edukia aurkezten dutenak jartzea aurreikusten da.

Azkenik, bai bisitarien zein labar-irudien se g ur ta suna bermatzeko neurriak proposatu ziren, hala nola, ibilbideak egokitzea, babes eskudela jartzea etab. Beti ere, paisaiaren ezaugarri eta edukiak kontutan hartuz. Informazio edukiak eta materiala zehaztea.

a .3. “ D e sf ila de r o A lm a de ne s ” Deskribapena Proiektuak turismoa dinamizatzeko eta sustatzeko ardatz nagusi gisa koope r a z io e konom ik o, te kni ko e ta a dm ini s tr a tiboa ha r tz e n ditu, eta horretarako par te ha r tz e publiko z e in pr iba tua n oinarritzen da (Gandolfi, 2007). Helburu espezifikoak 

Ing ur ug ir oa r e kik o helburua: baliabide naturalen erabilera jasangarria burutzea turismoaren sustapenerako.

Helburu kultur a la : ondare kulturalaren balioa berreskuratzea.

Helburu soz ioe k onom i ko Proiektuak garatzen dituen eki ntzetako batzuk. a : lekuko jarduera (Gandolfi,2007) ekonomikoa, lehiakortasuna, dibertsifikazioa, ber e iz g a r r ita s una e ta e s ka intz a tur is tikoa sustatu eta he rr ita rr a k z e in le kuko e r a g ile a k sentiberatzea eta inplikatzea.

Metodologia 60 ekintza zehatz burutu diren arren, ondoren garrantzitsuenak azaltzen dira: 

Baliabide eta azpiegituren errestaurazioa.

Ingurugiro hobekuntzak.

Aholkuak eta aldaerak

Sarbideak aztertzea.

S e ina l e z ta pe na pa is a ia n inte g r a tu be ha r da . Azken finean, seinaleztapen gehiegi badago, edo seinaleen itxurak paisaiarekin bat egiten ez badu, hau artifizialegia geldi daiteke. Honek lekuaren ezaugarri eta bereizgarritasun horien balioa galtzera eraman dezake. Beraz, fase edo lan hau oso ondo pentsatu eta zehaztu beharra dago.

Sentsibilizazio eta prestakuntza ekintzak

Planaren jarraipena, emaitzen balorazioa eta adierazle turistiko eta sozio-ekonomikoen monitorizazioa.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

94


Kable bidezko zirkuituak, zaldainak, eskailerak ezarri dira paretarekiko modu longitudinalean jarrita, modu honetan paisaiaren ikusgarritasunaz gozatu ahal izateko.

Eraikin bereizgarrien eta ondare historiko kulturalen errestaurazioa be r e iz a e r a m a nte nduz .

a . 4. “ E c om us e o in v a lta le g g io”

Metodologia Lau ibilbide tematiko proposatu dira: A ntz ina ko be hite g ie n ohiturak ezagutzera ematen duena. Horretarako, eskualdeko bi gazta ezagunen historia eta burutzen den g a z ta r e n la nke ta berezia erakusgai dago. Horrez gain, ibilbide honetan upa te g i tr a diz iona la k da s ta tz e g une bezala aktibatzea aurreikusten da. T xa bola e ta la nda e t xe e n itxur a e z a g utz e r a e m a te n due na . Agerian gelditzen da harriaren lanketa, bai etxeen hormetarako, zein teilatuetarako. Horrez gain, txabola batzuk zaharberritu ondoren turismorako

Ibilb ide his tor iko - ku ltur a la . Monumentu historiko eta kultural nagusiak uztartzen ditu. Horrez gain, antzinako plazak eta iturriak bezalako eraikuntzak zaharberritzeko proiektu bat martxan jarri da.

E kosiste m e n it xur a aztertzeko aukera ematen duen ibilbidea. Pr e s ta kuntz a du helburu, horretarako, haranak, basoak eta errekak baliatuz. Gainera, transhumantziako bideak ere kontuan hartzen ditu.

Egin beharreko moldaketa lanak, sinple eta errazak baldin badira, auzolanean egin litezke.

Proiektu honek paisaiaren eta turismoaren balioa agerian jartzea du helburu eta horretarako ibilbide e n, la nda e r a iku ntz e n, itur r i e n, pla z e n e ta txa bo le n m a nte nua e ta z a ha r be r r itz e a hartzen du ardatz gisa. Aipatutako xedea lortzeko herritar eta instituzioen parte-hartze prozesu bat burutu da, garrantzia eman baitzaio herritarren eta eskualdearen s us tr a i e ta nor ta suna m a nte ndu e ta is la tz e a r i (Gandolfi, 2007).

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

zein ingurugiroaren lanketan erabiltzeko prestatu dira.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FUNDACIÓN EL SOLÁ. LA PIEDRA SECA EN LA FATARELLA”: Ekimenak harlangaitz lehorrezko hormekin egindako eraikuntza tradizionalen eta hauek eratutako paisaiaren balioa agerian jartzeko helburua du. Horretarako interpretazio zentro bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hiru ibilbide tematiko hasten dira, eta horietan oinarrituz gida didaktiko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen haurrentzako ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi nortasunaren atala. “EXPERIENCIAS DE SENSIBILIZACIÓN DEL PAISAJE DE LA ALPUJARRA-SIERRA NEVADA”: Bertan paisaiaren balioa agerian jartzeko eta honen inguruan sentiberatzeko herritarrentzat e sa na hi ha nd iko ibi lbi de a k identifikatzea eta eskualdearen ondare eta paisaia hobe ezagutzea ahalbidetzen duen m a te r ia la hedatzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

a .5. “ O a si z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz i one a r e a m onta na bie lle s e ”

Ibilbideen berri ematen duen esku-orria. (Gandolfi,2007)

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

95


Deskribapena S e ina l e z ta pe n sistema integral baten bidez proiektu honek pa isa ia r e n ir a kur ke ta ahalbidetzen du paisaiaren balioak ezagutzea ahalbidetuz (naturalak, etnografikoak, kulturalak eta historikoak) (Gandolfi, 2007). Metodologia Erakunde desberdinak eta ikuspuntu ezberdinak uztartzea bilatzen du proiektu honek, hau da, kirola, natura, turismomerkatua eta abar uztartzea. Horretarako, Ibilbidean zehar jarritako panel e r a kunde e z be r dine n pa r te - ha r tz e a panoramikoetako bat (Gandolfi, 2007) be r m a tu na hi iz a n da , ba koit z a k be r e ikus punt utik paisaia aztertu eta baliotsuena dena adierazteko. Paisaiaren irakurketa burutzeko prestatutako pa ne l pa nor a m ikoa k jarri dira. Hauetan, kultura, ingurugiro eta ezaugarri historikoak txertatu dira. Horrez gain, na tur e skola bat dago, non adin guztietako jendeari zuzendutako sentiberatze eta prestakuntza saioak burutzen diren. Horrez gain, le kuko m a pa e ta g ida argitaratu dira, eta bertan antolatzen diren jardueren berri emateko pr e ntsa oha r ba t bidaltzen zaie erakundeei. Azkenik, baliabide hauek tur is m o bule g oe ta r a e ta we b atarian jartzen dira eskuragarri. Aholkuak eta aldaerak Gero eta ikastetxe gehiagok egiten dute honelako lekuen eskaria; beraz, honelakoetan ere otorduetarako eskaintza eta aterpekoa erantsi daiteke. (ikusi ikastetxeen atala).

g ur pildu ne ntz a ko ibilbidea, ukim e n e ta us a im e n a r e n bidezko ibilbidea eta urritasuna duten pertsonek burutu ditzaketen zaharberritzeko lan-eskaintzak erabiltzen dira (ikusi ikastetxeen atala). Aholkuak eta aldaerak Atal honetan txertatu da proiektu hau, lorategian egiten diren ibilbideak, baso, baserri zein baratzetan ba sog intz a na hiz ne ka z a r itz a tur is m oa r e kin u z ta r tz e n du te n ibil bide a k egitea proposatzen baita. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “BOULEVARD CENTRAL DEL CAMPUS RIU SEC UNIVERSIDAD JAUME CASTELLÓN”: proiektuak, antzeko zerbait proposatzen du. Honetan, lorategian z e ntz um e ne kin erlazionaturiko ibilbide edo gune ezberdinak proposatzen dira. H a rr e r a g une a r e kin hasten da, ondotik us a im e nar e n ibil bide a k jarraitzen dio, bertan la nda r e a r om a tikoa k kokatuz. Honi da s ta m e nar e n bideak ematen dio segida, f r uta a r bola k izanik honen ardatz. Dastamenarenari ukim e na r e na k darraio, a z a l dif e r e nte a k e ta m odu e z be r d ine a n m oz tu ta ko e nbor r a k dituz te n z uha it z e k in, honela, ukitzerakoan erliebe eta azal mota ezberdinak hauteman ahal izango dira. Azkenik, e ntz um e n e ta ikus m e na r e n g un e a k daude. Lehenengoan, he g a z tia k, e r r e ka k o ur a k e ta z uha itz e n h os toe k m ug itz e r a koa n sortzen duten soinuek hartzen dute garrantzia. Bigarrenean, ordea, la nda r e e s pe z ie e z be r dine n k olor e e ta f or m a z io e z be r dine k betetzen duten paper garrantzitsua, baita e rr e ka r e n ibilg ua k e r lie be a n duen eraginak ere (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Lehen aipatu bezala, hau ba s o z e in ba r a tz e ta n burutu daiteke, a z a lpe n pa ne l f inkoe n bidez, zein bis ita g ida tuko dute n pe r ts o ne kin . Gainera, zentzumenekin erlazionaturiko jolasak ere burutu daitezke, adibidez: begiak itxi denbora batez eta entzundakoa identifikatu, begiak itxi eta usaindutakoa edo dastatutakoa identifikatu, eta abar.

a . 6. “ Pr oy e c to ar bor e tum ” Deskribapena Proiektuak “el Valle y Carrasco” parke naturalaren barnean dagoen “arboretum” gune naturala berreskuratu nahi du. Proiektuak, berez, lorategi botaniko bat sortzea du helburu (Gandolfi, 2007). Honetaz gain, proiektu honetan ur r ita s una duten pertsonen gizarteratzea bilatzen da, esparruaren antolaketa eta lan eskaintzaren bitartez. Horretarako, a ulki Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

a .7. “ A de c ua c ión de la s te r r a z a s de l Re y C h ic o ha s ta la Fue nte de l A v e lla no” Deskribapena Proiektu honek paisaia historikoak eta eraldatutako paisaiak lehengoratzea du helburu. Horretarako, “Fuente de Avellano” iturrira doan ibilbide bat berreskuratu nahi da, literatur 96


pasealeku bat bihurtuz eta paisaiaren gune esanguratsuen balioa agerian jarriz. Bidean, irakurtzeko eta atsedenerako guneak sortzea eta idazleen lanen pasarteak bilduko dituzten altzairu herdoilgaitzeko plaken euskarri izango diren 12 mugarri jartzea proposatzen da. Aldi berean, idazlan hauekin pasealekuaren inauguraziorako argitalpen bat egin zen (Gandolfi, 2007). Aholku eta aldaerak Mugarrietan jarriko diren pasarteak aukeratzeko orduan, egokiagoa izango litzateke lekuko idazleen lanak lehentasuna izatea beste idazleen lanen aurrean. Bestalde, idazlanez gain, bestelako artelanak ere bil daitezke.

U pe lte g ie n, tur is m oa r e n, g a s tr onom ia r e n, a r kite ktur a r e n e ta ar te ar e n arteko lotura baliatuz, mahastizaintza eta ardogintzaren nazioarteko panoraman eskualderik erakargarrienetako bat bere burua berrasmatzen ari da. A r doa r e n I bilb ide berritzaileak, bere trazadura eta askotariko e kintz e kin, z a por e a k, pa isa ia k e ta s e nts a z i o e z be r dina r e n bila dabilen bidaiarien halabeharrezko jomugatzat inda r tu du A r a ba r Er r ioxa («Arabar Ekimenar en l ogoti poa («Arabar Errioxako Errioxako Ardoaren ibilbidea», d. g.). Ardoar en ibilbi dea», d. g .). Metodologia

a . 8. “ T he a tr e wa lks ” Deskribapena Proiektu hau Herbehereetan garatu da, bere helburu nagusia na tur a e ta kultur a r e n histor ia r e n ing ur ua n se ntibe r a tz e a da, eta gehien bat haurrei zuzendua dago («Theatre Walks», d. g.).

Era guztietako upe lte g i e k, e notur is m o ko e npr e s e k, hote l e k, j a te txe e k, m use oe k, a r dote k e k e ta e s kua lde k o uda le r r i g uz t i e k parte hartzen dute. Urtean zehar jarduerez beteriko ibilbidea da; haien artean honakoak aurki daitezke: j a ia ldi e spe z ia liz a t ua k, j a i he r r ikoia k e ta e r a kus ke ta k, a uto z a ha r r e n ra lly a k, kir ol- m a r a toia k e ta txa ng oa k Horrez gain, proiektua ezagutzera emateko we b a ta r ia dute. Bertan honako atalak aurki ditzakegu: 

Metodologia Ekimenaren oinarria Loonse en Drunense Duinen parke nazionalaren barnean egiten de n Ekimenar en argazki bat («Theatre Walks», d. g.) . a ntz e r ki ibilta r ia da. Ibilbidean zehar, natura, kultura, historia eta paisaiari buruz hitz egiten da.Horrez gain, pa r ke a r e n e ta ika s te txe e n a r te a n a kor dio bat sinatu da.

a . 9. “ A r doar e n ibilb ide a , A r a ba r E r r ioxa ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

H a sie r a ko or r ia : azken berriak, agendan burutuko diren hurrengo ekitaldiak agertzen dira, eta upategi, taberna, jatetxe, ardoteka, museo, ardo-terapia, aisialdiko gida eta garraiorako estekak daude. o

Proiektuaren azalpena.

o

Eskualdearen aurkezpena eta proiektuaren kokalekua eskualdean

o

Eskualdea eta produktuaren historia laburra.

o

Produktuaren garrantzia eta modalitateak eskualdean.

H e r r iz he rr i: eskualdeko herri bakoitzaren aurkezpen laburra eta udaletako eta turismo bulegoko kontaktua, baita bere web atariaren esteka. o

Mapak.

o

Harpidedun egiteko atala.

A ntola tu z ur e bida ia : establezimenduak arloka eta herrika zerrendatzen ditu. Bakoitzean klikatuz gero, honen aurkezpena, helbidea, kontaktua, ordutegia eta salneurriak azaltzen dira. 97


o

Enobusaren aurkezpena.

o

Eskaintzak eta gomendioak.

o

Argazki, bideo eta liburuxka galeria.

o

Turismoko profesionalen gida.

o

Albisteak eta agenda.

Pr e nts a a r e toa : prentsa oharrak biltzen ditu, komunikabideei beraien lana erraztuz. o

Prestakuntza ikastaroak.

o

Bertako errezeten aurkezpena.

g une e n se ina l e z ta pe na k, zumea erabiltzen duten a r tisa ue n e koiz pe na e ta hone n la nda ke ta s us ta tz e a aurreikusten da (Campos Gómez et al., 2010). “RUTA DEL ACEITE EN EL VALLE DEL TIÉTAR”: Ekimen honek eskualdean olibondoaren laborantzak duen garrantzi etnologiko, ekonomiko eta paisaiaren gainekoa agerian jartzea bilatzen du ibilbide tematiko baten bidez. Bidean zehar 10 geldiune daude (olibondoaren ustiapen desberdinak, olio-errotak eta bi museo (etnologikoa eta olioarena), non olioaren laborantza, kultura eta osasunean dituen onurak aurkezten diren. Honekin batera, proiektuak olioaren ekoizpen ekologikoa bultzatu nahi du (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

a . 10. “ Ruta ’ l que s u y la s idr a ”

“VALORISATION DES PAYSAGES VITICOLES DES CÔTES DU VENTOUX”: Proiektu honek, gida didaktiko baten bidez, enoturismoa bultzatzea proposatzen du. Esku liburu honek mahastiek osatzen dituzten paisaiak, lur motak eta ardoaren ekoizpenaren ondarea erakusten dituen bost ibilbide aurkezten ditu. Horretarako, aldez aurretik paisaia ezberdinen identifikazioa, karakterizazioa, ezagutza objektiboa bildu eta honen inguruko gogoeta kolektiboa egin da. Horrez gain, proiektuak sentsibilizazio eta prestakuntza plan bat proposatzen du paisaiari buruzko tailerren bidez (Gandolfi, 2007). “RUTA DEL MIMBRE EN VARIOS MUNICIPIOS DE CUENCA”: Proiektu honek landa turismoaren sustapena du helburu eta horretarako z um e a oina r r i izango duen ibilbidea proposatzen du, bertan z um e ar e n la nke ta bur utz e n dute n he r r ia k aipatuz, baita na tur ar e n z e in kultur a r e n ikuspe g i tik g a r r a ntz ia dute n le k ua k ere. Aldi berean, ibilbidearen berri emateko e sku- or r ia k, ka r te la k e ta we b a ta r i bat sortu da. Horrez gain, zumearen laborantzaren eta paisaiaren inguruko inte r pr e ta z io z e ntr o bat eta be ha tokia k sortu dira. Proiektuar en marketing -eko irudia. (Campos et al ., 2010) Honek guztiak eta produktuaren sa lm e nta

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Deskribapena Proiektu honek Asiegu (Asturias) herriko a huntz g a z ta eta s a ga r doa eman nahi ditu ezagutzera, eta bere salmenta areagotu. Lekuko ekoizleek martxan jarri dute eta beraien herriaren nortasuna, ohiturak eta ekoizpen prozesua ezagutzera eman nahi dute. Proiektuar en marketing -eko irudia. («La ruta´l quesu y la si dra», d. g .)

Metodologia

Urteko sasoi jakinean, sagardoa eta ahuntz gazta ekoizteko erabiltzen diren g une e ta r a bis ita k antolatzen dira eta bukaeran tokiko otordu tipiko bat eskaintzen da, tokiko produktuekin egindakoa. Gune a k honakoak dira: 

Gaztandegia.

Landa-habitataren elementuak eta antolakuntza ezagutarazteko paisaia.

Laborantzako lurren kudeaketa kolektiboa ezagutarazteko paisaia.

Artzaintzak sortutako paisaiak ezagutarazteko guneak.

Cabrales gaztaren heltze-prozesua azaltzeko, hau gauzatzen den kobazuloak. 98


Sagarrondoen haztea eta barietateak ezagutzera emateko paisaiak.

Sagardoa ekoizteko prozedura azaltzeko, hau ekoizten den gunea.

Bisitarako ordutegiak aurretik zehaztuta dituzte, baita bisitako pr e z ioa ere, adinaren arabera (0-5 urte: 0 €; 6-9 urte: 6 €; 9 urtetik gora: 21 €). Ekimenaren berri esku-orrien bidez eta web atariaren bidez ematen dute, bertan e rr e se r ba egiteko zenbakia ematen dute (soilik erreserbarekin egin daiteke bisita) («La ruta´l quesu y la sidra», d. g.).

Azkenik, e koitz ita ko pr odu ktue k in e g inda k o s a s ki ba t z oz ke ta tz e n dute, eta zozketan parte hartzeko ekoizle-guneen hiru zigilu gutxienez izan behar dira bilduta. Modu honetan, jendea lekuak bisitatzera animatu nahi da (Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea, d. g.) .

b.2 “ S iste m a z ione pa e s a g g is tic a de lla te nu ta f onta n a c a ndida ” Deskribapena Proiektu honek m a ha s tia k hartzen ditu ardatz gisa, lur ra re kiko lotur a , na tur ing ur une a e ta le kuko o hitur a k sustatu eta berreskuratzeko helburuarekin (Gandolfi, 2007). Metodologia

b) Lehenengo sektorea b. 1. “ I doki a g r ic ultur e pa y s a ne , g ur e la bor a ntxa ir a unkor r a ” Deskribapena S a lm e nta z uz e na egiten duten ehun ekoizle biltzen dira idoki sarean. Duela 20 urte sortu zen agentzia bat da idoki, laborantza iraunkorraren printzipioetan oinarritzen dena, kalitatezko janariaren zuzeneko salmenta egiteko helburuarekin. Orain, 20 urte ospatzeko bisitak antolatu dituzte ekoizle gune bakoitzera.

Mahastia a ntz ina ko g a r a ie ta n be z a la e g itur a tz e a z gain, a die r a z g a rr ia k dir e n z uha it z e ta z uha i xka k landatu dituzte. Mahastia ibilbide eta gune desberdinetan banatu da, bakoitza zuhaitz multzoz markatua egonik. Aholkuak eta aldaerak Kontuan hartuta gure proiektua garatuko den guneetan ez dela mahastirik egongo, proiektu hau bera ba r a tz e e tar a e g okitu daiteke, bertan gune ezberdinak zehaztuz (barazkiak, fruta-arbolak, eta abar). Gainera, s e ntibe r a tz e ko e ta pr e s ta kuntz a helburuak kontuan har daitezke (landaketa sasoia, fruta-arbolekin sagardoa egiteko sasoia, marmeladak egitea eta abar). Horrez gain, a dindua k e ta ha ur r e kin jarduerak presta litezke, baita helduei zuzendutakoak ere.

Metodologia I doki sa r e a r e n parte izateak produktuei balio atxikia ematen dio. Horrez gain, ekoizle gunea s e ina le z ta tu egiten da eta honen berri ematen da esku-orri zein web atariaren bidez.

b.3. “ O r m e su la c our t” Deskribapena

Bis ite i dagokienez, egun jakin bat finkatu dute hauek egiteko. Dena den, ez da aurretik deitu behar bisita konfirmatzeko. Zerrenda bat Proiektuar en “marketing”-eko eskuaurkezten dute esku-orrian zein web atarian, orriaren azala. (Euskal Herriko Etxe bertan ekoizle-guneak herrika taldekatzen Ekoizl een elkartea, d. g.) dituzte, ekoizten duten produktua zein den azalduz, eta bisitarako orduak zein bisitatan eskaintzen diren zehaztuz. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

99


Honen helburua m a ha s tia k er a tz e n due n pa isa ia r e n ba l ioa beste baliabide batzuen bidez agerian jartzea da. Horretarako, proiektu honek elikadurarekin loturiko paisaia (mahastia) artearekin eta musikarekin erlazionatzen ditu (Gandolfi, 2007). Metodologia L ur r a , a ir e a , ur a e ta s ua r e kin e r la z iona tur ik o a r te la na k kokatu dira ibilbidean zehar, hasiera eta bukaerako puntuak bi etxaldetan bukatzen dira “La corte” eta “El castillo” izenekoak. Biek tokiko baserrien ohiko e z a ug a r r ia k dituzte. Etxalde hauetan udan zehar pr oie ktua r e n g a ia r e kin e r la z iona tur iko a r te la n g a r a ikide e n e r a kus ke ta k burutzen dira.

nekazaritza-gunea antolatu, tokia berritu eta mantendu nahi du, historia eta kulturaren arrastoak errespetatzeko. Izan ere, gunearen antolaketa landa eremuko antzinako bizitzari estuki lotuta dago. Horrez gain, erakusketak zein kontzertuak burutzeko guneen prestaketa aurreikusten da. Halaber, proiektuak zentzumenak erabili nahi ditu baliabide gisa, kolore, usain, soinu eta ehunduren bidez eduki sinbolikoz osatutako irudi bat sortuz (Gandolfi, 2007). Helburuak Parkearen ikuspegi bat. 10.irudia: Parkearen ikuspegi (Gandolfi, 2007) bat (Gandolfi, 2007)

Ikerketarako helburu botanikoek hautaketa.

Lekuak ingurugiro heziketako eskaintzen dituen baliabideen azterketa.

Paisaiaren leheneratzea.

Arkitekturan, botanikan, nekazaritzan eta abar aurki daitezkeen historiaren arrastoen identifikazioa.

izan

daitezkeen

espezie

Aholkuak eta aldaerak Mahastian aurki daitekeen artelan bat eta i bilbidea. 2007)

(Gandolfi,

Naturaren ikuspegitik interesgarriak diren zuhaitz eta landare espezieak soilik kontutan hartu beharrean, be r ta ko la nda r e e n ( z uha itz e ta ne ka z a r itz a ba r ie ta te e n ) ha z ie n inguruan lanketa bat egin daiteke, eta honen inguruko sentsibilizazioa.

Aholkuak eta aldaerak Ibilbidean zehar jarriko diren lurra, airea, ura eta suarekin erlazionaturiko artelanak e s kua lde ko a r tis ta ba te na k izatea egokiagoa izan daiteke. Azken finean, modu honetan lekuko artista bat ezagutzera ematen da baita ere. Udan burutzen diren erakusketa horiek ere, a din de sbe r dine ta ko a r tiste k buruturiko artelanekin egin daitezke, e lka r la n ba t sortuz bertako ika ste txe e kin, z a ha r - e txe e kin z e in be s te la k o e lka r te e kin.

b.5. “ Ma in Ä ppe lH a us L ohr be r g ” Deskribapena Proiektu honek gizakia eta baratzearen arteko lotura berreskuratu nahi du. Horretarako, ba r a tz e a k, hauen m a ne iu tr a diz iona la , zein hauek sortu duten pa is a ia be r r e skur a tz e a eta honen mantenua ezin besteko helburu bihurtzen dira («Year calendar MainÄppelHaus», d. g.).

b. 4. “ R e s ta ur o di pa r t i de l pa r c o di v illa a nnoni” Deskribapena Parkea, e kolog ik oki in te r e s g a r r ia k diren zuhaitz eta landare espezieek, baita lekuaren eta landa bideen kontserbazioak ere ezaugarritzen dute. Proiektuak parkea eta Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

100


Frantziako Marais Audomarois eskualdean denda handi bat ezarri da eta bertan eskualdean ekoizten diren sasoiko nekazaritza eta abeltzaintza produktuak eros daitezken («Aux Saveurs du Marais», d. g.). “BRANDING GUIDE": Eskualdean ekoizten diren lehen sektoreko produktuen “marketing”-a egiteko gida da. Dena den, gida honetan sartzeko ekoizpen modua, kalitatea, animalien ongizatea eta ekoizpenak ingurugiroan duten inpaktua aztertzen dira. Beraz, gida honetan agertzen diren produktuek atxikitako balioa lortzen dute («Branding Guide», d. g.).

b.6. “ L if e sc a pe - y our la nds c a pe ” Eskual dean ekoizten diren leheneng o sektoreko produktuen saltokia. («Year calendar MainÄppelHaus», d. g .)

Metodologia Proiektuaren xedea aurrera eramateko, we b a ta r ia n ekimen ezberdinekin osatutako ur te ko pr og r a m a argitaratzen da. Bertan ondoko ekimenak aurki daitezke: 

I na us te ika s ta r oa k baratzeen jabeentzako.

Haurrentzako hezkuntza programak.

Baratzeetan bizi diren a nim a lie n ing ur uko h itz a ld ia k : sagu zaharrak, hontzak, eta abar.

Horrez gain, baratzeetako produktuak (sagarrak, udareak, sagardoa eta abar) eta baratzetako produktu eraldatuak saltzeko de nda bat dago.

Aldaerak eta aholkuak Eskualdean baratzeentzako lur egokia duen herri-lurrik badago, alokairuan dauden baratzeen sistema ezar daiteke. Horrez gain, adinduek izan dezaketen ezagutza transmititzeko ta ile r r a k egin daitezke, modu honetan e z a gutz a r e n tr a nsm isio a burutuz eta aldi berean, a dindue n inte g r a z io soziala bultzatuz. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “AUX SAVEUR DU MARAIS”: Proiektu honen xedea eskualdean era tradizionalean ekoizten diren lehen sektoreko s a s oiko pr odukt ue n sa l m e nta areagotzea da. Honek, aldi berean, antzinako nekazaritza eta abeltzaintzaren ondorio diren eta eskualdeko nortasunean hain garrantzitsuak diren paisaien iraupena bermatzen du. Horretarako, Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen ga r a pe n e konom ik oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), kalitate e kolog ikoa e ta e lka r la na modu orekatu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia Haurrentzako eta euren familientzako ta ile rr a k eta a ntz e r kia k antolatzen dira, hauek beraien inguruko pa is a ia r e kin lotur a berreskura dezaten. Horrez gain, ika ste txe e k in e lka r la n a burutu da, sare bat osatuz paisaiaren lanketarako. Halaber, lehenengo sektoreko produktuen ekoizpena ikustera ir te e r ak burutzen dira. Modu honetan, haurrek ja na r iar e n j a tor r ia , lehen sektoreko pertsonen biz im odua eta e g oe r a ezagutzeko aukera dute.

b.7. “ A pa dr ina un na r a nj o” Deskribapena Proiektuaren bidez bis ita r ia eta pa is a i a tr a diz iona la r e n artean lotur a sortu nahi da. Aldi berean, le kuko pr odu ktua k ezagutzera ematea du helburu ekimen honek (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Laranjondo baten “a ita bitxi” izateko aukera ematen du proiektuak; trukean, pertsona horrek arbolaren e koiz pe na r e n eta honen fruituekin egindako pr oduktu e r a lda tue n zati bat eskuratuko du. 101


Aholkuak eta aldaerak Gauza bera egin daiteke intxa ur r ondo, g a z ta inondo zein hur r itz e kin. Modu honetan, fruitu hauen bilketa eta hein bateko m e r ka tur a tz e a lortuko da. Hau egokia izan daiteke landa-herri eta hirien arteko bizilagunen artean. Hau da, landa eremukoek fruituak eta hauekin egindako eraldatuak bidal liezazkiekete hirietako pertsonei fruta-arbola baten “aitabitxi” egitearen truke.

Horrez gain, eskualdeko he r r itar r e k pr opos a m e ne a n pa r te har tu dute , aldi berean paisaiaren arazo, balio eta abarren inguruko kontz i e ntz ia g a r a tuz . Esan beharra dago, saioaren ikusleen kopurua nabaria dela eta bere erreportajearen kalitatea saritua izan dela behin baino gehiagotan (Gandolfi, 2007).

b. 8. “ C e ntr o de c ons e r v a c ión de la e tn obot á n ic a y l a a g r odiv e r sida d de la s S ie r r a s de Béj a r” Deskribapena Proiektuak laborantzako ba r ie ta te tra diz iona la k berreskuratu eta ne ka z a r itz a ko m e todo e ko log ik oa k sustatzea du helburu. Modu honetan, nekazaritzaren globalizazioaren kultura saihestu nahi da, be r ta ko ba r ie ta te e n g a le r a e kidine z eta arazoari irtenbidea bilatuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Ekimen honen barnean ondoko jarduerak daude: 

Barietate tradizionalen ike r ke ta , konts e r ba z ioa eta hauen balioa agerian jartzea. Horretarako, barazki eta fruta-arbolen ha z ia k bildu dira, baita ne ka z ar ie n e z a g utz a ere.

Hazien bilte g i bat martxan jartzea eta dinamizatzea.

Nekazari berrien pr e s ta kuntz a .

N e ka z a r itz a e kolog ikoa r e n inguruko prestakuntza eta jarraipena.

Bertako barietateak konts um itz e a k duen garrantziaz kontz ie ntz ia tz e a .

d) Paisaiaren berri zabaltzeko baliabideak d. 1. “ E l pa is a j e e n E s pa c io P r ote g ido”

Saioaren irudietako batzuk (Gandolfi, 2007)

Metodologia Lantzen diren ikuspegi desberdinak: 

Paisaia bereizgarriek biltzen dituzten ba lioa k , ba lor e a eta m eha txua k .

Bereziki erakargarriak diren bis ita g ida tu a k eta pa is a i e n inte r pr e ta z ioa k , hauek batzuetan pertsona esanguratsuen eskutik.

Pa isa ia r e n e boluz i oa eta bere lotura prozesu naturalekin edo giza eraldaketekin.

Gizakiaren a da pta z ioa paisaia berezietara eta honen ingurugiro eta kultur ondorioak.

Bereziki ha us kor r a k diren paisaiek dituzten mehatxuak.

Pa isa ia r e n konts e r ba z ioa r e kin erlazionatutako eginkizunak.

Paisaiarekin erlazionaturiko ja r dunbide e g okia k zabaltzea.

Hiri paisaiekin kontaktuan dauden landa eremuen kontr a s te e n interpretazioa.

Artearen eta literaturaren bidezko pa is a ia r e n inte r pr e ta z ioa .

Eskualdeko paisaiek klim a be r e ko be s te e s k ua lde bateko paisaiekin duten lotura.

Deskribapena “Espacio Protegido” duela zazpi urte A nda luz ia ko te le bista n e m ititz e n ha si z e n pr og r a m a da eta pa is a ia e kintz e n s ubj e kt u be z a la hartzea bultzatu nahi du. Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

102


d. 2 “ Br uf a - la ca m pa g na s c olpita ” Deskribapena Umbriako zinema batzordeak bultzatutako le hia ke ta baten bidez finantzatutako dokum e nta la da. Bertan, landa eremuetako paisaiak eta arte garaikidea uztartzen dira. Horretarako, eskualdeko he r r ita r ra k parte aktibo bihurtzen dira; izan ere, eskualdeko landa eremuetan oinarritutako artelan batzuk jarri ziren eta dokumentalean herritarrek paisaia eta a r te la n g a r a ikide hauen hautematea aztertzen da (Gandolfi, 2007).

Dokumentalaren eszenetako bat. (Gandolfi, 2007)

Lan honek bi CD biltzen ditu; batan pa is a ie n de s kr ipz io te s tu e ta s oi nu a die r a z g a rr ie n lokuzio bat dago, eta bestean soinu adierazgarrien etenik gabeko bilduma. Bertan, paisai ezberdinak eta urteko sasoi ezberdinak hartzen dira kontutan (Gandolfi, 2007).

CD-aren irudia. (Gandolfi, 2007)

Aholkuak eta aldaerak Alde batetik, interesgarri izan daiteke eskualdeetan edo EAE mailan dokum e nta l e n le hia ke ta bat burutzea, landa eremuetako berezitasunak zein historia bilduz eta paisaia hauen balioa agerian jarriz. A r te la n g a r a ikide e k landa eremuei atxikitako balioa eman diezaiekete. Dena den, honetan bi kontu garrantzitsu egon daitezke; alde batetik, artelan hauek pa isa ia r e n ha r m onia ha us te n e z dute la e ta m odu e g o kia n inte g r a tz e n dir e la ziurtatu behar da eta, bestetik, eskualdeko he r r itar r e n onir itz ia izan behar da, azken finean paisaia beraien bizitoki delako eta honelako aldaketek beraien bizitzako harmonian eragin baitezakete. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “FARMING FOR NATURE”: dokumental hau natura babesten duen abeltzaintza mota batez ari da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

d. 3. “ P a is a j e s s onor os a nda luc e s ” Deskribapena

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

103


d. 4. “ l’ hor ta nos tr a ” Deskribapena Formatu arineko libur uxka bat da; bertan Valentziako ba ra tz e e n pa is a i a his tor ik oa aurkeztu eta laburtzen da. Lan honetan ar g a z kia k e ta poe m a k uztartzen dira, baratze bizi baten paisaia eta giza balioak aurkeztuz Aldi berean, bizimodu hau mehatxatzen duen eraikuntza jarduera ere agerian jartzen da. Momentu honetan, lan honi esker eta bizilagunen Liburuko argazki bat (Gandolfi, 2007) sinadura bilketak direla eta, baratzearen lurralde ekintza plana garatzen ari da (Gandolfi, 2007). Aholkuak eta aldaerak Liburuxkaz gain D VD -ak ere egin litezke eta web atari batean zintzilikatu. Bestetik, toki bateko paisaia mota jakin bat aztergai izateaz gain, eskualdean izan daitezkeen be ste l a ko ohitur a k (zerria hiltzea, sagardoa egitea, basoak mugarratzea eta abar) izan daitezke honelako ekimen baten helburu. L e hia ke ta k burutu daitezke, jendearen parte-hartzea gero eta handiagoa izanik kontz ie ntz ia z i oa ere handiagoa izango baita.

d. 5. “ Rim in i a tla s in da g ine s u l pa e s a g g io de lla pr ov i nc ia di R im ini pe r il nuov o pia n o te r r itor ia le di c oor dina m e nto pr ov i nc i a le ” Deskribapena Proiektuak administrazioak eta eskualdeko herritarrak paisaiaren inguruko gaietan sentsibilizatzea du helburu. Horretarako, paisaiaren inguruko a rga z ki e r a kuske ta baten gainean egindako inkesta bat burutu da. Bertan, paisaia horren gainean adituak direnen eta adituak ez direnen ikuspegitik lantzen da, paisaien a lde histo r iko a k, g a ra ikide a k , pr odukz i o a uke r a k , tur is m oa r e n a uke r a e ta er edu de sbe r dina k e ta hor ie n ond or ioa k ikertuz (Gandolfi, 2007).

d.6. “ We b de l O bs e r v a tor io www . c a tpa is a tg e . ne t : una v e nta na a b ie r ta a l pa isa j e ” Deskribapena Katalunia, Espainia eta munduko paisaiari buruzko gaiak jorratzen dira Kataluniako Paisaiaren Behatokiaren webgunean. Ataria komunikaziorako, kontsultarako eta Behatokiaren aktibitatearen proiekziorako tresna da; aldi berean informazioa, trebakuntza eta sentsibilizazio funtzioak betetzeko sortua izan da (Gandolfi, 2007). Metodologia Web atariaren iz a e ra inte r na z iona la k, dina m ikoa k, e ta be s te la ko inf or m a z ioe n osagarri gisa erabili ahal izateak ezaugarritzen du, Web atariaren hasi era orria. baita e dukia k e g une r a tua k izateak ere. Horrez (Gandolfi, 2007) gain, gune interaktiboa da guztiz eta bertako informazioa eskuratzea oso erraza da. Beraz, oso garrantzitsua da web atariak er a bile r a e rr a z a e ta a ts e gina iz a te a (WAI sarbide estandarren 1 lehentasun maila du). Honek, bestelako funtzioez gain, Pa is a ia r e n K a ta log oe i buruz he rr ita rr e i z uz e nduta ko i nke s ta k bertatik bideratu ahal izatea bermatu du. Atarian honako atalak edo gaiak aurki daitezke: paisaiari buruzko artikuluak prentsan, agenda, “Observatori”-ren aurkezpen eta funtzioak, burutu diren ekimenak, paisaiari buruzko dokumentazioa, “Observatori”-ren argitalpenak eta paisaiarekin lan egiten duten beste erakunde edo instituzioen estekak. Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “IL PAESAGGIO BRESCIANO”: www.ilpaesaggiobresciano.it web atariak Brescia-ko paisaiaren erakusleiho izan nahi du, baita bere nor ta s un , kult ur a eta berezko ezaugarriena ere. Horrez gain, eskualdeko ikastetxeekin elkarlana burutzen du, adin desberdineko ikasleentzako bide o z e in ida tz i le h ia ke ta ba t antolatuz. Webgune honek pa is a i a his tor ikoa e ta m e ndie ta koa ba na tz e n ditu, bakoitzarentzat honako atalak aurkeztuz: proiektuaren azalpena, ibilbide birtuala (paisaia esanguratsuei buruzko informazioa eskainiz), berriak, ikastetxeei zuzendutako lehiaketaren oinarriak, lehiaketaren emaitzak eta irabazleen lanen aurkezpena, Web atariaren

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

104


kudeatzaileen kontaktua eta hau bisitatzen dutenek ekarpenak egiteko bisitarientzako liburua (Gandolfi, 2007).

Metodologia

d. 7. “ L if e s c a pe – y our la nd s c a pe ” pr oie ktua r i bur uz ko li bur ua e ta we b or r ia Deskribapena Landa eremuetako bizitza, sostengu ekonomiko eta aukeren aldaketa eta eboluzioari erantzunez sortutako proiektua da. Honen helburua la nda e r e m ue n g a r a pe n e ta ir a upe ne r a ko jardunbide egoki eta berriak aurkitzea da, beti ere modu jasangarrian eta naturarekiko Proiektuar en log otipoa. errespetuz. Proiektu honen helburu nagusia («lifescapeyourlandscape», d. g.) la nda e r e m ue n g a r a pe n e konom ik oa (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolo g ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.).

L’alt Empor dà-n garatutako Paisaiaren Kartaren azala (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013) .

Kartaren sustatzaile izan daitezke bai Generalitat-a, bai tokiko administrazioak, baita bestelako erakundeak ere. Karta idazteaz, atxikimenduak jasotzeaz eta koordinazioaz arduratuko den erakundea zein izango den zehaztu behar da aldez aurretik. Ondoren, Generalitat-ak Kartaren helburuek paisaiaren konts e r ba z io e ta g a r a pe n j a s a nga rr ia r e kin ba t e g ite n duen aztertuko du, onespena eman aurretik. Prozesu guztia hiru fase nagusik osatzen

dute (Generalitat de Catalunya, d. g.): 

D ia g nosia :

Metodologia

o

Paisaiaren eboluzioan eragiten duten dina m ika k zehaztu.

Bost herrialdetako 14 kide elkarlanean aritu dira lau urtez landa eremuaren paisaiaren ekoizpen modu berriak aztertzeko. Urte hauetan zehar, kide desberdinek g ar a tuta k o pr oie ktu be r r ia k e lka r ba na t u dituz te , ba ita ha ue n hutsune a k e ta in da r g une a k e r e . Proiektuak he z kuntz a , he r r ita rr e n a r te ko e lka r la na, kom unika z i o a , f ina nt z a z ioa e ta pr oie kt u so z ia la k barnebiltzen ditu. Horrez gain, proiektuaren eta honetan biltzen diren ekimenen berri emateko www.lifescapeyourlandscape.org we b a ta r ia sortu dute.

o

Paisaiaren elementuen ba lioa k identifikatzea.

o

Paisaiaren gaineko inpa ktu eta ar r is kue n detekzioa.

o

Etorkizunari begira dauden a uke r a k eta e rr onka k identifikatzea.

d. 8. “ C a r ta s de l P a is a j e” Deskribapena Katalunian paisaiaren politikaren garapenari lotutako tresnen artean eskualde mailan aplikatzeko sortu ziren Paisaiaren Kartak, aurretik beste herrialde batzuetan arrakastaz aplikatu ondoren. Kartak hitz a r m e ne r a ko tr e sna bat dira, eremu jakin bateko eragileen a kor dioa k biltzen dituen dokumentua, pa isa ia hobe tz e k o eta berau ba lioa n j a r tz e ko e s tr a te g ia eta e kintz a k sustatzea helburu dutenak. Karta sustatzen duten erakunde eta eragileek publikoki sinatzen dute dokumentua, eta bertan jasoko dira bakoitzak hartutako konpr om is oa k eta zehaztutako helburuak lortzeko finkatutako e pe a k (Observatorio del Paisaje de Catalunya, 2013). Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Bita r te ka r itz a : fase honetan, proiektuaren lidergoa hartu duen erakundeak diagnosiaren emaitzak aurkeztuko dizkie eragile ezberdinei. Fase honen xedea pa isa ia r e n ka lita te a r i bur uz ko he lb ur ua k ahalik eta kontsensu gehienez a doste a da. H e lbur ua k zehatzak eta lurraldearen antolaketako zatikako planarekin koherenteak izan behar dira. Ondoren, honakoak zehaztuko dira: o

Paisaia hobetzeko ne urr i orokorrak.

o

L e he nta s une z k o jarduerak.

o

Lana egiteko erabiliko diren paisaia ir iz pide a k .

o

Paisaiaren hobekuntza helburu duten pr oie ktu pil otue n sustapena.

o

Ikuspegi soziala eta ekonomikoa izango duen ja r dunbide e g o kie n g i da sortzea.

o

Paisaiaren s e nts ibil iz a z io eta pr e s ta kuntz a kanpainak. 105


K a r t ar e n s ina dur a : adostutakoa aurrera eramateko, e g ute g i bat osatuko da eta koor dina z i o a nola burutuko den zehaztuko da fase honetan. Beti ere, ondoko ba ldint z a k beteko dira: o

Pa is a ia r e n ka lita te a r e n ing ur uko h e lb ur ue kin ba t datozen j a r due r a z e ha tz a k proposatuko dira.

o

A r dur a k ba na tuko dira.

o

Eragile bakoitzak burutuko dituen ekintzak e g ute g i batean jasoko dira.

o

Bita r te koa k eta ba lia bide e konom ik oa k f ina ntz a z ioa lortzeko bideak aztertuz.

o

Paisaiaren Karta zabaltzeko kom unika z io pr og r a m a bat garatuko da.

estimatuko

dira,

(alkateekin, herritarrekin eta abar). Honetarako C D - a k, D VD -a k, e s ku - or r ia k, eta abar sortu dira. e .2. “ Funda c ión E l S olá . L a pie dr a s e c a e n la F a tar e lla ” Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e r a ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa is a ia r e n ba lioa a g e r ia n j ar tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako inte r pr e ta z io z e ntr o bat sortu da, non jarduera ezberdinak antolatzen diren. Bertatik, gainera, hir u ibilb ide te m a tiko hasten dira (Fundació el Solà, d. g.-a; Gandolfi, 2007), eta horietan oinarrituz g ida dida kt iko bat eta ahozko tradizioan oinarria duen ha ur r e ntz a ko ipuin bat argitaratu dira (Campos et al., 2010). Informazio osagarria izateko, ikusi ibilbideen atala. Metodologia

e) Nortasuna

Metodologia

Bere lanaren ardatz nagusia harlangaitz lehorrezko hormekin egindako e r a ik in tr a diz iona le n m a nte nua da. Horretarako, eta eraikuntzen egoera ezagutzeko, inbe nta r io ba t e g in z e n un ibe r ts ita te a r e n la g u n tz a r e kin . Horrez gain, honako ekimen edo lanak ere burutzen ditu fundazioak:

Buruturiko ekimen interesgarriak (Gandolfi, 2007):

Zaharberritzeko ika s tar oa k .

A uz ola nde g ia k .

Fundazioak berak zein beste elkarteek interpretazio g une a n a ntola tur iko ha inba t e kintz a (erakusketak, aurkezpenak, kongresuak, eta abar).

e . 1. “ L e s tr a de v er di de ll’ A ppe nn ino i tine r a r i tur istic i, c ultur a li e na tur a li pe r lo s v ilupp o s oc io - e c o nom ic o de l l’ A ppe n nino b olog ne se ”

 Lekuko agintaritzarekin, “Fundación de Cajas de Ahorros de Bolonia”-rekin eta Rhin haraneko mendietako mankomunitatearekin eta Boloniako eta Emilia Romagnako probintziekin a kor dio b a t s ina tu z e n ha r a na r e n g ar a pe ne r a ko.  Ikerketa zentroa eta museo-eskola sortzeko eraikin historiko bat eskuratzea. Berreskuratutako eraikinetako bat (Gandolfi, 2007)

Horrez gain, fundazioaren berri emateko we b a ta r i bat dute, non ondoko atalak aurki daitezkeen: fundazioaren, eskualdearen eta ibilbideen aurkezpena; agenda; argitalpenak; lehen hezkuntzarako prestakuntza proiektua (ikusi ikastetxeen atala); fundazioaren lagun egiteko atala eta abar (Fundació el Solà, d. g.-a).

 Gaztainaren ekoizpen tradizionalaren sustapenerako finantziazio laguntza lortzea.

Rhin inguruko pa is a ia e ta nor ta s una la ntz e n due n e skulib ur u a r e n prestaketa eta argitaratzea. Bertan, paisaiaren izaera lantzen da, eta honen eraldaketan bortizki ez eragiteko esku-hartze aholkuak.

Datuak eskuratzeko, ikus ka tz e a k , ike r ke ta k, inke s ta k, k a npa ina k, argazkiak eta abar egin ondoren, lortutako informazioarekin pr e sta kuntz a sa ioa k burutu dira Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

f) Kostaldea f .1. “ Riqua lif ic a z ione a m bie nta le de ll’ a r e nile d i C a s te lpor z ia no ” Deskribapena

106


I ng ur ug ir oa r e n le he ng or a tz e a e ta m a nte nua , horretarako parke natural bat sortuz. Hau, bainu denboraldian publikoari ixten da (Gandolfi, 2007).

Hondartzaren erabilera mantentzea.

Metodologia Buruturiko ekimen interesgarriak ondokoak dira: 

Eraikinen e ra is pe na , hondartza eta dunetarako s a rr e ra k g utxitz e a , a pa r ka le kue n % 90 e z a ba tz e a , ur eta e ne r g ia sare guztiak ke ntz e a .

mak eta (Gandolfi, D una k berak, hauen aurrerapena eta Proiektuar en 2007) prozesu naturala be rr e s kur a tz e a . Horretarako, dunen gunea hondartza eta bideetatik itxituren bidez banatzen dira.

Hondartzan ezarriko diren er a ikin edo txabolak e g ur r e z koa k izatea eta dunetatik ahalik eta urrutien egotea, horrela jendearen joan-etorriak dunengan eraginik ez izateko. Horrez gain, eraikin hauek sistema berritzaileak erabiltzea proposatzen da (eguzki plakak, aire girotua, estolderia), modu honetan a ir e r a egiten diren is ur ke ta k gutxitzeko helburuarekin.

f . 2. “ Re c upe r a c ión de la s S a lina s de l C a r m e n y Museo de la S a l ” Deskribapena Proiektuak kostaldeko ga tz a g a k eta hauetan gatza e koiz t e ko a ntz ina k o m odua k be r r e s kur a tu e ta z a ba ltz e a du helburu. Honekin batera, proiektuak gaiaren inguruan pr e s ta kuntz a r a ko e ta tur is m oa sustatzeko ekimenak bultzatu nahi ditu (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan, lehenik eta behin gatzagen ins ta la ku ntz a k e t a e splota z ioa be r a be r r e s kur a tu dira. Ondoren, inte r pr e ta z io z e ntr o bat jarri da martxan, eta honekin batera bis ita g ida tua k egiteko aukera eta pr e sta kuntz a r a ko saioak. Horrez gain, gatzagetan hauen historia eta ekoizpen moduak azaltzen duen m use o bat dago, baita gatza metatzeko biltoki bat.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

f .3. “ C a r ga de r o de m ine r a l de díc ido” Deskribapena Proiektuak izaera industriala duen instalakuntza berreskuratu nahi du, meategiko materialaren zama-lekua hain zuzen ere. Honek suposatzen duen paisaiarekiko inpaktua txikitu eta turismoarekin erlazionatutako erabilera ematea bilatzen da (Campos et al., 2010). Metodologia Proiektuan hartutako neurrien bidez, oraingo its a s pa s e a le kua luz a tz e a lortu da. Horretarako, gehitu behar izan diren materiala, ahal izan den neurrian egurrezkoak edo harrizkoak izan dira, paisaian hobe integratzeko.

g) Gune industrialak lehengoratzea g .1. “ E tude de r e s ta ura tion du pa y s a g e pa r de s a c tiv ité s r e la tiv e s á l’ e xpl ota tio n de s m iné r a ux ” Deskribapena Proiektuak m ea te g ia r e n aktibitatearen bukaera ostean, gunearen le he ne r a tz e a burutu nahi du, honako azpi helburu hauekin (Gandolfi, 2007): 

Lurra egonkortu eta higaduratik babestea.

Faunarentzako beharrezko babesleku eta elikagaiak eskuragarri izan daitezela bermatu.

Paisaia hobetu.

Berreskuratu nahi den g unea (Gandolfi, 2007)

Metodologia Meategiaren leheneratzea burutzeko, tokik o la nda r e e s pe z ie a k erabili dira, klima eta lursailera modu hobean egokituko baitira, beraien eguneroko zaintzan kostu ekonomikoa minimoa izanik. Beste aldetik, lekuko espezieak estetikoki hobe integratuko dira paisaiara kanpoko espezieekin alderatuz.

107


g . 2. “ R e s ta ur a c ión de l v e r te de r o c ontr ola do de la Va ll de J oa n”

Aholkuak eta aldaerak

Deskribapena

Proiektu honen ideia ika z kintz a k, ontz ig in tz a k, z ula tz a il e e n la ne k eta abarrek sortutako paisaiei egokitu daiteke.

Ekimenak ondoko helburuak ditu: 

Z a bor te g ia le he ne r a tz e a paisaian berrintegratzeko.

Ingurugiroarekiko hartu kontz ie ntz ia z i oa .

beharreko

jarreren

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak se ntsibi liz a z io

eta

“PROGETTO BISENTIUM”: proiektu honetan ehungintzako industriaren ohiturak, teknologia eta kultura haurrei helarazteko j ola s a k e ta ha ur r e n a isia ldir a e g okit uta ko e r a ikin a k erabiltzea proposatzen da (Gandolfi, 2007).

Metodologia Terrazen berrantolaketak bide baten ezarpena ahalbidetu du. Honek pa isa ia - ibilbide funtzioa betetzeaz gain, mantenurako autoen joan-etorriak ahalbidetzen ditu. Horrez gain, leheneratutako gunean dibulg a z io k o z e ntr o bat kokatu da egindako lanak eta egin beharrekoak azaltzeko. Gainera, lehengoratutako gunea nola gelditu den ongi hautemateko, be ha tokia k ere prestatu dira.

g .4. “ M ir a dor de la s e s tr e lla s ” Deskribapena Proiektu honetan ustiapen garaiak bukatu ondoren meategiek sortutako paisaia berreskuratu nahi da. Zehazki, meategi bat kokatzen zen gunea be ha toki a s tr onom ik o bihurtu da (Campos Gómez et al., 2010).

h) Ikastetxeak h.1. “ A lla r ic e r c a de l la g o” Berreskuratu den gunea (Gandolfi, 2007)

g . 3. “ Pa r c o de lla c a va di G e s s o” Deskribapena Monferraton garatutako proiektu honek bertako nor ta sun e kon om iko e ta kultur a la r e n elementu garrantzitsu izan den ig e ltsua r e n ustia pe na k sor tuta k o pa is a ia le he ng or a tu e ta ba l ia bide gisa erabili nahi ditu. Horretarako, harrobiaren inguruan pasealeku bat egokitu da. Horrez gain, tokiko or oim e na e ta kultur a m a nte ntz e ko e ta be la una l di be r r ie i tr a nsm ititz e k o helburuarekin par ke publ iko izendatu da. Bertan, kanpoan zein prestakuntzarako eraikinaren barruan, antzinako igeltsua ateratzeko teknologia eta kultura ezagutzera emateko akimenak antolatzen dira (Gandolfi, 2007).

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Deskribapena “ITAS Giordano Bruno di Perugia” e skola k buruturiko proiektu honen emaitzak, Trasimeno lakuaren e g oe r a r e n e ta ba lioa r e n ing ur uko se nt s ib iliz a z ior a ko m ultim e dia ko tr e s na eta hizkuntza ezberdinetan argitaratutako lite r a tur libur u a nt olog iko bat dira.

Proiektuan aurkeztu (Gandolfi, 2007)

diren

argazkietako

bat

Proiektu honen bidez, ika s le a k bertako pa isa ia r e n ha u s kor ta s una z , gune historikoez, artistikoez eta azken finean, T r a sim e no a intz ir a k be r e os ota s une a n due n ba lioa z oha r tu dir a .

108


Metodologia

Proiektuaren funtsa den turismoari zuzendutako lite r a tur ibi lbide a ikasleek zehaztu dute. Aipatutakoa lortzeko prozesuan honako faseak ezberdindu dira:

Tailerretan he r r ita rr e k eskualdeko pa is a ia r e n m a pa k egin dituzte. Hauekin ondoren e ko- koa de r noa k e ta er a kus ke ta ibilta r i bat osatu dira.

Lehen Hezkuntzako ika s le e k ere eskualdeko pa is a iar e n m a pa k egin dituzte.

Ibilbide bat aukeratu eta honen inguruko banaketa espazialaren datuak bildu, deskribatu eta analizatu dituzte.

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak

Ibilbideari edo paisaiari buruzko bestelako datuen bilketa burutu dute: dokum e ntu his tor ik oa k, lite r a r ioa k, a r te la na k, a r ga z kia k, e lka r r iz ke te n bide z be r ta n iz a nda ko biz i pe na k (bai antzinako bizitzaren lekuko izan daitezken bizipenak zein artelanak edo idazlanak egitera bultzatu zituzten idazleenak, eta abar).

“ATTIVITÁ DEL LABORATORIO DEL CITTADINO-PROGETTI DI SENSIBILIZZAZIONE RELATIVI AL PAESAGGIO”: proiektu honetan ere tailerrak burutzea proposatzen da, edukiak eta gauzaturiko ekintzak ondokoak izanik: paisaiaren e z a ug arr ie n ide n tif i ka z i oa , paisaiaren ha ute m a te s ubj e ktiboa r e n datu bilketa, paisaiaren hautemate subjektiboa lantzeko e s kula na k, pr oduktu m ultim e d i a k eta abar garatzea (Gandolfi, 2007).

h. 2. “ P r og e tto pil ota e c om us e o de l pa e sa g g io or v ie t a no” Deskribapena Proiektuak paisaiak eta bere nortasunak zein dibertsitateak tokiko giza belaunaldi berriei garapen j a s a ng ar r i e ta kohe r e nt e a bur utz e ko e m a te n die n a uke r a z kontzientziatu nahi ditu herritarrak (Gandolfi, 2007). Proiektuaren elementu garrantzitsuenak ondokoak dira: tokiko herritarren parte-hartzea, paisaiaren ondarearen zabaltzea, paisaiaren ezagutzari buruzko inkesta bat, prestakuntza saioak eta estatuko beste ekomuseoekin buruturiko kooperazioa. Paisaiaren irakurketa egokia burutzeko lana bi ikus pe g iti k egin da; alde batetik, adituek inf or m a z io obj e ktib o e ta diz ipl ina r te koa eskainiko dute, beti ere aztertutako pa is a ia r e n pa r te s e ntitu g a be eta beste aldetik, tokiko herritarrek eskainitako informazioa dago, s ubj e ktib oa e ta e m oz i oe kin lotuta koa izango dena, beti ere Proiektuan ateratako argazkia (Gandolfi, 2007) aztertutako pa is a ia r e n par te s e ntituz .

h.3. “ O a s i z e g na - s tudio, tute la , v a lor iz z a z ione , s v il uppo e pr om oz io ne a r e a m onta na bie lle s e ” Deskribapena Aurretik aipatu dugu proiektu hau ere, baina atal honetan txertatu dugu bertan proposatzen den na tur e skola dela eta. Bertan ingurugiro heziketa burutzen da eta paisaiarekiko sentsibilizazio eta kontzientziazioa (Gandolfi, 2007). Ibilbideen atalean informazio osagarria aurki daiteke. Aholku eta aldaerak Eskualde mailan natur eskola bat sortzeak e nple g ua k s or ditz a ke . Horrez gain, ika ste txe e k in, a ha lm e n ur r ita s una dute n e lka r te e kin e do u da le kin a kor dio bat egin daiteke, lehenengo biekin haiei zerbitzua emateko eta bigarrenarekin finantzaziorako. Horrez gain, a s te bur ue ta n natur eskolak adin desberdinetako pertsonei, eskualdekoei zein kanpokoei, zerbitzua eskaini diezaieke ere. Beraz, bi funtzio beteko lituzke holako tresna bat sortzeak: alde batetik enplegua sortzea eta bestetik ing ur ug ir o e ta pa isa ia r e kiko s e nts i bi liz a z io e ta kon tz ie nt z ia z ioa .

Metodologia Honakoak dira aurrera eramandako ekimenetako batzuk:

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

109


o

h. 4. “ Funda c ió e l S o lá . L a pie dr a s e c a e n la F a ta r e lla ” 

Deskribapena Ekimenak ha r la ng a itz le hor r e z ko hor m e kin egindako e ra ikuntz a tr a diz iona le n eta hauek eratutako pa isa ia r e n ba lioa a g e r ia n j a r tz e ko helburua du. Honekin batera antzinako egiteko moduak mantendu nahi ditu esperientziaren bidez hezitako maisuen bidez. Fundazioaren xedeak kultur ondarearen kontserbazioa, garapena eta dibulgazioa dira. Horretarako hainbat ekimen eta baliabide erabiltzen Proiektuan ateratako argazkia (Fundaci ó el ditu fundazioak, tartean L e he n Solà, d. g.-a) H e z kuntz a r a ko unita te dida kt ikoa («Fundació el Solà», d. g.-b). Metodologia

Natur ingurunea: o

Naturaren landa koadernoa.

o

Paisaiaren eta honen eraldaketaren interpretazioa.

o

Landaredia.

o

Naturaren kontserbazioa.

h.5. “ L if e sc a pe – y our la nds c a pe ” Deskribapena Proiektu honen helburua landa eremuen g a ra pe n e konom iko a (gehien bat lehenengo sektoreari lotutakoa), or e ka e kolog ikoa e ta e lka r la na m odu or e ka tu batean bultzatzea da («lifescapeyourlandscape», d. g.). Metodologia

U nita te dida ktik oa n bi material mota prestatu dira: bata ir aka sle a r e n g ida izango dena eta bestea ika s le e na . Unitate didaktikoak lau helburu nagusi ditu: e le m e ntu na tur a l e ta a ntr opikoa k identifikatzen ikastea, pa isa ia r e n e le m e ntu e z be r dina k erlazionatzea, kultur ondarearen e ta la nda pa i sa ia r e n e le m e ntue n g a r ra ntz ia z ohartaraztea eta ka us a - ondor io erlazioak antzemateko gaitasuna garatzea. Horretarako, unitate didaktikoan zehar ondoko hiru alorrak eta edukiak lantzen dira: 

Norbanako eta taldearen nortasun eta identitatearen lanketa.

Hizkuntza: o

Entzumena, irakurketa eta idazmena.

o

Eztabaida taldeak.

o

Hizkuntzaren landa koadernoa.

o

Gaiarekin lotutako hiztegiaren eta toponimia.

Kultur eta giza ingurunea: o

Plano, eskala eta orientazioaren lanketa.

o

Arkitekturari lotutako hiztegia

o

Landa eremuko historia, kultura eta bizimodura gerturatzea.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

E ur opa ko bida i koa de r noa k: koaderno hauek paisaia eta lurralde mota desberdinetan bizi diren haurrei beraien paisaiak hautematea eta esperientzia ezberdinak partekatzea ahalbidetzen diete. Horretarako, haur bakoitzak koa de r noa r e n la u or r ia lde betetzen ditu bera bizi den paisaiaren inguruko informazioarekin eta ondoren beste eskualde edo lurralde batetara bida ltz e n da bertan beste haur batzuk koadernoa betetzen jarraitzeko.

Europako bidai koaderno proiektuar en azal pen eskema («lifescapeyourlandscape», d. g.)

Ika ste txe e n a r te ko tr uka ke ta k : herrialde edo eskualde desberdinetako bi ikastetxetan tokiko paisaia landu ondoren, bi ikastetxetako haurrek egonaldia egiten dute beste herrialdeko ikastetxean, bertako paisaiari buruz ikasteko. Modu honetan, lurralde bateko haurrek beste lurralde bateko paisaiaren inguruan, baita ondare kultural eta naturalaz ere asko ikasten dute.

110


i) Eraikin esanguratsuak leheneratzea i. 1. “ For ta le z a de l s ol ”

e r a ikina e ta pr oie k tua r e n pa r te sentiaraziz. Horrez gain, paisaia lantzea proposatu da ar te a , a ntz e r kia , da ntz a , m us ika , ir udia k, ar g a zkia k , lite r a tur a z e in ha ur r e ntz a ko ta ile r r e n bide z (Gandolfi, 2007).

Deskribapena Proiektu honek L or ca - ko g a z te lua r e n be r r a ntola ke ta e ta z a ha r be r r itz e a zuen xede, hezkuntza eta historiaren transmisiorako baliabidean eraldatzeko helburuarekin. Bertako paisaiaren eraldaketak eta antolaketak baliabide dinamiko, La Mula eraikinaren argazkia (Gandolfi, 2007) elkarreragile eta entretenigarria bihurtu dute, paisaiari atxikitako balioa emanez. Gainera, hiriko turismoko zerbitzuen eskaintza hobetu du. Momentu honetan, gazteluan s e ntsibil iz a z io e ta pr e sta kuntz a r a ko j a r due r a m ota a s ko , z e in kontz e r tu, a ntz e r ki e ta e r a kuske ta k bur utz e n dir a ur te osoa n z e ha r (Campos Gómez et al., 2010).

j) Ekitaldiak j .1. “ Bie nna le de l pa e s a g g io - a bba ttim e nt o e c o - m os t r o di Fe lina ” Deskribapena 2006an zehar ospatutako ekimen honetan I ta lia n pa is a ia r i bur uz k o la na e ta kontz ie ntz ia z i oa burutu nahi zen herritarren parte-hartze aktiboaren bidez (Gandolfi, 2007). Metodologia Horretarako, ondoko ekimenak burutu ziren:

Metodologia

Paisaiaren irakurketari buruzko hitzaldiak eta eztabaidak.

Proiektuan zehar burututako ekintzen artean honakoak izan daitezke esanguratsuenak:

Paisaiaren musika izeneko jaialdia.

Paisaian egindako esku-hartzean topografia originala errespetatu da.

Paisaiaren argazki erakusketa.

Bertako landare espezieak eta antzinako garaietan erabiltzen zirenak landatu dira.

Jarritako eserlekuak erdi aroko eserlekuak edo harri naturalak izan dira.

j .2. “ Fie sta de l c e r e z o e n f lor ”

Aldaerak eta aholkuak

Deskribapena

Berreskuratzen den eraikina, bor da bat zein e rr ota z a ha r bat izan daiteke, edo historian zehar edo tokiko kulturan esanahi berezia duen eraikina.

Nekazaritza paisaia tradizionalarekin lotzen den g e r e z iondoe n lor a ke ta r e n sasoia ezagutzera emateko Jerte-ko haranean egiten den festa da. Honek bi helburu ditu: alde batetik, eskualdearen batasunaren sentimendua eta nortasuna sustatu nahi ditu eta bestalde, Jerte-ko harana, bertan e koitz ita ko pr od uktua k (gehienbat gereziak) eta be r t a ko uda be r r iko pa is a ia r e n ba l ioa agerian jarri nahi ditu (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektuarekin zerikusia izan dezaketen bestelako proiektuak “CENTRO DI DOCUMENTAZIONE E SERVIZI PER LA PRODUZIONE E LA VALORIZZAZIONE DELL’OLIO EXTRAVERGINE DI OLIVA”: proiektu honek erdi aroko herrixka bateko eraikin bat berreskuratzea du helburu. Bertan espazio ezberdinak sortu dira: konferentzia gela bat, bulegoak, tokiko kultura eta olioaren ontziratze eta biltzeko moduari buruzko erakusketa, eta olioaren ekoizpenaren erakusketa (Gandolfi, 2007). “SINCRONIAS”: proiektu honek ar te a e ta pa is a ia lotzen ditu. Lehenik eta behin, aipatu behar da “La casa pintada de Mula” eraikina proiektu honen parte dela. Honen hormak tokik o a r tis te k e do he r r ita r r e k a pa indu d it uz t e , modu honetan herritar hauek Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

Aholkuak eta aldaerak Honelako ekimen baten gaia paisaia bera edo le he ne ng o s e ktor e a r i lotu ta ko pa isa ia izan daiteke. Horrez gain, a z oka bat burutu daiteke egun bat edo batzuetan, modu honetan tokian ekoizten diren lehen sektoreko produktuen salmenta bultzatuz.

111


k) Paisaia leheneratzea k. 1. “ D iv e r sif ic a c ión de l pa is a j e r ur a l de la ca m piña ”

Metodologia

Deskribapena

Proiektu honen bidez bertako pa is a ia tipikoa be r r e s kur a tu nahi da lursail pribatu batean. Horrez gain, ba s o kude a ke ta ar ra z iona l a r e n bidez, e s pe z ie a die r a z g a rr ia k be r ta n f inka tz e a bilatzen da. Horretarako, basa-animalia zehatz batzuen harrapakinak askatu izan dira ere (Campos Gómez et al., 2010).

Proiektu honek urte batzuetatik hona burutu den ne ka z a r itz a pa isa ia r e n s inpl i f ika z ioa r i zein hom og e ne iz a tz e a r i , eta honek suposatu dituen ondorioei erantzuna eman nahi die. Hau da, produkzio intentsiboa aurrera eramateko moduek suposatu duten higadura prozesu, kutsadura barreiatua eta ingurugiroaren hauskortasunari aurre egin nahi die. Horrez gain, ustia pe ne n e tor kiz un a z e ta e r r e nta g ar r ita s una z gogoeta egin eta irtenbideak aztertzea ere proposatzen da. Aldi berean, la nda pa is a ia r e n e le m e ntue n ba li oa aztertu nahi ditu, hala nola, bakandutako zuhaitzak, sasiek burututako korridore ekologikoaren funtzioa, ibarreko basoak, landaredi irlak, harrizko hormak, eta abar. Gainera, hau dena eskualdeko e lka r te e n pa r te - ha r tz e a r e kin eraman nahi da aurrera, aldi berean nekazaria bera arazo hauetaz kontz ie ntz ia tuz e ta s e nts ibi liz a tuz (Campos Gómez et al., 2010). Metodologia Lehenik eta behin, pa is a ia r e n e le m e ntue n ide ntif ika z ioa burutu da, hauen artean nekazaritzaren elementuak direnak (bideak, paretak, bordak) eta ez direnak (sasien korridoreak, zuhaitz bakanduak, landaketa linealak, landaredi irlak) aztertuz. Bigarren fasean, 20 lursailetan dibe r ts if ika z i oa martxan jarri da. Urrats honetan produktiboak ez diren lurretan zuhaitzak eta zuhaixkak landatu dira, horretarako eskulana baserritarrek eta herritarrek jarriz. Proiektua martxan egon den bitartean, kontz ie ntz ia z io lana burutzeko asmoz egindako lanak pr e nts a , te le bis ta ko e r r e por ta j e eta hainbat hitz a ldi zein ekimenen bidez gizarteratu dira.

k. 2. “ R e f ug io de f a una C hic o M e nde s ” Deskribapena Proiektuak tokiko ohiko pa is a ia erakustea du helburu, baita bertan agertzen diren basalandare eta animaliak.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

112


4. B A S ER R I - P AI S A IE N ID ENT IF IK AZ IOR AK O ER AB IL IT AK O ER ED U A

B AL I O EN F IT X AR EN

Ondoko esteketan proiektuaren lehen bi saioetan parte hartu duten pertsonek paisaiaren azterketa egiteko erabilitako fitxa aurki daiteke. Euskaraz: http://issuu.com/paisaia/docs/fitxa_paisaia edo http://www.scribd.com/doc/173317852/Paisaiaren-analisia-Fitxa-eta-berau-betetzekoargibideak

Gaztelaniaz: http://issuu.com/paisaia/docs/ficha_paisaje edo http://www.scribd.com/doc/173317896/Analisis-del-paisaje-Ficha-e-informacion-pararellenarla

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

113


5 . F IT X EN B ID EZ AZ T ER T U T AK O K OK AP EN E SP AZ I AL AR E N AD IB ID E A

P AI S A IE N

Ondoko orrian fitxetan aztertutako paisaien kokapen espazial zehatzaren adibide bat erakusten da.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

114


ASTEASU

ZIZURKIL

LARRAUL

ASTEASU

ALKIZA

ANOETA

VILLABONA

IRURA

ERREZIL

HERNIALDE

BELAUNTZA BIDEGOIAN

BELAUNTZA IBARRA ALBIZTUR TOLOSA

BEIZAMA LEABURU

LIZARTZA

BIDEGOIAN

BIDEGOIAN

GAZTELU GAZTELU

ERREZIL

ALTZO

ALEGIA

IKAZTEGIETA

LEGORRETA

ITSASONDO

ORENDAIN

Ikusgai den puntu kopurua 1-7

TOLOSA 7 - 16

BALIARRAIN

16 - 26 ORDIZIA

AMEZKETA

ALTZAGA ARAMA

26 - 37 37 - 53

GAINTZA

ABALTZISKETA

Ibilbidea

BEASAIN LANDA-PAISAIA ATLANTIKOEN BALIOA AGERIAN JARTZEKO JARDUERAK ESKUALDEKO LANDA-PAISAIA BALIOEN IDENTIFIKAZIOA

Tolosaldeko muga

[

1 Mapa. Ibilbidetik ikus daitekeen paisaiaren eremu espaziala

Data: 2012ko azaroa

Eskala: 1:40.000

Egilea: Datu espazialen iturriak: Gipuzkoako Foru Aldundia Egileek sortua


6. ES K U AL D E AN O S AT U T A K O AZ T ER K E T AR E N F IT X AK

P A I SA I AR EN

Jarraian, eskualdean parte hartu duten pertsonek betetako fitxak jasoko dira.

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

117


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? hari biluzirik lurrazalean eta inguruan ez da eraikinik. Ikusi daitekeen harri Ez    dago  bakarra mendiko pistak egiteko lurrera botatako harri soltea baino ez da.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... EZ DA OSO NABARMENA TXOKO HONETAN HAIZEAREN ERAGINA. ZUHAITZAK ZUZEN HAZI DIRA. HARITZ LANDAKETA BAT DA 90 URTE INGURU EGINIKO LANDAKETA ETA HELBURUA TANTAIAK LORTZEA IZANIK HAIZEAREN ERAGINETIK APARTE EGINIKO LANDAKETA DA. INGURU HEZEA DA ZUHAITZETAKO ETA LURREKO GOROLDIOAK HORRELA ADIERAZTEN DUTE.. BARRENETIK DEBA ERREKA PASATZEN DA GERTU URKULUKO ERREKAKO MEANDROAK DITUGU



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? BETAKO ERLIEBEA NAHIKO LAUA DA NAIZ ETA INGURUNEA ALDAPATSUA IZAN. TANTADUI  LURRAZALAREN FORMA BOROBILDUA DA EZ DAGO KONTRASTE HANDIEGIRIK . APURKETA NAGUSIENA BERTAN EGINIKO BIDE EDO PISTENA DA.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? HAUEN HOSTO ERORIEK ETA GOROLDIOAK ESTALTZEN DU LUR ZORUA. , ZUHAITZEN 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? BASOA DA GEHIENA HARIZTIA. GERTUKO BASOA PAGADIA DA. HARIZTIA , QUERCUS PETRAEA, LANDAKETA BAT IZANIK ZUHAITZAK LERROKATUAK DAUDE. URTAROAREN ARABERA ITXURA DESBEDINA DU PAISAIAK. ORLEGI KOLORETIK, GORRI ETA HORI KOLORERA PASATZEN DA. ETA ORLEGI KOLORE BUELTATU AURRETIK GRIS TONUA HARTZEN DU ZUHAITZAK HOSTO GABE GELDITZEAN.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? DU PRESENTZIA NABARMENA; LANDAKETARI HAINBAT URTETAN GARBIKETAK BASOGINTZAK  ( ENTRESAKAK) EGIN ZAIZKIO. HELBURUA HAINBAT URTETAN LUZETARA HAZI DIREN ZUHAITZ HAUEK ZABALETARA HAZI DAITEZEN DA. ZENBATUAK DAUDE TANTADUIKO ZUHAITZ GUZTIAK. ABELTZAINTZARI DAGOKIONEZ NEGU PARTEAN ZALDI ETA BEHIAK IKUSTEN DIRA INGURUAN.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? EZ    DAGO TOKIZ KANPOKO ERAIKINIK

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? BASOA ZEHARKATZEN DUTEN PISTAK DAUDE. BASOAREN USTIAKUNTZARAKO EGINIKO BIDEAK.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? EZ DA HORRELAKO ELEMENTURIK AZALTZEN . BERTAN 

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. ZEIN GAZTETAKO BIZIPENAK EKARTZEN DIZKIT GOGORA. AMANDRIAK TXIKITAKO  KONTAUTAKO IPUINAK BERTAN KOKATZEN DITUT.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

✔ ✔

Aniztasuna Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

✔ Zabala

Goxoa

Txikia

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Konplexua

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

✔ Barea ✔ Erosoa Urrutikoa

Panoramikoa

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Lasaia

Arina

Gorabeheratsua

Segurua

Beldurgarria

Arriskutsua

Lasaia

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? HOSTO ETA EGUR USAINA, ORBEL ETA ERREKA ZARATA



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? POZA DA SENTIPEN NAGUSIA.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? EZ



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: AITZIBER GOROSABEL Data: 2012-10-04 GATZAGA Tokia: LEINTZ 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? LIBURUXKAK ETA PANELETAN AIPATZEN DA TXOKOA



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

✔ Erraza (oinez toki

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

✔ Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkia: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9236508683/in/set-72157634539877969

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? San     Juan ermitxaren harria nagusi, bestela lurrazalean harri biluzirik ez da ikusten.

Harriak gris argiak dira, bertako harria, beste eraikinetan ikusten dena.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... ezin esan uraren presentzia nabarmena denik. Laino gutxi zeruan eta ez du ematen haizelekua denik, babestutako lekua.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? forma borobilak nagusi eta ermitxa bailaran agertzen da, ez zuloan Mendizxketan  bertan baina behe xamarrean.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? pixkat biluzik; ermitxa inguruan asfaltua nagusi. Lurzorua 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Paisaiaren zati haundiena landaredia; belarra nabarmena, sastraka baxua eta basoak nagusi.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? nabarmenena;kontrolatua jardinetakoa eta kontrolatu gabe bide Basogintza 

bazterrekoa. Eta atzeko mendian nagusi zelai bat tartean, nekazaritza, behiak eta ardiekin.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? mendeko ermitx tokiko ezaugarriekin denborakin sarrera edo elizpe gainean XIV-XV  eskola etxeakin

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ermitxa aurreko errepidea nabarme ikusten da, hormigoia ez datoz bat paisaiarekin.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? mendeko amabirjina ermitxa barruan, nahiko egoera onean. Arazoa teilatuaren XIV-XV.  zati nagusi bat erre eta kaltetua duela ermitak.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. bertan ikasi nuen eta. (eskolan) Haurtzaroa; 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua

Harmoniatsua

✔ Motela ✔ Orekatua

✔ Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ ✔

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Koloretsua

Bizi-bizia

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Lasaia

Arina

Gorabeheratsua

Segurua

Beldurgarria

Arriskutsua

Lasaia

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Eskolko beheko sua



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Nire aitak, osabak ere eskolan ikasi zuten. Nere lehengusuak, anaiak eta neuk. Nere txikitako eta betiko lagunek ere bai.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Lagunak.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. doa argazkiekin batera. Ondoan 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Amaia Zabaleta Data: 2012-10-4 Tokia: Bergara  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ate guztiak itxita



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? bi amabirjina nabarmentzea: Beste  -San Blas edo Hori ondokoa - Eliza andikoa

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Nire     paisaian bi eremu ezberdindu daitezke.Batean ez dago harri biluzirik. Lur azala,

30-40 zmtako lur bustintsuz osaturik dago azpian arbela aurki genezakeelarik. Bailaren behe partetan lur geruza sakonagoa dago kareharrizko errekaharriekin nahastuta. Bestean kareharri biluzia agertzen da leku batzuetan pareta bertikal zabalak osatzen ditruelarik. Eraikuntza batzuetan harri hau agertzen da: karobi, zubi, zelai itxitura, etxabola edo hantzekoetan baina baserrietan areharri landua da nagusi, batez ere leiho, izkin, atari edo aterpeetan.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Arana babesten duen Aizkorriko mendilerroak kliman eragin handia dauka. Bertako mendiko klimak, egiten du muga klima ozeaniko eta kontinentalaren artean. Prezipitazioak klima ozeaniko batekoak izanik (1300l inguru urtean) baina tenperaturetan kontraste termiko handiekin (-10+40tartean). Haize ohikoena mendebala izaten da. Urak eragin handia dauka paisaia honetan. Aloña mendiak ura ematen dio urte guztian zehar goi-erdi ibilguko erreka eta arroak sortuz. Toponimia ugari ere agertzen da urarekin erlazioa daukana: urzulo, urdandieta,…



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? harrzko pareta bertikalei, arro sakonak jarraitzen dizkiote, tontor lauak osatzen Mendiko  dituzten lautada zabal borobilduetan bukatzeko. Baserriak tontortxoetan, lautaden goi aldeetan, lepoetan eta errekatik gertu kokatzen dira. Mendialdeko forma bortitzetatik lautadetako forma borobildu-armoniotsuetara pasatzen da.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? gehiena landarez estalita agertzen da. Badira baserrietatik gertu lurzoru Lurzoru 

biluziak ere, laborantza lurrak dira urtaroaren arabera hortu,arto-baba edo arbiz estalita agertzen direnak.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Landareria ere aldapa eta altueraren baitan dago. Lautada baxuetan soro eta belardiak dade eta maldetan basoak. Berezitasun dira goi belardiak, basoetako lur lau eta emankorrak karaitzezko harreziez babestuak. Askotan, gaur egungo bide eta pistekin gurutzaten dira garai bateko gurdibide eta bidearroak, lursailen mugak osatzen dituzte eta,soso,birigarro, ollagor eta galeperrendako gordeleku.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? eta basogintza erabilerak moldatu eta mantentzen duen paisaia Nekazal-abeltzain 

eredu bat da. Edonon ikus daitezke ardi , behi, ahuntz edo behorrak belardietan ; soro, baratz edo mahastien inguruan. Ustialeku modernoenak langintza tradizionaletan uztartzen dira

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? XVI     mende inguruko baserri sakabanatuez osaturik dago. Eremu txikian hiru baserri

mota bereiz daitezke. Errotak , landa zabaletakoak eta mendi ingurukoak. Eraikinen aldaketa oso pixkanaka izan da. Baserri zaharrak berriztu eta berriak sortuz.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Garai bateko buztin harrobiak edo zilar mina ustaketa zaharrak bat eginda daude paisaiarekin. Inpaktu gehien tentsio altuko argindar sare batek ematen du.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? hauek agertzen dira: Aztarna 

1.- 3 errota 2.-Karobiak 3.-Gurdibide eta bidearroak. 4.-Baso zelaiak babesten dituzten harrizko hormak. 5.-Argindar zentral zaharrak. 6.-AntziĂąako mina ustiaketak.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. lasaitasuna eta bakea ematen dit. Era berean, eskutuan asko gordetzen denaren Paisaiak  sentzazioa eta lurrarekiko lotura handia. Paisaiak nekazaritza eta abelzaintzaren garapenaren islada ere bada. Bernardo Atxagaren "Soinujolearen Semea"irakurri nuenean, bertara egokitu ahal zitekeela pentsatu nuen.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

✔ Zabala ✔ Dibertsoa

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Leuna

Pikorduna

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Barea

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Panoramikoa Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Soinuak: Etxabereen arranak, kukua, urjauziak,… Usainak: Belar usaina(ondua, moztu berria,siloa), orbela, erreka usaina, baso usaina,… Sentzazioak: Udazken haizeak, orbelaren gainean,…



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Lotura handiko sentipena ematen dit. Norberak sustraiak non dituen eta nondik datorren kokatzen laguntzen duena. Haurtzaroko oroitzapenak datorzkit burura. Udara amaigabeak errekan edo basoan jolasten. Baserrietako aiton-amonen istorioak entzuten. Etxabolak egiten. Garai batean, ikaskiñak basoan edo karreteroak basotik egurra ateratzen bezalako langintzak guztiz idealizatuta ditut.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Errekak, basoa iluntzean, bidezidorrak,… nolabaiteko magikotasun misteriotsua ematen diote.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Aritz Galdos Data: 2012-10-3 auzoa eta haitzondoa. Tokia: Murgia 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ezer gutxi



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

✔ Erraza (oinez toki

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

✔ Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

✔ Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkia: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9723702467/in/set-72157634539877969

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? lurrazalean harri biluzirik ageri. Paisaiaren atzeko aldeko mendietan kareharria Ez    da  ikusten dugu, tontor biluzietan eta landareriaz estalitako beste zenbait zatitan ttanttoka. Inguruko eraikin zaharretan, beste mota batzuekin nahastuta, aurkitu dezakegu kareharri hori.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Larrinotik Urkuluko urtegi artifiziala ikusten da, paisaian integratuta dagoen urtegia (Aizkorri-Aratz parkearen atarian). Uraren presentzia nabarmena da beraz inguruan.. Behatokia leku haizetsua da, eta urtegiaren mailara goizean goiz bertaratuz gero, behelainoz estalita aurkituko dugu ur-gainazala.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? Deba errekaren arroan dago. Handik gora igota, Urkulu urtegia eratzen Aretxabaleta  deneko bailara txikia kokatzen da, Kurtzebarri mendiaren malden magalean. Paisaian ortzimuga eratuz, AloĂąa, Orkatzategi, Ametzueta, Hiruatx, Kurtzeberri eta Aitzorrotz tontorrak ikus ditzakegu.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? lurzoru biluzirik ikusten Ez    da 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Paisaiaren zati gehientsuena estaltzen du landareriak. Lehenengo planoko zelaia urtegiruntz jeisten da, Larrinotik Aozaratzara. Urtegiko urak estaltzen du hurrengo planoa, eskumalderantz abereei bazka eskaintzen dien hainbat zelai ageri dira, eta mendian gora igoz gero, batez ere pinuz osatutako basoak ageri zaizkigu. Udazken koloreak oraindik ez dute paisaia zipriztindu.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? da nagusi zonalde honetan; nekazaritzak presentzia txikia dauka, Basogintza 

baserrietako baratzeetara mugatzen da. Abeltzantzari dagokionez, inguruko ustiapenek mantentzen dituzte belardiak baso izatera pasa gabe.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? tokiko ereduak jarraitzen dituzte. Zonalde honetan baserri erako eraikinak Eraikinek 

kokatzen dira, urtegiak harrapatutako auzoak birkokatzean egikaritutako eraikin berriek ere estilo berbera mantentzen dute. Auzoko elizaren inguruan kokatzen dira batez ere eraikinak, patroi zehatzik jarraitu gabe, eta ondoren larregi dispertsatu gabe barreiatzen dira baserriak paisaian

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Paisaian ikusten den azpiegitura nagusia urtegia bera da, inguruko herrietarako ura gordetzeko diseinatua eraiki zenean, eta gaur egun paisaia bera eratzen duen elementua bilakatu da. Kuadrotik haratago, Leintz bailara zeharkatzen duen autobidea ere ikus daiteke.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? ageri diren auzoek eliza bana dute. Inguruan XVI. mendeko Otalora dorretxea Paisaian  aurkituko dugu

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. honek lasaitasuna transmititzen du batez ere, bailarako zarata eta "abixeratik" Paisaia 

ihes egin eta aukera ezberdinak eskainiaz: batetik, kontenplazio hutsa; bestetik, paisaian murgildu eta ibilaldiak egiteko eskaintzen duen aukera.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea Oreka proportzioa

eta

✔ Kolorebakarra ✔ Harmoniatsua

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

✔ Pikorduna

Barea

Motela Orekatua

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

✔ Zabala ✔ Dibertsoa

Panoramikoa Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Koloretsua

Bizi-bizia

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Bisita egindako ordua ordu lasaia izan da, eguerdi aldera eta astegunez, eta beraz ez da aparteko zaratarik entzuten behatokian. Asteburuan bertaratuz gero, seguraski haurren jolasen zarata adituko litzake Larrinoko haur parkean, eta pelota hotsa bertako frontoian. Urtegira bertaratuz gero berriz, jendetza aurkitu genezake asteburuan, lasaitasuna barik...



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Otalora dorretxeak erdi aroko garaiak gogorarazten dizkigu. Urtegiak aldiz, bailaran izandako eraldaketa.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Garazi Etxeberria San Miguel Data: 2012/10/03 Urkulu-Kurtzebarri bista Tokia: Larrinotik, 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Aretxabaletako Udalak Gipuzkoako Mendi Federazioarekin ateratako Topogidako ibilbideetan ageri da. Udaleko web orrian urtegia inguratzen duten auzoei buruzko informazioa ere jasota dago.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9723781897/in/set-72157634539877969 http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727005872/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9726963090/in/set-72157634539877969/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Ez,     harri biluzirik ez dago ia. Eremuaren mendebaldeko larreetan harri batzuk

azaleratzen dira, baina gutxi.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Ibilbidearen ipar magalean iturriak daude. Ibilbidea bera Iturriberritik ateratzen da. Iturri asko dago bidean, basoan hezegune txikiak sortuz. Hego magalean berriz, ez dago ezer. Ibilbidearen zati bat ur bide artifizial batetik igarotzen da, Bergarako herrigunera ura eramateko XIX. mendean egindakoa.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? forma borobilduak dira erliebearen ezaugarri nagusiak. Maldak nahiko Mendixken  handiak dira. Forma organikoak dira, kontraste gutxikoak.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? landarez estalia dago. Loidiko hego magalean ganaduak egindako bide asko Lurzorua  dago, malda handia dagoelako. Ez dago kontrasterik.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Sasatrakadia, belardia eta basoa dago. Ipar magalean basoa da nagusi (pagadi heldu ederrak asko daude, konifero landaketekin batera) eta hego magalean berriz belardiak. Sastrakadiak (otadi-txilardiak) azalera txikia estaltzen du. Kontratse handia dago bi magalen artean. Bestalde, basoan -pagadian- kontraste nabarmena dago urtaroen artean.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? da jarduera nagusia, hego aldeko belardiak mantentzen dituena. Abeltzaintzak 

Basogintzaren eragina ez da oso handia; basoetan pagadia nagusi izanik, gaur egun baso jarduera gutxi dago.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? ez dago. eraikinak dira alde batetik ur bideari lotutako eraikinak, bertako Populaziorik 

harriarekin egindakoak; bestetik, hegoaldeko belardiei lotutako granja handio bat dago. Aldaketarik ez dago oraingoz.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Azpiegitura nabarmena ur bidea da, XIX. mende amaieran egindakoa ura Bergarako hirigunera eramateko. Infraegitura honek bat egiten du paisaiarekin, erabat barruan dago eta paisaia bera ezagutzeko bidea izan daiteke. Bestalde, hego magalean granja berria dago eta baita argindarra eramateko linea handi bat ere.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? ur bidea da aztarna historiko nagusia. Eremuiaren ertzean (Neberetan) elur Aipatutako  zuloa ere badago. Biak kontserbazio egoera nahiko onean daude.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. sortzen du, bakea. Basoan (ipar magalean) erliebeak gune babestua sortzen Lasaitasuna  du, natura garbian egoteko sentsazioa.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Pikorduna Motela

✔ Orekatua Lasaia

✔ ✔

Segurua Lasaia

✔ Zabala ✔ Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

✔ Arina

Kaotikoa Gorabeheratsua

Beldurgarria Pixka zaratatsua

Panoramikoa

bat

Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Soinuak basokoak nabarmenduko nituzke. Eta usainak ere bai, basokoak (orbela, egur hezea…)



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? XIX.mendean Bergarara ura eramateko obra handia egin zuen Udalak; ur bidea hemendik pasatzen da.Honi esker, etxeetara ura eramaten hastea posible izan zen; eta gainera, argindarra lortzen zen -salto bati esker- kaleak argiztatzeko. Aurrerapen handia izan zen bergarako hiriguneko biztanleendako. Pozarekin eta lasaitasunarekin lotzen dut.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Ez bereziki. Baina basoko txoko batzuk -pago handiak…- egokiak dira lotura espirituala izateko.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. duen magalak basoan barneratzeko erraztasun handiak ematen ditu. eta hego Basoa 

magalak berriz, eskualdeko panoramika zabalak eskaintzen ditu: Debagoiena, Aizkorrri, zaraia, Udalaitz, Durangaldeko mendiak, Gorbeia.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Iñaki Irizar Unzilla Data: 2012-09-29 Tokia: Pagola-Loidi  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Ez. Asmoa badago.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9799205756/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? harri biluzirik, atzeko mendietan (Ipizte eta Anboto) batez ere Anboton. Badago 

Argazkian ikusten diren eraikinak harrizkoak dira, seguraski bertako harria delarik.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia nabarmena da landaredia dentsoa delako eta baita zelaien koloreagatik ere, izan ere, hauek berdeak daude. Zeruan hodeiak dira nagusi, klima hezearen adierazle.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? forma horizontalak nagusitzen dira. Erliebea laua den tokian kakatu dira Lurrazalaren  etxebizitzak. Atzekaldea mugatzen duten mendiek bista ixten duen horma eratzen dute. Mendi hauek horma bertikal harkaitzua eratzen dute. Lurrazala eta zeruaren arteko muga erliebeak egiten du, eta ez eraikinen profilak. Mendien hegaletan ez da eraikinik ikusten.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? bilusirik ez da ikusten, dena basoz (pinuak gehienak) edo zelaiez dago eatalia. Lurzoru 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Landarediak paisaiaren zati handi bat estaltzen du. Alde batetik, zelaiak daude toki lauetan kokatuta bertan animaliak eta baratza batzuk kokatzen direlarik. Eta bestetik, basoak daude eremu aldapatsuetan. Paisaian nagusitzen diren belardiek eta basoak (pinuak) ez dute aldaketa nabarmenik izaten urtean zehar. Bai ordea, Apotzaga inguruan kokatzen den beste zuhaitz motako basoa, izan ere, zuhaitz hauen hostoak kolorez aldatuko dira urtearen sasoiaren arabera



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? nekazaritzak eta basogintzak moldatutako landa paisaia da hau. Abeltzaintzak,  Abeltzaintzak eta nekazaritzak lur lauak erabiltzen ditu eta basogintzak lur aldapatsuak.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? badute tipologia orokorra eta horren ondorioz emaitza harmonikoa da. Eraikinek 

Apotzagako eraikinak bideak markatutako ardatza jarraituz eraiki dira. Eraikinak antzekko koloreak dituzte: harrizkoak edo zuriak dira. Apotzaga Eskoriatzako elizatea da. Elizatea, elizaren inguruan sortutako landa eremua da, non bertako bizilagunak elizan egiten ziren bileretan eremuko erabakiak hartzen zuten.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Elektrizitate sareak bakarrik antzematen dira argazkian, distantzia dela eta, baina landa eremuetara heltzeko errepidea ere dagoela esan daiteke.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? Apotzagako eliza eta Untzillako eliza ikusten dira. Apotzagako eliza atzean Argazkian  hilerri zirkularra ere kokatzen delarik. Hauek ondo kontserbatuta daude.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. transmititzen dit. Lasaitasuna 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

✔ Panoramikoa ✔ Konplexua

Eskala

Goxoa

Txikia

Zabala

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Lasaia Segurua

Lasaia

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? 

10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Apotzagako hilerri zirkularra berezia da.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Atzeko mendietako bat, Anboto da. Mendi hau mitologíaz eta magiaz josita dagoelarik: Mari, kobak, akelarreak…



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Itziar Urizarbarrena Lamarain Data: 2012ko urriaren 2a (Eskoriatza) + Untzilla (Aramaio) + Atzeko mendiak (Ipizte eta Anboto) Tokia: Apotzaga 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? www.baserrisarea.com web orrian jasotzen da Apotzaga elizatearen informazioa. Bestalde, wikiloc web orrian ere inguru honetako ibilbideak aurkitu daitezke.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke?

10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774154852/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? arroan harriak ikusten dira. Baita atzeko mendiko lurrazalean ere (batzuk). Errekako  Eraikuntza harrizkoa da, ziurrenik bertako harria izanik.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia dago, lehen planoan erreka azaltzen delarik. Horren ondorioz, landaredia dentsoa da eta zubi bat ere badago. Errekaren arroa izanik leku humela da. Gainera errekako albo bietara dauden mendiak sortutako sakonera denez, leku lainotsa eta hotza da neguan.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? arroa da, bertan ez dagoelarik lurrazal forma horizontalik. Horma bertikalak Errekaren  daude bi alboetara. Baina gune estrategikoan kokatzen da eraikina, errota baita. Lurrazala eta zeruaren arteko mugak erliebeak egiten du eta ez eraikinaren profilak. Mendietan ez da eraikinik ikusten.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? Ia    ez da lurzoru biluzirik ikusten, dena belarrez edo zuhaitzez estalia dago. Biluzik

ikusten den lurzorua bidea da, asfaltuzko bidea. Bide honek paisaiarekin kontrastea egiten du.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Errota alde batera utzita, landarediak paisaiaren zati handi bat estaltzen du: basoak (pinuak), sastrakak eta belarra. Gehienak sastrakak eta basoa dira. Landaredia honen kolorea ez da aldatzen urtearen sasoian zehar, agian kolore horixkagoak udaren bukaeran lehortea badago.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? honetan basogintza bakarrik antzematen da. Lurra oso aldapatsua baita. Argazki 

Baina garai baten errota honetan nekazaritzarekin lotutako jarduera ere ematen zen. Izan ere, bertan beste lur batzutan (zerealak ekoizten diren lurrak, lur lauagoak) ekoiztutako gari eta artuan aleak txikitzen ziren irina egiteko eta ondoren honekin ogia egiteko (errota hau okindegia izandako ere bada). Beraz, garai baten nekazaritzako elikagaien industria bat ere bazen.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? tokiko materialekin eginda dago. Toki estrategikoan, erreka arroa, errota baita. Eraikina  Leku estua denez ez dago beste eraikinik, baina esan beharra dago errota honen ondoan asten den bidea errekan gora hartuz beste hiru errota era aurkitu ditzakegula. Hau da, 1,8 km-tan 4 errota kokatzen dira.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Paisaian ondorengo azpiegiturak ikusi daitezke: errepideak, hormigoizko eraikuntzak (errota ondoko potzua) eta elektrizitate sareak. Baina hormigoizko potzuaren horma harriz josita dago horma hau paisaiarekin integratuta gelditzen delarik. Materialak bertakoak dira, koloreak paisaian ongi integratzen dira, kontrasterik sortu gabe.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? bera garai bateko errota eta okindegia izandakoa da. Eraikina 

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. (errekako zaratak…) baina baita ere toki hotz eta lainots honetan gizakiak Lasaitasuna 

baliabide naturalak aprobetxatzen zituela. Garai batean Bergaran 41 errota egon ziren. Horietako 4 Osintxun kokatzen zirelarik (1,8 km-tan 4 errota). Garapen industrialean aho asko elikatu behar ziren eta ogia eguneroko janari ordezkaezina zen baina "Harinas Juan de Garay" lantegia agertzean hauek desagertzen hasi ziren, 50, 60 eta 70. hamarkadan desagerpena geldiezina izanik.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Zabala

Panoramikoa

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Konplexua

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Kolorea

Kolorebakarra

Koloretsua

Bizi-bizia

Oreka proportzioa

eta

✔ Motela

Harmoniatsua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Orekatua

✔ Lasaia Segurua

Lasaia

Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Errekako uraren saoinua entzuten da. Soinu horrek lasaitasuna sortzen duelarik. Baina autoak ere entzuten dira. Garai batean egiten zen ogiaren usaimena ere etortzen zait burua. Baserriko ogia.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Bergarako Movilla telaetxe lantegian errota honetan sortutako energia elektrikoa erabiltzen zen. Errotan ehotzen zen ale kopurua jeitsi egin zen Bergarako "Harinas Juan de Garay" lantegia irekitzean. Nire arbasoen bizitzari lotutako zerbait ekartzen dit burura paisaia honek: nire aiton-amonen baserrian baserriko ogia egiten zen garaikoa. Ogi egin berriaren usainarekin.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Ez bereziki. Baina basoko txoko batzuk -pago handiak…- egokiak dira lotura espirituala izateko.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 10.1     ATALA:

Errotaren inguruan hitz egiteak auzolana hitza ere etortzen zait burura. Ehotze lanetan denok laguntzen zuten. Gainera kasu gehienetan errota ez zen familia bakar batena izaten, familia bat baino gehiago izaten ziren errotaren jabe. Eta bertan etxeko, lagunen edo bizilagunen aleak ehotzen ziren. Errotetatik lortutako irinarekin ogia egiten zen, eguneroko janarian garrantzia handia zuena. Eta errotetan aleak ehotzeko lanak egiteaz gain beste irtenbide bat ere ematen zitzaion errota hauei. Hauetan energia hidrolikotik sortutako energia elektrikoa lortzen zen. Energia hau inguruko lantegi, baserri edo argiteri publikorako erabiltzen zelarik. 10.4 ATALA: Errota ondoko potzuan udan bainurako erabili izan da. Guzti horrek, poza eta tristura eragiten didalarik, izan ere, joan diren garaiak eta pertsonak ekartzen dizkit burura. Eta beldurra ere lotzen dut paisaia honekin, izan ere, erreka urez gainezka datorrenean beldurra emango du errota eta inguru honetan egoteak.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Itziar Urizarbarrena Lamarain Data: 2012ko urriaren 2an Bolua (errota) Tokia: Osintxuko 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? www.baserrisarea.com web orrian informazioa txintxilikatu da. Eta ibilbidearen planoak eta liburuxkak ere badaude (baita aipatutako web orrian ere). Ibilbide hau wikiloc-en ere igota dago.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774244022/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? harririk. Eraikinetan harria estalita dago normalean. Zubietan bai dago harria, Ez    dago  grisa, baina orokorrean harriak ez dauka presentziarik.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Urak presentzia handia dauka. Hiru errekek bat egiten dute hemen. Hiru errota egon dira: Errekalde, Errotagain eta Bolu, denek ura daukate izenean. Auzoaren izena ere, Ubera, ur jatorrikoa izan daiteke. Klima atlantiarra daukagu hemen.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? forma borobilduak dira forma nabarmenenak. Formaz armoniaz nahasten Mendixen  dira, ez dago paisaia apurtzen duen elementu berezirik. Baserri auzoa da; baserri sakabanatuak magaletan daude eta kalegunea (12 bat etxe) sakonean.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? estalia: zelaiak eta pinadiak dira nagusi. Landarez 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Bai; belardiak eta basoak dira nagusi. Biek antzerako azalera hartzen dute. Urtean zehar paisaia mantendu egiten da, ez dago aldaketa edo kontrasterik.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? pisu handia dauka, ganadua hazten da baserri askotan. Belardiak eta Abeltzaintzak 

baserri-etxebizitzak mantentzen laguntzen du horrek. Osotasunean horretara dedikatuta dagoen etxe bakarra dago. Esplotazio txikiak dira gehienak eta pabelloi gutxi dago. Nekazaritzara bi etxe dedikatzen dira osotasunean. Baserri guztiek daukate pinudiren bat, basogintzak pisu apur bat dauka. Soroak zelai bihurtu dira asko, batzuk baso ere bai . Abere nagusia behia da.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? gehienak baserriak dira, garai batekoak, auzoan zehar sakabanatuak. Eraikin 

Hazkuntza gutxi egon da, etxe berri gutxi batzuk egin dira, baserrien inguruan gehienak, baserriko seme-alabek egindakoak, baserri giroko estiloa zainduaz. Kaleko gunean dago etxe bakarra estilo desberdina duena.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Errepideak auzoa zeharkatzen du. Elektrizitate sareko lineak ere zehartkatzen dute. Baserri pistak ez dira nabarmenegiak. Errepidean sakonean doa eta ez dauka pisu askorik paisaian.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? bateko bideak badaude, mugarriak ere bai, baina ez daude ikusgai jarrita. Errotak Garai  ere badaude, baina utzitakoak.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. jaio izanda lotura handia daukat. Nire lurra da hau. Lasaitasuna sortzen dit. Bertan 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Aniztasuna

Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Goxoa

Txikia

Uniformea

Sinplea

Leuna

Pikorduna

Kolorebakarra

Motela

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Barea

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Errekaren soinuak presentzia dexente dauka.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? 1936ko Gerrari lotutakoa da, Intxortako frentetik gertu dago eta auzoaren goiko magaletan trintxerak daude oraindik. Gaztaroko oroitzapen asko errekari lotutakoak dira: kangrejoak harrapatzen, arrantzan… Paisaiak poza bai baina tristura apur bat ere ematen dit, erreka hori kutsatu xamar dagoelako.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Jesus Elortza Olabe Data: 2012-09-29 auzoa (Bergara) Tokia: Ubera 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Bertan bizi naiz. Ez dago turismoari begira elementu espezifikorik. Baina auzoko informazioarekin blog bat daukagu; baserrietara joateko bideetan baserriak ondo seinalizatuta dauzkagu ere.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

✔ Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? ez dago ibilbiderik auzoa ezagutzeko. Momentuan  http://www.flickr.com/photos/paisaia/9799183245/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? zehar hainbat paisai agerian jartzen dira , adibidez Udalaitz eta Anbotoko Ibilbidean 

mendi kataia eta Aitzgorriko mendi lerroa, baina inguruko paisaia basoek eta zelaiek osatzen dute koloretan berdea nagusituz.. Lizarragako Errekaren albotik abiatzen da asfaltatutako bidea, hasiera laua da baina laster aldapa nagusitzen da eta baserrien eraikuntza ere aldapara moldatuta dago. Zulotik ateratzerakoan paisaia zabaltzen dijoa baina Udalaitz , Aitzgorri, Arrola Irimo eta Gorla mendi lerroak mugatzen dute aratago begiratzea, nola bait eremua mugatzen dute. Baserri inguruan bidea asfaltoz edo porlanez gogortuta dago eta beste ibilbide guztian harriz gogortutako pistaz osatuta

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Ibilbidea Lizarraga errekaren kontra hasten lehen zelaiak eta zoluak pasa ondoren basoan sartzen gara eta errekaren hotsa desberdina da, hasieran eguzkiak argitzen du eta zarata ez da hain nabarnmena gero keizpean sartzen da eta zarata handiagoa da , errekaren etorriak lasaitasuna ematen du. Aldapan gora goazela erreka albo batera uzten da, berriro zelaiak nagusitzen dira eta gaian hartzen denean berriro basoa nagusitzen da, errekatxoak ugari dira eta iturri bat ere bada bidean



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? Errekaren albotik abiatzen da asfaltatutako bidea, hasiera laua da baina Lizarragako 

laster aldapa nagusitzen da eta baserrien eraikuntza ere aldapara moldatuta dago. Bi baserri auzo lotzen dira herritik abiatu eta lehen maldetan, gora goazela aldapa handietan basoa nagusitzen da eta aldapa hain gogorra ez denean belardiak nagusitzen dira. Gainean lautada nahiko handia dago baina nekazaritza jarduera albo batera utzi zen garaian baso landatua naguditu da. Antzuola errekak definitutako bailara itxia da eta ibilbide hau Iparreko maldan zehar markatuta dago. Bailarako zulotik gora goazela tontor desberdinak bistaratzen dira beti ere errekaren eraginez sortutako depresioak.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? guztiz estalita dago. Baserri inguruetan belardiak dira nagusi eta tarteko Lurzorua 

laborantza, garai honetan artoa, baina baita pataka, arbia eta baserriko txoko honenean ortua. Gorla - Trekutz tartean , 700 metrotara, mendiko belardiak aurkitzen ditugu eta bertan larretzen abelgorriak eta artaldeak, beste dena landatutako basoak estaltzen du .

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Basoa da nagusi, gehiena koniferoaz osatuta, hauen artean insignisa da ugariena, baina alertzeak ere bere lekua hartzen du eta tarteko abeto douglas eta larizioa tartekatzen dira. Pagadiak Arrola mendiaren magala laurden bat hartzen du eta tarteko bertako haritza eta haritz amerikanoa ere aurkitzen dugu. Basoak paisaiaren % 80 osatzen du. Baserri inguruetan belardiak nagusitzen dira eta laborantza tartekatuaz baino oso tarte txikiak.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? da jarduera nagusia, abeltzaintzak jarraitzen dio eta nekazaritza arloan Basogintza 

baserri inguruetan ortuak eta abereentako bazka osatzen duen laborantza ematen dira. Mendi gainean Gorla - Ttrekutz ibilbidean belardiak ikusten ditugu baina garai baten gain dena belardia bazen orain ganaderitza pixua galdu egin da eta basoak hartu ditu eremu asko. Aldaketa handia izan da eta neurriak ez badira hartzen dena basoak irentziko du..

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? Bi    auzo zeharkatzen ditu ibilbideak, ez dute gune zehaz bat eta baserriak bakarkakoak

dira. Paisaian txertatuta daude eta ez dago elementu desorekaturik, badira aparteko eraikuntzak abereentzako egokituak baina paisaiarekin ondo txertatuta. Begiradak hartzen duen horretan bai ikusten direla Angiozarko auzoa eta Elgetako herria, biak ere mendi artean paisaiarekin lotuta eta hor ere zakabanatutako baserriak ikusten dira. Bergarako iustriaklde bat ere biztaratzen da eta autopistako zubi bat ere bai elementu hauek ez daude oreka baten txertatuta paisaian eta begirada ez da lasaia.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Bergarako iustriaklde bat ere biztaratzen da eta autopistako zubi bat ere bai elementu hauek ez daude oreka baten txertatuta paisaian eta begirada ez da lasaia. Irimo auzotik behera goazela Antzuola herria nabarmentzen da gero eta eremu gehiago hartzen baina paisaiaren elementu orekatu modura. AHT eta Beasain - Durengo bidea orain momentuan obran daude eta Deskaga ingurua dena apurtuta dago, baso dena urratuta eta lurra gorri, hau ez da bate atsegina begiradarako eta tristura transmititzen du.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? arkeologikoak ibilbide luzeagori lotzen dira, hau da Irukurutzetako lotura eta Aztarna  Irimo mendi lerroarekin lotura, lehengo bideak agerian geratzen dira.. Uzarragako elizatik pasatzen gara, baina oso egoera txarrean dago eta debekatuta dago sartzea.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. ondoko ibilbidean uraren hotso oso lasaigarria da, basoko bideak mugatzen du Erreko  begirada eta gero altura hartzen den einean dena biztaratzen da, baina beti begiak muga bat dutela, mendiez osatuta eta eremua mugatua izango balitz modukoa, neurtzeko modukoa, norberak eremuaren kontrola izango balu bezala, aratago beste mundu bat izango balitz modura. Errepide eta Tren bideko obrak ikusten direnean sentimentu ezkorra nagusitzen da eta zenbateraino derrigorrezkoak ditugun pentsa arazten du.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Txikia

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Barea

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Ur hotsa eta txori doinuan dira gehien nabarmentzen direnak baina tartean beste hots batzuk ere azaltzen dira, katagarriak , motorrak, tiroak



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? 

10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 5.   ATALA: 

Aipatzekoak dira Gorla gaineko belardiak, 700 metrotara daude eta garai baten Gorla Trekutz gain guztia hartzen zuten baina ganaderitzaren murrizketaren ondorioz ia dena baso sartu da. Koloreak oso adierazgarriak dira urtaro desberdinetan. 6. ATALA: Baso gune batzuk ere abandonoan daude, oraindik gutxi dira baina urtez urte gehitzen doa eremua. 10.1 ATALA: Basoa babez lekua da baina belerdi irekiak tartekatuz beste mundu bat irekitzen da. Gaur egun belardi asko galdu dira, nekazaritza jarduerak indarra galdu duen einean eta paisaiak ere galdu egin du.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: M. Carmen Iturbe Lezeta Data: 2012.09.28 Lizarraga - Uzarraga - Irimo auzoen arteko ibilbidea Tokia: Antzuola, 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? 

Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774038922/in/set-72157634539877969 http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774227004/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774213015/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774023551/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774220925/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9774313213/in/set-72157634539877969/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da?  Bai. 

Aitzorrotz, Hiru haitz eta kurtzebarri mendietan agerian daude harriak, gainontzean landa eremuetan ez. Mendi horiek paisaiaren %15a osatzen dute. Grisa. Bai.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... 

Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? aldapatsua da, hau da, Urkuluko presa bailararen barrenean kokatzen da eta - Forma 

auzoko lur eremu gehienak barren horretara dute aldapa. horretaz gain, zenbait errekatxok ere zeharkatzen dute bailara eta horiek ere beraien aldapak sortu dituzte inguruko lurretan. - Denetara, garai batean presarik ez zegoenean baserri asko bailararen barrenena kokatzen ziren, egun geratzen direnak eta eraiki direnak tontor gainetan kokatzen dira. - Forma geometrikoak. - Harmoniaz nahasten dira.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? estalita. - Landarez 

- Bai, paisaiaren kolorearekin bat egiten du.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? 

Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? artean basogintza azpimarratuko nuke, nolanahi ere, abeltzaintzak ere badu - Hiruren 

bere garrantzia. - Basogintzak zeresan handia izan du, izan ere, lehen gaztainondoak, haritzak eta paguak janzten zuten paisaia egun pinudiak aldatu dute. Abeltzaintzaren ustiaketak baserritik kentzeak sortu du baserrien inguruetan abeltzaintza jasotzeko estalpeak egitea.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? elementu horiek errespetatu dira.  Normalean 

- Gehienak garai batekoak dira berriztuta dauden arren, presaren eraginez baserri multzu bat ere eraiki zen. - Normalean zeuden hutsuneak bete dituzte, Aozaratza auzoan eraiki ziren 6 etxe berriak izan ezik. Hiru toki batean eta beste hirurak handik nahiko gertu. Sei etxe hauen estiloa ez da ohiko basserriena baina nahiko integratuta geratu dira. - Abereak baserritik kanpo kokateaz aparte ez da beste ezer egon.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? - Gure kasuan Urkuluko presaren horma eta presari buelta emateko sortu den errepidea. Gainera kanpotar askoren atseden leku bihurtu denez komunak, kotxeen aparkalekuak eta mahai zein aulkiak jarri dituzte. Presaren ormaren integrazio eskasaz gain gainontzekoak modu natural batean barneratu dira paisaian.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? dorretxea eta auzo bakoitzeko elizaz aparte ez dago beste ezer berezirik. - Otalako  Elementu hauen kontserbazioa nahiko onda da. - Baserriak

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. lasaitasuna eta mendiek zein presako urek sortzen duten binomio liluratsua, - Berdearen  benetan multzo ederra sortzen da ingurune honetan.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Pikorduna

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? - Usaimena. - Txoriak, txantxikuak, ardiak,. Nolanahi ere, jai egunetan bereziki jende asko bertara hurbiltzen delako beste gizakiek sortzen duten zarata ere antzematen da. - Lasaitasuna., Bakea. - Belarra moztu ondorengo usaina eta uraren umeltasuna. - Freskotasuna.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? - Gure kasuan batez ere Urkuluko presa egin zeneko garai latz haiek ekartzen dizkit burura, lur jabetzea eta horrek sortu zituen arazoak. nolanahi ere, ordutik urte asko igaro direnez egun bakarrik, gure artean ez dauden senideak ekartzen dizkit burura eta honek haserrea eta tristura sortzen dizkit.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? - Paisaiak badu bere magia izan ere sarritan lasaitasuna lortzeko erabiltzen dugun tresna da. - Urak, mendiak eta kolore berdeek badu horretan bere eragina



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. kasuan Urkuluko presak eragin handia izan zuen auzoko bizitzan, paisaia erabat - Gure  aldatu zuelako eta baita ere ordurarteko bizimodua. Nolanahi ere, presaren eraginez sortu den ur putzuak paisaia jantzi egin du eta horrek ere alde txar bat izan du, jende asko bertara hurbiltzea eta honek bertan bizi diren bizimoduan izan duen eragina.

6. ATALA: - Lurren erabilpena gutxitu egin da azken urteetan, lehen soro asko ikusten ziren eta honek atzerakada garrantzitsua izan du, egun zelaiak dira nagusiki lurren erabilpena hartzen dutenak. - Laborantza tresnak gordetzeko txabola txiki batzuk egin dira eta behi haziendak hartzeko eraiki diren estalpeak. - soroak zeuden tokietan belardiak sortu dira, jatorrizko basoak zirenak pinudi bihurtu dira. - Behiak eta ardiak.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Alfredo Uribetxebarria Iriarte Data: 04-10-2012 Tokia: Aretxabaleta  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

✔

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? 

Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? 

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... hezetasunak eta epeltasunak bertako zelaietan eragina dute. Ur emari garrantzitsuak ditu eta iturri zein errekastoen presentzia nabarmena da



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? leuna du. gozoa eta 'biguna' zein 'berdea. Zelaiak, bertako zuhaitzak, eta erlieba  urrutira, 'kurtzeberri'‌

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? puntuan esandakoa. aurreko 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? zelaiak eta arbola bakanak, baina presentzia handia



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? eta zelaqiak. Behiak eta ardiak. Nerkazal eraikinak eta baserriak ere presentzia soroak  esanguratsua dute

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? diren baserriak eskualdeko baserrien itxura daukate. Tarteka, eraikin berriak ikusten  (txletak eta baserri konponduak) ere ikusten dira.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? bideska, kaminu eta nekazal jarduerak eragindakoak bereziki. Azpiegitura handirik ez da ikusten, gertu dauden arren



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? eta baselizak badute presentzia bat. Dorre-etxe 

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. oparotasuna (belardiak eta animaliak) eta patxada eskaintzen didate. freskura, 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Zabala

Panoramikoa

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Dibertsoa

Konplexua

Ehundura

Leuna

Pikorduna

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

Koloretsua

Bizi-bizia

Harmoniatsua

Orekatua

Mugimendua

Barea

Lasaia

Arina

Gorabeheratsua

Segurtasuna

Erosoa

Segurua

Beldurgarria

Arriskutsua

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Lasaia

Oreka proportzioa

eta

Bat datorrena

Pixka zaratatsua

ez

bat

Kaotikoa

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? 

10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? 

10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: andoni mujika ulazia Data: 2012-09-27 Tokia: aretxabaleta  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? ez



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Erraza (oinez toki

Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

✔ 30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

✔ Udaberria

Uda

✔ Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? ez da harri askorik ageri , nahiz eta eraikuntza zahar guztiak Lurrrazalean 

harrizkoak diren eta ziurrenik bertakoak izango dira. Geien erabilitakoak kolore marriska dute (areniska) motakoa. Harri geien Irimo mendiaren inguruan dagola ezango nuke, eta adibide garbiena bere magalean (Zumarraga aldera) dagoen harrobia delarik

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia oso nabarmena da , erreka herriaren erditik pasatzen da. Eta bere garaian hainbat errota ere mugitzen zituen Eta badira baserri izenak urarekin lotura dutenak ere , ezate baterakoHerrian eta bates ere (Lizar iturri), (Iturriotz)



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? guztia mendiz inguratuta dago ,nahiz eta ez izan oso handiak eta forma Herri 

organiko edo borobilduak dituzte eta beraien artean ez dago kontraste handirik.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? gu guztia estalita dagoela ezango nuke. Herri eta baserri inguruetan zelaiak Lurzoru  dira naguzi nahiz eta badiren baratzak ere.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Bai. Inguruko medietan bates ere pinudiak daude, gehienak insignis motakoak ,neurri txikiagoan ikuzten dira abetoak ,alerzeak,eta larizeoak ere. Eta, baso mistoa , sastrakadiak, pagadi eta harizti batzuk ere badira



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? baserri bat nekasaritzatik bizi dena, eta beste bat abeltzintztik ere, baina gehienak Bada  autokontsumorako eta baserri inguruak garbi mantentze aldera lan egiten dugula ezango nuke. Basogintza garai batean nahiko nabarmena izan zen arren ,orain ez da ia batere mugitzen sek. torearen behedakadaren gatik

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? herrian kale naguzi bat bakarra zegoen eta bere bi alboetak kokaturik zeuden etxe Lehen  gehienak. Ondoren poliki poliki etxe berriak eraikiaz herria luzatu eta zabaldu egin dela nabari da auzo gune berriak eta kale berri bat ere sortuz. Eraikitzeko materialak lehen harria eta egurra ziran naguzi, baina orain hormigoia eta material berriak erabiltzen dira.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Herriko hiru lantegi naguziak herriaren basterretan kokaturik daude. elektrizitate sareak herria bi aldetakik alde batatik bestera zeharkatzen dute. Telefono mugikorrentzako eta telebistaeren zeinaleak banatzeko antenak ere ageri dira. Eta azpiegitura nabarmenenak oraintxe eraikitzen ari dira. Alde batetik autobidea eta bestetik abiadura andiko trenbidea. Azkeneko bi azpiegitura hauek ez dute inolaz ere bat egiten paisaiarekin



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? ak errota k mugarriak eta lehengo bide zaharrak oraindik ageri dira nahiz eta Karobi 

batzuk ez egon egoera onean. Mendietan tumuluak iturriak eta oroigarri bitxiren bat ere badira Auzo bakoitzak badu bere bazeliza, baina garrantzitzuena dudarik gabe Uzarragakoa da izan ere Antzuola herria bera baino lehenagokoa da. Garai baten eliza,eskola,apaiz etxea ,sakristauaerna eta kanpo santua ere basituen . Orain oso egoera kaxkarrean aurkitzen den arren kanpo santua erabiltzen da

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. hauetan denok presaka bizi garen ean,inguruko medi batera igotzean lasaitasuna Garai  da naguzi behean denak korrika eta presaka ikusten direla ematen du .

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Aniztasuna

Uniformea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Txikia

Zabala

Sinplea

Dibertsoa

✔ Pikorduna ✔ Motela ✔ Orekatua

Barea

Lasaia

Erosoa

Segurua

Urrutikoa

Lasaia

Panoramikoa

✔ Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

Koloretsua

Bizi-bizia

Bat datorrena

ez

✔ Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Pixka zaratatsua

Kaotikoa

bat

Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? kalean beste edozein herritan bezala ibilgailuen joan etorriak ,herritarren kontuak eta umeen jolasak entzuten dira geien bat.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Urruti baserrian Balentin de Berriotxoaren Ama jaio san



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? 

Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 6.   ATALA: 

Antzuola eta Bergarako lurretan bada abeltzaintza intentsiboko hastegi bat ere eta bere inguruko lur eremuan zelai zabalak ageri dira

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Inmaculada Beristain Aramendi Data: 2012-09-24 Tokia: Antzuola  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

✔

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Auzo bakoitzak badu sarreran bere panela ibil bideak eta informazio apur batekin.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

Udaberria

✔

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? MENDIKO 2 TUMULUAK ELGEA 

SANJUANZAR, ARTABILA ETA GAZTAINUZKETAKO KAROBIAK

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... KANTAURI ITSAS ALDERA DOAZTENAK DEBA ERREKAREN JAIOTZA . HIRUERREKETA + DOMINAGAKO PRESA + BENGOERREKA ETA BESTE HIRU UR SALTOAK . URKULU ERREKA . MEANDRO POLITAK + JOXE MIGEL BARANDIARANEN ELEZAHARRA OLAUN ERREKA . GURPILA MUGITZEN DUENA MEDITARRANEORUNTZ DOANA ARLABAN ERREKA , PAGOMARKAKO ERREKA



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? 1000METROKO ALTUERAN HIRUMUGARRIXETA 

PAGOEDERREKO PUNTU GEOLOGIKOA (PAGOEDERRETIK IKUSI LEIKENA. ORIXOL, ANBOTO,UDALAITZ ZARAIA ( KURTZEBARRI, ARANGUREN ) , AITZORROTZ ETA BARTAKO ZELAI ETA PAGO MOTZAK. AIPAGARRIA . GAUR EGUN , LEINTZ - GATZAGA GATZAGAKO MALDA OSOA IKERKETA BEREZI BATEN PROJEKTU BARRUAN DAGO . "FORU ALDUNDIA " + EUROESTUDIOS + EUROPAKO GEOLOGIAN ADITUEKIN JARRAIPEN PROJETU BAT EGITEN ARI DIRA . Fenomeno hau Ikerketa eta inobazio foruetan jarraituko da .

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? ARROBIA GAUR EGUN ERABILTZEN EZ DANA ETA LEINTZ GATZAKOA IZAN INURRIETAKO  ARREN ARRAZUA UBARRUNDIAKO TERRENUETAN DAGO . Gaur egun ez da esplotatzen eta pixkanaka paisaiarekin bat eginaz doia .

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? GEHIENGOA BASOA DA TANTADUI GIPUZKUAKO 2º ARIZTEGI HAUDIENA ETA PAGADIAK +PINUAK OSATZEN DUTE GEHIENGOA GANADUENTZAKO PASTIZALAK DAUDE PAGOEDERREN ETA OLAUN ALDEAN .



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? PLANGINTZA OSO BAT FORU ALDUNDIAREKIN BATERA plan de regeneracion BASOKO 

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? GATZA INGURUKO KONPLEXUA PRESAK (UR Saltuak ) HERRIA BASERRIAK KAROBIAK DORLETAKO SANTUTEGIA + S.MARTIN +PARROKIA TRENBIDEA (TXIRRINDU ETA BIDEGORRI PROJEKTUA ) GAZTAINUZKETA MENDIETXEAK + ATERBE +LABIDEA ...



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? FABRIKAKO INDUSKETAN TOPATUTAKO AZTARNA "KERAMIKA " GATZ 

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Aniztasuna

Uniformea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Txikia Sinplea

✔ Pikorduna

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? 

10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? GATZARENA HISTORI ASKOKOA



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? ESPIRITUALKI EUSKALHERRIA ADIERAZTEN DU BEGI BISTAN DAGO



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Data: Tokia:      Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? 

Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? ORKATZATEGI 

Bai, bada harri biluzia. Azalera handia baino ikuspegi zabalekoa. harkaitz kolorekoa eta baserri ,eraikuntza, zein lurzoruetan agertzen da r, kareharria.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... bai oso nabarmenak. Orografia markatzen du, errekak , kobak, aitzuloak, ur jausiak, surgentziak…. Urarekin? Urrexola, Usako, Urkulu, Urbaltz, Urtaako haitzak, Ugastegi (?¿?¿ Ez dakit denak uraren toponimiak diren) Haitza edota harriarekin? Arrikrutz, Aitxulo, Haitzgain…



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? harkaiztsuen horma bertikalak, errekak, barrankoak, … Tontor 

eraikinak bailara hondoetan eta mendien hegalean ere kokatzen dira. Forma oso desberdinak, orokorrean zuzenak.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? belardiak dira, hartzaitzean sartutako lurrak ematen duen landare gogorrez Lurzoarua  osatua.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? bai, belardiak eta sastrakadiak, basoa ere tartekatzend a



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? Egia     esan hor aldaketak Araotz auzoan bakarri ematen dira, besteal larre eta haitzak

direlako. Eraikin barririk apenas dago Izenagatik ORKATZAK?

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? Ez    dago eraikin barri askori?¿?

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? elektrizitate sareak



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? arkeologioak, Sandailiko ermita eta bere kondaira, toki historikoak, bide Aztarna  zaharrak…….

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. sortzen duten haize korrentearen xarma eta misterioa, leku paketsu non Kare-harriek  gure amamen historioa bertan dagoena, Anboto edota Aizkorri artean, haitzaren amaren bizilekua!

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

✔ Zabala ✔ Dibertsoa

✔ Panoramikoa ✔ Konplexua

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Mugimendua

Barea

Lasaia

Arina

Segurtasuna

Erosoa

Segurua

Beldurgarria

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

Oreka proportzioa

eta

✔ Pikorduna

✔ ✔

Lasaia

Pikor lodikoa

Pixka zaratatsua

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

bat

Kaotikoa

Gorabeheratsua Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? usaimena, humedadea….entzumena, uraren tantaiak edot taupadak



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? enterramenduak, gordelekuak, kondairak, …..bai nire aitonen sorlekua… aitarekin egindako mendi irteerak igandetan eta nola disfrutatzen genuen… poza, nirea den zerbait sentitzea



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? bai geroz eta gehiago. Urak eta haitzek gure kulturan ematen dutena



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: ikerne altube eraña Data: 2012/10/01 Tokia: oñati  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? panel batzuk, web orria zerbait, mapa toponimikoa



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia? Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? harri biluzi ugari ikusten da, batez ere iparreruntz, Aitzagorri mendikatea Inguruetan  nabarmenduz. Mota askotako koloreak aurki ditzazkegu, gris iluna, txuriska... Inguruetako eraikinetan bertako harria erabiltzen da, ahuda, karaitza.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia handia da, Arantzazuko erreka nahiz errekatxo ugari ditugu gure paisaian, neguan batez ere asko nabarmentzen delarik, bere soinuaz errekak adierazten digu hor dagoela. Paraje hau haizetsua da, batez ere mendi tontorretan.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? (Arantzazu) leku harkaiztsuan kokatzen da, horma bertikal handiak ditu Auzoa 

inguruan, eraikinak hegalean kokatzen dira. Formen artean kontraste handiak sortuaz.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? estalitako ingurua daukagu, biluzi dagoen lurzorua (gutxiena) laborantzak Landarez  eragindako da.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Azalera handiena landarediaz estalia dago, alde batetik hostozabalk, pagoa haritza eta abr, eta beste aldetik insinisa nagusi delarik. Esparru zabalagoa pagoarena da, landarezko hesiak oso gutxi gelditzen dira. Ze urtarotan koloreen desberdintasuna oso abarmena izaten da.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? batean nekazaritza eta abeltzaintza presentzi handiko parajea zen, gaur egun Garai 

basogintzak aurre hartu diolarik. Garai bateko belardiak zuhaitzez landatuta dude eta beste batzuk sastrakaz josiak. Aberen kasuan ardiak dira nagusi.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? bertako ezaugarriak dauzkate (materialak, formak, neurriak) gehienak arai Eraikinek  batekoak dira, batzuk berriztuz, eraikin berririk ez da sortu (salbuespena) auzo etxea, auzoan populazioa beheruntz joan da.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Paisaian ikusten diren azpiegitura nagusiak bi dira. Bat errepidea, aspaldian egindako eta inguruan ongi txertatuta dagoena, kontraste gutxi sortuas. Bigarrena (parke eolikoa), kontraste nabarmena sortzen du inguruko paisaian.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? dauden aztarna historikoak, kontserbazio egoera kaxkarra daukate, saroi Auzoan 

bakarren bat salbu. Udala eta foru Aldundiaren mugarriak ongi kontserbatuta daude orokorrean.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. honek sortzen dizkidan sentsazioak, isiltasuna, handitasuna. Gogoratzen dit Paisaia 

Imanol abeslaria zenaren abesti bat "mundua dantzan jarriko nuke jainkoa banintza" baita ere Xalbadorren heriotzan, sentipenak anitzak dira, bizirik dagoela ingurua, baikortasuna sumatzen dut.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

✔ Pikorduna Motela

Harmoniatsua

✔ Orekatua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Oreka proportzioa

eta

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Belarraren usaina, freskotasunaren sentsazioak batez ere goizean, inguruan askotariko soinu desberdinak dauzkagu, zozoak, birigarroak, belak, txantxangorriak eta gauean ontzarenak ere bai.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? 

10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Zentzu erlijioso eta espirituala handia dauka, basilikaren kokapenak harkaitzez inguraturik, majikotasun sentsazioa ematen dio.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Jabier Arregi Erostarbe Data: 02-10-2012 auzoa / Oñati Tokia: Arantzazu 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Turismoari begira ongi ornitutako parajea da, ez dago arazorik.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? Arantzazu errekako goiko arroa da eta bertan %95a baino gehiago landarez Iturrigorri,  estalita dagoenez (pagadia gehien bat) ez da ia nabaritzen harrien presentzia: Dena den, bertatik bi harrien arteko muga dago (hareharria eta kareharria) eta horrek baldintzatu egiten du gerora zer nolako landare mota, erliebe edota uraren dinamika zelakoa izango den ere…

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Uraren presentzia iturri hitza toponimoan bertan daukagu. Leku menditsua eta isurialde kantabriarrean egonik oso euritsua da eta nonahi ura topatu dezakegu. Bestalde, altuera horretan (800 eta 1100 metroko kota artean) udak nahiko epelak diren arren neguan oso leku hotza da eta elur kantitate dezente pilatu daiteke. Ez dugu ahaztu behar Euskal Herrian eta altuera horretan dauden inguruetan askotan behe lainoak trinkotu eta itsatsi egiten direla nahiko mikroklima berezia sortuz (pagoentzat ezin aproposagoa).



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? menditsua izanik maldak eta tontorrez inguraturik dago, baina nahiko Ingurune 

erliebe bigunak dira, oro har borobilduak nahiz eta 800 eta 1100 metro artean kokatuta egon. Ez dugu ahaztu behar Arantzazu errekako goi-arroa dela eta bere egitura haran batena dela. Dena den, eta lehen esan dugun moduan, bi harri moten arteko mugan dago hareharria-lutita alde batetik eta kareharria bestetik eta honek baldintzatu egingo du erliebearen egitura. Kareharria dagoen tokietan (hego-ekialdean, Zabalaitz mendiaren aldera) oso malkartsua izango da eta hareharria-lutita dagoen inguruetan aldiz samurragoa eta borobilagoa (Hegoaldea eta mendebaldean, Urkilla-Elgea mendizerraren aldean).

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? batean edota pista batek utzitako lubakiren batean ezik ez dago Ezpondaren  lurzorua bistaratzerik.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

✔

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Landaredia, eta batez ere basoa (pagadia) da paisai honen elementurik nabarmenena, bere azalera ia 500ha hartzen baitu. Pagadia izanik ikaragarrizko aldaketan nozitzen ditu urtaro ezberdinetan, negutik negura eta zeresanik ez udazken hasierako kolore iraultzarekin edota udaberriko berde bereziarekin…Basoak ia azalera guztia hartzen du, baina ez dugu ahaztu behar landaketa batzuk ere badirela eta askotan marra zuzenak ikusten ditugula landaketen mugak nabarmenduz.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? izan da bertan eman den jarduera nagusiena, egurra, ikazkintza eta Basogintza 

horrelako jardueratarako. Abereak sartu egiten dira baina presio gutxi egiten dute bertan zuhaitz gazte eta txikien hazkuntza bermatuz. Azken urteetan entresaka eta inausketa batzuk egin dira, batzuk helburu zientifiko eta esperimentalerako baina su-egurra ere atera izan da. Proiektutako bat ("LIFE” proiektua) ikazkinen jardueran sortzen ziren pagomotzak berreskuratzea izan da.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? ez dago inongo eraikinik, dena den, bertako harriarekin (hareharria) egindako Bertan  txabola batzuen aztarnak topa daitezke. Seguruenik antzinako ikazkinen azpiegiturak lirateke.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Iturrigorrin dauden azpiegiturak oso eskasak dira, badu pista nagusi bat eta batez ere lehengo ikazkinen bidezidor eta galtzada zahar batzuen aztarnak. Duela gutxi arte inpaktorik handiena erdiko pista nagusia zen baina duela zenbait urte Elgea-Urkilla mendizerran parke eolikoa eraiki zen eta bere eragina (inpakto bisuala eta bertako zarata) handia delarik.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? historiko dezente aurki ditzakegu, aldi batetik ikazkinen jardueraren Elementu 

adibideak eta lehengo galtzaden aztarnak. Ez dugu ahaztu behar inguruan (Artaso eta zabalaitzen) metal aroko aztarnak (haize-olak, zepadiak…) eta trikuharriak daudela.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. honek bakea eta naturarekin bat egitea ekartzen dit Beste zertaik barik  Ingurune  naturaren edertasuna.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Pikorduna Motela

✔ Orekatua Lasaia

Segurua Lasaia

✔ Zabala ✔ Dibertsoa

Panoramikoa Konplexua

Pikor lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

✔ Arina

Kaotikoa Gorabeheratsua

Beldurgarria Pixka zaratatsua

Pikor oso lodikoa

bat

Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Bertan orbelaren usaina antzeman dezakegu, haizearen zurrunbiloa entzun eta goroldioren goxotasuna laztan dezakegu.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Passaia naturaren harmoniarekin eta pozarekin lotzen dut.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Magikoa da bai. Naturaren indarra somatzen duzu pagadi honetan.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 5.   ATALA: 

Landaketak egiteko koniferak erabili izan dira (pinuak, alertzeak, izeiak, altzifreak‌) Kuriositate moduan baso gazte samarra dela esan dezakegu duela 70 urte inguru pago gehienak moztu egin baitziren. Nekez aurkituko dugu pagomotz zaharren bat edota 70 urte baino gehiago duen pagorik. Bestalde, sastrakak eta belardiak egon arren basoak duen tamainarekin konparatuta oso estaldura txikia hartzen dute.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Data: 2012ko urriaren 3 Tokia: Iturrigorri  Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Panel batzuk badaude baina ez dute bere osotasunean hartzen



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia?

✔ Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? mendiz inguratuta dagoen Landa Auzoa izanik, ikusten den harria, Bedoña 

kare-haitzeko mendi tontorrak dira. (Aloña, Hiruatx, kurtzebarri, Anboto, Udalaitz). Baita ikus dezakegu Auzoko baserrietan, kareharriz eraikiak bai dira, hareharriz tartekatuta eta baserri inguruko kareharrizko hesietan.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... BedoĂąa Auzoa, tontor gunean aurkitzen denez, ez du errekarik inguruan. beraz ura ez da ikusten ezta entzuten ere. Haizearen presentzia eta lau urtaroko klima aldaketa, oso nabarmenak dira eta hori begi bistan gelditzen da gure zelai eta basoetan.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? erakusten duen erliebea, forma borobil leunekoa da. Ez du lautada askorik eta Paisaiak 

erliebe samurra den tokietan kokaturik daude baserriak. aldi berean, nabarmentzen da, auzoko baserriak erdigune publiko baten inguruan egokituaz joan zirela.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? Lur     zoru biluzirik ez da ikusten. Ondo zaindutako zelaiak nabarmentzen dira.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Belardiak dira landaredi mota nagusia, gainontzekoa basoak osatzen du, pinudiz osatutako basoak. Beraz, landaredi mota honek ez du sortzen aldaketa nabarmenik urtean zehar paisaia honetan.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

✔ Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? ekonomia abeltzaintzara eta nekazaritzara bideratuta dagoela nabari da. Auzoko 

Belardi eta larre zabalak nagusitzen dira, gero dator basogintza eta maila txikiagoan, baratze -guneak. Ekonomia tradizional honek ez du paisaian aldaketarik ekartzen, ez baitu inolako azpiegiturarik eskatzen.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? da azken urteetan bizi baldintzak hobetzeko egindako lana, batez ere Nabarmena 

baserriak biziberritzeko egindakoak eta ondorioz, emaitza harmonikoa da begi bistan azaltzen zaigunan. Baina aldi berean, eraikin bakoitzak erakusten du nortasun propioa, nabarrmenduz elementu esanguratsuak eta batzen duen historia.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ez da nabari paisaian eraginik duen azpiegiturarik.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? historikoetako bat Bedoñako Parrokia azaltzen da. Garai bateko gotorleku edo elementu  dorretxea Eliza bihurtutakoa eta XVI.mendean berraikitakoa. Nabari dira elizako hormako gezileihoaK eta beste hainbat elementu, defentsarako zeregina ziurtatzen dutenak. Bestalde, elizako kanpoaldeko horman ikusten dira, Gipuzkoako garrantzitsuenetako leiho eta aztarna erromaniko batzuek.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

✔ Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. honek, gehienbat, lasaitasuna transmititzen du eta aukera ematen du bertako Paisaia 

edertasunaz gozatzeko, naturarekin bat egin eta isiltasunaren oihua zer den jabetzeko.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Motela

Harmoniatsua

Orekatua

Oreka proportzioa

eta

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Barea

✔ Pikorduna

✔ Lasaia

Erosoa Urrutikoa

Segurua

Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Bizi-bizia

Koloretsua Bat datorrena

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Norbere kasa, zer egitekorik gabe etortzeak merezi izan du. Begiratu, entzun, sentitu, paseatu, natura, artea,…, hori guztia posible da, zirrara ergaiten du.



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Niri paisaia honek oroitzapen goxoak eta ugariak ekartzen dizkit burura. Gaztetako jolasak, garai artako auzokide ospetsuak, garai artako elurteak, iturrira ur bila lagun-taldean,… gauza asko eta emozio pozgarriak ekartzen dizkit gogora.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Niretzat paisaia honek badu halako magikotasun berezi bat. nola bizi arazten didan udaberriko energia, nola gozatzen dudan udazkeneko hego-haizeaz, naiz eta tristura pixka bat sortu, uda garaiko zeru izarratuak sortzen didan txundidura…



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


✔

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Joxemari Unzueta Sudupe Data: 4-10-2012 Auzo elkartea Tokia: Arantzazuko 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren

Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Aurrez ezagutzen nuen



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke?

10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? paisaiaren argazkiak: Aztertutako 

http://www.flickr.com/photos/paisaia/9726968534/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9726998146/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9726993032/in/photostream/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9726985642/in/photostream/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


&ŝƚdžĂŚŽŶĞŶĞŐŝůĞĂW/^/^͘>͘ĚĂ͘&ŝƚdžĂ'ŝƉƵnjŬŽĂĞƚĂŝnjŬĂŝŬŽϵ>ĂŶĚĂ'ĂƌĂƉĞŶůŬĂƌƚĞŬƐƵƐƚĂƚƵƚĂŬŽ͞>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŶũĂƌƚnjĞŬŽũĂƌĚƵĞƌĂŬ͟ŝnjĞŶĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂƌĞŶďĂŝƚĂŶƐŽƌƚƵĂĚĂϮϬϭϮĂŶ͘&ŝƚdžĂKs^dĞŬϮϬϬϲĂŶĂƌŐŝƚĂƌĂƚƵƚĂŬŽ͞>ĂŶĚƐĐĂƉĞ /ĚĞŶƚŝĨŝĐĂƚŝŽŶ͘ŐƵŝĚĞƚŽŐŽŽĚƉƌĂĐƚŝĐĞ͟ŝnjĞŶĞŬŽĂƌŐŝƚĂůƉĞŶĞĂŶŽŝŶĂƌƌŝƚnjĞŶĚĂ͘ƌĂďŝůŝŶĂŚŝŝnjĂŶĞnjŐĞƌŽ͕ŵĞƐĞĚĞnjĞŐŝůĞĂƌĞŬŝŶŚĂƌƌĞŵĂŶĞƚĂŶũĂƌnjĂŝƚĞnj͘

  K,ZZ͗ ĨŝƚdžĂ ŚŽŶĞŶ ŚĞůďƵƌƵĂ ŝŶŽůĂŬŽ ĞnjĂŐƵƚnjĂ ƚĞŬŶŝŬŽ ďĞƌĞnjŝƌĞŶ ďĞŚĂƌƌŝŬ ŐĂďĞ ĞĚŽŶŽƌŬ ƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ĂnjƚĞƌŬĞƚĂ ĞŐŝƚĞŶ ůĂŐƵŶƚnjĞĂ ĚĂ͕ >ĂŶĚĂ 'ĂƌĂƉĞŶ ůŬĂƌƚĞĂŬ ďƵƌƵƚƵƚĂŬŽ ƉƌŽŝĞŬƚƵĂƌĞŶ ďĂŝƚĂŶ͘ ĞƚĞƚnjĞŬŽ ŽƌĚƵĂŶ ĚƵĚĂŬ ďĂĚŝƚƵnjƵ͕ ĚĞŝƚƵ ůĂƐĂŝ ϲϴϲϳϯϴϭϱϮ ƚĞůĞĨŽŶŽƌĂ ĞĚŽ ďŝĚĂůŝ ŵĞnjƵĂ ƉĂŝƐĂŝĂ͘ĂƚůΛƉĂŝƐĂŝĂ͘ĐŽŵ ƉŽƐƚĂĞůĞŬƚƌŽŶŝŬŽƌĂ͘&ŝƚdžĂƵƌŽƉĂŵĂŝůĂŶŐĂƌĂƚƵƚĂŬŽŵĞƚŽĚŽůŽŐŝĂũĂŬŝŶďĂƚĞĂŶŽŝŶĂƌƌŝƚnjĞŶĚĂ͘ ůĞŵĞŶƚƵďĂŬŽŝƚnjĂŬƉĂŝƐĂŝĂŶĚƵĞŶƉŝƐƵĂďĂůŽƌĂƚnjĞŬŽĂƵŬĞƌĂŶĞŵĂƚĞŶĚŝnjŬŝnjƵŐƵŶůĂƵŵĂŝůĞŶĂƌƚĞĂŶďĂƚ ĂƵŬĞƌĂƚnjĞŬŽŽƌĚƵĂŶ͕ŽŶĚŽŬŽĂƌŐŝďŝĚĞĂŬƉƌŽƉŽƐĂƚnjĞŶĚŝnjŬŝnjƵŐƵ͗ ƒ

EĂŐƵƐŝĂ͗ĞůĞŵĞŶƚƵĂĂnjƚĞƌƚnjĞŶĚĞŶƉĂŝƐĂŝĂŐƵnjƚŝĂŶnjĞŚĂƌŚĞĚĂƚnjĞŶĚĂ͕ďĞŚĂƚŽŬŝŐĞŚŝĞŶĞƚĂƚŝŬŝŬƵƐ ĚĂŝƚĞŬĞ͕ĞƚĂƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶŶŽƌƚĂƐƵŶĂͬŝnjĂĞƌĂƌŝĨƵŶƚƐĞnjŬŽĞŬĂƌƉĞŶĂĞŐŝƚĞŶĚŝŽ͘

ƒ

EĂďĂƌŵĞŶĂ͗ ĞůĞŵĞŶƚƵĂŬ ĂnjƚĞƌƚnjĞŶ ĚĞŶ ƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ njĂƚŝ njĞŚĂƚnj ďĂƚĞĂŶ ƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ŶŽƌƚĂƐƵŶĂͬŝnjĂĞƌĂƌŝĨƵŶƚƐĞnjŬŽĞŬĂƌƉĞŶĂĞŐŝƚĞŶĚŝŽ͕ĞĚŽĂnjƚĞƌƚnjĞŶĚĞŶƉĂŝƐĂŝĂŐƵnjƚŝĂŶnjĞŚĂƌŚĞĚĂƚnjĞŶ ĚĂ͕ďĂŝŶĂďĞƌĞŶŽƌƚĂƐƵŶĂͬŝnjĂĞƌĂŶĞnjĚĂĞůĞŵĞŶƚƵŶĂŐƵƐŝĂ͘

ƒ

ƌƚĂŝŶĂ͗ ĞůĞŵĞŶƚƵĂ ĂnjƚĞƌƚnjĞŶ ĚĞŶ ƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ƉƵŶƚƵ ŐĞŚŝĞŶĞƚĂŶ ĂŐĞƌƚnjĞŶ ĚĂ͕ ďĂŝŶĂ ďĞƌĞ ŶŽƌƚĂƐƵŶĂͬŝnjĂĞƌĂŶĞnjĚĂĞůĞŵĞŶƚƵŶĂŐƵƐŝĂ͘

ƒ

ĂdžƵĂ͗ĂnjƚĞƌƚnjĞŶĚĞŶƉĂŝƐĂŝĂŶnjĞŚĂƌƚĂƌƚĞŬĂĂŐĞƌƚnjĞŶĚĞŶĞůĞŵĞŶƚƵĂĚĂ͕ďĂŝŶĂŚĂůĂĞƌĞƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ŶŽƌƚĂƐƵŶĂͬŝnjĂĞƌĂƌŝĞŬĂƌƉĞŶĂĞŐŝƚĞŶĚŝŽ;ĂĚŝďŝĚĞnj͕ŝŶŐƵƌƵŬŽďĞƐƚĞƉĂŝƐĂŝĂďĂƚnjƵĞƚĂƚŝŬĚĞƐďĞƌĚŝŶĚƵnjͿ͘

3URSRVDW]HQ GL]NL]XJXQ OHKHQ  HOHPHQWXHQ DUWHDQ EDWHQ EDW H] EDGD DJHUW]HQ ]XN D]WHUWXWDNRSDLVDLDQH]GX]X]HUWDQDWDOKRULEHWHEHKDU $]WHUWXNR GX]XQ SDLVDLDUHQ DUJD]NLDN DWHUDW]HD JRPHQGDW]HQ GL]XJX ILW[D HUUD]DJR EHWHW]HNRHWDILW[DQMDVRW]HQGLWX]XQD]DOSHQDNLUXGL]KRUQLW]HNR 

ϭ͘,ZZ/<;'K>K'/Ϳ >ƵƌƌĂnjĂůĞĂŶ ŚĂƌƌŝ ďŝůƵnjŝƌŝŬ ďĂ Ăů ĚĂ͍ njĂůĞƌĂ ŚĂŶĚŝĂ ŚĂƌƚnjĞŶ Ăů ĚƵƚĞ͍ ĞŝŶ ŬŽůŽƌĞ ĚŝƚƵnjƚĞ͍ /ŶŐƵƌƵŬŽ ĞƌĂŝŬŝŶĞƚĂŶĞƚĂŚĂƌƌĞƐŝĞƚĂŶŚĂƌƌŝŵŽƚĂŚŽƌŝŝŬƵƐƚĞŶĂůĚĂ͍ $XNHUDWX GXGDQ SDLVDLD GDJR ORWXWD  NLORPHWURNR LELOELGH EDWL +RUL  GHOD HWD SDLVDLDUHQ H]DXJDUULDN H] GLUD KRPRJHQHRDN HWD JDOGHNHWD KRQHWDQ D]DOW]HQ GLUHQ D]WHUJDLHN H] GDXNDWH HUDQW]XQ EDNDUUD $XUUHNRD NRQWXDQ KDUWXWD VDLDWXNR QDL] HUDQW]XQ JOREDOD HPDWHQ GHWDLOH PDLODUDMDLWVLJDEH 8GDODW[ PHQGLD SDLVDLD NDUVWLNRD GD *XUH LELOELGHD KDVWHQ GD 8GDOD DX]RDQ HWD %HVDLGH PHQGLUDLQR LULVWHQ GD EHUD] LELOELGH JX]WLD 8GDODW[ PHQGLDUHQ EHJLUDGDSHDQ GRD $XNHUDWX GXJXQSDLVDLDNDUVWLNRDL]DQLNEDLH]WDWXGDLWHNHOXUD]DOHDQKDUULDELVWDQEDGDJRHODHWDD]DOHUD KDQGLDQ+DUULDUHQNRORUHDGDJULVDNDUHKDUULDUHQD

,ĂƌƌŝĞŬ;ŐĞŽůŽŐŝĂŬͿƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ












  Ϯ͘<>/DdhZ hƌĂ ĞĚŽ ŚĂŝnjĞĂƌĞŶ ƉƌĞƐĞŶƚnjŝĂ ĞƚĂ ĞƌĂŐŝŶĂ ŶĂďĂƌŵĞŶĂŬ Ăů ĚŝƌĂ͍ ĚŝďŝĚĞnj͕ ƚŽƉŽŶŝŵŝĂŬ ;ƚŽŬŝĞŶ ŝnjĞŶĞŬͿ ĞůĞŵĞŶƚƵŚŽƌŝĞŝĞƌƌĞĨĞƌĞŶƚnjŝĂĞŐŝƚĞŶĚŝĞ͕ƵƌĂŝŬƵƐŝĞĚŽĞŶƚnjƵƚĞŶĚĂ͕ƵƌĂƌŝůŽƚƵƚĂŬŽůĂŶĚĂƌĞĂŬĂŐĞƌƚnjĞŶ ĚŝƌĂ͕ůĂŝŶŽĂŵĂŝnjƐŽƌƚnjĞŶĚĂ͕ĞĚŽŚĂŝnjĞĂŬŽŬĞƌƚƵƚĂŬŽnjƵŚĂŝƚnjĂŬĚĂƵĚĞ͘͘͘ 8GDODW[PHQGLDRVROHKRUUDGD%LLVXULQDEDUPHQGXGDLWH]NH,SDULVXULDQSDJRDND]DOW]HQGLUD )RHKQHIHNWXDUHQJDWLNEDLQDKHJRLVXULDNEHWHW]HQGLWXSDLVDLDPHGLWHUUDQHRDUHQEDOGLQW]DNKDX GD XU JXW[L  HWD EHUR KDQGLD XUWHNR KLODEHWH DVNRWDQ +RUUL  HVNHU LVXUL KRUUHWDQ DUWDGLD GD QDJXVLHWDJXNDXNHUDWXGXJXQLELOELGHDLVXULKRUUHWDQGDJRNRNDWXWD ,QJXUXDRVROHKRUUDL]DQDUUHQLWXUULDNHWDSXW]XDNGDXGHLELOELGHJX]WLDQ8GDODDX]RDQEHUWDQ GDXGH LWXUULDN HWD DVSDOGL HUDELOL JDEHNR DUURSD JDUELW]HNR JDUELWRNLDN ,ELOELGHDQ DXUNLWX GLW]DNHJX ODQEDUULNR DVND ,QXVWHJLNR JDUELWRNLD EHUWDQ GDJRHQ LWXUEXUXD 8GDOD DX]RUDNR $L]HW]DNR LWXUULD 7[XNXUULOOR LWXUULD $UWHWD W[DEROD RQGRNR SXW]XDN 2ODNRUWDNR HUUHNDVWRDUHQ KDVLHUD ,WXUULULN JDUUDQW]LWVXHQD %HVDLGH PHQGLW[RDQ GDJR $]SLPDUUDWX EHKDU GD %HVDLGH PHQGLDUHQ JDUUDQW]LD %HVDLGH PHQGLDQ EDW HJLWHQ GXWH $UDED *LSX]NRD HWD %L]NDLNR OXUUHN *DLQHUD(XVNDOKHUULNRPHQGL]DOHHQW]DWGDOHNXHQEOHPDWLNRDEHUWDQGDJRHODNRPHQGLDQKLOGDNR PHQGL]DOHHQ DOGHNR PRQXPHQWXD HWD XUWHUR EHUWDQ ELOW]HQ GLUD (XVNDO KHUUL RVRNR PHQGL]DOHDN IHVWD JLURDQ %HUD] EHVDLGHQ LWXUUL EDW HJRWHDN ERURELOW]HQ GX LQJXUX KRUUHN GXHQ WRSDOHNX HWD DWVHGHQHUDNRIXQW]LRD

<ůŝŵĂŬĞƚĂƵƌĂŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ϯ͘Z>/;>hZZ>ZE&KZD<͕'KDKZ&K>K'/Ϳ WĂŝƐĂŝĂŶŝŬƵƐƚĞŶĚŝƌĞŶĨŽƌŵĂŶĂďĂƌŵĞŶĞŶĂŬůƵƌƌĂnjĂůĂƌĞŶĂŬĂůĚŝƌĂ;ůĂƵƚĂĚĂnjĂďĂůĞŶůĞƌƌŽŚŽƌŝnjŽŶƚĂůĂŬ͕ ƚŽŶƚŽƌ ŚĂƌŬĂŝnjƚƐƵĞŶ ŚŽƌŵĂ ďĞƌƚŝŬĂůĂŬ͕ ŵĞŶĚŝdžŬĞŶ ĨŽƌŵĂ ďŽƌŽďŝůĚƵ ůĞƵŶĂŬ͘͘͘Ϳ͍ EŽůĂ ŬŽŬĂƚnjĞŶ ĚŝƌĂ ĞƌĂŝŬŝŶĂŬ ĞƌůŝĞďĞĂƌĞŬŝŬŽ ;ƚŽŶƚŽƌƌĞŶ ŐĂŝŶĞĂŶ͕ ŵĞŶĚŝĞŶ ŚĞŐĂůĞĂŶ͕ ďĂŝůĂƌĞŶ ŚŽŶĚŽĞƚĂŶ͘͘͘Ϳ͍ >ƵƌƌĂnjĂůĂŬ ĚŝƚƵĞŶ ĨŽƌŵĂŬ ŐĞŽŵĞƚƌŝŬŽĂŬ ;ŵĂƌƌĂ njƵnjĞŶĞnj ŽƐĂƚƵĂŬͿ ĂůĂ ŽƌŐĂŶŝŬŽĂŬ ;ďŽƌŽďŝůĚƵĂŬͿ ĚŝƌĂ͍ &ŽƌŵĂŬ ŚĂƌŵŽŶŝĂnjŶĂŚĂƐƚĞŶĂůĚŝƌĂ͕ĞĚŽŬŽŶƚƌĂƐƚĞŚĂŶĚŝĂŬĚĂƵĚĞŚĂŝĞŶĂƌƚĞĂŶ͍ $XNHUDWXGXJXQLQJXUXDNDUVWLNRDGHQH]JXUHSDLVDLDUHQIRUPDQDJXVLDNHUOLHEHDUHQDNGLUDKDX GDNDUHKDUUL]NROXUUD]DODNHPDWHQGLRQRUWDVXQDJXUHSDLVDLDULEHVWHHOHPHQWXHQJDLQHWLN %DVHUULDN 8GDOD DX]RDQ NRNDW]HQ GLUD PHQGLDUHQ KHJDOHDQ HWD QHJX JRUGLQDUHQ EDEHVHDQ 8GDODW[PHQGLDUHQWRQWRUUHDQ$VHQVLRPRQDVWHJLDUHQD]WDUQDNGDXGH%HUWDQPRQMHNRPXQLGDGH EDW EL]L ]HQ (UGL $URDQ  PHWURWDNR DOWXHUDQ $UW]DLQHQ W[DERODN HWD H]NRUWDN  DX]RWLN XUUXQ HJRQDUUHQNRNDW]HQ]LUHQNRWDEDMXDJRDQ 8GDOW[PHQGLDNNDUHKDUUL]NRELKRW]DGXJRJRUUDHWDKRW]DKDODHUHHXULDNL]RW]DNEHURKDQGLDN HWD ODQGDUHGLDN ]DUWHDWX HWD ]XODWX GXWH EHUH D]DO JRJRUUD ELVWDUDWX] PDUUD ]X]HQDN HWD HUOLHEH NR[NDWVXD/DQGDUHEDWHNLQNRQSDUDWXNREDJHQXOXUUD]DODDXNHUDWXNRJHQXHQHORUULD ,ELOELGHDUHQ OXU]RUXD HJRHUD RQHDQ GDJR HWD RVR ODXD GHQH] LELOWDUL EDWHN H] GX QDEDULNR DOGDPHQHNR HUOLHEHDUHQ JRUGLQWDVXQD  ,ELOELGHD HJLQ HWD JHUR JRJRUDWXNR GXJX ELGHD OHXQD HWD DWVHJLQDGHODHWDH]DUDQW]DGXQDHWDNRVNDWVXD +DVLHUDQ HVDQ EH]DOD JXUH LELOELGHDN EL ]DWL GDX]ND *RLNR ELGHD KDUULWVXDJRD GD EDLQD DUWDGLDUHQ DUWHWLN MRDWHDN OHXQW]HQ GLWX KDUULDUHQ DUDQW]DN %HKHNR ELGHDQ KDUULD OXUUDUHNLQ HVWDOLWDGDJRHWDIRUPDNERURELODJRDNGLUD%HVDLGHPHQGLW[RDHUHERURELODJRDGDHVNX]DEDODJRD 2URNRUUHDQHVDQGDLWHNHLELOELGHDQIRUPDNKDUPRQLD]QDKDVWHQGLUHODHWDPHQGLDODJXQGX]XOD LELOELGHJX]WLDQ 

>ƵƌƌĂnjĂůĂƌĞŶĨŽƌŵĞŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

Ϯ


  ϰ͘>hZKZh >ƵƌnjŽƌƵĂ ďĞŐŝĞŶ ďŝƐƚĂŶ Ăů ĚĂŐŽ͕ ĞĚŽ ůĂŶĚĂƌĞnj ĞƐƚĂůŝƚĂ͍ ŝůƵnjŝŬ ďĂĚĂŐŽ͕ njĞŝŶ ĚĂ ĂƌƌĂnjŽŝĂ ;ůĂďŽƌĂŶƚnjĂ͕ ĞƌŽƐŝŽĂ͘͘͘Ϳ͍ĞƌĞŬŽůŽƌĞĂŬƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶŬŽůŽƌĞĞŬŝŶďĂƚĞŐŝƚĞŶĂůĚƵ͕ĞĚŽŬŽŶƚƌĂƐƚĞĂĚĂŐŽŚĂŝĞŶĂƌƚĞĂŶ͍ $]WHUW]HQ DUL JDUHQ SDLVDLDQ OXU]RUXD H] GDJR ELVWDQ ODQGDUH] HVWDOLWD GDJR *XUH LELOELGHNR ELGHDQ OXU]RUXD ELVWDQ GDJR LD ]DWL KDQGLHQHDQ MHQGHDN WUDNWRUHHN HWD DQLPDOLHN HJXQHUR ]DSDOW]HQ GXWHODNR *XUH LELOELGHWLN KHJRDOGHUD EHJLUDWXWD EDLQD XUUXWL  LNXVWHQ GLUD OXU]RUXDN ELVWDQ.REDWHNRKDUURELDHWD$+7NRREUDN%LNDVXKRULHWDQNRQWUDVWHKDQGLDHJLWHQGXSDLVDLDUHQ NRORUHDUHNLQHWDIRUPDUHNLQ

>ƵƌnjŽƌƵĂŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ϱ͘>EZ/ WĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ĂnjĂůĞƌĂ ŚĂŶĚŝĞŶĂ ĞƐƚĂůƚnjĞŶ ĚƵĞŶ ĞůĞŵĞŶƚƵĂ ůĂŶĚĂƌĞĚŝĂ Ăů ĚĂ͍ ĞŝŶ ŵŽƚĂƚĂŬŽ ůĂŶĚĂƌĞĚŝĂ ĂŐĞƌƚnjĞŶ ĚĂ ;ďĞůĂƌĚŝĂŬ͕ ƐĂƐƚƌĂŬĂĚŝĂŬ͕ ďĂƐŽĂŬͿ͍ >ĂŶĚĂƌĞĚŝĂƌĞŶ ŚŝƌƵ ŵŽƚĂ ŚŽƌŝĞŬ ŶŽůĂ ƚĂƌƚĞŬĂƚnjĞŶ ĚŝƌĂ ƉĂŝƐĂŝĂŶ;ĂŶƚnjĞŬŽƚĂŵĂŝŶĂŬŽĞƐƉĂƌƌƵĂŬŚĂƌƚƵnj͕ŵŽƚĂďĂƚĞŬŽƐĂƚƵƚĂŬŽŽŝŶĂƌƌŝnjĂďĂůĞĂŶďĞƐƚĞŵŽƚĞƚĂŬŽ ŽƌďĂŶ ƚdžŝŬŝĞŬŝŶ͘͘͘Ϳ͍ EŽůĂŬŽĂŬ ĚŝƌĂ ŵŽƚĂ ďĂƚ ĞƚĂ ďĞƐƚĞĂƌĞŶ ĂƌƚĞŬŽ ŵƵŐĂŬ͍ >ĞƌƌŽͲĨŽƌŵĂŬŽ ĞůĞŵĞŶƚƵĂŬ ĂŐĞƌƚnjĞŶ Ăů ĚŝƌĂ ;ůĂŶĚĂƌĞnjŬŽ ŚĞƐŝĂŬ͕ njƵŚĂŝƚnjĞŶ ůĞƌƌŽŬĂƚnjĞĂŬ͘͘͘Ϳ͍ >ĂŶĚĂƌĞĚŝĂŬ ĂůĚĂŬĞƚĂ ŶĂďĂƌŵĞŶĂŬ ƐŽƌƚnjĞŶĂůĚŝƚƵƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶŬŽůŽƌĞĞƚĂŶĞƚĂŝƚdžƵƌĂŶƵƌƚĂƌŽĞƚĂŶnjĞŚĂƌ͍ 8UUXWLWLNEHJLUDWXWD DGLELGH].XUW]HW[LNLPHQGLWLN LNXVLNRJHQXNHKDUHKDUUL]NRPHQGL]RUURW]HWD KDQGL EDW DUWH] HVWDOLWD *XUH LELOELGHD GDJRHQ LQJXUXUD JHUWXUDWXWD NRQWXUDWXNR JLQDWHNH DUWHDUHQPXJDQGDJRHODEDVHUULWDUUHQHUDJLQDUHQJDWLN8GDODDX]RDUHQLQJXUXDQSLQXGLDNGLUD QDJXVLHWD]HODLHUW]HWDQEDVRPLVWRD KDULW]OL]DUDVWLJDUVDKDWVHWDEDU *RLNRELGHDQDUWDGLD GD QDJXVL QDKL] HWD SLQXGLDN HUH EDGDXGHQ HWD KDQ KHPHQND KDULW] EDNDQ EDW]XN HWD SDJR EDNDUUDN %HVDLGH LQJXUXDQ SLQXGLDN GLUD QDJXVL EDLQD RUDLQ (XVNDO +HUULNR PHQGL IHGHUD]LRDN ODQGDWX GLWX EHUWDNR ]XKDLW]DN EDVR HGHU EDW ORUW]HNR DVPRDUHNLQ %HKHNR ELGHDQ WDUWHNDW]HQ GD DUWDGLDSLQXGLHNLQ 8GDOD LQJXUXDQ NRNDW]HQ GLUD ]HODLDN HWD LELOELGHDQ DXUUHUDJR NRNDW]HQ GLUD EDVRDN %DVRHWDQ RLKDQSH LW[LD GDJR JHUR] HWD JDQDGX JXW[LDJR GDELOHODNR HWD EDVHUULWDUUHN JHUR HWD VXHJXU JXW[LDJR DWHUDW]HQ GXWHODNR EDVRWLN 0RPHQWX KRQHWDQ EDNDUULN LNXVWHQ GD EDVHUULWDUUHQ HVNXD SLQXGLHQ PDQWHQXDQ  GLUX ODJXQW]DN HVNDW]HNR DVPR] ,QJXUX KRQHWDQ DQW]HPDWHQ GD VDUUL SLQXGLDERWDHWDJHURH]GHODSLQXGLEHUULEDWODQGDW]HQOXUVDLOKRULDEDQGRQDWX] =HODLDNRNXSDW]HQGXWHRVRD]DOHUDW[LNLDHWDGDXGH8GDODDX]RNREDVHUULHQLQJXUXDQ3DLVDLDQ D]DOHUDQDJXVLDGD]XKDL]WLDHWD]XKDL]WLDUHQEDUUXDQRKLDQSHJHURHWDLW[LDJRD 3LQXGLHWDQ]XKDLW]DNGDXGHOHUURNDWXWDEDLQDDUWDGLDQH]GDJROHUUR]X]HQLN'XHODXUWHDVNRH] GDODQLNHJLQDUWDGLDQHWDRURNRUUHDQHVDQGDLWHNHEDVRLW[LDGHODQDKL]HWDKDQKHPHQNDLNXVWHQ GLUHQJDQDGXDNHWDMHQGHDNHJLQGDNRELGHW[RDN 3LQXHN HWD DUWHHN H] GLWX]WH JDOW]HQ KRVWRDN QHJXDQ KRUUHJDWLN NRORUHD QDKLNR XQLIRUPHD GD SDLVDL KRQHWDQ +DOD HUH KDQ KHPHQ GDXGHQ KDULW] SDJR JD]WDLQRQGR HWD OL]DUUD EH]HODNRHN HUDNXVWHQGLJXWHQDWXUDH]GHODXQLIRUPHDHWDPRQRNURPDWLNRD 8GDOD DX]RDQ HWD EHUH LQJXUXDQ HPDWHQ GLUD NRORUH DOGDNHWD KDQGLDN ODQGDUHGLDQ KRUUHJDWLN EHVWHDNEHVWHGDRVROHNXELVLWDWXD$UUDVDWHDUURQDUWHDQ   

>ĂŶĚĂƌĞĚŝĂŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϯ


  ϲ͘E<Z/d͕>d/Edd^K'/Ed WĂŝƐĂŝĂŶ ĞƐƉĂƌƌƵ njĂďĂůĂ ŚĂƌƚnjĞŶ Ăů ĚƵƚĞ͍ Ğƌ ŶŽůĂŬŽ ĂůĚĂŬĞƚĂŬ ƐŽƌƚnjĞŶ ĚŝƚƵnjƚĞ ŶĞŬĂnjĂƌŝƚnjĂŬ͕ ĂďĞůƚnjĂŝŶƚnjĂŬ ĞƚĂ ďĂƐŽŐŝŶƚnjĂŬ ƉĂŝƐĂŝĂƌĞŶ ĨŽƌŵĞƚĂŶ ĞƚĂ ƵƌƚĂƌŽĞŶ ĂƌƚĞŬŽ ĂůĚĂŬĞƚĞƚĂŶ͍ EŽůĂ ĞƌĂďŝůƚnjĞŶ ĚƵƚĞ ůƵƌƌĂ͍ Ğƌ ŶŽůĂŬŽ ĞƌĂŝŬŝŶĂŬ ĞƚĂ ĂnjƉŝĞŐŝƚƵƌĂŬ ĚĂŬĂƌƚnjĂƚĞ ƉĂŝƐĂŝĂƌĂ͍ ƌĂďŝůĞƌĂ ŚĂƵĞŶ ĂůĚĂŬĞƚĂƌŝŬ ƐƵŵĂƚnjĞŶ Ăů ĚĂ ƉĂŝƐĂŝĂŶ ;ƐŽƌŽĂŬ njĞƵĚĞŶ ƚŽŬŝĞƚĂŶ ďĞůĂƌĚŝĂŬ ĞĚŽ ďĂƐŽĂŬ ůĂŶĚĂƚnjĞĂ͕ ĞƌĂŝŬŝŶ ďĞƌƌŝĂŬ͕ ůƵƌƐĂŝůĂŬƵnjƚĞĂ͕ƐĂƐƚƌĂŬĂŬŚĞĚĂƚnjĞĂ͕ůĂƌƌĞĞƚĂŶďĂnjŬĂƚnjĞŶĚŝƌĞŶĂďĞƌĞĂŬŐƵƚdžŝƚnjĞĂ͘͘͘Ϳ͍ďĞƌĞnjĞŚĂƚnjĞŶďĂƚ ďĞƌĞnjŝŬŝůŽƚnjĞŶĂůĚĂĂnjƚĞƌƚƵƚĂŬŽƉĂŝƐĂŝĂƌĞŬŝŶ͍ ,ELOELGHDUHQ KDVLHUDQ 8GDOD DX]RDQ ]HODLDN LNXVWHQ GLUD EDVHUUL LQJXUXHWDQ %DUDW]DN HUH EDGDXGH EDLQD VRURDN H] GLUD DSHQDV LNXVWHQ *HUR HWD ]DLODJRD GD LNXVWHD DUWRD DUELD HWD JDQDGXDUHQW]DW ODERUHDN VRURHWDQ ,ELOELGHDQ DXUUHUD HJLQ DKDOD EDVRD GD QDJXVL EDWH] HUH NDQWDXULDU DUWDGLD HWD SLQX ODQGDNHWDN 8GDODW] PHQGLDUHQ WRQWRUUHUD EHJLUDWXWD LNXVWHQ GLUD PHQGLNR ODUUHDN (VDQ EHKDUUD GDJR PHQGLNR ODUUHDN GHJUDGDW]HQ DUL GLUHOD JDQDGX IDOWDJDWLN HWDLQJXUXDNH]GLUHODNRJDUELW]HQ$UWDGLDHWDSLQXODQGDNHWDNQDJXVLGLUHQH]NRORUHDGDEHUGHD XUWH JX]WLDQ LELOELGHDQ ]HKDU %DNDUULN EDVRSHDQ GDXGHQ KDLQEDW KRVWR]DEDOHN DOGDW]HQ GXWH NRORUHD XUWH VDVRLDUHQ DUDEHUD +DQ KHPHQND LNXVL GDLWH]NH SDJR KDULW] HWD DUWH PRW]DN JDUDL EDWHQ LNDW]D HJLWHNR *DXU HJXQ DUWDGLD H] GD XVWLDW]HQ HWD EDNDUULN LNXVWHQ GD EDVHUULWDUUHQ HUDJLQD SLQXGLHWDQ 7RQWRUUHUD EHJLUDWXWD HVDQ GDLWHNH DEHOW]DLQW]DN L]DQ GXHOD SLVX KDQGLD SDLVDLDQ (VDQGDLWHNHEDVRDGDJRHOD]LNLQRURNRUUHDQ2KLDQSHLW[LDGDJRHWD]HQEDLWWRNLWDQDQLPDOLDNHUH H]LQ GLUD VDUWX *XN KDUWXWDNR LELOELGHDQ LNXVWHQ GLUD EDWH] HUH EHKRUUDN HWD EHKLDN HWD 8GDODW[ WRQWRUUHUD EHJLUDWXWD DUGLDN HWD DKXQW]DN 2URNRUUHDQ JDQDGX NRSXUXD DVNR MDLWVL GHOD HVDQ GDLWHNH ,ELOELGHD HJLQ RVWHDQ DWHUD GDLWHNHHQ RQGRULRD GD LQJXUXNR EDVHUULWDUUDN H] GLUHOD EL]L OXUUDN HPDWHQGXHQHWLN

EĞŬĂnjĂƌŝƚnjĂŬ͕ĂďĞůƚnjĂŝŶƚnjĂŬĞĚŽͬĞƚĂďĂƐŽŐŝŶƚnjĂŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ϳ͘Z/</E<dWKWh>dͲZh dŽŬŝŬŽ ĞnjĂƵŐĂƌƌŝĂŬ Ăů ĚŝƚƵnjƚĞ ĞƌĂŝŬŝŶĞŬ ĞƚĂ ƉŽƉƵůĂƚnjĞͲĞƌĞĚƵĂŬ ;ƚŽŬŝŬŽ ŵĂƚĞƌŝĂůĞŬŝŶ ĞƚĂ ĞƌĂŝŬŝƚnjĞͲ ƚĞŬŶŝŬĞŬŝŶ ĞŐŝŶĚĂ ĚĂƵĚĞůĂŬŽ͕ ĞƌĂŝŬŝŶĞŬ ƚĂůĚĞŬĂƚnjĞŬŽ ĞƌĞĚƵ ũĂŬŝŶĂ ĚƵƚĞůĂŬŽ͘͘͘Ϳ͍ ƌĂŝŬŝŶ ŐĞŚŝĞŶĂŬ ŐĂƌĂŝ ďĂƚĞŬŽĂŬĂůĚŝƌĂ͕ĂůĂďĞƌƌŝĂŬ͍EŽůĂũŽĂŶĚŝƌĂŚĂnjƚĞŶĂƵnjŽĞƚĂŚĞƌƌŝdžŬĂŬ;ĂƵƌƌĞŬŽĂƌĞŶĞƌƚnjĞƚĂŶĞƌĂŝŬŝŶĂŬ ŐĞŚŝƚƵnj͕ĂƵƌƌĞƚŝŬnjĞƵĚĞŶŐƵŶĞĞƚĂŬŽ͞ŚƵƚƐƵŶĞĂŬ͟ďĞƚĞnj͕ŐƵŶĞďĞƌƌŝĂŬƐŽƌƚƵnj͘͘͘Ϳ͍ĞƌŶŽůĂŬŽĂůĚĂŬĞƚĂŬĂƌŝ ĚŝƌĂĞŵĂƚĞŶĞƌĂŝŬŝŶĞƚĂŶĞƚĂĂƵnjŽͬŚĞƌƌŝdžŬĞƚĂŶ͍ ,ELOELGHD KDVWHQ GD 8GDOD DX]RDQ HWD EDVHUUL DX]RD GHOD HVDQ GDLWHNH +DOD HUH KLUX WDEHUQD GDXGH  HWD EDLWD SLV]LQD EDW HUH %L WDEHUQD EDVHUUL  L]DQGDNRDN GLUD HWD RVR LQWHJUDWXWD GDXGH LQJXUXDQ+LUXJDUUHQWDEHUQDHUDLQNLQEHUULEDWGDHWDSLV]LQDEDWGDXNDMHQGHDUHQW]DNR]DEDOLN VDUUHUD RUGDLQGXWD  XGDUD RVRDQ 2URNRUUHDQ HVDQ GDLWHNH EDVHUUL JLURD QDEDULD GHOD %DVHUULD MDUGXHUDQDJXVLDH]L]DQDUUHQEDVHUULLDGHQHWDQGDXGHDQLPDOLDNHWDOXUUDODQW]HQGDEDUDW]D W[LNLHWDQ6RURDNGHVDJHUWXGLUDHWD]HODLDNJDLOHQGXGLUDKRULHQWRNLHWDQ %DVHUULDNDLQW]LQDNRDNGLUDHWDEHUWDNRPDWHULDOHNLQHJLQGDGDXGH *DXU HJXQ XUEDQL]D]LR SODQ EDW GDJR PDUW[DQ 8GDOD DX]RDQ HWD LW[XUD DOGDW]HQ DUL GD *DQDGXDUHQW]DW SDELOLRL PRGHUQRDN HUDLNLW]HQ DUL GLUD HWD EDGLUXGL HW[HEL]LW]D EHUULDN HUDLNLW]HNREDLPHQDHUHEDGDJRHOD+RUWD]DSDUWHHJLQEHKDUGLUDHVSDORLDNDSDUNDW]HNROHNXDN HWDMDUULNRGLUDDXONLDNHWDDUJLWHULSXEOLNRD 

ƌĂŝŬŝŶĞŬĞƚĂƉŽƉƵůĂƚnjĞͲĞƌĞĚƵĂŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϰ


  ϴ͘'/</<'/E<K^d><K>DE dh<;W/'/dhZ<Ϳ ĞŝŶ ĂnjƉŝĞŐŝƚƵƌĂ ŝŬƵƐͬĞŶƚnjƵŶ ĚĂŝƚĞnjŬĞ ƉĂŝƐĂŝĂŶ ;ĞƌƌĞƉŝĚĞĂŬ͕ ƚƌĞŶďŝĚĞĂŬ͕ ŚŽƌŵŝŐŽŝnjŬŽ ĞƌĂŝŬƵŶƚnjĂŬ͕ ŝŶĚƵƐƚƌŝĂŬ͕ ŚĂƌƌŽďŝĂŬ͕ ĂŶƚĞŶĂŬ͕ ƉĂƌŬĞ ĞŽůŝŬŽĂŬ͕ ĞůĞŬƚƌŝnjŝƚĂƚĞĂƌĞŶ ƐĂƌĞĂŬ͘͘͘Ϳ͍ njƉŝĞŐŝƚƵƌĞŬ ďĂƚ ĞŐŝƚĞŶ Ăů ĚƵƚĞƉĂŝƐĂŝĂƌĞŬŝŶ͍ $XNHUDWX GXJXQ LELOELGHDUHQ OXU]RUXD OXUUH]NRD GD LD LELOELGH RVRDQ JDLQHUD ]HQEDLW WRNLWDQ HVWXD GD KRUL GHOD HWD EDNDUULN LELOL GDLWHNH WRGR WHUUHQR] %DOGLQW]D KRULHN NRQWXDQ KDUWXWD LELOELGHD RVR LVLOD GD HWD RURNRUUHDQ ]DLOD GD LELOJDLOXHNLQ WRSR HJLWHD 6DOEXHVSHQD GD %HVDLGH LQJXUXD %HUWDUDLQR NRW[H] LULWVL GDLWHNH $UDED HWD %L]NDLWLN HWD LQJXUX KRUUHWDQ GDELOW]DQ PRWRUUHN4XDGHNHWDWRGRWHUUHQRHNDSXUW]HQGXWHPHQGLNRSDNHDHWDODVDLWDVXQD ,ELOELGHD D]SLHJLXUHWDWLN OLEUH GDJR EDLQD XUUXWLUD EHJLUDWXWD LNXVL GDLWH]NH DELDGXUD KDQGLNR WUHQDUHQ REUDN HWD .REDWH KDUURELD1RL]HDQ EHKLQ HQW]XQ GDLWH]NH REUD KRULHWDQ HJLWHQ GLWX]WHQ OHKHUNHWDN (VDQGDLWHNHJXUHSDLVDLDQH]GDJRHODJL]DNLDNHUDLNLWDNRD]SLHJLWXUDQDEDUPHQLN

'ŝnjĂŬŝĂŬĞŐŝŶĚĂŬŽďĞƐƚĞůĂŬŽĞůĞŵĞŶƚƵĞŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ϵ͘>DEdh,/^dKZ/<K< njƚĂƌŶĂŚŝƐƚŽƌŝŬŽĂŬŝŬƵƐŐĂŝĂůĚĂƵĚĞƉĂŝƐĂŝĂŶ;ŐĂƌĂŝďĂƚĞŬŽůƵƌƐĂŝůĞŶŵƵŐĂŬ͕ŵƵŐĂƌƌŝĂŬ͕ďŝĚĞnjĂŚĂƌƌĂŬ͕ ĂnjƚĂƌŶĂ ĂƌŬĞŽůŽŐŝŬŽĂŬ ĞĚŽ ƉƌĞŚŝƐƚŽƌŝŬŽĂŬ͕ ŐĂƌĂŝ ďĂƚĞŬŽ ŬĂƌŽďŝĂŬ͕ ĞƌƌŽƚĂŬ͘͘͘Ϳ͍ dŽŬŝŬŽ ŚŝƐƚŽƌŝĂƌĞŶ ĞďŝĚĞŶƚnjŝĂŬĂůĚĂƵĚĞĂŐĞƌŝĂŶ͍<ŽŶƚƐĞƌďĂnjŝŽͲĞŐŽĞƌĂŽŶĞĂŶĂůĚĂƵĚĞ͍ 8GDODEHVDLGH8GDODLELOELGHDQDXUNLWXGH]DNHJX $UURSDJDUELW]HNRJDUELWRNLDNLWXUULDNJDQDGXDUHQW]DWDVNDEDWNDURELDNHOXU]XOREDWOXUVDLODN EDQDW]HNR KDUUL]NR KRUPDN XUD GUHQDW]HNR NDLQXDN SXW]XDN HWD DUW]DLQW]DUHNLQ ORWXWXWDNR ERUGDN HWD HVNRUWDN EDNDUULN JHOGLW]HQ GLUD KDUUL]NR KRUPDN  %HVDLGH GD OHNX HQEOHPDWLNR HWD EHUWDQ GDJR  PHQGLDQ KLOGDNR PHQGL]DOHHQ PRQXPHQWXD LWXUUL EDW HVNXOWXUD EDW HWD (XVNDGLNR KLUXSURELQW]LHQDUWHNRPXJDUULD 8GDOD %HVDLGH8GDOD LELOELGHWLN XUUXWLDJR EDLQD 8GDODW[ PHQGLDUHQ EHJLUDGDSHDQ DXUNLWX GLW]DNHJXRVRHOHPHQWXLQSRUWDQWHDN 6DQ$VHQWVLRPRQDVWHJLDUHQD]WDUQDN8GDNODW[WRQWRUUHDQ /H]HW[LNLNRDUNHRORJLDD]WDUQDWHJLD 0HDWHJLDN $UUDVDWHNR DOW]DLUXD L]DQ ]HQ RQHQD (XURSD JX]WLDQ (UGL $URDQ 2UGXNR PHDW]HJLQW]DUHQ D]WDUQDN GDXGH HWD KRUUHNLQ ORWXWD GDJR 6DQ %DOHULR EDVHOL]D HWD PHDW]DULHQ NRIUDGLDUHQRUGHQDQW]DNJRUGHW]HQGLUHQOHKHQDNPXQGXRVRDQ *HUUD]LELODUHNLQORWXWDNROXEDNLDN (VWUDSHUORDUHQELGH]DKDUUDN  $UUDVDWHNR 8GDODN JDUDWX GX SURLHNWX EDW EDORUHDQ MDUW]HNR 35*L 8GDOD%HVDLGH8GDOD LELOELGHD 3URLHNWXD H] GD PDUW[DQ MDUULNR DELDGXUD KDQGLNR WUHQDUHQ VRQGHRDN DPDLWX DUWH EDLQDLQIRUPD]LRJX]WLDMDVRWDGDJRSURLHNWXPDUGXOEDWHDQ ,QIRUPD]LRJHKLDJREHKDUL]DQH]JHURNRQWVXOWDWXGH]DNH]XHSURLHNWXD8GDOHDQ  

ůĞŵĞŶƚƵŚŝƐƚŽƌŝŬŽĞŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϱ


  ϭϬ͘^Ed/WE<͕>KdhZ<d^K//K< ϭϬ͘ϭ͘ ĞŝŶ ƐĞŶƚŝƉĞŶ ĞƚĂ ƐĞŶƚƐĂnjŝŽ ƐŽƌƚnjĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵ ƉĂŝƐĂŝĂŬ͍ Ğƌ ŶŽůĂŬŽ ŝĚĞŝĂŬ ĞƚŽƌƚnjĞŶ njĂŝnjŬŝnjƵ ďƵƌƵƌĂ ƉĂŝƐĂŝĂŚŽƌŝďĞŐŝƌĂƚnjĞĂŶ͍ŐŝĂŶĞnjĂŐƵƚnjĞŶĚƵnjƵŶĂƌƚĞůĂŶďĂƚĞŬĂnjĂůƚnjĞŶĚŝƚƵŚŽďĞŬŝĞŶ;ĂďĞƐƚŝ͕ŝĚĂnjůĂŶ͕ ƉŝŶƚƵƌĂ͘͘͘Ϳ͖ĞƐĂnjƵnjĞŝŶĚĞŶ͘ 3DLVDLD KRUUHN HUDNXVWHQ GX EHWLUDNR JDOGXNR GHQ EL]LPRGX EDW (] GD JHOGLW]HQ DUW]DLQLN H] PHDW]DULULN %DNDUULN JHOGLW]HQ GLUD NDOHDQ VROGDWD DWHUDW]HQ GXWHQ EDVHUULWDU NRQSURPHWLWXDN EDVHUULDULHXVWHQGLRWHQDNDKDOGHQQHXUULDQ /XUUDULORW]HQJDLWXHQNDWHDUHQD]NHQHNRNDWHEHJLDNJDUD/XUUDNHPDWHQGXHQDWLNH]GDEL]LLQRU D]WHUWX GXJXQ SDLVDLDQ %DVHUULWDUUHQ MDNLQGXULD GHVDJHUWXNR GD JDX]DN H] EDGLUD DOGDW]HQ (WRUNL]XQDVDVWUDNDHWDVDVLHQDGD 0LNHO/DERDUHQDEHVWLEDWHNLVODW]HQGXSDLVDLDKRQHNHUDJLWHQGL]NLGDQVHQWVD]LRDNj

ϭϬ͘Ϯ͘'ĂůĚĞƌĂŚĂƵĞŝĞƌƌĂnjĂŐŽĞƌĂŶƚnjƵŶĂŚĂůŝnjĂƚĞŬŽ͕ƉĂŝƐĂŝĂŬŝnjĂŶĚŝƚnjĂŬĞĞŶĞnjĂƵŐĂƌƌŝďĂƚnjƵŬĂĚŝĞƌĂnjƚĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵŐƵ͕ĞƚĂĞnjĂƵŐĂƌƌŝďĂŬŽŝƚnjĂĚĞƐŬƌŝďĂƚnjĞŬŽĂĚũĞŬƚŝďŽĞnjďĞƌĚŝŶĂŬ͘ h'ZZ/

:<d/KZ/E<h<ZE;h<Zdh'K</EͿ

(VNDOD

'ŽdžŽĂ

ddžŝŬŝĂ

ĂďĂůĂ

WĂŶŽƌĂŵŝŬŽĂ

$QL]WDVXQD

hŶŝĨŽƌŵĞĂ

^ŝŶƉůĞĂ

ŝďĞƌƚƐŽĂ

<ŽŶƉůĞdžƵĂ

(KXQGXUD

>ĞƵŶĂ

WŝŬŽƌĚƵŶĂ

WŝŬŽƌůŽĚŝŬŽĂ

WŝŬŽƌŽƐŽůŽĚŝŬŽĂ

.RORUHD

<ŽůŽƌĞďĂŬĂƌƌĂ

DŽƚĞůĂ

<ŽůŽƌĞƚƐƵĂ

ŝnjŝͲďŝnjŝĂ

2UHND HWD SURSRUW]LRD

,ĂƌŵŽŶŝĂƚƐƵĂ

KƌĞŬĂƚƵĂ

0XJLPHQGXD

ĂƌĞĂ

>ĂƐĂŝĂ

ƌŝŶĂ

'ŽƌĂďĞŚĞƌĂƚƐƵĂ

6HJXUWDVXQD

ƌŽƐŽĂ

^ĞŐƵƌƵĂ

ĞůĚƵƌŐĂƌƌŝĂ

ƌƌŝƐŬƵƚƐƵĂ

/DVDLWDVXQD HWD EDNDUGDGHD

hƌƌƵƚŝŬŽĂ

>ĂƐĂŝĂ

 Ăƚ ĚĂƚŽƌƌĞŶĂ

 WŝdžŬĂ njĂƌĂƚĂƚƐƵĂ

Ğnj

ďĂƚ

<ĂŽƚŝŬŽĂ

ĂůĂƉĂƌƚĂƚƐƵĂ

ϭϬ͘ϯ͘ /ŬƵƐŵĞŶĂnj ŐĂŝŶĞŬŽ njĞŶƚnjƵŵĞŶĞŶ ďŝĚĞnj njĞƌ ŶŽůĂŬŽ ƐĞŶƚƐĂnjŝŽĂŬ ũĂƐŽƚnjĞŶ ĚŝƚƵnjƵ ;ƵƐĂŝŵĞŶĂ͕ ĞŶƚnjƵŵĞŶĂ͕ƵŬŝŵĞŶĂ͕ĚĂƐƚĂŵĞŶĂͿ͍ĞƌŶŽůĂŬŽƐŽŝŶƵĂŬĞŶƚnjƵƚĞŶĚŝƌĂ͍^ŽŝŶƵŚŽƌŝĞŬŶŽůĂŬŽƐĞŶƚŝƉĞŶĂŬ ƐŽƌƚnjĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵƚĞ͍ ĞŝŶ ƵƐĂŝŶ ŶĂďĂƌŝƚnjĞŶ ĚŝƚƵnjƵ͍ Ğƌ ŶŽůĂŬŽ ŽƌŽŝƚnjĂƉĞŶĂŬ ĞŬĂƌƚnjĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵƚĞ ďƵƌƵƌĂ ƵƐĂŝŶ ŚŽƌŝĞŬ͍ Ğƌ ŶŽůĂŬŽ ƐĞŶƚƐĂnjŝŽĂŬ ƐŽƌƚnjĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵ ƉĂŝƐĂŝĂŬ ĂnjĂůĞĂŶ͍ ĞŝŶ njĂƉŽƌĞ ĞŬĂƌƚnjĞŶ ĚŝnjŬŝnjƵ ďƵƌƵƌĂ͍ $ELDGXUDKDQGLNRREUHQHWD.REDWHKDUURELDUHQXUUXWLNR]DUDWD 2URNRUUHDQLVLOWDVXQDGDQDJXVLHWDSDNHDLVODW]HQGX 8GDOD DX]RDUHQ LQJXUXDQ KDUW]HQ GLUD EDVHUUL JLURNR VRLQXDN VHJD SLNDW]HQ WUDNWRUHDN EHKLHQ HWD DUGLHQ RUURD XPHHQ MRODVDN RLODUUHQ NDQWXD ,ELOELGHDQ ]HKDU LVLOWDVXQD GD QDJXVL HWD EDNDUULHQW]XWHQGLUDJDQDGXDUHQW[LQW[DUULHQVRLQXD 2UDLQGLN KDUWX GDLWH]NH EDVHUUL LQJXUXNR XVDL EHUH]LDN W[LPLQLHWDNR NHD DQLPDOLHQ JRURW]DN VLPDXUUDHWDEHODUHEDNLEHUULD 8GD]NHQHWDQHJXNRJRL]KRW]HWDQQDEDULW]HQGDOXUUDUHQDUQDVD 6HQW]D]LR JX]WL KRULHN HNDUW]HQ GLGDWH JRJRUD QLUH KDXUW]DURD 2UDLQ DW]HUD EHJLUDWX HWD QLUH KDXU]DURNRSDLVDLLQWHQWVRKXUXDOGDWXGDEDNDUULNHVLVWLW]HQGDQLUHRURLW]DSHQHWDQHWDKRUUHN PHODQNROLD VRUWDUD]WHQ GLW EDUUXDQ $]NHQHNR  EHUURJHL XUWHHWDQ SDLVDLD DOGDWX GD D]NHQHNR EL PHQGHHWDQ EDLQR D]NDUUDNR HWD KRUUHN XW]L QDX KDXU]DURNR HUUHIHUHQW]LDULN JDEH (]LQ QDL] EXHOWDWXQLUHKDXUW]DURNRSDLVDLHWDUDEDEHVELODKDLQEDWGHVDJHUWXGLUHODNR ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϲ


  ϭϬ͘ϰ͘ƐŬƵĂůĚĞŬŽĞĚŽƵĚĂůĞƌƌŝŬŽŐĞƌƚĂŬŝnjƵŶŚŝƐƚŽƌŝŬŽĞŝůŽƚƵƚĂŬŽƉĂŝƐĂŝĂĂůĚĂ͍ĞƌŐĞƌƚĂƚƵnjĞŶnjĞŚĂnjŬŝ͍ ƐƉĂůĚŝŬŽ ƉĂƐĂĚŝnjŽƌĞŶ ďĂƚ ŐŽŐŽƌĂƌĂnjƚĞŶ ĚŝnjƵŶ ĞůĞŵĞŶƚƵƌŝŬ ďĂ Ăů ĚĂ ďŝƐƚĂŶ͍ ƵƌĞ ĂƌďĂƐŽĞŶ ďŝnjŝƚnjĂƌŝ ůŽƚƵƚĂŬŽ njĞƌďĂŝƚ ďĂ Ăů ĚĂ ƉĂŝƐĂŝĂ ŚŽƌƌĞƚĂŶ͍ ƵƌĞ ŚĂƵƌƚnjĂƌŽŬŽ ĞĚŽ ŐĂnjƚĂƌŽŬŽ ŽƌŽŝƚnjĂƉĞŶĂŬ ĞƚŽƌƚnjĞŶ Ăů njĂŝnjŬŝnjƵŐŽŐŽƌĂƉĂŝƐĂŝĂŚŽƌŝŝŬƵƐƚĞĂŶ͍ĞŝŶƚnjƵŬ͍ĞƌŶŽůĂŬŽĞŵŽnjŝŽĞŬŝŶůŽƚnjĞŶĚƵnjƵƉĂŝƐĂŝĂŚŽƌŝ;ƉŽnjĂ͕ ƚƌŝƐƚƵƌĂ͕ďĞůĚƵƌƌĂ͕ŚĂƐĞƌƌĞĂ͘͘͘Ϳ͍ 1LUH KDXU]DURD ORWXWD GDJR SDLVDLD KRUUL QLUH DLWD 8GDOD DX]RNR EDVHUUL EDWHNRD ]HODNR +DUUHPDQ KRUUHN ODJXQW]HQ GLW SDLVDLD EHJLUTW]HQ ELKRW]DUHQ EHJLHNLQ HWD H] DXUSHJLNRHNLQ ,ELOELGHDUHQ HGR]HLQ WRNLWDQ NRNDWXWD LNXVWHQ GLWXW RUDLQGLN QLUH DLWDUHQ DOEDUNHQ D]WDUQDN OXUUHDQ HWD QLUH DLWWDMDXQDUHQDN HWD QLUH DXUUHNR JX]WLHQDN 2URLW]DSHQ KRULHN HNDUW]HQ GLGDWH JRJRUDODVDLWDVXQDEDNHDKDUPRQLDHWDEL]LSR]D %DGDJRDEHVWLEDWEL]LSHQKRULHNLVODGDW]HQGXHQD0LNHO/DERDUHQ,]DUUHQ+DXWVD3DUDJUDIREDW DXNHUDW]HNR QL VRUWX QLQW]HQ HQERU EHUHWLN VRUWXNR GLUD EHVWHDN ERUURND KRQWDQ LUDXQJR GXWHQ ]XKDLW]DGD[NDJD]WHDNಹ 3DLVDLDKRUUHWDNRSDVDGL]RKLVWRULNRDNL]DQGDLWH]NH 0DUL SHUWVRQDLD PLWRORJLNRDN DQERWRNR GDPD HGR VH³RULH  HJRQDOGLDN HJLWHQ ]LWXHQ 8GDODW[HQ HWDKDQGLNEHKDW]HQ]XHQEHUHOXUUDOGHD *HUUD]LELOHDQKDLQEDWDUUDVDWHDUUHNKLHVHJLQ]XHQ%L]NDLUDEDVRKRULHWDWLNEDUQD *HUUD]LELODUHQRVWHDQHVWUDSHUORD *DUUDQW]LWVXHQD GD 8GDODW[ PHQGLDN JRUGHW]HQ ]XHQ DOW]DLUXDUHQ NRPHQW]LRD (UGL $URDQ $UUDVDWHNR DOW]DLUXD NDOLGDGH RQHNRD ]HQ (XURSD PDLODQ HWD $UUDVDWHQ (XURSD JX]WLNR NRPHUW]LDQWHDN]HXGHQVDVRLKDUWDQ     

 ϭϬ͘ϱ͘ WĂŝƐĂŝĂ ŚŽƌƌĞŬ ďĂ Ăů ĚƵ ůŽƚƵƌĂͬnjĞŶƚnjƵ ĞƐƉŝƌŝƚƵĂů ĞĚŽ ĞƌůŝũŝŽƐŽƌŝŬ njƵƌĞƚnjĂƚ͕ ĞĚŽ ŶŽůĂďĂŝƚĞŬŽ ŵĂŐŝŬŽƚĂƐƵŶŝŬ͍ĞƌŬĞŵĂƚĞŶĚŝŽĞnjĂƵŐĂƌƌŝŚŽƌŝ͍ 1LUHW]DW SDLVDLD KRUUHN GDXND ]HQW]X PHGL]LQDOD  EDOVDPLNRD ,ELOELGHDN ODJXQW]HQ GX QRUEHUH EDUUXUD EHJLUDW]HNR OXUUDUHNLQ NRQHNWDW]HNR HWD ]HUXUD EHJLUDW]HNR *L]DNLDN WRNL JDUDLDN DXNHUDWXL]DQGLWX-DXQJRLNRDUHNLQNRQHNWDW]HNR+RUUHQDGLELGHGLUD8GDODW[WRQWRUUHDQGDJRHQ DLQW]LQDNR PRQDVWHJL EDWHQ D]WDUQDN .ULVWDXD QDL]HQ DOGHWLN ]HQW]X HUOLJLRVRD HPDWHQ GLRW EL]LW]DUL

HWD

SDLVDLD

KRUL

LNXVWHDHQW]XWHDXVDLQW]HDVHQWLW]HD

GD

HOL]NL]XQLN

KREHUHQD

-DXQJRLNRDULHVNHUUDNHPDWHNR     

 ^ĞŶƚŝƉĞŶĞƚĂĂƐŽnjŝĂnjŝŽĞŬƉĂŝƐĂŝĂŚŽŶĞƚĂŶĚƵƚĞŶƉŝƐƵĂͬŐĂƌƌĂŶƚnjŝĂŽŶĚŽŬŽĂĚĂ͗ EĂŐƵƐŝĂ

EĂďĂƌŵĞŶĂ

ƌƚĂŝŶĂ

ĂdžƵĂ

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϳ


  ϭϭ͘^d><K/Z/d/<K/E&KZ D/KK^'ZZ/ KƌĂŝŶ ĂƌƚĞ ĂnjƚĞƌƚƵƚĂŬŽ ĞůĞŵĞŶƚƵĞnj ŐĂŝŶ ĂnjƉŝŵĂƌƌĂƚƵ ŶĂŚŝ ĚƵnjƵŶ ďĞƐƚĞ ĞnjĞƌ ďĂ Ăů ĚĂ͍ ƐƉĂnjŝŽ ŚĂƵ ĂƵƌƌĞŬŽĂƚĂůĞƚĂŶƐĂƌƚƵĞnjnjĂŝnjŬŝnjƵŶĂnjĂůƉĞŶĂŬŐĞŚŝƚnjĞŬŽĞƌĂďŝůĚĞnjĂŬĞnjƵĞƌĞ͘ $UUDVDWHNR 8GDODN GDXND DVPRD EDORUHDQ MDUW]HNR 35*L  8GDOD%HVDLGH8GDOD LELOELGHD 3URLHNWXDLGDW]LWDGDJRHWDNRQWVXOWDWXGDLWHNH8GDOHDQEHKDUL]DQH]JHUR $UUDVDWHNR HWD (ORUULRNR 8GDOHN HVNDWX GXWH 8GDODW[ PHQGLD %LRWRSR QDWXUDOD L]HQGDW]HD (XVNR -DXUODULW]DUHQDXUUHDQ $7$/$ /HKHQ HVDQ EH]DOD 8GDOD DX]RDQ KDVWHQ GD HWD %HVDLGH PHQGLUDLQR GRD JRLNR ELGHWLN HWD JHUR EHKHNR ELGHWLN 8GDOD DX]RUDLQR GRD LELOELGHD DPDLW]HNR (VDQ GDLWHNH JRLNR ELGHD GHOD KDUULWVXDJRD %HVDLGH LQJXUXD HWD KRUWLN EHKHNR ELGHD KDUWXWD 8GDODUDLQR SDLVDLD H] GD KDLQ KDUULWVXD ,ELOELGHDUHQ LQJXUXDQ LNXVL GDLWH]NHHQ HUDLNLQDN HOXU]XORD KDUURELDN DUW]DLQ W[DERODN H]NRUWDN KDUUL]NR KRUPDN HWD LWXUULDN  NDUHKDUUL] HJLQ GLUD 8GDOD DX]RDQ GDXGHQ EDVHUUL JHKLHQDN HUH NDUHKDUUL] HJLQDN GLUD KDOD HUH EDGDJR EDVHUULUHQ EDW HGR EHVWH HWD HOL]D KDUHKDUUL]HJLQDN $7$/$ /HKHQ HVDQ EH]DOD JXUH SDLVDLD 8GDODW[ PHQGLDUHQ EDEHVHDQ GDJR HWD EL]NDUUD EDEHVWXWD GDJR LSDUUDOGHNR KDL]HHQJDQGLN +DL]H GRPLQDQWHD GD PHQGHEDOGHNRD EDLQD H]LQ GD HVDQ KDL]H ]DNDUUD GDELOHQLN RURNRUUHDQ +DOD HUH DJHUW]HQ GLUD KDL]HDUL ORWXWDNR OHNXL]HQDN DGLELGH] +DL]HW]D /DLQRDHJXUDOGLDUHNLQORWXWDGDJRHWDHVDQGDLWHNHHJXUDOGLDNODJXQW]HQGXHQHDQSDLVDLDJDUELD GHOD $7$/$ $EHOW]DLQW]DULORWXWDNRHUDLNLQDNGDXGH8GDODDX]RDQEHUWDQ%DWH]HUHGLUDEDVHUULDUHQRQGRDQ GDXGHQ ERUGDN HGR W[DERODN *DXU HJXQ 8GDOD DX]RD XUEDQL]DW]HNR SODQ EHUH]LD GDJRPDUW[DQ HWDERUGD]DKDUUDNRUGH]NDWXNRGLUDNRUWDEHUULHNLQ ,ELOELGHDQ ]HKDU ED]HXGHQ DUW]DLQW]DUHNLQ ORWXWDNR ERUGD HGR W[DERODN HWD HVNRUWDN *DXU HJXQ EDNDUULNJHOGLW]HQGLUDKDLHQKRUPD]DKDUUDNJDUDLEDWHNREL]LPRGXDUHQWHVWLJXLVLODN $7$/$ 0DLWH GLWXW PDLWH JXUH ED]WHUUDN ODQEURDN L]NXWDW]HQ GL]NLGDQHDQ =HU L]NXWDW]HQ GXHQ H] GLGDQHDQ LNXVWHQ X]WHQ RUGXDQ KDVWHQ EDLQDL] L]NXWXNRD QHUH EDUUXDQ SL]WHQ GLUHQ ED]WHU PLUHVJDUULDNLNXVWHQ 3DLVDLD KRUL LNXVWHQ GXGDQHDQ HWRUW]HQ ]DL]NLW JRJRUD KLW] EDNDQDN DGLELGH] $JURHNRORJLD LUDXQNRUUDDPDOXUUDJL]DNLDHWDEHUHLQJXUXDJXUHOXUUDJXUHHWRUNL]XQDDUEDVRDNVXVWUDLDN QLUHDLWDUHQHW[HDEDVHUULDKHUULDKDUPRQLDEDNHDHGHUWDVXQD-DXQJRLNRDHWD]HUXD

 

ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϴ


  ,<dZ/hZh<Kdh< &ŝƚdžĂ ďĞƚĞƚnjĞŶ ĚƵĞŶĂƌĞŶ ŝnjĞŶͲĂďŝnjĞŶĂŬ͗ 3HOOR *DUDL ,ULJRLHQ /DQGD ,QJXUXQHNR 7HNQLNDULD $UUDVDWHNR 8GDOHDQ

ĂƚĂ͗      dŽŬŝĂ͗$UUDVDWH /ďŝůďŝĚĞĂŶŽůĂĞŐŝŶĚƵnjƵŶ͕ĞĚŽďĞŚĂƚŽŬŝƌĂŶŽůĂŝƌŝƚƐŝnjĂƌĞŶ ƵƚŽnj

KŝŶĞnj

ŝnjŝŬůĞƚĂnj

ĞƐƚĞůĂ;njĞŚĂnjƚƵ͗͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϳ

dƵƌŝƐŵŽĂƌŝ ďĞŐŝƌĂ ŝďŝůďŝĚĞĂͬďĞŚĂƚŽŬŝĂƌĞŶ ďĂůŝŽĂ ĂŐĞƌŝĂŶ ũĂƌƚnjĞŬŽ ĞůĞŵĞŶƚƵƌŝŬ ĂƵƌŬŝƚƵ Ăů ĚƵnjƵ ;ƉĂŶĞůĂŬ͕ ƐĞŝŶĂůĞnjƚĂƉĞŶĂ͕ůŝďƵƌƵdžŬĂŬ͕tĞďŽƌƌŝĂ͘͘͘Ϳ͍ 6HLQDOH]WDSHQDHWD0DQNRPXQLWDWHDHQOLEXUXW[RD          

/ďŝůďŝĚĞĂƌĞŶnjĂŝůƚĂƐƵŶͲŵĂŝůĂ͕ĞĚŽďĞŚĂƚŽŬŝƌĂŝƌŝƐƚĞŬŽnjĂŝůƚĂƐƵŶͲŵĂŝůĂŶŽůĂďĂůŽƌĂƚƵŬŽnjĞŶƵŬĞ͍ KƐŽĞƌƌĂnjĂ;ĂƵƚŽnj ĞĚŽŐƵƌƉŝůͲĂƵůŬŝĂŶ ĞŐŝƚĞŬŽŵŽĚƵŬŽĂͿ

ƌƌĂnjĂ;ŽŝŶĞnjƚŽŬŝ ůĂƵĂŶĞƚĂďŝĚĞnjĞůĂŝĂŶ ĞŐŝƚĞŬŽĂͿ

ƌƚĂŝŶĂ;ŽŝŶĞnjŵĂůĚĂ ƚdžŝŬŝĂƌĞŬŝŶĞƚĂŬŽƐŬĂĚƵŶ ďŝĚĞĂŶĞŐŝƚĞŬŽĂͿ

ĂŝůĂ;ŽŝŶĞnjĂůĚĂƉĂ ŚĂŶĚŝĂŶĞƚĂďŝĚĞ ŵĂůŬĂƌƚƐƵĂŶĞŐŝƚĞŬŽĂͿ

/ďŝůďŝĚĞĂĞŐŝƚĞŬŽĞĚŽďĞŚĂƚŽŬŝĂŶƉĂŝƐĂŝĂƌŝďĞŐŝƌĂĞŐŽƚĞŬŽnjĞŶďĂƚĚĞŶďŽƌĂŐŽŵĞŶĚĂƚƵŬŽnjĞŶƵŬĞ͍ ϭϬŵŝŶƵƚƵĞĚŽ ŐƵƚdžŝĂŐŽ

ϭϬͲϯϬŵŝŶƵƚƵ

ϯϬͲϲϬŵŝŶƵƚƵ

ϲϬŵŝŶƵƚƵďĂŝŶŽŐĞŚŝĂŐŽ

hƌƚĞŬŽnjĞŝŶƐĂƐŽŝĂŶŐŽŵĞŶĚĂƚƵŬŽnjĞŶƵŬĞŝďŝůďŝĚĞĂͬďĞŚĂƚŽŬŝĂ͍ ĚŽnjĞŝŶ

EĞŐƵĂ

hĚĂďĞƌƌŝĂ

hĚĂ

hĚĂnjŬĞŶĂ

KŶĚŽŬŽnjĞŝŶďĂůŝŽŐƵƐƚƵŬŽĚŝƚƵnjƚĞŶƉĞƌƚƐŽŶĞŝŐŽŵĞŶĚĂƚƵŬŽnjĞŶŝĞŬĞŝďŝůďŝĚĞĂͬďĞŚĂƚŽŬŝĂ͍ ĂŬĂƌĚĂĚĞĂ͕ ůĂƐĂŝƚĂƐƵŶĂ

EĂƚƵƌĂƌĞŬŝŶ KŶĚĂƌĞŚŝƐƚŽƌŝŬŽͲ ŚĂƌƌĞŵĂŶĂ ĂƌƚŝƐƚŝŬŽĂ

ĂƐĞƌƌŝͲĞƚĂ ŚĞƌƌŝͲŐŝƌŽĂ

EĞŬĂnjĂƌŝƚnjĂĞƚĂ ĂďĞůƚnjĂŝŶƚnjĂƌĞŶƉƌŽĚƵŬƚƵĂŬ

'ĞŚŝƚƵŶĂŚŝĚƵnjƵŶďĞƐƚĞůĂŬŽĚĂƚƵƌŝŬ͍ 3HOOR*DUDL,ULJRLHQ /DQGD,QJXUXQHNRWHNQLNDULD $UUDVDWHNR8GDOD  SJDUDL#DUUDVDWHPRQGUDJRQQHW $]WHUWXWDNRSDLVDLDUHQDUJD]NLDN KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW KWWSZZZIOLFNUFRPSKRWRVSDLVDLDLQVHW

 ĂƐĞƌƌŝͲƉĂŝƐĂŝĞŶďĂůŝŽĂŬĂnjĂůĞƌĂƚnjĞŬŽĨŝƚdžĂ͘>ĂŶĚĂͲƉĂŝƐĂŝĂĂƚůĂŶƚŝŬŽĞŶďĂůŝŽĂŬĂŐĞƌŝĂŬũĂƌƚnjĞŬŽƉƌŽŝĞŬƚƵĂ͕ϮϬϭϮͲϭϯ  

ϵ


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? ez da ia harri biluzirik ikusten, eraikinetan eta bideen ezpondatan izan Lurrazalean  ezik. Baina aldi berean, Goiazoko San Martzial inguruan (deskribatutako eremuaren ekialdea) Bergarako zona karstiko bakarra aurkitzen dugu, leize handi batek eta hainbat kobek nortasuna ematen diotelarik inguru honi. Hemen, harria kararria da. Eta inguruaren beste aldean berriz (eki-iparraldean), Angua inguruan adibidez, harriak basaltoak dira (pillow-labak),. hauek ere originalak.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... Hainbat iturrik toponimoak sortu dituzte: Askatsu, Usoiturri. Baina bestela, ez urak ez haizeak ez daukate eragin nabarmenik.



Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

â&#x153;&#x201D;

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? forma borobildu leunak dira nagusi erliebean, nahiz eta batzuetan maldak Mendien  nahiko handiak diren. Forma borobildu era armoniatsuak dira. Proposatzen den ibilbidea magal horietan zehar Bergarako hiriguneari bira ematen dio eta beraz mendixka hauen magalak funtsezko elementuak direla esango nuke. Bestalde, kontraste handia dago bailararen hondo lauarekin.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

â&#x153;&#x201D;

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? 

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Hirigunea inguratzen belardiak, hariztiak eta pinu landaketak dira nagusi. Baserrien inguruan baratzak ere ikusten dira eta han hemenka sastrakadiak ere bai, gero eta gehiago..



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da:

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? sakabanatuak alde batera utzita, nekazaritzaren, abeltzantzaren eta Harizti 

basogintzaren eragina erabatekoa da. Lurraren erabilera intentsoa izan da eta landaredi-paisaia erabat baldintzatu du, noski . Lur hauetako ekoizpena, hiriguneko populazioren sostengurako garrantzitsua izan da. Abere nagusia behia da. Pinu landaketek belardiak ordezkatu dituzte sail batzuetan. eta abeltzantza behera doa eremu batzuetan (Angua aldean esate baterako), belardien ordez sastrakadia hasi delak

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako “hutsuneak” betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? poñulazio eredua mantentzen da, baserriz osatua gehienbat. Hala ere, Goiauzoan 

badaude txalet erako eraikin berriak ere. Dena den, hankuntza handirik ez da egon.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ibilbidearen ekialde/iparraldeko zatia trenbideak utzitako bidetik igarotzen da. Eta hegoaldekoan, Goiauzoan, antena batel eta elektrizitate sarearen kableek badute eragina paisaian.



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? eta Agirre auzoko eraikin batzuk garrantzitsuak dira ondarearen Goiauzoako 

ikuspegitik: Zupide, Lamañotorre, Agirreko garaia. Eta goian aipatutako trenbideak ere leku berezia dauka herri honen historian. Moiua dorrea ere ibilbidearen ondoan dago, hirigunearen eta landa eremuaren mugan gaur egun.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. eramaten dit landa eremuko paisaia eta hirigune/industriagune arteko Hausnarketara  muga inguru honek. Historiaz, gizarteaz eta Jasangarritasunaz pentsatzeko leku aproposa da.

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Aniztasuna

Uniformea

Ehundura

Leuna

Kolorea

Kolorebakarra

Oreka proportzioa

eta

Harmoniatsua

Mugimendua Segurtasuna Lasaitasuna eta bakardadea

Sinplea

✔ Pikorduna Motela

✔ Orekatua

Barea

Erosoa Urrutikoa

Txikia

Lasaia

✔ ✔

Segurua Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa

✔ Koloretsua Bat datorrena

Bizi-bizia ez

✔ Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria Pixka zaratatsua

Kaotikoa

bat

Arriskutsua Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Kontrastea jasotzen da. Txoko bare eta naturalak, abeltzantzari lotutako eremuak bere usain eta zarata bereziekin, hirigune/industriagunearen ikuspegi panopramikoak eta hango zaratak…



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? San martzial erromeria ospetsua (Bergarako jai nagusietako bat, Unamunok deskribatua XX. mende hasieran) bertan ospatzen da, leku oso estimatua da herritar guztiengatik. Bestalde, iparraldeko/ekialdeko trenbidea Bergarako garapenari erabat lotuta dago.



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? San Martzial iturria, baselizen eta leizeen inguruko beste batzuk bezala, gaixotasunak sendatzeko erabili izan da. San martzialgo leizeko urak (errekatxo bat doa azpian) Agorrosin baserriko sukaldean azaleratzen zela zioen auzoko kondairak.



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. Oso     leku aproposa da biodibertsitatea eta paisaia kontserbatu/leheneratzeak eta horren

gozamenak bat egiteko landa eremuko lehen sektoreko jarduera bultzatzearekin, ekoizpena handitzearekin kontsumitzaileengandik gertu etab.

Asmo horrekin bergarako Udalean "Gerriko berdearen" asmoa dago aspaldi mahai gainean.

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Iñaki Irizar Unzilla Data: 2012-10-31 (Bergarako hirigunea inguratzen duten lurrak: gerriko Berdea SL-Gi 38) Tokia: Bergara 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Planoa prestatu da, San Martzialen ohiturei eta biodibertsitateari buruzko panelak daude, baina diskurtso orokorra landu gabe dago oraindik.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke?

✔ Oso erraza (autoz

Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

✔ Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

✔ 60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? 

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Fitxa honen egilea PAISAIA S.L. da. Fitxa Gipuzkoa eta Bizkaiko 9 Landa Garapen Elkartek sustatutako “Landa-paisaia atlantikoen balioak agerian jartzeko jarduerak” izeneko proiektuaren baitan sortua da 2012an. Fitxa ECOVASTek 2006an argitaratutako “Landscape Identification. A guide to good practice” izeneko argitalpenean oinarritzen da. Erabili nahi izanez gero, mesedez egilearekin harremanetan jar zaitez.

OHARRA: fitxa honen helburua inolako ezagutza tekniko bereziren beharrik gabe edonork paisaiaren azterketa egiten laguntzea da, Landa Garapen Elkarteek burututako proiektuaren baitan. Betetzeko orduan dudak badituzu, deitu lasai 686738152 telefonora edo bidali mezua paisaia.atl@paisaia.com posta elektronikora. Fitxa Europa mailan garatutako metodologia jakin batean oinarritzen da. Elementu bakoitzak paisaian duen pisua baloratzeko aukeran ematen dizkizugun lau mailen artean bat aukeratzeko orduan, ondoko argibideak proposatzen ditugu: ƒ

Nagusia : elementua aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, behatoki gehienetatik ikus daiteke, eta paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio.

ƒ

Nabarmena : elementuak aztertzen den paisaiaren zati zehatz batean paisaiaren nortasuna/izaerari funtsezko ekarpena egiten dio, edo aztertzen den paisaia guztian zehar hedatzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Ertaina : elementua aztertzen den paisaiaren puntu gehienetan agertzen da, baina bere nortasuna/izaeran ez da elementu nagusia.

ƒ

Baxua: aztertzen den paisaian zehar tarteka agertzen den elementua da, baina hala ere paisaiaren nortasuna/izaerari ekarpena egiten dio (adibidez, inguruko beste paisaia batzuetatik desberdinduz).

Proposatzen dizkizugun lehen 9 elementuen artean baten bat ez bada agertzen zuk aztertutako paisaian, ez duzu zertan atal hori bete behar. Aztertuko duzun paisaiaren argazkiak ateratzea gomendatzen dizugu, fitxa errazago betetzeko, eta fitxan jasotzen dituzun azalpenak irudiz hornitzeko.

1. HARRIAK (GEOLOGIA) Lurrazalean harri biluzirik ba al da? Azalera handia hartzen al dute? Zer kolore dituzte? Inguruko eraikinetan eta harresietan harri mota hori ikusten al da? gainetik Intxortara harri bolkanikoa da nagusi. bide ertzetan agerian Asentzio 

dagoelarik, harri bola oso bereziak ikus daitezke. Urrutira Udalaitz, Anboto, kurtzebarri edo Aitzkorriko mendi zerra ikus daitezke. Udalaitzek eta Anbotok egiten dute kontrasterik haundiena Angiozarko kolore berdeekin eta baserri eta zelaikein.

Harriek (geologiak) paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

✔ Ertaina

Baxua


2. KLIMA ETA URA Ura edo haizearen presentzia eta eragina nabarmenak al dira? Adibidez, toponimiak (tokien izenek) elementu horiei erreferentzia egiten die, ura ikusi edo entzuten da, urari lotutako landareak agertzen dira, lainoa maiz sortzen da, edo haizeak okertutako zuhaitzak daude... 

Asentzioko potzua da nabarmenena urari dagokionez. Bestalde, goizaldetan oso nabarmen pilatzen da behelainoa bailara barrenean, goiak garbi geratuz. baita bestaldera ere, goietan behelaino itxia eta afoinua eta bistza negu partean sarri izanez.. Angiozar errekaren goi ibilgua ondo ikusteko ibilbidea da

Klimak eta urak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

â&#x153;&#x201D;

Nabarmena

Ertaina

Baxua

3. ERLIEBEA (LURRAZALAREN FORMAK, GEOMORFOLOGIA) Paisaian ikusten diren forma nabarmenenak lurrazalarenak al dira (lautada zabalen lerro horizontalak, tontor harkaiztsuen horma bertikalak, mendixken forma borobildu leunak...)? Nola kokatzen dira eraikinak erliebearekiko (tontorren gainean, mendien hegalean, bailaren hondoetan...)? Lurrazalak dituen formak geometrikoak (marra zuzenez osatuak) ala organikoak (borobilduak) dira? Formak harmoniaz nahasten al dira, edo kontraste handiak daude haien artean? leunduak, berdeak eta zelai eta basoz estaliak ikus daite3zke hurbilean. Mendi Mendi 

harkaitsuak urrutira. Ibilobidetik hurbil INtxortako tontorrak daude eta orietan Gaztelu deitutakoa, ikuspegi bikainarekin bai Gipuzkoa zein Bizkaia aldera. Hurbileko mendi berde eta borobilduenm eta urrutiragoko mendi harkaitsuen artean kontraste haundua dago, harkaitzak, kare harriak, erliebe gogorragoa, zorrotzagoa, ematen dutelarik.

Lurrazalaren formek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

â&#x153;&#x201D;

Nabarmena

Ertaina

Baxua

4. LURZORUA Lurzorua begien bistan al dago, edo landarez estalita? Biluzik badago, zein da arrazoia (laborantza, erosioa...)? Bere koloreak paisaiaren koloreekin bat egiten al du, edo kontrastea dago haien artean? basoz eta zelaiz dago estalia. Kaltzada zaharraren ertzetan zein kamino Lurzorua 

berriaren alboan aurki dezakegu. Pinudia da nagusi paisaian, baina tarteka pagadi txikiak ikus daitezke eta bailara gainean Udalaitz mendi soildua.

Lurzoruak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

Baxua 2


5. LANDAREDIA Paisaiaren azalera handiena estaltzen duen elementua landaredia al da? Zein motatako landaredia agertzen da (belardiak, sastrakadiak, basoak)? Landarediaren hiru mota horiek nola tartekatzen dira paisaian (antzeko tamainako esparruak hartuz, mota batek osatutako oinarri zabalean beste motetako orban txikiekin...)? Nolakoak dira mota bat eta bestearen arteko mugak? Lerro-formako elementuak agertzen al dira (landarezko hesiak, zuhaitzen lerrokatzeak...)? Landarediak aldaketa nabarmenak sortzen al ditu paisaiaren koloreetan eta itxuran urtaroetan zehar? Pinudiak, pagadiak, zelaiak. Zelai eta soroak hesituak daude, bai alanbresz eta baita landare hesiz. kolore nabarmenenak zelaein eta basoaren artekoak dira. Udazkenean ikaragarri ederra bilakatzen da, berde eta gorriaren arteko bizitasuna nabarmkenduz.



Landarediak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

6. NEKAZARITZA, ABELTZAINTZA ETA BASOGINTZA Paisaian esparru zabala hartzen al dute? Zer nolako aldaketak sortzen dituzte nekazaritzak, abeltzaintzak eta basogintzak paisaiaren formetan eta urtaroen arteko aldaketetan? Nola erabiltzen dute lurra? Zer nolako eraikinak eta azpiegiturak dakartzate paisaiara? Erabilera hauen aldaketarik sumatzen al da paisaian (soroak zeuden tokietan belardiak edo basoak landatzea, eraikin berriak, lursailak uztea, sastrakak hedatzea, larreetan bazkatzen diren abereak gutxitzea...)? Abere zehatzen bat bereziki lotzen al da aztertutako paisaiarekin? (nekazaritza-abeltzantza) oso gutxitua dagoien arren paisaren znebait Baserrigintza  arlo orwaindik ere baserrigintzak moldatutakoak dira, abere gutxikin, baina etxe ingurua garbi izate aldera.

Nekazaritzak, abeltzaintzak edo/eta basogintzak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

â&#x153;&#x201D;

Ertaina

Baxua

7. ERAIKINAK ETA POPULATZE-EREDUA Tokiko ezaugarriak al dituzte eraikinek eta populatze-ereduak (tokiko materialekin eta eraikitzeteknikekin eginda daudelako, eraikinek taldekatzeko eredu jakina dutelako...)? Eraikin gehienak garai batekoak al dira, ala berriak? Nola joan dira hazten auzo eta herrixkak (aurrekoaren ertzetan eraikinak gehituz, aurretik zeuden guneetako â&#x20AC;&#x153;hutsuneakâ&#x20AC;? betez, gune berriak sortuz...)? Zer nolako aldaketak ari dira ematen eraikinetan eta auzo/herrixketan? zehar garai desberdinetako baserriak ikus ditzakegu, bai zurezko Ibilbidean 

egituradunqak zein harrizkoak. materialak bertakoak dira eta etxeak multzoan (Mainddaoko gunean esate baterako) zein sakabanatuta aageri dira. Etxe multzoek auzoak osatzen dituzte eta ibilbidean Angiozar Bailarako lau auzo ikus daitezke, bakoitzak lurraren okupazio era bat erakusten duelarik: sakabanatua, multzokoa, kalea sortzen duena, ..

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

3


Eraikinek eta populatze-ereduak paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

â&#x153;&#x201D;

Nabarmena

Ertaina

Baxua

8. GIZAKIAK EGINDAKO BESTELAKO ELEMEN TUAK (AZPIEGITURAK) Zer azpiegitura ikus/entzun daitezke paisaian (errepideak, trenbideak, hormigoizko eraikuntzak, industriak, harrobiak, antenak, parke eolikoak, elektrizitatearen sareak...)? Azpiegiturek bat egiten al dute paisaiarekin, integratzen al dira? Ertaroko Kaltzada Angiozar -Elgeta errepidea. Elgeta-Kanpazar errepidea.. Kanpazarko harrobia AHTko lanak Bailara barrenean



Gizakiak egindako bestelako elementuek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

Nabarmena

â&#x153;&#x201D; Ertaina

Baxua

9. ELEMENTU HISTORIKOAK Aztarna historikoak ikusgai al daude paisaian (garai bateko lursailen mugak, mugarriak, bide zaharrak, aztarna arkeologikoak edo prehistorikoak, garai bateko karobiak, errotak...)? Tokiko historiaren ebidentziak al daude agerian? Kontserbazio-egoera onean al daude? Elgetarako bide zaharra dago erdi eskutaturik. Angiozartik 

Gurutz bidea ere ia osorik dago, baina ikus ezin daitekelarik ia bide osoan. Bukera bikaina du Elizamendiko eliza ostean, antzinako Elgetarako bide ertzean. Aurten (2012an), Domu Santu jaia aprobetxatuz ibilbide eta erakusketa etnografikoa egin dugu bi egunetan, heriotzaren erritoen inguruan. Elizamendin Elizamendiko Ama-Birjinaren eliza dago (egoera kaxkarrean). Elizamendiko Ama haurdun dauden emnakumeen eta umeen zaindaria da. Jesus haurtxoari titia ematen dago. Jaia martxoaren 25ean ospatzen da. Handik gorago, gertu, Asentzioko ermita, sinbolikoki Kristoren hiltze eta zeruratzea irudikatuz espazio geografikoan.

Elementu historikoek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Nagusia

â&#x153;&#x201D; Nabarmena

Ertaina

Baxua

10. SENTIPENAK, LOTURAK ETA ASOZIAZIOAK 10.1. Zer sentipen eta sentsazio sortzen dizkizu paisaiak? Zer nolako ideiak etortzen zaizkizu burura paisaia hori begiratzean? Agian ezagutzen duzun artelan batek azaltzen ditu hobekien (abesti, idazlan, pintura...); esazu zein den. harremana, historia, erlijioa, Lasaitasuna, 

10.2. Galdera hauei errazago erantzun ahal izateko, paisaiak izan ditzakeen ezaugarri batzuk adierazten dizkizugu, eta ezaugarri bakoitza deskribatzeko adjektibo ezberdinak. Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

4


EZAUGARRIA

ADJEKTIBO EZBERDINAK AUKERAN (AUKERATU EGOKIENA)

Eskala

Goxoa

Txikia

Aniztasuna

Uniformea

Sinplea

Leuna

Pikorduna

Kolorebakarra

Motela

✔ Koloretsua

Harmoniatsua

Orekatua

Bat datorrena

Ehundura Kolorea Oreka proportzioa

eta

Mugimendua

Barea

Segurtasuna

Erosoa

Lasaitasuna eta bakardadea

Urrutikoa

✔ Lasaia ✔ Segurua ✔ Lasaia

Zabala

Panoramikoa

Dibertsoa

Konplexua

Pikor lodikoa

Pikor oso lodikoa Bizi-bizia

ez

Kaotikoa

Arina

Gorabeheratsua

Beldurgarria

Arriskutsua

Pixka zaratatsua

bat

Zalapartatsua

10.3. Ikusmenaz gaineko zentzumenen bidez (usaimena, entzumena, ukimena, dastamena) zer nolako sentsazioak jasotzen dituzu? Nolako soinuak entzuten dira? Soinu horiek nolako sentipenak sortzen dizkizute? Zer usain nabaritzen dituzu? Zer oroitzapen ekartzen dizkizute burura usain horiek? Zer nolako sentsazioak sortzen dizkizu paisaiak azalean? Zer zapore ekartzen dizkizu burura? Baso usaina, lora usaina, ganadu usaina, ke usaina, … Haizea zuhaitz artean igarotzen, txakur zaunka, txoriak, urrutira motoserra, … Goizeko argia da ederrena paisai hau gozatzeko, eguzkiak ekialdetik joten duenean, etxe guztien etxaurreak argitan eta behelaino aztarnak oraindik bailara barrenean…



10.4. Eskualdeko edo udalerriko gertakizun historikoei lotutako paisaia al da? Zer gertatu zen zehazki? Aspaldiko pasadizoren bat gogorarazten dizun elementurik ba al da bistan? Zure arbasoen bizitzari lotutako zerbait ba al da paisaia horretan? Zure haurtzaroko edo gaztaroko oroitzapenak etortzen al zaizkizu gogora paisaia hori ikustean? Zeintzuk? Zer nolako emozioekin lotzen duzu paisaia hori (poza, tristura, beldurra, haserrea...)? Erlijio ibilbideak. Elizamendiko Andra Mari ren jaia eta umeen bedeinkazioa, Aste Santuko gurutz bidea, Lurren bedeinkazioa, Asentzio jaia, Asentzioko udalodiak, Gerla denborako gertakizunak. Norberaren bizipenak oso oroitzaopen atseginak sortarazten dizkidate. Gerla denborakoak, aittajaunari eta aqmari entzundakoak, benetan triste etqa gogorrak .



10.5. Paisaia horrek ba al du lotura/zentzu espiritual edo erlijiosorik zuretzat, edo nolabaiteko magikotasunik? Zerk ematen dio ezaugarri hori? Bai, Gurutz bideak, Elizamendiko Andra Mariren elizak eta Asentzioko ermitak osotasun erlijioso bat dute, garai bateko erlijiosotasunaren adierazgarri, eta espazioa ikuspegi erlijioso horrekin nola antolatzen zenaren adierazgarri, hau da nola sakralizatzen zen espazio hori, etxeak-ermitak-auzoak-parrokia-baialara antolaketa mentala ikusteko aukera ematen duelrarik



Sentipen eta asoziazioek paisaia honetan duten pisua/garrantzia ondokoa da: Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

5


â&#x153;&#x201D;

Nagusia

Nabarmena

Ertaina

Baxua

11. BESTELAKO IRITZIAK EDO INFOR MAZIO OSAGARRIA Orain arte aztertutako elementuez gain azpimarratu nahi duzun beste ezer ba al da? Espazio hau aurreko ataletan sartu ez zaizkizun azalpenak gehitzeko erabil dezakezu ere. Ibilbideak-: 

-

Angiozarko kalea - Asentzio - Intxorta ibilbidea Ermiten ibilbidea Erroten ibilbidea Tumuloen ibilbidea Angiozar Bailarari bira

Ikuspegiak: - Asentziotik Hegoalderantza: Anboto-Udalaitz-Elgea-Aizkorri - Parteittitik - Zabaletamenditik Aralarrerako ikuspegia: Angiozar Bailara luzetara - Gaztelu mendi tontorra. - Sagasta gainetik Durangaldea Bestalde ekintzen artean identifikatuta ditugunak: - Errotak berreskuratzea - Ermitetako egokitzapen lanak: Elizamendi (Mainddao), San Bartolome (Zabaletamendi), San Bizente Parteitti) eta San Martin (Azkuneta) batipat. - Gurutzbidea berreskuratu - Hondare intanjiblea zaindu: Heriotzaren inguruko errituak, jaiak, umeen bedeinkazioa, etabar. - Elorrioraino joango litzatekeen bidegorri+mendibidea egokitu - Herribideak zehaztu eta publikotasuna zaindu 9. ATALA: Asentzio gainean eta Intxorta barrenean Intxortako gudaldiaren leku historiakoa dago..

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

6


BEHAKETARI BURUZKO DATUAK Fitxa betetzen duenaren izen-abizenak: Jesus Elortza Olabe Data: 2012-09-29 auzoa (Bergara) Tokia: Ubera 

Ibilbidea nola egin duzun, edo behatokira nola iritsi zaren Autoz

Oinez

Bizikletaz

Bestela (zehaztu:................................)

Turismoari begira ibilbidea/behatokiaren balioa agerian jartzeko elementurik aurkitu al duzu (panelak, seinaleztapena, liburuxkak, Web orria...)? Bertan bizi naiz. Ez dago turismoari begira elementu espezifikorik. Baina auzoko informazioarekin blog bat daukagu; baserrietara joateko bideetan baserriak ondo seinalizatuta dauzkagu ere.



Ibilbidearen zailtasun-maila, edo behatokira iristeko zailtasun-maila nola baloratuko zenituzke? Oso erraza (autoz edo gurpil-aulkian egiteko modukoa)

✔ Erraza (oinez toki lauan eta bide zelaian egitekoa)

Ertaina (oinez malda txikiarekin eta koskadun bidean egitekoa)

Zaila (oinez aldapa handian eta bide malkartsuan egitekoa)

Ibilbidea egiteko edo behatokian paisaiari begira egoteko zenbat denbora gomendatuko zenuke? 10 minutu edo gutxiago

10-30 minutu

30-60 minutu

60 minutu baino gehiago

Urteko zein sasoian gomendatuko zenuke ibilbidea/behatokia?

Edozein

Negua

Udaberria

Uda

Udazkena

Ondoko zein balio gustuko dituzten pertsonei gomendatuko zenieke ibilbidea/behatokia? Bakardadea, lasaitasuna

Naturarekin harremana

Ondare historikoartistikoa

✔ Baserri- eta herri-giroa

Nekazaritza eta abeltzaintzaren produktuak

Gehitu nahi duzun bestelako daturik ba al da? ez dago ibilbiderik auzoa ezagutzeko. Momentuan  Aztertutako paisaiaren argazkiak: http://www.flickr.com/photos/paisaia/9723748925/in/set-72157634539877969 http://www.flickr.com/photos/paisaia/9723748213/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9723746439/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727341466/in/set-72157634539877969 http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727333832/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9724098063/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727318144/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727310356/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727307648/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9724077423/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9727298610/in/set-72157634539877969/ http://www.flickr.com/photos/paisaia/9724063471/in/set-72157634539877969/

Baserri-paisaien balioak azaleratzeko fitxa. Landa-paisaia atlantikoen balioak ageriak jartzeko proiektua, 2012-13

7


Theatre Walks. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko http://www.lifescapeyourlandscape.org/Theatre-Walks.htm

7 . ER R EF ER E NT Z I EN Z E R R E ND A Arabar Errioxako Ardoaren ibilbidea. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, (e)tik http://www.rutadelvinoderiojaalavesa.com/eu/

uztailakaren

25a,

Year calendar MainÄppelHaus. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Year-calendar-MainAeppelHaus.htm

Aux Saveurs du Marais. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/Aux-Saveurs-du-Marais.htm Branding Guide. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren http://www.lifescapeyourlandscape.org/Branding-Guide.htm

29a,

-(e)tik

Campos Gómez, E., Collado Cueto, L. Á., Criado Clemente, B., Mesa León, B., Fernández Muñoz, S., Navacerrada Sánchez, J., … Santa Cecilia, F. (2010). El valor del paisaje: un repertorio de experiencias para la puesta en valor de los paisajes rurales españoles. Madrid: Ministerio de Medio Ambiente. Euskal Herriko Etxe Ekoizleen elkartea. (d. g.). Idoki. Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 29a, -(e)tik http://www.idoki.org/pages.php?nom=accueil Fundació el Solà. (d. g.-a). Fundació el Solà. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 18a, (e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Fundació el Solà. (d. g.-b). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.fundacioelsola.org/es Gandolfi, C. (Arg.). (2007). Catalogo delle buone pratiche per il paesaggio = Catalogue de bonnes pratiques pour le paysage = Catalogo de buenas practicas para el paisaje. Perugia: Alinea. Generalitat de Catalunya. (d. g.). La Carta del Paisatge: un instrument col.lectiu i voluntari de compromís a favor del paisatge. Protocol. Generalitat de Catalunya. La ruta´l quesu y la sidra. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.rutalquesuylasidra.com/ lifescapeyourlandscape. (d. g.). Berreskuratua 2012(e)ko uztailakaren 25a, -(e)tik http://www.lifescapeyourlandscape.org/ Observatorio del Paisaje de Catalunya. (2013). Cartas del paisaje. Observatori del Paisatge. Berreskuratua 2013(e)ko martxoakaren 7a, -(e)tik http://www.catpaisatge.net/esp/cartes.php

Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena

-(e)tik

260


Landa-eremu atlantikoen paisaia-balioak: oraina eta geroa. Txostenaren eranskina. Debagoiena  

Debagoieneko behin betiko txostenaren eranskinak

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you