Issuu on Google+


งานกับอุดมคติของชืวิต นพ.สงวน นิตยารัมภ์พงศ์ บนเส้นทางสมบุกสมบันสู่หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า จนถึงวันที่มีมะเร็งเป็นเงื่อนไขใหม่ของชีวิต และมิตรภาพมีความหมายใหม่


กว่ายี่สิบปีที่ผมเกาะติดทำงานหนักด้วยความใฝ่ฝัน ที่จะผลักดันให้เกิดการปฏิรูประบบบริการสุขภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เพราะเชื่อมั่นและมีความหวังว่า... สิ่งนี้จะนำไปสู่ความทั่วถึง เท่าเทียมและเป็นธรรมในสังคมได้ ตามความเชื่อและความตั้งใจตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษา แต่น่าเสียดายที่ในวันที่ผมได้เห็นว่า... สิ่งที่เป็นความฝันสูงสุดของชีวิตกำลังจะเป็นจริง เมื่อระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าของประเทศไทยได้เกิดขึ้น กำลังต้องการการฟูมฟักถักทอสานต่อให้มีความมั่นคง ก็กลับเป็นวันที่ผมพบว่าตัวเองมีโรคที่ทุกคนเกรงกลัวอยู่ในร่างกาย... ความท้าทายในชีวิตผมนับจากวันที่พบโรคมาจนถึงวันนี้ จึงไม่ใช่เพียงความท้าทายของงานและภารกิจที่ยังไม่เสร็จสิ้น แต่ยังเป็นการท้าทายกับ “หัวใจ” ตัวเอง ที่ชีวิตต่อจากนี้ไปจะไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว ผมไม่สามารถอยู่แบบเดิม........ใช้ชีวิตแบบเดิมได้อีกแล้ว เพราะวันนี้ผมมีมะเร็งอยู่ในร่างกาย... ผมต้องเปลี่ยนแปลงตนเองไปในหลายๆ ด้าน เพื่อจะอยู่ต่อไปอย่างดีที่สุด กับเงื่อนไขใหม่ที่มาอาศัยอยู่ด้วยโดยมิได้เชื้อเชิญ...


ในท่ามกลางความยากลำบากที่ต้องผจญกับเงื่อนไขใหม่ของชีวิต ผมได้สัมผัสความอบอุ่น จากครอบครัว จากผู้ร่วมงาน จากอาจารย์และผู้หลักผู้ใหญ่ที่ผมเคารพนับถือ และจากเพื่อนทั้งที่สนิทและไม่สนิทจากทั่วสารทิศอย่างคาดไม่ถึง ความรัก ความห่วงใยที่ผมได้รับทำให้ผมได้ทบทวนถึงน้ำใจและมิตรไมตรี กับความโชคดีของผมที่ได้รับมาตลอดชีวิต จากผู้เป็นที่รัก ณ ที่ต่าง ๆ และในโอกาสต่างๆ กัน ผู้เป็นที่รักที่ทำให้ความมืดมิดที่ผมต้องผจญ มีความสว่างไสวเรืองรองปะปนอยู่ทั่วไป เป็นแสงสว่างแห่งมิตรภาพที่ช่วยเยียวยาและหล่อเลี้ยงชีวิต จึงเป็นที่มาของความรู้สึกขอบคุณ “แด่ ทุกคนผู้เป็นที่รัก”


ı

คํ า นิ ย ม

ı

ประวัติวีรบุรุษไซร้ ว่าอาจจะยังชนม์ และยามจะบรรลัย รอยบาทเหยียบแนบไว้

เตือนใจ เรานา เลิศได้ ทิ้งซึ่ง แทบพื้นทรายสมัย

พระราชนิพนธ์ของล้นเกล้าฯ ร.6 แปลจากบทกวีของลองเฟลโลว กวีอเมริกัน

คุ ณ หมอสงวนมิ ใ ช่ นั ก รบที่ ถื อ อาวุ ธ อย่ า งบรรดาอั ศ วิ น หรื อ ยอดฝี มื อ ในวงการบู๊ ลิ้ ม แต่ ป ระวั ติ แ ละผลงานที่ ป รากฏในหนั ง สื อ เล่ ม นี้ บ่ ง บอกว่ า คุ ณ หมอสงวนเป็นวีรบุรุษในวงการสาธารณสุขโดยแท้ แม้ ชี วิ ต ในเยาว์ วั ย จะไม่ โ ลดโผน เพราะเกิ ด มาเป็ น ลู ก คนเล็ ก ใน ครอบครั ว ชนชั้ น กลางแถวเยาวราช แต่ เ มื่ อ ชี วิ ต เริ่ ม ย่ า งเข้ า สู่ รั้ ว โรงเรี ย น แพทย์ ห ลั ง จากตั ด สิ น ใจสละสิ ท ธิ์ ไ ม่ รั บ ทุ น โคลั ม โบไปเป็ น นั ก เรี ย นนอกที่ ออสเตรเลี ย คุ ณ หมอสงวนก็ เ สมื อ นย่ า งเข้ า สู่ ส มรภู มิ เพราะสถานการณ์ บ้านเมืองช่วงนั้น เป็นช่วงของการต่อสู้ที่แหลมคม ก่อนจะเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ต่อเนื่องไปจนถึง 6 ตุลาคม 2519 กว่าการต่อสู้จะเริ่มยุติ เมื่ อ มี ค ำสั่ ง 66/2523 ออกมา คุ ณ หมอสงวนยื น หยั ด อยู่ แ ถวหน้ า ใน สถานการณ์ ค วามขั ด แย้ ง มาอย่ า งต่ อ เนื่ อ ง และตลอดชี วิ ต ก็ เ สมื อ นอยู่ ใ น


สมรภู มิ ม าโดยตลอดเพราะคุ ณ หมอสงวนมี อุ ด มการณ์ แ ละทุ่ ม เทชี วิ ต ให้ แ ก่ การต่ อ สู้ เ พื่ อ อุ ด มการณ์ คื อ ชี วิ ต ที่ ดี ก ว่ า ของประชาชนคนไทย คุ ณ หมอสงวน ต้ อ งเผชิ ญ กั บ อุ ป สรรคขวากหนามมากมาย กว่ า จะก่ อ เกิ ด เป็ น ผลงานความ สำเร็จที่เป็นคุณูปการเอนกอนันต์แก่สังคมไทย น่ า ยิ น ดี ที่ แ ม้ จ ะต้ อ งทุ ก ข์ ย ากทั้ ง หน้ า ที่ ก ารงานและโรคร้ า ยที่ รุ ม เร้ า คุ ณ หมอสงวนได้ เ จี ย ดเวลาเล่ า เรื่ อ งราวในชี วิ ต อั น น่ า สนใจไว้ ใ ห้ ผู้ ยั ง อยู่ ข้ า ง หลั ง ได้ รั บ รู้ แ ละเรี ย นรู้ นั บ เป็ น ผลงานชิ้ น สุ ด ท้ า ยที่ คุ ณ หมอสงวนฝากไว้ มี เรื่ อ งราวมากมายที่ เ ป็ น เบื้ อ งหลั ง แห่ ง ความสำเร็ จ เป็ น ประสบการณ์ ที่ ท รง คุ ณ ค่ า ที่ แ ลกมาด้ ว ยหยาดเหงื่ อ และความเหนื่ อ ยยาก เป็ น อดี ต ที่ มี “ทั้ ง รั ก ทั้งชัง ทั้งหวาน และขมขื่น” โดยแท้ ผลงานทุ ก ชิ้ น ของคุ ณ หมอสงวนล้ ว นต้ อ งมี ก ารหล่ อ หลอมและบ่ ม เพาะภู มิ ปั ญ ญาขึ้ น ด้ ว ยความมานะอุ ต สาหะเป็ น เวลายาวนานและเมื่ อ ลงมื อ ปฏิบัติก็ต้องประสบกับปัญหาที่หนักหนาสาหัสยิ่งกว่า สมตามหลักปรัชญาใน คัมภีร์รากผัก (ไช่เกินถาน) ของหงอิงหมิง บทที่ว่าด้วย “ทองคำหลอมร้อย หนกับเกาทัณฑ์สามหมื่นชั่ง” ดังนี้


การฝึกฝนประหนึ่งหลอมทองคำร้อยหน เร่งรัดร้อนรนมิใช่หนทางถูกต้อง การกระทำให้เกิดคุณประโยชน์เปรียบดั่งเกาทัณฑ์หนักสามหมื่นชั่ง เหนี่ยวยิงเบา จะปราศจากวีรกรรมที่ยิ่งใหญ่ Discipline is like tempered gold; It is never right if done in haste. Charity is like stretching a strong bow; You won’t shoot very far with a small effort. นอกจากผลงานมากมายที่คุณหมอสงวนได้สร้างไว้ หนังสือเล่มนี้ยัง เป็ น พยานถึ ง การมี ม รณานุ ส ติ แ ละการ “เตรี ย มตั ว ตายอย่ า งมี ส ติ ” ของคุ ณ หมอสงวนอย่างชัดเจน น่ า เสี ย ดายที่ ห นั ง สื อ ที่ เ ป็ น อั ต ชี ว ประวั ติ ข องคุ ณ หมอสงวนเล่ ม นี้ ยั ง ไม่จบบริบูรณ์ ด้วยข้อจำกัดทั้งเรื่องเวลาและสุขภาพทำให้ยังมีเรื่องราวอีกไม่ น้อยที่คุณหมอสงวนมิได้เล่าไว้ ก็คงเหมือนงานวรรณกรรมเรื่องเอกของโลก และของไทยหลายเรื่ อ งที่ เ ขี ย นไม่ จ บ เช่ น พี่ น้ อ งคารามาซอฟ ของดอสโต เยฟสกี และผู้ชนะสิบทิศของยาขอบ เป็นต้น


แม้ บั้ น ปลายชี วิ ต คุ ณ หมอสงวนจะต้ อ งประสบกั บ ชะตากรรมอั น เลว ร้ า ย จากโรคมะเร็ ง ที่ บั่ น ทอนสุ ข ภาพอย่ า งรุ น แรงและคร่ า ชี วิ ต ไปก่ อ นวั ย อั น สมควร และด้ ว ยความเจ็ บ ปวดทรมานจากทุ ก ขเวทนาที่ ส าหั ส สากรรจ์ แต่ สุ ด ท้ า ยแล้ ว คุ ณ หมอสงวนก็ บ รรลุ ถึ ง ซึ่ ง ความสุ ข สงบ สมตามพระพุ ท ธวจนะ ในพระธรรมบท บทหนึ่ง ดังนี้ เขามีความสุขใจในโลกนี้ มีความสุขใจในโลกหน้า คนทำดี ย่อมสุขใจในภพทั้งสอง เมื่อคิดว่าตนได้ทำแต่บุญกุศล ย่อมสุขใจ ตายไปเกิดในสุคติภพ ยิ่งสุขใจยิ่งขึ้น Here he is happy, hereafter he is happy, In both worlds the well-doer is happy. Thinking, ‘Good have l done,’ thus he is happy. Further more he is happy, When gone to the state of bliss.

นพ.วิชัย โชควิวัฒน


ı

ส า ร บั ญ

คํ า นิ ย ม บ ท นํ า บ ท ที่ 1 จากมหาวิทยาลัยถึงถนนสายฝุ่น บ ท ที่ 2 จากหัวไร่ปลายนา ถึงสากล บ ท ที่ 3 ร่มใหญ่กับแรงบันดาลใจ บ ท ที่ 4 หลักประกันสุขภาพ อุดมคติแห่งชีวิต บ ท ที่ 5 ระบบราชการ ระบบที่ทำลายคน บ ท ที่ 6 ปฏิรูประบบบริการสุขภาพ ภารกิจที่ยังไม่เสร็จสิ้น บ ท ที่ 7 ดรีมทีม พลังมหัศจรรย์ บ ท ที่ 8 เพื่อน : มิตรภาพกับการให้ที่ไม่มีเงื่อนไข บ ท ที่ 9 ที่ใดอบอุ่นเท่าครอบครัวไม่มี บ ท ส่ ง ท้ า ย

ı

14 28 46 58 74 88 102 126 144 158


ı

บ ท นํ า

ı

สามปีที่ผ่านมานี้ มะเร็งได้เข้ามาเป็นเงื่อนไขใหม่ของชีวิตผม ในตอนแรกที่ ผ มรู้ ว่ า เป็ น มะเร็ ง และยิ่ ง ในเวลาต่ อ มาที่ ไ ด้ รู้ พิ ษ สงของ มัน (รวมทั้งพิษสงของการรักษามะเร็ง) ผมรู้สึกไม่ชอบเลยที่ต้องมาเป็นเช่น นี้ เพราะมะเร็งทำให้ผมต้องเจ็บป่วย ต้องเข้ารับการผ่าตัดครั้งใหญ่ ทั้งต้อง รั บ คี โ มที่ ใ คร ๆ ก็ รู้ ว่ า เป็ น ทั้ ง ยาและสารพิ ษ ในตั ว เดี ย วกั น มั น ทำให้ เ จ็ บ ปวด และรู้ สึ ก ไ���่ ส บายจนบางครั้ ง ถึ ง กั บ ช่ ว ยเหลื อ ตั ว เองแทบไม่ ไ ด้ ทั้ ง ยั ง ทำให้ ความคล่ อ งตั ว ในการทำงานและการปฏิ บั ติ ภ ารกิ จ ต่ า ง ๆ ไม่ ดี ดั ง เดิ ม บาง ครั้ ง ก็ ไ ม่ ส ามารถไปร่ ว มงานหรื อ กิ จ กรรมที่ ผ มคิ ด ว่ า เป็ น เรื่ อ งสำคั ญ และเป็ น ความใฝ่ฝันของผมได้ แต่มะเร็งก็มีแง่มุมที่ดีอยู่ด้วยเหมือนกัน เพราะในความโหดร้ า ยธรรมชาติ ก็ ยั ง มี ค วามเมตตา ในความน่ า เกลียดก็ยังมีความน่ารัก ในความทุกข์ก็มีความสุขคลุกเคล้าเจือปนอยู่เสมอ สำหรั บ ผมมะเร็ ง ไม่ ไ ด้ น่ า รั ก นั ก หรอก แต่ มั น ก็ ไ ม่ ใ ช่ สิ่ ง ที่ จ ะทำให้ ชี วิ ต ผมต้องถล่มทลายลงไปในพริบตา มะเร็ ง ก็ เ ป็ น เพี ย งอี ก บทเรี ย นหนึ่ ง ของชี วิ ต ที่ ผ่ า นเข้ า มา และผมก็ ไ ด้ เรียนรู้สิ่งต่างๆ มากมายจากการที่ต้องต่อสู้กับมันในระยะต่าง ๆ เป็นสัจธรรมที่ว่า คนเราต้องมีเกิด มีแก่ มีเจ็บ และตาย


แต่ ป ระสบการณ์ ก ารเจ็ บ ป่ ว ยด้ ว ยโรคมะเร็ ง ของผมทำให้ ผ มได้ เ ห็ น สัจธรรมอีกข้อหนึ่งว่า แม้ความเจ็บป่วยจะเป็นความจริงที่เราอาจเลือกไม่ได้ แต่เราก็ยังสามารถเลือกที่จะมีชีวิตอยู่กับความเจ็บป่วยนั้นต่อไปให้ดีที่สุดได้ ทุ ก คนต้ อ งเรี ย นรู้ ที่ จ ะอยู่ อ ย่ า งมี ค วามสุ ข ที่ สุ ด กั บ ชี วิ ต ของตนใน แต่ละสถานการณ์ คำพระที่ ว่ า “จิ ต เป็ น นาย กายเป็ น บ่ า ว” ดู จ ะเป็ น ความจริ ง ถ้ า สมมุ ติ ว่ า เอากายซึ่ ง มี ค วามเจ็ บ ป่ ว ยเป็ น ตั ว นำ แล้ ว ปล่ อ ยให้ ใ จปรุ ง แต่ ง คล้อยตามร่างกาย มันก็จะยิ่งแย่ และมันไม่มีโรคอะไรที่จิตใจจะถูกชักนำให้ ถดถอยและท้อแท้ไปตามความเสื่อมถอยของร่างกายได้เท่ากับโรคมะเร็งอีก แล้ว แต่หากตั้งจิตเป็นนายได้ การณ์ก็อาจจะกลับกลายเป็นตรงข้าม บทเรี ย นชี วิ ต ที่ ผ มได้ เ รี ย นรู้ ม าอาจจะเป็ น ประโยชน์ ส ำหรั บ บางคน บ้ า ง หนั ง สื อ เล่ ม นี้ จึ ง เป็ น การบั น ทึ ก ส่ ว นเสี้ ย วของชี วิ ต ผม ตั้ ง แต่ ปู ม หลั ง ครอบครั ว ชี วิ ต ในมหาวิ ท ยาลั ย การทำงานในชนบท แรงบั น ดาลใจในการ ทำงานปฏิ รู ป ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพ และประสบการณ์ ก ารทำงานทั้ ง ในด้ า นที่ สำเร็ จ และไม่ ส ำเร็ จ ที่ ส ำคั ญ ความโชคดี ต ลอดระยะเวลาที่ เ กิ ด มาในชี วิ ต จากผู้ ค นรอบข้ า ง การต่ อ สู้ กั บ โรค บทเรี ย นที่ ไ ด้ ท บทวนจากโรค และการ พยายามใช้ชีวิตให้มีความสุขมากที่สุดในขณะที่เป็นโรค


แม้ว่ามะเร็งจะได้คุกคามชีวิตและความใฝ่ฝันของผมไปไม่น้อย แต่การเป็นมะเร็งก็ได้ทำให้ผมเห็นถึงด้านที่ดีของชีวิตด้วย เพราะในช่วงวิกฤตของชีวิตที่ทุกอย่างดูมืดมิดนี่เองที่ทำให้เราได้เห็น แสงสว่างของมิตรภาพและไมตรีจิตของเพื่อนๆ พี่ๆ น้องๆ และผู้หลักผู้ใหญ่ ที่ ผ มเคารพนั บ ถื อ สิ่ ง นี้ ท ำให้ ผ มต้ อ งกลั บ มานั่ ง ลงและคิ ด ทบทวนถึ ง ความ โชคดี ข องชี วิ ต ของผมที่ ไ ด้ รั บ มิ ต รภาพ ความรั ก ความอบอุ่ น และความ เกื้อกูลจากผู้คนมากมายมาตลอดชีวิต ผมตั้งใจถ่ายทอดเรื่องราวต่าง ๆ ออกมาเป็นหนังสือเล่มนี้ ประสบการณ์ แ ละบทเรี ย นชี วิ ต ของชี วิ ต ของผมนี้ ผมขอมอบ ตอบแทนแก่มิตรภาพและความรักที่ผมได้รับมาอย่างมากมายแล้ว และอยากบอกกั บ ทุ ก คนทั้ ง ที่ ป รากฏชื่ อ และไม่ ป รากฏชื่ อ อยู่ ใ น หนังสือเล่มนี้ว่า “ผมขอขอบคุณ”


บ ท ที่ 1

จากมหาวิทยาลัยถึงถนนสายฝุ่น ผมเป็นคนโชคดีที่มีครอบครัวที่อบอุ่นคอยสนับสนุน ทำให้ผมได้ทำอะไรตาม ที่ผมใฝ่ฝัน ผมเป็ น ลู ก คนเล็ ก ในครอบครั ว คนจี น ฐานะปานกลาง พ่ อ แม่ ท ำมา ค้าขายอยู่ในย่านเยาวราช ความที่เป็นลูกคนเล็กของพี่น้อง 6 คน ทำให้ผม แทบไม่ ต้ อ งรั บ ผิ ด ชอบอะไรเลยเมื่ อ เที ย บกั บ พี่ ๆ แต่ ล ะคนที่ ต้ อ งช่ ว ยกั น ทำงานหาเลี้ยงครอบครัว ทำให้พวกเขาไม่มีโอกาสทางการศึกษาได้เท่ากับที่ ผมได้รับ สำหรับผม หน้าที่ที่สำคัญที่สุดของผมคือการเรียนหนังสือ วั ย เด็ ก ของผมจึ ง เป็ น ช่ ว งชี วิ ต ที่ สุ ข สบายและไม่ มี อ ะไรตื่ น เต้ น โลดโผนเลย เมื่ อ จบชั้ น มั ธ ยมปลายที่ โ รงเรี ย นเตรี ย มอุ ด มศึ ก ษาก็ ส อบเข้ า เรี ย นต่ อ คณะแพทยศาสตร์ ร ามาธิ บ ดี มหาวิ ท ยาลั ย มหิ ด ลได้ อ ย่ า งไม่ ถื อ ว่ า 14

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


¢²À¢Ç™­°Ä£ Á¥°—µÈ¡«²§´—¢²¥±¢™µÈÀ­‡—µÈŠµ§´•œ¡À£´È¡Àš™À‚i²ª¹h„§²¡ª¡š¸ª¡š±™ Á¥°¡±™Çª¡š¸ª¡š±™¡²™±šˆ²™±É™ˆ™–¶‡š±”™µÉÀ¥¢—µÀ”µ¢§ –i²„¸“À›s™«™¸h¡ª²§Ã™¢¸„™±É™  „·­£²§ª²¡ª´š§h²›uh­™ „¸“„‡ˆ³Ä”i §h ² š££¢²²¨‚­‡¡«²§´ — ¢²¥± ¢ À›s ™ ­¢h ² ‡Ä£ ™±  ¨¶  ©²Ã™¢¸ „ ™±É ™ À‚²„¸ ¢ ± ™ À£·È ­ ‡­°Ä£ Á¥°„¸ “ ˆ°Ä¡h Á ›¥Ãˆ§h ² —³Ä¡„™«™¸h ¡ ª²§¢¸ „ ™±É ™ –¶ ‡ Ĕi •·È ™ •± § —²‡²£À¡· ­ ‡Á¥°À‚i ² £h § ¡´ ˆ ££¡± ™ ­¢h ² ‡ˆ£´ ‡ ˆ± ‡ Á—™—µÈ ˆ °À£µ ¢ ™«™± ‡ ª· ­ ± ™ ­¢h ² ‡À”µ ¢ § Á•h œ ¡Ä¡h Ä ”i « ¡²¢„§²¡§h ² —¸  ­¢h ² ‡—µÈ ™±  ¨¶  ©²—³Ã™¢¸ „ ™±É ™ ˆ°–¹  •i ­ ‡”µ ‡ ²¡Á¥°„§£À­²À›s ™ Ášš­¢h ² ‡Ä›—±É ‡ «¡”™°„£± š ٚ²‡›£°À”Ç ™ À›s ™ À£·È ­ ‡—µÈ ­ ²ˆˆ°•± ” ª´ ™ œ´ ” –¹  Ä¡h Ä ”i À ž£²°¡± ™ À›s ™ À£·È ­ ‡—µÈ À ´ ” ‚¶É ™ ل§²¡ˆ³Àž²° ‚­‡ª ²žª± ‡ „¡ À¨£©´ ˆ §± ’ ™˜££¡Ã™Šh § ‡À§¥²«™¶È ‡ ‹¶È ‡ „‡Ä¡h à Šh š££—±”²™‚­‡ª±‡„¡Ä”i•¥­”Ä› ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

15


²£À‚i ² ěÀ›s ™ ™±  ¨¶  ©²¡«²§´ — ¢²¥± ¢ يh § ‡›u  ž¨  À›s ™ Šh § ‡À§¥²—µÈ ¡µ œ ¥•h ­ ²£³«™”Àªi ™ —²‡Šµ §´ • ‚­‡œ¡À›s ™ ­¢h ² ‡¡² Àž£²° ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ À›s ™ ª–²™—µÈ —µÈ œ ¡ÃŠi À §¥²­¢¹h ™ ²™«¥²¢›u à ™§± ¢ —µÈ  ³¥± ‡ À•´ š •—²‡ „§²¡„´ ” ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ ˆ¶ ‡ ¡µ „ §²¡«¡²¢•h ­ Šµ §´ • ¡²§h ² ²£À›s ™ ª–²š± ™ ²£ ¨¶©²Á•hÀžµ¢‡­¢h²‡À”µ¢§ Á¥°—µÈ ¡ «²§´ — ¢²¥± ¢ ¡«´ ” ¥™µÈ À ­‡—µÈ Šµ §´ • ‚­‡œ¡À›¥µÈ ¢ ™Ä›­¢h ² ‡ª´É ™ ÀŠ´ ‡ À¡·È­œ¡¡µÂ­²ª¡²£h§¡´ˆ££¡™±¨¶©² Àªi ™ —²‡™±  ´ ˆ ££¡‚­‡œ¡À£´È ¡ À¡·È ­ À£µ ¢ ™­¢¹h ›u —µÈ ª ­‡ ”¢œ¡—³ «™i ² —µÈ À ›s ™ š££“²˜´  ²£«™± ‡ ª· ­ ž´ ¡ žl ‚ ­‡¡«²§´ — ¢²¥± ¢  ž­‚¶É ™ ›u —µÈ ªµÈ œ ¡Ç À ›s ™ ›£°˜²™c ² ¢§´ Š ²²£‚­‡ªÂ¡ª£™±  ¨¶  ©² ­¢¹h ›u «i ² À›s ™ £­‡›£°˜²™¨¹ ™ ¢l ™´ ª´ • 16

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


นั ก ศึ ก ษาแพทย์ แ ห่ ง ประเทศไทย และพออยู่ ปี ที่ ห กอั น เป็ น ปี สุ ด ท้ า ยของการ เรี ย นแพทย์ ใ นมหาวิ ท ยาลั ย ผมก็ ไ ด้ รั บ เลื อ กให้ เ ป็ น นายกสโมสรนั ก ศึ ก ษา มหาวิทยาลัยมหิดล เรียกได้ว่าผมเข้าร่วมขบวนการกิจกรรมนักศึกษาอย่างจริงจัง ตั้งแต่ ก่ อ นเหตุ ก ารณ์ 14 ตุ ล า พ.ศ.2516 จนกระทั่ ง ขบวนการกิ จ กรรมนั ก ศึ ก ษา ถูกทำลายในวันที่ 6 ตุลา พ.ศ. 2519 แม้ว่าจะไม่ใช่ประเภทถือไมค์ไฮปาร์ค ซึ่ ง ไม่ ใ ช่ ส ไตล์ ข องนั ก ศึ ก ษามหิ ด ล แต่ เ ราก็ มี รู ป แบบกิ จ กรรมที่ เ ข้ า ไปเสริ ม และร่วมกับนักศึกษามหาวิทยาลัยอื่น ๆ ตามแนวทางของเรา ช่ ว ง พ.ศ. 2515-2519 เป็ น ช่ ว งที่ นั ก ศึ ก ษามี บ ทบาทในสั ง คมสู ง มาก เหตุ ก ารณ์ ท างการเมื อ งต่ า งๆ ที่ นั ก ศึ ก ษาเข้ า ไปเกี่ ย วข้ อ งนั้ น เติ บ ใหญ่ ขยายตั ว มากขึ้ น เรื่ อ ยๆ จากกิ จ กรรมนั ก ศึ ก ษาที่ เ รี ย กร้ อ งสิ ท ธิ เ สรี ภ าพในรั้ ว มหาวิ ท ยาลั ย ขยายออกไปเป็ น เรื่ อ งของสิ ท ธิ เ สรี ภ าพและการเรี ย กร้ อ ง รั ฐ ธรรมนู ญ ในระดั บ ประเทศ และขยายวงต่ อ มาจนถึ ง การต่ อ สู้ เ พื่ อ สร้ า ง ความเป็นธรรมในสังคม โดยเฉพาะการลดช่องว่างระหว่างคนจนกับคนรวย ความคิ ดของนัก ศึก ษานั้น มีค วามบริสุ ทธิ์ และหลายๆความคิด อาจจะ ยั ง ไร้ เ ดี ย งสา แต่ ก็ เ ป็ น พลั ง ที่ ผ ลั ก ดั น ให้ เ กิ ด การเปลี่ ย นแปลงทางการเมื อ ง การปกครองได้อย่างไม่น่าเชื่อ บางครั้ ง ที่ ผ มมี เ วลานั่ ง คิ ด นั่ ง ทบทวนเรื่ อ งราวที่ เ กิ ด ขึ้ น ผมก็ อ ดคิ ด ไม่ ไ ด้ ว่ า เรื่ อ งราวที่ ยิ่ ง ใหญ่ เ หล่ า นั้ น มั น เกิ ด ขึ้ น จากพลั ง เยาวชนคนหนุ่ ม สาวได้ อย่างไร สำหรับผมมันเหมือนกับสังคมอุดมคติอย่างหนึ่งที่ไม่คิดว่าจะเกิดขึ้น ได้จริง ๆ ที่ ผ มมองว่ า สั ง คมนั ก ศึ ก ษาขณะนั้ น เป็ น สั ง คมอุ ด มคติ ก็ เ พราะใน สมั ย นั้ น ชี วิ ต นั ก ศึ ��� ษาเป็ น สั ง คมรวมหมู่ ที่ ทุ ก คนช่ ว ยเหลื อ ซึ่ ง กั น และกั น เอาใจใส่ ซึ่ ง กั น และกั น โดยมี เ ป้ า หมายอย่ า งเดี ย วกั น คื อ การที่ จ ะสร้ า งสั ง คม งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 17


ที่ เ ป็ น ธรรมและทำให้ ป ระเทศมี ค วามยุ ติ ธ รรม ประชาชนทุ ก คนมี ศั ก ดิ์ ศ รี ไ ม่ ถูกทอดทิ้ง ผมจำได้ ถึ ง รู้ สึ ก รั ก และนั บ ถื อ เพื่ อ นนั ก ศึ ก ษาหลายๆ คนที่ ทุ่ ม เทชี วิ ต ทั้งกายและใจเพื่อที่จะรับใช้ประชาชน แรงบั น ดาลใจและตั ว อย่ า งจากคนเหล่ า นี้ ท ำให้ ผ มมี แ นวคิ ด และมี ความฝั ง ใจว่ า อยากจะเห็ น สั ง คมรวมหมู่ ที่ ดี ที่ ทุ ก คนแบ่ ง ปั น เอื้ อ เฟื้ อ ซึ่ ง กั น และกั น ซึ่ ง แนวความคิ ด นี้ เ องที่ เ ป็ น ฐานคิ ด สำคั ญ ของการสร้ า งระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ที่ ว่ า เราจะไม่ ป ล่ อ ยให้ พี่ น้ อ งในสั ง คมเดี ย วกั น นี้ ต้ อ ง ป่วยและตายไปโดยไม่ได้รับการดูแล เพียงเพราะเหตุว่าเขาไม่มีเงิน ภาพฝั ง ใจของสั ง คมนั ก ศึ ก ษาสมั ย นั้ น อาจทำให้ บ างคนคิ ด ว่ า ผมเพ้ อ ฝั น หรื อ ถวิ ล หาอดี ต ที่ เ ป็ น ไปไม่ ไ ด้ ใ นสั ง คมยุ ค ปั จ จุ บั น ผมเองก็ รู้ ดี ว่ า มั น ยาก เหลื อ เกิ น ท่ า มกลางความเจริ ญ ทางวั ต ถุ ผู้ ค นมี โ ลกส่ ว นตั ว มากขึ้ น บางที ภาพของการใช้ ชี วิ ต ร่ ว มกั น ของคนกลุ่ ม หนึ่ ง ที่ อ ยู่ ใ นฐานะที่ ไ ด้ เ ปรี ย บทาง สั ง คมแต่ ก ลั บ อุ ทิ ศ ตนเพื่ อ ผลประโยชน์ ข องคนยากคนจนคนด้ อ ยโอกาส อาจจะเป็นภาพที่พร่ามัวเกินไปสำหรับคนในยุควัตถุนิยมเฟื่องฟู แต่ ส ำหรั บ ผม ภาพของสั ง คมอุ ด มคติ นั้ น ยั ง ชั ด เจนอยู่ ใ นหั ว และยั ง หวั ง เสมอที่ จ ะเห็ น สั ง คมที่ ดี ง ามแบบนั้ น ไม่ ว่ า จะเป็ น ในระดั บ ครอบครั ว ระดับชุมชน ในที่ทำงาน หรือในสังคมส่วนรวมทั้งหมด ก่ อ นปี พ.ศ. 2515 กิ จ กรรมหลั ก ของนั ก ศึ ก ษาโดยทั่ ว ไปที่ จ ะอยู่ ใ น มหาวิ ท ยาลั ย นั้ น นอกจากการเรี ย นหนั ง สื อ ก็ อ าจมี กิ จ กรรมนอกหลั ก สู ต ร บ้าง เช่น กิจกรรมดนตรี กิจกรรมกีฬา กิจกรรมออกค่ายพัฒนาชนบท แต่ ขบวนการนักศึกษาในสมัยหลังปี พ.ศ. 2515 มันแตกต่างไปจากกิจกรรมนัก ศึกษาทั่วไปโดยสิ้นเชิง นักศึกษาออกมาเกี่ยวข้องกับประเด็นปัญหาของบ้าน เมื อ งมากขึ้ น มี ก ารออกมารณรงค์ เ พื่ อ แก้ ไ ขปั ญ หาที่ เ กี่ ย วข้ อ งกั บ ประเทศ ชาติ เช่ น การรณรงค์ ต่ อ ต้ า นสิ น ค้ า ญี่ ปุ่ น การรณรงค์ ใ ห้ ใ ช้ สิ น ค้ า ไทย การ 18

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ออกมาเรี ย กร้ อ งให้ มี รั ฐ ธรรมนู ญ เพื่ อ การปกครองที่ เ ป็ น ประชาธิ ป ไตย ฯลฯ เมื่ อ ประสบความสำเร็ จ ในการเรี ย กร้ อ งแต่ ล ะครั้ ง ก็ จ ะทำให้ ข บวนการนั ก ศึกษาได้รับการขานรับจากประชาชนมากขึ้น ๆ ในสมั ย นั้ น มี ช าวนาจำนวนมากที่ เ ป็ น คนยากจนซึ่ ง ไม่ ส ามารถช่ ว ย เหลื อ ตนเองได้ ต้ อ งกู้ เ งิ น จากผู้ ที่ มี ฐ านะให้ กู้ ด้ ว ยดอกเบี้ ย ที่ สู ง จนในที่ สุ ด ต้ อ ง ขายที่ น าในราคาถู ก ๆ หรื อ เป็ น หนี้ ไ ปตลอดชี วิ ต ชาวนาจำนวนมากเมื่ อ สู ญ เสียที่นาก็อพยพมาเป็นผู้ใช้แรงงานในเมือง ผู้ ใ ช้ แ รงงานเองในเวลานั้ น ก็ ไ ด้ ค่ า แรงต่ ำ เกิ น ไป ต้ อ งอยู่ อ ย่ า งปาก กัดตีนถีบ เหล่ า นี้ เ ป็ น ประเด็ น ที่ นั ก ศึ ก ษาสมั ย นั้ น เห็ น ว่ า ไม่ ค วรนิ่ ง ดู ด าย จึ ง เข้ า ไปร่ ว มกิ จ กรรมต่ า ง ๆ กั บ กลุ่ ม หรื อ เครื อ ข่ า ยที่ ต่ อ สู้ เ พื่ อ แก้ ปั ญ หาต่ า งๆ เหล่านี้ กลไกกิจกรรมนักศึกษาในมหาวิทยาลัยซึ่งมีชมรมต่าง ๆ อยู่มากมาย เช่ น ชมรมสลั ม ชมรมนิ ย มไทย ชมรมค่ า ยพั ฒ นาชนบท ชมรมค่ า ยอาสา ชมรมบำเพ็ ญ ประโยชน์ ฯลฯ กลายเป็ น กลไกสำคั ญ ในการเคลื่ อ นไหว ทางการเมือง แต่ ล ะชมรมมี นั ก กิ จ กรรมเข้ า ร่ ว มมากมาย และเมื่ อ มี เ หตุ ก ารณ์ ทางการเมื อ งก็ จ ะรวมตั ว กั น ได้ ทั น ที ทำให้ มี กิ จ กรรมการเคลื่ อ นไหวทางการ เมืองเกือบจะเป็นรายวัน เช่น การไปร่วมกับคนงานที่ไม่ได้รับความเป็นธรรม ประท้ ว งที่ โ รงงานในย่ า นอ้ อ มน้ อ ย การออกไปช่ ว ยชาวนาประท้ ว งนายทุ น ที่ นครสวรรค์ ซึ่งนักศึกษาจะแบ่งหน้าที่กันในแต่ละด้านอย่างขยันขันแข็ง โดยมี เ ป้ า หมายเพี ย งอย่ า งเดี ย วคื อ ทำให้ ช นชั้ น ล่ า งคื อ ผู้ ใ ช้ แ รงงาน และชาวนาชาวไร่มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ที่ ส ำคั ญ นั ก ศึ ก ษาที่ ร่ ว มกิ จ กรรมเหล่ า นี้ ไ ม่ ใ ช่ ค นส่ ว นน้ อ ยหรื อ สอง สามคน แต่เป็นร้อยเป็นพัน ยิ่งสถานการณ์ทางเศรษฐกิจสังคมสมัยนั้นเต็มไปด้วยการเอารัดเอา งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 19


เปรียบและความไม่เป็นธรรมกิจกรรมการประท้วงจึงเกิดขึ้นเกือบทุกวัน เหตุการณ์ที่ขยายตัวไปอย่างกว้างขวางนี้ที่ทำให้เกิดภาพลบขึ้นอย่าง ไม่ รู้ ตั ว โดยเฉพาะเมื่ อ นั ก ศึ ก ษาบางส่ ว นเกิ ด ความฮึ ก เหิ ม เกิ น ไปและกระทำ การโดยไม่ ไ ด้ ส ร้ า งความเข้ า ใจกั บ สั ง คม ผู้ ค นเริ่ ม ไม่ ไ ว้ ใ จนั ก ศึ ก ษา คนชั้ น กลางบางส่ ว นเริ่ ม ไม่ เ ห็ น ด้ ว ย โดยมองว่ า นั ก ศึ ก ษาเป็ น พวกก่ อ ความรุ น แรง สังคมส่วนใหญ่ที่เคยให้การสนับสนุนกลับหันมาตั้งข้อสงสัย จากที่เคยได้รับ การยอมรับก็กลับกลายเป็นการมีศัตรูทางสังคมมากขึ้น ๆ การยื น อยู่ ฝ่ า ยผู้ ที่ ย ากไร้ ก ลายเป็ น การต่ อ สู้ แ ละเป็ น ศั ต รู กั บ เจ้ า หน้าที่รัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือนายทุนเจ้าของที่ดินและเจ้าของโรงงาน ยิ่ ง ในขณะนั้ น ประเทศเพื่ อ นบ้ า นของเราหลายประเทศมี ก าร เปลี่ ย นแปลงไปเป็ น ประเทศคอมมิ ว นิ ส ต์ ก็ ยิ่ ง ทำให้ เ กิ ด ความหวั่ น ไหวของ สั ง คมโดยรวม รั ฐ บาลซึ่ ง ยั ง ไม่ มั่ น คงนั ก ก็ เ ริ่ ม ไม่ ไ ว้ ใ จนั ก ศึ ก ษา ด้ ว ยกลั ว ว่ า ประเทศไทยจะกลายเป็นประเทศบริวารหนึ่งของค่ายคอมมิวนิสต์ ว่ า กั น ตามจริ ง แล้ ว นั ก ศึ ก ษาส่ ว นใหญ่ ก็ ไ ม่ ไ ด้ ต้ อ งการให้ เ กิ ด เช่ น นั้ น แต่ ใ นสถานการณ์ ข ณะนั้ น การเปลี่ ย นแปลงต่ า ง ๆ ได้ ท ำให้ ห ลายฝ่ า ยไม่ มั่นใจ มีการจัดตั้งขบวนการต่อต้านนักศึกษา กิจกรรมการเคลื่อนไหวของนัก ศึก ษาทุก ครั้ งจึง มีอันตราย แต่ นักศึ กษาก็ ไม่เ กรงกลัว ยัง คงดำเนิ นกิจ กรรม อย่างต่อเนื่อง ทำให้ทหาร ตำรวจ ชนชั้นนำของสังคมในขณะนั้นเห็นว่าถ้ายัง ปล่ อ ยให้ ก ระบวนการนั ก ศึ ก ษายั ง เติ บ โตเช่ น นั้ น ต่ อ ไปอาจจะนำมาซึ่ ง ปั ญ หา ความมั่นคงของประเทศ ท้ายที่สุดจึงต้องมีการปราบปราม เป็นการปราบปรามที่เหี้ยมโหดและเลวร้าย มีนักศึกษาจำนวนมากที่ ต้องเสียชีวิตในวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519 ในการปราบปรามขบวนการนั ก ศึ ก ษานั้ น ผมเองก็ มี ชื่ อ ปรากฏอยู่ ใ น บั ญ ชี ที่ จ ะต้ อ งถู ก จั บ กุ ม เช่ น เดี ย วกั บ เพื่ อ นนั ก กิ จ กรรมคนอื่ น ๆ อี ก หลายคน ในเวลานั้ น พวกเราแต่ ล ะคนต้ อ งตั ด สิ น ใจเลื อ กทางชี วิ ต ของตั ว เองจากทาง 20

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เลือกที่มีอยู่ไม่มากนัก เพื่อน ๆ จำนวนหนึ่งเลือกที่จะออกจากเมืองไปอยู่ใน ชนบทและป่าเขาเพื่อจับปืนขึ้นต่อสู้กับรัฐบาล ผมตั ด สิ น เลื อ กที่ จ ะอยู่ ต่ อ สู้ ใ นเมื อ งต่ อ ไป แม้ ว่ า ต้ อ งอยู่ อ ย่ า งหลบๆ ซ่อนๆ ก็ตาม สาเหตุที่ผมไม่ตัดสินใจไม่เข้าป่าไปกับเพื่อนบางคนทั้ง ๆ ที่เกือบจะ ไม่ มี ท างเลื อ กอื่ น เพราะโดยความคิ ด ส่ ว นตั ว แล้ ว ผมไม่ เ ชื่ อ ในแนวทางการ ต่อสู้ด้วยความรุนแรงมาแต่ต้น ผมเกรงว่าถ้าเข้าป่าไปด้วยกับเขาก็อาจจะไป สร้างความขัดแย้งให้เกิดขึ้นพอสมควร เพราะแม้แต่ในการ���ระท้วงที่เกิดอยู่ เป็ น ระยะก่ อ นเกิ ด เหตุ ก ารณ์ 6 ตุ ล าคม 2516 ในฐานะผู้ น ำคนหนึ่ ง ใน ขบวนการนั ก ศึ ก ษา ผมก็ มี ก ารปะทะทางความคิ ด กั บ เพื่ อ นบางคนในเรื่ อ ง แนวทางการต่ อ สู้ อ ยู่ พ อสมควร โดยนั ก ศึ ก ษามหิ ด ลส่ ว นใหญ่ ไ ม่ ไ ด้ เ ห็ น ด้ ว ย กั บ แนวทางการต่ อ สู้ ด้ ว ยความรุ น แรง ซึ่ ง จะทำให้ นั ก ศึ ก ษาโดดเดี่ ย วตนเอง มากขึ้นเรื่อยๆ และไม่เป็นที่ยอมรับของสังคม โดยเฉพาะอาจารย์ แ ละชนชั้ น กลางที่ เ คยสนั บ สนุ น ขบวนการศึ ก ษา มาโดยตลอด เมื่ อ ไม่ เ ลื อ กแนวทางการต่ อ สู้ ด้ ว ยอาวุ ธ ในป่ า ผมจึ ง ต้ อ งหลบซ่ อ นตั ว ในเมืองอยู่ระยะหนึ่ง จนต่อมาภายหลังที่หลบซ่อนไม่ได้อีกต่อไปแล้ว ผมจึง ต้ อ งเปิ ด เผยตั ว ซึ่ ง ก็ เ ป็ น ช่ ว งเวลาที่ ท างรั ฐ บาลทำอะไรตามอำเภอใจได้ ย าก ขึ้น ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการถูกนานาชาติจับตามองและประณามอยู่ แม้ ผ มจะมี ชื่ อ อยู่ ใ นบั ญ ชี ที่ จ ะถู ก ตามจั บ แต่ ก ารจั บ กุ ม นั ก ศึ ก ษาเพิ่ ม ขึ้นกลายเป็นเรื่องที่ไม่สามารถทำได้ง่ายๆ ผมทราบมาอี ก ในภายหลั ง ว่ า อธิ ก ารบดี ม หาวิ ท ยาลั ย มหิ ด ลในขณะ นั้ น ก็ คื อ ศ.นพ. กษาณ จาติ ก วณิ ช และอาจารย์ ผู้ ใ หญ่ ห ลาย ๆ ท่ า น ได้ ให้ ก ารปกป้ อ งผมและให้ ค วามช่ ว ยเหลื อ เท่ า ที่ เ ป็ น ไปได้ จนทำให้ ผ มไม่ ถู ก จับกุม แม้จะออกมาปรากฏตัวแล้วก็ตาม งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 21


แต่ แ ม้ จ ะไม่ ถู ก จั บ กุ ม ก็ ใ ช่ ว่ า ชี วิ ต จะสบายเป็ น ปกติ เพราะผมจะรู้ ว่ า ถู ก ติ ด ตามเป็ น ระยะ ๆ และบางครั้ ง ก็ ถู ก ข่ ม ขู่ ว่ า จะถู ก จั บ กุ ม โดยเฉพาะใน ช่ ว งเดื อ นตุ ล าคมปี ถั ด มา ซึ่ ง ผมได้ ไ ปปฏิ บั ติ ง านเป็ น แพทย์ ฝึ ก หั ด อยู่ ที่ โ รง พยาบาลวชิ ร พยาบาล ซึ่ ง อาจเป็ น การปรามเพราะเกรงว่ า นั ก ศึ ก ษาจะมี ง าน รำลึ ก อะไรบางอย่ า งในเดื อ นตุ ล าคม ซึ่ ง ถื อ ว่ า เป็ น เดื อ นที่ เ กี่ ย วข้ อ งกั บ การ เคลื่อนไหวทางการเมืองของนักศึกษา เพื่ อ นคนหนึ่ ง ของผมที่ เ ป็ น นั ก หนั ง สื อ พิ ม พ์ ใ นขณะนั้ น หวั่ น เกรงใน เรื่ อ งความปลอดภั ย ของผม ได้ แ นะนำให้ ผ มรู้ จั ก กั บ เจ้ า หน้ า ที่ ข ององค์ ก าร นิรโทษกรรมสากล (Amnesty International) ซึ่งเพิ่งได้รับรางวัลโนเบลไป ไม่ น านก่ อ นหน้ า นี้ จ ากผลงานด้ า นสิ ท ธิ ม นุ ษ ยชน เจ้ า หน้ า ที่ อ งค์ ก ารนิ ร โทษ กรรมสากลผู้ นั้ น บั ง เอิ ญ เดิ น ทางมาประเทศไทยได้ ใ ห้ ค ำแนะนำและความ มั่ น ใจกั บ ผมว่ า หากมี อ ะไรเกิ ด ขึ้ น กั บ ผม จะมี ป ฏิ กิ ริ ย าจากนานาชาติ เ กิ ด ขึ้ น อย่างแน่นอน และขอให้ผมแจ้งข่าวเขาเป็นระยะหากมีอะไรที่ไม่ปกติเกิดขึ้น เป็นน้ำใจไมตรีที่ทำให้ผมรู้สึกอุ่นใจขึ้นว่ายังมีเพื่อนที่ไม่ทอดทิ้งเรา นอกจากนั้น การที่ผมไม่ถูกจับแม้จะมีรายชื่อตามจับของทางการอยู่ ทำให้ ผ มไม่ ส ามารถจะได้ รั บ พระราชทานปริ ญ ญาจากพระหั ต ถ์ พ ระบาท สมเด็ จ พระเจ้ า อยู่ หั ว ได้ การได้ รั บ พระราชทานปริ ญ ญาจากพระมหากษั ต ริ ย์ และมีรูปถ่ายการเข้ารับปริญญาติดที่บ้านถือเป็นค่านิยมของครอบครัวชนชั้น กลางโดยเฉพาะครอบครัวชาวจีน เป็นความสำเร็จที่ทำให้พ่อแม่มีความภาค ภูมิใจเป็นอันมาก ผมเองอยากจะให้ คุ ณ พ่ อ คุ ณ แม่ มี ค วามภาคภู มิ ใ จอย่ า งนั้ น มากและ ปรารถนาอย่างยิ่งที่จะมีโอกาสเข้ารับพระราชทานปริญญา ในช่วงนั้นเอง ผมถูกเรียกไปพบกับอาจารย์ผู้ที่รักและห่วงใยผมมาก ท่านหนึ่งคือ ศ.นพ. ทวี บุญโชติ คณบดีคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดีในขณะ นั้ น ท่ า นบอกกั บ ผมว่ า ทางตำรวจได้ แ จ้ ง กั บ ทางมหาวิ ท ยาลั ย ว่ า ผมจะต้ อ ง 22

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เข้ า มอบตั ว เพราะเป็ น ผู้ ที่ มี ร ายชื่ อ ที่ ท างการตามจั บ อยู่ หากผมมอบตั ว เสี ย ผมก็ จ ะเป็ น อิ ส ระ จะไม่ มี ค นคอยเฝ้ า ติ ด ตามและยั ง สามารถเข้ า รั บ พระราชทานปริญญาจากพระหัตถ์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ นอกจากผู้ บ ริ ห ารมหาวิ ท ยาลั ย มหิ ด ลแล้ ว ตำรวจยั ง ส่ ง ผู้ บ ริ ห ารโรง พยาบาลวชิรพยาบาลซึ่งผมทำงานอยู่ในขณะนั้นมาเกลี้ยกล่อมให้ผมมอบตัว อีกด้วย ผมได้ แ จ้ ง กั บ ผู้ บ ริ ห ารทั้ ง จากมหาวิ ท ยาลั ย มหิ ด ลและโรงพยาบาล วชิรพยาบาลอย่างสุภาพว่า ผมไม่ได้ทำอะไรผิด การเคลื่อนไหวของขบวนการนักศึกษาเป็นไปได้ ด้ ว ยความหวั ง ดี ต่ อ ประเทศชาติ แ ละประชาชน หากทางตำรวจเห็ น ว่ า ผมทำ ผิ ด และมี ห มายจั บ อยู่ ก็ ม าจั บ กุ ม ได้ เ ลย ผมจะไม่ ห นี ไ ปไหน แต่ ผ มจะไม่ มี วั น มอบตัวอย่างเด็ดขาด ผมยังได้บอกไปอีกว่า หากให้เลือกใหม่ได้ ผมก็คงยังเลือกทำแบบเดิมอีก พู ด ง่ า ย ๆ ก็ คื อ ผมขอยื น ยั น ว่ า ขบวนการนั ก ศึ ก ษาไม่ ไ ด้ ท ำอะไรผิ ด และเมื่อไม่ได้ทำผิด แม้จะถูกตามจับก็ไม่เสียใจ ทั้ ง หมดเป็ น การพู ด ที่ อ อกไปจากความรู้ สึ ก ที่ แ ท้ จ ริ ง ในขณะนั้ น สุ ด ท้ า ยผมจึ ง จบมหาวิ ท ยาลั ย ไปทำงานต่ า งจั ง หวั ด โดยไปรั บ ปริ ญ ญาจาก สำนักงานอธิการบดีเองในภายหลัง เมื่ อ มองย้ อ นกลั บ ไปในช่ ว งชี วิ ต ของการเป็ น นั ก ศึ ก ษา สำหรั บ ผม แล้ ว นอกเหนื อ จากความประทั บ ใจในอุ ด มคติ ข องนิ สิ ต นั ก ศึ ก ษาที่ เ ห็ น แก่ ความเป็ น ธรรมในสั ง คมจนหลายคนไม่ เ กรงกลั ว อั น ตรายและยอมสละได้ แม้แต่ชีวิตของตัวเองแล้ว ผมยังประทับใจในวิถีชีวิตที่เราใช้ร่วมกันด้วย ตอนนั้ น ในขบวนการนั ก ศึ ก ษาจะมี ทั้ ง คนที่ มุ่ ง มั่ น และทุ่ ม เทให้ กั บ กิ จ กรรมการเคลื่ อ นไหวภายนอกมหาวิ ท ยาลั ย ซึ่ ง มี กิ จ กรรมมากจนกระทั่ ง งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 23


บางคนไม่ มี เ วลาได้ เ ข้ า ห้ อ งเรี ย นเลย เพื่ อ นที่ ไ ม่ ไ ด้ ท ำกิ จ กรรมนอก มหาวิทยาลั ยหรือกลุ่มนักศึ กษาที่รั กเรีย นก็ไม่ไ ด้เห็น แก่ตัว แต่ก ลับเอาใจใส่ เพื่อนๆ ที่ออกไปทำงานนอกมหาวิทยาลัย เพื่ อ นๆ เหล่ า นี้ ช่ ว ยกั น คั ด ลอกคำบรรยายของอาจารย์ เ พื่ อ ให้ เ พื่ อ น นักกิจกรรมได้อ่าน และเมื่อเวลาใกล้สอบ พวกนักศึกษาที่คงแก่เรียนเหล่านี้ ก็จะมาช่วยติววิชาการให้กับนักศึกษาที่ทำกิจกรรมเพื่อให้สอบผ่านไปด้วยกัน ไม่มีใครที่ไปซุ่มเรียนเพื่อให้ตัวเองได้ดีเพียงกลุ่มเดียว นอกจากนั้ น การทำกิ จ กรรมจนถึ ง กลางคื น ดึ ก ๆ ดื่ น ๆ พวกเราก็ จ ะ ไปนอนอยู่ ใ นหอเดี ย วกั น พอถึ ง ตี 2 ตี 3 ก็ จ ะพากั น ออกไปติ ด โปสเตอร์ รณรงค์ตามถนนและซอกซอยต่างๆ ด้วยกัน บางครั้งก็ถูกผู้ที่ไม่เห็นด้วยไล่ตี บาดเจ็บกลับมา ก็จะมีเพื่อน ๆ ที่คอยดูแล ส่งข้าวส่งน้ำ รักษาพยาบาลกัน ประคับประคองกันให้สำเร็จทั้งการทำกิจกรรมและการเรียนหนังสือ นั ก ศึ ก ษาในยุ ค นั้ น ได้ แ บ่ ง ปั น อุ ด มคติ ใ นเรื่ อ งของการสร้ า งความเป็ น ธรรมในสั ง คมร่ ว มกั น มาอย่ า งเข้ ม แข็ ง และเกิ ด เป็ น แนวทางการใช้ ชี วิ ต ที่ เ รา เรียกว่า “ชีวทัศน์” ถ้ า จะให้ ค วามหมายของ “ชี ว ทั ศ น์ ” คงหมายถึ ง ทั ศ นะที่ เ ราควรจะมี ในการครองตน หรื อ การปฏิ บั ติ ตั ว ที่ ค วรจะเป็ น ชี ว ทั ศ น์ ข องนั ก ศึ ก ษาในรุ่ น ผมตอนนั้ น ก็ ห มายถึ ง ว่ า การจะเป็ น คนดี จ ะต้ อ งรั บ ใช้ สั ง คม ต้ อ งไม่ ฟุ่ ม เฟื อ ย ต้องทำตัวเป็นแบบอย่าง จะเห็ น ได้ ว่ า มหาวิ ท ยาลั ย สมั ย ก่ อ นนั้ น สามารถจะบ่ ม เพาะคนให้ มี จิตใจอยากทำงานเพื่อสังคมเป็นอันมาก ผมเองไม่ ไ ด้ คิ ด ว่ า ตั ว เองจะเป็ น คนดี อ ะไรมากมาย และต้ อ งยอมรั บ ว่ า อุ ด มคติ ที่ เ รี ย นรู้ แ ละบ่ ม เพาะในช่ ว งที่ เ ป็ น นั ก ศึ ก ษานั้ น บางครั้ ง ก็ ขั ด กั บ ความเป็ น ตั ว ของตั ว เองก่ อ นหน้ า นั้ น เช่ น นั ก ศึ ก ษาในยุ ค นั้ น จะไม่ ฟั ง เพลง ฝรั่ ง เพราะสหรั ฐ อเมริ ก าและตะวั น ตกนั้ น เป็ น จั ก รวรรดิ นิ ย มที่ ก ดขี่ แ ละเอา 24

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เปรียบประเทศกำลังพัฒนา ทั้ง ๆ ที่ผมก็ชอบและเติบโตมากับการฟังเพลง ฝรั่ง ชี ว ทั ศ น์ แ บบนั ก ศึ ก ษาในยุ ค นั้ น ทำให้ เ ราเคร่ ง ครั ด กั บ ตนเอง เวลาไป ต่ า งจั ง หวั ด ทั้ ง ๆ ที่ พ อมี เ งิ น อยู่ บ้ า งก็ จ ะประหยั ด ไม่ นั่ ง รถโดยสารติ ด แอร์ เวลาทำงานก็เลือกที่จะทำงานที่ลำบากก่อน เป็นต้น เมื่ อ เรี ย นจบแพทย์ ใ นปี พ.ศ.2520 ผมกั บ เพื่ อ นจำนวนมากจึ ง ออก ไปทำงานในชนบททั น ที ต ามความตั้ ง ใจที่ มี ม าตั้ ง แต่ ยั ง เป็ น นั ก ศึ ก ษา แพทย์ จบใหม่ รุ่ น ผมไม่ ค่ อ ยมี ใ ครคิ ด จะอยู่ ใ นเมื อ ง ยุ ค นั้ น เรามี ค วามรู้ สึ ก ว่ า การที่ เรี ย นจบมาด้ ว ยภาษี อ ากรของประชาชนแล้ ว กลั บ ไปทำงานในเมื อ งที่ มี ค วาม สะดวกสบาย มั น เป็ น สิ่ ง ที่ ไ ม่ ถู ก ต้ อ ง เป็ น พวกสำรวย รั ก สบาย ใครทำตั ว อย่างนั้นก็จะอายเพื่อนร่วมรุ่น โรงพยาบาลที่ ผ มเลื อ กไปอยู่ คื อ รพ. ราษี ไ ศล ที่ จั ง หวั ด ศรี ส ะเกษ ผมรู้ สึ ก ดี ที่ เ ลื อ กที่ นี่ เ พราะเป็ น อำเภอในจั ง หวั ด ที่ ย ากจนที่ สุ ด ของประเทศ ไทยในขณะนั้น ทั้งถนนหนทาง อาหารการกิน และความเป็นอยู่ก็ล้วนแต่ไม่ สะดวกสบาย โรงพยาบาลตั้ ง อยู่ ห่ า งจากตั ว จั ง หวั ด กว่ า 35 กิ โ ลเมตร ถนนเป็ น ลูกรังสีแดง เวลานั่งรถเข้าออกตัวจังหวัดแต่ละครั้งกินเวลาเป็นชั่วโมง และ ถนนก็ มี แ ต่ ฝุ่ น เวลานั่ ง รถถ้ า ไม่ ปิ ด หน้ า ต่ า งก็ จ ะเจอแต่ ฝุ่ น ลู ก รั ง แต่ ถ้ า ปิ ด หน้าต่างมันก็จะร้อนมาก ตลอดเวลา 5 ปี เต็มๆ ที่ผมอยู่โรงพยาบาลราษีไศลนั้น ทั้งๆ ที่ผม เป็นหมอ เป็นผู้บริหารโรงพยาบาล ผมมีสิทธิที่จะจัดการอะไรต่างๆ ได้แต่ผม ก็ ไ ม่ ย อมติ ด แอร์ ร ถ เพราะความรู้ สึ ก ลึ ก ๆ ในสมั ย นั้ น เห็ น ว่ า การติ ด แอร์ เ ป็ น สิ่งฟุ่มเฟือย หรือทำให้ตัวเองเป็นคนรักความสะดวกสบาย ชี ว ทั ศ น์ ข องการเป็ น คนเสี ย สละและทำงานโดยไม่ ก ลั ว ความยาก ลำบากทำให้ผมสูดฝุ่นเข้าปอดไปเสียหลายปี ทั้ง ๆ ที่มีอาการโรคภูมิแพ้และ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 25


มีร่างกายที่ผอมกะหร่องแต่ไหนแต่ไร จนคนทั้งโรงพยาบาลรู้ว่าเวลาผมออก ตรวจคนไข้ พยาบาลต้ อ งเตรี ย มกระดาษทิ ช ชู ไ ว้ ด้ ว ย เพราะว่ า จะผมจาม บ่ อ ยๆ และมี น้ ำ มู ก ไหลเป็ น ประจำ เป็ น สั ญ ลั ก ษณ์ ข อง “หมอหงวน” ที่ พยาบาลทุกคนรู้ดี การที่สูดฝุ่นเข้าไปมาก ๆ เป็นเวลานาน ๆ ติดต่อกันย่อมไม่เป็นผลดี ต่อสุขภาพปอดของผมแน่ ไอ้เจ้าก้อนมะเร็งมันอาจจะก่อตัวขึ้นอย่างเงียบ ๆ มาตั้งแต่ตอนนั้นก็เป็นได้ ยิ่ ง เมื่ อ ย้ า ยไปทำงานที่ โ รงพยาบาลบั ว ใหญ่ ในจั ง หวั ด นครราชสี ม า ถนนหนทางดี ขึ้ น เป็ น ถนนลาดยาง ระยะทางห่ า งจากตั ว จั ง หวั ด ประมาณ 100 กว่ากิโลเมตร ผมยิ่งไม่คิดจะติดแอร์รถ จนกระทั่งวันหนึ่งคนขับรถเกิด หลั บ ในรถเซถลาออกข้ า งทาง จึ ง ทำให้ ผ มตั ด สิ น ใจติ ด แอร์ เพราะรู้ สึ ก ว่ า ความร้อนทำให้เกิดอาการหลับในได้ง่าย ประกอบกั บ เวลานั้ น เห็ น รถโรงพยาบาลอื่ น ๆ ล้ ว นแต่ ติ ด แอร์ กั น ทั้ ง นั้น จะไปทรมานตัวเองอยู่ทำไมก็เลยตัดสินใจติดแอร์รถ นี่ คื อ เรื่ อ งหนึ่ ง ที่ ผ มมานั่ ง คิ ด แล้ ว รู้ สึ ก ว่ า เราเองก็ ช่ า งสุ ด โต่ ง เสี ย เหลือเกิน จะว่ า ไป การติ ด ใน “ความดี ” นั้ น ในทางธรรมะถื อ ว่ า เป็ น มิ จ ฉาทิ ฐิ อย่างหนึ่ง การเป็นคนสุดโต่ง หรือการเป็นคนที่ “ติดในความดี” ทำอะไรแบบ สุ ด ขั้ ว ไปด้ า นใดด้ า นหนึ่ ง ซึ่ ง ในวั ย หนุ่ ม สาวหลาย ๆ คนมั ก จะเป็ น อย่ า งนั้ น และแม้ว่าเมื่อเวลาผ่านมาเราจะเห็นได้ชัดว่ามันมีทั้งข้อดีและข้อเสีย แต่ ใ นขณะนั้ น มั น เป็ น สิ่ ง ที่ เ ราได้ ตั ด สิ น ใจทำไปด้ ว ยความจริ ง ใจ และอุดมคติที่หล่อหลอมขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตจิตใจของเรา

26

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 27


บ ท ที่ 2

จากหัวไร่ปลายนา ถึงสากล ที่ทำงานแห่งแรกของผมหลังจากเรียนจบแพทย์ คือ โรงพยาบาลราษีไศล ที่ โ รงพยาบาลชุ ม ชนเล็ ก ๆ ขนาด 30 เตี ย ง ในชนบทที่ ย ากจนที่ สุ ด แห่งหนึ่งของประเทศไทยนี้เอง ที่ผมได้ทุ่มเททำงานร่วมกับเพื่อนๆ พี่ๆ น้องๆ กลุ่มหนึ่ง เป็นที่ที่ผมทำงานอย่างมีความสุขที่สุด ร่วมกับทีมงานที่ดีที่สุดทีม หนึ่งในชีวิตการทำงานของผม สภาพการไปทำงานและชี วิ ต ความเป็ น อยู่ ข องที ม งานสาธารณสุ ข ชนบทในสมั ย ที่ ผ มไปบุ ก เบิ ก งานที่ ร าษี ไ ศลนั้ น เป็ น ไปอย่ า งน่ า ชื่ น ชม เพราะ นั ก ศึ ก ษาส่ ว นใหญ่ อ ยากจะไปอยู่ ช นบท เวลาทำงานเป็ น กลุ่ ม ก็ รั ก ใคร่ ก ลม เกลียวกัน เพราะต่างก็มีอุดมการณ์ที่อยากทำงานช่วยเหลือสังคมดังที่ผมได้ กล่าวไว้ในบทก่อน การอยู่ ร่ ว มกั น จึ ง เป็ น เหมื อ นครอบครั ว ใหญ่ มี ทั้ ง แพทย์ พยาบาล 28

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


«¡­Ÿr ™ «£· ­ Á¡i  £°—±È ‡ ™±  À—„™´ „ ²£Áž—¢l ‹¶È ‡ Ùª¡± ¢ ™±É ™ Á¡i Á •h  £‡ ž¢²š²¥›£°ˆ³ˆ± ‡ «§± ” „· ­ £‡ž¢²š²¥¨£µ ª °À©Ã™‚“°™±É ™ Ç ¢± ‡ Ä¡h ¡µ ™±  À—„™´ „ ²£Áž—¢l À ¥¢ Á•h À £²Ç ¡µ ™±  À—„™´ „ ²£Áž—¢l —µÈ ¡ ²—³‡²™Ã™Â£‡ ž¢²š²¥À¥ÇÆÀž£²°•i­‡²££±šÃŠiª±‡„¡ À›s™²£—³‡²™—µÈ¡µ„§²¡ª¸‚—h²¡¥²‡„§²¡¢²¥³š² ™±  À—„™´ „ ²£Áž—¢l „ ™—µÈ §h ² ¡²­¢¹h —µÈ  £‡ž¢²š²¥£²©µ Ä ¨¥Ä”i Ä ¡h ™ ²™ Àž£²°«¥± ‡ ˆ²—µÈ Á ¡h ‚ ­‡À‚²¡²À¢µÈ ¢ ¡Á¥°žš„§²¡¢²¥³š²‚­‡Š™š—Ù ‚“°—µÈÀ´”™É³—h§¡Ã«hٗµÈª¸”Á¡hÇÄ¡h¢­¡Ã«i­¢¹h•h­  Šµ §´ • Ù£‡ž¢²š²¥Š¸ ¡ Š™ª³«£± š œ¡À›s ™ Šµ §´ • —µÈ ¡µ „ §²¡ª¸ ‚ ¡²—µÈ ª¸ ” Šh§‡«™¶È‡ ”i²™«™¶È‡À£²Ã«iš£´²££±©²ž¢²š²¥ œh²•±” —³„¥­” Á•hÙ­µ”i²™ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

29


หนึ่ ง สภาพปั ญ หาสาธารณสุ ข ขณะนั้ น ทำให้ เ ราเห็ น อย่ า งชั ด เจนว่ า การ ป้ อ งกั น ดี ก ว่ า การรั ก ษาพยาบาล เราจึ ง ต้ อ งทำงานเชิ ง รุ ก โดยการรณรงค์ ส่ ง เสริมสุขภาพและการป้องกันโรคกันอย่างหนักในหมู่บ้านต่าง ๆ อาจจะเพราะความที่อยู่ในวัยหนุ่มสาว แข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจ ไม่มีพันธะครอบครัวมาก เราจึงทุ่มเทกับงานได้อย่างแทบจะไม่มีข้อจำกัด เมื่ อ เห็ น ปั ญ หาอะไร ก็ พ ยายามต่ อ สู้ ห าทางแก้ ไ ขอย่ า งไม่ รู้ จั ก เหน็ดเหนื่อย จำได้ ว่ า มี อ ยู่ ค ราวหนึ่ ง เราพบว่ า ยาที่ ใ ช้ ใ นชนบทส่ ว นใหญ่ จ ะเป็ น ยา ชุ ด ต่ า ง ๆ เป็ น ยาอั น ตรายที่ พ่ อ ค้ า หรื อ พวกรถเร่ ม าขาย มี ก ารใช้ แ พร่ ห ลาย โดยที่ชาวบ้านเองไม่ทราบถึงอันตราย พวกเราได้ พ ยายามออกไปรณรงค์ ใ ห้ ค วามรู้ แ ต่ ก็ มั ก จะสู้ กั บ ความ ไม่ รู้ แ ละความเข้ า ใจผิ ด ๆ ของชาวบ้ า นไม่ ไ หว จนกระทั่ ง เรามี แ นวความคิ ด ว่าจะมีการจัดตั้งกองทุนยาในทุกหมู่บ้าน โดยกองทุนยาจะทำหน้าที่จัดหายา จำเป็นที่ไม่เป็นยาอันตรายมาไว้สำหรับใช้ในชุมชน แต่ ใ นการจั ด ตั้ ง กองทุ น ยานี้ เ ราต้ อ งการให้ ป ระชาชนมี ส่ ว นร่ ว ม อยากให้ เ ป็ น กองทุ น ที่ ร่ ว มกั น ทั้ ง ฝ่ า ยรั ฐ และชาวบ้ า น ที ม งานของเราจึ ง ตั้ ง เงื่ อ นไขว่ า ถ้ า หมู่ บ้ า นใดสามารถที่ จ ะรวบรวมเงิ น จากการมี ส่ ว นร่ ว มสมทบ ของชาวบ้ า นตั้ ง เป็ น กองทุ น ขึ้ น มาได้ ทางโรงพยาบาลก็ จ ะช่ ว ยสมทบเพื่ อ จะ จัดตั้งกองทุนยาขึ้นมาในหมู่บ้าน เพื่อเป็นการสมทบเงินเข้ากองทุนยา โรงพยาบาลจึงจัดบริการหน่วย แพทย์เคลื่อนที่ในชุมชนโดยเก็บค่���รักษาในการตรวจคนละ 5 บาท แล้วเอา เงินที่เก็บได้ทั้งหมดยกให้กับชาวบ้านเพื่อเป็นเงินสำหรับก่อตั้งกองทุนยา ในช่ ว งแรกๆ ชาวบ้ า นไม่ ค่ อ ยเข้ า ใจ จึ ง มี เ พี ย งไม่ กี่ ห มู่ บ้ า นที่ ร่ ว มมื อ แต่ ต่ อ มาปรากฏว่ า ชาวบ้ า นมี ค วามตื่ น ตั ว อยากได้ ก องทุ น ยากั น มากขึ้ น หลายต่ อหลายหมู่บ้า นสามารถทำตามเงื่อนไขคือรวบรวมเงิ นของหมู่บ้านมา 30

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ˆ³™§™«™¶È‡Á¥i§À£²Çě­­«™h§¢Áž—¢lÀ„¥·È­™—µÈëi•²¡À‡·È­™Ä‚—µÈÀ£²Àª™­ «™h § ¢Áž—¢l À „¥·È ­ ™—µÈ ™µÉ À£²Ä¡h ª ²¡²£–—³•­™¥²‡§± ™ ÙÀ§¥²›•´ Ĕi Àž£²°§h ² ÙÀ§¥²¥²‡§± ™ À£²Ç •i ­ ‡Ã«i š £´  ²££±  ©²ž¢²š²¥Ã™Â£‡ ž¢²š²¥•±É‡Á•hÀŠi²ˆ£”À¢Ç™š²‡—µ¡µœh²•±”—³„¥­”„™Ä‚i‰¸À‰´™¯¥¯ ²£­­«™h§¢Áž—¢lÀ„¥·È­™—µÈˆ¶‡—³Ä”iÀ‰ž²°•­™¥²‡„·™ ¢´È‡¡µŠ²§ši²™­¢²Ä”i­‡—¸™¢²À£²Ç¢´È‡¡µ‡²™Àž´È¡‚¶É™Àž£²°•i­‡ˆ±” «™h § ¢Áž—¢l Ä ›ª™± š ª™¸ ™ ٕ­™¥²‡„· ™ ¡µ ­ ¢¹h À ”· ­ ™«™¶È ‡ ˆ³Ä”i §h ² À£²•i ­ ‡ˆ± ” «™h § ¢Áž—¢l À „¥·È ­ ™—µÈ ­ ­Ä›–¶ ‡   „£±É ‡ «¡²¢„§²¡§h ² À£²•i ­ ‡­­Ä› —±É‡«¡”„·™„·­À·­š—¸„·™•¥­”—±É‡À”·­™ —¸„·™ À£²ˆ°À£´È¡À”´™—²‡­­ˆ²Â£‡ž¢²š²¥›£°¡²“  ¡‡„£¶È‡ §h²ˆ°Ä›–¶‡«¡¹hši²™Ç›£°¡²“  —¸h¡ «¥±‡ˆ²™±É™Çˆ°À£´È¡Ã«iš£´²£•£§ˆ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

31


รั ก ษาซึ่ ง จะมี ก ารฉายภาพยนตร์ ใ ห้ ช าวบ้ า นดู ด้ ว ย สมั ย ก่ อ นยั ง ไม่ มี โ ทรทั ศ น์ ทุ ก ๆ บ้ า นเหมื อ นในปั จ จุ บั น ชาวบ้ า นมั ก จะมากั น เต็ ม แม้ จ ะไม่ ม ารั บ บริ ก าร เพราะอยากจะมาดูหนังกัน หนั ง ที่ เ ราเอาไปฉายนั้ น ส่ ว นใหญ่ เ ป็ น หนั ง ที่ ฉ ายในกรุ ง เทพฯแล้ ว ซึ่ ง นอกจากภาพยนตร์แล้ว เราก็จะสอดแทรกด้วยหนังที่ให้ความรู้หรือสุขศึกษา ด้วย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับเรื่องสุขภาพฟัน การฉีดวัคซีนหรือการรักษา สุขภาพร่างกาย เป็นต้น บรรยากาศการออกหน่ ว ยแพทย์ นั้ น เป็ น ไปอย่ า งสนุ ก สนานทั้ ง ชาว บ้ า นและเจ้ า หน้ า ที่ เจ้ า หน้ า ที่ ทุ ก คนออกไปด้ ว ยความสมั ค รใจ ความที่ ใ น ขณะนั้ น กระแสคนหนุ่ ม คนสาวมี ค วามรั ก ในชนบทและอยากจะออกไปช่ ว ย ชนบทจึงไม่มีใครเรียกร้องอะไร แม้ว่าจะเป็นงานที่หนักเพราะออกไปจากโรง พยาบาลประมาณ 6 โมงครึ่ง กว่ า จะให้ บ ริ ก ารตรวจคนไข้ ฉายหนั ง ใหญ่ ส ลั บ กั บ พู ด ให้ ค วามรู้ ก่ อ น กว่าจะกลับถึงโรงพยาบาลก็ประมาณตี 1 หรือบางครั้งก็ตี 2 เจ้ า หน้ า ที่ บ างวิ ช าชี พ ที่ ร่ ว มที ม เช่ น เภสั ช กรที่ ต้ อ งดู แ ลเรื่ อ งยาจะ ต้ อ งทำงานหนั ก หน่ อ ยเพราะขณะนั้ น โรงพยาบาลมี เ ภสั ช กรเพี ย งคนเดี ย ว สำหรั บ แพทย์ อ าจจะยั ง พอทำเนาเพราะแพทย์ มี 4 คน สามารถสลั บ กั น ไป ออกหน่วยได้ แต่เภสัชกรที่มีอยู่คนเดียวก็ต้องออกไปทั้งหมด 28 คืนในเดือนนั้น ที ม ของพวกเราเป็ น คนหนุ่ ม คนสาวที่ มี พื้ น เพมาจากชนชั้ น กลางทั้ ง สิ้น เกือบทั้งหมดเป็นคนกรุงเทพฯ ที่มีจิตใจอยากทำงานเพื่อชาวชนบท การ ทำงานอยู่ ด้ ว ยกั น บางครั้ ง จึ ง รู้ สึ ก ว่ า บรรยากาศเหมื อ นการไปออกค่ า ย ตอน เช้าก็กินข้าวด้วยกันโดยจ้างแม่บ้านร่วมกัน ตอนเที่ยงก็กินข้าวร่วมกันกับเจ้า หน้ า ที่ ใ นโรงพยาบาล ตอนเย็ น ก็ ก ลั บ มากิ น ข้ า วด้ ว ยกั น เสร็ จ แล้ ว ก็ ไ ปออก หน่วยแพทย์ด้วยกัน เหมือนกับอยู่กันเป็นครอบครัว 32

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


À›s ™ Šµ §´ • —µÈ ¡µ „ §²¡ª¸ ‚ ف²£Ä”i — ³›£°Â¢Š™l à «i Š ²§ši ² ™Á¥°Ä”i À «Ç ™ Ĕi À£µ¢™£¹iÀ•´šÂ•Ä›ž£i­¡Æ±™ Šµ §´ • £§¡«¡¹h —µÈ œ ¡À„¢›£°—± š Èيh § ‡—µÈ À ›s ™ ™±  ¨¶  ©²Ä”i ¡ ²›£²Ã«i À«Ç ™ ٕ­™—³‡²™­µ  „£±É ‡ «™¶È ‡  Á¥°¢´È ‡ ¡µ „ §²¡›£°—± š ȗµÈ §h ² —¸  „™—³‡²™Ä¡h Ĕi À µÈ ¢ ‡‡­™À£·È ­ ‡œ¥›£°Â¢Š™l ªh § ™•± § —¸  „™¡­‡Á•h œ ¥›£°Â¢Š™l ‚ ­‡Š²§ ši ² ™À›s ™ •± § •±É ‡  —³‡²™”i § ¢„§²¡À•Ç ¡ È ­²ˆˆ°‚± ” Á¢i ‡ ± ™ ši ² ‡Ç À ›s ™ À£·È ­ ‡ „§²¡„´”À«Ç™«£·­•±§•™—µÈ•h²‡Ç¡µ±™­¢¹hši²‡ ª³«£±šœ¡—µ¡‡²™—µÈ£²©µÄ¨¥™µÉÀ›s™—µ¡‡²™—µÈ”µ—µÈª¸”—µ¡«™¶È‡Ã™Šµ§´•²£ —³‡²™‚­‡œ¡À¥¢—µÀ”µ¢§ ›rˆˆ¸š±™ «¥±ª¹•£ÀµÈ¢§±š²£š£´«²£ˆ±”²£•h²‡ Æ ¡±ˆ°ª­™À£·È­‡ .#0 «£· ­ .BOBHFNFOU CZ 0CKFDUJWF ëi ­ ‡„l  £¡µ  ²£š£´ « ²£Â”¢À­² ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

33


วั ต ถุ ป ระสงค์ ร่ ว มกั น เป็ น ศู น ย์ ก ลาง เพื่ อ ให้ ทุ ก คนทำงานเป็ น ที ม ไปสู่ วัตถุประสงค์เดียวกัน สำหรั บ คนหนุ่ ม คนสาวที่ ม าร่ ว มงานกั น ที่ ร าษี ไ ศลแล้ ว แนวคิ ด เรื่ อ ง MBO เป็นเรื่องไม่จำเป็นเลย เพราะคนหนุ่มคนสาวเหล่านี้เขามีสิ่งที่ตั้งใจมุ่ง หวั ง อยู่ แ ล้ ว ก็ คื อ การที่ จ ะช่ ว ยให้ ช าวบ้ า นดี ขึ้ น มั น เป็ น วั ต ถุ ป ระสงค์ ร่ ว มกั น ของคนที่ ม าอยู่ ใ นชนบท การทำงานจึ ง มุ่ ง ให้ ง านสำเร็ จ โดยไม่ ต้ อ งมาเริ่ ม ปลุกปล้ำให้มีวัตถุประสงค์เหมือนกัน งานที่ยากๆ ก็กลายเป็นเรื่องง่ายไปหมด ระบบสาธารณสุขในระยะต่อมาอาจจะมีผู้ให้บริการวิชาชีพต่าง ๆ ที่มี ความหลากหลายทั้ ง พื้ น เพและเป้ า หมายชี วิ ต มากขึ้ น ตามความหลากหลาย หรื อ ทางเลื อ กที่ ม ากขึ้ น ในสั ง คม การสร้ า งที ม แบบนั้ น จึ ง เป็ น เรื่ อ งที่ ย ากมาก ในปัจจุบัน ผมมี ค วามผู ก พั น กั บ ช่ ว งเวลาการทำงาน 5 ปี แ รกนี้ เ ป็ น อย่ า งมาก เรียกได้ว่าเป็นสิ่งที่ผมมักหวนคิดถึงอยู่เสมอมาแม้ว่าเวลาจะล่วงเลยมากว่า 30 ปี แ ล้ ว ก็ ต าม ครอบครั ว ที่ ป ระกอบด้ ว ยเพื่ อ น พี่ น้ อ ง ที่ ร่ ว มกั น ทำงาน อย่ า งไม่ คิ ด อะไรอื่ น นอกจากเพื่ อ การช่ ว ยเหลื อ ผู้ ป่ ว ย คนยากคนจน คน ยากไร้ เป็ น สิ่ ง แวดล้ อ มการทำงานที่ เ ป็ น อุ ด มคติ ที่ พ วกเราคนทำงานด้ า น สาธารณสุ ข จะมี โ อกาสสั ม ผั ส กั บ ปั ญ หาของคนทุ ก ข์ ค นยากเหล่ า นี้ ไ ด้ อ ย่ า ง ลึกซึ้ง สมั ย นั้ น มี ผู้ ค นทุ ก ข์ ย ากมากมายในชนบท ปั ญ หาเด็ ก ขาดสาร อาหารเป็ น ปั ญ หาใหญ่ ครั้ ง หนึ่ ง มู ล นิ ธิ เ ด็ ก (ของคุ ณ พิ ภ พและคุ ณ รั ช นี ธง ไชย)ได้ ส่ ง จดหมายมาขอให้ โ รงพยาบาลรั บ เด็ ก คนหนึ่ ง มาเลี้ ย ง เนื่ อ งจาก ทราบว่ า พวกเรามี ศู น ย์ รั ก ษาเด็ ก ขาดสารอาหาร เด็ ก คนนี้ อ ยู่ ที่ อ ำเภอกิ่ ง วั ง ค้ อ จั ง หวั ด ยโสธร เป็ น กิ่ ง อำเภอที่ อ ยู่ ติ ด กั น กั บ ราษี ไ ศลแต่ ยั ง ไม่ มี โ รง พยาบาล พวกเราจึงเลยเอารถโรงพยาบาลไปรับเด็กที่บ้าน 34

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


สภาพที่พวกเราพบไม่ได้ผิดไปจากความคาดหมาย สภาพบ้านเรือน เป็ น กระต๊ อ บหลั ง เล็ ก ๆ แบบที่ ค นยากจนเขาอยู่ กั น เหมื อ นกั บ ที่ เ ราเห็ น อยู่ ซ้ ำ ซากจำเจ แต่ สิ่ ง ที่ เ กิ น คาดก็ คื อ ว่ า เราไปพบกั บ พ่ อ ของเด็ ก ที่ น อนป่ ว ยอยู่ เป็ น โรคเกี่ ย วกั บ เนื้ อ เยื่ อ ซึ่ ง ภาษาวิ ช าการเรี ย กว่ า Scleroderma ที่ ผิ ว หนั ง กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อทั้งร่างกายจะแข็งตัวเหมือนท่อนไม้ ทำให้ขยับตัวหรือ เคลื่ อ นไหวไปไหนไม่ ไ ด้ ได้ แ ต่ น อนอยู่ กั บ บ้ า น ส่ ว นแม่ เ ด็ ก ก็ ไ ม่ อ ยู่ อ อกไป ทำงานรับจ้างแรงงานข้างนอก จะมีก็แต่เด็ก 2 คน คนโตอายุ 5 ขวบ คน เล็กอายุขวบครึ่งอยู่ในสภาพขาดอาหารระดับ 3 (ระดับรุนแรงที่สุด) เราคุย กั บ พ่ อ เด็ ก ถึ ง ได้ รู้ ว่ า เด็ ก คนโตที่ อ ายุ 5 ขวบนั้ น ต้ อ งรั บ หน้ า ที่ ดู แ ลทั้ ง พ่ อ ที่ เคลื่ อ นไหวไม่ ไ ด้ กั บ น้ อ งที่ ข าดสารอาหาร เนื่ อ งจากแม่ ต้ อ งออกไปทำงานตั้ ง แต่เช้า กว่าจะกลับมาถึงบ้านก็เย็น เพียงเพื่อจะได้ค่าแรงวันละ 20 บาทมาจุนเจือครอบครัว สภาพเด็กอายุ 5 ขวบที่ต้องอยู่บ้านหากับข้าวให้พ่อกินมื้อเที่ยงและ ก็ ต้ อ งหาอาหารและเลี้ ย งดู น้ อ งอายุ ข วบครึ่ ง มั น เป็ น ภาพที่ ส ะเทื อ นใจเราไม่ น้ อ ย พวกเรารั บ เด็ ก คนน้ อ งมาเลี้ ย งและตั้ ง ชื่ อ ให้ ว่ า “ปุ้ ม ปุ้ ย ” เหมื อ นยี่ ห้ อ ปลากระป๋ อ ง เพราะมี ค วามรู้ สึ ก ว่ า คำว่ า ปุ้ ม ปุ้ ย มั น น่ า รั ก ดี ท ำให้ รู้ สึ ก อ้ ว นท้ ว น ดี ปุ้ ม ปุ้ ย อยู่ กั บ เราประมาณปี ก ว่ า ๆ แม้ ว่ า อาการโรคขาดสารอาหารจะ ดี ขึ้ น แต่ พ วกเราก็ ไ ม่ ไ ด้ ป ล่ อ ยเด็ ก กลั บ บ้ า นทั น ที เพราะสิ่ ง ที่ เ ราพบมาโดย ตลอดก็ คื อ เมื่ อ เด็ ก มาอยู่ กั บ เราและเราสามารถรั ก ษาดู แ ลจนกระทั่ ง ภาวะ การขาดสารอาหารหายไปแล้ ว แต่ เ มื่ อ เด็ ก กลั บ ไปอยู่ บ้ า นก็ ก ลั บ ไปอยู่ ใ น สภาพเดิ ม อี ก ไม่ น านเด็ ก ก็ จ ะกลั บ กลายเป็ น ขาดสารอาหารเหมื อ นเดิ ม เพราะสภาพความเป็นอยู่ทางบ้านไม่มีเงื่อนไขในการที่จะดูแลลูกให้ดีได้ ในที่ สุ ด เราก็ ไ ด้ คุ ย กั บ มู ล นิ ธิ เ ด็ ก ซึ่ ง ส่ ง เด็ ก คนนี้ ม าให้ เ ราดู แ ล ทาง มู ล นิ ธิ เ ด็ ก ได้ เ ข้ า มาช่ ว ยสอนแม่ เ ด็ ก ให้ รู้ จั ก การทอผ้ า ด้ ว ยกี่ ก ระตุ ก และได้ ซื้ อ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 35


กี่กระตุกให้ 1ตัว รวมทั้งได้ลงทุนเบื้องต้นเป็นค่าด้ายให้แม่อีก 3,000 บาท เพื่ อ ให้ แ ม่ ส ามารถที่ จ ะซื้ อ ด้ า ยมาทอผ้ า อยู่ กั บ บ้ า นแทนการออกไปรั บ จ้ า ง พวกเราดู แ ลจนกระทั่ ง แม่ เ ด็ ก สามารถทอผ้ า ขายจากกี่ ก ระตุ ก เพื่ อ ที่ จ ะยั ง ชี พ ของตัวเองได้ดีแล้ว เราจึงส่งเด็กกลับไปอยู่กับแม่ของตัวเอง ใครคนหนึ่ ง ในกลุ่ ม พวกเราพู ด ในตอนที่ ไ ปพบสภาพของครอบครั ว นี้ ว่า “นี่นะหรือที่ว่ากันว่าในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” ใครจะไปคิ ด ว่ า บนดิ น แดนที่ เ ป็ น อู่ ข้ า วอู่ น้ ำ ในประเทศที่ ส่ ง ออกข้ า ว เป็นอันดับต้นๆ ของโลก จะมีครอบครัวที่เด็กอายุ 5 ขวบต้องมาเลี้ยงทั้งพ่อ และน้ อ งอายุ ข วบครึ่ ง และนี่ อ าจจะเป็ น เพี ย งตั ว อย่ า งที่ ส ะท้ อ นว่ า อาจยั ง มี ครอบครัวที่ยากจนข้นแค้นและผจญกับปัญหามากกว่านี้อีกมาก เพียงแต่พวกเรายังไม่พบ สิ่งต่างๆ เหล่านี้ทำให้พวกเรามีความรู้สึกว่า การมุ่งแต่เฉพาะปัญหา สาธารณสุขแต่เพียงอย่างเดียวคงไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ เราจะต้องแก้ไข ปัญหาทางด้านอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นด้านการเกษตร ด้านการศึกษา อาชีพ หรือ แม้ แ ต่ เ รื่ อ งการเมื อ งควบคู่ กั น ไปถึ ง จะสามารถแก้ ไ ขปั ญ หาให้ ป ระชาชนได้ อย่างแท้จริง เพราะคนชนบทนั้นเขาเผชิญกับความยากลำบากหลาย ๆ ด้าน พร้ อ ม ๆ กั น แม้ ว่ า บางคนจะขยั น ดิ้ น รนทำมาหากิ น มากแค่ ไ หนแต่ ภ ายใต้ สภาพที่ขาดแคลนปัจจัยต่างๆ ก็ทำให้ความขยันอย่างเดียวไม่ได้ช่วยให้เขามี ชีวิตที่ดีได้ ภัยแล้งก็ดี น้ำท่วมก็ดี การขาดการศึกษา การไม่มีถนนหนทางหรือ แม้ แ ต่ ก ารพั ฒ นาที่ ร วมศู น ย์ แ ละขาดการกระจายทรั พ ยากรที่ เ ป็ น ธรรมก็ ล้ ว น แต่มีผลต่อชีวิตความเป็นอยู่ของเขาทั้งสิ้น ไม่ น านมานี้ บ้ า นเราเกิ ด น้ ำ ท่ ว มอย่ า งหนั ก ในหลายจั ง หวั ด เวลาที่ เห็ น ภาพข่ า วน้ ำ ท่ ว มทางโทรทั ศ น์ ที ไ ร มั น ทำให้ ผ มนึ ก ถึ ง น้ ำ ท่ ว มหนั ก สมั ย ผม อยู่ที่ราษีไศลทุกที 36

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ª³«£± š „™£¸ ‡ À—ž¯ ­¢h ² ‡œ¡ ™É ³ —h § ¡—µÈ À £²£¹i ˆ±  ­¢h ² ‡¡²Ç —h § ¡Á„h ‚i­À—i²«£·­Á„hÀ‚h² „§²¡¢²¥³š²Ç„·­²£—µÈ•i­‡À”´™¥¸¢™É³  ­²ˆˆ°À›s™™É³ ± ” À—i ² ši ² ‡À¥Ç  Æ ™i ­ ¢Æ Á•h ™É ³ —h § ¡Ã™Š™š—™±É ™ ¡± ™ Á••h ² ‡ˆ²—µÈ œ ¡£¹i ˆ±  Ù À¡·­‡Â”¢ª´É™ÀŠ´‡ ¡± ™ À›s ™ ™É ³ —h § ¡—µÈ — ³Ã«i „ ™Š™š——µÈ ¢ ²ˆ™­¢¹h Á ¥i § –¶ ‡ ± š ª´É ™ À™·É ­ ›£°”² •±§ Àª²Â—£¨± ž —l Àª²ÄŸŸd ² —µÈ À £²À«Ç ™ §h ² ª¹ ‡ ™±É ™ À§¥²™É ³ —h § ¡Á—šˆ°ˆ¡¡´ ” ­¢¹h à •i ™É ³ ši ² ™ž±  ‚­‡ž§À£²­¢¹h à ¥i Á ¡h ™É ³ ¡¹ ™ ˆ¶ ‡ –¹  ™É ³ —h § ¡—¸  «¥± ‡ ˆ™À£² •i­‡­ž¢žÄ›™­™Ã™«i­‡›£°Š¸¡‚­‡Â£‡ž¢²š²¥ ™±šÀ›s™„§²¡‰¸¥°«¸Á¥° ¢²¥³š²­µ  Ášš«™¶È ‡ —µÈ ž §À£²Ã™Š™š—•i ­ ‡ÀœŠ´   ™­ˆ²ˆ°•i ­ ‡”¹ Á ¥ •±§À­‡Á¥i§À£²¢±‡¡µ ²£°«™i²—µÈ•i­‡Ä›Šh§¢À«¥·­”¹Á¥Š²§ši²™­µ”i§¢ ž§À£²­­Ä›”¹ Á ¥Š²§ši ² ™ ”¢²£­­«™h § ¢—²‡À£· ­ ěŠh § ¢Š²§ ši²™—µÈ™É³—h§¡—¸§±™ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

37


ครั้งหนึ่งเราไปออกหน่วยเคลื่อนที่ช่วยเหลือน้ำท่วม ท้องเรือของเรา ไปเสยเข้ า กั บ ต้ น ไม้ ที่ จ มอยู่ ใ ต้ น้ ำ อย่ า งจั ง ท้ อ งเรื อ ทะลุ เ ป็ น โพรง น้ ำ ทะลั ก ไหลเข้ามาในเรืออย่างรวดเร็ว ขณะที่เรือของพวกเรากำลังจะจมอยู่รอมร่อก็ มี ช าวบ้ า นที่ ไ ด้ ยิ น เสี ย งร้ อ งขอความช่ ว ยเหลื อ ทางโทรโข่ ง ของพวกเราพาย เรือออกมาช่วยกันใหญ่ พวกเราเองก็พากันว่ายน้ำไปเกาะต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่ง ที่โผล่พ้นน้ำอยู่ไม่ไกลนัก แต่ ที่ ต้ น ไม้ นั้ น ก็ เ ต็ ม ไปด้ ว ยมด ทั้ ง มดและคนต่ า งก็ ห นี น้ ำ ท่ ว มขึ้ น มา อยู่บนต้นไม้ที่สูงที่สุด เหตุ ก ารณ์ นั้ น เป็ น การผจญภั ย ที่ ตื่ น เต้ น ที่ สุ ด ครั้ ง หนึ่ ง ในชี วิ ต ของผม และยังทำให้ได้เห็นถึงน้ำใจของชาวบ้านที่ได้พากันจัดงานบายศรีสู่ขวัญเรียก ขวั ญ ของพวกเราให้ ก ลั บ คื น มา เพราะชาวบ้ า นคงเห็ น ว่ า หมอๆ ทั้ ง หลายตื่ น ตระหนกตกใจและคงขวัญผวากันหมดแล้ว พิธีบายศรีที่อบอุ่นเพื่อเรียกขวัญของพวกเราเกิดขึ้นทั้ง ๆ ที่เวลานั้น บ้านและนาของพวกเขากำลังจมอยู่ใต้น้ำ แม้ ว่ า เราจะมี จิ ต ใจที่ ต้ อ งการจะช่ ว ยชาวบ้ า นอยู่ แ ล้ ว แต่ เ มื่ อ ได้ ม า สั ม ผั ส กั บ น้ ำ ใจที่ ง ดงามอย่ า งนี้ ก็ ยิ่ ง ทำให้ เ กิ ด ความผู ก พั น กั บ ชาวบ้ า นมากขึ้ น พวกเรายังคงทำงานทั้งเชิงรุกเชิงรับอย่างแข็งขันต่อมาอีกเป็นเวลาหลายปี ช่ ว งเวลาขณะนั้ น เป็ น ยุ ค สงครามเย็ น ที่ ค วามขั ด แย้ ง ทางการเมื อ ง ยั ง สู ง อยู่ โดยเฉพาะในชนบท การที่ เ ราออกหน่ ว ยเคลื่ อ นที่ เ ข้ า ไปในหมู่ บ้ า น บ่อยๆ จึงถูกเพ่งเล็งจากทางอำเภอและหน่วยงานด้านความมั่นคงภายในซึ่ง ระแวงสงสั ย ว่ า โรงพยาบาลนี้ จ ะมี ค วามเกี่ ย วพั น กั บ กองกำลั ง ที่ ก ำลั ง ต่ อ สู้ กั บ รัฐบาลขณะนั้น ชาวบ้ า นส่ ว นหนึ่ ง ก็ ถู ก ปลุ ก ปั่ น จากเจ้ า หน้ า ที่ ข องรั ฐ ว่ า การออกหน่ ว ย ของเรามีจุดมุ่งหมายในทางการเมือง ซึ่งความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้นเลย ความตั้ ง ใจและการทุ่ ม เทกลายเป็ น ที่ ม าของความระแวงสงสั ย ได้ 38

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ง่ายๆ และดูเหมือนว่าผมจะหนีไม่พ้นไปจากเรื่องราวเหล่านี้ได้ง่าย ๆ บางที อาจเป็นเพราะวิธีคิดวิธีทำงานของพวกเรานั้นมันไม่เป็นไปในกรอบของความ เป็นราชการแต่เพียงอย่างเดียว เรามีการทำงานร่วมกับทุกฝ่าย มีทั้งครู ชาว บ้ า น อาสาสมั ค รนั ก ศึ ก ษา หรื อ บั ณ ฑิ ต อาสาสมั ค ร ฯลฯ มี ก ารออกหน่ ว ย กลางคืนอย่างทุ่มเท เลยทำให้เกิดความแน่ใจว่าพวกเราทำอะไรไปคงจะคาด หวังผลอะไรทางการเมืองบางอย่างเป็นแน่ ในเวลานั้ น สั ง คมเรามั ก จะขี ด เส้ น เพื่ อ แบ่ ง คนออกเป็ น สองพวกและ ดู เ หมื อ นว่ า เราจะต้ อ งเป็ น พวกใดพวกหนึ่ ง เท่ า นั้ น คื อ ถ้ า ไม่ ใ ช่ พ วกรั ฐ ก็ ต้ อ ง เป็ น พวกที่ ต รงข้ า มกั บ รั ฐ ยั ง ไม่ ค่ อ ยมี ใ ครมองเห็ น ผู้ ค นที่ อ ยู่ ต รงกลางหรื อ ที่ เราเรียกกันว่า “ประชาสังคม” หรือภาคพลเมืองที่ทุกคนมีส่วนร่วมซึ่งกำลัง เติบโตเบ่งบานอย่างมากในสังคมไทยในปัจจุบันนี้ ผมลื ม เล่ า ไปว่ า ในสมั ย นั้ น มี วิ ช าชี พ เดี ย วเท่ า นั้ น เองที่ เ มื่ อ เรี ย นจบ แล้ ว จะถู ก บั ง คั บ ให้ ต้ อ งไปทำงานใช้ ทุ น คื น แก่ รั ฐ วิ ช าชี พ นั้ น ก็ คื อ แพทย์ แพทย์ จ บใหม่ ต้ อ งใช้ ทุ น ให้ รั ฐ บาลด้ ว ยการไปทำงานในชนบท 3 ปี สำหรั บ สาขาวิ ช าชี พ อื่ น ๆ ในตอนนั้ น ยั ง ไม่ มี ก ฎเกณฑ์ ใ นการบั ง คั บ เพราะฉะนั้ น คน จากวิ ช าชี พ อื่ น ๆ ไม่ ว่ า จะเป็ น เภสั ช กร ทั น ตแพทย์ หรื อ พยาบาลที่ อ อกไป ทำงานในชนบทนั้น ล้วนแล้วแต่ออกไปด้วยความเต็มใจ ขณะเดี ย วกั น ในกรุ ง เทพฯ เองก็ ยั ง มี ก ลุ่ ม คนที่ ส นใจอยากจะช่ ว ย ชนบทอยู่ กลุ่มที่รักความเป็นธรรมแต่ถือแนวทางสันติวิธีก็มี คนเหล่านี้ยังมี กิจกรรม มีการทำ���านอย่างต่อเนื่องเพื่อจะช่วยสังคม กลุ่มหนึ่งที่มีความเข้ม แข็ ง นำโดย อาจารย์ จ อน อึ๊ ง ภากรณ์ ได้ จั ด ตั้ ง มู ล นิ ธิ ขึ้ น มาเรี ย กว่ า มู ล นิ ธิ อาสาสมั ค รเพื่ อ สั ง คม โดยเป็ น เสมื อ นการสื บ ทอดเจตนารมณ์ ข องท่ า น อาจารย์ ป๋ ว ย อึ๊ ง ภากรณ์ ซึ่ ง เป็ น ทั้ ง คุ ณ พ่ อ ของอาจารย์ จ อนและในอดี ต ได้ เคยทำโครงการบั ณ ฑิ ต อาสา โดยการส่ ง บั ณ ฑิ ต ออกเป็ น อาสาสมั ค รไป ทำงานให้ชนบท งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 39


­²ˆ²£¢lˆ­™ Ĕi™³À­²Á™§„§²¡„´”‚­‡„¸“žh­¡²ˆ±”•±É‡¡¹¥™´˜´­²ª² ª¡± „ £Àž·È ­ ª± ‡ „¡Á¥°£± š š± “ ‘´ • ˆšÃ«¡h —µÈ •±É ‡ Ȉ°—³‡²™Àž·È ­ Š²§Š™š—Ä› —³‡²™ž± ’ ™²Ã™«¡¹h ši ² ™ ”¢¡µ  ²£›£°ª²™± š «™h § ¢‡²™Á¥°Â„£‡²£•h ² ‡Æ —µÈ — ³‡²™­¢¹h Á ¥i § ٞ·É ™ —µÈ  ‹¶È ‡ Ç ¡µ  ²£¡²•´ ” •h ­ ± š £‡ž¢²š²¥‚­‡œ¡”i § ¢ „‡ À›s ™ Àž£²°À«Ç ™ §h ² £‡ž¢²š²¥™µÉ ¡µ „ ™«™¸h ¡ ª²§—µÈ ˆ šÃ«¡h Á ¥°¡µ „ §²¡ £°•· ­ £· ­ £i ™ —µÈ ˆ °Šh § ¢Š²§ši ² ™­¢¹h Á ¥i § À£²ˆ¶ ‡ Ĕi š± “ ‘´ • ­²ª²¡²Šh § ¢‡²™‚­‡ À£²„·­„¸“ª¸™—£µ«±•–¶ À‹h‡´È‡Ä¡i Á¥°„¸“§´ ²”²Š±¢À§Šª¸¥ ­²ª²ª¡± „ £—µÈ ¡ ²—³‡²™± š À£²™±É ™ À£²ªh ‡ ëi Ä ›­¢¹h ± š Š²§ši ² ™Ã™ «¡¹hši²™‹¶È‡À£²¡µÂ„£‡²£ž±’™²—µÈĔi£±š²£ª™±šª™¸™ˆ²­‡„l£•h²‡Æ—±É‡Ã™ Á¥°•h ² ‡›£°À—¨ ‹¶È ‡ ­‡„l  £«™¶È ‡ —µÈ Ä ”i à «i  ²£ª™± š ª™¸ ™ ²£—³‡²™‚­‡À£²„· ­ Á•£l À”­ ‹­¡ ‹¶È‡À›s™­‡„l£‚­‡Š²§À¢­£¡±™—µÈ£°”¡—¸™ˆ²œ¹i¡µ­±™ˆ°´™Ã™ 40

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ประเทศเขามาช่วยเหลือผู้ยากไร้และคนในชนบทของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก นอกจากนั้ น ยั ง มี โ ครงการที่ ไ ด้ รั บ การสนั บ สนุ น จากต่ า งประเทศอี ก หลาย โครงการ เช่น จากแคนาดา จากเบลเยี่ยม เป็นต้น โครงการและความช่ ว ยเหลื อ เหล่ า นี้ เ ข้ า มาในพื้ น ที่ อ ำเภอราษี ไ ศล โดยการแนะนำและการสนั บ สนุ น จากอาจารย์ อ ารี วั ล ยะเสวี บ้ า ง อาจารย์ ประเวศ วะสี บ้ า ง โครงการเหล่ า นี้ ท ำให้ เ รามี อ าสาสมั ค รทั้ ง คนไทยและจาก ต่ า งประเทศเข้ า มาช่ ว ยทำงาน อาสาสมั ค รต่ า งประเทศที่ เ ป็ น หมอก็ ท ำงาน อยู่ ใ นโรงพยาบาลกั บ เรา กลางคื น ก็ อ อกหน่ ว ยกั บ เรา อาสาสมั ค รที่ เ ป็ น คน ไทยเราก็ ใ ห้ ไ ปรั บ ผิ ด ชอบงานในหมู่ บ้ า น เรี ย กว่ า ได้ ทั้ ง งาน ได้ ทั้ ง ประสบการณ์และได้เพื่อนซึ่งเป็นเครือข่ายกันอย่างกว้างขวาง ประสบการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงนี้ทำให้ผมได้เรียนรู้แนวคิดการทำงานที่ ผมรู้สึกว่ามันยิ่งใหญ่ไปกว่าที่ผมทำอยู่มากมายนัก ว่ากันตามจริงแล้ว ผมเองไม่เคยรู้จักองค์กรพัฒนาเอกชนหรือคำว่า เอ็ น จี โ อ (NGOs) มาก่ อ นเลย ต่ อ มาจึ ง ได้ เ ข้ า ใจว่ า เอ็ น จี โ อ หรื อ องค์ ก ร พัฒนาเอกชนนั้นเป็นองค์กรสาธารณประโยชน์ที่ไม่หวังกำไร ทำงานด้วยการ ระดมทุ น จากผู้ มี อั น จะกิ น เพื่ อ นำเงิ น มาช่ ว ยผู้ ย ากไร้ แ ละชุ ม ชนที่ ต้ อ งการ ความช่วยเหลือ ครั้ ง หนึ่ ง เมื่ อ ผมกล่ า วขอบคุ ณ ตั ว แทนองค์ ก รแตร์ เดอ ซอม ที่ ไ ด้ สนั บ สนุ น โครงการที่ พ วกเรากำลั ง ดำเนิ น การกั น อยู่ ใ นชนบท แต่ ก็ ต้ อ ง ประหลาดใจเมื่อเขาตอบผมว่า ไม่ต้องขอบคุณเขาหรอก เพราะผมก็ช่วยเขา เหมือนกัน เขาได้อธิบายให้ผมรู้จักคำว่า International Solidarity หรือ ความ เป็ น หนึ่ ง เดี ย วทางสากล คื อ การให้ ค วามช่ ว ยเหลื อ เกื้ อ กู ล กั น โดยไม่ คิ ด ถึ ง เชื้ อ ชาติ สั ญ ชาติ คิ ด แต่ เ พี ย งว่ า ผู้ ทุ ก ข์ ย ากที่ ไ ม่ ว่ า จะอยู่ ใ นชนบทหรื อ อยู่ ใ น ดินแดนใดก็ล้วนต้องได้รับความช่วยเหลือทั้งสิ้น งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 41


เขาบอกว่ า องค์ ก รฯ รวมทั้ ง ผู้ ที่ ใ ห้ ทุ น แก่ อ งค์ ก ร ต้ อ งการให้ ง านและ เงินของพวกเขาลงไปถึงผู้ที่ทุกข์ยากในชนบทอยู่แล้ว พวกผมผู้รับทุนจึงมิใช่ ผู้ รั บ ประโยชน์ แ ต่ เ ป็ น ผู้ ที่ ช่ ว ยให้ อ งค์ ก รสามารถที่ จ ะช่ ว ยเหลื อ ผู้ ทุ ก ข์ ย ากตาม วั ต ถุ ป ระสงค์ ข องผู้ ใ ห้ เ งิ น เหล่ า นั้ น ดั ง นั้ น เขาจึ ง ต้ อ งขอบคุ ณ ผมมากกว่ า ที่ ช่วยให้องค์กรของเขาทำงานตามจุดหมายได้ คำพูดของเขาเป็นการเปิดตา และเปิดใจของผมออกไปอีก ประสบการณ์ ก ารทำงานในชนบทจึ ง เป็ น การเรี ย นรู้ ที่ ไ ม่ รู้ จั ก จบ และ บางครั้งเราก็ได้เรียนรู้จากคนที่เราคิดว่าเราจะไปให้ความช่วยเหลือ สำหรั บ พวกเราซึ่ ง เป็ น คนหนุ่ ม สาวและอาสาสมั ค รที่ ม าทำงานใน ชนบท แม้มีความตั้งใจว่าเราจะใช้ความรู้ที่ร่ำเรียนมาเพื่อช่วยเหลือคนชนบท แต่ เ มื่ อ ทำงานไประยะหนึ่ ง พวกเราก็ ไ ด้ เ รี ย นรู้ ว่ า พวกเราเองต่ า งหากเล่ า ที่ ต้ อ งเรี ย นรู้ จ ากภู มิ ปั ญ ญาของชาวบ้ า น และสิ่ ง ที่ เ ราร่ ำ เรี ย นมาจาก มหาวิ ท ยาลั ย ก็ ไ ม่ ใ ช่ สู ต รสำเร็ จ ที่ จ ะแก้ ปั ญ หาได้ ส อดคล้ อ งกั บ ชี วิ ต ของชาว บ้านได้ง่ายๆ ครั้ ง หนึ่ ง เราทำโครงการพั ฒ นาแบบผสมผสานที่ เ น้ น การพั ฒ นาทั้ ง ด้ า นการสาธารณสุ ข โภชนาการ เกษตร และพั ฒ นาชนบทอยู่ ใ นโครงการ เดี ย วกั น เราเริ่ ม ด้ ว ยการตั้ ง ศู น ย์ เ ด็ ก ขึ้ น เพราะคิ ด ว่ า ‘เด็ ก ’ น่ า จะเป็ น ศูนย์กลางที่จะระดมชาวบ้านมาร่วมในงานพัฒนาได้ สมั ย ก่ อ นปั ญ หาการขาดสารอาหารเป็ น ปั ญ หาสำคั ญ ในชนบท ศู น ย์ เด็ ก ของเราจะรั บ เด็ ก มาช่ ว ยเลี้ ย งดู แ ละให้ ก ารดู แ ลด้ า นโภชนาการและสุ ข อนามั ย ต่ า ง ๆ โดยมี อ าสาสมั ค รของเราประจำอยู่ ที่ ศู น ย์ เ ด็ ก นอกจากเรา เลี้ยงเด็กแล้วเราก็จะมีแปลงเกษตรที่ปลูกถั่ว มีการเลี้ยงไก่ มีบ่อปลา ขณะ เดี ย วกั น ก็ มี ก ารรวมกลุ่ ม ชาวบ้ า นเพื่ อ การพั ฒ นาชนบทตามที่ ช าวบ้ า นอยาก จะทำร่วมกับเรา ทั้งหมดนี้มีศูนย์เด็กเป็นศูนย์กลาง 42

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เมื่ อ เริ่ ม โครงการได้ ไ ม่ น าน เราก็ พ บว่ า อาสาสมั ค รที่ เ ราส่ ง ไปรั บ ผิ ด ชอบโครงการซึ่ ง เป็ น บั ณ ฑิ ต ปริ ญ ญาตรี จ ากมหาวิ ท ยาลั ย เกษตรศาสตร์ ทำการเกษตรสู้ชาวบ้านไม่ได้เลย ปลูกถั่วหรือเลี้ยงปลาก็สู้ชาวบ้านไม่ได้ มีอยู่ครั้งหนึ่ง ไก่ที่เลี้ยงไว้เป็นโรคตายหมด เราก็ไม่ทราบว่าเกิดจาก อะไร บั ณ ฑิ ต จากมหาวิ ท ยาลั ย เกษตรศาสตร์ ข องเราก็ ไ ม่ รู้ จั ก ต่ อ มาปศุ สั ต ว์ อำเภอไปช่วยดูจึงได้ทราบว่าไก่ตายยกเล้านั้นตายจากโรคนิวคาสเซิล ซึ่งผมก็เพิ่งมารู้จักโรคนิวคาสเซิลก็ครั้งนั้นเอง ยั ง มี อี ก หลาย ๆ เหตุ ก ารณ์ ที่ ส ะท้ อ นว่ า การศึ ก ษาที่ บั ณ ฑิ ต จบจาก มหาวิ ท ยาลั ย ไปนั้ น เน้ น แต่ ด้ า นวิ ช าการและทฤษฎี แ ต่ ไ ม่ ส ามารถที่ จ ะไป ทำงานที่ติดดินได้อย่างที่ชาวบ้านทำกัน ศู น ย์ เ ด็ ก ที่ เ ราทำนั้ น เราทำอย่ า งตั้ ง ใจและมี ก ารวางแผนไว้ อ ย่ า งดี คือ ในปีแรกนั้น เราจะสนับสนุนอย่างเต็มที่ มีการตั้งกรรมการหมู่บ้านขึ้นมา ช่วยดูแล โดยมีเราอยู่ด้วย ในปีที่ 2 เราจะถอนตัวมาครึ่งหนึ่งจากกรรมการ เพื่อให้ชาวบ้านได้ดูแลกันเองมากขึ้น ปีที่ 3 เราจะถอนตัวทั้งหมดเพื่อที่ชาว บ้านได้รับผิดชอบจัดการศูนย์เอง เป็นการวางแผนแบบนักวิชาการอย่างแท้จริง เมื่อโครงการเข้าสู่ปีที่ 3 เราถอนตัวออกจากศูนย์และไม่มีการจัดงบ ประมาณไปสนั บ สนุ น ปรากฏว่ า พ่ อ แม่ เ อาเด็ ก กลั บ บ้ า นหมด เมื่ อ เราก็ ไ ป ถามว่าทำไมเอาเด็กกลับบ้านหมด เขาก็บอกว่าเขายุ่งเกินไป ไม่สามารถที่จะ มาดู แ ลศู น ย์ ใ ห้ ไ ด้ ห รอก การที่ จ ะให้ เ ขามารั บ ผิ ด ชอบศู น ย์ ทั้ ง หมดมั น เป็ น ไป ไม่ได้ จะมีก็แค่คนสองคนเท่านั้นเองที่ทำจริงๆ จังๆ ผลที่ออกมาทำให้เรารู้ว่า เรานั้น ‘ปรารถนาดีแต่ไร้เดียงสา’ หลั ง จากนั้ น เราจึ ง ปรึ ก ษากั บ ชาวบ้ า นว่ า จะทำอย่ า งไรดี จึ ง จะช่ ว ยให้ ชาวบ้ า นมี อ าหารกิ น ตลอดปี ไม่ ท ำให้ เ ด็ ก เล็ ก ๆ ต้ ��� งขาดสารอาหาร พระที่ เป็ น ผู้ น ำทางจิ ต วิ ญ ญาณของชาวบ้ า นบอกกั บ เราว่ า ชาวบ้ า นต้ อ งการจั ด ตั้ ง งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 43


ธนาคารข้าว โดยเมื่อเก็บเกี่ยวแล้วชาวบ้านจะเอาข้าวมาเก็บเอาไว้ส่วนหนึ่ง ที่ธนาคาร เมื่อราคาดีแล้วจึงค่อยขายและเก็บเอาไว้บางส่วนเพื่อแบ่งปันกัน กินเมื่อมีครอบครัวที่ขาดแคลน ธนาคารข้าวเกิดขึ้นมาโดยมีการรวมตัวกันทำและช่วยกันดูแล เมื่อผมมีโอกาสกลับไปเยี่ยมหมู่บ้านนี้ภายหลังจากที่อำเภอราษีไศล ไปกว่า10 ปี ก็ปรากฏว่าธนาคารข้าวยังดำเนินการอยู่ แต่ศูนย์เด็กได้กลาย เป็ น ศู น ย์ ร้ า งไประยะหนึ่ ง ภายหลั ง จึ ง มี ก ารใช้ ป ระโยชน์ เ ป็ น ศู น ย์ ฝึ ก อบรม ของการศึ ก ษานอกโรงเรี ย น (กศน.) ซึ่ ง ใช้ เ ป็ น สถานที่ ส ำหรั บ การสอนชาว บ้านเป็นครั้งคราว เช่น สอนการซ่อมจักรยาน ซ่อมวิทยุหรือสอนอาชีพต่างๆ สิ่ ง ที่ แ ตกต่ า งก็ คื อ ว่ า ธนาคารข้ า วเกิ ด จากความต้ อ งการของชาว บ้าน แต่ศูนย์เด็กเกิดจากการวางแผนของนักวิชาการอย่างพวกเรา โครงการพั ฒ นาของรั ฐ จำนวนมากถู ก กำหนดขึ้ น จากส่ ว นกลาง โดยที่ ช าวบ้ า นมี ส่ ว นในการกำหนดน้ อ ยมากหรื อ ไม่ มี เ ลยทำให้ โ ครงการของ รั ฐ เหล่ า นี้ ล้ ม เหลวหรื อ ขาดความยั่ ง ยื น เช่ น เดี ย วกั บ โครงการศู น ย์ เ ด็ ก ของ เรา แม้เจตนาดีแต่ก็ทำไปอย่างไร้เดียงสา นี่เป็นบทเรียนสำคัญที่เราได้เรียนรู้จากชาวบ้าน ที ม งานของเรายั ง คงเส้ น คงวาในการออกหน่ ว ยช่ ว ยชาวบ้ า นกั น อยู่ หลายปี อย่ า งไรก็ ต ามพวกเราเป็ น คนกรุ ง เทพฯ เสี ย ส่ ว นใหญ่ เมื่ อ อยู่ บ้ า น นอกจนถึงจุดหนึ่ง บางคน 3 ปีบ้าง 4 ปีบ้าง บางคนก็ 5 ปี ก็มักมีข้อจำกัด ในด้านครอบครัวเพราะครอบครัวส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ หลังจากผมอยู่ที่ราษีไศลได้ 5 ปี พวกเราต่างก็แยกย้ายกันไปอยู่พื้น ที่ อื่ น ๆ ผมเองได้ ทุ น ไปเรี ย นต่ อ ด้ า นการสาธารณสุ ข ที่ ป ระเทศเบลเยี ย มและ เมื่ อ กลั บ มาเมื อ งไทยผมก็ ม าอยู่ ที่ โ รงพยาบาลบั ว ใหญ่ จั ง หวั ด นครราชสี ม า เป็นที่ที่อยู่ใกล้กรุงเทพฯ มากขึ้น 44

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ที่ ส ำคั ญ คื อ มี โ ทรศั พ ท์ ที่ จ ะใช้ ติ ด ต่ อ กั บ คุ ณ แม่ ไ ด้ ส ะดวกขึ้ น เนื่ อ งจาก ตอนนั้นคุณพ่อผมเพิ่งเสียชีวิตไปใหม่ ๆ ส่วนเพื่อนร่วมงานคนอื่น ๆ ของผม บางคนก็กลับมาเป็นหมอในโรง พยาบาลที่กรุงเทพฯ บ้างก็ไปเป็นอาจารย์ อาสาสมัครบางคนยังคงทำงานใน องค์กรเอกชนเพื่อการพัฒนามาจนถึงทุกวันนี้ อย่ า งไรก็ ต าม พวกเรายั ง หาเวลามาพบกั น อย่ า งน้ อ ยปี ล ะครั้ ง เรา ทุ ก คนมี ค วามรู้ สึ ก เหมื อ นกั น ว่ า ในชี วิ ต ของเราคงจะหาช่ ว งชี วิ ต ที่ มี ที ม งานที่ ทำงานช่วยกันอย่างพร้อมเพรียง เอาใจใส่กันแบบนั้นไม่ได้อีกแล้ว สำหรับผม ชีวิตการทำงานร่วมกันที่ราษีไศลเป็นภาพชีวิตในฝัน เป็น ชี วิ ต ที่ ผู้ ค นมี ค วามใฝ่ ฝั น ที่ ง ดงามและร่ ว มแรงร่ ว มใจกั น ด้ ว ยมิ ต รภาพและ ความมุ่ ง มั่ น เป็ น องค์ ก รที่ ผู้ ค นหล่ อ เลี้ ย งดู แ ลกั น เพื่ อ ที่ จ ะช่ ว ยกั น ทำงานที่ เป็นไปเพื่อผู้คนที่ทุกข์ยาก ความเป็ น จริ ง ที่ พ วกเราได้ พ บในพื้ น ที่ ก็ ต อกย้ ำ ถึ ง ความจำเป็ น ที่ จ ะ ต้ อ งมี ก ารปฏิ รู ป ระบบสุ ข ภาพเพื่ อ ให้ ป ระชาชนสามารถอยู่ ไ ด้ ด้ ว ยสุ ข ภาพที่

ดีขึ้น แต่ ค วามจริ ง ที่ ผ มได้ พ บในการทำงานร่ ว มกั บ ที ม งานที่ ร าษี ไ ศลนั้ น ได้ ต อกย้ ำ ถึ ง ความสำคั ญ ของมิ ต รภาพและน้ ำ ใจของเพื่ อ นร่ ว มงาน ที่ ท ำให้ เราสามารถทำงานที่ยากลำบากให้สำเร็จได้

งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 45


บ ท ที่ 3

ร่มใหญ่กับแรงบันดาลใจ คนเรามักจะวาดภาพบั้นปลายของชีวิตตนเองไปต่าง ๆ กัน สำหรับผม คงเป็นเพราะการได้ใกล้ชิดกับอาจารย์ผู้ใหญ่ที่ผมเคารพ นั บ ถื อ และเห็ น เป็ น แบบอย่ า งหลายต่ อ หลายท่ า น ไม่ ว่ า จะเป็ น อาจารย์ เ สม พริ้ ง พวงแก้ ว อาจารย์ ป ระเวศ วะสี อาจารย์ อ ารี วั ล ยะเสวี และอาจารย์ ไพจิตร ปวะบุตร ท่านเหล่านี้แม้ว่าอายุจะเกิน 60 ปี บางท่านเกิน 70 ปีแล้ว แต่ยัง กระฉับกระเฉงสามารถทำงานให้กับสังคมได้ ผมจึ ง เคยมี ค วามคิ ด ความใฝ่ ฝั น อยากที่ จ ะทำให้ ไ ด้ เ หมื อ นกั บ อาจารย์เหล่านี้ เคยคิ ด ไปถึ ง ขนาดที่ ว่ า เมื่ อ อายุ ม ากขึ้ น แม้ ห ลั ง เกษี ย ณแล้ ว ก็ จ ะยั ง สามารถทำงานได้ไปจนถึงวันที่สังขารรับไม่ไหว 46

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Á¥°–i²ˆ°•i­‡•²¢Ç‚­Ã«i•²¢š™Â•j°—³‡²™ Á•h À ¡·È ­ ¡°À£Ç ‡ Ĕi  ¥²¢À›s ™ À‡·È ­ ™Ä‚ë¡h ‚ ­‡Šµ §´ • œ¡Ä¡h £¹i §h ² œ¡ˆ° ª²¡²£–š££¥¸ À ›d ² «¡²¢•²¡—µÈ À „¢„´ ” ħi « £· ­ Ä¡h £°™±É ™ Ç ”µ ق“°—µÈ œ ¡¢± ‡ ¡µ ¥¡«²¢Ãˆ­¢¹h ™µÉ œ ¡Ç •±É ‡ ¡±È ™ §h ² ˆ°—³Šµ §´ • ëi ¡µ „¸ “ „h ² —µÈ ª¸ ” Àž·È ­ •²¡£­¢š¸ „ „¥—µÈ œ¡À«Ç™À›s™•i™Ášš‚­‡Šµ§´•Ä›Ã«iā¥—µÈª¸”À—h²—µÈœ¡ˆ°¡µ³¥±‡Ä›Ä”i–¶‡ š¸ „ „¥—h ² ™Á£—µÈ À ›s ™ ›¹ Š ™µ ¢ š¸ „ „¥ª³«£± š œ¡„· ­  ­²ˆ²£¢l À ª¡ ž£´É ‡ ž§‡Ái § ª²¢Ã¢Á«h ‡ ²£Šh § ¢À«¥· ­ ª™± š ª™¸ ™ ÙÀ£·È ­ ‡‡²™²£ˆ™¡²–¶ ‡ À£·È ­ ‡ Šµ§´•„£­š„£±§—³Ã«iœ¡£±À„²£ž—h²™Àª¡·­™²•´œ¹iëhÁ¥°œ¹iš±‡„±šš±Š²Ã™ À§¥²À”µ¢§±™ ­²ˆ²£¢lÀª¡ À›s™œ¹iš¸Àš´‡²™”i²™ª²˜²£“ª¸‚¡²•±É‡Á•hÀ£´È¡Šµ§´•²£ —³‡²™ Á¥°À¡·È ­ „£±É ‡ À›s ™ œ¹i ­ ³™§¢²£Â£‡ž¢²š²¥›£°ˆ³ˆ± ‡ «§± ” ÀŠµ ¢ ‡£²¢ ÇĔi—³Ã«i£‡ž¢²š²¥™µÉÀ›s™Â£‡ž¢²š²¥ÀŠµ¢‡£²¢›£°Š²™¸À„£²°«l —µÈÀ´”ˆ² m›£°Š²™¸À„£²°«lnˆ£´‡ÆÀž£²°À›s™Â£‡ž¢²š²¥—µÈÀ´”ˆ²²££h§¡Á£‡£h§¡Ãˆ ‚­‡›£°Š²Š™Ã™²£­™¸ À „£²°«l š £´ ˆ ²„ª£i ² ‡À›s ™ £‡ž¢²š²¥ÀŠµ ¢ ‡£²¢›£° Š²™¸À„£²°«l¡²ˆ™–¶‡›rˆˆ¸š±™ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

47


ระบบเงิ น บำรุ ง โรงพยาบาลที่ ท ำให้ โ รงพยาบาลต่ า ง ๆ สามารถมี ง บ ประมาณบริ ห ารจั ด การได้ เ อง นอกเหนื อ จากเงิ น งบประมาณก็ เ ป็ น ระบบที่ อาจารย์เสมเป็นผู้ทำให้เกิดขึ้น ในครั้งนั้นอาจารย์เสมได้เสนอต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังที่ ไปตรวจราชการว่า ในเมื่องบประมาณการดำเนินงานของโรงพยาบาลนั้นเป็น เงิ น ที่ ไ ด้ ม าจากประชาชนให้ ก ารอนุ เ คราะห์ การไปรั บ รั ก ษาแต่ ล ะครั้ ง ก็ มี ก าร บริ จ าคเงิ น ให้ กั บ ทางโรงพยาบาลเพื่ อ ที่ จ ะได้ ส ามารถให้ ก ารรั ก ษาแก่ ค นอื่ น ๆ ต่ อ ไปได้ จึ ง ไม่ ส มควรเลยที่ เ งิ น ที่ เ ก็ บ ได้ จ ากการบริ จ าคของประชาชนจะถู ก นำเข้ า มาสู่ รั ฐ บาล ควรที่ จ ะนำเงิ น ไปพั ฒ นาโรงพยาบาลมากกว่ า ซึ่ ง รั ฐ บาล ในขณะนั้นก็ยอมรับ จนกระทั่ ง เกิ ด “ระเบี ย บเงิ น บำรุ ง ” คื อ ระเบี ย บที่ ก ำกั บ การใช้ เ งิ น ที่ ได้มาจากการให้ของประชาชน ให้สามารถใช้ได้โดยไม่ต้องส่งเข้าคลังรัฐบาล เป็นแบบอย่างแก่ทุกโรงพยาบาลทั่วประเทศได้ใช้กันมาจนถึงปัจจุบัน ต่ อ มา เมื่ อ ท่ า นได้ ย้ า ยเข้ า มาเป็ น ผู้ อ ำนวยการโรงพยาบาลหญิ ง ก็ ไ ด้ มาบุกเบิกสร้างรากฐานและพัฒนาจนกระทั่งกลายมาเป็นโรงพยาบาลราชวิถี ในปัจจุบัน หลั ง เหตุ ก ารณ์ 14 ตุ ล าคม พ.ศ.2516 อาจารย์ เ สมได้ เ ข้ า รั บ ตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข ท่านก็เป็นผู้ที่ทำการปฏิรูป กระทรวงเป็ น ครั้ ง แรก ทำให้ เ กิ ด ความเป็ น เอกภาพในระบบสาธารณสุ ข ใน เมื อ งไทย นอกจากนั้ น ท่ า นยั ง เป็ น ผู้ ผ ลั ก ดั น ให้ มี โ รงพยาบาลอำเภอขึ้ น ทั่ ว ประเทศด้วย และยังได้บุกเบิกงานสาธารณสุขมูลฐานต่อมาอีกด้วย อาจารย์ เ สม หรื อ คุ ณ พ่ อ เสม จึ ง เป็ น นั ก ปฏิ รู ป ที่ ผ มเห็ น มาตั้ ง แต่ เป็ น แพทย์ จ บใหม่ จ นกระทั่ ง ถึ ง วั น นี้ ท่ า นก็ ยั ง เป็ น เสาหลั ก ของวงการ สาธารณสุขอยู่ ครั้ ง หนึ่ ง ขณะที่ ผ มยั ง ทำงานอยู่ ที่ โ รงพยาบาลราษี ไ ศล อาจารย์ เ สม 48

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.���งวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ซึ่ ง ในขณะนั้ น เป็ น รั ฐ มนตรี ช่ ว ยว่ า การกระทรวงสาธารณสุ ข ได้ ไ ปเป็ น ประธาน เปิดโรงพยาบาลอุทุมพรพิสัย ซึ่งอยู่ใกล้กับอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ พวกเราจึงเดินทางไปต้อนรับท่านด้วย ในระหว่างทานข้าวกลางวัน ซึ่งมีผู้ว่า ราชการจั ง หวั ด อยู่ ด้ ว ย ก็ ป รากฏว่ า มี ค นมารายงานว่ า มี ก ารเคลื่ อ นไหวของ ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลหรือพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยอยู่ในหมู่บ้าน เป็นหมู่บ้านที่โรงพยาบาลของผมได้ส่งอาสาสมัครไปประจำอยู่ มี ก ารเรี ย กค่ า คุ้ ม ครอง 6,000 บาท และมี ป ระเด็ น เกี่ ย วข้ อ งกั บ อาสาสมั ค รของโรงพยาบาลด้ ว ยว่ า มี ค วามสนิ ท สนมกั บ ผู้ เ รี ย กค่ า คุ้ ม ครอง นั้ น เหตุ ก ารณ์ ท ำท่ า จะบานปลายและผมก็ ไ ม่ รู้ ว่ า จะรั บ มื อ กั บ สถานการณ์ นั้ น อย่ า งไร นอกจากบอกกั บ อาจารย์ เ สมว่ า ผมจะกลั บ ไปหาข้ อ เท็ จ จริ ง แล้ ว จะ รายงานให้ท่านทราบโดยเร็วที่สุด หลั ง จากไปสื บ ข้ อ เท็ จ จริ ง ก็ ไ ด้ ค วามมาว่ า ชาวบ้ า นซึ่ ง ปกติ จ ะมี ประเพณี ก ารแข่ ง เรื อ ทุ ก ปี ต้ น ไม้ ที่ จ ะใช้ ท ำเรื อ ได้ ดี ซึ่ ง จะต้ อ งเป็ น ต้ น ไม้ ล ำต้ น ใหญ่ ๆ ต้ น เดี ย วซึ่ ง หาได้ ย ากในแถบจั ง หวั ด ศรี ส ะเกษ เพราะป่ า ไม้ ถู ก ตั ด ทำลายไปเกือบหมดแล้ว ชาวบ้านจึงขวนขวายไปหาต้นไม้ถึงในเขตเทือกเขา ภูพานอันเป็นเขตปฏิบัติการของกองกำลังฝ่ายคอมมิวนิสต์ ชาวบ้านที่ไปหาไม้นั้นก็ถูกจับโดยฝ่ายต่อต้านรัฐบาล และถูกพวกนั้น ปรับไป 2,000 บาท ครั้ น พอลงมาจากเขาจะมาถึ ง บ้ า นก็ ม าถู ก ตำรวจของรั ฐ บาลจั บ อี ก ด้วยข้อหาว่าเข้าไปในเขตของผู้ก่อการร้าย ซึ่งตำรวจก็ยอมปล่อยตัวแต่ต้อง เสี ย ค่ า ปรั บ ไปอี ก 4,000 บาท สรุ ป แล้ ว ชาวบ้ า นได้ ต้ น ไม้ ม าต้ น นั้ น ต้ อ งเสี ย ไป 6,000 บาท แต่ ก็ ไ ม่ มี อ ะไรเกี่ ย วข้ อ งกั บ อาสาสมั ค รของโรงพยาบาล ราษีไศลเลย หลั ง จากได้ ข้ อ เท็ จ จริ ง ผมจึ ง ทำจดหมายถึ ง รั ฐ มนตรี คื อ อาจารย์ เสมเพื่อชี้แจงข้อเท็จจริง งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 49


œ¡„´ ” Ä¡h –¶ ‡ §h ² —h ² ™ˆ°Šh § ¢ž§À£²¡²‚™²”™±É ™ Àž£²°—h ² ™Ä”i — ³ «™± ‡ ª· ­ –¶ ‡ œ¹i §h ² ¯ Á¥°™²¢­³À ­£²©µ Ä ¨¥Àž·È ­ ‚­š„¸ “ —µÈ œ¹i §h ² ¯ Á¥°™²¢ ­³À ­Ä”iŠh§¢”¹Á¥Â£‡ž¢²š²¥¡²”i§¢”µ•¥­” Á¥°¢±‡Ã«i²££±š£­‡Ã«i§h²„™ ‚­‡—h ² ™ „· ­ Àˆi ² «™i ² —µÈ ª ²˜²£“ª¸ ‚ —µÈ ­ ¢¹h à ™ž·É ™ —µÈ Ä ¡h Ä ”i ¡µ ž ¤•´  ££¡Ã™²£—µÈ ˆ ° •h ­ •i ² ™£±  š²¥­¢h ² ‡Á™h ™ ­™ ­µ  —±É ‡ ¢± ‡ ‚­Ã«i ™ ²¢­³À ­± š œ¹i §h ² ¯ Šh § ¢Ã«i  ²£ ª™±šª™¸™²£—³‡²™‚­‡Â£‡ž¢²š²¥•h­Ä› ˆ”«¡²¢‰š±š™±É™—³Ã«i™²¢­³À ­À£µ¢«±§«™i²«™h§¢£²Š²£Ã™£°”±š ­³À ­À‚i ² žšÁ¥°³Š± š §h ² •h ­ ě™µÉ « ²Â£‡ž¢²š²¥ˆ°—³­°Ä£­¢h ² 삱 ” ‚§²‡ Àž£²°§h ² £‡ž¢²š²¥À‚²¡µ „ ™«™¸ ™ «¥± ‡ À›s ™ £°”± š £±  ¡™•£µ  À‚²ˆ°Ä›­­ «™h§¢­°Ä£Ç•²¡ÃˆÀ‚² ²£—µÈ£±¡™•£µÀ­²ÃˆÃªhÁ¡i£°—±È‡œ¹i­³™§¢²£Â£‡ž¢²š²¥À¥ÇÆ „™ «™¶È‡Ç—³Ã«i²£—³‡²™‚­‡À£²ª°”§Á¥°—³Ä”i”µ‚¶É™ §± ™ —µÈ  ž¤¨ˆ´  ²¢™ ž¨  œ¡Ä”i £± š £²‡§± ¥ Áž—¢l ”µ À ”h ™ Ù Š™š— ž´ ˜µ ¡ ­š£²‡§± ¥ ™µÉ ¡µ ‚¶É ™ —µÈ ¨ ²¥²›£°Š²„¡­³À ­š± § ëh ˆ± ‡ «§± ” 50

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


นครราชสีมา อาจารย์เสม ซึ่งขณะนั้นพ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีแล้วได้กรุณา ไปเป็นประธานในพิธีมอบรางวัล ท่านกล่าวถึงเรื่องรางวัลนี้กับที่ประชุมซึ่งมีผู้ ไปร่ ว มจำนวนมากทั้ ง จากกระทรวงสาธารณสุ ข จากสำนั ก งานสาธารณสุ ข จั ง หวั ด นครราชสี ม า และหน่ ว ยงานและประชาคมต่ า งๆ ในอำเภอบั ว ใหญ่ รวมทั้งเพื่อนๆ พี่น้องบางส่วนจากราษีไศลว่า “ในงานของแพทย์ ช นบทนี้ อย่ า งไรก็ ต ามวั น หนึ่ ง ถ้ า เราไม่ ถ อยออก มา เราต้องได้รับรางวัล ผู้ที่ให้รางวัลที่ดีที่สุดในชีวิตของเราคือตัวเราเอง เรา ควรจะมีความภูมิใจอย่างยิ่งที่เราได้ทำหน้าที่อย่างดีที่สุด” แม้ ว่ า ผมจะภู มิ ใ จกั บ รางวั ล ที่ ผ มได้ รั บ แต่ ค วามภู มิ ใ จนั้ น ก็ ยิ่ ง ทวี คู ณ มากขึ้นทุกครั้งที่นึกถึงหน้าที่ที่เราได้ทำมาอย่างดีที่สุด อาจารย์ เ สมนั้ น เป็ น ผู้ ใ หญ่ ที่ มี อ ารมณ์ ขั น เวลาไปกล่ า วในงานต่ า งๆ ก็มักจะมีคำพูดทั้งที่ให้ข้อคิดกำลังใจและคำพูดที่ทำให้เราได้หัวเราะกันเสมอ ในวั น นั้ น ท่ า นยั ง กระเซ้ า ผมว่ า ที่ ผ มเคยพู ด ไว้ ว่ า การมาทำงานในชนบททำให้ ได้พบคนดี ๆ ที่เป็นเหมือน พ่อ แม่ พี่ น้องไปจนถึงลูก เนื่องจากในขณะนั้น ผมยังไม่ได้แต่งงาน ท่านอาจารย์ก็กล่าวทิ้งท้ายว่าให้ช่วยกันหาลูกจริง ๆให้ผมสักคน ด้วยความเอาใจใส่ที่ท่านมีให้กับผมและพวกเราที่ทำงานสาธารณสุข มาโดยตลอด วั น ที่ ผ มแต่ ง งานจึ ง ได้ เ รี ย นเชิ ญ ท่ า นเป็ น ประธานและเป็ น เจ้ า ภาพฝ่ายชาย นับว่าท่านมีส่วนดูแลผมจนกระทั่งมีลูกมีเต้าได้จริง ๆ อาจารย์ อี ก ท่ า นหนึ่ ง ที่ ผ มอยากกล่ า วถึ ง คื อ อาจารย์ ป ระเวศ วะสี ซึ่ ง ท่ า นเคยให้ ค วามช่ ว ยเหลื อ เป็ น ที่ ป รึ ก ษาของนั ก ศึ ก ษาหลายๆ คนรวมทั้ ง ตั ว ผมตั้ ง แต่ ส มั ย ผมเป็ น นั ก ศึ ก ษา จึ ง เป็ น อาจารย์ ผู้ ใ หญ่ ที่ ท ราบภู มิ ห ลั ง ของ ผมเป็นอย่างดี เมื่อผมไปทำงานในชนบทก็ได้รับอาสาสมัครชาวเบลเยียมให้ ไปทำงานด้วย งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 51


ในเวลานั้ น การเมื อ งโลกมี แ นวโน้ ม ที่ เ อนเอี ย งไปทางฝ่ า ยซ้ า ย เช่ น ในยุ โ รปเองพรรคยู โ รคอมมิ ว นิ ส ต์ ก็ ช นะเลื อ กตั้ ง ในหลายพื้ น ที่ รวมทั้ ง ใน สเปน อิตาลี สวีเดน และเยอรมัน เนื่องจากโรงพยาบาลราษีไศลมีการออก พื้นที่ไปช่วยชาวบ้านบ่อย จึงมีการกล่าวหาว่าอาสาสมัครเบลเยียมเป็นอาสา สมัครเอียงซ้ายจากยูโรคอมมิวนิสต์ที่ถูกส่งมาทำงานกับทางโรงพยาบาล อาจารย์ ป ระเวศ ซึ่ ง ขณะนั้ น เป็ น อาจารย์ แ พทย์ ที่ ศิ ริ ร าช เป็ น ผู้ อ อก มาให้ สั ม ภาษณ์ ห นั ง สื อ พิ ม พ์ โ ดยกล่ า วว่ า การที่ มี ค นไปกล่ า วหาโรงพยาบาล ราษีไศลเช่นนั้นจะทำให้เกิดปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เพราะอาสา สมั ค รต่ า งชาติ มี อ ยู่ ทั่ ว ไปในทุ ก ประเทศ นอกจากนั้ น การกล่ า วหาเช่ น นั้ น จะ ทำให้แพทย์ที่ทำงานช่วยเหลือคนยากคนจนในชนบทเสียกำลังใจไปหมด หลั ง จากนั้ น อี ก หลายปี ผมก็ ไ ด้ รั บ เชิ ญ ให้ เ ป็ น ผู้ ก ล่ า วปาฐกถาของ มู ล นิ ธิ โ กมล คี ม ทอง โดยอาจารย์ ป ระเวศเป็ น ผู้ เ สนอชื่ อ ผมต่ อ มู ล นิ ธิ โ กมล คีมทอง ซึ่งเป็นกำลังใจและความภูมิใจอย่างยิ่งครั้งหนึ่งในชีวิตผม เมื่ อ ผมมาทำงานในกระทรวงสาธารณสุ ข จึ ง ได้ ร่ ว มทำงานกั บ ท่ า น จริง ๆ จัง ๆ ในช่วงนั้นกำลังมีการก่อตั้งคณะกรรมการระบาดวิทยาแห่งชาติ โดยการสนับสนุนของมูลนิธิร็อกกี้เฟลเลอร์ เพื่อสนับสนุนเรื่องการวิจัยสร้าง ความรู้ แ ละเสนอแนะนโยบายต่ า งๆ ให้ กั บ กระทรวงสาธารณสุ ข โดยเฉพาะ เรื่องการปฏิรูปโครงสร้างกระทรวงสาธารณสุขครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2535 การปฏิรูปครั้งนี้ทำให้มีปรับปรุงระบบงานหลาย ๆ อย่างในกระทรวง เช่ น การตั้ ง สถาบั น พระบรมราชชนกขึ้ น เพื่ อ รั บ ผิ ด ชอบดู แ ลการพั ฒ นากำลั ง คนสาธารณสุ ข โดยตรง มี ก ารยกระดั บ สำนั ก นโยบายและแผนขึ้ น มาเป็ น สำนัก จากเดิมที่มีฐานะเป็นเพียงหน่วยงานระดับกอง ทั้ง ๆ ที่มีภารกิจกว้าง ใหญ่มาก ผลพวงอี ก สำคั ญ ประการหนึ่ ง ในการปฏิ รู ป ก็ คื อ มี ก ารก่ อ ตั้ ง สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ขึ้นเป็นหน่วยงานอิสระ แต่ก็ยังใช้งบ 52

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


›£°¡²“‚­‡£°—£§‡Ã™²£—³‡²™Â”¢¡µ   ²£´ ˆ „¥i ² ¢± š ª· š —­”‡²™‚­‡ „“°££¡²££°š²”§´—¢²Á«h‡Š²•´ ª³™±§´ˆ±¢£°ššª²˜²£“ª¸‚–¹ˆ±”•±É‡‚¶É™ Á¥°¡µ ™ ²¢Áž—¢l ª ¡¨±  ”´Ì Š¸ “ «£± ¨ ¡´Ì À ›s ™ œ¹i ­ ³™§¢²£„™Á£ Á¥°—µÈ ™µÈ À ­‡—µÈ À›s ™ —µÈ h ­ ³À™´ ” ‚­‡«™h § ¢‡²™—µÈ — ³‡²™ž± ’ ™²ª²˜²£“ª¸ ‚ £¹ › Áš��ë¡h Æ —µÈ Ä ¡h •´ ” ­¢¹h ± š £°šš£²Š²£ Ä¡h §h ² ˆ°À›s ™ ª³™±  ‡²™­‡—¸ ™ ª™± š ª™¸ ™ ²£ª£i ² ‡ Àª£´¡ª¸‚ ²ž ªªª ª³™±‡²™›´£¹›£°ššª¸‚ ²žÁ«h‡Š²•´ ª›£ª ‹¶È‡•h­ ¡²¥²¢À›s ™ ª³™±  ‡²™„“°££¡²£ª¸ ‚  ²žÁ«h ‡ Š²•´ ªŠ  Á¥°ª–²š± ™ ž±’™²Á¥°£±š£­‡„¸“ ²žÂ£‡ž¢²š²¥ ž£ž À›s™•i™ œ¡­²ˆˆ°¥h ² §Ä”i §h ²  ­²ˆ²£¢l › £°À§¨™±É ™ À›s ™ „£¹ — ²‡„§²¡„´ ”  «£· ­ À›s™œ¹iëi«¥±„´”ف²£—³‡²™±šœ¡Á¥°Àž·È­™Æ žµÈÆ ™i­‡Æ —µÈ£h§¡—³‡²™±™ Ù«¥²¢ Æ À£·È ­ ‡ ‹¶È ‡ À£²Ä”i £ §¡¥¸h ¡ Á¥°¡µ À §—µ —µÈ ž š›°Á¥À›¥µÈ ¢ ™± ™ ­¢h ² ‡ ª¡È ³ Àª¡­ ”¢—µÈ ¡µ ­ ²ˆ²£¢l › £°À§¨¡²£h § ¡”i § ¢± š ž§À£²•h ­ À™·È ­ ‡¡²§h ² ¢µÈ ª´ š ›u Á ¥i § —µÈ À £µ ¢ §h ² ¥¸h ¡ ª²¡ž£²™ À™·È ­ ‡ˆ²À£²™± ” ›£°Š¸ ¡ ± ™ —µÈ ª §™ ª²¡ž£²™ˆ±‡«§±”™„£›¡—¸À”·­™À”·­™¥°„£±É‡ ¥¸h¡ª²¡ž£²™À´”‚¶É™Àž£²°ž§À£²«¥²¢„™—µÈ—³‡²™ª²˜²£“ª¸‚Ù ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

53


ขณะนั้ น มี ค วามเห็ น เกี่ ย วกั บ ทิ ศ ทางการพั ฒ นาสาธารณสุ ข โดยเฉพาะการ ดำเนินงานเรื่องความจำเป็นพื้นฐานหรือ จปฐ. แตกต่างกันเป็นสองฝ่าย จึง มี ก ารนั ด กั น ไปประชุ ม โดยตั้ ง ใจว่ า จะหาทางตกลงกั น ให้ ไ ด้ ว่ า จะเอาอย่ า งไร กั น แน่ เมื่ อ เราปรึ ก ษาขอความเห็ น จากอาจารย์ ป ระเวศ ท่ า นกลั บ เห็ น ว่ า ไม่ ควรคุยกันในลักษณะนั้น เพราะการคุยกันที่เริ่มจากความเห็นที่ไม่ตรงกันจะยิ่งทำให้เกิดความ ขัดแย้งและทะเลาะกัน แทนที่จะคุยด้วยความเห็น ท่านได้แนะให้จัดเป็นการ พู ด คุ ย แลกเปลี่ ย นความรู้ ด้ ว ยวิ ช าการกั น ให้ มี ก ารทำการบ้ า นทางวิ ช าการ และค้ น คว้ า ให้ รู้ จ ริ ง ในเรื่ อ งต่ า งๆ ที่ น ำมาหารื อ กั น โดยไม่ ใ ห้ รี บ ด่ ว นหาข้ อ สรุปผิดถูกในทันที หลั ง จากนั้ น มา ไม่ ว่ า ใครจะทำงานอะไรก็ จ ะนำมาเล่ า สู่ กั น แลก เปลี่ ย นกั น บางครั้ ง ก็ ม อบหมายกั น ไปทำเรื่ อ งนั้ น เรื่ อ งนี้ ต่ อ แล้ ว เอามา ติ ด ตามกั น เป็ น เวที ค วามคิ ด ที่ ทุ ก คนยิ น ดี ม าร่ ว มและมาทำงานโดยไม่ ไ ด้ ใ ช้ อำนาจในการสั่งการแบบองค์กร ไม่มีมติว่าใครผิดใครถูก แต่ เ ป็ น ที่ น่ า แปลกใจที่ เ วที ค วามคิ ด เช่ น นี้ ก ลั บ เต็ ม ไปด้ ว ยความ กระตือรือร้นที่จะทำงาน และที่ เ วที แ ห่ ง นี้ เ กิ ด ขึ้ น ได้ แ ละมี ค วามต่ อ เนื่ อ งมาได้ ถึ ง ทุ ก วั น นี้ ก็ เพราะมีอาจารย์ประเวศเป็นผู้ใหญ่หรือเป็นศูนย์รวมของพวกเรานั่นเอง สำหรับผม อาจารย์ประเวศให้ความเกื้อกูลกับผมทั้งในเรื่องงานและ ชีวิตส่วนตัว เมื่ อ ครั้ ง ที่ ผ มจะแต่ ง งาน อาจารย์ ป ระเวศก็ ก รุ ณ าเป็ น เถ้ า แก่ ไ ปสู่ ข อ ให้ นั บ ว่ า เป็ น ความกรุ ณ าต่ อ ผมและครอบครั ว เป็ น อย่ า งมาก และจนถึ ง ทุ ก วั น นี้ อาจารย์ ป ระเวศเป็ น ผู้ ที่ ใ ห้ ข้ อ คิ ด และกำลั ง ใจในการทำงานและการใช้ ชี วิ ต มาโดยตลอด โดยเฉพาะในเวลาที่ ผ มต้ อ งเผชิ ญ กั บ ชะตากรรมที่ ห นั ก หน่วง อาจารย์ไม่เคยที่จะไม่ยื่นมือมาช่วยเหลือหรือให้กำลังใจ 54

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


อาจารย์ ผู้ ใ หญ่ ที่ เ ป็ น ร่ ม เงาของผมอี ก ท่ า นหนึ่ ง คื อ ศาสตราจารย์ อ ารี วัลยะเสวี ซึ่งท่านเคยเป็นคณบดีคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดีและเป็นผู้ที่บุก เบิ ก งานด้ า นโภชนาการ ในขณะที่ ผ มทำงานอยู่ ใ นชนบทที่ โ รงพยาบาล ราษี ไ ศล ท่ า นได้ น ำโครงการและการสนั บ สนุ น จากต่ า งประเทศหลาย โครงการไปทำในพื้นที่ ที่ผมดูแล ผมซึ่งเป็นศิษย์เก่ารามาฯ และมีแนวคิดที่ อยากจะทำงานพัฒนาชนบทอยู่แล้วจึงมีโอกาสได้ทำงานในพื้นที่และได้เรียน รู้มากขึ้นจากการทำงานกับองค์กรต่างๆ เหล่านั้น ทำให้ผมได้รู้จักเอ็นจีโอว่า เป็ น อย่ า งไร ได้ รู้ ว่ า อาสาสมั ค รคื อ อะไร อาสาสมั ค รหมอเบลเยี ย มที่ ไ ด้ ม า ทำงานช่วยเหลือผมก็มาจากการติดต่อผ่านอาจารย์อารี ประสบการณ์เหล่านี้ทำให้ผมได้รู้ว่าโลกนั้นกว้างกว่าที่ตาเราเห็น เมื่ อ มี โ อกาสได้ ไ ปเรี ย นต่ อ ที่ ป ระเทศเบลเยี ย มและกลั บ มาทำ โครงการต่ อ เนื่ อ งอี ก หลายโครงการ แนวความคิ ด ที่ ว่ า เราแก้ ปั ญ หาเรื่ อ ง สุขภาพอย่างเดียวยังไม่พอ ต้องทำงานผสมผสานหรือประสานงาน ประสาน ความร่ ว มมื อ กั บ หน่ ว ยงานอื่ น ให้ ม าแก้ ปั ญ หาของชาวบ้ า นไปพร้ อ ม ๆ กั น ก็ เป็นแนวคิดที่ผมได้มาจากการทำงานร่วมกับอาจารย์อารีนี่เอง เมื่ อ ย้ า ยมาอยู่ ใ นกระทรวงผมได้ ท ำงานร่ ว มกั บ อาจารย์ อ ารี และ อาจารย์ประเวศในคณะกรรมการระบาดวิทยาแห่งชาติ ช่ ว งเดี ย วกั น นั้ น ก็ มี ก ารตั้ ง องค์ ก รเรี ย กว่ า สถาบั น ชุ ม ชนท้ อ งถิ่ น พั ฒ นา ซึ่ ง เริ่ ม ต้ น มาจากโครงการสนั บ สนุ น การทำงานในท้ อ งถิ่ น (LDAP, Local Development Assistant Program) ซึ่ ง ได้ รั บ ความช่ ว ยเหลื อ จาก รั ฐ บาลแคนาดาที่ ใ ห้ ก ารสนั บ สนุ น องค์ ก รพั ฒ นาเอกชนไทยในงานพั ฒ นา ต่ า ง ๆ ในชนบท ต่ อ มาได้ ใ ห้ เ งิ น ช่ ว ยเหลื อ ก้ อ นสุ ด ท้ า ยเป็ น เงิ น 5 ล้ า น เหรี ย ญเพื่ อ ให้ จั ด ตั้ ง มู ล นิ ธิ ชื่ อ มู ล นิ ธิ ชุ ม ชนท้ อ งถิ่ น พั ฒ นาขึ้ น และมี ส ถาบั น ชุมชนท้องถิ่นพัฒนา หรือ LDI (Local Development Institute) ขึ้นเพื่อ เป็ น องค์ ก รดำเนิ น งาน โดยมี อาจารย์ เ สน่ ห์ จามริ ก อาจารย์ ป ระเวศ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 55


­²ˆ²£¢l ­ ²£µ Á¥°­µ  «¥²¢—h ² ™À›s ™ ££¡²£ —h ² ™Ç Ä ”i Š±  Š§™Ã«i œ ¡¡²Šh § ¢ Ù£°¢°Á£Æ —±É‡ª²¡—h²™—µÈœ¡¥h²§¡²Á¥i§ À›s™—±É‡£h¡Ã«hٗ²‡„§²¡„´”Á¥°Ã™ —²‡²£—³‡²™‚­‡œ¡ ¢±‡¡µ­µ—h²™«™¶È‡—µÈÀ›s™œ¹iª™±šª™¸™Ã«iœ¡Ä”i—³‡²™­¢h²‡À•Ç¡—µÈِ²™° œ¹i›´š±•´‡²™Ç„·­­²ˆ²£¢lЈ´•£›§°š¸•£—h²™À›s™Áž—¢lŠ™š—”µÀ”h™ª¡±¢ —µÈ­¢¹h—µÈ£‡ž¢²š²¥ši²™Äœh ˆ±‡«§±”‚­™Áh™ Á¥°•h­¡²—h²™ÇĔi‚¢±š‚¢²¢Ä› À›s ™ ™²¢Áž—¢l ª ²˜²£“ª¸ ‚ ˆ± ‡ «§± ” ­¢¹h —µÈ ™ „££²Šªµ ¡ ² ‹¶È ‡ œ¡Ä”i ¡ ²£¹i ˆ±  Á¥° —³‡²™± š —h ² ™Ã™•­™—µÈ ¡ ²—³‡²™­¢¹h —µÈ  £‡ž¢²š²¥š± § ëh ˆ± ‡ «§± ” ™„££²Šªµ ¡ ² ˆ™£°—±È ‡ À¡·È ­ —h ² ™Ä”i À ‚i ² £± š •³Á«™h ‡ ›¥± ” £°—£§‡ª²˜²£“ª¸ ‚ —h²™ÇŠ±Š§™Á¥°Ã«i­²ªœ¡¡²À›s™œ¹iŠh§¢›¥±”¯ ­± ™ —µÈ ˆ £´ ‡ •³Á«™h ‡ œ¹i Šh § ¢›¥± ” ¯ ˆ°—³­°Ä£Ä¡h Ä ”i À ¥¢«²›¥± ” £°—£§‡Ä¡hª™±šª™¸™ Á•hيh§‡™±É™œ¡Çª²¡²£–—µÈˆ°”³À™´™²£­°Ä£«¥²¢Æ 56

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


อย่ า งตามแนวคิ ด ที่ มี อ ยู่ โ ดยเฉพาะเรื่ อ งการประกั น สุ ข ภาพ ผมได้ มี ส่ ว นร่ ว ม อยู่ ใ นการออกแบบระบบประกั น สั ง คม การเปิ ด แผนกผู้ ป่ ว ยนอกนอกเวลา (O.P.D นอกเวลา) แห่งแรกในประเทศไทยที่โรงพยาบาลราชวิถี แนวคิดการ เปิด O.P.D นอกเวลาที่มาจากคณะแพทยศาสตร์รามาธิบดี ซึ่งเกิดขึ้นที่โรง พยาบาลราชวิถีเป็นแห่งแรก งานเหล่ า นี้ ล้ ว นแต่ เ ป็ น รากฐานการพั ฒ นาไปสู่ ก ารจั ด การด้ า นการ เงิ น ภายใต้ ร ะบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ในเวลาต่ อ มาทั้ ง สิ้ น อาจารย์ ไพจิ ต รจึ ง เป็ น ผู้ ส นั บ สนุ น และให้ โ อกาสผมได้ ก้ า วเข้ า มาเดิ น บนเส้ น ทางสู่ หลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า อย่ า งเต็ ม ตั ว โดยมี อ าจารย์ อี ก หลายท่ า นเป็ น เสมื อ นผู้ จุ ด เที ย นนำทางและคอยชี้ แ นะให้ ผ มเติ บ โตทั้ ง ทางความคิ ด และ เครือข่ายการทำงานมาจวบจนทุกวันนี้ ถึ ง ทุ ก วั น นี้ ผมยั ง ดี ใ จและรู้ สึ ก ว่ า ตั ว เองโชคดี ที่ ตั้ ง แต่ เ ด็ ก จนโตมี ครอบครั ว ที่ อ บอุ่ น มี ค นดู แ ล เมื่ อ ทำงานก็ มี เ พื่ อ นร่ ว มงานที่ ดี มี อ าจารย์ หลายท่านที่สนับสนุนและคอยช่วยจุดประกายทางปัญญา แต่คนเราคงไม่มีใครโชคดีไปเสียทุกอย่าง อุปสรรคและขวากหนาม ย่ อ มต้ อ งมี เ ป็ น ธรรมดา เหมื อ นกั บ ความสุ ข และความทุ ก ข์ ที่ เ ป็ น ของคู่ กั น ครับ

งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 57


บ ท ที่ 4

หลักประกันสุขภาพ อุดมคติแห่งชีวิต ในช่วง 20 กว่าปีมานี้ โดยปกติแล้วผมมักจะอยู่ที่ทำงานถึงสองทุ่ม หรือถึง แม้ไม่อยู่ในสำนักงานก็ต้องมีนัดหมายไปประชุมหรือไปร่วมงานที่ไหนสักแห่ง แทบจะไม่ เ คยกลั บ บ้ า นก่ อ นหนึ่ ง ทุ่ ม เลย ซึ่ ง คงทำให้ ภ รรยาของผมต้ อ ง ลำบากไม่น้อย อั น ที่ จ ริ ง ผมกั บ ภรรยาได้ ท ำความเข้ า ใจและตกลงกั น ก่ อ นแต่ ง งาน แล้ ว ว่ า ผมเป็ น คนทำงานมากนะ ดู เ หมื อ นว่ า เขาก็ เ ข้ า ใจและยอมรั บ ได้ แต่ เขาก็คงไม่นึกว่าผมจะเป็นมากถึงขนาดนี้ มั น อาจจะเป็ น นิ สั ย ส่ ว นตั ว หรื อ อาจจะเป็ น เพราะความฝั ง ใจกั บ

ชี ว ทั ศ น์ ส มั ย ที่ ท ำกิ จ กรรมนั ก ศึ ก ษาในมหาวิ ท ยาลั ย ก็ แ ล้ ว แต่ ผมคิ ด ว่ า ผมมี ความชั ด เจนมากในเรื่ อ งการที่ อ ยากจะมี ชี วิ ต ที่ มี ค วามหมาย คื อ เกิ ด มาแล้ ว ไม่เสียเปล่า ขอให้ได้ทำสิ่งที่มีประโยชน์ต่อโลก ต่อส่วนรวม อะไรทำนองนั้น 58

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Á•h„§²¡£¹iª¶™¶„´”™µÉÀ›s™À£·È­‡—µÈœ¡Ä¡h„h­¢­¢²ž¹”š­±šÃ„£™± ˆ°¡µ Ç Á •h „ ™ª™´ — —µÈ ª¸ ” „· ­  ££¢²‚­‡œ¡À—h ² ™±É ™ —µÈ œ ¡Ä”i ž¹ ” „¸ ¢ Á¥°Ä”i £h§¡£±š£¹i —µÈœ¡Ä¡h„h­¢­¢²ž¹”À£·È­‡„§²¡„´”À£·È­‡²£—¸h¡À—Šµ§´•Ã«i±š²£‡²™ Ç À ž£²°À£‡§h ² „™—µÈ Ä ¡h À ‚i ² Ȉ°£¹i ª¶  «¡±È ™ Īi  «£· ­ Ä¡h Ç ­ ²ˆ„´ ” §h ² œ¡À›s ™ „™ —°À¢­—°¢²™­¢²¡µŠ·È­Àªµ¢‡Àµ¢£•´¢¨­¢²À›s™Ã«hÀ›s™Â•Ä›Àªµ¢­µ Á•h ¥¶  Æ Á¥i § Á£‡‚± š  ²¢Ã™ˆ£´ ‡ Æ „· ­ œ¡­¢²ˆ°À«Ç ™ •™À­‡œ¥±  ”± ™ ‡²™—µÈ À «Ç ™ §h ² À›s ™ ›£°Â¢Š™l à «i À ›s ™ ˆ£´ ‡ À´ ” ‚¶É ™ Ä¡h Ä ”i ­ ¢²Ä”i ­ °Ä£¡²Ä› §h²™±É™ À£µ ¢ §h ² —³‡²™Àž£²°„§²¡­¢² Á¥°–i ² ‡²™ª³À£Ç ˆ Ç À «¡· ­ ™ mª¡­¢²nل§²¡Ãcr™‚­‡•™ ²£¡µ •± § •™Ášš™µÉ ¡µ —±É ‡ ‚i ­ ”µ Á ¥°‚i ­ Àªµ ¢  ‚i ­ ”µ „· ­ —³Ã«i ¡µ „ §²¡¡¸ ¡ ²™° ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

59


ไม่หวั่นต่ออุปสรรค แต่ข้อเสียก็คือ มันทำให้เกิดอัตตา การมีความ “อยาก” ทำให้เป็นทุกข์เวลาที่ทำแล้วไม่เป็นไปดังที่ใจอยากจะให้เป็น ถ้ า กิ เ ลสแปลว่ า ความอยากได้ อยากมี อยากเป็ น กิ เ ลสสู ง สุ ด ของ ผมคือความอยากจะเห็นงานสำเร็จ ดังนั้นทั้ง ๆ ที่ล้มเหลวครั้งแล้วครั้งเล่า ในเรื่ อ งการผลั ก ดั น หลั ก ประกั น สุ ข ภาพ แต่ แ ทนที่ ผ มจะล้ ม เลิ ก ไป ผมกลั บ คิดไปว่าต้องทำงานกัดติดแบบอุเบกขา คือ ทำต่อไปด้วยจิตว่างไม่ใช่ปล่อย วางแล้วเลิกทำไปกลางคัน ธรรมะข้ อ นี้ ผ มได้ ม าตอนที่ บ วชเรี ย นกั บ ท่ า นพระพรหมคุ ณ าภรณ์ (ประยุทธ์ ปยุตโต) ที่วัดญาณเวศกวัน เป็นธรรมะข้อที่ยากที่สุดแต่ก็เป็นสิ่ง ยึดเหนี่ยวจิตใจทั้งในการต่อสู้กับงานและจนมาถึงการต่อสู้กับมะเร็ง ผมเชื่ อ ว่ า คนเราหากมี ค วามรั ก ในงาน ทำงานด้ ว ยชี วิ ต จิ ต ใจที่ อ ยาก จะเห็ น งานสำเร็ จ เขาคนนั้ น จะเป็ น ผู้ ที่ โ ชคดี ที่ สุ ด คนหนึ่ ง ที่ ไ ด้ มี ค วามสุ ข กั บ การทำงานที่ แ ม้ ว่ า มั น จะเหน็ ด เหนื่ อ ยหรื อ เครี ย ด แต่ มั น ก็ จ ะนำมาซึ่ ง ความ ปิติ และย่อมจะดีกว่าคนที่ทำงานไปเพื่อทำมาหาเลี้ยงชีพไปเรื่อย ๆ ขาดแรง จูงใจหรือพลังผลักดันที่อยู่ข้างในว่าทำงานไปเพื่ออะไร เพราะเราแต่ ล ะคนมี ช่ ว งเวลาแห่ ง การทำงานที่ อ าจจะยาวนานถึ ง 20-50 ปี อี ก ทั้ ง ในแต่ ล ะวั น ต้ อ งใช้ เ วลากั บ การทำงานอย่ า งน้ อ ยก็ แ ปด ชั่วโมง หากการทำงานเป็นไปอย่างซังกะตายไร้จุดมุ่งหมาย คนคน นั้นจะน่า สงสารเป็นที่สุด สำหรั บ ผม ผมเป็ น คนที่ มี ค วามสุ ข กั บ งานแม้ ว่ า มั น จะเหนื่ อ ยและ เครี ย ด แต่ ง านที่ เ ป็ น ความฝั น ที่ อ ยากจะทำให้ ส ำเร็ จ ของผมนั้ น เป็ น งานที่ ค่ อ นข้ า งใหญ่ นั่ น คื อ ผมใฝ่ ฝั น ที่ จ ะได้ เ ห็ น คนไทยทุ ก คนสามารถเข้ า ถึ ง ระบบ หลั ก ประกั น สุ ข ภาพได้ อ ย่ า งถ้ ว นหน้ า และบริ ก ารที่ ไ ด้ รั บ ต้ อ งมี คุ ณ ภาพไม่ ใ ช่ บริการชั้นสองหรือชั้นสาม อาจเป็ น เพราะว่ า สภาพสั ง คมที่ ผ มได้ ใ ช้ ชี วิ ต ผ่ า นมาตั้ ง แต่ ส มั ย นั ก 60

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


¨¶  ©²¡²ˆ™–¶ ‡ ª ²ž„§²¡À›s ™ ˆ£´ ‡ —µÈ Ä ”i À «Ç ™ ف²£—³‡²™Ã™Š™š—Ä”i • ­¢É ³ ëi À «Ç ™ –¶ ‡ „§²¡ª³„±  ‚­‡À£·È ­ ‡™µÉ ¡ ²‚¶É ™ Æ ˆ™¥²¢À›s ™ Áœ™—µÈ — ²‡À”´ ™ ‚­‡ Šµ§´•œ¡—µÈŠ±”‚¶É™À£·È­¢Æ –i ² ˆ°¥­‡—š—§™”¹ œ ¡„´ ” §h ² „§²¡„´ ” À£·È ­ ‡«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž¡± ™ •œ¥¶  Š± ” Àˆ™¡²‚¶É ™ Æ •²¡§± ™ À§¥²—µÈ œh ² ™Ä› •±É ‡ Á•h À ›s ™ ™±  ¨¶  ©²Ç ¡µ  ²£ —³´ ˆ ££¡¡µ  ²£ž¹ ” –¶ ‡ Á¥°•h ­ ª¹i À ž·È ­ „§²¡À›s ™ ˜££¡Ã™ª± ‡ „¡± ™ ¡² À¡·È ­ ě —³‡²™Ã™Š™š—Ç Ä ”i À «Ç ™ „§²¡¢²Ä£i „ §²¡”i ­ ¢Â­²ª—µÈ ˆ °À‚i ² –¶ ‡ š£´  ²£ ª¸‚ ²ž À«Ç™›r«²ª²˜²£“ª¸‚—¸¡´•´ ²£—µÈĔiě£¹iěÀ«Ç™›£°À—¨—µÈÀ‚²Àˆ£´ Á¥i§§h²£°ššÀ‚²”µ­¢h²‡Ä£Ç¢´È‡—³Ã«i¡µ¡Â™ ²ž—µÈÁˆh¡Š±”¡²‚¶É™Á¥°Ãcr™­¢¹h Àª¡­—µÈ ˆ °À«Ç ™ ²£À›¥µÈ ¢ ™Á›¥‡—µÈ ˆ °—³Ã«i ª´ — ˜´ ‚±É ™ ž·É ™ ²™‚­‡›£°Š²Š™À›s ™ ˆ£´ ‡ ²£¨¶  ©²Á¥°š£´  ²£ª¸ ‚  ²ž„§£ˆ°À›s ™ ª´È ‡ —µÈ £±  š²¥ˆ± ” «²Ã«i Á ¥° ›£°Š²Š™—¸„™„§£ˆ°Ä”i£±š ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

61


–i²ž¹”–¶‡„§²¡›£°—±šÃˆÃ™£°šš«¥±›£°±™ª¸‚ ²ž‚­‡•h²‡›£°À—¨ œ¡¡±  ˆ°r ™ –¶ ‡ ›£°À—¨ª§µ À ”™ ÙÁ‡h —µÈ §h ² À›s ™ ›£°À—¨—µÈ ” ³À™´ ™ ™Â¢š²¢•²¡ Á™§—²‡ª±‡„¡™´¢¡Á•hÀ›s™ª±‡„¡™´¢¡Ášš›£°Š²˜´›Ä•¢¥h²§„·­Ã™—²‡²£ À¡· ­ ‡À‚²ÃŠi §´ ˜µ  ²£À¥· ­ •±É ‡ À«¡· ­ ™›£°À—¨Ã™£°š­š›£°Š²˜´ › ĕ¢ Á•h ™Â¢š²¢‚­‡£±ˆ°„h­™Ä›—²‡Á™§ª±‡„¡™´¢¡ „·­£±—³«™i²—µÈˆ±”«²ª§±ª”´²£ ž·É™²™Ã«i±š›£°Š²Š™—¸„™Àª¡­«™i²±™ Á•hÄ¡hĔi¥´”£­™ª´—˜´Àª£µ ²ž‚­‡ ›£°Š²Š™‹¶È‡•h²‡ˆ²›£°À—¨„­¡¡´§™´ª•l •±§­¢h²‡ÀŠh™ À‚²¡µ™Â¢š²¢²£ÀÇš ²©µ—µÈª¹‡¡²Á•hق“°À”µ¢§±™ £±  Ç à Ši   ²©µ ™±É ™ ě”¹ Á ¥›£°Š²Š™‚­‡À‚²À›s ™ ­¢h ² ‡”µ  Ä¡h — ­”—´É ‡ „™Ã™ª± ‡ „¡ Ä¡h —´É ‡ ëi à „£«£· ­ „£­š„£± § ԕi ­ ‡•«¥h ™ «£· ­ •‚­šÀ›s ™ œ¹i ¢ ²Ä£i —µÈ Ä ¡h ¡µ Á¡i Á •h ‚i ² §ˆ°´ ™ «£· ­ ši ² ™ˆ°­¢¹h  Ä¡h ¡µ à „£ˆ°•i ­ ‡¥i ¡ ¥°¥²¢Ä›À™·È ­ ‡ˆ²„§²¡ ÀˆÇ š ›c § ¢‚­‡•± § À­‡ Ä¡h — ³Ã«i „ §²¡ÀˆÇ š ›c § ¢‚­‡•™À­‡«£· ­ §h ² ª¡²Š´  „™Ã” „™«™¶È ‡ ل£­š„£± § À›s ™  ²£°ˆ™£°—±È ‡ „™Ã™„£­š„£± § ™±É ™ •i ­ ‡À”· ­ ”£i ­ ™ 62

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ดังนั้นคนของเขาจะมีคุณภาพชีวิตที่ใกล้เคียงกัน หลายประเทศในสแกนดิ เ นเวี ย หรื อ ว่ า ประเทศญี่ ปุ่ น เขามี รู ป แบบรั ฐ สวัสดิการเช่นนี้มานานแล้ว อย่ า งไรก็ ต าม การสร้ า งระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพตามความฝั น ของ ผมนั้ น มั น เป็ น เรื่ อ งยากที่ ต้ อ งทำการปฏิ รู ป ระดั บ โครงสร้ า งที่ ใ หญ่ โ ตมาก ขณะที่ผมอยู่โรงพยาบาลชนบทก็ไม่คิดว่าจะทำให้มันเป็นจริงได้อย่างไร สิ่งที่ พอจะทำได้ก็คือ โครงการพัฒนาชนบทต่างๆ ดังที่ได้เล่าไปแล้ว จั ง หวะชี วิ ต ที่ ไ ด้ ย้ า ยเข้ า มาทำงานในกระทรวงสาธารณสุ ข ตั้ ง แต่ ปี พ.ศ. 2529 นับเป็นการเขยิบเข้าใกล้เส้นทางตามความใฝ่ฝันอีกก้าวหนึ่ง ผมมาเริ่ ม งานในกระทรวงครั้ ง แรกที่ ส ำนั ก งานคณะกรรมการ สาธารณสุขมูลฐานซึ่งเป็นงานที่เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน มีการจัดตั้ง ผู้ สื่ อ ข่ า วสาธารณสุ ข (ผสส.) และอาสาสมั ค รสาธารณสุ ข (อสม.) ทั่ ว ประเทศ งานเหล่ า นี้ ส อดคล้ อ งกั บ ความคิ ด ของผมที่ เ ชื่ อ ในเรื่ อ งการมี ส่ ว น ร่วมของประชาชนมาตั้งแต่สมัยเป็นนักศึกษา พอไปอยู่ในชนบทก็ทำกิจกรรม ที่ ร ะดมการมี ส่ ว นร่ ว มของประชาชนมาโดยตลอด เช่ น กองทุ น ยา เป็ น ต้ น เมื่อถูกชักชวนเข้ามาทำงานในกระทรวงจึงมาเริ่มต้นที่งานการมีส่วนร่วมของ ประชาชน แต่พอทำอยู่ได้สัก 2 ปี ก็มีความรู้สึกว่าการสร้างการมีส่วนร่วมของ ประชาชนแบบที่ ท ำอยู่ ใ นระบบราชการนั้ น มั น เป็ น การทำแบบสั่ ง การหรื อ ท็ อ ปดาวน์ (Top down) เพราะเอาเข้ า จริ ง ๆ แล้ ว ประชาชนไม่ ไ ด้ มี ก ารร่ ว ม คิดเท่าที่ควร ในที่ สุ ด จึ ง ขอย้ า ยมาอยู่ ที่ ก องแผนงานซึ่ ง เป็ น หน่ ว ยงานที่ ม องภาพ รวมของนโยบายการบริหารระบบสาธารณสุขทั่วประเทศ และที่กองแผนงานนี่เองที่ทำให้ผมคิดถึงเรื่องการปฏิรูประบบบริการ สุขภาพอย่างเป็นเรื่องเป็นราว งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 63


œ¡Ä”i £± š ÀŠ´  ě£h § ¡Áª”‡›²–²Â¡¥ „µ ¡ —­‡Ã™›u ž¨  ‚“°™±É™Á™§„§²¡„´”À£·È­‡²£›´£¹›£°ššš£´²£ª¸‚ ²ž‚­‡œ¡Ç„h­™‚i²‡ˆ° Š±”Àˆ™ž­ª¡„§£Á¥i§²£›²–²„£±É‡™±É™À£²À£´È¡”i§¢„¸“«¡­ª¸§´—¢l ™²¢ Áž—¢lª¸§´—¢l §´š¸¥œ¥›£°Àª£´  —µÈ¥h²§–¶‡§´¤•´²£“l‚­‡£°ššª²˜²£“ª¸‚ ė¢¡µÀ™·É­«²ª³„±ÀµÈ¢§±šª–²™²£“l£„Á¥°²£ÀˆÇš›c§¢­±•£²²£•²¢ ˆ²Â£„ª³„±  Æ ‹¶È ‡ ¡µ £¹ › Ášš—µÈ À ›¥µÈ ¢ ™Ä›ˆ²Ã™­”µ • —µÈ À „¢À›s ™ ›r  «²ÀµÈ ¢ § ± š £„•´ ” ÀŠ·É ­ •h ² ‡ Æ ¡²À›s ™ £„ˆ²ž¤•´  ££¡ ق“°—µÈ §´  ¤•´ ‚ ­‡£°šš ª²˜²£“ª¸ ‚ —µÈ ”¹ �� ¥›£°Š²Š™¢± ‡ À›s ™ £°šš—µÈ •±É ‡ £± š Á¥°Ä¡h ª ²¡²£–•²¡—± ™ •h ­ ›r«²Ä”i¯¥¯ œ¡ž¹ ” À›s ™ „™—µÈ ª ­‡ ¡µ À ™·É ­ «²À£·È ­ ‡Á™§—²‡—µÈ ˆ °Ái Ä ‚›r  «²—µÈ ª¸ §´ — ¢l §h ² ħi ”¢ÃŠi Š·È ­ «± § ‚i ­ §h ² m¡´ •´ à «¡h £ °ššš£´  ²£ª²˜²£“ª¸ ‚ n ‹¶È ‡ ™±È ™ „· ­ „£±É ‡ Á£—µÈœ¡ž¹”À£·È­‡›´£¹›•h­ª²˜²£“°­¢h²‡À›s™À£·È­‡À›s™£²§ Á¥°«¥±‡ˆ²™±É™ œ¡Ç  ¥²¢À›s ™ „™—µÈ –¹  ÀŠ´  ěž¹ ” ف²£›£°Š¸ ¡ •h ² ‡ Æ ¡²‚¶É ™ À£·È ­ ¢ Æ ‹¶È ‡ 64

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ทำให้ผมต้องหาความรู้ เปิดมุมมองใหม่ ๆ มากขึ้น ๆ ไปด้วย การปาฐกถาถู ก ถอดออกมาเรี ย บเรี ย งเป็ น หนั ง สื อ เล่ ม เล็ ก ๆ ครั้ ง หลั ง สุ ด ที่ ห ยิ บ ขึ้ น มาอ่ า นผมยั ง รู้ สึ ก ตกใจ ไม่ น่ า เชื่ อ ว่ า วั น เวลาจะผ่ า นมากว่ า ยี่ สิ บ ปี ม าแล้ ว แต่ สิ่ ง ที่ ผ มได้ พู ด ไว้ ใ นวั น นั้ น ก็ ยั ง ไม่ ไ ปถึ ง ไหนเลย ดู เ หมื อ น ว่าการปฏิรูปจริงๆ นั้นเพิ่งจะเริ่มเมื่อไม่นานมานี้เอง ความคิดเรื่องการปฏิรูประบบบริการสุขภาพยังอยู่กับผมและผมก็ได้ เกาะติดกับเรื่องเดียวนี้มายาวนานทีเดียว ผมมาปะติดปะต่อความคิดตัวเอง ภายหลั ง ก็ รู้ สึ ก ว่ า สิ่ ง ที่ พู ด ไปเมื่ อ แสดงปาฐกถานั้ น มั น ก็ คื อ สิ่ ง เดี ย วที่ ผ มคิ ด มาโดยตลอด หากจะพูดว่านั่นคือจุดที่ผมค้นพบตัวเองก็คงไม่ผิด หลังจากนั้นการวางแผนชีวิตจึงเริ่มมีทิศทางมากขึ้น จะเห็นว่าแม้ผม จะต้ อ งย้ า ยไปทำงานในตำแหน่ ง อื่ น ๆ หลายต่ อ หลายรอบในช่ ว งที่ ผ มอยู่ ใ น กระทรวงสาธารณสุข โดยเฉพาะเมื่อขึ้นมาถึงระดับผู้ช่วยปลัดกระทรวง ซึ่งก็ อาจจะขอย้ า ยไปไหนมาไหนได้ เช่ น ไปเป็ น สาธารณสุ ข จั ง หวั ด ไปอยู่ ก รม ต่ า ง ๆ เพื่ อ ที่ จ ะก้ า วไปเป็ น รองอธิ บ ดี หรื อ อธิ บ ดี แต่ ผ มก็ ไ ม่ เ คยขอย้ า ยไป อยู่ ก รมไหนเลย ยั ง คงปั ก หลั ก อยู่ ที่ ส ำนั ก งานปลั ด กระทรวง และยั ง ได้ เกี่ ย วข้ อ งเรื่ อ งของการวางนโยบายของระบบบริ ก ารสุ ข ภาพของประเทศมา โดยตลอด อาจารย์ ป ระเวศ วะสี เ คยพู ด ไว้ ว่ า “ระบบราชการเป็ น ระบบที่ ฆ่ า ผู้ เชี่ ย วชาญ” เพราะว่ า ทุ ก คนต่ า งมั ว แต่ ม องหาลู่ ท างที่ จ ะก้ า วหน้ า ในตำแหน่ ง โน้ น ตำแหน่ ง นี้ เมื่ อ ทำงานในตำแหน่ ง หนึ่ ง จนรู้ เ รื่ อ งดี ก็ ต้ อ งย้ า ยไปตำแหน่ ง อื่นเพื่อความก้าวหน้าจนทำให้ขาดความต่อเนื่องในการสร้างความเชี่ยวชาญ สุดท้ายกลายเป็นไม่เชี่ยวชาญอะไรเลย เพราะย้ า ยไปย้ า ยมาจนรู้ ทุ ก เรื่ อ งแต่ ไ ม่ เ ชี่ ย วชาญหรื อ ไม่ รู้ จ ริ ง

สักเรื่อง งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 65


ผมคิ ด ว่ า ในการทำเรื่ อ งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพเราจำเป็ น ต้ อ งมี ค วามรู้ เฉพาะด้ า นบางเรื่ อ งอยู่ เ หมื อ นกั น ผมได้ มี โ อกาสเรี ย นรู้ เ กี่ ย วกั บ การเงิ น การ คลังสาธารณสุขมากขึ้นเรื่อย ๆ ผสมผสานกับการได้ปฏิบัติการจริงในการทำ โครงการงานวิจัยเชิงปฏิบัติการที่เป็นความร่วมมือระหว่างประเทศ คือ หลัง จากทำงานที่ ร าษี ไ ศลได้ 5 ปี ผมก็ ไ ด้ ทุ น ของรั ฐ บาลเบลเยี่ ย มไปเรี ย นต่ อ ที่ เบลเยี่ยม ในชั้นเรียน อาจารย์ที่สอนก็มักยกแต่กรณีศึกษาจากแอฟริกา ยุโรป หรื อ อเมริ ก า จนพวกเราที่ เ รี ย นถึ ง กั บ บ่ น ดั ง ๆ ว่ า ไม่ เ ห็ น มี ก รณี ศึ ก ษาจาก แถบเอเชียบ้างเลย อาจารย์ จึ ง ชั ก ชวนให้ พ วกเราเมื่ อ เรี ย นจบกลั บ มาแล้ ว ให้ ม าทำวิ จั ย เป็ น กรณี ศึ ก ษาประเทศไทย เมื่ อ ผมเรี ย นจบกลั บ มาจึ ง ได้ จั ด โครงการต่ อ เนื่ อ งขึ้ น มาทดลองทำในลั ก ษณะการวิ จั ย เพื่ อ พั ฒ นาต้ น แบบ (Model development) โครงการแรกเริ่มทีเดียวก็คือโครงการขุนหาญ ซึ่งทำในพื้นที่ เพี ย งอำเภอเดี ย ว เป็ น เวลาเกื อ บ 5 ปี ในช่ ว งที่ ผ มอยู่ ที่ อ ำเภอบั ว ใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา ต่ อ มาเมื่ อ ย้ า ยมาที่ ก ระทรวงก็ ม าทำโครงการอยุ ธ ยา ซึ่ ง ขยายพื้ น ที่ จากระดั บ อำเภอมาทำทั้ ง จั ง หวั ด แล้ ว ต่ อ มาก็ ท ำโครงการระดั บ ประเทศคื อ โครงการปฏิ รู ป ระบบบริ ก ารสาธารณสุ ข หรื อ Health Care Reform Project ผมได้ ใ ช้ ค วามรู้ แ ละเรี ย นรู้ เ รื่ อ งการเงิ น การคลั ง สาธารณสุ ข มาก ๆ อี ก ช่ ว งหนึ่ ง เมื่ อ เป็ น ผู้ อ ำนวยการกองแผนงาน ซึ่ ง ต้ อ งไปร่ ว มทำโครงการ ประกันสังคมอย่างใกล้ชิดและอีกช่วงหนึ่งเมื่อทำเรื่องงบผู้มีรายได้น้อย หรือ ระบบสวัสดิการประชาชนด้านการรักษาพยาบาล (สปร.) ซึ่งแม้จะต้องพบกับ มรสุ ม ของชี วิ ต ครั้ ง ใหญ่ ใ นช่ ว งนั้ น แต่ ใ นที่ สุ ด ก็ ผ่ า นพ้ น มาได้ แ ละก็ ถื อ ว่ า เป็ น จุดที่ได้ลงมือทำเรื่องการปฏิรูปจริง ๆ ไม่ใช่เป็นแค่การฝัน 66

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


²£›´£¹›À£·È­‡‡šœ¹i¡µ£²¢Ä”i™i­¢«£·­£°ššª§±ª”´²£›£°Š²Š™”i²™ ²££±©²ž¢²š²¥ ª›£  ™µÉ–·­À›s™²£›r˜‡Á¥°²£§²‡«¡¸”«¡²¢ª³«£±š ²£›´£¹›£°ššš£´²£ª¸‚ ²ž—±É‡£°ššÃ™£°¢°•h­¡² ˆ£´‡ÆÁ¥i§ف²£›´£¹›£°ššš£´²£ª¸‚ ²ž™±É™™­À«™·­ˆ²À£·È­‡ ²£ˆ± ” ª££À‡´ ™ ¢± ‡ ˆ°•i ­ ‡—³«¥²¢ Æ À£·È ­ ‡ž£i ­ ¡± ™  ٛu ž¨  ½ œ¡Ä”i£±š²£ª™±šª™¸™ˆ²ª« ²ž¢¸Â£› &6 ëi—³Â„£‡²£)FBMUI $BSF 3FGPSN ”¢‚¢²¢Àž´È ¡ ˆ³™§™ž·É ™ —µÈ ˆ ²ˆ± ‡ «§± ” ­¢¸ ˜ ¢²À›s ™  ˆ±‡«§±”Àž·È­ˆ°¨¶©²§h²–i²ˆ°•i­‡›´£¹›—±É‡£°ššÀ£·È­‡²£À‡´™²£„¥±‡À£·È­‡ š¸„¥²£À£·È­‡£°ššªh‡•h­£§¡—±É‡£°ššš£´²£­·È™Æ„§£À›s™­¢h²‡Ä£ ٕ­™—µÈˆ°À£´È¡—³Â„£‡²£™±É™œ¡Ä”i¥‡¡·­À‚µ¢™«™±‡ª·­À›s™À£·È­‡À›s™ £²§‚¶É ™ ¡²À¥h ¡ «™¶È ‡ Š·È ­ §h ² m›´ £¹ › £°ššš£´  ²£ª¸ ‚  ²žÄ—¢n „§²¡•±É ‡ ÈÁ•h Á£„´”§h²ˆ°ÃŠiÀž·È­²£ª·È­ª²£±šœ¹i—µÈÀµÈ¢§‚i­‡Á•hق“°—µÈÀ‚µ¢™Àž·È­ÃŠi±š„™ ­·È™Ç›£²§h²¡±™Ä”i—³Ã«i„§²¡„´”‚­‡œ¡À­‡ÇŠ±”Àˆ™‚¶É™”i§¢ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

67


ความคิ ด ที่ แ จ่ ม ชั ด ขึ้ น ในการจั ด การปฏิ รู ป ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพนี้ จ ะ ถื อ ว่ า เป็ น สู ต รการปฏิ รู ป ของผมก็ ไ ด้ ถ้ า จะพู ด อย่ า งคร่ า ว ๆ สู ต รนี้ ป ระกอบ ด้วย หนึ่ง การจัดระบบการเงินการคลังสุขภาพรวมหมู่ เพื่อให้มีการกำกับ ค่ า ใช้ จ่ า ยด้ า นสุ ข ภาพของประเทศให้ มี ป ระสิ ท ธิ ภ าพ แทนที่ ป ระชาชนจะ ควั ก กระเป๋ า จ่ า ยเองตามสถานพยาบาลต่ า ง ๆ คนที่ ไ ม่ มี เ งิ น ก็ ไ ม่ ไ ด้ รั บ การ รั ก ษา ก็ เ ปลี่ ย นมาเป็ น ว่ า แต่ ล ะคนจ่ า ยตามฐานะของตั ว เอง ก็ คื อ จ่ า ยผ่ า น ระบบภาษี แ ล้ ว นำเงิ น มารวมกั น เป็ น กองทุ น ขนาดใหญ่ ซึ่ ง จะมี พ ลั ง กำกั บ ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพให้ เ ป็ น ไปตามทิ ศ ทางที่ เ หมาะสมมากกว่ า ที่ จ ะจ่ า ยแบบ กระจัดกระจาย สอง การเน้ น พั ฒ นาสถานพยาบาลใกล้ บ้ า นให้ มี ค วามเข้ ม แข็ ง ใน ขณะที่ ก ระจายเทคโนโลยี ร ะดั บ สู ง หรื อ การแพทย์ เ ฉพาะทางออกไปอย่ า งทั่ ว ถึง ไม่ให้กระจุกตัวแต่ในเมืองใหญ่ เพื่อให้ผู้ที่อยู่ห่างไกลได้รับการดูแลอย่าง มี คุ ณ ภาพทั ด เที ย มกั บ คนในเมื อ งใหญ่ และประหยั ด ค่ า ใช้ จ่ า ยในด้ า น เทคโนโลยีสุขภาพที่มักจะมีการใช้เกินจำเป็น สาม คื อ การปรั บ ระบบความสั ม พั น ธ์ ร ะหว่ า งผู้ ป่ ว ยกั บ วิ ช าชี พ จาก ระบบที่ มั ก พู ด กั น ว่ า รั ก ษาแต่ โ รคไม่ รั ก ษาคน ก็ พั ฒ นาให้ มี ร ะบบหมอประจำ ครอบครัว ซึ่งสถานบริการใกล้บ้านสามารถพัฒนาคุณภาพไปในลักษณะที่จะ ให้บริการอย่างเป็นองค์รวม คือ ดูแลทั้งครอบครัวอย่างต่อเนื่อง ทั้งด้านการ ส่ ง เสริ ม ป้ อ งกั น รั ก ษา โดยเฉพาะการส่ ง เสริ ม สุ ข ภาพป้ อ งกั น โรคนั้ น ถื อ ได้ ว่าหัวใจของความสำเร็จอยู่ที่สถานบริการขนาดเล็กใกล้บ้าน นอกจากนี้ต้อง พั ฒ นาให้ เ กิ ด ประชาคมสุ ข ภาพต่ า ง ๆ และให้ ป ระชาคมเหล่ า นี้ มี ส่ ว นร่ ว มใน การพัฒนาระบบ ซึ่งจะรวมไปถึงการพัฒนาระบบสิทธิของผู้รับบริการในเรื่อง ข้ อ มู ล ข่ า วสารก็ ดี ในเรื่ อ งการดู แ ลตนเองก็ ดี โดยสรุ ป ก็ คื อ ให้ ป ระชาชนกั บ วิ ช าชี พ มี ก ารสื่ อ สารแลกเปลี่ ย นกั น มากขึ้ น เป็ น ระบบความสั ม พั น ธ์ ที่ ไ ม่ ใ ช่ 68

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


›£°Š²Š™ž¶È‡ž²§´Š²ŠµžÁ¥°§´Š²ŠµžÀ›s™œ¹i•±”ª´™ÃˆÀ—h²™±É™ À£·È ­ ‡—µÈ ªµÈ „· ­ ²£›´ £¹ › £°šš³¥± ‡ „™ª²˜²£“ª¸ ‚ Àž·È ­ £­‡£± š £°šš š£´  ²£ª¸ ‚  ²žÃ«¡h ‹¶È ‡ „£­š„¥¸ ¡ —±É ‡ À£·È ­ ‡ˆ³™§™š¸ „ ¥²£ Á¥°—±  ©°„§²¡£¹i „§²¡ª²¡²£–—µÈˆ³À›s™£§¡Ä›–¶‡£°ššª£i²‡Á£‡ˆ¹‡Ãˆ•h²‡Æ”i§¢ Á¥° À£·È ­ ‡ª¸ ” —i ² ¢ ˆ°•i ­ ‡¡µ  £°š§™²£—²‡ª± ‡ „¡Ã«i À ´ ” ²£ •£°«™±  £¹i £h § ¡± ™ Ù§‡§i ² ‡ Ä¡h à Šh — ³± ™ À‡µ ¢ š Æ À‰ž²°Ã™§‡²£Áž—¢l Á ¥° ª²˜²£“ª¸ ‚ À—h ² ™±É ™ ”¢­²¨± ¢ £°š§™²£—²‡Ž«¡²¢Àž·È ­ —µÈ ˆ °Ã«i À ´ ” ²£ ”³À™´™²£Ã™£°¢°¢²§ À§¥²ž¹”À£·È­‡›´£¹›œ¡ˆ°ž¹”«¥±²£‚i­™µÉ¡²•¥­”‹¶È‡Á•h¥°‚i­ œ¡Ç Ä ”i ‚± š À„¥·È ­ ™¡²ž­ª¡„§£ ›r ˆ ˆ¸ š± ™ ¡µ  ¥¸h ¡ „™—µÈ À ‚i ² ¡²£h § ¡—³‡²™ˆ™À´ ” À›s ™ œ¹i À ŠµÈ ¢ §Š²Ã™›£°À”Ç ™ À«¥h ² ™µÉ À ž´È ¡ ¡²‚¶É ™  —±É ‡ —µÈ ­ ¢¹h à ™ªh § ™¥²‡Á¥°Ã™ ž·É ™ —µÈ À£µ ¢ §h ² ¡µ ­ ‡„l „ §²¡£¹i « £· ­ ¡µ §´ Š ²²£¡²ž­Á¥i §  ‚±É ™ •­™•h ­ ě„· ­ ²£ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

69


ª£i²‡„§²¡¡±È™„‡—²‡™Â¢š²¢ ”¢¡µ²£—³‡²™£h§¡±š ²„›£°Š²ª±‡„¡Á¥° ª·È ­ •h ² ‡ Æ ”i § ¢ ›r ˆ ˆ¸ š± ™ ˆ°À«Ç ™ §h ² ¡µ œ¹i ™ ³ ²„›£°Š²Š™«¥²¢„™—µÈ ¡µ „ §²¡£¹i „§²¡À‚i ² ÈÀ£·È ­ ‡«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž š²‡„™À‚i ² ț£°À”Ç ™ —²‡§´ Š ²²£‚­‡ À£·È­‡™µÉ¡²Á¥°ÇÀ›s™›²À›s™Àªµ¢‡Á—™›£°Š²Š™Ä”iÀ›s™­¢h²‡”µ ­±™—µÈˆ£´‡Á¥i§œ¡À«Ç™„§²¡ª³„±‚­‡²£›´£¹›—±É‡£°šš „·­—±É‡À£·È­‡ ªh ‡ Àª£´ ¡ ª¸ ‚  ²ž ›d ­ ‡± ™ £„ ²££±  ©²ž¢²š²¥ ²£Ÿwy ™ Ÿ¹ ª¸ ‚  ²žÁ¥°²£ „¸i ¡ „£­‡œ¹i š £´   „À›s ™ ­¢h ² ‡¡² Á•h —µÈ „´ ” —³À£·È ­ ‡£°ššš£´  ²£h ­ ™Á¡i §h ² ¡± ™ ˆ°À›s ™ Àžµ ¢ ‡ªh § ™«™¶È ‡ ‚­‡£°ššª¸ ‚  ²ž—±É ‡ «¡”Ç À ž£²°§h ² ªh § ™«™¶È ‡ ­‡„l „ §²¡ £¹i¡±™¡µ„§²¡Š±”Àˆ™Á¥i§ª³«£±šœ¡ Á¥°—µÈ ª ³„±  ğٕ± § œ¡Ã™À£·È ­ ‡™µÉ Á £‡¡²Á¥°„´ ” ­¢h ² ‡¡¸h ‡ ¡±È ™ §h ² ˆ° —³Ã«iª³À£Çˆ Ù£°¢°«¥± ‡ —µÈ  ²£›´ £¹ › ”i ² ™­·È ™ —µÈ ª ³„±  Æ Ù£°ššª¸ ‚  ²žÀ´ ” ‚¶É ™ œ¡Ç Ä ”i À ‚i ² ě£h § ¡”i § ¢Â”¢•¥­” Àžµ ¢ ‡Á•h §h ² ˆ¸ ” À™i ™ «™±  —µÈ œ ¡—³À•Ç ¡ —µÈ „· ­ 70

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


เรื่ อ งการปฏิ รู ป ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพ ซึ่ ง ผมเชื่ อ ว่ า จะเป็ น หนทางที่ จ ะทำให้ ประชาชนเข้าถึงหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้ จากความคิ ด ความใฝ่ ฝั น ที่ มี ม าตั้ ง แต่ เ ป็ น นั ก ศึ ก ษา มาถึ ง แรง บั น ดาลใจจากการทำงานกั บ สภาพชี วิ ต จริ ง ของชาวบ้ า นที่ ไ ด้ สั ม ผั ส ในชนบท และการที่ ไ ด้ แ ลกเปลี่ ย นกั บ ประเทศต่ า งๆ รวมทั้ ง การได้ ท ำงานทดลองบาง โครงการในพื้ น ที่ ดั ง ที่ เ ล่ า มาข้ า งต้ น เป็ น แรงผลั ก ดั น ที่ ท ำให้ เ กิ ด ความ ปรารถนาอย่ า งแรงกล้ า ที่ จ ะผลั ก ดั น นโยบายหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ใน ระดับชาติ ดังนั้นเมื่อโอกาสทางนโยบายเปิดผมจึงไม่ลังเลที่จะขายความคิด นี้ต่อพรรคการเมืองที่กำลังจะหาเสียงเลือกตั้งในปี พ.ศ.2544 ผมไม่ รู้ ว่ า พรรคไหนจะได้ ค ะแนนเสี ย งข้ า งมาก ตอนนั้ น ผมได้ เ สนอ ความคิ ด ต่ อ พรรคการเมื อ งมากกว่ า หนึ่ ง พรรค และเป็ น พรรคไทยรั ก ไทยซึ่ ง ตอนนั้ น มี น ายแพทย์ สุ ร พงษ์ สื บ วงศ์ ลี เป็ น แกนนำของพรรคอยู่ ที่ ไ ด้ น ำ แนวคิดไปเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายหลักของพรรคในการหาเสียง จนกระทั่ง ทำให้เกิดนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า หรือที่ทุกคนรู้จักดีในชื่อ “30 บาทรักษาทุกโรค” ซึ่งเริ่มดำเนินการในเดือนมกราคม พ.ศ.2544 จริ ง ๆ แล้ ว ก่ อ นหน้ า ที่ พ รรคการเมื อ งจะนำไปกำหนดเป็ น นโยบาย นั้น องค์กรภาคประชาชนที่นำโดย อ.จอน อึ๊งภากรณ์ และอีกหลาย ๆ ท่าน ที่ ไ ด้ ศึ ก ษาเรื่ อ งนี้ ม าด้ ว ยกั น ก็ ไ ด้ มี ก ารจั ด เวที ร ะดมความคิ ด กั บ ภาคประชาชน อย่ า งกว้ า งขวาง จนกระทั่ ง มี ก ารร่ ว มเสนอกฎหมาย พ.ร.บ.หลั ก ประกั น สุขภาพแห่งชาติภาคประชาชน โดยรวบรวมรายชื่อได้มากกว่า 60,000 ราย ชื่ อ แม้ ว่ า จะเสนอไม่ ทั น และร่ า งพ.ร.บ.ฉบั บ ของรั ฐ บาลก็ อ อกมาประกาศใช้ แต่ ก็ นั บ ว่ า ตั ว แทนภาคประชาชนจำนวนหนึ่ ง ได้ เ ข้ า ไปมี ส่ ว นร่ ว มในกลไก พิจารณากฎหมายฉบับนี้ด้วย ในที่ สุ ด ในเดื อ นพฤศจิ ก ายน พ.ศ.2545 ก็ มี ก ารออกกฎหมาย คื อ พ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 ได้สำเร็จ เป็นกฏหมายที่จะ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 71


£­‡£± š ëi ™ ¢š²¢²£›´ £¹ › £°ššš£´  ²£ª¸ ‚  ²ž¡µ „ §²¡À‚i ¡ Á‚Ç ‡ ¡±È ™ „‡•h ­ ě Á•h§h²—µÈ ž£š«¥±›£°±™ª¸‚ ²žÁ«h‡Š²•´ˆ°„¥­”­­¡²Ä”i ÇÄ¡hÊh§h²ˆ° Ä¡h¡µ­¸›ª££„ •£‡± ™ ‚i ² ¡¥± š À›s ™ À§¥²—µÈ œ ¡•i ­ ‡ÀœŠ´  ± š „§²¡À„£µ ¢ ”­¢h ² ‡«™±  ­µÀ›s™„³£šª­‡ À¡·È ­ ­­ ž£š«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²žÁ«h ‡ Š²•´ ª ³À£Ç ˆ ™±É ™  ™­ˆ² „§²¡£¹iª¶”µÃˆ—µÈ«¥±›£°±™ª¸‚ ²ž–i§™«™i²³¥±‡ˆ°À›s™ˆ£´‡‚¶É™¡² œ¡Ç¢±‡£¹i ”µ§h²™±È™À›s™Àžµ¢‡²£À£´È¡•i™™±š«™¶È‡Ã™£°š§™²£›´£¹›£°ššš£´²£ª¸‚ ²ž À—h ² ™±É ™ œ¡£¹i ”µ §h ² ¢± ‡ ¡µ ‚¸ ™ À‚²‚§²‡«™i ² ­µ  «¥²¢¥¹  —µÈ •i ­ ‡i ² §œh ² ™Àž·È ­ ž± ’ ™² £°ššš£´²£ª¸‚ ²žÃ«i”µ§h²À”´¡ 72

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


แต่ผมก็ไม่ได้หวั่นใจ ผมพร้อมที่จะทำงานหนักในขั้นต่อไป โดยที่ ไ ม่ ไ ด้ เ ฉลี ย วใจเลยว่ า ผมกำลั ง จะต้ อ งเผชิ ญ กั บ เงื่ อ นไขอื่ น ที่ ไม่ใช่เป็นแค่อุปสรรคในกระบวนการทำงานในอนาคตอันใกล้

งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 73


บ ท ที่ 5

ระบบราชการ ระบบที่ทำลายคน การผลักดันให้เกิดหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าจนสำเร็จนั้น แม้จะเกิดความ ปิ ติ อ ย่ า งยิ่ ง แต่ ข วากหนามและอุ ป สรรคบนเส้ น ทางที่ ต้ อ งทุ่ ม เทกำลั ง กาย กำลังใจนี้ก็ได้ทิ้งบาดแผลไว้กับชีวิตผมไม่น้อย ผมจะขอเล่ า ย้ อ นกลั บ ไปในช่ ว งเวลาก่ อ นที่ จ ะเกิ ด หลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า สั ก นิ ด เพราะว่ า มั น มี เ หตุ ก ารณ์ ที่ มี ค วามสำคั ญ ต่ อ ชี วิ ต ผม เป็นอย่างมาก ตั้ ง แต่ ต รวจพบว่ า เป็ น มะเร็ ง ผมก็ พ ยายามวิ เ คราะห์ ว่ า มั น เกิ ด ได้ อย่างไร เพื่อว่าผมจะได้ลด ละ และเลี่ยงปัจจัยเหล่านั้น ในทางวิชาการนั้น ถือว่าความเครียดเป็นสาเหตุหนึ่งที่สำคัญของมะเร็ง ผมจึงจะขอทบทวนดูว่า ในชี วิ ต ผมมี ค วามเครี ย ดมากขนาดไหนหรื อ มั น มากจนสามารถกลายเป็ น ปัจจัยเกิดมะเร็งได้จริงหรือเปล่า 74

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


h ­ ™ˆ°À›s ™ ¡°À£Ç ‡ œ¡ˆ³Ä”i §h ² ¡µ „ §²¡À„£µ ¢ ”„£±É ‡ ëh  Á¥°À›s ™ „£±É ‡ —µÈ ëh —µÈ ª¸ ” يµ §´ • „· ­ „§²¡À„£µ ¢ ”—µÈ À ´ ” ‚¶É ™ h ­ ™«™i ² —µÈ ˆ °À´ ” ‚h ² §£“µ —¸ ˆ £´ • ¢²‚¶É™يh§‡›u ž¨‚“°™±É™œ¡£±šœ´”Š­š‡š›£°¡²“ÀˆÇ”ž±™ §h²¥i²™š²——µÈÊiل£‡²££±©²ž¢²š²¥œ¹i¡µ£²¢Ä”i™i­¢ ª›£  Á•hœ¡ÇÄ¡hĔiÀµÈ¢§‚i­‡±š£“µ—¸ˆ£´•¢²Â”¢•£‡Á•h–¹Â¢‡À‚i²Ä›•²¡ ª–²™²£“l¡²§h² ‡š›£°¡²“£°—£§‡ª²˜²£“ª¸ ‚ Á•h ¥ °›u ¡µ ˆ ³™§™À›s ™ «¥²¢«¡·È ™ ¥i ² ™ «¥²¢Â„£‡²£¡µ ‡ š›£°¡²“ª¹ ‡ À›s ™ ž± ™ ¥i ² ™Á¥°Ä¡h ™h ² ÀŠ·È ­ À¥¢§h ² ‡š ›£°¡²“¡«²¨²¥‚™²”™µÉ š ²‡„£±É ‡ ¡± ™ ª²¡²£–•± ” ª´ ™ ÈĔi  ”¢œ¹i š £´ « ²£Àžµ ¢ ‡ Ä¡hµÈ„™Â”¢Á—šÄ¡h¡µ²£•£§ˆª­š ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

75


ลองคิ ด ดู ว่ า ถ้ า ข้ า ราชการประจำที่ ไ ม่ ซื่ อ สั ต ย์ ม าเจอกั บ นั ก การเมื อ ง ที่ฉ้อฉลมันจะเป็นยังไง ถ้ า ข้ า ราชการประจำคนนั้ น พยายามทำในสิ่ ง ที่ คิ ด ว่ า ถู ก ต้ อ ง คนคน นั้นก็ย่อมจะประสบกับความยากลำบาก แต่ถ้าข้าราชการชั่วจับมือกับนักการ เมืองเลว บ้านเมืองก็จะยากลำบากแทน แม้ ว่ า ผมจะรั บ ราชการมานานเกื อ บสามสิ บ ปี แต่ ผ มบอกได้ เ ลยว่ า ผมรู้ สึ ก ไม่ ดี กั บ ระบบราชการเอามาก ๆ และแม้ ว่ า ผมจะพอมี ท างเลื อ กที่ จ ะ ไปประกอบอาชี พ อื่ น ก็ ไ ด้ เพราะผมเป็ น แพทย์ แต่ ผ มก็ ยั ง ทำงานรั บ ราชการ เพราะเห็นว่ามันเป็นที่ที่เราจะทำประโยชน์ด้านสุขภาพให้กับประชาชนได้มาก ที่สุด และผมเชื่อว่าข้าราชการจำนวนไม่น้อยก็รู้สึกเช่นเดียวกันกับผม เรื่องที่นำความเครียดครั้งใหญ่ที่สุดมาสู่ชีวิตผมเกิดขึ้นในขณะที่ผม มีแนวคิดเรื่องการปฏิรูประบบบริการสุขภาพที่ค่อนข้างจะชัดเจนทั้งในแง่ของ องค์ ค วามรู้ แ ละพลั ง หรื อ ไฟที่ อ ยากจะเปลี่ ย นแปลง ผมอยากจะใช้ ง บ ประมาณสำหรั บ การดู แ ลผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยนี้ ใ ห้ เ กิ ด ประโยชน์ ที่ สุ ด ให้ ค นยาก คนจนได้รับการดูแลอย่างมีคุณภาพ ผมจึ ง ตั้ ง ใจจะใช้ ก ารจั ด การงบประมาณก้ อ นนี้ เ ป็ น เครื่ อ งมื อ ใน���าร เปลี่ยนแปลงเพื่อให้เกิดบริการสุขภาพที่มีคุณภาพสำหรับคนจน ผมอาจต้องพาท่านย้อนไปในประวัติศาสตร์ระบบหลักประกันสุขภาพ ของประเทศไทยสักหน่อย ระบบที่ จ ะช่ ว ยเหลื อ คนยากคนจนในเรื่ อ งการรั ก ษาพยาบาลนั้ น มี วิ วั ฒ นาการมาโดยลำดั บ เริ่ ม จากสมั ย ก่ อ นถ้ า คนจนเจ็ บ ป่ ว ยไปรั ก ษาในโรง พยาบาล เมื่ อ จะออกจากโรงพยาบาลก็ อ าจไปพบนั ก สั ง คมสงเคราะห์ ห รื อ อาจขอให้ ผู้ อ ำนวยการโรงพยาบาลยกเว้ น ค่ า รั ก ษาพยาบาลให้ ไ ด้ ซึ่ ง ทางโรง พยาบาลก็อาจจะขอให้จ่ายแค่ค่าบำรุงเล็ก ๆ น้อย หรือไม่ต้องจ่ายเลยก็ได้ ระบบที่ว่านี้เรียกคนไข้เหล่านั้นว่าคนไข้อนาถา 76

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เวลาลงรายการในบั ญ ชี ร ายรั บ ของโรงพยาบาลเจ้ า หน้ า ที่ ก็ จ ะเขี ย น ตัวย่อว่า อน. ก็เป็นที่เข้าใจกัน ระบบแบบนั้นอาจจะดีในแง่ที่ทำให้ชาวบ้านรู้สึกว่าหมอเป็นที่พึ่ง เป็น ผู้ ใ ห้ และจะมี ค วามเคารพนั บ ถื อ หมอมาก แต่ ก็ อ าจจะมี ช าวบ้ า นที่ รู้ สึ ก ลำบากใจในการที่ จ ะต้ อ งเอ่ ย ปากขอ และบางครั้ ง มั น ดู ไ ม่ มี ศั ก ดิ์ ศ รี เ อาเสี ย เลยที่จะต้องไปยกมือไหว้ใครสักคนเพื่อขอให้ยกเว้นค่ารักษาพยาบาลให้ ต่ อ มาในราวปี พ.ศ. 2518 รั ฐ บาลคึ ก ฤทธิ์ ปราโมชก็ ไ ด้ มี น โยบาย รั ก ษาพยาบาลฟรี ส ำหรั บ ผู้ มี ร ายได้ น้ อ ย และมี ก ารออกบั ต รสงเคราะห์ ใ ห้ กั บ ผู้มีรายได้น้อยรวมทั้งเด็กอายุต่ำกว่าสิบสองปีและผู้สูงอายุ การให้ ก ารสงเคราะห์ ต ามระบบอนาถาก็ เ ริ่ ม หมดไป ใครที่ ถื อ บั ต ร สงเคราะห์ ม าโรงพยาบาลก็ จ ะถื อ ว่ า มี สิ ท ธิ รั ก ษาพยาบาลฟรี ดู ดี ก ว่ า คนไข้ อนาถาหน่ อ ยเพราะไม่ ต้ อ งไปขอให้ ผู้ อ ำนวยการโรงพยาบาลอนุ มั ติ “อน.” เป็นครั้ง ๆ ไป แม้ ว่ า ระบบใหม่ ที่ ว่ า นี้ จ ะดี ขึ้ น แต่ ปั ญ หาก็ ยั ง มี อ ยู่ คื อ เรื่ อ งคุ ณ ภาพ บริ ก ารที่ ค นยากจนได้ รั บ มั น แย่ ม าก เหมื อ นกั บ มี ก ารเลื อ กปฏิ บั ติ ที่ ชั ด เจน มากว่าคนยากจนที่ถือบัตรสงเคราะห์จะได้รับบริการที่ไม่ดีเท่าไรนัก ยาก็เป็น ยาพื้ น ๆ บริ ก ารก็ เ หมื อ นไม่ เ ต็ ม ใจให้ เรื่ อ งร้ อ งเรี ย นก็ ม าก เป็ น ข่ า วทาง หนังสือพิมพ์ก็บ่อย ต่ อ มาระบบสวั ส ดิ ก ารการรั ก ษาพยาบาลมี ก ารพั ฒ นาไปอี ก ขั้ น โดย การให้ ป ระชาชนที่ ไ ม่ ไ ด้ รั บ สิ ท ธิ ผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยสามารถที่ จ ะซื้ อ บั ต รประกั น สุ ข ภาพในราคา 500 บาทเพื่ อ รั บ การรั ก ษาเป็ น รายปี ระบบนี้ รั ฐ จั ด สรรงบ ประมาณสมทบให้อีกหัวละ 500 บาท เป็นพัฒนาการก้าวแรกในการจัดสรร งบแบบเหมาจ่ายรายหัว แต่ระบบบัตรสงเคราะห์ก็ยังคงมีอยู่ ปั ญ หาใหญ่ ข องระบบสวั ส ดิ ก ารผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยนี้ อ ยู่ ที่ ร ะบบการ จัดสรรงบประมาณ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 77


การจั ด สรรแบบเดิ ม นั้ น เป็ น การจั ด สรรงบประมาณตามจำนวนเตี ย ง ของโรงพยาบาล โดยที่ เ งิ น งบประมาณสำหรั บ คนจนนี้ ถู ก จั ด สรรเป็ น ก้ อ น เดียวให้กับโรงพยาบาล เงินก้อนนี้จึงถูกนำไปใช้กับทุก ๆ เรื่อง ขึ้นอยู่กับว่า ผู้บริหารจะเห็นความสำคัญของเรื่องอะไร บางทีก็ไม่ได้เอาไปใช้รักษาคนยากคนจน ยิ่ ง ไปกว่ า นั้ น การจั ด สรรตามขนาดของโรงพยาบาลนั้ น บางพื้ น ที่ มี คนจนมากกลั บ ได้ เ งิ น น้ อ ย จั ง หวั ด ที่ เ ศรษฐกิ จ ดี อ ยู่ แ ล้ ว กลั บ ได้ ม าก อย่ า งนี้ เป็นต้น แนวคิดที่อยากทำในขณะนั้น คือ อยากจะจัดสรรงบประมาณก้อนนี้ ด้วยวิธีใหม่ เรียกว่าการจัดสรรแบบเหมาจ่ายรายหัว โรงพยาบาลทุ ก แห่ ง จะต้ อ งสำรวจและทำบั ญ ชี ผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยขึ้ น มา แล้วจึงจัดสรรงบประมาณให้ไปตามจำนวนคนจนที่แต่ละแห่งต้องให้การดูแล เพื่อให้มีความชัดเจนว่าเงินที่จัดสรรไปจะไปดูแลคนกลุ่มนี้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ ยั ง ได้ เ ปลี่ ย นชื่ อ เรี ย กจากระบบเดิ ม คื อ บั ต รสงเคราะห์ ม า เป็นระบบสวัสดิการรักษาพยาบาลผู้มีรายได้น้อย หรือ สปร. เพราะต้องการ สื่ อ ว่ า นี่ เ ป็ น สวั ส ดิ ก ารที่ รั ฐ ให้ กั บ ประชาชนและเพื่ อ กระตุ้ น ให้ ก ารบริ ก ารคำนึ ง ถึงว่านี่เป็นสิทธิพื้นฐานของประชาชน ไม่ใช่เรื่องการสงเคราะห์ การจะปฏิ รู ป การจั ด สรรเงิ น มาเป็ น แบบเหมาจ่ า ยรายหั ว จะทำได้ ก็ ต้ อ งร่ า งระเบี ย บขึ้ น มากำกั บ เพื่ อ จะได้ เ ป็ น กรอบทางกฎหมายและระเบี ย บ ราชการที่อ้างอิงได้ในทางปฏิบัติของฝ่ายต่าง ๆ มรสุ ม ความเครี ย ดมั น เข้ า มากระหน่ ำ ผมทั น ที ที่ เ ริ่ ม ทำเรื่ อ งนี้ เริ่ ม ตั้ ง แต่ ผ มถู ก นั ก การเมื อ งเรี ย กไปคุ ย พู ด ง่ า ยๆ ก็ คื อ ไม่ อ นุ ญ าตให้ ร่ า งระเบี ย บ เขาบอกว่ า ระเบี ย บร่ า งมาแล้ ว มั น จะมาผู ก คอตั ว เอง อย่ า ไปทำเลย น่ า จะ ปล่อยให้ผู้บริหารตัดสินกันเอง ตอนนั้ น ตำแหน่ ง ผมเป็ น ผู้ ช่ ว ยปลั ด กระทรวงและเป็ น ผู้ อ ำนวยการ 78

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


สำนักงานประกันสุขภาพ จริง ๆ แล้วถือว่าเป็นผู้รับผิดชอบงานโดยตรง แต่ นั ก การเมื อ งกลั บ บอกว่ า ผมน่ า จะปล่ อ ยให้ ผู้ บ ริ ห ารตั ด สิ น กั น เองว่ า จะบริ ห าร เงินก้อนนี้กันอย่างไร แต่เพราะขณะนั้นผมอยู่ในช่วงที่ไฟปฏิรูปลุกโชน ผมจึงบ่ายเบี่ยง “หมอหงวนเป็ น อย่ า งนี้ นี่ เ อง ถึ ง ไม่ ก้ า วหน้ า ไปไหนสั ก ที ” เลขา นั ก การเมื อ งคนนั้ น พู ด กั บ ผมตอนที่ ผ มยื น ยั น เรื่ อ งการร่ า งระเบี ย บการใช้ เ งิ น นี้ต่อไป จริ ง ๆ แล้ ว ผู้ บ ริ ห ารกระทรวงในช่ ว งนั้ น ก็ ไ ม่ ค่ อ ยจะชอบผมอยู่ แ ล้ ว เนื่องจากว่าผมทำงานหลายเรื่องทั้งในเชิงวิชาการและงานประสานงานต่างๆ กั บ ภายนอก พู ด ง่ า ย ๆ คื อ ผมไม่ ไ ด้ ท ำแต่ ง านราชการตามที่ ผู้ บ ริ ห ารมอบ หมายเท่านั้น อั น นี้ ก็ ค งเป็ น สาเหตุ ห นึ่ ง ว่ า ทำไมผมถึ ง เป็ น ผู้ ช่ ว ยปลั ด กระทรวงอยู่ ตั้งหลายปี แต่ ถึ ง จะไม่ ไ ด้ รั บ การโปรโมทให้ ก้ า วหน้ า ในระบบราชการ ผมก็ มี ง าน สนุกๆ ให้ทำมากมาย อย่างเช่นโครงการ Health Care Reform ที่ร่วมกับ ประชาคมยุ โ รปหรื อ EU ที่ เ ล่ า มาแล้ ว ในขณะนั้ น แทบจะกล่ า วได้ ว่ า ไม่ มี คนในแวดวงสาธารณสุ ข ไทยคนไหนที่ ท ำเรื่ อ งนี้ ม ากเท่ า ผม ผมจึ ง ได้ รั บ เชิ ญ ไปประชุมบ้างไปบรรยายบ้างในต่างประเทศอยู่บ่อย ๆ โดยเขาออกค่าใช้จ่าย ให้ทั้งหมด จำได้ ว่ า มี อ ยู่ ปี ห นึ่ ง ผมถู ก เชิ ญ ไปประชุ ม หรื อ บรรยายเรื่ อ งนี้ ใ นต่ า ง ประเทศถึง 18 ครั้ง เฉลี่ยเดือนละมากกว่า 1 ครั้ง การทำงานในแวดวงที่ ก ว้ า งทำให้ ผ มมี เ ครื อ ข่ า ยภายนอกมาก นั ก ข่าวก็รู้จักผมมาก หลั ง จากที่ ผ มไม่ ย อมยกเลิ ก ความคิ ด เรื่ อ งการร่ า งระเบี ย บการ บริ ห ารงบรายได้ น้ อ ย ผมก็ ยั ง ถู ก ผู้ บ ริ ห ารในระดั บ สู ง ในกระทรวงเรี ย กไปคุ ย งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 79


อีก ทำนองว่าขอแบ่งเงินในงบรายได้น้อยนี้ไปให้กับจังหวัดต่าง ๆ ประมาณ สิบกว่าจังหวัดได้หรือไม่ โดยอ้างว่าจังหวัดเหล่านั้นต้องการงบไปแก้ปัญหาที่ เกิ ด จากควั น พิ ษ จากเหตุ ก ารณ์ ไ ฟไหม้ ป่ า ในมาเลเซี ย ที่ ก ระจายเข้ า มาทาง ภาคใต้ของเรา ผมก็ เ สนอว่ า ปั ญ หาควั น ไฟป่ า ในภาคใต้ น่ า จะของบแยกต่ า งหาก เพราะเป็นกรณีเฉพาะ แต่ ผู้ บ ริ ห ารก็ ยั ง ส่ ง รายชื่ อ จั ง หวั ด 10 จั ง หวั ด มาให้ โ อนเงิ น ไปให้ จังหวัดละ 5 ล้าน รายชื่อจังหวัดที่ส่งมาให้โอนเงินให้นั้นมีเพียง 3 จังหวัด เท่านั้นที่อยู่ในภาคใต้ ข้ อ อ้ า งที่ บ อกว่ า จะเอาเงิ น ไปใช้ แ ก้ ปั ญ หาเรื่ อ งหมอกควั น จึ ง ไม่ เ ป็ น ความจริง เมื่ อ ผมเห็ น อย่ า งนั้ น ก็ ยิ่ ง ไม่ จั ด สรรเงิ น ให้ ถึ ง ตอนนั้ น เขาก็ ค งจะเห็ น ว่าเราหัวแข็งกับเขาแล้วอย่างชัดเจน เมื่อผมไม่ยอมโอนเงินให้ก็เริ่มมีใบปลิวออกมาโจมตีผมต่างๆ นานา พร้อม ๆ กับการถูกตั้งกรรมการสอบสวนตามที่มีจดหมายแจ้งจากสำนักงาน คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ผมบอกได้เลยว่าระบบราชการนี่มันเป็นระบบที่ทำลายคนได้ง่ายมาก เพี ย งแค่ ใ ครสั ก คนเขี ย นบั ต รสนเท่ ห์ ส่ ง ไปที่ ส ำนั ก งานคณะกรรมการป้ อ งกั น และปราบปรามการทุ จ ริ ต แห่ ง ชาติ ( ป.ป.ช.) เท่ า นั้ น ป.ป.ช.ก็ จ ะทำจดหมาย มาถึ ง กระทรวงแจ้ ง ว่ า มี ผู้ ร้ อ งเรี ย นอย่ า งนี้ ๆ และให้ ก ระทรวงดำเนิ น การ สอบสวน เพราะฉะนั้ น หากผู้ บ ริ ห ารกระทรวงต้ อ งการกลั่ น แกล้ ง ผู้ ใ ต้ บั ง คั บ บั ญ ชาคนใดก็ จ ะสามารถใช้ จ ดหมายจากป.ป.ช.มาเป็ น เหตุ ผ ลในการตั้ ง กรรมการสอบสวนได้โดยง่าย แทนที่ป.ป.ช.จะมีระบบตรวจสอบของตัวเองที่ ดี ก ลั บ กลายเป็ น ว่ า ป.ป.ช.สามารถกลายเป็ น เครื่ อ งมื อ ให้ เ กิ ด การกลั่ น แกล้ ง 80

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


±™Ã™«™h§¢‡²™£²Š²£Ä”i‡h²¢‚¶É™ Á¥i§ˆ°«²„§²¡À›s™˜££¡Ã™£°—£§‡Ä”i­¢h²‡Ä£ ÙÀ¡·È­£°šš¡±™Ç­´‡ ­¢¹h±šœ¹iš£´«²££°—£§‡™±È™Á«¥° ­™¸  ££¡²£„“°££¡²£‚i ² £²Š²£ž¥À£· ­ ™ ­ž  ‚­‡ £°—£§‡¡µ­‡„l›£°­š«¥±ÆÇ„·­œ¹iš£´«²££°—£§‡Á¥°¥Ä•h²‡Æ—µÈ¡µ ­¢¹h ¡± ™ Ç ª ²¡²£––¹  ŠµÉ ™ ³Ä”i  ”¢‡h ² ¢ ­¢h ² §h ² Á•h ˆ °–²¡«²„§²¡À›s ™ ˜££¡À¥¢ œ¡„´”§h²£°š§™²£ª­šª§™¡±™À›s™²£•±”ª´™—µÈ¡µ„³•­š¥h§‡«™i²Á¥i§Àªµ¢ ”i§¢‹É³ •­™™±É™œ¡–¹ª­šª§™”i§¢ˆ³™§™‚i­«²—µÈ¡²–¶‡  ‚i­«² ‹¶È‡™h² ˆ°–¹š±™—¶À›s™ª–´•´Â¥Ã™´™À™ªš¸j„Ä”i ¡µ‚i­«²•h²‡Æ ¡²¡²¢ À£·È­‡«²§h² ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

81


ไม่โ ปร่ ง ใส เรื่อ งการอนุมั ติเ งิน เกิน อำนาจ เรื่อ งไปต่า งประเทศบ่ อยสงสัย ไป ทำธุรกิจ ไปจนกระทั่งเรื่องว่าผมปล้ำเมียเพื่อนตัวเอง ข้อหาที่สอบสวนกับที่เขียนในใบปลิวมันก็คล้าย ๆ กัน ตอนนั้ น ผมเข้ า ใจความหมายของคำว่ า ปั้ น น้ ำ เป็ น ตั ว ได้ อ ย่ า งซาบซึ้ ง เลยว่ามันเป็นอย่างไร คุ ณ ลองนึ ก สิ ว่ า คนอย่ า งผมที่ แ ค่ จ ะติ ด แอร์ ร ถยั ง กลั ว ว่ า คนจะหาว่ า ทำงานแบบเสพสุ ข กลั ว คนจะนิ น ทาว่ า ใช้ ร ถราชการมาทำให้ ตั ว เองสุ ข สบาย ผมยอมรับว่าผมกลัวจริง ๆ ครับ กลัวจะถูกมองว่าเป็นคนไม่ดี แล้วคนที่รัก ในเกียรติและพยายามรักษาตัวเองไม่ให้ใครเขาว่าได้ คนที่กลัวคนอื่นมองว่า เลวอย่างผมต้องมาเจอใบปลิวใส่ร้ายสารพัดออกมาเผยแพร่อย่างนั้น ผมจะ เครียดขนาดไหน ตอนนั้ น ผมรู้ สึ ก คิ ด มาก เครี ย ดมาก วิ ต กและแคร์ กั บ ใบปลิ ว พวกนี้ มาก รู้สึกว่าแม้แต่เพื่อนบางคนที่เจอหน้ากันก็มีท่าทีที่เปลี่ยนไป ในเวลานั้น ผมรู้สึกไม่สบายใจเลย เวลาเจอหน้าใครมันไม่แน่ใจว่าเขาได้อ่านใบปลิวหรือ เปล่านะ แล้วเขาเชื่อมันหรือเปล่านะ เขาเอาไปพูดต่อหรือวิพากษ์วิจารณ์ยัง ไงบ้างและอีกสารพัดที่ทำให้รู้สึกกดดันอย่างที่สุด ความทุกข์ของผมครั้งนั้น มีหลายคนที่รับรู้และช่วยแบ่งเบา “ดูอย่างภูเขาทองสิ สุนัขเดินมาฉี่รดอยู่ทุกวี่ทุกวัน ภูเขาทองก็บอก ชั่ ง มั น ปะไร ภู เ ขาไม่ ส ะเทื อ น เราทำงานใหญ่ เ งิ น ตั้ ง เจ็ ด พั น แปดพั น ล้ า นยั ง ไงๆ มันก็ต้องมีแบบนี้อยู่แล้ว ขอให้อดทนนะ” ผมยังจำคำตักเตือนและปลอบใจนี้จากพี่วิชัย โชควิวัฒน ได้ดี อย่ า งไรก็ ต าม ผมก็ ไ ม่ อ าจคลายจากความเครี ย ดไปได้ จนกระทั่ ง เพื่อนที่ใกล้ชิดอย่างสุวิทย์ (นพ.สุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ) ยังเอ่ยปากกระเซ้า แรง ๆ ว่า “เอ็งนี่มันเสพติดแต่ความดี ยอมรับไม่ได้ที่ใครมาบอกว่าตัวเองไม่ดี” 82

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


คำพู ด นี้ ข องสุ วิ ท ย์ ท ำให้ ผ มมี ส ติ ขึ้ น มา พอที่ จ ะมี แ รงสลั ด เอา ความเครียดความทุกข์ออกไปได้บ้าง หลั ง จากนั้ น ผมก็ ตั้ ง ใจอดทนโดยคิ ด ว่ า มี ภ าระที่ จ ะต้ อ งทำงานให้ กั บ ประเทศชาติ ใ ห้ ส ำเร็ จ รออยู่ จึ ง เดิ น หน้ า ร่ า งระเบี ย บการใช้ เ งิ น นี้ ต่ อ แต่ เ มื่ อ คิ ด ว่ า การร่ า งเป็ น ระเบี ย บของกระทรวงสาธารณสุ ข คงออกไม่ ไ ด้ แ น่ น อน เพราะผู้บริหารจะไม่ยอมลงนาม ด้ ว ยความที่ รู้ ก ลไกราชการมานานผมจึ ง ร่ า งให้ เ ป็ น ระเบี ย บการเงิ น ของกระทรวงการคลั ง แทน ซึ่ ง จะต้ อ งไปขอให้ ก ระทรวงการคลั ง เป็ น ผู้ อ อก ระเบียบนี้ การที่ จ ะให้ อ อกระเบี ย บกระทรวงเป็ น เรื่ อ งที่ ยุ่ ง ยากมาก ผมต้ อ งวิ่ ง เต้นทุกช่องทาง ทั้งอาศัยความสัมพันธ์ส่วนตัว ทั้งอาศัยให้คนอื่นช่วย ตอน นั้นผมรู้จักกับคุณพิสิฐ ลี้อาธรรมซึ่งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง แต่ ก ว่ า จะได้ พ บคุ ณ พิ สิ ฐ ก็ ใ ช้ เ วลายาวนาน ต้ อ งดิ้ น รนไปรอพบหลายครั้ ง ต้ อ งผ่ า นด่ า นต่ า งๆ มาก ผมเคยไปนั่ ง รอเป็ น ชั่ ว โมงๆ โดยไม่ มี โ อกาสได้ พ บ เลย แต่ ใ นที่ สุ ด ก็ ไ ด้ พ บคุ ณ พิ สิ ฐ ด้ ว ยความยากลำบาก พอได้ พ บก็ ท ำให้ รู้ อี ก ว่ า รั ฐ มนตรี ช่ ว ยฯ ต้ อ งเห็ น ชอบแล้ ว เสนอรั ฐ มนตรี ล งนาม ทำให้ ผ มรู้ สึ ก แปลกใจมากว่ า รั ฐ มนตรี ช่ ว ยฯ ยั ง ไม่ ส ามารถลงนามได้ เ อง ต้ อ งรอเสนอให้ คุ ณ ธาริ น ทร์ นิ ม มานเหมิ น ทร์ อดี ต รั ฐ มนตรี ว่ า การกระทรวงการคลั ง เป็ น ผู้ ลงนาม กว่าจะทำระเบียบนี้ได้สำเร็จผมต้องวิ่งประสานงานอย่างเคร่งเครียด ต่อเนื่องกินเวลานาน 3-4 เดือนเลยทีเดียว การที่ ต้ อ งวิ่ ง เต้ น อยู่ 3 -4 เดื อ นนั้ น นอกจากจะเครี ย ดอย่ า งที่ สุ ด แล้ว ยังมีความรู้สึกว่า เกิดเป็นข้าราชการไทยอยากทำความดี ทำไมมันยาก จั ง ถ้ า ทำความชั่ ว คงง่ า ยกว่ า มากและยั ง ได้ ดี อี ก ด้ ว ย ถ้ า ยอมตามผู้ ยิ่ ง ใหญ่ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 83


หรือถ้าไปกับนักการเมืองหรือผู้บริหารตอนนั้นก็คงได้ดีแล้ว แต่จิตสำนึกที่มีอยู่มันคอยบอกว่าทำไม่ได้ ด้ ว ยความรู้ สึ ก เครี ย ดจนท้ อ ถอยทำให้ ผ มตั ด สิ น ใจลาออกจาก ตำแหน่ ง ที่ รั บ ผิ ด ชอบอยู่ ทั น ที ที่ ง านเสร็ จ พอระเบี ย บนี้ ผ่ า นและมี ก ารประชุ ม กรรมการนัดแรกตามระเบียบฯนี้ วันรุ่งขึ้นผมก็ลาออก แต่ก็กลายเป็นความรู้ เท่าไม่ถึงการณ์ไปอีก เพราะการลาออกในจั ง หวะนั้ น กลั บ กลายเป็ น จุ ด ที่ ท ำให้ ค นอื่ น สงสั ย ว่าถ้าทำดีจริงทำไมต้องลาออก ใบปลิ ว มั น จึ ง ทะยอยออกมาอี ก ระลอก กล่ า วหาว่ า เป็ น เพราะเรามี ความผิดผู้บริหารจึงให้เราลาออกแทนการไล่ออก ผมเครียดมา 3-4 เดือน แล้วก็มาเจอเรื่องที่มันทำให้เกิดความทุกข์ ต่ออีกตั้ง 3-4 เดือน ช่วง 7-8 เดือนที่ว่านี้จึงเป็นช่วงที่ทุกข์หนักที่สุดในชีวิต ความทุ ก ข์ ใ นช่ ว งนั้ น มาคลี่ ค ลายหายไปเมื่ อ เกิ ด การเปิ ด เผยกรณี ทุ จ ริ ต ยา ถ้ า ไม่ มี ก ารเปิ ด เผยเรื่ อ งทุ จ ริ ต ยาตั ว ผมเองก็ ค งยั ง เป็ น ที่ เ คลื อ บ แคลงสงสัย ผมต้ อ งเล่ า เพิ่ ม สั ก เล็ ก น้ อ ยว่ า สถานการณ์ ข ณะนั้ น เกิ ด วิ ก ฤต เศรษฐกิ จ ขึ้ น กระทรวงใช้ จั ง หวะนั้ น ของบประมาณเพิ่ ม เติ ม โดยอ้ า งว่ า จะนำ ไปเพิ่มให้กับงบรักษาผู้มีรายได้น้อย เนื่องจากผู้มีรายได้น้อยได้รับผลกระทบ อย่างหนักจากวิกฤติเศรษฐกิจ ซึ่ ง ถ้ า เป็ น เช่ น นั้ น งบประมาณที่ ไ ด้ ม าต้ อ งมาเข้ า สู่ โ ครงการที่ มี ผ มเป็ น ผู้ ดู แ ลและตอนนั้ น ก็ มี ร ะเบี ย บใหม่ ร องรั บ อยู่ แ ล้ ว ระเบี ย บใหม่ ที่ ว่ า นี้ ท ำให้ นั ก การเมื อ งไม่ ส ามารถที่ จ ะใช้ เ งิ น สำหรั บ ผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยไปทำอย่ า งอื่ น ได้ เนื่ อ งจากระเบี ย บที่ ผ มร่ า งไว้ นั้ น นอกจากจะกำหนดวิ ธี ก ารจ่ า ยเงิ น เป็ น แบบ เหมาจ่ า ยรายหั ว แล้ ว ผมยั ง ได้ เ ติ ม กรรมการคนนอกเข้ า ไปในคณะกรรมการ 84

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


พิจารณาจัดสรรงบประมาณอีกด้วย โดยผมได้ ใ ส่ ชื่ อ คนที่ ผ มคิ ด ว่ า เขาจะปกป้ อ งงบสำหรั บ คนยากจน เหล่านี้ไว้ได้ ยกตัวอย่างเช่น อาจารย์บรรลุ ศิริพานิช คุณวัลลภ ตังคณานุ รักษ์ หรือครูหยุย คุณสมหมาย ปาริจฉัตต์ ซึ่งเป็นนักหนังสือพิมพ์ เป็นต้น การที่ เ อาบุ ค คลภายนอกเหล่ า นี้ ม าเป็ น กรรมการก็ เ พื่ อ ให้ ค นนอกได้ ช่วยสอดส่องดูแล ปั ญ หาเกิ ด ขึ้ น เมื่ อ มติ ค ณะรั ฐ มนตรี อ นุ มั ติ เ งิ น เพิ่ ม สำหรั บ งบผู้ มี ร าย ได้น้อยจำนวน 1,400 ล้านบาท ซึ่งผมก็คิดว่าไม่น่าจะมีปัญหาอะไรแล้ว แต่ ต่ อ มาในการประชุ ม ครม.ครั้ ง ถั ด ไปก็ ป รากฏว่ า มี ก ารขอเปลี่ ย นหมวดการใช้ เงิ น แทนที่ จ ะใช้ กั บ โครงการผู้ มี ร ายได้ น้ อ ยก็ ป รั บ ไปอยู่ ใ นโครงการที่ นั ก การ เมื อ งสามารถที่ จ ะเอาไปใช้ จ่ า ยได้ โ ดยที่ ไ ม่ มี ใ ครควบคุ ม ซึ่ ง ต่ อ มาเงิ น ก้ อ น แรก 1,400 ล้ า นบาทนี้ ก็ ถู ก กระจายไปตามจั ง หวั ด และกลายเป็ น ที่ ม าของ กรณีทุจริตยาอันลือลั่นที่สุดในประวัติศาสตร์การสาธารณสุขไทย ข่ า วเรื่ อ งนี้ ย าวนานเป็ น ระยะเวลา 1 ปี เต็ ม ๆ และผมเองก็ โ ดน หางเลขไปด้วย นอกจากใบปลิวแล้วยังมีข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์อีกว่าผมเป็นไอ้โม่ง อยู่ เ บื้ อ งหลั ง บั ญ ชาการการเปิ ด โปงทุ จ ริ ต ยาเพราะผมต้ อ งการโค่ น ผู้ บ ริ ห าร กระทรวง จริ ง ๆ แล้ ว หากผมได้ ท ำหน้ า ที่ ขุ ด คุ้ ย ทุ จ ริ ต และได้ รั บ เครดิ ต อย่ า ง นั้ น ก็ ค งจะดี น ะ แต่ ว่ า มั น เป็ น ความจริ ง ก็ เ ลยไม่ อ ยากรั บ เครดิ ต นั้ น ตอนนั้ น ผมจึ ง อยู่ ใ นสภาพที่ ย่ ำ แย่ เหมื อ นกั บ โดนกระหน่ ำ จากหลายทิ ศ หลายทาง และเป็นเวลานานเป็นปี ๆ ซึ่งในที่สุด การสอบสวนต่าง ๆ ก็สรุปว่าผมไม่มี ความผิดอะไรสักเรื่อง แต่ ก็ นั่ น แหละครั บ การที่ ผ มได้ ว างตั ว เองไว้ ว่ า อยากจะเป็ น คนที่ ข าว สะอาด ในช่ ว งเวลาที่ ถู ก กล่ า วหาจึ ง ทุ ก ข์ ห นั ก ที่ สุ ด ถ้ า เป็ น คนอื่ น เขาอาจจะ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 85


ไม่ ทุ ก ข์ เ ท่ า ผมก็ ไ ด้ แต่ ส ำหรั บ ผมรู้ สึ ก ว่ า ชี วิ ต ต้ อ งมี ร อยด่ า งพร้ อ ยทั้ ง ๆ ที่ ตั้งใจทำดี ผมสรุ ป กั บ ตั ว เองในภายหลั ง ว่ า ความทุ ก ข์ ที่ เ กิ ด ขึ้ น ในตอนนั้ น เกิ ด มาจากสองด้าน ด้านหนึ่งคือทุกข์จากภายนอก คือสิ่งที่มากระทบต่อเรา ไม่ ว่ า จะเป็ น จากคำพู ด หรื อ การกระทำของคนอื่ น แต่ อี ก ด้ า นหนึ่ ง นั้ น เป็ น ความ ทุ ก ข์ ที่ เ กิ ด จากใจเราเอง ในแง่ ที่ มี ค วามคาดหวั ง ก็ ดี มี ค วามยึ ด มั่ น ก็ ดี ละวางไม่ได้ก็ดี ในช่ ว งเวลาหนึ่ ง ของชี วิ ต ที่ ผ มต้ อ งพบกั บ ทุ ก ข์ ทั้ ง สองด้ า นที่ บี บ อั ด เข้ามาหากันพร้อม ๆ กันต่อเนื่องนับเวลาเป็นปี มันคงทิ้งรอยแผลบาดลึกไว้กับชีวิตผมไม่น้อย

86

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 87


บ ท ที่ 6

ปฏิรูประบบบริการสุขภาพ ภารกิจที่ยังไม่เสร็จสิ้น กว่ า จะเกิ ด กฏหมายรองรั บ หลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า นั้ น ผมต้ อ งทำงาน หนั ก มากและก็ เ ครี ย ดมากด้ ว ย แต่ อ าจเป็ น เพราะผมมี ป ระสบการณ์ ม ากขึ้ น จึ ง มี ภู มิ ต้ า นทานต่ อ ความทุ ก ข์ แ ละเผชิ ญ กั บ ความเครี ย ดในช่ ว งนั้ น ได้ ดี ขึ้ น อย่ า งน้ อ ยที่ สุ ด ผมก็ พ อจะลดความทุ ก ข์ ใ นด้ า นหนึ่ ง ที่ ผ มควบคุ ม ได้ คื อ การ ปล่อยวางต่อคำกล่าวหาและความไม่เข้าใจของคนอื่นได้มากขึ้น ไม่ ป ล่ อ ยให้ ตั ว เองถู ก กระทำทั้ ง จากภายในและภายนอกเหมื อ น อย่างที่แล้วมา ตั้ ง แต่ พ รรคไทยรั ก ไทยชนะการเลื อ กตั้ ง และประกาศนโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค ก็เกิดการเคลื่อนไหวขนานใหญ่ขึ้นในกระทรวงสาธารณสุข เรี ย กว่ า ในขณะนั้ น ไม่ มี เ รื่ อ งไหนที่ จ ะได้ รั บ ความสำคั ญ เท่ า กั บ เรื่ อ งหลั ก ประกันสุขภาพถ้วนหน้าอีกแล้ว 88

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Á¡i§h²Ã™Á‡h‚­‡„™—±È§Ä›ˆ°£¹iˆ±„³§h²š²—£±©²—¸Â£„¡²§h²—µÈ ˆ°À‚i²ÃˆÀ£·È­‡«¥±›£°±™ª¸‚ ²ž–i§™«™i²Ç•²¡ Šh § ‡•±É ‡ Á•h ¡ £²„¡ˆ™–¶ ‡ ž¤¨ˆ´  ²¢™  À›s ™ Šh § ‡—µÈ À £´È ¡ ”³À™´ ™ ™Â¢š²¢Ã«¡h Æ ¡µ  ²£ˆ± ” •±É ‡ §­£l £¹ ¡ À›s ™ ¨¹ ™ ¢l  ¥²‡²£›´ š± •´  ²£ ¡µ „ “° ££¡²£—µÈ — ³À£·È ­ ‡«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²žÀ›s ™ ²£À‰ž²°‚¶É ™ ف£°—£§‡ ª²˜²£“ª¸‚ À£²—³‡²™«™±±™—±É‡£°—£§‡ —¸§±™ˆ±™—£lˆ°¡µ²£›£°Š¸¡§­£l£¹ ¡•´ ” •²¡„§²¡„· š «™i ² ž¹ ” „¸ ¢ –¶ ‡ ›r  «² §²‡Áœ™²£Ái Ä ‚›r  «² ٕ­™ À£´È ¡ •i ™ ”³À™´ ™ ‡²™•²¡™Â¢š²¢Àž·È ­ À›d ² «¡²¢‚­‡²£›´ £¹ › £°ššš£´  ²£ ª¸‚ ²ž—±É‡£°šš™±É™•i­‡ÁiÛr«²À›s™£²¢§±™–¹”h²¡²¡µ„³Š¡ÀŠ¢™i­¢ Á•h—¸„™Ç£h§¡±™š¸š±È™—³‡²™­¢h²‡À•Ç¡—µÈ ™­ˆ² ²£´ ˆ À‰ž²°«™i ² —µÈ ˆ °•i ­ ‡À£´È ¡ •i ™ ”³À™´ ™ ²£Ã«i š £´  ²£•²¡ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

89


ระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า แล้ ว ยั ง มี ป ระเด็ น ที่ จ ะต้ อ งวางระบบใน ระยะยาว โดยมีการเสนอให้ออกพ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โชคดีที่ เรามี ร่ า งกฏหมายอยู่ ก่ อ นที่ พ รรคไทยรั ก ไทยจะเข้ า มาเป็ น รั ฐ บาล ทำให้ เ รา ทำงานได้เร็วแต่ยังมีประเด็นใหม่ในร่าง พ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่ ต้ อ งจั ด ทำ และบางมาตราก็ เ ป็ น เรื่ อ งใหม่ แ ละมี ค วามอ่ อ นไหวต่ อ วิ ช าชี พ เช่น มาตรา 41 และ 42 มาตรา 41 เป็นเรื่องเกี่ยวกับการมีกองทุนที่จะช่วยผู้ป่วยที่ได้รับผล กระทบจากการรั ก ษาพยาบาลให้ ไ ด้ รั บ การช่ ว ยเหลื อ เบื้ อ งต้ น ในรู ป ของเงิ น จำนวนหนึ่ ง ซึ่ ง ไปผู ก กั บ มาตรา 42 ที่ ก ำหนดไว้ ว่ า หมอหรื อ บุ ค ลากรที่ ปฏิ บั ติ ง านแล้ ว มี ผู้ ไ ด้ รั บ ความเสี ย หายอาจจะต้ อ งถู ก ไล่ เ บี้ ย ซึ่ ง พอร่ า ง พ.ร.บ. ออกมาก็ มี ก ลุ่ ม แพทย์ อ อกมาเคลื่ อ นไหวคั ด ค้ า น แกนนำสำคั ญ คน หนึ่ ง ที่ คั ด ค้ า นในตอนนั้ น ชื่ อ คุ ณ หมอขวั ญ ใจ จั ก ษุ แ พทย์ ที่ ส ระบุ รี น้ อ งของ คุ ณ หมอขวั ญ ใจซึ่ ง เป็ น อั ย การได้ อ่ า นมาตราดั ง กล่ า วและบอกกั บ คุ ณ หมอ ขวั ญ ใจว่ า ไปยอมให้ อ อกกฏหมายอย่ า งนี้ ไ ด้ ยั ง ไง อี ก หน่ อ ยหมอจะถู ก คนไข้ ฟ้ อ งมากขึ้ น นะ และด้ ว ยความเชื่ อ นี้ ก็ ท ำให้ เ กิ ด การเคลื่ อ นไหวใหญ่ โ ตถึ ง ขนาดที่ แ พทย์ พยาบาล มี ก ารใส่ ป ลอกแขนดำประท้ ว งขึ้ น หน้ า หนึ่ ง หนังสือพิมพ์ มีการปลุกระดมวิชาชีพมาพบปลัดกระทรวง สรุปก็คือ มันเกิด ผลกระทบและเกิดความเครียดในระบบไปหมด จริง ๆ แล้วแพทย์หรือพยาบาลที่ประท้วงคัดค้านมาตรา 42 นั้นส่วน ใหญ่ ต่ า งก็ มี เ จตนาดี ต่ อ ระบบบริ ก ารด้ ว ยเกรงว่ า จะทำให้ ค วามสั ม พั น ธ์ ระหว่ า งวิ ช าชี พ กั บ ประชาชนมั น แย่ ยิ่ ง ไปกว่ า เดิ ม แต่ ใ นขณะเดี ย วกั น ก็ มี ห มอ บางส่ ว นที่ จ ะเสี ย ผลประโยชน์ จ าก พ.ร.บ.หลั ก ประกั น สุ ข ภาพฯ ก็ เ ข้ า มาร่ ว ม ด้วย พวกนี้เข้ามาอยู่เบื้องหลังเพราะอยากจะให้ระบบหลักประกันสุขภาพ นี้ถูกทำลายไป 90

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ตอนนั้ น มี ค นที่ ถู ก โจมตี จ นเละที่ สุ ด อยู่ ส องคน คื อ ผมกั บ รั ฐ มนตรี

สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี คือทั้ง 2 คนโดนด่าอย่างสาดเสียเทเสียผ่านทางเว็บไซต์ ต่าง ๆ รวมทั้งทุกช่องทางที่มีการพูดคุยเรื่องนี้กัน เช่น บอกว่าผมน่าจะออก จากวิชาชีพแพทย์ได้แล้ว เป็นผู้ทรยศกับวิชาชีพปกป้องแต่คนไข้ ทำให้คนไข้ ฟ้องร้องแพทย์ ฯลฯ เนื่ อ งจากว่ า ผมเห็ น ว่ า กลุ่ ม คุ ณ หมอขวั ญ ใจเป็ น ผู้ ป รารถนาดี กลุ��� ม แพทย์ที่เป็นแกนนำหลาย ๆ คนก็เป็นน้อง ๆ ที่เคยไปออกค่ายชนบทในพื้นที่ ของโรงพยาบาลที่ ผ มเคยทำงานอยู่ จึ ง รู้ จั ก กั น บ้ า งและเชื่ อ ว่ า มี ค วาม ปรารถนาดี ใ นการออกมาคั ด ค้ า น ผมจึ ง ขอนั ด ประชุ ม เพื่ อ ไปชี้ แ จงอธิ บ ายให้ เห็นที่มาที่ไปว่าที่ทำมาตรานี้ไม่ได้คิดถึงแต่สิทธิของคนไข้แต่ต้องการปกป้อง หมอไปพร้ อ มกั น ด้ ว ย และก็ คิ ด ถึ ง ความสั ม พั น ธ์ ข องหมอกั บ คนไข้ ใ นระยะ ยาวเป็นสำคัญ ซึ่งเป็นประโยชน์กับทุกฝ่าย ผมได้ชี้แจงไปว่า โลกปัจจุบันมัน เปลี่ ย นแปลงไปมาก และความสั ม พั น ธ์ ร ะหว่ า งแพทย์ กั บ คนไข้ ใ นปั จ จุ บั น ก็ เปลี่ ย นไปแล้ ว การเรี ย กร้ อ งให้ เ กิ ด การคุ้ ม ครองผู้ บ ริ โ ภคเป็ น กระแสโลกที่ ต้องเกิดขึ้น ซึ่งไม่ว่าจะมีพ.ร.บ.หลักประกันสุขภาพหรือไม่ก็ตามการเรียกร้อง เรื่องคุ้มครองผู้บริโภคก็เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม่ ใ ช่ พ.ร.บ.หลั ก ประกั น สุ ข ภาพฯ ไปทำให้ ค นฟ้ อ งร้ อ งหมอมากขึ้ น เพราะไม่ว่าอย่างไร การฟ้องร้องก็เกิดมากขึ้นอยู่แล้ว ประเด็นอยู่ที่ว่าเราจะ ป้องกันไม่ให้สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เกิดความร้าวฉานมากกว่าเดิมได้อย่างไร ผมยกผลการศึ ก ษาจากประเทศสหรั ฐ อเมริ ก าซึ่ ง มี ก ารฟ้ อ งร้ อ ง แพทย์ สู ง ที่ สุ ด ในโลกมาเล่ า รวมทั้ ง ยกกรณี ตั ว อย่ า งประเทศอื่ น เช่ น ฟิ น แลนด์ ที่ พ ยายามจะค้ น หาวิ ธี แ ก้ ปั ญ หาการฟ้ อ งแพทย์ ซึ่ ง ก็ พ บว่ า วิ ธี ก าร แก้ ปั ญ หาที่ ดี ที่ สุ ด คื อ เมื่ อ ผู้ ป่ ว ยได้ รั บ ผลกระทบกระเทื อ นจากการรั ก ษา พยาบาล ถ้ามีผู้ที่มาทำการไกล่เกลี่ยแก้ไขและยิ่งถ้ามีกองทุนมาสนับสนุนให้ สามารถช่ ว ยเหลื อ เพื่ อ บรรเทาทุ ก ข์ จ ากความเสี ย หายก็ จ ะทำให้ ก ารฟ้ อ งร้ อ ง งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 91


Áž—¢l —µÈ •i ­ ‡ª¹i ± ™ ě–¶ ‡ £‡–¶ ‡ ¨²¥™±É ™ ¥”™i ­ ¢¥‡Ä”i ‹¶È ‡ •± § ­¢h ² ‡—µÈ œ ¡¢¡²Ç À›s ™ À£·È ­ ‡ˆ£´ ‡ —µÈ Ä ”i ¡µ  ²£Á¥À›¥µÈ ¢ ™›£°ªš²£“l ± ™ Ù£°”± š ™²™²Š²•´ Á ¥°Ç ¡µ « ¥±  ²™—²‡§´ Š ²²£§h ² ٟt ™ Á¥™”l Ç › £°ªš„§²¡ª³À£Ç ˆ ف²£ˆ± ” ²£± š ›r  «²”± ‡ ¥h ² § Á¥°‚“°™µÉ ™´ § ‹µ Á ¥™”l ™­£l À § Á¥°­µ  «¥²¢›£°À—¨Á¡i Á •h ­±‡¤©Ç³¥±‡ˆ°—³ÁššÀ”µ¢§±™™µÉ œ¡À­‡À›s ™ „™«™¶È ‡ —µÈ „ ³™¶ ‡ –¶ ‡ ª± ¡ ž± ™ ˜ ²ž£°«§h ² ‡§´ Š ²Šµ ž ± š ›£°Š²Š™À›s ™ ­¢h ² ‡¡² À™·È ­ ‡ˆ²œ¡À„¢Ä”i £± š Á•h ‡ •±É ‡ ëi À ›s ™ ›£°˜²™„“° —³‡²™„“°«™¶È ‡ ‚­‡Áž—¢ª ²—µÈ ¡µ « ™i ² —µÈ « ²—²‡›d ­ ‡± ™ ²£Ÿd ­ ‡£i ­ ‡Áž—¢l —µÈ ¡µ À ž´È ¡ ¡²‚¶É ™ À£·È ­ ¢Æ •­™™±É ™ ل“°—³‡²™‚­‡À£²Ä”i — ³²£¨¶  ©²„i ™ „§i ² ­¢h²‡¡²¡µ‡²™§´ˆ±¢‚­‡¨™ž§´‘¹£¢l ­¶É‡›£°ž±™˜l—µÈÀ„¢—³À­²Ä§i š­§h²ª´È‡ —µÈÀ›s™—µÈ•i­‡²£‚­‡Áž—¢lė¢¡²—µÈª¸”À¡·È­–¹Ÿd­‡£i­‡–¶‡¨²¥­±™”±šÁ£„·­ •i­‡²£Àž·È­™œ¹iëi„³›£¶©² —µÈ•i­‡²£À›s™­±™”±šª­‡Ç„·­ ­¢²Ã«i¡µ„™¡² 92

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ช่ว ยแบ่ งเบาค่า ใช้จ่ ายที่ต้ องชดใช้ ให้ กับ ผู้เ สีย หาย เพราะว่าโดยสถิ ติแ ล้ว พบ ว่ า 80% ของเรื่ อ งที่ ฟ้ อ งร้ อ งศาลจะยุ ติ ก่ อ นที่ จ ะถึ ง กระบวนการตั ด สิ น จริ ง เนื่ อ งจากมี ก ารประนี ป ระนอมยอมความกั น ก่ อ น และในกรณี ที่ มี ก าร ประนีประนอมความกันนั้นประมาณ 20% ไม่มีการจ่ายเงิน อีก60% ต้องมี การจ่ายเงินชดใช้ และใน 60%ที่มีการจ่ายเงินนั้นส่วนใหญ่แพทย์จะต้องเป็น คนจ่ า ยเอง ไม่ มี ใ ครหรื อ หน่ ว ยงานใด รวมทั้ ง ไม่ มี โ รงพยาบาลไหนจะช่ ว ย จ่ายเงินให้ ซึ่งเป็นความทุกข์อย่างยิ่งของแพทย์ วั น นั้ น ผมพยายามยื น ยั น เจตนารมณ์ ใ นการออกมาตรานี้ ว่ า เป็ น ความพยายามที่จะปกป้องทั้งสองฝ่ายจริง ๆ แต่ก็เป็นดังที่โบราณว่านะครับ คื อ น้ ำ เชี่ ย วอย่ า ขวางเรื อ แม้ ว่ า ผมจะพยายามอธิ บ ายอย่ า งไรกลุ่ ม ผู้ ที่ ต่ อ ต้านก็ไม่ฟัง การประชุมวันนั้นที่พยายามอธิบายกว่า 3-4 ชั่วโมงก็ไม่ได้อะไร นอกจากจบลงด้ ว ยความเครี ย ด ผมกลั บ มาด้ ว ยความรู้ สึ ก หมดแรง คิ ด ว่ า หากขื น ยั ง พยายามจะไปอธิ บ ายอี ก ก็ ค งไม่ ไ ด้ ผ ลอะไร คงต้ อ งรอให้ เ วลา พิสูจน์เท่านั้น 2 ปี หลั ง จากที่ พ.ร.บ.ฯ ออกมาและมาตรา 41 ได้ ด ำเนิ น การไป ผมได้มาเจอคุณหมอขวัญใจอีกครั้ง เป็นวันที่ผมดีใจมากเพราะคุณหมอบอก ว่า “หนู เ ชื่ อ พี่ แ ล้ ว ที่ ว่ า ช่ ว ยให้ ค วามสั ม พั น ธ์ ร ะหว่ า งคนไข้ กั บ แพทย์ ดี ขึ้ น จริง การฟ้องร้องมีไม่มากขึ้นจริง” คำพูดสั้น ๆ แค่นี้ครับ แต่เป็นกำลังใจให้ผมได้มากทีเดียว แม้ ว่ า จะเป็ น เพี ย งคนคนหนึ่ ง แต่ ก ารที่ ไ ด้ รู้ สึ ก ว่ า เขาเข้ า ใจถึ ง เจตนา ดีของเรามากขึ้นทำให้ผมดีใจมากจริง ๆ และเวลานั้นเป็นเวลาที่ผมเริ่มป่วย แล้ว คุณหมอขวัญใจยังเคยส่งของมาเยี่ยมมาให้กำลังใจ ซึ่งเรื่องราวทำนอง นี้ ที่ มี ค นเข้ า ใจหลั ก คิ ด ของหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า มากขึ้ น นี้ เ ป็ น เสมื อ น น้ ำ ทิ พ ย์ ช โลมใจผม เช่ น เดี ย วกั บ ที่ ผ ลการสำรวจความคิ ด เห็ น ประชาชนโดย งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 93


สำนั ก วิ จั ย เอแบคโพลล์ ที่ พ บว่ า ประชาชนพึ ง พอใจต่ อ การดำเนิ น งานหลั ก ประกันสุขภาพถ้วนหน้ามากมาโดยตลอดทุกปี ซึ่งทำให้มีกำลังใจที่จะทำงาน ต่อ ท่ามกลางสารพันปัญหาและความขัดแย้งที่เกิดขึ้นตลอดเวลา ตอนที่ พ.ร.บ. ฯ เกิดขึ้นแล้ว และกำลังจะตั้งสำนักงานหลักประกัน สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ (สปสช.) เพื่ อ มาทำหน้ า ที่ เ ป็ น ผู้ บ ริ ห ารงบประมาณกองทุ น หลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ ผมต้ อ งตั ด สิ น ใจอยู่ น านว่ า จะสมั ค รมาเป็ น เลขาธิการคนแรกดีหรือไม่ เพราะกลัวคนจะครหา (อีกแล้ว) ว่า ผลักดันกฏ หมายฉบั บ นี้ ขึ้ น มาเพื่ อ ที่ ใ ห้ มี อ งค์ ก รมารองรั บ ตั ว เอง ผมจึ ง ตั้ ง ใจว่ า จะไม่ ม า อยู่ สปสช.ในเทอมแรก แต่ มั น ก็ มี เ หตุ ปั จ จั ย หลายอย่ า งที่ ท ำให้ ผ มต้ อ ง เปลี่ยนใจ ประการแรก คือ นึกถึงทีมงานที่ร่วมกันทำงานมา ประการที่สอง คื อ คำพู ด ของอาจารย์ อั ม มาร์ สยามวาลา ที่ ไ ด้ พู ด กั บ ผมในช่ ว งที่ ผ มกำลั ง ตั ด สิ น ใจ ท่ า นบอกว่ า สิ่ ง หนึ่ ง ที่ ต้ อ งคำนึ ง ถึ ง ในการสร้ า งระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ก็ คื อ การสร้ า งวั ฒ นธรรมขององค์ ก รตั้ ง แต่ เ ริ่ ม ต้ น เพื่ อ ให้ เป็ น องค์ ก รตามเจตนารมณ์ ข องระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพ เพราะถ้ า วัฒนธรรมองค์กรเสียตั้งแต่ต้น ปัญหาจะมีมากและแก้ไขได้ยากในภายหลัง ขณะเดี ย วกั น ผมเองก็ ไ ม่ มี ท างเลื อ กมากนั ก เพราะว่ า ตอนนั้ น รั ฐ มนตรี สุ ด ารั ต น์ กั บ นายกรั ฐ มนตรี ทั ก ษิ ณ ได้ เ สนอว่ า ถ้ า ผมจะไม่ ม าเป็ น เลขาธิ ก ารก็ อ ยากจะให้ เ ป็ น ผู้ ช่ ว ยรั ฐ มนตรี เจอทางเลื อ กแบบนี้ ผ มเองก็ ต้ อ ง คิดเหมือนกัน ผมยังไม่พร้อมจะเป็นนักการเมือง แล้วก็กลัวว่าถ้าหันไปเอาดี ทางการเมื อ งที ม งานที่ ท ำงานมาด้ ว ยกั น จะรู้ สึ ก กั บ เราอย่ า งไร สุ ด ท้ า ยก็ เ ลย เลือกที่จะมาเป็นเลขาธิการสปสช. ซึ่งผมถือว่าเป็นการตัดสินใจที่ถูก และมัน ก็ไม่ใช่การเสียสละด้วย เพราะมั น กลายเป็ น ว่ า ผมเองเสี ย อี ก ที่ เ ป็ น ฝ่ า ยได้ รั บ ผลดี จ ากการ ตัดสินใจครั้งนี้ เอาเข้ า จริ ง แล้ ว การที่ ผ มมาอยู่ กั บ ที ม งานที่ มี ค วามใกล้ ชิ ด ผู ก พั น กั น 94

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


มาและมาอยู่ บ นทางที่ เ ป็ น ที่ ข องเรา มั น ทำให้ เ รามี ค วามสุ ข มากกว่ า แม้ ว่ า ต่ อ มาจะป่ ว ยเป็ น มะเร็ ง ก็ ไ ม่ ไ ด้ รู้ สึ ก ว่ า ลำบากใจมาก ยามที่ ผ มทำงานหนั ก ไม่ ได้ทุกคนก็ช่วยกันประคับประคอง ในยามที่ผมทำงานหนักได้เราก็ลุยไปด้วย กั น อี ก มั น กลายเป็ น ที ม งานที่ มี ค วามกลมเกลี ย ว อยู่ ด้ ว ยกั น อย่ า งพี่ อ ย่ า ง น้อง และทำให้ผมยังสามารถจะทำงานมาได้จนถึงวันนี้ สปส���.เป็นองค์กรที่มีภาระหนัก เรียกว่าต้องทำงานใหญ่ ผลกระทบ ในทางที่ ดี ก็ เ กิ ด กว้ า งขวาง คนยากคนจนจำนวนมากที่ ไ ม่ เ คยเข้ า ถึ ง บริ ก าร สุขภาพก็เข้าถึงมากขึ้น แต่การที่จะดูแลให้หลักประกันสุขภาพกับคนตั้ง 4748 ล้ า นคนก็ ต้ อ งวางระบบต่ า ง ๆ ให้ ดี งานแต่ ล ะโครงการมี ข อบเขต ครอบคลุ ม ทั่ ว ประเทศ ผลกระทบต่ อ ประชาชนก็ ม ากเช่ น เดี ย วกั บ ผลกระทบ ต่ อ คนบางส่ ว นที่ อ าจต้ อ งเสี ย ประโยชน์ ห รื อ บางที ก็ ไ ม่ ถึ ง กั บ เสี ย ประโยชน์ แ ต่ ต้ อ งเปลี่ ย นแปลงรู ป แบบการทำงาน ซึ่ ง ล้ ว นแต่ ต้ อ งการการบริ ห ารจั ด การที่ ดีในการแก้ปัญหาต่างๆ ประชาชนทั่ ว ไปอาจจะไม่ ท ราบรายละเอี ย ดว่ า การทำโครงการ 30 บาทฯ นั้นมีความยากลำบากอย่างไร จากข่าวที่ออกไปภายนอกคนอาจจะรับ รู้ ว่ า มั น มี ปั ญ หาเรื่ อ งเงิ น ไม่ พ อ หมอลาออก และโรงพยาบาลกำลั ง จะเจ๊ ง เหล่ า นั้ น เป็ น แค่ ป ระเด็ น ที่ ป รากฏเป็ น ข่ า วคึ ก โครมหรื อ บ่ อ ยครั้ ง เท่ า นั้ น แต่ ที่ ไม่ ป รากฏเป็ น ข่ า วมี ม ากกว่ า นั้ น มากมาย โดยเฉพาะการที่ จ ะบริ ห ารจั ด การ ระบบต่าง ๆ ประสานงานกับฝ่ายต่าง ๆ ให้ได้รับความร่วมมือที่ดีพอสมควร เรื่องหนึ่งที่เราต้องต่อสู้มาก คือ ความหวาดระแวงว่า โครงการ 30 บาทฯ จะไม่ ใ ช่ ห ลั ก ประกั น สุ ข ภาพที่ แ ท้ จ ริ ง แต่ เ ป็ น เพี ย งนโยบายประชานิ ย ม เพื่ อ การหาเสี ย งของพรรคไทยรั ก ไทย แต่ ว่ า ใครจะด่ า ว่ า อย่ า งไรก็ ต ามนะ ครับ พวกเราก็มั่นใจในตัวเราเองว่ายังไงก็จะต้องทำให้เรื่องนี้ลงหลักปักฐาน ให้มั่นคงในสังคมไทยให้ได้ และตอนนี้ก็เป็นโอกาสที่ดีแล้ว กว่าจะมาขนาดนี้ ไม่ ใ ช่ เ รื่ อ งง่ า ย เพราะฉะนั้ น ใครจะรั ก ใครจะชั ง ใครจะด่ า ว่ า เรารั บ ใช้ นั ก การ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 95


เมือง เราก็รู้ตัวเราเองดีว่าเราไม่ได้ทำเพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง ไม่ เ คยมี ใ ครรู้ ห รอกว่ า เขาเสนอจะให้ ต ำแหน่ ง ทางการเมื อ งกั บ ผม แต่ผมก็ไม่เคยคิดที่จะรับเลย หรื อ ใครจะบอกว่ า เราทำให้ แ พทย์ ถู ก ฟ้ อ งร้ อ งมาก ผมก็ เ ชื่ อ ว่ า เวลา จะเป็นเครื่องพิสูจน์ต่อไป เมื่ อ ครั้ ง ที่ สปสช.ได้ ริ เ ริ่ ม ทำโครงการคลิ นิ ก ชุ ม ชนอบอุ่ น เพื่ อ ให้ มี สถานบริ ก ารในชุ ม ชนให้ ผู้ ถื อ บั ต รทองใช้ บ ริ ก ารได้ ส ะดวก โดยไม่ ต้ อ งไปรอ แออัดกันที่โรงพยาบาลขนาดใหญ่ ๆ ตลอดเวลา ผมตั้งชื่อตามที่ตั้งใจไว้นาน แล้ ว ว่ า “คลิ นิ ก ชุ ม ชนอบอุ่ น ” เนื่ อ งจากว่ า เรามี ศู น ย์ แ พทย์ ชุ ม ชน ศู น ย์ สุขภาพชุมชน แล้ว ก็ควรจะมีคลินิกชุมชนให้สอดรับกัน แต่เนื่องจากในช่วง นั้นกระแส “เอื้ออาทร” ของรัฐบาลทักษิณกำลังมาแรงมาก มีโครงการบ้าน เอื้ออาทร ประกันชีวิตเอื้ออาทร รวมทั้งแท็กซี่เอื้ออาทร ในการประชุ ม ครั้ ง หนึ่ ง ก็ มี ค นเสนอให้ เ ปลี่ ย นชื่ อ ว่ า ให้ เ ป็ น คลิ นิ ก เอื้ อ อาทร ซึ่ ง ผมก็ ไ ม่ ย อม ยื น ยั น ใช้ ชื่ อ เก่ า ซึ่ ง รั ฐ มนตรี สุ ด ารั ต น์ ท่ า นก็ ไ ม่ ก ล้ า บังคับ ปัจจุบันก็ยังเป็นคลินิกชุมชนอบอุ่น เราไม่ ค วรเอา สปสช.ไปผู ก กั บ สิ่ ง ที่ มั น เป็ น สั ญ ลั ก ษณ์ ข อง พรรคการเมือง แม้ แ ต่ ใ นการที่ นั ก การเมื อ งขอความร่ ว มมื อ ให้ สปสช.ไปออกหน่ ว ย ทำบัตรทองเคลื่อนที่ตามเขตต่างๆ ในกรุงเทพฯ ผมก็รู้ดีว่าเขาอยากจะให้เรา ไปช่ ว ยหาเสี ย งบ้ า ง แต่ ผ มก็ ไ ม่ ไ ด้ ท ำตาม ผมเห็ น ด้ ว ยกั บ การจั ด หน่ ว ย เคลื่อนที่เพราะเป็นการอำนวยความสะดวกให้กับประชาชนได้มาก ประชาชน ได้ประโยชน์ แต่จะให้ออกหน่วยไปโดยมี สส.ไทยรักไทยปราศรัยหาเสียงไป ด้วย ผมไม่ยอมให้ทำ ถ้า ส.ส.จะไปหาเสียงด้วยการอ้างผลงานหรือนโยบาย 30 บาทฯ กันเองก็ทำไป 96

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


œ¡À„¢„¸ ¢ ± š £±  ¡™•£µ ­ ¢h ² ‡ˆ£´ ‡ ˆ± ‡ §h ²  ª›ªŠ À›s ™ ­‡„l  £—µÈ •i ­ ‡ —³‡²™Ã™£°¢°¢²§À£²Ä¡hª²¡²£–—µÈˆ°£±šÃŠi²£À¡·­‡Ä”i­¢h²‡™±É™  •±É ‡ Á•h ¡µ ª ›ªŠ ª´È ‡ À”µ ¢ §—µÈ  ²£À¡· ­ ‡—³Ã«i œ ¡­¶ ” ­± ” Ç „· ­ §h ² Ä¡h Ä ”i à «i À‡´™‡š›£°¡²“•²¡—µÈœ¡‚­À£²Ä”i‡š›£°¡²“™i­¢§h²—µÈÀª™­Ä›—¸›u —³Ã«i À´ ” „§²¡¢²¥³š²Ã™²£”³À™´ ™ ²£ Á•h –i ² ž¹ ” –¶ ‡ À£·È ­ ‡²£³«™”£²¢ ¥°À­µ ¢ ”•h ² ‡ Æ ف²£”³À™´ ™ ²£ œ¡ž¹ ” Ĕi ­ ¢h ² ‡À•Ç ¡ ›²§h ² „¸ “ «´ ‡ ª¸ ” ² £± • ™l Á¥°™²¢¯ —±  ©´ “ À‚²Ä¡h Ä ”i ¡ ²¢¸h ‡ À¥¢ «¡­«‡§™ˆ°—³­°Ä£Ç — ³À¥¢ À£·È­‡­·È™ÆÀ‚²Ä¡hÀ‚i²¡²Á—£Á‹‡Ã™£²¢¥°À­µ¢” œ¡ÀŠ·È ­ §h ² ‚i ² £²Š²£Ä—¢ –i ² À£²—³‡²™Â”¢—µÈ ¡µ À ™·É ­ ‚­‡À£²À­‡ ™±  ²£À¡· ­ ‡À‚²Ç Ä ¡h  ¥i ² —³­°Ä£± š À£² ف£“µ ‚ ­‡œ¡ œ¡Ä¡h Ä ”i Ä ›•²¡Ãˆ ™±  ²£À¡· ­ ‡ Á•h ™±  ²£À¡· ­ ‡Ç à «i À µ ¢ £•´ œ ¡ ­²ˆˆ°À›s ™ Àž£²°À‚²À«Ç ™ §h ² À£² ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

97


ทำเรื่องนี้มามากและเรารู้เรื่องนี้ดีกว่าเขา ถ้าเราสามารถยืนหยัดในหลักการ ทำงานและทำในสิ่ ง ที่ เ ราตั้ ง ใจได้ เราก็ มี ค วามภู มิ ใ จและสามารถเคารพตั ว เองได้อย่างเต็มตัว อย่ า งไรก็ ต าม ผลงานที่ เ ราทำให้ กั บ ประชาชน ซึ่ ง สุ ด ท้ า ยมั น ก็ เ ป็ น ผลงานของพรรคการเมืองด้วย เราก็ต้องใจกว้างในเรื่องนี้ด้วย นอกจากต้ อ งฟั น ฝ่ า ภาพลั ก ษณ์ น โยบายประชานิ ย มแล้ ว ยั ง มี แ รง ต้ า นจากภาควิ ช าชี พ ด้ ว ย ผมเองรู้ ดี ว่ า การทำระบบหลั ก ประกั น สุ ข ภาพจะ ต้ อ งกระทบต่ อ ผู้ ใ ห้ บ ริ ก ารทางการแพทย์ ค่ อ นข้ า งมาก โดยเฉพาะแพทย์ ที่ มี คลิ นิ ก ส่ ว นตั ว อาจจะได้ รั บ ผลกระทบโดยตรงชั ด เจนกว่ า กลุ่ ม อื่ น จริ ง ๆแล้ ว ตอนที่ ผ มไปทำงานต่ า งจั ง หวั ด ผมก็ เ ปิ ด คลิ นิ ก เหมื อ นกั น อย่ า งไรก็ ต ามตั้ ง แต่ ใ นตอนนั้ น ผมก็ มี ค วามคิ ด ว่ า หากประเทศมี ร ะบบบริ ก ารสุ ข ภาพที่ ดี ผ มก็ พร้ อ มที่ จ ะปิ ด คลิ นิ ก คื อ พร้ อ มที่ จ ะลดหรื อ ไม่ ไ ด้ รั บ ผลประโยชน์ ส่ ว นตั ว หากว่าระบบส่วนรวมมันดีขึ้น พอเอาเข้ า จริ ง ๆ ก็ มี เ หตุ ก ารณ์ ที่ เ กี่ ย วเนื่ อ งจากประเด็ น นี้ ทั้ ง ในเชิ ง ส่วนตัวและส่วนรวม เมื่ อ เริ่ ม ต้ น ทำโครงการ 30 บาทฯ ใหม่ ๆ แม้ แ ต่ ค ลิ นิ ก ของภรรยา ผมเอง ซึ่ ง เป็ น คลิ นิ ก ทั น ตกรรมก็ ไ ด้ รั บ ผลกระทบอย่ า งมากเช่ น กั น คื น หนึ่ ง ภรรยาผมถึงกับร้องไห้ เขาบอกว่าคลินิกของเขาคนไข้ลดลงมากทำให้รายได้ ลดลงอย่างชัดเจน หากเป็นแบบนี้ต่อไปเขาไม่รู้ว่าจะสู้ไหวหรือเปล่า เขากลัว ว่าจะต้องเลิกจ้างลูกน้องและกลัวว่าจะกระทบกับค่าใช้จ่ายในบ้าน ผมบอกอย่ า งไม่ อ ายเลยว่ า ภรรยาผมเป็ น คนที่ รั บ ภาระหลั ก ในเรื่ อ ง เศรษฐกิจของครอบครัวในขณะนั้น เขาเป็นคนหารายได้ให้กับครอบครัวและ มี ร ายได้ ม ากกว่ า ผมเนื่ อ งจากเขาเป็ น ทั น ตแพทย์ ภ าคเอกชนในขณะที่ ผ มรั บ ราชการมาโดยตลอด เรามีลูกสองคนที่ต้องส่งเสียเลี้ยงดูอีกหลายปี มีภาระ เรื่ อ งต่ า ง ๆ เหมื อ นกั บ ครอบครั ว ทั่ ว ไป ถ้ า หากรายได้ ข องเขาลดลงแล้ ว เรา 98

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ย่ อ มจะต้ อ งประสบปั ญ หาเป็ น แน่ ผมเองเข้ า ใจเต็ ม อกเลยที เ ดี ย วว่ า หมอ หลายท่านต่อต้านนโยบายนี้เพราะอะไร แต่ในเมื่อคิดว่ามันเป็นผลประโยชน์ ของคนส่ ว นใหญ่ แ ล้ ว การที่ ค นส่ ว นน้ อ ยจะเสี ย ผลประโยชน์ บ างส่ ว น มั น ก็ เป็นสิ่งที่ควรจะต้องเดินหน้าต่อไปไม่ใช่หรือ ในความเห็นของผม การที่เราเสียผลประโยชน์ส่วนตัวไปบ้างจึงไม่ใช่ เป็นเหตุผลที่เราควรจะออกมาต่อต้านโครงการนี้ ตอนนั้ น ผมได้ แ ต่ บ อกภรรยาไปว่ า ผมคิ ด ว่ า เรื่ อ งของการให้ บ ริ ก าร สุ ข ภาพของรั ฐ คงไม่ ส ามารถพั ฒ นาให้ ดี ขึ้ น ได้ ใ นเร็ ว วั น ถึ ง ขนาดที่ จ ะทำให้ คนไข้ เ ลิ ก ใช้ บ ริ ก ารของเอกชนโดยทั น ที อี ก อย่ า งถ้ า เราบริ ก ารดี มี คุ ณ ภาพก็ จะยังมีคนอีกมากที่อยากจะใช้บริการของเราอยู่ อย่าไปกังวลกับมันมากเกิน ไปเลย บางที อุ ด มคติ กั บ ชี วิ ต จริ ง ก็ อ าจจะสวนทางกั น อยู่ บ้ า งนะครั บ ไม่ ว่ า กับชีวิตใครเหตุการณ์อย่างนี้ก็มีโอกาสเกิดขึ้นได้ และเราก็ต้องตัดสินใจให้ดี ว่าจะยึดในหลักการหรือจะโอนอ่อนให้กับเหตุผลอื่น การปฏิรูประบบบริการสุขภาพนั้นเป็นเรื่องยากครับ ต้องใช้เวลาปรับ ระบบต่างๆ อีกนานเป็นสิบ ๆ ปี การทำ 30 บาทฯ ในช่วงแรกจึงเรียกว่ามี ความโกลาหลมากมาย ในการจั ด ระเบี ย บ วางรากฐาน และการชี้ แ จง ทำความเข้าใจกับทุก ๆ ฝ่าย เป็นงานหนักมากในช่วงนั้น ส่วนการถูกโจมตี นั้นแม้จะมีบ้างแต่ก็น้อยลง และผมก็ปล่อยวางได้ดีขึ้น แต่ ก็ ต้ อ งยอมรั บ ว่ า มั น เป็ น อี ก ช่ ว งหนึ่ ง ที่ ค วามเครี ย ดเข้ า มารุ ม เร้ า ชีวิต และเพี ย งแค่ ด ำเนิ น การไปได้ อี ก เพี ย งปี ค รึ่ ง ผมก็ พ บว่ า ตั ว เองเป็ น โรคมะเร็ง ใคร ๆ ที่ รู้ ข่ า วต่ า งก็ วิ เ คราะห์ ว่ า ผมเป็ น มะเร็ ง จากสาเหตุ ส ำคั ญ คื อ เรื่ อ งความเครี ย ด แต่ ต อนที่ พ บโรคใหม่ ๆ น้ อ งสาวของผมพาเกจิ อ าจารย์ งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı 99


¡µ Š·È ­ Àªµ ¢ ‡—h ² ™«™¶È ‡ ¡²”¹ ” §‡Ã«i À‚²š­§h ² œ¡À›s ™ £„Àž£²°—³À£·È ­ ‡  š²—¯ Àž£²°£±š²¥Ä¡h”µ  Á–¡Á™°™³ÁššŸr™˜‡À¥¢§h²Ã«i¥²­­Àªµ¢Á¥i§ˆ° «²¢‹¶È‡Ÿr‡”¹Á¥i§Ä¡hÀ›s™§´—¢²¨²ª•£lÀ¥¢ÃŠhÄ«¡„£±š Á•h—µÈœ¡Ä¡h—³•²¡Ä¡hÊhÀž£²°œ¡”¹–¹§h²Ä¡hÀ›s™§´—¢²¨²ª•£l Á•hÀ›s™ Àž£²°§h ² ª³«£± š œ¡Á¥i §  „§²¡¡¸h ‡ ¡±È ™ —µÈ ˆ °—³«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž–i § ™«™i ² ëi ª³À£Ç ˆ ™±É ™ ¡± ™ ¡µ £ ²‚­‡„§²¡„´ ” —µÈ « ¢±È ‡ ¥¶  ­¢¹h à ™Šµ §´ • ‚­‡œ¡ œ¡i ² §¡²Ä¥ ¡²š™Àªi™—²‡™µÉ œ¡Ä¡hĔi¡²­¢¹h•£‡ˆ¸”™µÉÁššˆ¹hÆ ÇĔi£±š²£Á•h‡•±É‡«£·­–¹ ª±È‡Ã«i¡² œ¡šh¡Àž²°„§²¡„´” „§²¡r™ ›£°ªš²£“l Á¥°À„£·­‚h²¢•h²‡ Æ ¡²™²™™±š¢µÈª´š›u ¡±™ˆ¶‡Ä¡hÊhÀ›s™Á„h‡²™Á•h„·­Šµ§´•‚­‡œ¡ œ¡ÀŠ·È ­ Ùª´È ‡ —µÈ — ³­¢h ² ‡Ä¡h ¡µ ‚i ­ ª‡ª± ¢ §h ² œ¡³¥± ‡ —³Ã™ª´È ‡ —µÈ › £°Š²Š™ 100

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


โดยเฉพาะคนยากคนจนจะได้ รั บ ประโยชน์ ด้ ว ยเหตุ นี้ ไ ม่ ว่ า จะถู ก ต่ อ ต้ า นก็ ดี หรื อ มี เ หตุ ผ ลส่ ว นตั ว ก็ ดี ผมก็ ไ ม่ เ คยที่ จ ะล้ ม เลิ ก ความคิ ด หรื อ คิ ด ว่ า จะหั น หลังให้กับเรื่องนี้แม้แต่ครั้งเดียว ใช่ ค รั บ ...จนถึ ง วั น นี้ ผ มก็ เ ชื่ อ ว่ า ทั้ ง ชี วิ ต ที่ ผ่ า นมาในเรื่ อ งของการต่ อ สู้ เพื่อความเป็นธรรมในสังคม การทำกิจกรรมต่าง ๆในมหาวิทยาลัยมาจนถึง การทำเรื่ อ งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ผมทำด้ ว ยความปรารถนาดี ต่ อ สังคมส่วนรวม แม้อาจจะมีข้อผิดพลาด มีผู้ที่ได้รับบริการที่ไม่ดีบ้างได้รับผล กระทบบ้างในช่วงเริ่มต้น ก็เป็นเรื่องปกติในการเปลี่ยนแปลง ผมเชื่ อ ว่ า ผมไม่ ไ ด้ ท ำอะไรผิ ด และถ้ า ต้ อ งเริ่ ม ต้ น ใหม่ ผ มก็ จ ะทำแบบ เก่าที่ผมเคยทำมานั้นเอง

101 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


บ ท ที่ 7

ดรีมทีม พลังมหัศจรรย์ เกือบ 30 ปีในชีวิตการทำงานของผมนั้น ผมเป็นคนโชคดีที่ได้ผู้ร่วมงานที่ดี เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งผมอยากจะเรียกว่า “ดรีมทีม” เป็นเรื่องน่าแปลกที่ทีมงาน ส่ ว นใหญ่ ข องผมนั้ น เป็ น นั ก กิ จ กรรมเก่ า จากมหาวิ ท ยาลั ย งานที่ ท ำส่ ว นใหญ่ จึงเกิดจากการร่วมแรงร่วมใจของผู้ร่วมงานที่รู้ใจกัน ทำให้งานออกมาสำเร็จ อย่างที่ทุกคนต้องการ ดรี ม ที ม ของผมที ม แรกเริ่ ม ต้ น ที่ โ รงพยาบาลชนบทที่ ร าษี ไ ศลซึ่ ง

เราอยู่ กั น เป็ น ครอบครั ว ดั ง ที่ ไ ด้ เ ล่ า ไว้ ใ นบทแรกๆ นอกจากผมแล้ ว เรามี คุ ณ หมอวิ ญ ญู เอี่ ย มชี ร างกู ร คุ ณ หมอเกิ ด ภู มิ มี น าภิ นั น ท์ คุ ณ หมอประที ป ธนกิจเจริญ ทันตแพทย์วิโรจน์ อภิสิทธิ์วิทยา เภสัชกรกิตติ พิทักษ์นิตินันท์ พยาบาลจากโรงพยาบาลรามาธิ บ ดี 4 คน ได้ แ ก่ คุ ณ กฤษณา คลอวุ ฒิ เสถี ย ร คุ ณ วั ล ลภา คุ ณ ทรงเกี ย รติ คุ ณ โสภิ ด า ทั ด พิ นิ จ และ คุ ณ อุ ส าห์ 102

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


¨¸ž£ž±™˜l ¡µ™±À—„™´„²£Áž—¢l „·­„¸“ˆ•¸ž£ÀŠ´”Š¹¨´¥›g ‹¶È‡À›s™¥¸h¡—µÈ¡² ˆ²£±É § ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ À”µ ¢ §± ™ —±É ‡ ª´É ™ Á¥°ªh § ™Ã«h À ›s ™ Š™Š±É ™ ¥²‡ˆ² „£­š„£±§Ã™£¸‡À—ž¯Á¥°À¡·­‡Ã«hÁ•hÀ¥·­—µÈˆ°¡²­¢¹hÁ¥°—³‡²™Ã™Š™š— ­µª²™ „§²¡›£°—± š ȗµÈ £ ²©µ Ä ¨¥À›s ™ À£·È ­ ‡§´ –µ Šµ §´ • „™§± ¢ «™¸h ¡ ª²§—µÈ  ³¥± ‡ Áª§‡«² Á¥°¡­‡À«Ç ™ —¸  ­¢h ² ‡À›s ™ ‚¸ ¡ —£± ž ¢l Á «h ‡ ²£À£µ ¢ ™£¹i —±É ‡ ª´É ™ —µÈ ª ³„±  Ä¡h§h²²£—³‡²™ˆ°ª³À£Çˆ¡²«£·­™i­¢ Á•h—µÈÀ´”‚¶É™Á™h Æ Ç„·­¡´•´‚­‡„§²¡ œ¹ž±™±™—µÈÁ™h™ÁŸd™¡²¡²ˆ™•£²šÀ—h²–¶‡—¸§±™™µÉ ٚ££”²—µ ¡ —µÈ £ ²©µ Ä ¨¥¡µ À ˆi ² Àh ² ‚²›£°ˆ³—µÈ ­ ¢¹h ± š œ¡¡²™²™—µÈ ª¸ ” Ç „·­„¸“«¡­›£°—µ› ˜™´ˆÀˆ£´ ‹¶È‡À›s™£¸h™™i­‡™±´ˆ££¡ ¡«²§´—¢²¡«´”¥ —µÈ • ²¡•h ­ ě­¢¹h £ ²©µ Ä ¨¥”i § ¢± ™  Á•h •i ­ ‡Á¢± ™ —³‡²™Ã™Šh § ‡—µÈ œ ¡Ä›­¢¹h ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

103


š± § ëh Á¥i § ¡²£h § ¡‡²™± ™ ­µ  —µ —µÈ  ­‡Áœ™‡²™À¡·È ­ œ¡¡²À›s ™ œ¹i ­ ³™§¢²£ ˆ²™±É™À‚²ÇěÀ›s™œ­£‡ž¢²š²¥­³™²ˆÀˆ£´ ž­À£´È¡¡µÂ„£‡²£  š²—¯ ‚¶É™¡² £±¡™•£µŠh§¢™²¢Áž—¢lª¸£ž‡©l ª· š §‡¨l ¥µ Ç Ä ›Š§™± ™ ¡²Šh § ¢—³‡²™À›s ™ —µÈ › £¶  ©² À™·È ­ ‡ˆ²À›s ™ £¸h ™ žµÈ £¸h ™ ™i ­ ‡—µÈ —³´ ˆ ££¡£h § ¡± ™ ¡² ˆ™£°—±È ‡ ¡²À›s ™ £­‡À¥‚²˜´  ²£ª›ªŠˆ™–¶ ‡ ›r ˆ ˆ¸ š± ™ Àž£²°‰°™±É ™ „¸ “ «¡­›£°—µ › ˆ¶ ‡ À›s ™ À«¡· ­ ™™i ­ ‡Š²¢„™«™¶È ‡ ‚­‡œ¡À¥¢—µ À”µ¢§ •±É‡Á•hª¡±¢À›s™™±¨¶©²—µÈœ¡«™µÄ›«¥š‹h­™•±§ˆ² ±¢²£À¡·­‡À‚² Ç¡²À¢µÈ¢¡Á¥°–²¡§h²œ¡ˆ°À‚i²›c²«£·­Ä¡h ‹¶È‡œ¡š­§h²Ä¡hÀ‚i² À‚²ÇÀ«Ç™”i§¢ Á¥°À‚²ÇÄ¡hÀ‚i²›c²À«¡·­™±™ •­™™±É™ž§À£²­¢¹hٛu‚­‡™±¨¶©²—µÈÄ¡hÀ«Ç™ ”i§¢±š²£•h­ª¹i”i§¢§´˜µ²££¸™Á£‡ „¸ “ «¡­›£°—µ › ¡µ ¥±  ©“°™´È ¡ ™§¥Á¥°À›s ™ „™—µÈ — ³Ã«i „ §²¡„´ ” —µÈ £i ­ ™ Á£‡«£· ­ £¸ ™ Á£‡¥²¢À›s ™ „§²¡„´ ” —µÈ ™¸h ¡ ™§¥Ä”i ‚“°À”µ ¢ §± ™ Ç À ›s ™ „™—µÈ 104

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


แสวงหาแนวร่วมได้มาก บุคลิกของเขาจะไม่ทำงานในแบบที่เป็นฮีโร่คนเดียว และไม่ ใ ช่ ลั ก ษณะที่ จ ะทำงานให้ เ กิ ด ข้ อ ขั ด แย้ ง มาก เวลาจะทำอะไรเขาจะหา แนวร่ ว มก่ อ น พู ด ง่ า ย ๆ คื อ เป็ น คนที่ บ ริ ห ารงานเชิ ง ลึ ก เก่ ง พวกทำงานเชิ ง ลึ ก เก่ ง จะไม่ ค่ อ ยชอบออกหน้ า แต่ มั ก ชอบช่ ว ยทำงานอยู่ ข้ า งหลั ง และเป็ น คนสำคั ญ ที่ ท ำให้ ง านออกมาสำเร็ จ ได้ โ ดยที่ มี ค วามร่ ว มมื อ อย่ า งกว้ า งขวาง จากหลาย ๆ ฝ่าย ตอนที่ ผ มไปตรวจร่ า งกายที่ ศิ ริ ร าช ก่ อ นที่ จ ะรู้ แ น่ ว่ า เป็ น มะเร็ ง คุ ณ หมอประที ป ไปติ ด ตามดู ผ ลการตรวจด้ ว ย ตอนนั้ น ผมเพิ่ ง ตรวจโดยการส่ อ ง กล้ อ งเสร็ จ อาจารย์ ห มอที่ ต รวจบอกว่ า ไม่ เ จออะไร ผลเอ็ ก ซเรย์ อ าจจะผิ ด ก็ ไ ด้ ผมสั ง เกตเห็ น คุ ณ หมอประที ป เขาดี ใ จ แต่ เ มื่ อ ผลการตรวจชิ้ น เนื้ อ หลั ง การผ่าตัดยืนยันว่าเป็นเซลล์มะเร็ง เขาเป็นคนที่ไม่ใช่คนในครอบครัวคนแรก ที่ผมแอบเห็นน้ำตาเขาซึมออกมา ความรู้ สึ ก ของผมต่ อ คุ ณ หมอประที ป จึ ง เป็ น ทั้ ง น้ อ ง ทั้ ง เพื่ อ นร่ ว ม ทุกข์ร่วมสุขมากที่สุดคนหนึ่งในชีวิตผม ดรี ม ที ม กลุ่ ม ที่ ส องที่ ผ มได้ พ บเมื่ อ ผมย้ า ยไปอยู่ ที่ โ รงพยาบาล บัวใหญ่ หลังจากทำงานที่โรงพยาบาลราษีไศลนาน 5 ปี ทีมงานหลัก ๆ มี อยู่ ห ลายคน อย่ า งเช่ น คุ ณ หมอสุ พั ต รา ศรี ว ณิ ช ชากร คุ ณ หมอเพิ่ ม ศิ ริ เลอมานุ ว รรั ต น์ (ประเสริ ฐ ศรี ) คุ ณ หมอนิ ต ยา อิ่ ม เสมอ (อั ศ วชั ย สุ วิ ก รม) คุ ณ หมอสมบั ติ ธนานุ ภ าพไพศาล คุ ณ หมออนุ ร าช กุ ล วานิ ช ไชยนั น ท์ เภสั ช กรเจริ ญ ลี้ ต ระกู ล นำชั ย และอาทร ริ้ ว ไพบู ล ย์ นั ก เทคนิ ค การแพทย์ สมสุ ข ปิ ต านุ เ คราะห์ รวมทั้ ง ทพญ.ปิ ย ดา (เสาวรั ติ ธ าดา) ประเสริ ฐ สม ซึ่ ง ทยอยกั น ไปอยู่ แม้ ว่ า ความสั ม พั น ธ์ ข องเราจะไม่ เ ข้ ม ข้ น เหมื อ นกั บ ดรี ม ที ม ที่ ราษี ไ ศลเมื่ อ ครั้ ง ที่ ก ระแสนั ก ศึ ก ษาอยากออกไปทำกิ จ กรรมชนบทยั ง แรงอยู่ แต่ เ ราก็ อ ยู่ กั น เป็ น ครอบครั ว ในลั ก ษณะคล้ า ยๆ กั น จ้ า งแม่ ค รั ว คนเดี ย วกั น เช้ า มานั่ ง ทานข้ า วกั น บ่ า ยทานอาหารกั บ เจ้ า หน้ า ที่ โ รงพยาบาล ตกเย็ น ก็ 105 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงว��� นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


กลับไปทานข้าวเย็นด้วยกันที่บ้านพัก และหลังจากนั้นก็ออกหน่วยกลางคืน ทุ ก คนมี จุ ด มุ่ ง หมายเดี ย วกั น โดยไม่ จ ำเป็ น ต้ อ งมานั่ ง ปรั บ หรื อ มานั่ ง ถกเถี ย งกั น มาก ทุ ก คนทุ่ ม เททำงานกั น เต็ ม ที่ และมี ก ารเสี ย สละช่ ว ยเหลื อ ซึ่งกันและกันมาก สิ่ ง ที่ ผ มประทั บ ใจในสปิ ริ ต ของที ม งานโดยเฉพาะที ม แพทย์ ก็ คื อ เรื่ อ ง การอยู่เวร โดยปรกติเวลาอยู่เวรในโรงพยาบาลชุมชน สำหรับแพทย์ 5 คน การจัดเวรก็จะตกคนละ 6 คืนต่อเดือน ซึ่งการอยู่เวรที่โรงพยาบาลบัวใหญ่ เป็ น งานที่ ค่ อ นข้ า งหนั ก เพราะมั ก จะถู ก ตามทั้ ง คื น เพราะบั ว ใหญ่ เ ป็ น อำเภอ ใหญ่ มีการคมนาคมสะดวก โอกาสถูกตามจึงมีมาก จำได้ ว่ า ช่ ว งนั้ น ผมเป็ น ประธานชมรมแพทย์ ช นบทอยู่ ด้ ว ย จึ ง ต้ อ งมี การเดิ น ทางเข้ า มาทำงานให้ ส่ ว นกลางค่ อ นข้ า งบ่ อ ย ก็ ป รากฏว่ า ที ม ที่ ท ำงาน ด้วยกันเห็นว่า “พี่หงวน” เหนื่อยเกินไป เพราะว่าต้องวิ่งทั้งส่วนกลาง ต้อง วิ่งทั้งพื้นที่ จึงลงมติกันว่าไม่ให้ “พี่หงวน” อยู่เวร และ 6 เวรที่พี่หงวนต้อง อยู่ในแต่ละเดือนนั้น แพทย์ทุกคนต้องเฉลี่ยกันมาอยู่ให้แทน ในตอนนั้ น ค่ า ตอบแทนการอยู่ เ วรไม่ ไ ด้ จู ง ใจมาก การที่ จ ะเพิ่ ม เวร อีกคืนหนึ่งไม่ใช่เรื่องสนุก แต่น้อง ๆ ทุกคนก็มีน้ำใจ ผมคิ ด ว่ า น้ อ ง ๆ แพทย์ ช นบทบางคนอาจจะเจอปั ญ หาเรื่ อ งการอยู่ เวรกั น อยู่ บ้ า ง โดยเฉพาะคนที่ ต้ อ งมาทำงานเรื่ อ งอื่ น ด้ ว ย หากที ม งานไม่ เข้ า ใจและไม่ ส นั บ สนุ น ก็ ค งมี ค วามลำบากใจ บางคนมาทำงานให้ ช มรม แพทย์ ช นบทมากไม่ ไ ด้ เ พราะว่ า เพื่ อ นแพทย์ ใ นโรงพยาบาลมี ปั ญ หา คล้ า ยๆ กับว่าการไปทำงานส่วนกลางเป็นการเอาเปรียบคนอื่นเพราะไม่ต้องอยู่รับผิด ชอบงานประจำ แต่ ที่ บั ว ใหญ่ ที ม งานมี ส ปิ ริ ต ดี ม าก ความจริ ง ในตอนนั้ น นอกจากงานชมรมแพทย์ ช นบทแล้ ว ผมยั ง มี โ ครงการโคราชพั ฒ นาที่ ก ำลั ง เร่ งกั นเพื่ อที่ จะให้บ รรลุความจำเป็นพื้ นฐาน (จปฐ.) ในทุก ครั วเรื อนชาวบ้ าน เพราะฉะนั้นผมจึงรับงานทั้งส่วนกลาง เป็นวิทยากรของจังหวัดแล้วก็รับงาน 106

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ž·É™—µÈ ÀŠh™ ­­«™h§¢ «£·­ 숱”•±É‡­‡—¸™«¡¹hši²™ ™i­‡Æ ÇÀ¥¢¥‡¡•´±™ ¢­¡£±š‡²™«™±¡²‚¶É™Â”¢œ¡Ä¡hĔi‚­ ­± ™ —µÈ ˆ £´ ‡ À‚²Ç „ ‡£³„²”i § ¢—µÈ  mžµÈ « ‡§™n Š­š¡²‚­Á¥À§£­¢¹h À£·È­¢ÆÀ¥¢•±”žµÈ«‡§™­­Ä›ˆ²²£­¢¹hÀ§£Àªµ¢À¥¢ˆ°Ä”i«¡”À£·È­‡Ä› ­¢²ˆ°²‚i­„´”™´”«™h­¢ª³«£±š™i­‡ Æ Áž—¢lŠ™š——µÈ—³‡²™­¢¹h ٕ­™™µÉ ¡µ«¥²¢„™£±š‡²™¡²À«Ç™Á¥i§„¥i²¢Æ•±§œ¡Ã™ª¡±¢h­™„·­À›s™ „§²¡•±É‡Ãˆ”µ £°•·­£·­£i™—µÈˆ°—³‡²™ Á•h­¢h²‡Ä£Ç•²¡­¢h²Ä”i¥·¡—µÈˆ°™¶–¶‡ —µ¡‡²™‚­‡À£²h­™§h²¡µž·É™²™À›s™­¢h²‡Ä£ À‚²À‚i²Ãˆª´È‡—µÈÀ£²—³«£·­Ä¡h  À‚² À«Ç ™ ›£°Â¢Š™l « £· ­ ¡µ À ›d ² «¡²¢£h § ¡± š À£²«£· ­ Ä¡h –i ² £¹i ª¶  §h ² ¢± ‡ Ä¡h À ‚i ² ȁ± ™ œ¡Ç‚­Á™°™³§h²Ã«iÀž¥²‡²™ªh§™¥²‡Ä§iši²‡ Á¥i§¡²¥‡—³‡²™ž·É™—µÈëi¡² ‚¶É™Àž·È­Ä¡hëi—µ¡‡²™«¥±‚­‡À£²¡µ„§²¡£¹iª¶Ä¡h”µ±šÀ£²Á¥°«²¡µ­°Ä£—µÈÀ£² ˆ°Àªµ¢ª¥°À¥ÇÆ ™i­¢Æ ĔiÇ„§£—³Àž·È­Ã«i™i­‡Æ À‚²£¹iª¶§h²À£²£±Á¥°­²—£ •h­±™ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

107


สำหรับผม ในช่วงปีใหม่ผมมักจะอาสาอยู่เวรให้เป็นการตอบแทนแก่ น้องๆ ในช่วงที่ทุกคนเขาอยากจะหยุดงานเพื่อกลับบ้านกัน ในช่วงสิบปีที่ผม อยู่ ใ นโรงพยาบาลชนบททั้ ง ที่ โ รงพยาบาลราษี ไ ศล และโรงพยาบาลบั ว ใหญ่ ผมจึงอยู่เวรในช่วงปีใหม่เกือบทุกปี เป็นการแสดงออกเล็กๆ น้อยๆ ที่ช่วยให้ น้ อ งๆ ที่ อ ยู่ ด้ ว ยมี ค วามรู้ สึ ก ที่ ดี ว่ า ทุ ก คนในที ม ต่ า งมี ค วามห่ ว งใยและเอื้ อ อาทรกัน การทำงานที่โรงพยาบาลบัวใหญ่ทำให้ผมได้น้องสาวที่ผูกพันทำงาน ร่วมกันมาจนถึงปัจจุบันนี้อีกคนหนึ่ง คือคุณหมอสุพัตรา ศรีวณิชชากร หรือ หมอช้ า ง ตอนที่ อ ยู่ ที่ โ รงพยาบาลบั ว ใหญ่ ใ นยามที่ ผ มไม่ อ ยู่ ต้ อ งวิ่ ง ไปวิ่ ง มา ทำงานหลายเรื่อง หมอช้างรับหน้าที่เป็นรองผู้อำนวยการที่ดูแลงานแทนผม แทบทั้ ง หมด เราจึ ง มี ค วามสนิ ท สนมกั น ตั้ ง แต่ ส มั ย นั้ น จนกระทั่ ง ย้ า ยตามกั น มาอยู่ในกระทรวงมาทำงานเกี่ยวกับบริการปฐมภูมิ อันที่จริง ในตอนนั้น คุณหมอสุพัตราไม่ได้ตั้งใจจะมาทำเรื่องการปฎิ รู ป บริ ก ารปฐมภู มิ (Primary care) อย่ า งที่ ท ำอยู่ ใ นปั จ จุ บั น เลย เธอชอบ งานด้ า นระบาดวิ ท ยาและเลื อ กไปเรี ย นทางด้ า นระบาดวิ ท ยา จะว่ า ไปแล้ ว เธอหลงใหลในงานระบาดวิทยามาก วันดีคืนดีพี่หงวนก็ชวนไปเรียนเรื่องการ จัดการบริการปฐมภูมิ ที่ประเทศเบลเยี่ยม หมอสุพัตราไม่อยากไป เธอบอก ว่าทางของเธอไม่ใช่ทางนี้ คิดว่าไปแล้วจะไม่ได้ใช้ประโยชน์ แต่พี่หงวนก็โน้ม น้ า วให้ ไ ปเรี ย นโดยบอกว่ า ไม่ ม าทำเรื่ อ งนี้ ก็ ไ ม่ เ ป็ น ไรแต่ ใ ห้ ไ ปเรี ย นซั ก ปี ห นึ่ ง ก็ แล้วกัน ต่อมาเมื่อเธอยอมไปเรียนจนจบกลับมา ก็มาทำงานเรื่องการปฏิรูป บริ ก ารปฐมภู มิ ต่ อ เนื่ อ งมาจนถึ ง ทุ ก วั น นี้ เราได้ ร่ ว มกั น ทำโครงการ Health Care Reform และหลั ง จากนั้ น ก็ ม าต่ อ ด้ ว ยการทำโครงการหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า มี อ ยู่ ค รั้ ง หนึ่ ง ที่ จ นถึ ง บั ด นี้ ผ มยั ง ไม่ ส บายใจไม่ ห ายที่ ไ ป ต่อว่าน้องเนื่องจากความเครียดของตนเองในขณะนั้น เพราะทำงานด้วยกัน 108

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ไปมาเกิดข้อขัดแย้งกันในด้านความคิดเรื่องหนึ่ง ขณะนั้นพวกเราเร่งงานกัน ทุ ก คน จุ ด มุ่ ง หมายของพวกเราไม่ ใ ช่ แ ค่ ก ารสร้ า งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว น หน้ า แต่ เ ป็ น การปฏิ รู ป ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพ ตอนนั้ น เราเห็ น ว่ า บริ ก ารปฐมภู มิ เป็ น ยุ ท ธศาสตร์ ห ลั ก หนึ่ ง ของการปฏิ รู ป จึ ง มี ก ารขยายบริ ก ารปฐมภู มิ ไ ปทั่ ว ประเทศ คุณหมอสุพัตราเธอเป็นคนที่ใช้คำว่า พีซียู (PCU = Primary Care Unit) เป็นภาษาอังกฤษทับศัพท์บริการปฐมภูมิไปเลย เพราะเห็นว่าเป็นคำที่ สั้ น กว่ า จนคำว่ า PCU เป็ น คำที่ ติ ด ปากบุ ค ลากรสาธารณสุ ข ทั่ ว ประเทศมา จนถึงปัจจุบัน ผมกับคุณหมอสุพัตรามีความเห็นต่างกันในเรื่องการแยก PCU ของ โรงพยาบาลออกจากแผนกผู้ ป่ ว ยนอกให้ อ ยู่ กั น คนละที่ เพราะผมมี ค วาม กังวลว่าเมื่อผู้ป่วยมาถึงแผนกผู้ป่วยนอกและถูกบอกให้ไปรับการตรวจรักษา ที่ PCU ซึ่ ง อยู่ อี ก ที่ ห นึ่ ง จะมี ค วามความรู้ สึ ก ว่ า บริ ก าร PCU เป็ น บริ ก าร ชั้ น สอง ในขณะที่ คุ ณ หมอสุ พั ต รามี ค วามเห็ น ว่ า การจั ด แยกจะสามารถทำ PCU ที่ ส มบู ร ณ์ ไ ด้ เ พราะมี ก ารลงทะเบี ย น ติ ด ตามคนไข้ ที่ ชั ด เจน เนื่ อ งจาก ขณะนั้น งานอยู่ในช่วงเร่งรัด และเราต่างคนต่างก็เครียดด้วยกันทั้งคู่รู้สึกว่า ตอนนั้ น ผมจะไม่ พ อใจและไปต่ อ ว่ า หมอช้ า งทำให้ เ ธอสวนกลั บ ด้ ว ยความ น้อยใจว่า “ที่ ม าทำเรื่ อ งปฏิ รู ป บริ ก ารปฐมภู มิ ทั้ ง หมดนี้ นี่ ก็ เ พราะพี่ น ะจะบอกให้ และก็เพื่อพี่ทั้งนั้นเลยด้วย ถ้าพี่ว่ามันไม่ดีก็จะไม่ทำแล้ว” ครั้งนั้นผมก็อึ้งนะที่เธอต่อว่าผมเช่นนั้น เพราะว่าผมรู้สึกว่าได้ไปโน้ม น้าวเธอให้เปลี่ยนทางเดินชีวิตแล้วยังมากดดันเธออีก โดยคาดหวังจากเธอ ว่ า งานจะเป็ น อย่ า งโน้ น อย่ า งนี้ แต่ ก็ ยั ง ดี ใ จที่ น้ อ งสวนกลั บ ในขณะนั้ น เท่ า นั้ น เพราะต่อมาเธอก็ยังทำงานปฏิรูปบริการปฐมภูมิเหมือนเดิมและในขอบเขตที่ กว้างขวางขึ้นด้วย ความรู้สึกที่เราทำงานด้วยกันจึงมีความรู้สึกที่มากกว่าคน ทำงานปกติ คือเป็นความผูกพันที่สร้างงานร่วมกันมา 109 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


”£µ¡—µ¡­µ—µ¡«™¶È‡„·­—µ¡—µÈ¡²—³‡²™”i§¢±™—µÈ­‡Áœ™‡²™ ›rˆˆ¸š±™ „·­ª³™±™Â¢š²¢Á¥°¢¸—˜¨²ª•£l  ª³™±‡²™›¥±”£°—£§‡ª²˜²£“ª¸‚  ž­ œ¡¢i ² ¢À‚i ² ¡²­¢¹h ªh § ™¥²‡Á¥°ª¸ ” —i ² ¢Ç ˆ± š ž¥± ” ˆ± š œ¥¹ ¡ ²­¢¹h  ­‡Áœ™‡²™ ž­Ä”i À ›s ™ œ¹i ­ ³™§¢²£­‡Áœ™‡²™Ç  Š„”µ —µÈ ¡µ ™i ­ ‡—µÈ À „¢—³‡²™”i § ¢± ™ •±É ‡ Á•h ª ¡± ¢ À›s ™ ™±  ¨¶  ©² Á¥° ٞ·É ™ —µÈ Ä ”i ¢i ² ¢À‚i ² ¡²­¢¹h ”i § ¢± ™ «¥²¢„™ „¸ “ «¡­›£°—µ › Ç À ›s ™ „™«™¶È ‡  ™­™±É ™ Ç ¡µ „¸ “ «¡­Â¡²•£ ˆ¶ ‡ Àª–µ ¢ £—£± ž ¢l  ‹¶È ‡ À„¢­¢¹h —µÈ ˆ± ‡ «§± ” ™„££²Šªµ ¡ ²”i § ¢± ™ Á•h „ ™¥°­³À ­ „¸ “ «¡­§´  £ˆ™l •±É ‡ Àˆ£´  Àª–µ ¢ £ —µÈ À „¢—³‡²™”i § ¢± ™ •±É ‡ Á•h ª ¡± ¢ ™±  ¨¶  ©² „¸ “ «¡­ª¸ ž± • £² ¨£µ §“´ŠŠ²£„¸“«¡­ª¸§±’™l ´••´”´¥¸¥‹¶È‡À„¢—³‡²™À›s™—µ¡±šœ¡ª¡±¢œ¡ À›s ™ œ¹i ™ ³™±  ¨¶  ©² „¸ “ «¡­¨¸   ª´ — ˜´Ì ž££“²£¸  “—± ¢ Á¥°„¸ “ «¡­ž£«¡¡´ ™—£l À¥´ ¨ ª¸ £´ ¢l À ”Š Ç ¡ ²­¢¹h £ °¢°«™¶È ‡ ‹¶È ‡ —¸  „™¥i § ™¡µ ž·É ™ ²™À›s ™ ™±  ´ ˆ ££¡ Àh²—±É‡ª´É™ 110

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ด้ ว ยพื้ น ฐานดั ง ที่ ว่ า ก็ ดี ป ระกอบกั บ แต่ ล ะคนได้ ผ่ า นการทำงาน มี ความรู้ มี ป ระสบการณ์ กั น มากขึ้ น แล้ ว ตามอายุ ง านที่ เ พิ่ ม ขึ้ น เมื่ อ มารวมตั ว กั น ช่ ว งนั้ น จึ ง เป็ น ช่ ว งที่ มี ง านผลิ ด อกออกผลได้ ม าก ประกอบกั บ ปลั ด กระทรวง 2 คนต่อกันขณะนั้น คืออาจารย์อุทัย สุดสุข และอาจารย์ไพจิตร ปวะบุตร ก็สนับสนุนการทำงานของพวกเราอย่างเต็มที่ ในขณะที่รัฐมนตรีใน ขณะนั้นก็คือ อ.ไพโรจน์ นิงสานนท์ ก็ให้การสนับสุนนงานของเราอีกเช่นกัน เรี ย กว่ า เป็ น ช่ ว งที่ พ วกเราช่ ว ยผู้ บ ริ ห ารผลั ก ดั น งานไปได้ เ ร็ ว มาก กองแผน งานซึ่ ง ทำงานเกี่ ย วกั บ เรื่ อ งนโยบายและแผนงานต่ า งๆ ในกระทรวง สาธารณสุข สามารถประสานความสัมพันธ์กับองค์กรภายนอกโดยเฉพาะกับ คณะกรรมการระบาดวิ ท ยาแห่ ง ชาติ อ อกมาสู่ ก ารปฏิ บั ติ ไ ด้ อ ย่ า งรวดเร็ ว ไม่ ว่ า จะเป็ น เรื่ อ งการปฏิ รู ป โครงสร้ า งกระทรวงสาธารณสุ ข ที่ ค ณะวิ จั ย ซึ่ ง คณะ กรรมการระบาดวิ ท ยาแห่ ง ชาติ ไ ด้ ว่ า จ้ า งได้ มี ข้ อ สรุ ป เชิ ง ประจั ก ษ์ ว่ า งาน สาธารณสุขในขณะนั้นขาดองค์ความรู้ที่เป็นรากฐานการพัฒนา และเสนอให้ ปฏิ รู ป โครงสร้ า งโดยจั ด ให้ มี ส ถาบั น วิ จั ย ระบบสาธารณสุ ข ขึ้ น มา เพื่ อ สนับสนุนการวิจัยและสร้างองค์ความรู้ให้กับระบบสาธารณสุข นอกจากการจั ด ตั้ ง สถาบั น วิ จั ย ระบบสาธารณสุ ข แล้ ว การปฏิ รู ป ยั ง เสนอว่ า กองแผนงานเองมี บ ทบาทมากแต่ ว่ า องค์ ก รเล็ ก เกิ น ไป สมควรยก ฐานะจากหน่ ว ยงานระดั บ กองมาเป็ น สำนั ก นโยบายและแผน เรื่ อ งการ พัฒนากำลังคนที่มีความรู้ก็มีความสำคัญมากจึงมีการยกระดับกองฝึกอบรม ให้ เ ป็ น สถาบั น พั ฒ นากำลั ง คนซึ่ ง ต่ อ มาก็ ก ลายเป็ น สถาบั น พระบรมราชชนก และรวมทั้ ง การที่ ม องเห็ น ว่ า งานสุ ข ภาพจิ ต เป็ น เรื่ อ งสำคั ญ จึ ง มี ก ารยกระดั บ กองสุ ข ภาพจิ ต ขึ้ น เป็ น สถาบั น สุ ข ภาพจิ ต ให้ เ ป็ น หน่ ว ยงานระดั บ กรม และต่ อ มาได้กลายมาเป็นกรมสุขภาพจิต นอกจากนั้ น ก็ มี ก ารผลั ก ดั น ให้ มี ก ารปรั บ ปรุ ง บริ ก ารปฐมภู มิ ข นาน ใหญ่ โ ดยมี โ ครงการทศวรรษแห่ ง การพั ฒ นาสถานี อ นามั ย มี ก ารผลิ ต แพทย์ 111 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


และพยาบาลเพิ่ ม เพราะเห็ น ว่ า แพทย์ แ ละพยาบาลที่ มี อ ยู่ ไ ม่ เ พี ย งพอ เมื่ อ เห็นว่ามีความแตกต่างในเรื่องค่าตอบแทนมากระหว่างแพทย์ พยาบาล และ วิชาชีพอื่นๆ ในภาครัฐและภาคเอกชนก็มีการผลักดันให้เพิ่มค่าตอบแทนของ วิ ช าชี พ ต่ า งๆ เหล่ า นี้ ใ ห้ ม ากขึ้ น โดยให้ ส ามารถดำรงชี พ ได้ โ ดยไม่ ต้ อ งไป ทำงานภาคเอกชนเพื่อจะได้สามารถทุ่มเทกับงานราชการได้อย่างเต็มที่ ขณะ เดี ย วกั น ก็ พ ยายามที่ จ ะทำให้ เ ห็ น ว่ า บทบาทในการพั ฒ นางานสาธารณสุ ข นั้ น ไม่ ค วรเป็ น ของภาครั ฐ อยู่ ฝ่ า ยเดี ย ว ควรจะให้ ภ าคประชาชนและองค์ ก ร พัฒนาสังคมอื่น ๆ เข้ามามีบทบาทด้วย จึงมีการตั้งงบประมาณราว 1% ของ กระทรวงสาธารณสุ ข เพื่ อ สนั บ สนุ น แก่ อ งค์ ก รภาคเอกชน (NGO) ที่ ท ำงาน ด้านสาธารณสุข งบประมาณที่ ว่ า นี้ ถู ก วิ พ ากษ์ วิ จ ารณ์ แ ต่ ก็ ส ามารถจั ด ตั้ ง ขึ้ น ได้ ต่ อ มา งบประมาณนี้ ก็ ถู ก ตั ด ทอนให้ ล ดลงทุ ก ปี ใ นการพิ จ ารณาของกรรมาธิ ก ารงบ ประมาณ เนื่ อ งจากสมาชิ ก สภาผู้ แ ทนราษฎร (สส.) ส่ ว นหนึ่ ง ไม่ ช อบกลุ่ ม องค์ ก รภาคเอกชนเพราะเห็ น ว่ า พวกเอ็ น จี โ อชอบวิ จ ารณ์ แ ละตำหนิ รั ฐ บาล แต่ ก ระทรวงสาธารณสุ ข ในขณะนั้ น ก็ ต่ อ สู้ ใ นการที่ จ ะคงงบก้ อ นนี้ ไ ว้ ซึ่ ง ก็ มี ส่วนสนับสนุนให้เอ็นจีโอด้านสาธารณสุขเติบโตขึ้นมาจนถึงปัจจุบัน ที่สำคัญมาก ๆ อีกเรื่องหนึ่งก็คือการผลักดันเรื่องประกันสังคมว่าจะ ไปในทิศทางไหน ในตอนนั้นทางกระทรวงมหาดไทยซึ่งรับผิดชอบงานประกัน สั ง คมอยู่ ก็ ไ ม่ มี ผู้ เ ชี่ ย วชาญทางด้ า นสาธารณสุ ข และต้ อ งการความช่ ว ยเหลื อ จากกระทรวงสาธารณสุข จึงเป็นการเปิดโอกาสให้พวกเราเข้าไปมีบทบาทใน การช่ ว ยในการวางระบบประกั น สั ง คม ในช่ ว งแรกนั้ น คุ ณ หมอวิ โ รจน์ เ พิ่ ง จบ ปริ ญ ญาเอกด้ า นเศรษฐศาสตร์ ส าธารณสุ ข จากประเทศอั ง กฤษมา จึ ง นำเอา ความรู้มาช่วยผลิตงานวิจัย ข้อมูลและเอกสารวิชาการต่างๆ ในเรื่องนี้ ส่วน คุ ณ หมอสุ วั ฒ น์ กิ ต ติ ดิ ล กกุ ล นั้ น ก็ ค ร่ ำ เคร่ ง ช่ ว ยในการกำหนดรายละเอี ย ด การให้ ค่ า ตอบแทนวิ ช าชี พ ต่ า งๆ โดยที่ ต นเองไม่ ไ ด้ รั บ อานิ ส งส์ ใ ดๆ จากการ 112

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


›£± š ›£¸ ‡ „£±É ‡ ™±É ™  Àž£²°Á¡i ˆ °À›s ™ Áž—¢l Á •h ­ ¢¹h à ™ ²„š£´ « ²£Ä¡h Ä ”i ­ ¢¹h à ™ ²„ š£´²£ œ¡À­‡Š¡ÀŠ¢„¸“«¡­ª¸§±’™l­¢¹h¥¶ Æ —µÈÄ¡hĔi„´”–¶‡•±§À­‡À¥¢ £§¡ —±É ‡ ¢± ‡ Šh § ¢œ¡Ã™²£—³™Â¢š²¢Àž´È ¡ ²£œ¥´ • Áž—¢l ž¢²š²¥ ­¢h ² ‡À›s ™ £°šš«¥²¢›u • ²¡„§²¡À›s ™ ěĔi ‚ ­‡„“°•h ² ‡Æ Ù¡«²§´ — ¢²¥± ¢ Á¥°À¡·È ­ žš§h ² „§²¡‚²”Á„¥™¢± ‡ ¡µ ¡ ²ˆ¶ ‡ ¡µ ™ ¢š²¢²£Àž´È ¡ ²£œ¥´ • ‚¶É ™ ­µ  Ù ²¢ «¥± ‡ ªh § ™„¸ “ «¡­Â¡²•£Á¥°„¸ “ «¡­ž£«¡¡´ ™ —£l Ç Šh § ¢œ¡Ã™À£·È ­ ‡²£ ª™± š ª™¸ ™ ­‡„l  £À­Š™ /(0  Á¥° ²„›£°Š²ª± ‡ „¡ ²£œ¥´ ” ­­­œ¥ ‚­‡‡²™Ã™Šh § ‡™±É ™ À›s ™ ě­¢h ² ‡£§”À£Ç §  ”£µ ¡ —µ ¡ —±É ‡ «¡”•i ­ ‡£h § ¡± ™ —³‡²™ «™±¡²Á•hÇ£¹iª¶¡µ„§²¡ª¸‚±™—¸„™ ”£µ ¡ —µ ¡ š²‡„™Ã™¥¸h ¡ ™µÉ Ç ¢± ‡ —³‡²™£h § ¡± ™ ª· š À™·È ­ ‡¡²ˆ™–¶ ‡ ›r ˆ ˆ¸ š± ™  ”¢À‰ž²°Ã™À£·È ­ ‡²£ œ¥±  ”± ™ «¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž–i § ™«™i ²  Ç „· ­ «¡­ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

113


วิ โ รจน์ กั บ หมอศุ ภ สิ ท ธิ์ หมอวิ โ รจน์ กั บ ผมรู้ จั ก กั น ตั้ ง แต่ ส มั ย ที่ เ ขาเป็ น ประธานชมรมพุทธฯ ของมหาวิทยาลัยมหิดล พวกเราเรียกเขาว่า “หลวงพี่” เพราะว่าเขาฝักใฝ่ในธรรมะ ในขบวนการนั ก ศึ ก ษานั้ น นั ก ศึ ก ษามหิ ด ลมี ค วามสามารถในการ ทำงานเชิ ง ลึ ก และสร้ า งแนวร่ ว มก็ เ พราะว่ า ในเวลาที่ เ กิ ด การเจ็ บ ไข้ ไ ด้ ป่ ว ย ของนั ก ศึ ก ษาประชาชนหรื อ เวลาเกิ ด การบาดเจ็ บ จากการปะทะกั น ขึ้ น มา เนื่ อ งจากตอนนั้ น ขบวนการศึ ก ษาถู ก ตอบโต้ รุ น แรงจากฝ่ า ยที่ ไ ม่ เ ห็ น ด้ ว ยถึ ง ขนาดมี ก ารขว้ า งระเบิ ด ในขณะที่ มี ก ารเดิ น ขบวน นั ก ศึ ก ษามหิ ด ลก็ จ ะรั บ ผิ ด ชอบเต็ ม ที่ ใ นการตามดู แ ลผู้ บ าดเจ็ บ เพราะด้ า นสาธารณสุ ข เป็ น งานของเรา อยู่ แ ล้ ว ตอนนั้ น หมอวิ โ รจน์ จ ะเป็ น มื อ ไม้ ใ นการติ ด ตามให้ กั บ ผม และเขาก็ ติ ด ตามคนไข้ ไ ด้ ดี ม ากถึ ง ขนาดที่ ว่ า เหตุ ก ารณ์ ป ะทะผ่ า นพ้ น ไปหลายปี จ นคน ไทยลืมเลือนเหตุการณ์นั้นๆ ไปแล้ว แต่คุณหมอวิโรจน์ก็ยังติดตามดูแลผู้คน เหล่านั้นอยู่ไม่ห่างหาย แม้ ว่ า หลั ง จากเรี ย นจบเราแยกย้ า ยกั น ไปอยู่ ต่ า งจั ง หวั ด เราก็ ยั ง มี ความสัมพันธ์กันแน่นแฟ้น ผมอยู่ศรีสะเกษ ส่วนหมอวิโรจน์อยู่อุบลราชธานี พอเข้ า มาอยู่ ส่ ว นกลางคุ ณ หมอวิ โ รจน์ ซึ่ ง สนใจงานวิ ช าการ โดยไม่ คิ ด อยาก ได้ ต ำแหน่ ง ทางด้ า นบริ ห ารก็ ทุ่ ม เททางด้ า นวิ ช าการอย่ า งเต��� ม ที่ เขาเรี ย น ปริญญาเอกด้านการคลังสาธารณสุขมาโดยตรง ซึ่งเป็นความรู้ที่จำเป็นมาก ในการทำเรื่องหลักประกันสุขภาพ เพราะฉะนั้นในระยะสิบปีมานี้เขาเป็นคนที่ ช่วยวางรากฐานด้านวิชาการความรู้ให้กับระบบหลักประกันสุขภาพตลอดมา ส่ ว นคุ ณ หมอศุ ภ สิ ท ธิ์ ก็ จ ะเหมื อ นกั น กั บ คุ ณ หมอวิ โ รจน์ เรี ย นจบ ปริ ญ ญาเอกจากประเทศอั ง กฤษเช่ น เดี ย วกั น เราสามคนมี ค วามรั ก ใคร่ กั น อย่ า งแน่ น แฟ้ น และร่ ว มกั น ผลั ก ดั น เรื่ อ งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ด้ ว ยกั น ในลั ก ษณะที่ ท ำกั น คนละเรื่ อ งบ้ า ง ช่ ว ยกั น ทำในเรื่ อ งเดี ย วกั น บ้ า ง เราจะใช้ ยุ ท ธศาสตร์ “แยกกั น เดิ น รวมกั น ตี ” แยกกั น เดิ น คื อ ทำกั น คนละโครงการ 114

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Á•h —¸  „£‡²£¥i § ™Á•h À ›s ™ ªh § ™«™¶È ‡ ‚­‡­™²„•š™ž´ ¡ žl À ‚µ ¢ §—µÈ À £²£h § ¡£h ² ‡ ± ™ ¡² „¸ “ «¡­¨¸   ª´ — ˜´Ì À ›s ™ „™—µÈ Šh § ¢Ã™²£›£°À¡´ ™ À£·È ­ ‡š± • £›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž „¸ “ «¡­§´  £ˆ™l Šh § ¢À£·È ­ ‡²£›£°À¡´ ™ £°ššª§± ª ”´  ²£‚i ² £²Š²£ ªh § ™œ¡Ç ¡ ² œ¥±”±™À£·È­‡ª§±ª”´²£œ¹i¡µ£²¢Ä”i™i­¢ À£²£h § ¡Á£‡£h § ¡Ãˆ—³‡²™¡²”i § ¢± ™ À›s ™ À§¥²§h ² ª´ š ›u  §h ² ™Â¢š²¢ «¥±›£°±™ª¸‚ ²žˆ°¡²À´”À›s™ˆ£´‡Ã™›už¨ Á¡i§h²•­™™µÉž§À£²ˆ°­¢¹h„™¥°«™h§¢‡²™±™Á•h—¸§±™™µÉž§À£²Ç¢±‡ À„µ ¢ ‡šh ² À„µ ¢ ‡Ä«¥h à ™À£·È ­ ‡«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž ˆ™–¶ ‡ ± š ¡µ „ ™À­h ¢ ›²§h ² „¸ “ «¡­§´Â£ˆ™l­¢¹hف£°—£§‡ª²˜²£“ª¸‚Á•h—³‡²™Ã«iª›ªŠ¡²À«¡·­™±šÀ›s™ „™ª›ªŠÀ¥¢ ªh § ™„¸ “ «¡­¨¸   ª´ — ˜´Ì Á¡i À ›s ™ „“š”µ „ “°Áž—¢¨²ª•£l ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ ™À£¨§£ Ç ¢± ‡ ¡²Šh § ¢—³À£·È ­ ‡ %3( ‚­‡£°šš«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž–i § ™«™i ² ž§À‚²—³‡²™Â”¢Ä¡h Ä ”i „´ ” §h ² „§²¡ª³À£Ç ˆ ˆ°•i ­ ‡À›s ™ œ¥ ‡²™‚­‡À‚² Á•h À ›s ™ „§²¡¡¸h ‡ ¡±È ™ —µÈ ˆ °—³Ã«i › £°Š²Š™¡µ « ¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²ž—µÈ ”µ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

115


ซึ่ ง เป็ น เรื่ อ งส่ ว นรวมร่ ว มกั น ผมคิ ด ว่ า ผมโชคดี ม ากๆ ที่ ไ ด้ พ บเจอกั บ คนที่ มี จิ ต ใจแบบนี้ และการสร้ า งหลั ก ระบบประกั น สุ ข ภาพก็ ยั ง มี อี ก หลายเรื่ อ งที่ ต้องการความรู้และประสบการณ์และความทุ่มเทของพวกเขาต่อไปอีก ดรีมทีมที่สี่ที่ผมพบก็คือ ทีมงานในช่วงที่ทำ Health Care Reform Project เราได้ ด รี ม ที ม เพิ่ ม ขึ้ น อี ก หลายคน มี ทั้ ง คนในพื้ น ที่ แ ละที่ ม าอยู่ ด้ ว ย กันในส่วนกลาง คนหนึ่งที่มาทำงานที่ส่วนกลางก็คือคุณหมอพงษ์พิสุทธิ์หรือ คุ ณ หมอพงษ์ เขาย้ า ยมาจากโรงพยาบาลชุ ม ชนในจั ง หวั ด อุ บ ลราชธานี โดย ผมเป็ น คนชั ก ชวนมา เนื่ อ งจากในอดี ต คุ ณ หมอพงษ์ พิ สุ ท ธิ์ เ ป็ น นั ก กิ จ กรรม เก่าที่ชอบพานักศึกษาไปออกค่ายสมัยผมอยู่ในพื้นที่ชนบท คุณหมอพงษ์คน นี้ เ ป็ น คนแข็ ง และตอนมาอยู่ กั บ ผมใหม่ ๆ ยั ง มี ป ระสบการณ์ ง านส่ ว นกลางไม่ มากขณะที่งานที่พวกเราทำในส่วนกลางเริ่มขยายใหญ่ขึ้น การทำงานด้วยกัน จึ ง มี ก ารถกเถี ย งกั น มาก ความที่ เ ขามี บุ ค ลิ ก เป็ น คนแข็ ง เป็ น คนที่ ไ ม่ ค่ อ ย ยอมใครก็เป็นข้อดี เพราะสำหรับผมหากต้องการจะสร้าง “ทีมเสือ” ก็มีคนที่ มีบุคลิกเช่นนี้ หนั ง สื อ แนวคิ ด การปฏิ รู ป ระบบสุ ข ภาพเล่ ม แรกที่ ผ มเขี ย นก็ เ ป็ น เพราะหมอพงษ์ นี่ แ หละ เพราะเวลาผมบอกว่ า ผมจะทำอย่ า งโน้ น อย่ า งนี้ จะ มี ทิ ศ ทางอย่ า งนี้ หมอพงษ์ ก็ จ ะบอกว่ า พี่ ห งวนก็ จ ะมี ไ อเดี ย มาอย่ า งโน้ น อย่ า งนี้ แต่ ไ ม่ เ คยเขี ย นรายละเอี ย ดออกมาเลย ไม่ เ คยทำให้ เ ข้ า ใจว่ า ภาพ รวมมันเป็นยังไง คนอื่นเขาตามไม่ทันและไม่เข้าใจหรอกว่าผมคิดอะไร โดย เฉพาะเขาจะไม่ ย อมรั บ ถ้ า ไม่ มี ก ารถกเถี ย งกั น จริ ง จั ง ว่ า เห็ น ด้ ว ยหรื อ ไม่ เ ห็ น ด้ ว ยอย่ า งใด นั่ น ทำให้ ผ มต้ อ งกลั บ มาตั้ ง หลั ก เขี ย นหนั ง สื อ “ปฏิ รู ป ระบบ สุขภาพบริการไทย” ในปี 2541 คือเขียนให้มันรู้กันไปเลยว่าที่ว่าจะปฏิรูปทั้งระบบมันเป็นยังไง เพราะเรามักต้องคุยกันแบบเคร่งเครียดมาตลอด นั่นเป็นสิ่งที่ผมจำ ได้ ฝั ง ใจเกี่ ย วกั บ หมอพงษ์ เมื่ อ มานั่ ง คิ ด อี ก ที ก็ เ ห็ น ว่ า เป็ น ความผิ ด ของผม 116

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


”i § ¢—µÈ Ä ¡h Ä ”i ª·È ­ ª²£± š À‚²Ã«i „ £š–i § ™ Àž£²°§h ² œ¡š­À›s ™ „£±É ‡ Æ Ä¡h À „¢ ª·È ­ ª²£Ã™ ²ž£§¡§h ² ¡± ™ À›s ™ ¢± ‡ ć —³Ã«i —µ ¡ ‡²™—³‡²™£h § ¡± ™ ¥³š² œ¡ÃŠi À§¥²  À”·­™Ã™²£À‚µ¢™«™±‡ª·­À¥h¡™±É™ „h­¢Æ ¥±È™ª´È‡—µÈ•±§À­‡„´”­­¡² Á¥i § ›£°¡§¥Ã«i ¡± ™ £­š”i ² ™Á¥i § ˆ¶ ‡ „h ­ ¢Æ •h ­ À•´ ¡ „h ­ ¢Æ •± ” ˆ™ª¸ ” —i ² ¢ˆ¶ ‡ Ĕi«™±‡ª·­ª·È­„§²¡„´”‚­‡œ¡­­¡² «™± ‡ ª· ­ À¥h ¡ ™µÉ ¡µ  ²£ž´ ¡ žl ‹É ³ —±É ‡ «¡”–¶ ‡  „£±É ‡ Á¥°¥²¢À›s ™ À„£·È ­ ‡ ¡·­ª³„±Ã™²£ª·È­„§²¡„´”‚­‡²£›´£¹›  ²¢«¥± ‡ «¡­ž‡©l À ‚²Ç ¡ ²­¢¹h —µÈ ª ›ªŠ± š œ¡ ”¢—³«™i ² —µÈ À ›s ™ œ¹i ­³™§¢²£ª³™±  ™Â¢š²¢Á¥°Áœ™ œ¡”µ à ™—µÈ Ä ”i À «Ç ™ À‚²À•´ š •Á¥°ž± ’ ™² u¡·­²£—³‡²™ˆ™Àh‡¡²‚¶É™”i§¢ „£‡²£ )FBMUI $BSF 3FGPSN •i ­ ‡²£—³²£›´ £¹ › ëi À «Ç ™ À›s ™ ˆ£´ ‡ ”¢À£´È ¡ —µÈ ž·É ™ —µÈ h ­ ™ ”± ‡ ™±É ™ ™­ˆ²—µ ¡ ‡²™Ã™ªh § ™¥²‡ À£²ˆ¶ ‡ ¡µ ” £µ ¡ —µ ¡ —µÈ­¢¹hٞ·É™—µÈ­µ”i§¢—µÈ­¢²ž¹”–¶‡•±É‡Á•h—µ¡ž·É™—µÈ­¢¸˜¢²‹¶È‡›£°­š”i§¢„¸“ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

117


หมอรวินันท์ ศิริกนกวิไล คุณหมอสมชัย วิโรจน์แสงอรุณ คุณหมอทวีเกียรติ บุ ณ ยไพศาลเจริ ญ คุ ณ หมอยงยุ ท ธ พงษ์ สุ ภ าพ คุ ณ หมอนงน้ อ ย ภู ริ พั น ธุ ภิญโญ คุณหมอพิเชษฐ์ จันทอิสระ และคุณหมอวีระพล ธีรพันธุ์เจริญ พวกเราตั้ ง ใจจะทำให้ เ กิ ด การปฏิ รู ป ในพื้ น ที่ จั ง หวั ด อยุ ธ ยาก่ อ นที่ จ ะ เริ่ ม โครงการ Health Care Reform ด้ ว ยการสนั บ สนุ น จากคณะ แพทยศาสตร์ โ รงพยาบาลรามาธิ บ ดี คื อ อาจารย์ อ รรถสิ ท ธิ์ เวชชาชี ว ะ คณบดีในขณะนั้น รวมทั้งอาจารย์สุรเกียรติ อาชานานุภาพ หัวหน้าศูนย์เวช ศาสตร์ ชุ ม ชน ซึ่ ง มาช่ ว ยโครงการอย่ า งสม่ ำ เสมอ คุ ณ หมอรวิ นั น ท์ ศิ ริ ก นก วิ ไ ลกั บ ผมเรี ย นวิ ช าการจั ด ระบบบริ ก ารสุ ข ภาพระดั บ ปฐมภู มิ ที่ ป ระเทศเบล เยี่ยมด้วยกัน มีความปรารถนาอย่างแรงกล้าร่วมกันในขณะที่เรียนว่าจะต้อง กลับมาสร้างระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิที่ดีในประเทศไทยให้ได้ เพราะ หลั ก สู ต รที่ นั่ น พู ด ถึ ง แต่ รู ป แบบที่ ป ระเทศเบลเยี่ ย มได้ ไ ปช่ ว ยทำในแอฟริ ก า และอเมริกาใต้ โดยไม่เคยมีตัวอย่างจากประเทศในเอเชียเลย เมื่ อ เรากลั บ มาเมื อ งไทยและมี โ อกาสจึ ง เริ่ ม จั ด ที ม ลงทำงานร่ ว มกั น ที่จังหวัดอยุธยา คุณหมอสมชัยเป็นเพื่อนสนิทของคุณหมอรวินันท์ ตอนนั้น ผมอยู่ ที่ ก องแผนงานจึ ง ใช้ ก ำลั ง ภายในทางราชการย้ า ยคุ ณ หมอสมชั ย ให้ ม า อยู่ด้วยกันกับคุณหมอรวินันท์ คุณหมอทวีเกียรติอยู่ที่จังหวัดอยุธยาอยู่แล้ว ส่ ว นคุ ณ หมอยงยุ ท ธเป็ น แพทย์ จ บใหม่ เ พี ย งไม่ กี่ ปี ที่ ม าทำงานอยู่ ใ นจั ง หวั ด อยุธยา เมื่อถูกชักชวนให้เป็นหนูทดลองเพื่อสร้าง “แพทย์พันธุ์ใหม่” ก็ยินดี มาเป็นหนูทดลองให้ รู ป แบบที่ ต้ อ งการสร้ า งในขณะนั้ น ก็ คื อ ระบบบริ ก ารที่ มี ค นไข้ เ ป็ น ศูนย์กลาง แพทย์ในสถานบริการระดับต้นหรือปฐมภูมิจะต้องดูแลคนไข้แบบ รู้ จั ก คนไข้ ทั้ ง คน เป็ น เจ้ า ของคนไข้ ตามดู แ ลคนไข้ จ นหายจริ ง ๆ ไม่ ใ ช่ รั ก ษา คนไข้ ต ามที่ ค นไข้ ม าหาเป็ น ครั้ ง ๆ ซึ่ ง การที่ จ ะทำเช่ น นั้ น ได้ จ ะต้ อ งมี ก าร ประสานงานกันอย่างดีระหว่างสถานบริการระดับต้นกับโรงพยาบาลใหญ่ คือ 118

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


โรงพยาบาลจั ง หวั ด ดั ง นั้ น จึ ง มี คุ ณ หมอพิ เ ชษฐ์ ผู้ อ ำนวยการขณะนั้ น กั บ คุ ณ หมอวีระพล จากโรงพยาบาลจังหวัดมาร่วมงานด้วย รูปแบบที่สร้างขึ้นเป็นที่พอใจและสนใจจากจังหวัดอื่นๆ เช่น จังหวัด นครราชสีมา จังหวัดสงขลา จังหวัดพะเยา จังหวัดยโสธรฯจึงเกิดการขยาย งาน และทำการปฏิ รู ป ระบบการเงิ น การคลั ง ด้ า นสาธารณสุ ข ด้ ว ย เกิ ด เป็ น โครงการ Health Care Reform ขึ้น ตัวอย่างของผลกระทบจากการทดลอง ในโครงการอยุธยาก็คือ การมีบริการ “70 บาทรักษาทุกโรค” ซึ่งต่อมากลาย เป็ น ส่ ว นหนึ่ ง ของโครงการ “30 บาทรั ก ษาทุ ก โรค” ในนโยบายการสร้ า ง “ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า” ด้วย จากจั ง หวั ด อยุ ธ ยาเราก็ ไ ด้ ด รี ม ที ม จากจั ง หวั ด นครราชสี ม าอี ก สอง คนคื อ คุ ณ หมอรุ จิ ร า มั ง คละศิ ริ ห รื อ หมอตุ๊ กั บ คุ ณ หมอสำเริ ง แหยงกระ โทก คุ ณ หมอตุ๊ ไ ด้ ร่ ว มงานกั น โดยเริ่ ม มาช่ ว ยโครงการอยุ ธ ยาเป็ น ระยะ เขา เป็ น รุ่ น น้ อ งผมหนึ่ ง ปี ที่ ม หิ ด ลและเป็ น นั ก กิ จ กรรมของคณะแพทยศาสตร์ โ รง พยาบาลรามาธิ บ ดี ค นหนึ่ ง ตอนนั้ น พวกเราทำโครงการอยุ ธ ยาซึ่ ง จะพั ฒ นา ระบบบริ ก ารปฐมภู มิ จ นเริ่ ม เป็ น รู ป เป็ น ร่ า งแล้ ว จึ ง อยากจะขยายพื้ น ที่ ไ ป จั ง หวั ด อื่ น ผมชวนหมอรุ จิ ร ามาร่ ว มทำ ปรากฏว่ า คุ ณ หมอรุ จิ ร า ด้ ว ยการ สนั บ สนุ น อย่ า งแรงจากคุ ณ หมอสำเริ ง พั ฒ นางานที่ น ครราชสี ม าไปได้ อ ย่ า ง รวดเร็ ว ในระยะเวลาสั้ น กว่ า ที่ เ ราทำกั น ที่ อ ยุ ธ ยามาก เพราะอยุ ธ ยามี ข้ อ ติ ด ขั ด ในเชิ ง ระบบพอควรเนื่ อ งจากเป็ น เมื อ งใหญ่ แ ละอยู่ ใ กล้ ก รุ ง เทพฯ ระบบบริ ก ารจึ ง สลั บ ซั บ ซ้ อ นกว่ า โคราช และที่ โ คราชคุ ณ หมอสำเริ ง และคุ ณ หมอตุ๊ ลุ ย ทำรู ป แบบบริ ก ารปฐมภู มิ ใ นเขตเมื อ ง เกิ ด ศู น ย์ แ พทย์ ชุ ม ชนได้ หลายแห่ ง รวดเร็ ว กว่ า อยุ ธ ยาและไปได้ ดี ม ากอี ก ด้ ว ย เหตุ ผ ลอี ก ส่ ว นหนึ่ ง เนื่องจากว่าที่นั่นมีพื้นฐานเรื่องงานภาคประชาสังคมค่อนข้างดีมาก่อนด้วย คุ ณ หมอรุ จิ ร าเธอเป็ น เพื่ อ นร่ ว มโรคเดี ย วกั น กั บ ผมด้ ว ย เธอป่ ว ยใน เวลาใกล้ เ คี ย งกั น ล่ า สุ ด เมื่ อ ผมต้ อ งเข้ า รั บ การรั ก ษาอี ก รอบหนึ่ ง เธอมาหา 119 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


ผมที่บ้านด้วยความเป็นห่วงมาก เธอคิดว่าผมอาจจะปฏิบัติตัวไม่ถูกต้องโรค จึงกำเริบขึ้นใหม่ เช่น ไม่ยอมอบสมุนไพร หรือ อาจจะทานอาหารไม่ถูกต้อง เพราะเธอได้ ศึ ก ษาและปฏิ บั ติ เ รื่ อ งแพทย์ ท างเลื อ กมามาก เธอจึ ง มาจั ด การ ติ ด ตั้ ง ที่ อ บสมุ น ไพร เปลี่ ย นอุ ป กรณ์ ก ารทำครั ว ต่ า ง ๆ ให้ เธอเชื่ อ ในเรื่ อ ง การไม่ กิ น น้ ำ มั น แต่ ใ ห้ ใ ช้ น้ ำ ผั ก แทน เรื่ อ งการเลื อ กใช้ วั ส ดุ ใ นการทำกั บ ข้ า ว และยังสอนวิธีทำอาหารให้กับแม่บ้านของผม รวมทั้งวิธีการอบสมุนไพร และ ให้กำลังใจ เธอชวนผมว่ า น่ า จะไปเป็ น วิ ท ยากรสอนเกี่ ย วกั บ เรื่ อ งโรคมะเร็ ง เพราะว่ า การไปสอนคนอื่ น จะเท่ า กั บ ได้ ป รั บ ปรุ ง ตั ว เองมากขึ้ น เรื่ อ ยๆ ตั ว เธอ ก็ ท ำอย่ า งนั้ น อยู่ วั น นั้ น เธอเอาสไลด์ ม าฉายให้ ผ มดู และร้ อ งคาราโอเกะ เพลง “พี่ ช ายที่ แ สนดี ” และบอกว่ า ผมเป็ น พี่ ช ายที่ แ สนดี ข องเธอ เธอถาม ผมว่ า รู้ ไ หมว่ า เธอทำงานตามความฝั น ของผมมาตลอดโดยเฉพาะเรื่ อ ง บริ ก ารปฐมภู มิ นั้ น เธอทุ่ ม เททำก็ เ พราะมี ผ มเป็ น แรงบั น ดาลใจ เธอพู ด ได้ แค่ นั้ น แล้ ว เธอก็ ร้ อ งไห้ ก่ อ นกลั บ เธอให้ ก ำลั ง ใจขอให้ ผ มผ่ า นการต่ อ สู้ กั บ โรคที่กลับมาใหม่หลังจากที่มันสงบไป 3 ปี ผมสัมผัสได้ถึงความห่วงใยของน้องสาวคนหนึ่งที่มีต่อผมจริงๆ ว่ า กั น ตามจริ ง แล้ ว เธอเป็ น คนที่ ไ ม่ ใ ช่ ค นในครอบครั ว คนที่ ส องที่ ผ ม ได้เห็นน้ำตาของความห่วงใย ถัดไปจากคุณหมอประทีป ดรี ม ที ม ล่ า สุ ด ที่ ผ มโชคดี ไ ด้ พ บก็ คื อ ดรี ม ที ม ที่ ส ำนั ก งานหลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ (สปสช.) ซึ่ ง สมาชิ ก หลายคนมี ป ระวั ติ ศ าสตร์ ก ารทำงาน ร่วมกันกับผมมานาน และมารวมกับคนใหม่ ๆ อีกจำนวนหนึ่ง แม้ว่าจะเป็น ที ม ที่ ใ หญ่ ขึ้ น แต่ เ นื่ อ งจากมี เ งื่ อ นไขที่ ดี ใ นแง่ ที่ ว่ า สปสช.เป็ น องค์ ก รใหม่ มี ความบริสุทธิ์ การที่จะสร้างอะไรก็ง่ายกว่า เช่น การสร้างวัฒนธรรมองค์กร ใหม่ ผู้ ที่ ใ ห้ ค วามคิ ด นี้ กั บ ผมก็ คื อ อาจารย์ อั ม มาร์ สยามวาลา อาจารย์ ไ ด้ บอกกั บ ผมในขณะที่ ผ มกำลั ง ลั ง เลว่ า จะมาทำงานที่ สปสช. หรื อ ไม่ เพราะ 120

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เดิมผมตัดสินใจว่าจะไม่มาเป็นเลขาธิการ สปสช. เพราะไม่อยากถูกนินทาว่า ร่วมผลักดันกฎหมายฉบับนี้เพื่อให้ตนเองมาทำงาน แต่อาจารย์อัมมาร์ได้ยก ตัวอย่างธนาคารแห่งประเทศไทยว่าอาจารย์ป๋วยได้ผลักดันให้มีธนาคารแห่ง ประเทศไทยขึ้นมา และก็ยอมมาอยู่ที่นั่นเพื่อสร้างวัฒนธรรมใหม่ในระยะแรก ทำให้ อ งค์ ก รธนาคารแห่ ง ประเทศไทยมี ค วามเข้ ม แข็ ง มี วั ฒ นธรรมที่ ดี ผม เคยบอกอาจารย์ว่าที่ตัดสินใจมาที่นี่ส่วนหนึ่งเพราะคำพูดของอาจารย์ ไม่ น านมานี้ อ าจารย์ ยั ง บอกว่ า ผมว่ า เท่ า ที่ ดู สปสช.ก็ มี วั ฒ นธรรม องค์กรที่ใช้ได้ในระดับหนึ่ง สร้างได้ถึงขนาดนี้ก็ถือว่าดี ที่ สปสช. เราเริ่ ม ต้ น ด้ ว ยการคิ ด ว่ า จะจั ด ที ม อย่ า งไรจึ ง จะเหมาะสม ผมเองอยากให้ สปสช.มี ค วามกว้ า งขวางเป็ น ที่ ย อมรั บ ของทุ ก ฝ่ า ย จึ ง เริ่ ม ต้ น ด้ ว ยการคิ ด ว่ า จะต้ อ งมี ร องเลขาธิ ก าร 3 คน คนหนึ่ ง มาจากกระทรวง สาธารณสุ ข คนหนึ่ ง มาจากโรงเรี ย นแพทย์ และอี ก คนหนึ่ ง มาจากภาค เอกชน เริ่ ม ต้ น ที่ โ รงเรี ย นแพทย์ โชคดี ที่ อ ดี ต คณบดี ค ณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อาจารย์ปิยะ เนตรวิเชียร ซึ่งเป็นโรงเรียนแพทย์แห่ง แรกที่ เ ข้ า ร่ ว มโครงการหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า ยิ น ดี ม าร่ ว มด้ ว ย จาก กระทรวงสาธารณสุ ข ก็ นั่ ง คิ ด ถึ ง คนที่ ก ว้ า งขวางพอที่ จ ะเข้ า กั บ ผู้ บ ริ ห ารของ กระทรวงส่ ว นใหญ่ ไ ด้ รู้ จั ก นายแพทย์ ส าธารณสุ ข จั ง หวั ด ทั่ ว ประเทศพอ สมควร สุดท้าย ผมจึงชักชวน นายแพทย์วินัย สวัสดิวร ซึ่งมีประสบการณ์ เป็นนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดหลายจังหวัด รู้จักผู้คนกว้างขวาง ซึ่งตอน นั้ น มี ต ำแหน่ ง เป็ น รองอธิ บ ดี ก รมการแพทย์ มี โ อกาสย้ า ยมาเป็ น ผู้ ต รวจ ราชการและรองปลั ด หรื อ แม้ แ ต่ ป ลั ด กระทรวงในอนาคต คุ ณ หมอวิ นั ย เคย ทำงานกับผมตอนที่เขาเป็นนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดยโสธร ในโครงการ Health Care Reform เพราะจัง หวัดยโสธรตอนนั้นเป็นพื้นที่ หนึ่ง ในการทำ โครงการ ซึ่งสุดท้ายคุณหมอวินัยก็ยินยอมตอบรับมาร่วมงานด้วย สำหรั บ ตั ว แทนจากภาคเอกชนผมได้ ช วนรองประธานบริ ษั ท ประกั น 121 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


ภั ย ภาคเอกชนซึ่ ง เคยรั บ ผิ ด ชอบงานด้ า นประกั น สุ ข ภาพให้ กั บ บริ ษั ท ประกั น ภัย และได้มาร่วมให้ความเห็นตั้งแต่ตอนเริ่มโครงการ 30 บาทฯ ซึ่งก็ได้รับ การตอบรั บ ว่ า จะมาร่ ว มเป็ น อย่ า งดี แต่ เ มื่ อ เห็ น ระดั บ เงิ น เดื อ นของ สปสช. ก็เปลี่ยนใจ เพราะต่ำกว่าที่ตนเองได้รับอยู่เป็นอันมาก สุดท้ายผมจึงจำเป็น ต้องให้คุณหมอประทีป ธนกิจเจริญ ซึ่งเป็นคนกันเองเป็นรองเลขาธิการแทน ที่จริงก็ต้องขอบคุณในน้ำใจของคุณหมอประทีป เพราะเป็นผู้มีบทบาทสำคัญ อย่ า งมากในการผลั ก ดั น กฎหมายฉบั บ นี้ อ อกมา แต่ ด้ ว ยความที่ ท ำงานใกล้ ชิ ด สนิ ท กั บ ผมมากและเป็ น คนที่ ไ ม่ เ รี ย กร้ อ งตำแหน่ ง ใดๆ คุ ณ หมอประที ป เคยบอกกั บ ผมว่ า ที่ ติ ด ตามมาอยู่ ที่ สปสช. นี่ ก็ เ พราะเป็ น ห่ ว งว่ า ผมจะมี ผู้ ช่ ว ยเหลื อ งานไม่ พ อ เขาบอกว่ า ลึ ก ๆ ก็ ไ ม่ แ น่ ใ จว่ า ประเทศไทยจะสร้ า งระบบ หลั ก ประกั น สุ ข ภาพที่ มี คุ ณ ภาพในระดั บ ที่ ผ มใฝ่ ฝั น ได้ แต่ เ มื่ อ เริ่ ม แล้ ว ก็ ต้ อ ง ทำให้ ดี ที่ สุ ด เขาห่ ว งว่ า ผมจะมี ที ม ไม่ พ อที่ จ ะทำให้ ง านนี้ ���ี ไ ด้ จ ริ ง ๆ จึ ง ตั ด สิ น ใจมาอยู่ที่ สปสช. ผมจึงรู้สึกเสมอว่าตลอดชีวิตการทำงานผมโชคดีที่เจอแต่ คนดีที่ไม่ค่อยคิดถึงตนเอง คิดถึงแต่งานส่วนรวมเป็นหลัก คนอื่น ๆ ที่มาอยู่ ส่ ว นใหญ่ ก็ เ ป็ น คนทำงานที่ เ คยร่ ว มทำกิ จ กรรมกั น มาและมี ค วามต้ อ งการ สร้ า งสั ง คมที่ ดี ไม่ ว่ า จะเป็ น คุ ณ หมอพงษ์ พิ สุ ท ธิ์ จงอุ ด มสุ ข คุ ณ หมอถาวร สกุ ล พาณิ ช ย์ คุ ณ หมอพี ร ะพล สุ ท ธิ วิ เ ศษศั ก ดิ์ คุ ณ เนตรนภิ ส สุ ช นวณิ ช คุณหมอประจักษวิช เล็บนาค คุณหมอชูชัย ศรชำนิ คุณหมอปรีดา แต้อารักษ์ คุ ณ ชื่ น สุ ข ฤกษ์ ง าม และอี ก หลายคน แม้ บ างคนจะไม่ ไ ด้ ต ำแหน่ ง ที่ ต น ต้องการก็ตาม สู ต รการจั ด ที ม ผู้ บ ริ ห ารระดั บ ปฏิ บั ติ ก ารก็ เ หมื อ นกั บ การจั ด ตำแหน่ ง รองเลขาธิ ก าร คื อ มาจากหลายแหล่ ง ทั้ ง โรงเรี ย นแพทย์ โรงพยาบาลทหาร เอกชน เราจึงได้ชักชวนคุณหมอวิทยา ตันสุวรรณนนท์ อาจารย์แพทย์อดีตผู้ ช่ ว ยอธิ ก ารบดี ม หาวิ ท ยาลั ย ศรี น คริ น ทรวิ โ รฒซึ่ ง เป็ น นั ก กิ จ กรรมเก่ า ของ มหิดลรุ่นเดียวกับคุณหมอประทีป และคุณหมอสุรจิต สุนทรธรรมซึ่งกำลังจะ 122

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Ĕi À ›s ™ ¨²ª•£²ˆ²£¢l ‚ ­‡„“°Áž—¢l  £‡ž¢²š²¥ž£°¡‡¸ Ž ¯ ‹¶È ‡ —±É ‡ „¹h Ç • ­š £± š ¡²£h § ¡À›s ™ ­¢h ²‡”µ Ù£°”± š £‡ž¢²š²¥ˆ± ‡ «§± ” ž§À£²Ç „´ ” §h ² —³­¢h ² ‡Ä£ ˆ°Ã«i œ¹i ­ ³™§¢²£Â£‡ž¢²š²¥ˆ± ‡ «§± ” —±È § ›£°À—¨¢­¡£± š ª›ªŠ ˆ¶ ‡ Ĕi Š±  Š§™„¸ “ «¡­À£“¹ ¨£µ ª ¡´ • ­”µ • ›£°˜²™Š¡£¡Â£‡ž¢²š²¥¨¹ ™ ¢l  £‡ ž¢²š²¥—±È§Ä›‹¶È‡À£²ÇŠ„”µ¡²—µÈžµÈÀ£“¹Ç¢­¡£±š—µÈˆ°¡²£h§¡”i§¢ ²£›£°ª²™± š ™²¢Áž—¢l ª ²˜²£“ª¸ ‚ ˆ± ‡ «§± ” ‹¶È ‡ Ĕi £± š ²£Á•h ‡ •±É ‡ À›s™œ¹i­³™§¢²£ª³™±‡²™ª²‚² ª›ªŠ £°”±šˆ±‡«§±” Á¡i¡µ„¸“«¡­§´™±¢¡² ­¢¹hÁ¥i§Ç­²ˆˆ°Ä¡hÀžµ¢‡ž­ À™·È­‡ˆ²À›s™‡²™—µÈ¡µ‚­šÀ‚•§i²‡‚§²‡¡² ˆ¶‡ ĔiŠ±Š§™™²¢Áž—¢l§µ£°§±’™l  ž±™˜l„£¸‘ ­”µ•™²¢Áž—¢lª²˜²£“ª¸‚ˆ±‡«§±” «¥²¢ˆ± ‡ «§± ” ‹¶È ‡ ‚“°™±É ™ ³¥± ‡ ¡µ ‚h ² §§h ² –¹  —²š—²¡Ã«i Ä ›À›s ™ £­‡­˜´ š ”µ  £¡ ԁ£¡«™¶È ‡ ف£°—£§‡ª²˜²£“ª¸ ‚  Á¡i •i ­ ‡ÃŠi „ §²¡ž¢²¢²¡«¥²¢„£±É ‡  ª¸ ” —i ² ¢„¸ “ «¡­§µ £ °§± ’ ™l Ç • ¥‡¡²£± š •³Á«™h ‡ —µÈ ˆ °•i ­ ‡›£°ª²™™²¢Áž—¢l ª²˜²£“ª¸ ‚ ˆ± ‡ «§± ” —±È § ›£°À—¨Ã™ª›ªŠ ٔi ² ™²£›£°ª²™± š Š¸ ¡ Š™Á¥° ›£°Š²„¡ª¸ ‚  ²ž À£²Ç  Š„”µ ­µ  ÀŠh ™ ± ™ —µÈ Ä ”i „¸ “ ­£ˆ´ • •l  š³£¸ ‡ ª¸ ¥ ª§± ª ”´Ì ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

123


อดี ต รองผู้ อ ำนวยการกองทุ น เพื่ อ การลงทุ น ทางสั ง คม ซึ่ ง เป็ น โครงการ สนั บ สนุ น ขนาดใหญ่ มี ง บประมาณถึ ง 4,800 ล้ า นบาทเพื่ อ ช่ ว ยภาคประชา สังคมหลังวิกฤตเศรษฐกิจในประเทศไทย แม้เธอจะอยู่ในภาคเอกชนและไม่ คุ้นเคยกับงานสาธารณสุขแต่ก็ยินยอมมาช่วยงานที่ สปสช. ผมพู ด ได้ ว่ า ที ม ที่ ม าอยู่ ร่ ว มกั น ที่ ส ปสช. นี้ เ ป็ น ที ม ที่ แ ข็ ง แกร่ ง มี ประสบการณ์ที่สำคัญคือ มีหัวใจต้องการสร้างสังคมที่ดีร่วมกัน ในระดั บ พื้ น ที่ ซึ่ ง สปสช. จะต้ อ งขยายหน่ ว ยงานออกไปเพื่ อ ให้ เ กิ ด การประสานงานที่ ดี ขึ้ น การก่ อ กำเนิ ด สำนั ก งานสาขาภู มิ ภ าคก็ ท ำให้ ต้ อ งมี การจัดคนอีกเช่นกัน ว่ากันตามจริงแล้ว สังคมไทยมีคนดีอยู่มาก แต่เราจะ ไปควานหาอย่ า งไรนั้ น เป็ น เรื่ อ งที่ ต้ อ งใช้ ค วามพยายาม และจะให้ ค นดี ที่ เ ป็ น ที่ ย อมรั บ มาอยู่ กั บ พวกเรานั่ น ก็ เ ป็ น ความพยายามที่ ย ากขึ้ น ไปอี ก แต่ ห ากมี ทีมที่แข็งแกร่งการขยายงานก็จะง่ายขึ้น ดังนั้นการระดมชักชวนก็ต้องเริ่มต้น ตั้ ง แต่ ส ำนั ก งานสาขาภู มิ ภ าคสาขาแรกซึ่ ง สำคั ญ มาก เนื่ อ งจากหากสาขา แรกได้ ค นที่ เ ป็ น ที่ ย อมรั บ มาอยู่ ก็ จ ะทำให้ ง านของ สปสช.ดี ขึ้ น ไปด้ ว ย ผมจึ ง ได้ ชั ก ชวนคุ ณ หมอศั ก ดิ์ ชั ย กาญจนวั ฒ นา อดี ต นายแพทย์ ส าธารณสุ ข จั ง หวั ด ที่ มี ผ ลงานผ่ า นมาหลายจั ง หวั ด จนเป็ น ที่ ย อมรั บ มารั บ ตำแหน่ ง คุ ณ หมอศักดิ์ชัยก็เป็นอดีตนักกิจกรรมเก่าของมหิดลเช่นกัน เคยร่วมงานกับผม สมั ย ผมเป็ น ผู้ น ำนั ก ศึ ก ษา แม้ คุ ณ หมอศั ก ดิ์ ชั ย จะไม่ ไ ด้ ล งพื้ น ที่ ที่ คุ ณ หมอ ต้องการคือ จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งคุณหมอมีภูมิลำเนาอยู่ที่นั่น แต่ต้องมา ลงที่ จั ง หวั ด ขอนแก่ น เนื่ อ งจากจั ง หวั ด ขอนแก่ น ถู ก คั ด เลื อ กเป็ น สาขา ภูมิภาคสาขาแรก คุณหมอศักดิ์ชัยก็ยินดีมาทำงานให้ สาขาที่สองที่จังหวัดเชียงใหม่ การคัดเลือกคนก็ยังใช้สูตรเดิมคือให้ ได้ ค นจากหลากหลายเครื อ ข่ า ย เมื่ อ เราได้ อ ดี ต นายแพทย์ ส าธารณสุ ข จั ง หวั ด มาเป็ น ผู้ อ ำนวยการสาขาแรกแล้ ว ก็ ค วรหาอดี ต ผู้ อ ำนวยการโรง พยาบาลใหญ่ ซึ่ ง อาวุ โ สเป็ น ที่ ย อมรั บ พี่ เ รณู ก็ ช่ ว ยชั ก ชวน พี่ เ ขมรั ศ มี ขุ น ศึ ก 124

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


เม็ ง ราย ซึ่ ง เป็ น อดี ต ผู้ อ ำนวยการโรงพยาบาลหลายแห่ ง และขณะนั้ น เป็ น ผอ.รพ.ศู น ย์ ล ำปางมาเป็ น ผู้ อ ำนวยการ ซึ่ ง พี่ เ ขมรั ศ มี ก็ รั บ ที่ จ ะมาอยู่ สปสช. เมื่อสามารถคัดเลือกคนทำงานที่เป็นที่ยอมรับได้สองสาขา สาขาอื่นๆ ก็ง่าย ขึ้ น ในการที่ จ ะชั ก ชวนคนดี ที่ เ ป็ น ที่ ย อมรั บ ให้ ม าอยู่ สปสช. เราจึ ง ได้ ค นดี ๆ ทยอยมาสมทบจนครบทุกสำนักงานภูมิภาคทั้ง 12 เขตในปัจจุบัน สำหรั บ วั ฒ นธรรมการทำงานใน สปสช. นั้ น ความตั้ ง ใจของผมที่ อยากสร้ า งมากก็ คื อ เรื่ อ งของความกลมเกลี ย วกั น ผมไม่ อ ยากให้ มี วัฒนธรรมที่เหลวแหลก เช่น การให้ร้ายกัน การแทงข้างหลัง การแตกเป็น ก๊กเป็นเหล่า ถึงจะมีเรื่องที่ต้องถกเถียงกันบ้างก็ให้เป็นการแลกเปลี่ยนที่เอา ความเห็นคนส่วนใหญ่เป็นหลัก นอกจากนี้ผมยังอยากให้เป็นองค์กรที่ถือว่า ทุ ก คนมี ค วามสำคั ญ ต่ อ องค์ ก ร มี ค วามภาคภู มิ ใ จที่ ม าอยู่ เ ป็ น ส่ ว นหนึ่ ง ของ องค์กรที่ดี มีประสิทธิภาพ การสร้ า งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า เป็ น เรื่ อ งที่ เ กิ ด ขึ้ น ได้ แต่ ก าร สร้ า งให้ เ ป็ น หลั ก ประกั น สุ ข ภาพที่ ดี นั้ น เป็ น เรื่ อ งที่ ท้ า ทาย ผมโชคดี ที่ ไ ด้ พ บ และร่ ว มงานกั บ คนจำนวนมากที่ มี แ นวคิ ด คล้ า ยกั น ถึ ง แม้ ว่ า อาจจะมี ร าย ละเอี ย ดต่ า งกั น บ้ า ง แต่ ก็ มี เ ป้ า หมายเดี ย วกั น การที่ มี เ ป้ า หมายเดี ย วกั น นี้ ทำให้ ก ารทำงานของเราทุ ก คนผสานเข้ า ด้ ว ยกั น กลายเป็ น พลั ง มหั ศ จรรย์ ที่ ก่ อ ให้ เ กิ ด เหตุ ก ารณ์ แ ละผลิ ต ผลแห่ ง การปฏิ รู ป ที่ เ พิ่ ม พู น ขึ้ น ตามวั น เวลาที่ ผ่านไป ทั้ ง ชี วิ ต การทำงานของผม แม้ จ ะมี อุ ป สรรคบ้ า งในบางช่ ว งของชี วิ ต แต่กับดรีมทีมที่ผมได้พบพานมาทั้งหมดนี้ ต้องบอกว่า ผมรู้สึกว่าผมเป็นคน โชคดีจริงๆ ที่ได้ทำงานร่วมกับทุกคน

125 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


บ ท ที่ 8

เพื่อน : มิตรภาพกับการให้ที่ ไม่มีเงื่อนไข ในการสำรวจผู้ ร อดชี วิ ต จากมะเร็ ง มี สิ่ ง ที่ น่ า สนใจคื อ การพบว่ า ผู้ ร อดชี วิ ต จากมะเร็ ง มั ก มี ก ารเปลี่ ย นแปลงและกลายเป็ น คนใหม่ ที่ มี พ ฤติ ก รรมและ ทั ศ นคติ ห ลายอย่ า งที่ ดี แ ตกต่ า งจากก่ อ นที่ จ ะพบว่ า ตนเองเป็ น มะเร็ ง พฤติ ก รรมและทั ศ นคติ ที่ ดี อ ย่ า งหนึ่ ง ที่ พ บก็ คื อ ผู้ ที่ ร อดชี วิ ต จากมะเร็ ง จะเป็ น คนที่ ใ ห้ ค วามรั ก แก่ ค นอื่ น ได้ โ ดยไม่ มี เ งื่ อ นไข (Unconditioned love) นั่ น ก็ คือให้โดยไม่คาดหวังสิ่งตอบแทนใดๆ จากการให้นั้น ๆ เป็นการให้ด้วยความรักที่หลุดพ้นจากสภาพปัจจุบันของสังคมที่ผู้คน มักจะคาดหวังจากกันและกันมากโดยมีอัตตาของตนเองเป็นที่ตั้ง แต่ ผู้ ร อดจากมะเร็ ง เหล่ า นั้ น จะมี พ ฤติ ก รรมที่ แ ตกต่ า งจากผู้ ค นโดย ทั่วไปในสังคม คือมีความสุขกับการให้โดยไม่คาดหวังว่าการให้ของตนนั้นจะ ต้องได้อะไรเป็นการตอบแทน 126

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต ���พ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


§h ² ± ™ •²¡ˆ£´ ‡ ²£Ã«i „ §²¡£±  ”¢Ä¡h ¡µ À ‡·È ­ ™Ä‚ Ä¡h „ ²”«§± ‡ ª´È ‡ •­šÁ—™ˆ²œ¹i £± š À›s ™ ª´È ‡ —µÈ ž šÀ«Ç ™ Ĕi ÀŠh ™ „§²¡£±  ‚­‡žh ­ Á¡h —µÈ ¡µ à «i ± š ¥¹  ª²¡µ—µÈ¡µÃ«i±š ££¢²«£·­ ££¢²—µÈ¡µÃ«i±šª²¡µ Àž·È­™£±—µÈ¡µÃ«i•h­±™Á¡iª±‡„¡ ›r ˆ ˆ¸ š± ™ ˆ°šh ¡ Àž²°œ¹i „ ™Ã«i À «Ç ™ Áh •± § ¡²‚¶É ™ žh ­ Á¡h š ²‡„™Ã™ª¡± ¢ ™µÉ Ç ¡µ  ²£ ëi „ §²¡£±  —µÈ „ ²”«§± ‡ ˆ²¥¹  ¡²‚¶É ™  ª²¡µ   ££¢²•h ² ‡Ç „ ²”«§± ‡ ˆ²­µ  c ² ¢ «™¶È‡¡²‚¶É™¯¥¯ Á•h À £²Ç ¢± ‡ „‡žš²£Ã«i ˆ ²„§²¡£±  —µÈ Ä ¡h ¡µ À ‡·È ­ ™Ä‚Ä”i à ™œ¹i „ ™—µÈ ¡µ ˆ´•Ãˆ”µ‡²¡ «²ˆ°§h²Ä›Á¥i§ ²£Ã«i”i§¢„§²¡£±—µÈÄ¡h¡µÀ‡·È­™Ä‚™±É™À›s™„§²¡ ª¸ ‚ —µÈ – ²§£Á¥°¢±È ‡ ¢· ™ Áh œ¹i à «i Á¡i §h ² •™ˆ°Ä¡h Ä ”i ­ °Ä£À›s ™ ²£•­šÁ—™Ç • ²¡ Á•h „ §²¡ª¸ ‚ ˆ²²£Ã«i ™µÉ À ­‡Ç À ´ ” „¸ “ ›£°Â¢Š™l Á h œ¹i à «i –¶ ‡ ‚™²”—µÈ Šh § ¢Ã™²£ ­¢¹h £ ­”‚­‡œ¹i —µÈ À ›s ™ ¡°À£Ç ‡ ”i § ¢‹É ³ ě ²£Ã«i —µÈ À ´ ” ˆ²„§²¡£±  —µÈ Ä ¡h ¡µ À ‡·È ­ ™Ä‚ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

127


จึงเป็นสิ่งที่ควรจะขยายให้มีการรับรู้และเรียนรู้มากขึ้น เพื่อจะได้ปรับเปลี่ยน พฤติกรรมที่นอกจากจะทำให้ผู้ให้มีความสุขมากยิ่งขึ้นแล้วยังทำให้สังคมโดย รวมอยู่ ร่ ว มกั น อย่ า งมี ค วามสุ ข เพราะผู้ ค นในสั ง คมต่ า งก็ ช่ ว ยเหลื อ กั น และ กัน ให้ความรักแก่กันและกันอย่างบริสุทธิ์ใจ ผมเองเป็ น คนที่ โ ชคดี ที่ มี เ พื่ อ นมากมาตั้ ง แต่ เ ด็ ก ยิ่ ง อายุ ม ากขึ้ น ต้องออกสังคมมากขึ้นก็ยิ่งมีเพื่อนมากเป็นผลตามมา แต่การมีเพื่อนมากไม่ ได้หมายความว่าจะทำให้เรามีความสุขเสมอไป เพราะคนที่มีเพื่อนมากก็อาจ รู้ สึ ก เปล่ า เปลี่ ย วเงี ย บเหงา หากเพื่ อ นที่ ต นมี นั้ น เป็ น เพื่ อ นที่ ค บหากั น อย่ า ง ฉาบฉวย ผิวเผินและไม่ได้ลึกซึ้ง ไม่ได้มีการแบ่งปันความคิด ไม่ได้ร่วมเป็น ร่วมตายในการต่อสู้จนมีความรู้สึกที่เชื่อมั่นต่อกัน แม้ ต นเองจะต้ อ งเสี ย สละผลประโยชนส่ ว นตั ว เพื่ อ เพื่ อ นก็ เ ต็ ม อก เต็มใจทำอย่างเต็มที่ อย่างที่เรียกกันว่า“เพื่อนตาย” บางคนอาจจะมี เ พื่ อ นตายเพี ย งไม่ กี่ ค น แต่ เ ขาก็ รู้ สึ ก อบอุ่ น และมี ความรู้ สึ ก ดี ก ว่ า การมี เ พื่ อ นจำนวนมากมายแต่ ห าเพื่ อ นตายไม่ ไ ด้ แ ม้ สั ก คน เดี ย ว อาจเป็ น เพราะผมมี เ พื่ อ นที่ ผ่ า นเหตุ ก ารณ์ ต่ อ สู้ ร่ ว มกั น มาหลายครั้ ง ใน ชีวิต ทำให้ผมเองรู้สึกโชคดีที่ผมมีเพื่อนในลักษณะที่เรียกกันว่า “เพื่อนตาย” อยู่ ห ลายคน กระบวนการรวมกลุ่ ม ที่ มี ป ระวั ติ ศ าสตร์ ย าวนานในการรู้ จั ก กั น โดยมี ก ารทำกิ จ กรรมที่ มี เ ป้ า หมายร่ ว มกั น หรื อ พู ด ง่ า ย ๆ คื อ มี อุ ด มคติ มี อุดมการณ์คล้ายกันจะทำให้คนเรามี “เพื่อนตาย”ได้เป็นจำนวนมาก ในหมู่ ข องเพื่ อ นๆ ที่ เ ติ บ โตมาด้ ว ยกั น กระบวนการกลุ่ ม ที่ มี กิ จ กรรม ร่ ว มกั น และมี เ ป้ า หมายเดี ย วกั น ที่ ผ มโชคดี ไ ด้ ร่ ว มอยู่ ด้ ว ยนั้ น ก็ คื อ “กลุ่ ม สามพราน” กลุ่มสามพรานเกิดจากการรวมตัวกันของชาวแพทย์ชนบททั้งใน อดี ต และปั จ จุ บั น ที่ ไ ด้ ท ำงานโดยมี เ ป้ า หมายร่ ว มกั น ในการพั ฒ นางาน สาธารณสุ ข ในชนบทและการพั ฒ นาสั ง คมโดยรวม มี ก ารพบปะรวมตั ว กั น อย่ า งสม่ ำ เสมอเดื อ นละ 1 ครั้ ง เพื่ อ แลกเปลี่ ย นความคิ ด และประสานการ 128

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ทำงานของแต่ละคน โดยมีผู้หลักผู้ใหญ่อย่าง ศ.นพ.ประเวศ วะสี เป็นผู้นำ ซึ่งหากไม่มีผู้ใหญ่เช่น อาจารย์ประเวศ กลุ่มสามพรานอาจจะไม่สามารถรวม ตั ว สม่ ำ เสมอประชุ ม ทุ ก เดื อ นมาได้ ถึ ง 20 ปี แ ละสมาชิ ก ของกลุ่ ม สามพราน ที่มาประชุมสม่ำเสมอที่สุดผู้หนึ่งก็คือ อาจารย์ประเวศนั่นเอง ผมคิ ด ว่ า แท้ ที่ จ ริ ง แล้ ว การรวมกลุ่ ม สามพรานขึ้ น นี้ ค งเป็ น วิ ธี ก าร หนึ่ ง ในการสร้ า งคนของอาจารย์ ป ระเวศ ผมเองได้ เ พื่ อ นจากคนกลุ่ ม นี้ ม าก ที่สุดและได้เรียนรู้เรื่องราวความรักและมิตรภาพระหว่างเพื่อนอย่างมากมาย แต่ ผ มจะขอเล่ า เฉพาะเรื่ อ งราวของเพื่ อ นบางคนให้ ฟั ง เป็ น ตั ว อย่ า งของ มิ ต รภาพและการให้ ที่ ไ ม่ มี เ งื่ อ นไขที่ เ กิ ด ขึ้ น ช่ ว งเวลาไม่ น านมานี้ เพราะหาก เล่าทั้งหมดก็คงต้องใช้เวลา และเรื่องราวก็จะยาวขึ้นมาก คุ ณ หมอวิ ชั ย โชควิ วั ฒ นเป็ น เพื่ อ นคนแรกที่ ผ มขอพู ด ถึ ง เนื่ อ งจาก เป็ น ทั้ ง เพื่ อ นและพี่ ที่ ใ ห้ ค วามอบอุ่ น แก่ น้ อ งเสมอทุ ก ครั้ ง ที่ น้ อ งมี ปั ญ หา พี่ วิ ชั ย เป็ น แบบอย่ า งของความเป็ น นั ก ต่ อ สู้ แ ก่ น้ อ งๆ และได้ แ สดงให้ เ ห็ น ถึ ง ความแน่วแน่ของการปฏิบัติตัวในการรับใช้สังคมและรับใช้ส่วนรวมมาตลอด ผมรู้ จั ก พี่ วิ ชั ย มาตั้ ง แต่ ส มั ย เป็ น นั ก ศึ ก ษา และตลอดหลายสิ บ ปี ที่ ไ ด้ รู้ จั ก กั น พี่ วิ ชั ย ได้ แ สดงให้ เ ห็ น ถึ ง มิ ต รภาพของการให้ อ ย่ า งไม่ มี เ งื่ อ นไขในหลาย เหตุ ก ารณ์ ที่ เ ราร่ ว มประสบกั น มา ความรั ก ความห่ ว งใย เป็ น สิ่ ง ที่ พี่ วิ ชั ย มี ใ ห้ กั บ ผมมาอย่ า งสม่ ำ เสมอ เมื่ อ ไม่ น านมานี้ เพื่ อ นๆ พี่ น้ อ งและครอบครั ว ได้ ช่ ว ยกั น จั ด งานเพื่ อ แผ่ เ มตตาจิ ต แก่ ผ มที่ ก ำลั ง ป่ ว ยด้ ว ยโรคมะเร็ ง ในวั น นั้ น พี่วิชัยประสบอุบัติเหตุข้อเท้าพลิกซึ่งก็เป็นเหตุผลที่ควรพักรักษาตัวอยู่ที่บ้าน แต่พี่วิชัยก็สู้อุตส่าห์เดินขากะเผลกมาร่วมในงานแผ่เมตตาจิตแก่ผม เรื่องที่ เล่ า นี้ อ าจเห็ น เป็ น เรื่ อ งเล็ ก น้ อ ย แต่ ส ำหรั บ ผมที่ ไ ด้ รั บ ความรั ก และความ ห่ ว งใยจากพี่ วิ ชั ย มาตลอด เหตุ ก ารณ์ เ ล็ ก ๆ นี้ เ ป็ น เครื่ อ งยื น ยั น และตอกย้ ำ ถึงมิตรภาพและการให้ที่ไม่มีเงื่อนไขที่พี่วิชัยมีให้กับน้องๆ อีกครั้งหนึ่ง ไม่ใช่แต่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ เท่านั้นที่พี่วิชัยให้ความใส่ใจกับน้องๆ แต่ 129 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


¡µ­µ«¥²¢À£·È­‡Á¥°š²‡À£·È­‡À›s™²£Áª”‡­­–¶‡„§²¡À›s™Àž·È­™—µÈž£i­¡ˆ° £h § ¡À›s ™ £h § ¡•²¢¢´ ™ ¢­¡Àªµ ¢ ª¥°›£°Â¢Š™l • ™À­‡—µÈ žµÈ §´ Š± ¢ Ĕi Á ª”‡­­ ‹¶È ‡ À£·È ­ ‡—µÈ œ ¡ˆ°Ä”i À ¥h ² •h ­ ěÀ›s ™ À«•¸  ²£“l —µÈ žµÈ §´ Š± ¢ ± š žµÈ ª¸ §´ — ¢l Ä ”i Á ª”‡ž£i ­ ¡± ™ –¶‡¡´•£ ²žÁ¥°²£Ã«i—µÈÁ¡iˆ°•i­‡Àªµ¢œ¥›£°Â¢Š™l‚­‡•™À­‡Ç¢´™¢­¡ „¸ “ «¡­ª¸ §´ — ¢l §´ š¸ ¥ œ¥›£°Àª£´  À›s ™ Àž·È ­ ™„™—µÈ ª ­‡—µÈ œ ¡ˆ°‚­ž¹ ” –¶ ‡ „¸ “ «¡­ª¸ §´ — ¢l « £· ­ žµÈ ª¸ §´ — ¢l À ›s ™ ™±  À£µ ¢ ™ˆš„“°Áž—¢¨²ª•£l £ ²¡²˜´ š ”µ ”¢Ä”i À µ ¢ £•´ ™´ ¢ ¡­± ™ ”± š «™¶È ‡ –· ­ À›s ™ ™±  À£µ ¢ ™À«£µ ¢ —­‡Ã™ª¡± ¢ —µÈ À £µ ¢ ™­¢¹h „“°À”µ ¢ §± ™ œ¡Ä¡h Ä ”i „ ²”§h ² žµÈ ª¸ §´ — ¢l ˆ °«± ™ «¥± ‡ ëi  £‡À£µ ¢ ™Áž—¢l ”¢Ä¡h ¢­¡À›s ™ ­²ˆ²£¢l Á ž—¢l « £· ­ Áž—¢l œ¹i À ŠµÈ ¢ §Š²Ášš—µÈ ™±  À£µ ¢ ™Áž—¢l À «£µ ¢  —­‡ªh§™Ã«h—³±™Á•h¥±š—¸h¡À—‡²™À›s™Áž—¢lŠ™š—¡²§h²›u h­™ —µÈ ˆ °À‚i ² ¡²—³‡²™ªh § ™¥²‡—µÈ  £°—£§‡ª²˜²£“ª¸ ‚ ”i § ¢„§²¡—µÈ ­ ¢¹h „ ™¥°Š±É ™ ›u±™Á¥°ª¡±¢«™¸h¡ Æ •h²‡Ç¡µ­±••²—µÈÁ£‡¥i² —³Ã«iœ¡±šžµÈª¸§´—¢lÀž´È‡ˆ°¡² £±Ã„£h±™À›s™Àž·È­™±™ˆ£´‡Æˆ±‡ÆÇÙ£°¢°›u—µÈœh²™¡²mě—²‡Ä¥–¶‡ ˆ°£¹i  ³¥± ‡ ¡i ² ™²™À§¥²–¶ ‡ ˆ°£¹i ™É ³ Ȅ™n À›s ™ ª¸   ²©´ • —µÈ ª °—i ­ ™–¶ ‡ „§²¡ ª± ¡ ž± ™ ˜l ‚ ­‡Àž·È ­ ™ Æ Ù«¡¹h ‚ ­‡À£²«¥²¢„™Ä”i À ›s ™ ­¢h ² ‡”µ  Àž£²°¢´È ‡ ¡µ ­ ²¢¸ ¡²‚¶É™„§²¡£¹iª¶À›s™Àž·È­™—µÈ«h§‡Ã¢±™Á¥°±™Ç¢´È‡¡µ¡²‚¶É™ 130

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ครั้ ง ที่ ผ มประทั บ ใจในความเป็ น เพื่ อ นของพี่ สุ วิ ท ย์ กั บ พี่ วิ ชั ย ที่ สุ ด ครั้ ง หนึ่ ง ก็ คื อ เมื่ อ พี่ สุ วิ ท ย์ ซึ่ ง ขณะนั้ น ทำหน้ า ที่ เ ป็ น มั น สมองของรั ฐ มนตรี ว่ า การ กระทรวงสาธารณสุขท่านหนึ่ง ท่านจะเรียกหาและใช้ให้คิดค้นงานต่าง ๆ ให้ เป็ น ประจำ ขณะนั้ น พี่ วิ ชั ย ก็ เ ป็ น รุ่ น พี่ ที่ รั ฐ มนตรี ว่ า การกระทรวงสาธารณสุ ข ท่ า นนี้ เ กรงใจและไว้ ว างใจมอบให้ เ ป็ น ที่ ป รึ ก ษาในงานสำคั ญ ๆ พี่ ทั้ ง สองจะ วางตั ว ช่ ว ยงานรั ฐ มนตรี ฯ ดั ง กล่ า วได้ เ ป็ น อย่ า งดี โดยที่ ยั ง คงความเป็ น ตั ว ของตั ว เอง ไม่ ไ ด้ อ่ อ นด้ อ ยคล้ อ ยตามในสิ่ ง ที่ ไ ม่ ถู ก ไม่ ค วร การที่ ข้ า ราชการ ประจำสามารถไ���ด้ ว ยกั น กั บ ข้ า ราชการการเมื อ งได้ เป็ น ที่ ย อมรั บ ของ ข้ า ราชการการเมื อ งและรั ก ษาความเป็ น ตั ว ของตั ว เองได้ ถื อ เป็ น สิ่ ง ที่ พ วกเรา ทุ ก คนมี ค วามพอใจและเต็ ม ใจในการที่ จ ะทุ่ ม เทกำลั ง กายให้ เพราะนโยบาย ที่ เ ป็ น ประโยชน์ กั บ ประชาชนจะเกิ ด มากขึ้ น และเป้ า หมายสุ ด ท้ า ยร่ ว มกั น ก็ คื อ ประชาชนมีความผาสุขและมีสุขภาพที่ดีขึ้น ในครั้งนั้นด้วยความที่รัฐมนตรีฯ เป็นนักการเมือง เมื่อออกไปเยี่ยม พื้ น ที่ แ ต่ ล ะพื้ น ที่ ก็ มั ก จะไปรั บ ปากที่ จ ะแก้ ไ ขเรื่ อ งความขาดแคลนที่ มั ก ถู ก ร้องขอ เช่น ตึก เตียง หรือห้องผ่าตัดให้กับพื้นที่โดยบางครั้งไม่ได้วิเคราะห์ ถึ ง ความเหมาะสม การไปรั บ ปากเช่ น นั้ น หมายความว่ า ต้ อ งมี ก ารใช้ ง บ ประมาณ ยิ่ ง ไปรั บ ปากมากก็ ยิ่ ง ต้ อ งใช้ ง บประมาณมาก ทั้ ง ๆ ที่ บ างจั ง หวั ด อาจจะมีทรัพยากรมากกว่าพื้นที่อื่นๆ เป็นจำนวนมากแล้ว แต่ก็อาจจะร้องขอ เนื่องจากในขณะนั้นๆ อาจจะมีปัญหาอยู่ในระดับโรงพยาบาลของตนเองและ ไม่ มี ก ารศึ ก ษาข้ อ มู ล ให้ ชั ด เจนจึ ง ไม่ ท ราบว่ า มี ท รั พ ยากรอยู่ เ พี ย งพอ ด้ ว ย ข้ อ มู ล ที่ ค ลาดเคลื่ อ นและคิ ด ว่ า งบประมาณในด้ า นการลงทุ น ที่ จ ะแก้ ไ ขความ ขาดแคลนทั้ ง หมดไม่ ว่ า จะเป็ น การเพิ่ ม เตี ย ง การเพิ่ ม ตึ ก การเพิ่ ม ห้ อ ง ผ่ า ตั ด ฯลฯ ให้ กั บ พื้ น ที่ จ ะอยู่ ที่ ส ำนั ก งานหลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ ห มด ทำให้รัฐมนตรีฯ ผู้นั้นเกิดความเข้าใจผิดและได้คุยกับผมในทำนองขอโอนงบ ประมาณราว 4,000 ล้านบาท ให้กับสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข 131 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


ผมได้ เ รี ย นท่ า นรั ฐ มนตรี ฯ ว่ า งบประมาณในส่ ว นที่ ส ำนั ก งานหลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ มี นั้ น มี ค ณะกรรมการซึ่ ง ประกอบไปด้ ว ยผู้ แ ทนจาก ภาคี ทุ ก ภาคส่ ว นเป็ น ผู้ พิ จ ารณาดู แ ลจั ด สรรอย่ า งเป็ น ขั้ น ตอนเพื่ อ ให้ เ กิ ด ความโปร่งใส และตอบสนองต่อความจำเป็นจริง ๆ ของทุกพื้นที่ทั่วประเทศ ไม่ ใ ห้ ก ระจุ ก อยู่ เ ฉพาะที่ ใ ดที่ ห นึ่ ง และส่ ว นใหญ่ มี แ ผนการจั ด สรรในลั ก ษณะ ระยะยาวเช่น แผน 5 ปี เป็นต้น คงไม่สามารถที่จะโอนให้กับสำนักงานปลัด กระทรวงได้ ประกอบกั บ งบประมาณในส่ ว นของการลงทุ น ใหม่ ๆ ก็ มี อ ยู่ กระทรวงสาธารณสุ ข ซึ่ ง ท่ า นสามารถจั ด สรรงบประมาณในส่ ว นนั้ น ได้ อ ยู่ แ ล้ ว อย่ า งไรก็ ต ามคำชี้ แ จงผมอาจจะยั ง ไม่ เ ป็ น ที่ ก ระจ่ า งดี พ อ จึ ง ทำให้ ป ระเด็ น นี้ ทำท่าจะกลายเป็นเรื่องที่ขัดแย้งกันระหว่างผมกับรัฐมนตรีฯ พี่วิชัยและพี่สุวิทย์ ซึ่งช่วยงานรัฐมนตรีฯ อยู่ในตอนนั้นทราบนิสัยผม ดี ว่าผมคงไม่ยอมและได้เคยเห็นผมต่อสู้กับผู้มีอำนาจในเรื่องคล้าย ๆ กัน มาแล้ ว ได้ แ สดงให้ เ ห็ น ถึ ง มิ ต รภาพของการให้ ที่ ไ ม่ มี เ งื่ อ นไขโดยบอกกั บ ผม ว่ า หากว่ า ต้ อ งขั ด แย้ ง กั น จริ ง ทั้ ง สองคนพร้ อ มจะถอนตั ว จากการสนั บ สนุ น งานรั ฐ มนตรี ฯ และพร้ อ มที่ จ ะมายื น อยู่ ข้ า งผม เหตุ ก ารณ์ ค รั้ ง นั้ น ทำให้ ผ ม รู้ สึ ก มี ค วามอบอุ่ น ใจที่ เ พื่ อ นแม้ จ ะได้ รั บ ความไว้ ว างใจจากผู้ มี อ ำนาจในขณะ นั้ น แต่ ก็ พ ร้ อ มที่ จ ะสละสิ่ ง ที่ ต นมี แ ละได้ รั บ อยู่ ก ลั บ มาสนั บ สนุ น เพื่ อ น มายื น เคียงข้างเพื่อนที่อาจจะรู้สึกเหงาและโดดเดี่ยวที่จะต้องขัดแย้งกับผู้มีอำนาจ แต่เพียงลำพัง เดชะบุญที่ภายหลังรัฐมนตรีฯ สาธารณสุขท่านดังกล่าวได้รับ ทราบข้ อ มู ล จากหลายแหล่ ง รวมทั้ ง จากพี่ สุ วิ ท ย์ แ ละมี ค วามเข้ า ใจที่ ถู ก ต้ อ ง มากขึ้น จึงวางมือไม่มายุ่งเกี่ยวกับงบของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่ง ชาติ อี ก ทำให้ ค วามขั ด แย้ ง หายไป ความสั ม พั น ธ์ ข องรั ฐ มนตรี ฯ ท่ า นนี้ กั บ ผมและกลุ่ ม ก็ ดี ขึ้ น มาเป็ น ลำดั บ แม้ จ นถึ ง ปั จ จุ บั น ก็ ยั ง มี ก ารติ ด ต่ อ กั น เป็ น ครั้งคราว คุณหมอศิริวัฒน์ ทิพย์ธราดลเป็นเพื่อนคนถัดไปที่ผมอยากจะพูดถึง 132

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ผมเจอพี่ศิริวัฒน์ครั้งแรกที่จังหวัดศรีสะเกษ เมื่อไปทำงานในชนบทใหม่ ๆ พี่ ศิริวัฒน์ได้แสดงให้เห็นถึงความไม่เกรงกลัวต่ออำนาจของผู้บริหารตั้งแต่ครั้ง นั้ น โดยขั ด แย้ ง กั บ การใช้ อ ำนาจบริ ห ารในการกระจายแพทย์ ใ นพื้ น ที่ จั ง หวั ด ศรี ส ะเกษโดยที่ ไ ม่ ฟั ง ข้ อ มู ล และความเห็ น ของผู้ ป ฏิ บั ติ ง าน และมาพบ “ความใจถึ ง ” ในการต่ อ สู้ กั บ อำนาจของผู้ บ ริ ห ารที่ ไ ม่ เ ป็ น ธรรมอี ก ครั้ ง หนึ่ ง ก็ เมื่อเกิดความขัดแย้งในการแต่งตั้งผู้บริหารส่วนกลางในกระทรวง พี่ศิริวัฒน์ เป็ น คนพู ด น้ อ ยแต่ ต่ อ ยหนั ก เป็ น คนรั ก เพื่ อ น หากเห็ น ว่ า เพื่ อ นต้ อ งลำบาก จากการทำงานเพื่อส่วนรวมก็จะไม่เคยนิ่งดูดาย ในครั้งนั้นพี่ศิริวัฒน์ได้แสดง ถึงมิตรภาพที่มีให้เพื่อนโดยไม่มีเงื่อนไข โดยเป็นข้าราชการภูมิภาคคนแรกที่ ไม่ เ กรงกลั ว อำนาจบริ ห ารส่ ว นกลางออกมายื น ประท้ ว งอยู่ แ ถวหน้ า เป็ น กอง หน้ า กล้ า ตายอย่ า งใจถึ ง เช่ น เดี ย วกั บ ที่ อ อกมาเป็ น กองหน้ า ในการต่ อ สู้ กั บ นั ก การเมื อ งในเรื่ อ งการทุ จ ริ ต ยาที่ อื้ อ ฉาวของกระทรวงสาธารณสุ ข และใน ครั้ ง ที่ รั ฐ มนตรี ฯ สาธารณสุ ข เข้ า ใจข้ อ มู ล ผิ ด และมี ป ระเด็ น ขั ด แย้ ง กั บ ผม พี่ ศิ ริ วั ฒ น์ ก็ เ ป็ น คนที่ ส นิ ท และเป็ น ที่ ไ ว้ ว างใจของรั ฐ มนตรี ท่ า นนั้ น เช่ น กั น หาก ในครั้ ง นั้ น เกิ ด ความขั ด แย้ ง กั น ขึ้ น ผมก็ เ ชื่ อ ว่ า พี่ ศิ ริ วั ฒ น์ ก็ ค งจะมายื น อยู่ ข้ า ง ผมและสนับสนุนผม ดีไม่ดีอาจจะแสดงออกเป็น “กองหน้ากล้าตาย” แบบ ที่ พี่ เ ขาเคยแสดงมาโดยตลอด พวกเรานั บ ถื อ พี่ ศิ ริ วั ฒ น์ ทุ ก คนในฐานะที่ มี ความกล้าและมักจะออกโรงเป็น “กองหน้ากล้าตาย” ที่ออกมาสู้กับความไม่ เป็นธรรมหน่วยแรกเสมอ คุณหมออำพล จินดาวัฒนะเป็นเพื่อนที่แทบจะเรียกได้ว่าเป็นคู่แฝด ของคุ ณ หมอสุ วิ ท ย์ วิ บุ ล ผลประเสริ ฐ เนื่ อ งจากไม่ ว่ า จะมี ปั ญ หาอะไรทั้ ง คู่ จ ะ ออกโรงด้ ว ยกั น และปรึ ก ษากั น เสมอ จนเป็ น ที่ ป ระจั ก ษ์ แ ก่ ค นทั่ ว ไป ระยะ หลั ง ๆ พี่ สุ วิ ท ย์ มี ค วามสุ ขุ ม รอบครอบมากขึ้ น มี จิ ต วิ ญ ญาณแห่ ง ความเป็ น ผู้ ให้ ม ากขึ้ น ตามวั ย วุ ฒิ ที่ ม ากขึ้ น และหั น มาเน้ น บทบาทตนเองในด้ า นวิ ช าการ โดยช่วยเหลือทุกๆ คนทุกๆ ฝ่าย ทำให้ “คู่แฝด” มีกิจกรรมที่แยกกันออกไป 133 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


—³¡²‚¶É ™ ق“°—µÈ žµÈ ­ ³ž¥¡µ š —š²—À›s ™ œ¹i £± š œ´ ” Š­šÃ™²£À„¥·È ­ ™Ä«§Àž·È ­ ëi À ´ ” ž£šª¸ ‚  ²žÁ«h ‡ Š²•´ ‹¶È ‡ •i ­ ‡–· ­ §h ² À›s ™ œ¥‡²™Š´É ™ š§l Á ”‡‚­‡ žµÈ­³ž¥—µÈ™h² ¹¡´Ãˆ—µÈª¸” Àž£²°ª²¡²£–œ¥±”±™À„¥·È­™Ä«§ˆ™ ž£šª¸‚ ²ž Á«h ‡ Š²•´ œh ² ™„§²¡¢²¥³š²ˆ™¥²¢À›s ™ Ž«¡²¢—µÈ ¡µ  ²£”³À™´ ™ ²£ ٗµÈª¸” œ¡À­‡Ä”i£±š¡´•£ ²žÁ¥°²£Ã«iˆ²žµÈ­³ž¥¡²•¥­” —µÈª³„±—µÈª¸” „·­ ²£Ã«i­ ±¢—µÈžµÈ­³ž¥¡µÃ«iÀª¡­À¡·È­²£—³‡²™¡µ„§²¡‚±”Á¢i‡±™ ‹¶È‡Ç¡± ¡µ ‚¶É ™ ­¢¹h À ª¡­À›s ™ ›•´ ²£Ã«i ­  ± ¢ ™µÉ À ­‡—µÈ — ³Ã«i ¡´ • £ ²ž‚­‡À£²„‡­¢¹h Á ¥° ¢±‡Šh§¢À«¥·­±™Ä”iÀª¡­¡² „¸“«¡­ª¡¨±”´Ì Š¸“«£±¨¡´Ì À›s™Àž·È­™£±‚­‡œ¡•±É‡Á•hª¡±¢™±¨¶©² À›s ™ ™±  ¨¶  ©²—µÈ À ›s ™ Ášš­¢h ² ‡Ã™”i ² ™§´ Š ²²£ À™·È ­ ‡ˆ²ˆš¡± ˜ ¢¡›¥²¢À›s ™ ™±  À£µ ¢ ™Á¥°ª­šÄ”i —¸ ™ À¥h ² À£µ ¢ ™«¥§‡«£· ­ —µÈ À £µ ¢ ± ™ §h ² m—¸ ™ „´ ‡ ªl n Á•h Á—™—µÈ ˆ °­­Ä›¨¶  ©²•h ² ‡›£°À—¨Ã™›£°À—¨Ã”Ç Ä ”i • ²¡«¥±  À“‘l —µÈ À ›t ” §i²‡‚§²‡‚­‡—¸™À¥h²À£µ¢™«¥§‡Á•h¥±šÀ¥·­¨¶©²Áž—¢lٛ£°À—¨Àž£²° ¡µ ­¸ ” ¡²£“l Á ™h § Á™h —µÈ ˆ °—³‡²™Àž·È ­ ²£ª²˜²£“ª¸ ‚ ي™š— „¸ “ «¡­ ª¡¨±  ”´Ì À ›s ™ ™±  §´ Š ²²£—µÈ ¡µ „ §²¡£±  ل§²¡£¹i  ¡µ „ §²¡ª²¡²£–ف²£ §´ À „£²°«l Á ¥°ª± ‡ À„£²°«l ­ ¢h ² ‡«²•± § ˆ± š ¢² Á¥°—µÈ ª ³„±  „· ­ ¡µ „ §²¡‹·È ­ ª± • ¢l 134

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


สูงในการเสนอทางวิชาการ ไม่ได้เอาความเก่งมาบิดเบือนข้อมูลทางวิชาการ เพื่ อ เป็ น ประโยชน์ กั บ ตนเองหรื อ งานของตนเลย เวลาที่ มี เ รื่ อ งยากๆ ที่ ต้องการความรู้ความสามารถในการวิเคราะห์ศึกษา หากได้คุณหมอสมศักดิ์ มาร่ ว มด้ ว ยก็ จ ะทำให้ เ กิ ด ความกว้ า งและลึ ก ซึ้ ง ที่ จ ะเป็ น ประโยชน์ อ ย่ า งมาก ต่อการมองและพิจารณาปัญหา แม้คุณหมอสมศักดิ์จะมีภารกิจมากมายโดย เฉพาะจากต่ า งประเทศเนื่ อ งจากมั ก จะถู ก เชิ ญ ไปประชุ ม หรื อ ทำงานอยู่ บ่ อ ยๆ แต่ ก็ พ ร้ อ มที่ จ ะเป็ น ผู้ ใ ห้ แ ก่ เ พื่ อ นคนอื่ น ๆอยู่ เ สมอ เป็ น ผู้ ที่ มี ค วามสุ ข ใน ตนเอง ไม่มีความทะเยอทะยานในด้านอำนาจและตำแหน่งหน้าที่การงานกับ คนอื่ น ๆ จึ ง เป็ น ที่ รั ก ของทุ ก คนรวมกั บ ความที่ เ ป็ น คนเก่ ง ในด้ า นวิ ช าการที่ ใ ห้ ความช่วยเหลือกับงานหลายๆ ด้าน จึงเป็นที่ยอมรับจากคนหลายวงการโดย เฉพาะจากมหาวิ ท ยาลั ย กั บ ผมเองนอกจากจะเป็ น เพื่ อ นรั ก ตั้ ง แต่ นั ก ศึ ก ษา ดังกล่าว ก็ได้แสดงให้เห็นถึงมิตรภาพของการให้ที่ไม่หวังผลตอบแทนต่อผม หลายๆ ครั้ ง โดยเฉพาะเมื่ อ ผมรั บ ผิ ด ชอบงานหลั ก ประกั น สุ ข ภาพและใน ระยะหลังเมื่อผมเกิดเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา คุ ณ หมอชู ชั ย ศุ ภ วงศ์ เป็ น เพื่ อ นรุ่ น เดี ย วกั บ ผมเช่ น กั น แต่ ต่ า ง สถาบั น แต่ ง งานกั บ คุ ณ หมอพรทิ พ ย์ ซึ่ ง เป็ น เพื่ อ นสนิ ท ของผมและคุ ณ หมอ สมศั ก ดิ์ ตั้ ง แต่ ส มั ย เป็ น นั ก ศึ ก ษา คุ ณ หมอชู ชั ย เป็ น นั ก เคลื่ อ นไหวที่ เ น้ น ใน เรื่องของธรรมาภิบาลและพร้อมที่จะออกมาต่อสู้เมื่อมีความไม่เป็นธรรมเกิด ขึ้ น ยิ่ ง ความไม่ เ ป็ น ธรรมนั้ น เกิ ด ขึ้ น กั บ เพื่ อ นที่ ท ำงานเพื่ อ ส่ ว นรวมก็ ยิ่ ง ออก มาต่อสู้อย่างเข้มแข็ง เป็นนักสู้ที่เรียกได้ว่าเหนียวแน่นและไม่ยอมคอยไม่ว่า อยู่ ใ นสถานะที่ ไ ด้ เ ปรี ย บหรื อ เสี ย เปรี ย บ เมื่ อ ได้ พิ สู จ น์ ร่ ว มเป็ น ร่ ว มตายกั บ เพื่ อ นในการต่ อ สู้ กั บ ความไม่ เ ป็ น ธรรมหลายครั้ ง จึ ง เป็ น ที่ ย อมรั บ และลึ ก ซึ้ ง ในมิ ต รภาพในการกล้ า ต่ อ สู้ กล้ า เสี ย สละกั บ เพื่ อ นหลายๆคน เป็ น ผู้ ที่ อ ยู่ เบื้ อ งหลั ง ของคนสร้ า งประวั ติ ศ าสตร์ ร วบรวมรายชื่ อ ของประชาชนได้ ถึ ง 6 ล้ า นรายชื่ อ เพื่ อ สนั บ สนุ น ในการรณรงค์ ต่ อ สู้ กั บ พิ ษ ภั ย ของบุ ห รี่ ซึ่ ง เป็ น การ 135 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


รณรงค์เคลื่อนไหวที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์การสาธารณสุขไทย ซึ่งมีส่วน สำคั ญ ในการทำให้ ป ระเทศไทยประสบความสำเร็ จ ในการรณรงค์ เ พื่ อ การไม่ สู บ บุ ห รี่ จ นเป็ น แบบอย่ า งไปทั่ ว โลก ระยะหลั ง ๆ ออกไปทำงานทางด้ า นสิ ท ธิ มนุษยชนก็ได้เชื่อมโยงเรื่องสิทธิมนุษยชนกับเรื่องสุขภาพ โดยเฉพาะในกลุ่ม ผู้ด้อยโอกาส ผู้หญิงและเด็ก คุ ณ หมอโกมาตร จึ ง เสถี ย รทรั พ ย์ เป็ น เพื่ อ นรุ่ น น้ อ งที่ ร่ ว มงานมา ตั้ ง แต่ ส มั ย เป็ น แพทย์ ช นบทอยู่ ที่ โ คราชด้ ว ยกั น โดยได้ ร่ ว มกั น บุ ก เบิ ก งาน สาธารณสุ ข มู ล ฐานซึ่ ง เป็ น งานที่ ท ำร่ ว มกั น ใน 4 อำเภอคื อ บั ว ใหญ่ ที่ ผ มอยู่ อำเภอสู ง เนิ น ที่ ห มอสำเริ ง แหยงกระโทกทำอยู่ อำเภอประทายที่ ห มอสม ศักดิ์ทำ และที่อำเภอชุมพวงซึ่งหมอโกมาตรทำอยู่กับคุณหมอรวินันท์ (หมอ โต๋ ว ) และหมอบุ ษ กร (หมอป๋ อ ง) เป็ น คนที่ ส นใจงานสุ ข ภาพชุ ม ชนอย่ า ง จริ ง จั ง “หมอโก” กั บ ผมได้ ร่ ว มงานกั น มาในฐานะเพื่ อ นจนมาเป็ น ฐานะผู้ ใ ต้ บั ง คั บ บั ญ ชาที่ ก องแผนงานเมื่ อ ครั้ ง ที่ ผ มเป็ น ผู้ อ ำนวยการ หมอโกมาตรที่ ไ ด้ แสดงให้ เ ห็ น ถึ ง มิ ต รภาพของการให้ ที่ ไ ม่ ห วั ง อะไรตอบแทนกั บ ผมมาโดย ตลอด เพราะไม่ ว่ า ผมจะมี อ ะไรคุ ณ หมอโกมาตรช่ ว ยไม่ ว่ า จะเป็ น เวลาใด หรื อ มี ง านอื่ น ๆ มากมายแค่ ไ หน ก็ มั ก เต็ ม ใจจะมาช่ ว ยเหลื อ ทุ่ ม เทโดยไม่ เกี่ ย งงอน แม้ จ ะเป็ น เรื่ อ งที่ ไ ม่ ไ ด้ อ ยู่ ใ นหน้ า ที่ รั บ ผิ ด ชองโดยตรงก็ ต าม เช่ น การไปช่วยเหลือคุณหญิงสุพัตรา มาศดิตถ์ และคุณโสภณ สุภาพงษ์ ในการ ก่อตั้งมูลนิธิสื่อสร้างสรรค์ หรือการมาร่วมก่อตั้งสถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา โดยการชั ก ชวนของ อ.ประเวศ วะสี ซึ่ ง ผมต้ อ งรั บ หน้ า ที่ ใ นการผลั ก ดั น และ ก่อตั้งสถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา เพื่อให้การสนับสนุนการพัฒนาชุมชนโดย ภู มิ ปั ญ ญาของท้ อ งถิ่ น มี ผู้ ห ลั ก ผู้ ใ หญ่ อ ย่ า ง อ. เสน่ ห์ จามริ ก อ.ไพบู ล ย์ วั ฒ นศิ ริ ธ รรม อ.ระพี สาคริ ก เป็ น ผู้ ส นั บ สนุ น โดยเป็ น กรรมการสถาบั น ให้

ตั้งแต่ตอนต้น คุ ณ หมอโกมาตร ซึ่ ง เป็ น ผู้ ห นึ่ ง ที่ มี ค วามลึ ก ซึ้ ง และสนใจในภู มิ 136

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


›r  ²—i ­ ‡–´È ™ Á¡i ˆ °¡µ ž £ª§££„l ªh § ™•± § ٔi ² ™²£—³‡²™¨´ ¥ ›° «¡­ ¡²•£Ç ¡±  Ä¡h ¢ ­¡—³‡²™Ã«i à „£‡h ² ¢Æ Á•h « ¡­Â¡²•£Ç À ›s ™ œ¹i ­ ­Ášš À„£·È ­ ‡«¡²¢‚­‡ª–²š± ™ —µÈ ¢± ‡ Êi À ›s ™ •£²ª±  ¥±  ©“l ‚ ­‡ª–²š± ™ ¡²ˆ™–¶ ‡ ›rˆˆ¸š±™ —µÈˆ£´‡Á¥i§„¸“«¡­Â¡²•£ Ä¡hÀžµ¢‡Á•h­­Ášš•£²ª±¥±©“l‚­‡ ª–²š± ™ À—h ² ™±É ™  Á•h À ›s ™ „™ˆ± ” —³›d ² ¢Ä¡i Š·È ­ Á¥°ª±  ¥±  ©“l ‚ ­‡ª–²š± ™ ”¢ ¥‡—¸™Ä›À”´™À¥·­‹·É­Ä¡iˆ²Á–§¢h²™ ¹À‚²—­‡ ™³Ä›Ã«iŠh²‡Á°ª¥±ˆ™›d²¢ •´ ” ­¢¹h ± š •¶  ª–²š± ™ ¡²ˆ™–¶ ‡ ›r ˆ ˆ¸ š± ™ À›s ™ ²£—³‡²™Â”¢Ä¡h « §± ‡ ­°Ä£ •­šÁ—™À¥¢Á¡i Á •h Š·È ­ Àªµ ¢ ‡ Á¡i ˆ ™›r ˆ ˆ¸ š± ™ œ¡ÀŠ·È ­ §h ² ˆ°¡µ À ˆi ² «™i ² —µÈ « £· ­ Á¡iÁ•h££¡²£ª–²š±™ˆ³™§™™i­¢¡²—µÈ—£²š§h²•£²ª±¥±©“l £§¡—±É‡›d²¢ Ä¡i—µÈ•´”­¢¹h«™i²ª–²š±™™±É™„¸“«¡­Â¡²•£À›s™œ¹i­­ÁššÁ¥°ˆ±”—³‚¶É™ À¡·È ­ „¸ “ «¡­Â¡²•£¡µ  ­²ªÄ›¨¶  ©²•h ­ —µÈ ª «£±  ­À¡£´  ²ˆ™ˆš ›£´  ²À­”i ² ™¡²™¸ © ¢§´ — ¢²¡² Á•h À ”´ ¡ œ¡„´ ” ˆ°Š§™Ã«i ¡ ²—³‡²™ —µÈ ª ³™±  ‡²™«¥±  ›£°± ™ ª¸ ‚  ²žÁ«h ‡ Š²•´ ª›ªŠ  ”i § ¢± ™ Á•h „¸ “ «¡­ ¡²•£Ä”iš­±šœ¡§h²À‚²¡µ„§²¡r™§h²ˆ°ÃŠi„§²¡£¹i—µÈěÀ£µ¢™¡²Àž·È­—³‡²™ §´Š²²£Ã™²£ª£i²‡„§²¡«¡²¢Ã«¡h‚­‡„³§h²ª¸‚ ²žÃ«i±š›£°Š²„¡Â¥œ¡ À­‡Š·È ™ Š¡± š ²£¡µ „ §²¡r ™ Á¥°•i ­ ‡²£Ã«i « ¡­Â¡²•£ª£i ² ‡„§²¡r ™ ëi ª³À£Ç ˆ ˆ¶ ‡ •± ” ª´ ™ Èġh Š §™„¸ “ «¡­Â¡²•£¡²—³‡²™—µÈ ª›ªŠ Á•h Ç à «i  ²£ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

137


สนับสนุนในขอบข่ายที่ผมสามารถทำได้เสมอ ในด้านส่วนตัวอยากจะบอกว่า คุณหมอโกมาตรนอกจะเป็นเพื่อนแล้วก็ถือเป็นน้องรักของผมคนหนึ่ง คุ ณ หมอสุ ภ กร บั ว สาย เป็ น เพื่ อ นที่ จ ะไม่ ก ล่ า วถึ ง ในที่ นี้ ไ ม่ ไ ด้ เนื่ อ งจากคุ ณ หมอสุ ภ กรได้ แ สดงออกถึ ง มิ ต รภาพของการให้ ที่ ไ ม่ มี เ งื่ อ นไขไป ในงานที่เกี่ยวข้องกับผมโดยตรงคืองานหลักประกันสุขภาพ ครั้งหนึ่ง ผมได้ รับการแต่งตั้งจากกระทรวงการคลังให้เป็นประธานคณะอนุกรรมการฯ จัดทำ ข้ อ เสนอที่ เ ป็ น รู ป ธรรมเพื่ อ ให้ เ ป็ น แผนแม่ บ ทการเงิ น การคลั ง เพื่ อ สั ง คม ซึ่ ง ผลักดันโดยคณะอาจารย์ประเวศ วะสี คุณไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม คุณโสภณ สุภาพงษ์ ในขณะที่ ดร.สุรเกียรติ์ เสถียรไทย เป็นรัฐมนตรีกระทรวงการคลัง หน้ า ที่ ข องคณะทำงานมี 2 เรื่ อ ง คื อ 1. ทำข้ อ เสนอที่ เ ป็ น รู ป ธรรมเพื่ อ

ส่ ง เสริ ม ให้ อ งค์ ก รภาคเอกชนมี ส่ ว นร่ ว มในการสร้ า งเสริ ม สุ ข ภาพอย่ า งกว้ า ง ขวางในขอบข่ายทั่วประเทศ และ 2. ทำข้อเสนอสำหรับการสร้างหลักประกัน สุขภาพแก่ประชาชนโดยเฉพาะผู้ที่ยากไร้ในสังคม ในการทำข้ อ เสนอทั้ ง สองดั ง กล่ า ว ผมได้ เ ชิ ญ อาจารย์ ป ระกิ ต วาที ส าธกกิ จ และคุ ณ หมอสุ ภ กร บั ว สายมาเป็ น แกนในข้ อ แรก เพราะทราบ ว่ า ขณะนั้ น มี แ นวความคิ ด ในการที่ จ ะจั ด ทำกองทุ น สร้ า งเสริ ม สุ ข ภาพใน ลั ก ษณะคล้ า ยกองทุ น Vichealth ในแคว้ น Victoria ประเทศออสเตรเลี ย

ที่ ใ ช้ ภ าษี บุ ห รี่ จ ากรั ฐ บาลมาเป็ น เงิ น ทุ น ในการดำเนิ น การขององค์ ก ร และใน ข้ อ ที่ ส อง ผมเป็ น แกนเองเนื่ อ งจากผมมี ร่ า งพระราชบั ญ ญั ติ ห ลั ก ประกั น สุ ข ภาพตุ น ไว้ ใ นกระเป๋ า อยู่ แ ล้ ว เมื่ อ สรุ ป ข้ อ เสนอได้ ทั้ ง หมด ผมจึ ง นำเสนอ ต่ อ คณะกรรมการตามแผนแม่ บ ทการเงิ น การคลั ง เมื่ อ สั ง คมซึ่ ง มี ป ลั ด กระทรวงการคลัง คือ หม่อมราชวงศ์ จตุมงคล โสณกุล เป็นประธาน โดย เสนอให้ มี พ ระราชบั ญ ญั ติ 2 ฉบั บ คื อ พระราชบั ญ ญั ติ ก องทุ น ส่ ง เสริ ม การ สร้างเสริมสุขภาพซึ่งนำเงินภาษีบุหรี่มาเป็นทุนในการดำเนินงานและพระราช บั ญ ญั ติ ห ลั ก ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ ซึ่ ง ใช้ เ งิ น ภาษี อ ากรมาเป็ น กองทุ น หลั ก 138

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ประกั น สุ ข ภาพแห่ ง ชาติ ภายหลั ง ปรากฏว่ า โชคดี ที่ ข้ อ เสนอทั้ ง 2 ไม่ ไ ด้ เ ป็ น เพียงข้อเสนอในกระดาษแต่ได้เกิดขึ้นจริง ๆ แม้ว่าจะเกิดในรัฐบาลต่อๆ มา คื อ กองทุ น ส่ ง เสริ ม การสร้ า งเสริ ม สุ ข ภาพเกิ ด ขึ้ น ในสมั ย คุ ณ ชวน หลี ก ภั ย เป็นนายกรัฐมนตรี มีคุณอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ รัฐมนตรีสำนักนายกรัฐมนตรีใน ขณะนั้ น เป็ น ผู้ ผ ลั ก ดั น โดยคณะรั ฐ มนตรี ท่ า นนายกชวนได้ เ พิ่ ม ให้ เ ก็ บ ภาษี สุ ร าด้ ว ยไม่ ใ ช่ เ ฉพาะภาษี บุ ห รี่ จนมาเกิ ด เป็ น กองทุ น สนั บ สนุ น การสร้ า ง เสริ ม สุ ข ภาพ หรื อ สสส. ในปั จ จุ บั น โดยประกาศใช้ ใ นตอนช่ ว งต้ น สมั ย รัฐบาล พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร ส่วนกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติได้ รับการผลักดันในช่วงรัฐบาล พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร มีรัฐมนตรีสาธารณสุข คื อ คุ ณ หญิ ง สุ ด ารั ต น์ เกยุ ร าพั น ธ์ และรั ฐ มนตรี ช่ ว ยสาธารณสุ ข คื อ นาย แพทย์สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี เป็นกำลังสำคัญในการผลักดัน ก่ อ นที่ จ ะเกิ ด ความสำเร็ จ ต่ า ง ๆ ก็ ต้ อ งผ่ า นความยากลำบากระดั บ หนึ่ ง ผมช่ ว ยคุ ณ หมอสุ ภ กร บั ว สายผลั ก ดั น กองทุ น สสส. คุ ณ หมอสุ ภ กร เห็ น ผมผลั ก ดั น พระราชบั ญ ญั ติ ห ลั ก ประกั น สุ ข ภาพโดยนั ก วิ ช าการส่ ว นใหญ่ ยั ง ไม่ ไ ด้ เ ห็ น ด้ ว ย ทำให้ ผ มพบอุ ป สรรคทั้ ง ในการทำความเข้ า ใจ ทั้ ง ในการที่ จะระดมนั ก วิ ช าการให้ ม าช่ ว ยคิ ด ช่ ว ยทำข้ อ เสนอที่ เ ป็ น วิ ช าการ คุ ณ หมอ สุ ภ กร ในฐานะที่ ข ณะนั้ น เป็ น รองผู้ อ ำนวยการสถาบั น วิ จั ย ระบบสาธารณสุ ข หรือ สวรส. จึงได้เสนอให้มีการตั้งคณะทำงานพัฒนาข้อเสนอการดำเนินการ หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โดยมีอาจารย์อัมมาร์ สยามวาลา ซึ่งกรุณามา เป็ น ประธานคณะทำงานชุ ด นี้ และด้ ว ยบารมี แ ละของความขยั น ขั น แข็ ง เอา จริ ง เอาจั ง อาจารย์ อั ม มาร์ ท ำให้ เ กิ ด ทั พ นั ก วิ ช าการมาช่ ว ยกั น คิ ด ช่ ว ยกั น จั ด ทำข้อเสนอ และได้ดำเนินการมาเป็นลำดับจนถึงปัจจุบัน คนทั่ ว ไปมั ก ไม่ รู้ เ รื่ อ งที่ คุ ณ หมอสุ ภ กรเป็ น ผู้ ช่ ว ยผลั ก ดั น นั ก วิ ช าการ ออกมาช่ ว ยพั ฒ นาข้ อ เสนอสำหรั บ การดำเนิ น งานหลั ก ประกั น สุ ข ภาพ สำหรั บ ผมถื อ ว่ า คุ ณ หมอสุ ภ กรได้ แ สดงมิ ต รภาพของการให้ ที่ ไ ม่ มี เ งื่ อ นไข 139 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


อย่ า งชั ด เจนให้ กั บ ผม โดยความตั้ ง ใจนั้ น ไม่ ใ ช่ เ พื่ อ ผม แต่ เ พื่ อ งานส่ ว นรวม มี เ ป้ า หมายที่ ป ระชาชนเป็ น สำคั ญ คุ ณ หมอสุ ภ กรอาจจะอยู่ เ บื้ อ งหลั ง ความ สำเร็ จ ของการดำเนิ น งานอี ก หลายเรื่ อ งโดยที่ ไ ม่ ไ ด้ มี ก ารรั บ รู้ จ ากสาธารณชน เลย เป็นการให้ที่ไม่มีเงื่อนไข และไม่ได้อยู่ที่เพื่อนที่จะได้รับมิตรภาพนั้น แต่ อยู่ ที่ ป ระชาชนส่ ว นรวมจะได้ ป ระโยชน์ อ ะไรหรื อ เปล่ า จากการให้ นั้ น ๆ ว่ า กั น ตามจริ ง สั ง คมมี ผู้ ใ ห้ ที่ ไ ม่ มี เ งื่ อ นไขอยู่ เ ป็ น จำนวนมาก และเพราะไม่ มี เงื่อนไข ไม่ต้องการคนยอมรับ ไม่ต้องการชื่อเสียงหรือสิ่งตอบแทนใด ๆ จึง ทำให้ไม่มีการแสดงตนของผู้ให้ออกมา สำหรับผมคิดและเชื่อว่า ยิ่งสังคมที่ มีมิตรภาพของการให้ที่ไม่มีเงื่อนไขต่อกันและกันมากเท่าไร สังคมโดยรวมก็ จะเป็นสุขอย่างแท้จริงมากขึ้นเท่านั้น นอกจากในกลุ่ ม สามพรานแล้ ว ผมได้ รั บ มิ ต รภาพการให้ ที่ ไ ม่ มี เงื่ อ นไขจากเพื่ อ นอี ก หลายคน ซึ่ ง จะขอกล่ า วเพื่ อ ขอบคุ ณ คุ ณ อุ้ ย (อุ ษ า ภัคสิริกุล) เป็นเพื่อนที่ต้องกล่าวขอบคุณ ณ ที่นี้ คุ ณ อุ้ ย เป็ น อดี ต ผู้ ป่ ว ยที่ เ กื อ บตายมาแล้ ว จากโรคที่ ต นเองเป็ น ซึ่ ง หมอบอกว่าอย่างมากจะอยู่ได้ไม่เกิน 6 เดือน ในภาวะที่ซึมเศร้า คุณอุ้ยได้ ปฏิ บั ติ ธ รรมและเข้ า หาพระธรรมอย่ ง ลึ ก ซึ้ ง คุ ณ อุ้ ย หายจากโรคและพ้ น จาก ความตายได้ คุ ณ อุ้ ย เธอเล่ า ให้ ฟั ง ว่ า เป็ น เพราะ “สติ ” เธอบอกว่ า เมื่ อ เธอ เริ่ ม รู้ สึ ก รู้ ตั ว ทั่ ว พร้ อ มเธอก็ ป ล่ อ ยวางกั บ การเจ็ บ ป่ ว ยของตนเองได้ แ ละมี ความมุ่ ง มั่ น ในการปฏิ บั ติ ต นใหม่ เช่ น ปรั บ ระบบการรั บ ประทานอาหารของ ตนเอง ออกกำลั ง กายด้ ว ยการฝึ ก ไทเก็ ก หรื อ การเคลื่ อ นไหวที่ ต้ อ งกำกั บ ด้ ว ยสติ ไ ปด้ ว ยเป็ น ประจำ อย่ า งน้ อ ยวั น ละ 3-4 ชั่ ว โมง เข้ า นอนแต่ หั ว ค่ ำ ฯลฯ เธอพยายาม ขอให้ ผ มทานอาหารแมคโครไบโอติ ก โดยถึ ง กั บ ลงทุ น ติ ด ต่ อ ร้ า น Lemon Farm ซึ่ ง มี บ ริ ก ารจั ด ทำอาหารแบบนี้ แ ละมี อ าสาสมั ค ร พร้ อ มจะมาทำอาหารให้ ท านที่ บ้ า นเป็ น เวลา 3-4 เดื อ น ผมได้ ล องทาน อาหารแมคโครไบโอติ ก เนื่ อ งจากผมเป็ น คนทานอะไรง่ า ยจึ ง มั่ น ใจว่ า คงจะ 140

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


ทานอาหารเหล่ า นี้ ไ ด้ แ ต่ พ อเอาเข้ า จริ ง อาจจะเป็ น เพราะผมยั ง มี จิ ต ใจที่ ไ ม่ แข็ ง แกร่ ง พอ หรื อ เพราะการมาลองให้ ผ มทานอาหารนี้ เ กิ ด ขึ้ น ในเวลาไม่ เหมาะสมเพราะผมอยู่ ใ นช่ ว งของการให้ เ คมี บ ำบั ด อาหารธรรมดาก็ ท านไม่ ได้อยู่แล้ว เมื่อมาเจออาหารแมคโครไบโอติก สุดท้ายก็ต้องยอมแพ้ แต่ คุ ณ อุ้ ย ก็ ไ ม่ ล ะความพยายาม เมื่ อ ไม่ ท านอาหารก็ ใ ห้ อ อกกำลั ง กายแทนโดยขอให้ผมออกกำลังกายเฉพาะที่มีสติ กับ ให้รู้ตัวทั่วพร้อมตลอด เวลาและจะช่วยให้โรคหาย เนื่องจากผมไม่เคยฝึกไทเก็กมาก่อน คุณอุ้ยถึง กั บ อาสามาสอนให้ ทุ ก วั น บั ง เอิ ญ เช่ น กั น ว่ า ช่ ว งที่ จ ะมาสอนอยู่ ใ นช่ ว งที่ ผ ม ให้ เ คมี บ ำบั ด หรื อ ไม่ ก็ อ ยู่ ใ นช่ ว งที่ ร่ า งกายมี อ าการปวด ทำให้ ก ารฝึ ก ดำเนิ น ไปอย่างไม่สม่ำเสมอ บางวันมาฝึกบ้าง บางวันมาฝึกช้า แต่คุณอุ้ยก็ไม่เคย แสดงความโกรธเคื อ ง ต่ อ ว่ า ต่ อ ขานหรื อ ไม่ พ อใจต่ อ ความไม่ ส ม่ ำ เสมอของ ผมเลย แม้คุณอุ้ยจะมาฝึกสอนถึงบ้านเพื่อให้ความสะดวกแก่ผมและภรรยา แต่ผมก็ไม่สามารถฝึกอย่างสม่ำเสมอจนเวลา 3-4 เดือนผ่านไป คุณอุ้ยไม่ แน่ ใ จว่ า ที่ เ ธออยากมาฝึ ก ให้ นั้ น เรารั บ ด้ ว ยความเกรงใจหรื อ ไม่ เธอจึ ง เปลี่ยนเป็นว่า วันไหนหรืออาทิตย์ไหนก็ตามที่ผมอยากฝึก เธอก็จะมาฝึกให้ ระยะเวลา 3-4 เดือนที่คุณอุ้ยได้พยายามฝึกให้ผมและเพื่อนอีกคน ซึ่ ง ผมชวนมาเพราะเป็ น โรคมะเร็ ง เหมื อ นกั น ผมได้ เ ห็ น ถึ ง มิ ต รภาพของการ ให้ที่ไม่มีเงื่อนไขจากคุณอุ้ยจริง ๆ เธอกับผมที่จริงก็อาจจะกล่าวได้ว่าไม่รู้จัก กันมาก่อน เป็นคนแปลกหน้า แต่เพียงเพราะผมเกิดเจ็บป่วยขึ้นมา เธอก็ได้ มาทุ่ ม เทให้ เ พี ย งนี้ ผมคิ ด ว่ า เธอเป็ น แบบอย่ า งของการอุ ทิ ศ ตนและการมี ไมตรี จิ ต มิ ต รภาพให้ ค นอื่ น โดยไม่ มี เ งื่ อ นไข เพราะเธอจะไม่ เ คยรู้ สึ ก โกรธ เคือง น้อยใจ หรือต้องการอะไรตอบแทนจากการที่เธอให้กับคนอื่นเลย คิด แต่เพียงว่า���ากผู้ป่วยทำได้แบบเธอ ก็อาจจะหายจากโรคที่ตนเองเป็นอยู่ได้ เธอบอกว่ า ผมเป็ น “คนเดื อ นตุ ล า” เช่ น เดี ย วกั บ เธอ และผมยั ง ทำ ประโยชน์ ใ ห้ สั ง คมได้ ม ากมาย เธอจึ ง ตั้ ง ใจช่ ว ยผมเพราะคิ ด ว่ า หากผมดี ขึ้ น 141 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


ผมก็คงจะสามารถทำประโยชน์ให้สังคมได้มาก จะเห็นได้ว่าลึก ๆ เป้าหมาย ของเธออยู่ที่สังคมโดยรวม คุ ณ มงคล ศิ ริ วั ฒ น์ หรื อ โม่ ง เป็ น อี ก คนที่ ผ มอยากกล่ า วถึ ง คุ ณ มงคลปั จ จุ บั น เป็ น อาจารย์ ส อนปรั ช ญาอยู่ ใ นคณะอั ก ษรศาสตร์ อยู่ ที่ มหาวิ ท ยาลั ย ศรี น คริ น ทรวิ โ รฒ อาจารย์ ส อนวิ ช าไทเก็ ก และปรั ช ญาตะวั น ออกแก่ นั ก ศึ ก ษา ที่ จ ริ ง อาจารย์ โ ม่ ง กั บ ผมรู้ จั ก กั น มาก่ อ นโดยอาจารย์ เ คย เป็ น อาสาสมั ค รที่ ท ำงานอยู่ ใ นหมู่ บ้ า นที่ ผ มรั บ ผิ ด ชอบสมั ย ที่ อ ยู่ โ รงพยาบาล ราษี ไ ศล อาสาสมั ค รที่ ท ำงานจนทางราชการในพื้ น ที่ ข ณะนั้ น เพ่ ง เล็ ง ว่ า เป็ น การเคลื่ อ นไหวของพรรคคอมมิ ว นิ ส ต์ แ ละมี เ รื่ อ งมี ร าวจนถึ ง กั บ รายงาน คุ ณ พ่ อ เสม ซึ่ ง ผมได้ เ ล่ า ไว้ ใ นตอน ร่ ม ใหญ่ กั บ แรงบั น ดาลใจ ก็ คื อ อาจารย์ โม่ ง นี้ เ อง เมื่ อ ออกจากการทำงานกั บ โรงพยาบาลราษี ไ ศล อาจารย์ โ ม่ ง ก็ กลับมาศึกษาต่อจนได้ปริญญา ทำงานอยู่ที่มูลนิธิโกมล คีมทอง อยู่พักใหญ่ ก่ อ นจะมาเป็ น อาจารย์ ส อนที่ ม หาวิ ท ยาลั ย ศรี น คริ น ทรวิ โ รฒ มาพบกั น อี ก ครั้งในขณะที่ผมไม่สบาย อาจารย์โม่งแวะมาเยี่ยมเยียนและอยากจะหาเวลา มา “นวด”ให้ ผ ม โดยการนวดครั้ ง นี้ เ ป็ น การนวดเพื่ อ ขั บ ลมที่ เ ป็ น พิ ษ ใน ร่างกายผมออกมา ผู้นวดเพื่อขับลมที่เป็นพิษได้นั้นจะต้องแข็งแกร่ง ไม่เช่น นั้ น พิ ษ จากผู้ ป่ ว ยก็ จ ะเข้ า สู่ ตั ว ผู้ น วดและเป็ น อั น ตรายต่ อ ตั ว ผู้ น วดเอง ด้ ว ย ความที่ ต่ า งคนต่ า งก็ ยุ่ ง งานหรื อ ไม่ ก็ มี ภ ารกิ จ ของตนเอง ทำให้ อ าจารย์ โ ม่ ง มานวดให้ ผ มได้ ทั้ ง หมดเพี ย ง 3 ครั้ ง นอกจากนั้ น อาจารย์ โ ม่ ง ยั ง มาร่ ว มกั บ คุณอุ้ยในการสอนไทเก็กแก่ผมด้วย จริ ง ๆ แล้ ว ยั ง มี เ พื่ อ นในกลุ่ ม สามพราน หรื อ กลุ่ ม ที่ ใ กล้ ชิ ด อี ก จำนวนมากที่ผมใคร่จะขอบคุณในมิตรภาพของการให้ที่ไม่มีเงื่อนไข ไม่ว่าจะ เป็นคุณหมอรวินันท์ ศิริกนกวิไล คุณหมอสมชัย วิโรจน์แสงอรุณ คุณหมอ สำเริ ง แหยงกระโทก คุ ณ หมอสุ ร เชษฐ์ สถิ ต นิ ร ามั ย คุ ณ หมออภิ สิ ท ธิ์ ธำรงวรางกูร คุณหมอวีระพันธ์ สุพรรณไชยมาตย์ ที่ได้แสดงมิตรภาพของ 142

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


การให้ที่ไม่มีเงื่อนไขแก่ผมมากมายหลายครั้งหลายคราด้วยกัน ซึ่งผมคงไม่ สามารถกล่าวถึงได้หมด ณ ที่นี้ ทุกๆ คนได้เอาใจใส่ในมิตรภาพอของการ ให้ที่ไม่มีเงื่อนไขแก่ผม ยิ่งหลังจากที่ผมป่วยเป็นโรคมะเร็ง ความรัก ความ หวั ง ดี ข องมิ ต รภาพยิ่ ง มาจากเพื่ อ นทั้ ง หลายเหล่ า นี้ แ ละเพื่ อ นคนอื่ น ๆ อี ก จำนวนมาก

143 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


บ ท ที่ 9

ที่ ใดอบอุ่นเท่าครอบครัวไม่มี คนที่มีครอบครัวควรจะบอกได้ว่าเป็นคนที่โชคดี ยิ่งใครที่มีครอบครัวที่อบอุ่น ด้ ว ยแล้ ว ยิ่ ง ถื อ ว่ า เป็ น คนที่ โ ชคดี ม ากขึ้ น มี ค นจำนวนไม่ น้ อ ยในสั ง คมที่ เ ป็ น ผู้ยากไร้ที่ขาดครอบครัว คนเหล่านั้นเป็นคนที่ขาดที่พึ่งพาที่จะให้ความอบอุ่น สังคมโดยรวมของพวกเราทุกคนจึงควรเป็นครอบครัวให้กับพวกเขา ให้พวก เขารู้ สึ ก ว่ า สั ง คมใหญ่ นั้ น เป็ น ครอบครั ว ใหญ่ ที่ ค นจะพึ่ ง พาซึ่ ง กั น และกั น ได้ ไม่มีความรู้สึกถูกทอดทิ้ง ผมเป็นคนโชคดีที่มีครอบครัวที่อบอุ่นที่ทำให้ผมสามารถทำอะไรก็ได้ ตามที่ ผ มปรารถนาและใฝ่ ฝั น คนบางคนอาจจะมี ค วามฝั น ความปรารถนา มากมายแต่ก็มีภาระในครอบครัวที่ต้องรับผิดชอบ เช่น ต้องดูแลพ่อแม่ ต้อง รั บ ผิ ด ชอบน้ อ ง ๆ ทำให้ เ ขาขาดโอกาสที่ จ ะทำอะไรดั่ ง ใจปรารถนาในการ สร้างสรรค์ความฝันของตน สำหรับผมเองนั้นสามารถโลดเล่น วิ่งเต้น ผลัก 144

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


”± ™ ™h ™ ™µÈ Ä ”i Ç À ž£²°§h ² œ¡Á—šˆ°Ä¡h •i ­ ‡£± š œ´ ” Š­š­°Ä£Ã™„£­š„£± § À¥¢ •±É‡Á•hÀ”ǁ „§²¡£¹iª¶§h²œ¡ˆ°•i­‡¡µ„§²¡£±šœ´”Š­š•h­„£­š„£±§À£´È¡À´”‚¶É™ ˆ£´ ‡ Æ Ç À ¡·È ­ œ¡¡µ ¥¹  ٔi ² ™«™¶È ‡ ™±É ™ Ç £¹i ª¶  §h ² À›s ™ „§²¡ÂŠ„”µ ‚ ­‡À£²—µÈ À £² À´”¡²Ä¡h•i­‡£±šœ´”Š­š­°Ä£¡²™±Á•hÙ­µ”i²™«™¶È‡™±É™¥¶ÆÀ¡·È­Â•‚¶É™Ç ¡µ„§²¡£¹iª¶œ´”­¢¹hÀ«¡·­™±™—µÈÀ£²­²ˆˆ°”¹Á¥„£­š„£±§‚­‡À£²™i­¢À´™Ä› ”±‡—µÈœ¡Ä”i¥h²§Ä§iٚ—•i™  Æ §h²œ¡À›s™¥¹„™ª¸”—i­‡Ã™„£­š„£±§ „™ˆµ™²™°›²™¥²‡ žh­Á¡h—³¡²„i²‚²¢­¢¹hÙ¢h²™À¢²§£²Š „§²¡—µÈÀ›s™¥¹ „™À¥Ç  ‚­‡žµÈ ™i ­ ‡  „™—³Ã«i œ ¡Á—šÄ¡h •i ­ ‡£± š œ´ ” Š­š­°Ä£À¥¢À¡·È ­ À—µ ¢ š ±šžµÈ ÆÁ•h¥°„™²£—µÈ„£­š„£±§¡µ²™°›²™¥²‡™±É™Á¥¡²ˆ²²£—³‡²™ ‚­‡žh­ Á¡h Á¥°žµÈÆ —¸„™ ¡µÁ•hœ¡À—h²™±É™—µÈÁ—šÄ¡h¡µ ²£°­°Ä£À¥¢ œ¡ˆ¶‡ À›s™„™À”µ¢§Ã™ši²™—µÈ¡µÂ­²ªÀ£µ¢™ˆ™ˆš¡«²§´—¢²¥±¢Ä”i ”¢—µÈžµÈ Æ‚­‡œ¡ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

145


Á•h¥°„™™±É™•i­‡£h§¡±™£±šœ´”Š­š„£­š„£±§ —³Ã«iž§À‚²¡µÂ­²ª—²‡²£ ¨¶  ©²Ä¡h À —h ² ± š —µÈ œ ¡Ä”i £± š „§²¡—µÈ ¡µ „ ™Ã™„£­š„£± § „­¢”¹ Á ¥œ¡­¢h ² ‡”µ ¡ ² •¥­” —³Ã«iŠµ§´•§±¢À”ǁ‚­‡œ¡Á—šÄ¡h¡µ­°Ä£•·È™À•i™Â¥”Âœ™«£·­•i­‡”´É™£™ Šh§¢À«¥·­•™À­‡À—h²Ä£™± À¡·È­À£µ¢™ˆšŠ±É™¡±˜¢¡—µÈ£‡À£µ¢™À•£µ¢¡­¸”¡¨¶©²Çª­šÀ‚i²À£µ¢™•h­ ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ Á–¡Ã™‚“°™±É ™ ª­šÄ”i —¸ ™ „¥± ¡ š‹¶È ‡ ˆ°—³Ã«i œ ¡¡µ  ­²ªÄ› À£µ ¢ ™Ã™£°”± š ›£´  ²•£µ —µÈ › £°À—¨­­ªÀ•£À¥µ ¢ ­µ  ”i § ¢ §± ™ —µÈ › £°²¨œ¥§h ² œ¡ª­šœh ² ™‚i ­ À‚µ ¢ ™—¸ ™ „¥± ¡ š•£‡± š §± ™ —µÈ › £°²¨§h ² œ¡ª­šÀ‚i ² „“° Áž—¢¨²ª•£l ¡«²§´ — ¢²¥± ¢ ¡«´ ” ¥Ä”i  œ¡ˆ¶ ‡ •± ” ª´ ™ Ȫ¥°ª´ — ˜´Ì —¸ ™ „¥± ¡ š Àž£²°‚“°™±É™„¸“Á¡h‹¶È‡£±Á¥°«h§‡Ã¢œ¡¡²Â”¢•¥­”À›s™«h§‡§h²œ¡À›s™¥¹ „™À¥Ç  Ä¡h À „¢Šh § ¢À«¥· ­ •± § À­‡­°Ä£À¥¢ Ä¡h À „¢­­«h ² ‡ˆ²ši ² ™«²ˆ°Ä› 146

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


อยู่ เ มื อ งนอกเมื อ งนาคงจะลำบาก จึ ง ไม่ อ นุ ญ าตให้ ผ มไป ตั ว ผมเองนั้ น เนื่ อ งจากทุ น ดั ง กล่ า วให้ โ อกาสไปเรี ย น 5 ปี แต่ ต้ อ งกลั บ มาเป็ น อาจารย์ มหาวิ ท ยาลั ย ชดใช้ ทุ น อี ก 10 ปี ความรู้ สึ ก ที่ เ ป็ น เสรี ช นไม่ อ ยากถู ก อะไร ผู ก มั ด ยาวนานถึ ง ขนาดนั้ น จึ ง ตั ด สิ น ใจสละสิ ท ธิ์ ทุ น ดั ง กล่ า ว การตั ด สิ น ใจใน ส่ ว นของผมนั้ น เป็ น ไปโดยที่ ผ มไม่ ไ ด้ บ อกคุ ณ แม่ แม่ จึ ง เข้ า ใจตลอดว่ า ที่ ผ ม ไม่ไปเรียนเมืองนอกเพราะแม่ห้ามไว้ไม่อนุญาตให้ไป เมื่ อ เข้ า ร่ ว มกิ จ กรรมนั ก ศึ ก ษาจนกระทั่ ง เกิ ด เหตุ ก ารณ์ 6 ตุ ล าคม 2519 และผมเป็ น ผู้ ห นึ่ ง ที่ ถู ก ประกาศตามจั บ ตั ว จากทางราชการ ต้ อ งหลบ ซ่ อ นจากการถู ก ตามจั บ กุ ม เหตุ ก ารณ์ ค รั้ ง นั้ น ทำให้ ผ มได้ เ ห็ น ถึ ง ความรั ก ความห่ ว งใยของแม่ ที่ มี ต่ อ เราอย่ า งแท้ จ ริ ง ผมหลบการตามจั บ อยู่ ที่ บ้ า น ญาติซึ่งแม่ได้มาอยู่เป็นเพื่อนด้วย คืนหนึ่ง ผมตื่นขึ้นมาตอนตี 2 ได้ยินเสียง แม่ ร้ อ งไห้ จึ ง เดิ น ออกมาถามแม่ ว่ า แม่ ร้ อ งไห้ ท ำไม แม่ บ อกว่ า ท่ า นคิ ด ไม่ ถึ ง เลยว่าผมจะต้องมาตกอยู่ในสภาพที่ต้องหลบหนีการตามจับจากทางราชการ เช่นนั้น รู้อย่างนี้ท่านไม่น่าจะห้ามไม่ให้ผมไปเรียนที่ประเทศออสเตรเลย ถ้า ให้ ผ มไป คงไม่ เ กิ ด เหตุ ก ารณ์ เ ช่ น นี้ ไม่ ต้ อ งมาหลบ ๆ ซ่ อ น ๆ เหมื อ นเป็ น ผู้ร้าย ผมบอกแม่ว่าผมไม่ได้ทำอะไรผิด ไม่ได้เป็นผู้ร้ายฆ่าคนหรือทำร้ายใคร เพี ย งแต่ มี ค วามคิ ด เห็ น ทางการเมื อ งต่ า งจากรั ฐ บาลเท่ า นั้ น และที่ ไ ม่ เ รี ย น ออสเตรเลียก็ไม่ใช่เพราะแม่ห้ามแต่เป็นการไม่ไปโดยที่ผมเป็นผู้ตัดสินใจเอง ด้ ว ย คราวนั้ น ผมรู้ สึ ก สะเทื อ นใจที่ เ รากลายเป็ น ภาระทำให้ ค นที่ รั ก เราต้ อ ง เสี ย ใจและห่ ว งใยเราเช่ น นั้ น นี่ ข นาดเราแค่ ห ลบซ่ อ นตั ว หา���เราหนี เ ข้ า ป่ า หายไปเลย แม่จะยิ่งเสียใจขนาดไหน ความรู้สึกสะเทือนใจยิ่งเกิดมากขึ้น เมื่อเวลาผ่านไปกว่า 20 ปีหลังจากนั้น ผมสังเกตเห็นคุณแม่ทานเจ ทุกปี ปีละ 1 เดือน ก็เลยถามแม่ว่าทำไมแม่ทานอาหารเจทุกปีแม่มีเหตุผล พิ เ ศษอะไรหรื อ เปล่ า คำตอบของแม่ ท ำให้ รู้ สึ ก ถึ ง ความรั ก ความห่ ว งใยของ แม่ที่มีให้ผม แต่ไม่เคยบอกให้ผมฟังมาเลยตลอดกว่า 20 ปีว่า ที่ท่านทาน 147 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


เจทุกปี ปีละ 1 เดือนนั้นเพราะตอนเกิดเรื่องที่ผมถูกตามจับ แม่ได้อธิษฐาน กั บ เจ้ า แม่ ก วนอิ ม ว่ า หากผมอยู่ ร อดปลอดภั ย จากเหตุ ก ารณ์ ค รั้ ง นั้ น แม่ จ ะ ทานเจทุ ก ปี ปี ล ะ 1 เดื อ นถวายเจ้ า แม่ ก วนอิ ม ซึ่ ง เมื่ อ ผมอยู่ ร อดพ้ น จาก เหตุการณ์ครั้งนั้นจริง ๆ แม่ก็เลยทานเจทุกปี ปีละ 1 เดือนมากว่า 20 ปี ตั้ง แต่นั้น แม่ จ ะคอยสั่ ง สอนผมอยู่ เ สมอว่ า “เวลาที่ เ ราคิ ด ว่ า เราแย่ ตกยาก ลำบากโชคร้าย ให้มองคนที่แย่ตกยากลำบากโชคร้ายกว่าเรา เวลาที่เราคิด ว่าเราดีมีความสำเร็จแล้ว ให้มองคนที่ดีมีความสำเร็จมากกว่าเรา” คำสอน นี้มีความสำคัญกับผมมาก เพราะหลาย ๆ ครั้ง ทำให้เรามีกำลังใจไม่ท้อถอย เมื่ อ เราประสบปั ญ หา ขณะเดี ย วกั น ทำให้ เ ราไม่ เ ย่ อ หยิ่ ง เมื่ อ เรารู้ สึ ก ประสบ ความสำเร็จ เมื่ อ คุ ณ แม่ ป่ ว ยด้ ว ยมะเร็ ง ตั บ อ่ อ น ซึ่ ง ผมก็ ป ระมาณว่ า คุ ณ แม่ ค งจะ อยู่ ไ ด้ อี ก ไม่ น าน ด้ ว ยความรู้ สึ ก ว่ า ผมได้ ดู แ ลคุ ณ แม่ ม าไม่ ม าก จึ ง ทำให้ ผ ม พยายามที่ จ ะใช้ ช่ ว งเวลาระหว่ า งนั้ น ให้ ดี ที่ สุ ด เพื่ อ ตอบแทนสิ่ ง ที่ คุ ณ แม่ เ คย ให้เรามาตลอดชีวิต ขณะนั้นคุณแม่อายุ 86 ปีแล้ว ผมจึงขอให้คุณหมอเรวัต ซึ่ ง เป็ น แพทย์ รุ่ น น้ อ งที่ ดู แ ลคุ ณ แม่ ผ มอย่ า งดี ใ ห้ ก ารรั ก ษาโดยเน้ น ที่ คุ ณ ภาพ ชีวิตของคุณแม่เป็นหลัก ไม่ต้องใช้ยาที่รุนแรงซึ่งจะทำให้คุณแม่ทรมาน และ ผมก็ถือโอกาสทำในสิ่งที่ตั้งใจมานานแต่ไม่มีโอกาสได้ทำ ก็คือบวชให้กับแม่ ซึ่ ง ผมพบว่ า เป็ น สิ่ ง ที่ ท ำให้ คุ ณ แม่ มี ค วามสุ ข เป็ น อั น มาก และเป็ น ความภาค ภู มิ ใ จอั น เดี ย วที่ ผ มได้ ท ำให้ กั บ คุ ณ แม่ คุ ณ แม่ อ ยู่ กั บ โรคมะเร็ ง ตั บ อ่ อ นได้ 3 ปีกว่าก็เสียชีวิต ในขณะที่มีอายุได้ 89 ปี ท่านเสียชีวิตไปครึ่งปีก่อนที่ผมจะ พบว่ า ตั ว เองเป็ น มะเร็ ง ยั ง คิ ด อยู่ ว่ า โชคดี ที่ ผ มมาพบว่ า เป็ น มะเร็ ง หลั ง จาก คุ ณ แม่ สิ้ น บุ ญ แล้ ว ไม่ เ ช่ น นั้ น ผมคงเป็ น ที่ ห่ ว งใยของท่ า นและทำให้ ท่ า นไม่ สบายใจอีกเป็นอันมาก แม่เป็นผู้หญิงที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิตคนที่หนึ่ง 148

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


œ¹i«´‡—µÈ¢´È‡Ã«—µÈª¸”„™—µÈª­‡Ç„·­ ££¢²‚­‡œ¡ «¥± ‡ ˆ²À«•¸  ²£“l « ¥š‹h ­ ™Ã™„£²§™±É ™ —³Ã«i œ ¡•±É ‡ ȧh ² «²ˆ°¡µ „£­š„£± § ‚­‡•™À­‡Ã™­™²„•  ££¢²‚­‡œ¡ˆ°•i ­ ‡À›s ™ „™—µÈ À «Ç ™ ”i § ¢± š ª´È ‡ —µÈ À £²—³Á¥°ž£i ­ ¡ˆ°£± š œ´ ” Š­š± š „£­š„£± § •h ­ ˆ²À£² «²§h ² À£²¡µ §± ™ —µÈ ˆ°•i­‡«¥š‹h­™«£·­«™µÄ›­¢¹h—µÈԗµÈ«™¶È‡À«¡·­™—µÈÀ´”‚¶É™Ã™§±™™±É™ Á¥°¥²¢ À›s™„¸“ª¡š±•´‚i­«™¶È‡‚­‡œ¹i«´‡—µÈœ¡„´”§h²ˆ°Á•h‡‡²™”i§¢ „§²¡„´ ” ÀŠh ™ ™±É ™ À¡·È ­ ¡²—š—§™¢i ­ ™«¥± ‡ Á¡i £¹i ª¶  §h ² ˆ°”¹ ”µ ª ³«£± š ª±‡„¡Á•hÇ£¹iª¶Ä¡hÀ›s™˜££¡™±±šœ¹i«´‡—µÈ•i­‡¡²­¢¹h±šÀ£² Á¥°Àž£²°¡µ „ §²¡„´ ” ÀŠh ™ ™±É ™  —³Ã«i œ ¡Á•h ‡ ‡²™Ši ² §h ² Àž·È ­ ™¹ ‡ ªh § ™ ëh”¢À‰¥µÈ¢ž­ª¡„§£ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

149


œ¡ÃŠiÀ§¥²Ã™²££¹iˆ±±™ˆ£´‡Æ±š„¸“«¡­­ž ´§±™—l  ££¢²‚­‡œ¡ Àžµ ¢ ‡Šh § ‡À§¥²ª±É ™ Æ £²§„£¶È ‡ ›u h ­ ™—µÈ À £²ˆ°Á•h ‡ ‡²™± ™  À˜­š­œ¡§h ² À˜­ ­¢²—³Ã™ª´È‡—µÈœ¡—³­¢¹h Ýcr™­¢¹h Á•hÀ˜­Ä¡h–™±””±‡™±É™À˜­‚­À›s™œ¹iŠh§¢Ã«i œ¡—³Ä”iÙª´È‡—µÈœ¡Ãcr™­¢²—³ Šµ §´ • „£­š„£± § —µÈ Á •h ‡ ‡²™± ™ ¡² ”i § ¢„§²¡—µÈ œ ¡Ä¡h À „¢£± š œ´ ” Š­š „£­š„£± § ­°Ä£”± ‡ —µÈ  ¥h ² §¡²Á¥i § À˜­ˆ¶ ‡ À›s ™ „™—µÈ £± š œ´ ” Š­š„£­š„£± § ”¢ ªh § ™Ã«h Ä¡h §h ² ˆ°À›s ™ ²£ˆ± ” ²£ ²¢Ã™ši ² ™ ²£›£± š ›£¸ ‡ ši ² ™ ²£”¹ Á ¥ „§²¡‚²”À«¥· ­ •h ² ‡ Æ ‚­‡ši ² ™ œ¡À­‡Ä”i ¡µ ªh § ™£± š œ´ ” Š­šÃ™²£”¹ Á ¥Ä¡h ¡²™±  •²¡ªÄ•¥l ¥¹  „™À¥Ç  —µÈ À •´ š •¡²­¢h ² ‡¡µ „ ™­·È ™ ”¹ Á ¥ œ¡À£´È ¡ ¡²¡µ ªh § ™ £h§¡”¹Á¥„£­š„£±§ˆ£´‡Æˆ±‡ÆÇ•h­À¡·È­À£²À£´È¡¡µ¥¹”i§¢±™Á¥i§ 150

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


แม้ เ ธอจะบอกว่ า เธอแต่ ง งานกั บ ผมเพราะเธออยากเป็ น ผู้ ช่ ว ยให้ ผ ม ทำในสิ่งที่ผมใฝ่ฝันให้สำเร็จ แต่คงจะเป็นไปได้ยากมากในความเป็นจริงและ ก็คงจะไม่เป็นธรรมอย่างมากด้วย หากจะคิดว่าผู้หญิงคนหนึ่งแต่งงานอยู่กับ ผู้ ช ายอี ก คนหนึ่ ง เป็ น เวลานั บ สิ บ ๆปี เพี ย งเพื่ อ ในความฝั น ของผู้ ช ายนั้ น บั ง เกิ ด ผลเพราะโดยความเป็ น จริ ง มนุ ษ ย์ ทุ ก คนก็ ค วรจะมี ค วามฝั น ของ ตนเองด้วยกันทั้งนั้น ดั ง นั้ น ผมจึ ง สนั บ สนุ น ในเบื้ อ งต้ น ให้ เ ธอมี ค ลิ นิ ก ของตนเองที่ พ อจะ อยู่ ไ ด้ อ ย่ า งมั่ น คง ซึ่ ง เธอก็ ท ำได้ ส ำเร็ จ เป็ น อย่ า งดี เธอเองก็ ช่ ว ยเหลื อ ผม โดยดู แ ลครอบครั ว ไม่ ใ ห้ ผ มต้ อ งพะวงหน้ า พะวงหลั ง ในขณะที่ ก ำลั ง สร้ า ง ความฝั น ของตนเองซึ่ ง ผมต้ อ งยอมรั บ ว่ า หากขาดซึ่ ง เธอคอยรั บ ผิ ด ชอบหมั่ น ดู แ ลครอบครั ว ให้ ผมก็ ค งจะไม่ ส ามารถที่ จ ะทุ่ ม เทสร้ า งความฝั น ตามที่ ผ มมี ดั่งที่ได้ทำมา ดังนั้นหากผมจะเป็นผู้ที่ได้ทำอะไรให้กับสังคมบ้าง เธอเป็นผู้หนึ่งที่มี ส่ ว นอย่ า งมากในการร่ ว มทำสิ่ ง นั้ น ให้ เ กิ ด ขึ้ น โดยเฉพาะในการสร้ า งหลั ก ประกั น สุ ข ภาพถ้ ว นหน้ า เช่ น เดี ย วกั บ เพื่ อ นคนอื่ น ๆ ที่ ร่ ว มผลั ก ดั น งานอยู่ กั บ ผม ในวั น ที่ ผ มได้ ค้ น พบว่ า มะเร็ ง ได้ ม าเยื อ นผม เธอร้ อ งไห้ ทั้ ง คื น จนกระทั่ ง ผล็ อ ยหลั บ ไปอยู่ ใ นวงแขนของผม เธอบอกผมว่ า เธอประมาณการไม่ ไ ด้ ว่ า หลั ง จากนั้ น จะมี พ ายุ ที่ ร อถาโถมใส่ เ ราอยู่ อี ก กี่ ลู ก แต่ เ ธอแน่ ใ จว่ า วั น เวลา หลังจากนั้นที่ผมพบว่ามีมะเร็งในตัวนั้นชีวิตครอบครัวของเราคงจะไม่เหมือน เดิ ม แน่ ๆ เราคงจะต้ อ งพร้ อ มสำหรั บ การผจญกั บ เหตุ ก ารณ์ ต่ า งๆ และจะ ต้องเตรียมตัวรับไว้ให้ได้ เธอบอกผมว่ า ในชี วิ ต ของเธอนั้ น มี อ ยู่ เ พี ย งสองสิ่ ง เท่ า นั้ น ที่ เ ธอตาย ให้ได้นั่นก็คือสามี และลูก นั บ แต่ วั น นั้ น มา เธอได้ ค่ อ ยๆถ่ า ยงานในสำนั ก พิ ม พ์ ใ ห้ กั บ น้ อ งสาว ของเธอ ลดเวลาทำงานให้คลินิกของเธอจากสัปดาห์ละ 4 วัน เป็นสัปดาห์ 151 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


ละ 3 วั น กระทั่ ง จนเหลื อ สั ป ดาห์ ล ะวั น และไม่ ไ ด้ ท ำคลิ นิ ก เลยซั ก วั น ใน ปั จ จุ บั น เพื่ อ ที่ จ ะให้ เ วลากั บ การเป็ น เพื่ อ นผมไปรั บ การรั ก ษาพยาบาลทุ ก ครั้ ง หรื อ แม้ แ ต่ ก ารเป็ น เพื่ อ นผมในการไปเที่ ย วในที่ ต่ า งๆ ทั้ ง ๆ ที่ เ ธอเป็ น คนไม่ ชอบเที่ ย วเหมื อ นกั บ ผม ก่ อ นหน้ า นั้ น เราจึ ง ไปเที่ ย วกั น เป็ น ครอบครั ว กั บ ลู ก ด้ ว ยเฉลี่ ย แล้ ว ปี ห นึ่ ง 1-2 ครั้ ง เท่ า นั้ น ครั้ ง หนึ่ ง ในประเทศและครั้ ง หนึ่ ง ใน ต่ า งประเทศ เธอจะไปเที่ ย วสองต่ อ สองกั บ ผมน้ อ ยมาก เพราะเธอห่ ว งและ ไม่ต้องการให้ลูกอยู่กับบ้านนานๆ โดยที่เราสองคนไม่ได้อยู่ด้วยเนื่องจากลูก ของเรายังเล็ก เมื่อพูดถึงลูก ขณะที่มะเร็งมาเยือนผมนั้น ลูกของผมทั้งสองยังเด็ก คนโตชื่อน้องพลอยอายุอยู่ระหว่าง 13 ปีย่าง 14 ปี ในขณะที่คนเล็กชื่อน้อง เพื่อนอายุระหว่าง 11 ปีย่าง 12 ปี ยังเด็กและเล็กเกินกว่าที่พ่อแม่จะปล่อย วางความห่ ว งใยได้ หากน้ อ งพลอย-น้ อ งเพื่ อ นจบมหาวิ ท ยาลั ย แล้ ว ผมกั บ ภรรยาก็ ค งไม่ ต้ อ งมานั่ ง ห่ ว งใยในอนาคตของลู ก ทั้ ง สองในขณะที่ โ รคมะเร็ ง มาเยือน ว่ า กั น ตามจริ ง นั่ น เป็ น สาเหตุ ใ หญ่ ที่ สุ ด อั น หนึ่ ง ที่ ท ำให้ ผ มบอกกั บ ตนเองว่ า จะต้ อ งต่ อ สู้ ใ ห้ มี ชี วิ ต ยื น ยาวที่ สุ ด เท่ า ที่ จ ะยื น ยาวได้ เพราะยิ่ ง ผม สามารถอยู่ ม ากปี ขึ้ น ไปลู ก ทั้ ง สองก็ ค งโตขึ้ น มาเป็ น เงาตามตั ว และเมื่ อ ลู ก ๆ ทั้ ง สองโตขึ้ น อย่ า งน้ อ ยเข้ า เรี ย นในมหาวิ ท ยาลั ย ได้ ความเป็ น ห่ ว งของผมก็ คงจะลดลงมาก พ่ อ แม่ เ กื อ บทุ ก คนก็ ค งจะเป็ น คล้ า ยๆกั บ ผม ผมประมาณ การว่ า หากจะให้ เ ป็ น เช่ น นั้ น ได้ ผมจะต้ อ งต่ อ สู้ กั บ โรคมะเร็ ง และมี ชี วิ ต ต่ อ ให้ ยื น ยาวที่ สุ ด อี ก อย่ า งน้ อ ย 7 ปี แต่ ใ ครเล่ า จะไปกำหนดชี วิ ต ตั ว เองได้ ว่ า จะ อยู่ได้ยาวนานอีกแค่ไหน น้ อ งพลอย-น้ อ งเพื่ อ นโดยพื้ น ฐานเป็ น เด็ ก ที่ ฉ ลาด ผมกั บ ภรรยา พยายามจะปลู ก ฝั ง ให้ ลู ก ๆ มี ค วามฝั น ของตนเองที่ จ ะทำอะไรให้ เ กิ ด ผล สำเร็ จ ทั้ ง กั บ ครอบครั ว และสั ง คม พวกเราพยายามให้ ทั้ ง คู่ ไ ด้ รั บ การศึ ก ษา 152

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


£°”± š ž·É ™ ²™—µÈ À žµ ¢ ‡ž­Áh  ²£¡µ ª± ¡ ¡²­²Šµ ž Àž·È ­ À›s ™ À„£·È ­ ‡¡· ­ —µÈ ˆ °—³Ã«i „§²¡Ãcr™‚­‡ž§À‚²›£°ªš„§²¡ª³À£Çˆ ™±È ™ „‡À›s ™ „§²¡›£²£–™²—µÈ œ ¡À­‡Ç Ä ¡h Á ™h à ˆ§h ² ¡µ Šµ §´ • ­¢¹h ¢ ²§™²™ ž­—µÈ ˆ °—³Ã«i ž §À‚²¡µ „ §²¡ª²¡²£–ف²£”¹ Á ¥•™À­‡—µÈ ”µ ‚ “°À”µ ¢ §± ™ Ç ¡µ „§²¡r ™ يµ §´ • —µÈ ž §À‚²ˆ°•h ­ ª¹i À ž·È ­ ëi Šµ §´ • ¡µ „¸ “ „h ² —±É ‡ ± š •™À­‡Á¥°ª± ‡ „¡ Ĕi Á•hÀ£²Ç•i­‡ž¢²¢²¡—³Ã«iÀ´”‚¶É™Ã«i¡²—µÈª¸”œ¡±š ££¢²Ä¡hĔi›t” š± ‡ ¥¹  Æ ÙÀ£·È ­ ‡²£ÀˆÇ š ›c § ¢‚­‡œ¡ Á•h ˆ °ž¹ ” ­¢h ² ‡ª£i ² ‡„§²¡À‚i ² Èëi ¥¹  Àž·È­Ä¡hëi¥¹À´”„§²¡±‡§¥¡²™±Á¥°Ã«iÀ´”„§²¡¡±È™Ãˆ§h²„£­š„£±§™±É™¢±‡ ¡µ „ §²¡¡±È ™ „‡£­‡£± š ­¢¹h  —¸  „£±É ‡ —µÈ ž §À£²ž¹ ” À£·È ­ ‡²£ÀˆÇ š Ăi Ä ”i ›c § ¢‚­‡œ¡ ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

153


154

ı ‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l 


ให้ ลู ก ฟั ง น้ อ งพลอยจะร้ อ งไห้ ทุ ก ครั้ ง ด้ ว ยความที่ เ ป็ น คนที่ อ่ อ นไหวกว่ า น้ อ ง เพื่อนที่เด็กเกินกว่าที่จะแสดงอะไรออกให้เห็นมากนัก อย่ า งไรก็ ต ามเป็ น ความภาคภู มิ ใ จอย่ า งมากสำหรั บ ผมที่ ก ำลั ง เจ็ บ ป่วย เมื่อน้องเพื่อนขณะที่อายุ 12 ปี ยินยอมที่จะบวชเป็นเณรเพื่ออุทิศบุญ กุ ศ ลให้ กั บ พ่ อ แม้ จ ะเพี ย งช่ ว งสั้ น ๆ ไม่ น านนั ก อาจเป็ น เพราะน้ อ งเพื่ อ นมี ความดีของตนตั้งแต่เด็กๆ บวกกับผลบุญที่ผมได้บวชอุทิศให้แม่ในขณะที่แม่ ป่วยทำให้น้องเพื่อนยินยอมบวชเป็นเณรเพื่อผม เมื่อถูกชักชวนจากแม่ ผมเองเชื่ อ มั่ น ว่ า น้ อ งพลอยถ้ า เป็ น เด็ ก ผู้ ช ายก็ ค งจะบวชให้ พ่ อ เช่ น กัน ความกตั ญ ญู ที่ ลู ก ๆได้ แ สดงออกทำให้ ผ มมี ค วามสุ ข และรู้ สึ ก โชคดี จริงๆที่เราได้มาอยู่ในครอบครัวที่อบอุ่น ผู้ ห ญิ ง ที่ ยิ่ ง ใหญ่ ค นที่ ส ามในชี วิ ต ผมก็ คื อ พี่ ส าวผมชื่ อ วี ร ะพร นิ ต ยา รัมภ์พงศ์ ว่ า กั น ตามจริ ง แล้ ว โดยทั่ ว ไปในครอบครั ว ในปั จ จุ บั น แม้ จ ะแยกบ้ า น เรื อ นออกไปเมื่ อ เติ บ โตขึ้ น ความสั ม พั น ธ์ ใ นหมู่ พี่ น้ อ งระหว่ า งครอบครั ว เดิ ม กั บ ครอบครั ว ที่ ส ร้ า งใหม่ ถึ ง จะยั ง มี ค วามสั ม พั น ธ์ ติ ด ต่ อ ดู แ ลกั น อยู่ บ้ า ง แต่ ก็ มีน้อยที่พี่น้องจะติดตามดูแลกันอย่างใกล้ชิด ผมเป็นคนโชคดีที่พี่ๆ ไม่ว่าจะ เป็นพี่ชาย พี่สาว โดยเฉพาะพี่วีระพรของผมจะติดตามดูแลน้อง ๆ ทุกคนไม่ ขาดโดยเฉพาะทางด้านเศรษฐกิจ ความที่ ค รอบครั ว เดิ ม ของผมทุ ก คนต้ อ งทำงานหนั ก อย่ า งที่ ผ มได้ กล่ า วแล้ ว แต่ ค นที่ ท ำงานหนั ก มากที่ สุ ด และเป็ น หลั ก ของครอบครั ว ก็ คื อ พี่ วีระพร แม้ว่าโดยทั่วไปในครอบครัวคนจีน ภาระหนักจะเป็นของพี่ชายคนโต แต่ เ นื่ อ งจากพี่ ช ายคนโตของผมในขณะนั้ น ยั ง โตไม่ พ อจะดู แ ลรั บ ผิ ด ชอบได้ มากนัก พี่วีระพรซึ่งเป็นพี่สาวจึงกลายเป็นคนดูแลครอบครัวมากกว่าคนอื่นๆ และด้วยความที่เป็นเช่นนั้น พี่วีระพรจึงดูแลผมต่อเนื่องมาโดยตลอด 155 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


เมื่ อ ผมพบว่ า เป็ น มะเร็ ง ภรรยาผมต้ อ งการให้ เ ราย้ า ยออกจากบ้ า น เดิ ม โดยเร็ ว เพราะอยากให้ ไ ปอยู่ ใ นบรรยากาศหมู่ บ้ า นที่ มี ต้ น ไม้ ที่ ร่ ม รื่ น กว่ า บ้ า นใหม่ ที่ ผ มอยู่ ใ นปั จ จุ บั น ครึ่ ง หนึ่ ง ของราคาบ้ า นที่ ซื้ อ นี้ พี่ ส าวคนนี้ ข องผม เป็นคนออกเงินให้ ความจริงพี่สาวผมได้เสนอให้ผมซื้อบ้านหลังใหม่มาหลายปีแล้วโดย ยินดีจะออกงบประมาณให้ครึ่งหนึ่งแต่ผมไม่ยอม เนื่องจาก รู้สึกว่าเราได้พึ่ง ครอบครัวมาแต่เด็กแล้ว เมื่อมีครอบครัวของตนเอง อยากมีบ้านใหม่ก็ควร จะหาซื้อด้วยลำแข้งของตนเอง นอกจากนั้น ตอนที่อยากจะซื้อบ้านใหม่อายุ ก็ย่างเข้า 50 ปีแล้ว อายุขนาดนั้นหากยังต้องพึ่งทุนทรัพย์จากพี่ของตนเอง อยู่ก็รู้สึกไม่สบายใจนัก แต่เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมา การตัดสินใจจึงปล่อยให้ เป็ น ของภรรยาจะปรึ ก ษากั บ พี่ ส าวเองจนกระทั่ ง เราได้ ย้ า ยมาอยู่ ใ นบ้ า นที่ อ ยู่ ในปัจจุบัน ผมมารู้ สึ ก ว่ า พี่ ส าวเหมื อ นเป็ น แม่ ค นที่ ส องก็ เ มื่ อ แม่ ผ มจากไปแล้ ว และผมเจ็บป่วยขึ้นมา เพราะพี่จะมาเยี่ยมเกือบจะทุก 2 อาทิตย์ และทุกครั้ง ที่มาก็จะนำอาหารสุขภาพมาให้มากมาย พี่ ส าวผมค่ อ นข้ า งมี ค วามเชื่ อ มั่ น ว่ า ผมจะหายขาดจึ ง มาให้ ก ำลั ง ใจ ผมเป็นระยะๆ ผมเองก็ พ ยายามสร้ า งความเชื่ อ มั่ น ให้ กั บ พี่ ส าวเหมื อ นกั น ว่ า จะ หายขาดได้ เ พื่ อ ไม่ ใ ห้ พี่ ส าวและครอบครั ว เป็ น ห่ ว งทั้ ง ๆ ที่ ผ มกั บ ภรรยาก็ ไ ม่ สบายใจอยู่ ต ลอดเวลาที่ ตั ว ชี้ วั ด มะเร็ ง ในระดั บ เลื อ ดของผมไม่ เ คยกลั บ สู่ ระดับปกติเลยทั้ง ๆ ที่ได้ให้ยาอย่างสม่ำเสมอ และเมื่ อ ผ่ า นไป 3 ปี ก ว่ า ๆ อาการโรคของผมกำเริ บ ชั ด เจนอี ก ครั้ ง หนึ่ง ครั้งนี้ผมยิ่งเห็นความห่วงใยของพี่ที่มีกับผมที่ไม่แตกต่างไปจากแม่เลย เธอจะมาเยี่ ย มผมเกื อ บทุ ก อาทิ ต ย์ ไปไหว้ พ ระที่ เ ธอเคารพบู ช า ไป ทำการสะเดาะเคราะห์ ต ามแบบที่ เ ธอเชื่ อ ถึ ง ขนาดทราบมาว่ า เธอไปขอแลก 156

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


อายุเธอเพื่อมาต่ออายุให้กับผม ด้ ว ยความรั ก ความห่ ว งใยที่ ทุ ก คนในครอบครั ว มี ใ ห้ กั บ ผม ผมจึ ง รู้ สึกจริงๆ ว่า ที่ใดอบอุ่นเท่าที่ครอบครัวไม่มี

157 งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์ ı


บ ท ส่ ง ท้ า ย เป็นโชคดีของผมที่มีโอกาสได้ซึมซับวิธีคิดอย่างหนึ่งมาจากรั้วมหาวิทยาลัย ในยุ ค สมั ย ที่ นิ สิ ต นั ก ศึ ก ษาเป็ น กำลั ง สำคั ญ ของการพั ฒ นาประเทศและสั ง คม ไทย โชคดี ที่ ห ลั ง ออกจากมหาวิ ท ยาลั ย ผมได้ เ ข้ า สู่ ห้ อ งเรี ย นชี วิ ต ใน ชนบทที่ทุรกันดารที่สุด ผู้ ค นยากจนที่ สุ ด จนทำให้ ผ มเกิ ด ความตั้ ง ใจที่ จ ะเปลี่ ย นแปลงและ ได้ลายแทงชีวิตไปสู่สิ่งที่เรียกภายหลังว่า “หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า” รอยเท้าที่เดินนำอยู่ก่อนหน้าของอาจารย์หลายท่าน เป็นโชคดีที่ช่วย ให้ ผ มเดิ น ไปบนเส้ น ทางที่ ตั้ ง ใจโดยไม่ ต้ อ งเสี ย เวลาพลั ด หลงไปเหมื อ นคน อื่น ๆ ทั้งยังดูแลโอบอุ้มให้ผมไปต่อได้ด้วยดีทั้งในเรื่องงานและครอบครัว 158

ı งานกั บ อุ ด มคติ ข องชี วิ ต นพ.สงวน นิ ต ยารั ม ภ์ พ งศ์


Àž·È­™ žµÈ ™i­‡ —µÈ£h§¡‡²™±™¡² „·­ Š„”µ‚­‡Šµ§´•—µÈ—³Ã«i‡²™—µÈœ¡ £±¥²¢À›s™£¹›À›s™£h²‡ ”¢—µÈž§À‚²•h²‡—¸h¡À—ëi±š²£—³‡²™­¢h²‡À•Ç¡—µÈ Àž£²°À£²•h²‡¡µÀ›d²«¡²¢À”µ¢§±™  Á¥°ª¸ ” —i ² ¢ „£­š„£± § —µÈ ”µ „· ­ ²™£²—µÈ ª ™± š ª™¸ ™ œ¡•±É ‡ Á•h „ £±É ‡ ¢± ‡ À”ǁÀ£µ¢™«™±‡ª·­—³‡²™Á¥°ˆ™£°—±È‡”¹Á¥À¡·È­ÀˆÇš›c§¢ 

œ¡„´”§h²Ä¡hœ´”™±—µÈˆ°š­§h²mœ¡À›s™„™ÂŠ„”µn 

‡²™± š ­¸ ” ¡„•´ ‚ ­‡Šµ §´ • ™žª‡§™™´ • ¢²£± ¡  l ž ‡¨l  ı

159



งานกับอุดมคติของชีวิต นพ.สงวน นิตยารัมภ์พงศ์