Page 1

Æ¿æãèéí çîõèîëûí òºðºë ç¿éë Æ¿æãèéí çîõèîëûí íýã ãîë îíöëîã íü ò¿¿íèé ¿éë ÿâäëûí øóðãóó çºð÷èë òýìöýëò øèíæòýéä îðøèíî. Æ¿æãèéí çîõèîëûí íºãºº íýã îíöëîã íü ¿éë ÿâäëûí íýãäýëòýé áàéäàãò îðøèíî. Æ¿æãèéí çîõèîëûí ãóðàâäóãààð ÷óõàë îíöëîã íü ò¿¿íèé äîòîð ¿ç¿¿ëæ áàéãàà õýðýã ÿâäàë ÿìàãò òàéçàí äýýð îäîî öàãò ÿã áîëæ áàéãàà ¿çýãäëèéí õóâèàð ä¿ðñëýãääýã íü áîëíî. Ýìãýíýëò æ¿æèã /òðàãåäèÿ/ Õ¿í õ¿íýýñ ¿ë¿¿ ñàéí ñàéõàí øèíæ ÷àíàð á¿ðäñýí ãàéõàìøèãò õ¿ì¿¿ñ òîäîðõîé íºõöºë øàëòãààíû óëìààñ îëíû õàðàìñìààð ñ¿éðýëòòýé, ýìãýíýëò áàéäàëä àðãàã¿é ýðõýýð îðæ áàéãààã áèå÷ëýí ¿ç¿¿ëýõ íýã òºðºë ç¿éëèéí æ¿æãèéí çîõèîëûã ýìãýíýëò æ¿æèã ãýíý.Þóíû ºìíº ñ¿ì õèéäèéí ¿çìýð äýëãýðñýí ¿åä ìîíãîëûí ø¿ëýã÷ òàâäóãààð íî¸í õóòàãò Ðàâæààãèéí íºëººãººð ìîíãîëûí çàðèì õèéäýä “ñàðàí õºõººíèé òóóæ”, çîõèîëîîð æ¿æèã òîãëîäîã áàéæýý. Ñ.Áóÿííýìýõèéí ”Õàðàíõóé çàñàã” áîë ÷óõàìäàà ýìãýíýëò æ¿æãèéí ìàÿãòàé àíõ áè÷èãäñýí þì. Õ¿íèé çàí òºðõ, çàí ñóðòàõóóíû äîãîëäîë íü ò¿¿íèéã ýìãýíýëò õóâü çàÿàíä õºòºëáºðëºæ áîëîõûã ×.Ëîäîéäàìáûí “ Ãàðûí òàâàí õóðóó “ æ¿æèã õàðóóëñàí þì. Õ¿íèé íèéãìèéí ¿¿ðýã, áèå õ¿íèé õóâèéí àç æàðãàë, õî¸ðûí çºð÷èë ÷ õóâü õ¿íèé òóõàéä ýìãýíýëò òºãñãºëä õ¿ðãýæ áîëîõûã ñ¿¿ëèéí ¿åä çîõèîãäñîí Ñ.Ýðäýíèéí “ Èõ á¿ðäèéí äîìîã “, Ø. Ñ¿ðýíæàâûí “ Ãàðüä ìàãíàé “ çýðýã êèíî çîõèîëîîñ ¿çýæ áîëíî. Õîøèí øîã èíýýäìèéí æ¿æèã Õ¿íèé ìóó ìóóõàé øèíæ òºëºâ çàí ñóðòàõóóíû äóòàãäàëä ñîòîãòîé òàë, ýñâýë íèéãìèéí øóäàðãà áóñ ìóó ìóóõàéã îëíû èíýýäýì áîëãîí øîîëæ ¿ç¿¿ëäýã íýã òºðëèéí æ¿æãèéí çîõèîëèéí õîøèí øîã èíýýäìèéí æ¿æèã ãýíý. Áàñ õ¿ñýë ýðìýëçýë áà áîëîìæ õî¸ðûí çºðºº õ¿íèé ñàíàæ áàéãààã¿é áàéäëààð ãýíýò èëðýõýä èíýýä õ¿ðäýã áàéíà. Æèøýýëáýë: ×.Îéäîâûí “ Äàëàí õóäàë÷ “ ãýäýã çîõèîëûí äîòîð ãàðàõ õààíû òóðøóóëûí ñàëãà õ¿í ìîäîíä áèåý õ¿ë¿¿ëæ ñàëãà ºâ÷íºº ýäãýýõ ãýæ õ¿ññýí íü èíýýäòýé áàéíà.Ìîíãîëûí õîøèí øîã èíýýäìèéí æ¿æãèéí ¿¿ñýë àðäûí àìàí çîõèîë, ÿëàíãóÿà õàðèëöàà äóóíààñ ¿¿ñýëòýé þì. Ôåîäàëûí íèéãìèéí íî¸ðõîã÷ õàð øàð ôåîäàëûí ãóòàìøèãò àâèð òºðõèéã èë÷ëýí øîîëñîí “ Áýýæèí ëàì” õàðèëöàà äóóíààñ àðäûí õóâüñãàëûí äàðàà “ Ñóìüÿà íî¸í “ øîã èíýýäìèéí æ¿æãèéã çîõèîí òîãëîñîí áàéíà.

Äðàìûí æ¿æèã


Íèéãìèéí àæ òºðºë, õ¿ì¿¿ñèéí çàí òºðõ ¿çýë áîäëûí õóðö çºð÷èë òýìöëèéã ýöýñò íü õ¿ðòýë ä¿ðñýëæ, ò¿¿íèé øóäàðãà ñàéí òàëûí áààòðóóäûí òýìöýë ÿëàëòûí èä õàâààð õ¿íèé ñýòãýëèéã õºäºëãºæ õ¿ì¿¿æ¿¿ëäýã íýã òºðëèéí æ¿æãèéí çîõèîëûã äðàìûí æ¿æèã ãýíý. Ìîíãîëûí øèíý óðàí çîõèîëä äðàìûí æ¿æèã àíõíààñàà àíãèéí õóðö òýìöëèéã ¿ç¿¿ëýõ Ì.Ãîðüêèéí óëñ òºðèéí òýìöëèéí äðàìûí ÷èãëýëýýð ¿íäýñ ñóóðü íü òàâèãäñàí íü èìïåðèàëèçì áà ôåîäàëèçìûã ýñýðã¿¿öñýí àðäûí àðä÷èëñàí õóâüñãàë ÿëæ äèéëñýí íèéãìèéí ¿íýí áàéäëûí òóñãàë áàéñàí þì. 1928îíû ¿åä Ø.Àþóø “ Õàòàí Äîëãîð õàðö Äàìäèí “, “ Ãîâèéí õ¿¿õýí ÿíäýãìàà “, Ä.Íàöàãäîðæ “ ìîíãîë àðäûí ñóóò”, “ íóóãäñàí ýðäýíý “ çýðýã çîõèîëîîðîî äðàìûí æ¿æãèéí ýõ ¿íäñèéã òàâüæýý. Äàðàà íü “ Öýíä êîìèññàð”, “ àðäûí çîðèã “, “ ºðãºìºë ñóâä ” “Äàìáèéæàà “ ãýõ çýðýã îëîí äðàìûí æ¿æèã çîõèîãäîí îðîí íóòàãò òàâèãäàæ áàéâ. Íýãýí ¿åä äðàìûí æ¿æãèéã ¿ëãýð, ò¿¿õèéí ñýäâýýð áè÷èæ ( Ä. Íàìäàãèéí “ Øàðàé ãîëûí ãóðâàí õààí “, Ä.Äàðæààãèéí “ Àëìàñàí õóóðòàé õ¿¿õýý”, Ö.Öýäýíæàâ, Á.Áààñò íàðûí “ Ìàíäóõàé öýöýí “ , “Öîãèéí èäýð íàñ “ ã.ì ) áàéæýý. 1940-50-ààä îíîîñ ×.Îéäîâûí “ Çàì “, Ë.Âàíãàíû “ Ýì÷ íàð “ ×.Ëîäîéäàìáà , Ä.Íàìäàã íàðûí “ íýã àíãèéíõàí “ Ø.Íàöàãäîðæ, Ä.Íàìäàã íàðûí “ çàëóó ¿å “, Á.Áààñò, Ö.Öýäýíæàâ íàðûí “ Öîãèéí èäýð íàñ “ Ý.Îþóíû “ Àõ ä¿¿ íàð “ çýðýã æ¿æèã ãàðñàí íü æ¿æãèéí ñýäâèéã îð÷èí öàãèéí õ¿íèé àæ òºðºëä õàíäóóëàõ îðîëäëîãî áàéâ. Îð÷èí öàãèéí ñîöèàëèñò ìîíãîëûí õ¿íèé àæ àìüäðàëûã õàðóóëñàí äðàìûí æ¿æãèéã “ Ë.Âàíãàí (“ Àðâàéõýýðèéí òàëä “), ×.×èìèä ( “ ßíäàíãèéí äóó “), Ä.Íàìäàã (“ øèíý àéë “), Ä. Ìÿãìàð “ Íàíäèíýðäýíý “, Ý.Îþóí “ ãàðâàà, õàéð, Ä.Äîæîîäîðæèéí “ óíàãàí õàéð “ çýðýã çîõèîë ýíý òºðëèéí çîõèîë áàÿæóóëæýý. Æ¿æãèéí äîòîð ¿ã ÿðèàã íü ø¿ëýãëýí áè÷èæ àÿ îðóóëàõ çîðèëãîîð çîõèîñîí æ¿æãèéã äóóðèéí ¿ã ãýäýã áàéíà. Äóóðü áîë äýýðõ æ¿æãèéí ãóðâàí òºðëèéí çîõèîëûí àëü íýãýíä õàìààðàãäàõ áîëîâ÷ àÿëãóó äóóòàé íÿãò õîëáîîòîé æ¿æãèéí çîõèîë áîëõ òóë òóñãàé îíöëîãòîé áèëýý. Ä.Ñýíãýýãèéí “ ¿íýí “ ãýäýã äóóðü, “ ×.×èìýä , ×.Îéäîâ íàðûí “ Æàðãàëûí çàì “ äàðààõ ¿åä ò¿¿õýí ñýäýâò “ Àìàðñàíàà “, àðäûí õóâüñãàëûí ñýäýâò “ Øèâýý õèàãò “, “ õîøóó íî¸í “, “ í¿öãýí íî¸í “ /õîøèí äóóðü /, “ òýìöýë “ ãýõ ìýò äóóðü ìàíàé øèíý óòãà çîõèîëä áèé áîëñîí áèëýý. Çîõèîëûí àéìàã òºðëèéí àñóóäàë ¿íäñýíäýý èéì áàéíà. Ýðòíèé ìîíãîëûí óòãà çîõèîëä õàìãèéí áàãà öëàìæëàëòàé òºðºë ç¿éë áîë æ¿æãèéí çîõèîë ìºí. ¯ðãýëæèéí í¿¿äëèéí áàéäàë áîë Þàíü óëñûí ¿åèéí îðäíû òåàòðûã ýñ äóðäâàë ¿íäýñíèé òîì òåàòð áèé áîëæ æ¿æãèéí çîõèîëûã õºãæ¿¿ëýõýä îëîí òàëààðàà çîõèñã¿é íºëººëñºí áàéíà. Ýíý òóõàé ìîíãîë óëñûí íýãýí áîòü ò¿¿õýíä áè÷èõäýý: “ Í¿¿äëèéí àõóé áàéäàëä åðäèéí òåàòðûã áàéãóóëàõàä áýðõøýýëòýé áàéëàà.պ人 ãàçàð òàéç ÷ ¿ã¿é, ãîéä çàñàë ÷ ¿ã¿é, ãî¸ìñîã õóâöàñ ÷ ¿ã¿é, çàñàõ ÷èìýõ þì õóì ÷ ¿ã¿é. Æ¿æèã÷èäòýé áîëîõ ÷ ìºí áýðõòýé áàéëàà. Èéì ó÷ðààñ õóóð÷ õ¿í áîë òýð ¿åäýý òåàòð , òàéç, æ¿æèã÷èí, õºãæèì÷èí öºìèéí ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýäýã áàéæýý (ÁÍÌÀÓ-ûí ò¿¿õ 463-ð òàë). Òèéíõ¿¿ ìîíãîûí øèíý óðàí çîõèîëä æ¿æãèéí òºðºë ç¿éë øèíýýð ¿¿ñýí õºãæèæ áàéíà.

Oyuka  
Advertisement