Page 1

str /


TEMAT NUMERU:

TEKST NUMERU MARTA PŁOCHOCKA

FAN JAKO KONSUMENT CZY GRANICA ZOSTAŁA PRZEKROCZONA?

strona 36

SPIS TREŚCI KRZYSZTOF ANDRULONIS

FUTRZAKIEM BYĆ! strona 14

ZUZANNA SKALSKA

KPOPOWE ŚWIATEŁKA strona 16

str /


KLAUDIA SORDYL CZYTELNIK

JAKO AUTOR?

FAN FICTION

JAKO NOWA FORMA OPOWIEŚCI

strona 22 KINGA ZAWADA

FANDOMOWE WIKIE strona 28

JAGODA JABŁOŃSKA

FAN CZY AKTYWISTA? strona 44 ANNA ADAMCZYK

KREATYWNOŚCI MOŻNA SIĘ NAUCZYĆ

strona 52

REKRUTACJA str. 58 str /


Fandomy z pewnością określić można jako temat rzeka. Przede wszystkim ze względu na ich mnogość, co oczywiście uwarunkowane jest obfitością materiału, wokół którego mogą one powstawać. Nie będzie błędem uznać, że społeczności te w znacznej mierze definiują, jak szeroko powinniśmy zakreślać granice świata kultury. Część najbardziej popularnych fandomów jest powszechnie znana i zapewne wydaje się wręcz oczywista kto z nas nie widział kiedykolwiek miłośnika Gwiezdnych wojen, paradującego z mieczem świetlnym i w odpowiednim stroju czy to po ulicach miast, czy też w kinach, w oczekiwaniu na premierę nowej części sagi? W żadnym razie nie można jednak zjawiska fandomu ograniczyć do takich potężnych międzynarodowych zrzeszeń miłośników danego filmu czy gry komputerowej. Przede wszystkim, nie każda społeczność fanowska jest tak spektakularnie liczna jak te najpowszechniej kojarzone. Ponadto nie każda (czy właściwie większość) nie obrasta wokół popularnych pro-

duktów kultury masowej. Gdy zagłębić się w sferę poszukiwań, okaże się, że fandomy to zjawisko niebywale zróżnicowane wewnętrznie, które domaga się szczególnej uwagi. Już kilka pierwsze dokładniejsze obserwacje przynoszą ciekawe wnioski. Nie każda społeczność fanów w wyraźny sposób odróżnia się na tle reszty społeczeństwa. Czasem wniknięcie w tę strukturę wymaga dużo większej uwagi czy też obserwacji w szczególnych warunkach. Wiele z fandomów to grupy skupione wokół specyficznego obiektu zainteresowania, którego zgłębianie jest dla nich fascynujące. Członkowie takich społeczności tworzą nieraz drugą, alternatywną wobec wspólnej dla nas wszystkich rzeczywistość.

str /

W owym „innym świecie” powstają nieraz oszałamiające projekty, za którymi stoi masa pracy niezliczonej liczby ludzi. Należy zawsze mieć na uwadze, że fandom to nie tylko przyjemne spędzanie czasu, ale również wiele pracy i zaangażowania - bycie fanem wymaga wysiłku i choć może niekoniecznie jest to działalność na cały etat, to na pewno zajmuje wiele czasu. Skutki są jednak zwykle godne uwagi. Z uwagi na specyfikę i złożoność tego zagadnienia uznaliśmy, że warto jest poświęcić mu odrobinę uwagi - być może ten wycinek, który zaprezentujemy, pobudzi cię do dalszych poszukiwań…

Krzysztof


Outro – wychodzimy poza schemat

Szefowie działów:

ISSN: 2299-5242

Olimpia Orządała (korekta), Monika Brzozowska (graficy), Żaneta Chwiałkowska (promocja)

Ogólnopolski miesięcznik młodzieżowy Wydawca: Fundacja Nowe Media

Promocja: Żaneta Chwiałkowska, Bartosz Simiński, Jagoda Jabłońska, Kinga Zawada, Sabina Gajda

www.outro.pl mail: redakcja(@)outro.pl, rekrutacja(@)outro.pl

Korekta: Olimpia Orządała, Beata Ptach, Barbara Truchan, Justyna Grzesiowska, Kinga Zawada, Klaudia Sordyl

Redaktor naczelny: Krzysztof Andrulonis Skład wydania i fotoedycja: Krzysztof Andrulonis

Grafiki: Monika Brzozowska

Projekt okładki: Krzysztof Andrulonis

str /


Nie jest tajemnicą, że liczba społeczności fandomowych jest prawdopodobnie nieprzeliczalna, a do tego nieustannie ulega zmianom. Stąd pośród tej mnogości warto poszukiwać najciekawszych – furry wydaje się godna tego miana. str /


FUTRZAKIEM BYĆ!

str /


W świecie fandomów

redaktor

Krzysztof Andrulonis

Nie wiesz jeszcze, o kim mowa? Nie szkodzi,

Mrożek, w zoo mógł się znaleźć balon w kształ-

prawdopodobnie należysz do znakomitej więk-

cie słonia zamiast potężnego ssaka we własnej

szości – zaraz się jednak okaże, że prawdopodob-

postaci, to być może nie każdy okaz, który mia-

nie przedstawicieli tej grupy (lub osoby je przy-

łeś okazję w życiu oglądać, był tak autentyczny,

pominające) widziałeś już przynajmniej raz

jak ci się zdawało?

w życiu, czy to na żywo, czy w mediach. Furry to,

Teorie spiskowe jednak pozostawmy na boku, bo

najkrócej rzecz ujmując, pasjonaci fantastycz-

cel tej wyliczanki jest inny – chodzi o ustalenie

nych zwierząt, które cechuje podobieństwo do

tego, że nie każdy, kto przywdziewa na siebie

człowieka, znani przede wszystkim z wykonywa-

futrzasty kostium bądź ogląda zdjęcia bajkowych

nia ich „futrzastych” odpowiedników.

zwierząt w internecie, staje się przez to od razu furry. W takim razie co ich łączy i co decyduje o przynależności do tej grupy?

Czy każdy miś to furry? Być może twoim pierwszym skojarzeniem był słynny biały niedźwiedź z zakopiańskiej Guba-

Zwierzę zwierzęciu nierówne

łówki (tak było w moim przypadku). Jakkolwiek

Z całą pewnością warunkiem koniecznym przy-

by nie było, to z pewnością zdarzyło ci się spo-

należności do społeczności furry jest żywienie

tkać kogoś przebranego za zwierzę – rozdającego

pasji względem wymienianych już wcześniej fan-

ulotki, pozującego do zdjęć itp. Może nie zawsze

tastycznych zwierząt. Okazuje się jednak, że na

nawet byłeś tego świadom – skoro, jak pisał

tym polu dochodzi do dalszych podziałów – część

str /


Graf. Monika Brzozowska

W ล›wiecie fandomรณw

str /


W świecie fandomów

społeczności preferuje twory antropomorficzne,

Ignacego Krasickiego – choć człowiecze w swych

które odpowiadają homo sapiens zarówno pod

przywarach (w tym przypadku nie tylko w nich),

kątem psychiki oraz sposobu postępowania, jak

to jednak całkowicie zwierzęce w sferze prezen-

i cech budowy ciała, na które składają się choć-

cji.

by dwunożność czy rozbudowana mimika.

Wreszcie są i tacy, których wybór pada na zwie-

Inni optują za postaciami niemorficznymi, tzn.

rzęta nieantropomorficzne – tzn. ani nieposiada-

postępującymi jak ludzie, posiadającymi podobne

jące cech ludzkiej umysłowości, ani też budowy

nam cechy charakteru i myśli, jednak identycz-

ciała. To jednak przypadek najrzadszy, bo wła-

nymi pod względem fizjologii swoim naturalnym

ściwie ani nie jest szczególnie możliwe wierne

odpowiednikom. Chcąc przywołać odpowiedni

naśladowanie przez ludzkich fanów dzikiego

kontekst, można by rzec, że są to bohaterowie

zwierzęcia, ani też nie da się stworzyć wokół ta-

znani nam z bajek Jeana de La Fontaine’a czy

kiej postaci szerszej narracji.

str /


W świecie fandomów

poznasz ich pośród przechodniów na ulicy – chy-

Znaki szczególne

ba że posiadasz jakieś szczególne zdolności Wiesz już, czym właściwie społeczność furry wy-

w zakresie wyczuwania ludzkiej auratyczności.

różnia się na tle reszty świata. Pojawia się jed-

Na co dzień noszą zwyczajne stroje i niczym nie

nak pytanie, jak rozpoznać ich w praktyce? Naj-

odróżniają się na tle tłumu. To jednak nie ozna-

łatwiej jest wtedy, gdy spotkasz ich w kreacjach

cza, że jesteś zupełnie bezradny – współcześnie

zwanych furrysuit. To nic innego jak przygoto-

większość z nas wiedzie drugi, mniej czy bardziej

wane z dbałością o najdrobniejsze szczegóły an-

alternatywny żywot w sieci, a tam członka spo-

tropomorficzne zwierzęce kostiumy przywdziewa-

łeczności furry rozpoznać dużo łatwiej.

ne zazwyczaj na czas wspólnych spotkań furry.

Chętnie dzielą się oni materiałami graficznymi,

W innych sytuacjach raczej nie licz na to, że roz-

str /

czy to fotografiami swoich własnych przebrań,


W świecie fandomów

czy też grafikami prezentującymi ulubione posta-

tylko ludzkich avatarów) i stworzyć swój futrza-

ci – jedne są mniej rozbudowane, inne zaś wy-

sty odpowiednik. Jako narzędzie dedykowane dla

stępują w postaci np. komiksów, co dodatkowo

miłośników humanoidalnych zwierząt, na którym

dodaje im atrakcyjności. Połączenie przynależno-

tworzenie furry-avararów nie wymaga kombina-

ści do furry i talentu rysowniczego daje nieraz

cji, lecz wręcz jest wysoce wskazane, została

wspaniałe efekty, które cieszą oko nawet osoby

stworzona Furcadia, działająca od 1996 roku.

zupełnie z tym środowiskiem niezwiązane.

Aktualnie jest to jedno z podstawowych narzędzi

Nie można też zapomnieć o środowisku gamin-

utrzymywania kontaktów w sieci między człon-

gowym, które dla członków tej społeczności jest

kami tego fandomu. Warta wspomnienia jest

bardzo istotne. Miłośnicy furry korzystają m.in.

również ich internetowa encyklopedia, Wikifur,

ze znanego symulatora internetowego Second

którą w wersji polskiej znajdziesz tutaj: https://

Life, gdzie stosują różne skomplikowane zabiegi,

pl.wikifur.com/wiki/Strona_g%C5%82%C3%

aby „obejść system” (SL pozwala na tworzenie

B3wna.

str /


W świecie fandomów

działalność prowadzą w sieci. Jak większość fan-

Postaci, czyli czego

domów jednak, tak i oni spotykają się również

dusza zapragnie

w świecie realnym na tzw. konwentach. Gdy

Na początek przyda się drobna uwaga terminolo-

spojrzeć na dostępną listę wydarzeń tego typu

giczna – poniżej znajdziesz kilka słów o tzw. fur-

(por.

sonach, czyli wyimaginowanych postaciach furry

82%C3%B3wna), to można odnieść wrażenie, że

naśladowanych przez członków społeczności. Nie

nie ma takiego dnia w ciągu roku, aby gdzieś na

należy mylić ich z opisywanymi wcześniej fursui-

świecie członkowie furry nie spotykali się w celu

tami – te ostatnie to wyłącznie stroje pozwalają-

wspólnego realizowania swojej pasji. Warto

ce naśladować fursony, a nie postaci same

zwrócić uwagę na wydarzenia tego typu mające

w sobie! Na marginesie można dodać, że fursuity

miejsce w Polsce.

to niejedyna metoda odzwierciedlania w świecie

Najstarszym, organizowanym od 12 lat, konwen-

rzeczywistym ulubionych futrzastych bohaterów

tem dla futrzastego fandomu jest Futerkon. Jak

– sporą popularnością cieszy się również bodypa-

można przeczytać na stronie organizatorów,

inting, czyli malarstwo, dla którego płótnem sta-

w 2008 roku spotkania zaczynały się w skrom-

je się ludzkie ciało.

nym gronie 37 osób, później jednak z każdym

Okazuje się, że za kreacjami furson nie stoi żad-

kolejnym rokiem ich przybywało. Co ważne, wy-

na przypadkowość – powstają one w wyniku

darzenie nie jest przeznaczone wyłącznie dla

świadomych twórczych działań członków fando-

członków społeczności, lecz każdego zaintereso-

mu, a ponadto otrzymują swoje nazwy. Można

wanego. Najlepiej zresztą będzie oddać na mo-

tutaj wymienić kilka przykładów, jak choćby

ment głos samym organizatorom. Jak czytamy

Blackber Wolf Husky, pod którą to nazwą ukrywa

na stronie internetowej wydarzenia:

się pies rasy Husky z żółtym irokezem i czerwo-

Jeśli rysujesz, uwielbiasz fursuity, grasz w gry

ną sierścią, albo Etsuko, czyli lis z błękitną grzy-

albo po prostu chcesz się dobrze bawić – Futer-

wą. Pobieżna obserwacja pokazuje, że te dwa

kon to miejsce, w którym nie powinno Cię za-

gatunki przewijają się najczęściej, choć spotkać

braknąć! Jesteśmy kolorową i wesołą gromadą

można również wilki, a nawet smoki!

pozytywnie zakręconych ludzi, którzy po prostu

https://pl.wikifur.com/wiki/Strona_g%C5%

lubią furry. Są wśród nas artyści, umysły ścisłe, lekarze oraz studenci. Dzięki tej różnorodności

Spotkajmy się na konwencie!

każdy znajdzie tutaj coś dla siebie. Otwartość to

Wiesz już sporo o tym, kim są furry oraz jaką

str /

nasza druga natura, szybko więc złapiesz z nami


Fot. Organizatorzy

W świecie fandomów

kontakt, a kto wie, może nawet przyjaźnie na

ka, położonym w Masłowie nieopodal Kielc. Nie

lata. Futerkon oferuje bogaty program wypeł-

miałeś dostatecznie szczelnie wypełnionego pla-

niony prelekcjami, konkursami, grami terenowy-

nu na wakacje? W takim razie warto go uzupeł-

mi, rozrywką na wolnym powietrzu, ciekawymi

nić!

gośćmi

Z kolei od 26 lutego do 1 marca 2020 roku od-

oraz

imprezami

do

białego

rana

(https://2020.futerkon.pl/futerkon/).

bywał się w Gdańsku festiwal Gdakon, który dla

Najbliższa edycja imprezy odbywać się będzie od

odmiany zgromadził miłośników furry wokół te-

12 do 16 sierpnia 2020 roku w Hotelu Amieliów-

matu „Dziki zachód – spotkajmy się w samo po-

str /


W świecie fandomów

łudnie”. Konwent ten po raz pierwszy odbył się

dzie mieć miejsce w październiku 2020 roku, po-

w 2010 roku w formie luźnego spotkania grupy

nownie w tym samym mieście.

miłośników, rok później przybrał zaś obowiązujące do dzisiaj ramy organizacyjne. Jak podają organizatorzy, z roku na rok spotkania cieszą się

Yiff i ruszamy przed siebie!

rosnącym zainteresowaniem. Kolejna edycja do-

Furry cię zainteresowało? Chciałbyś poznać ich

piero w 2021 roku, jednak już dziś możesz do-

na żywo? A może więcej – za moment ruszysz

wiedzieć się więcej o inicjatywie pod tym adre-

szukać instruktaży na YouTube, w jaki sposób

sem: https://2020.gdakon.org/.

przygotować

Inną propozycją jest organizowany od 2018 roku

wszystkim zrób to, co przemawia do ciebie naj-

w Łodzi KungFur, utrzymany przede wszystkim

bardziej – najlepiej w takt „yiff”, czyli okrzyku

w motywach dalekowschodnich. Jak dotąd odby-

powitalnego furry. Miłego „futrzakowania”!

Fot. Organizatorzy

ły się dwie edycje, kolejna prawdopodobnie bę-

str /

swój

własny

fursuit?

Przede


KPOPOWE ŚWIATEŁKA Dlaczego światełka? Nazwa wiąże się z tym, że te zespoły mogą być spokojną, przyjemną przystanią dla słuchacza i godnie reprezentują swój kraj. Dlaczego kpopowe? Bo reprezentują koreański pop. Jeśli interesujesz się Azją, to poznaj zespoły ukazujące jeden z gatunków muzyki wywodzący się z tego kontynentu.

str /


str /


W świecie fandomów

redaktor

Zuzanna Skalska

Love, litera L stojąca w alfabecie między K a M

EXO Ten zespół został założony przez SM Entertainment w 2011 roku. Zadebiutował jako dwunastoosobowa grupa, lecz aktualnie do EXO należy dziewięciu wokalistów. Do października 2014 roku ekipę tworzyły dwie podgrupy: EXO-K, która śpiewała piosenki w języku koreańskim oraz EXO -M, śpiewający po chińsku. Zadaniem każdego z nich było promowanie tego samego albumu w Korei Południowej i w Chinach. EXO-K oraz EXO-M są już nieaktywne, lecz działają aktualnie dwie inne grupy: EXO-CBX, w którego skład wchodzą: Chen, Baekhyun, Xiumin oraz EXO-SC – do tego zespołu należą Sehun

ma również ukazać miłość fanów do obu podgrup: zarówno EXO-K, jak i EXO-M. Sloganem zespołu oraz fandomu jest „We Are One”. Poniżej można znaleźć trzy przykładowe piosenki: https://youtu.be/KSH-FVVtTf0, https://youtu.be/pSudEWBAYRE, https://youtu.be/tbe3pe2BtwA.

Iz*One Iz*One jest zespołem składającym się z dziewięciu dziewczyn z Korei Południowej oraz trzech pochodzących z Japonii.

i Chanyeol.

Zespół został założony przez CJ E&M w ramach Nazwa EXO pochodzi od Egzoplanety – takiej planety, która okrąża inne gwiazdy niż Słońce. Każdemu członkowi jest przypisany żywioł i symbol. Fandom EXO zwie się EXO-L oraz zdrobniale Eris (Elis). Nazwa ta ma pokazać jedność fanów z wcześniejszą formacją EXO. L wywodzi się od

str /

konkursu Mnet Produce 48 w 2018 roku. Grupą zarządza Swing Entertainment jako podagencja w Korei Południowej, a także Off the Record oraz AKS w Japonii. Oficjalnie zadebiutowała 29 października 2018 roku. z minialbumem pt. Color * IZ.


W świecie fandomów Utwory wokalistek: Co oznacza nazwa zespołu? Występuje tutaj sło-

https://youtu.be/eDEFolvLn0A,

wo „IZ”, które jest symbolem liczby 12, oraz za-

https://youtu.be/WZwr2a_lFWY,

pisana słowami cyfra „One”, która oznacza, że

https://youtu.be/6eEZ7DJMzuk.

dwanaście członkiń będzie tworzyło wspólnotę w ramach jednej grupy. Pośrodku tych wyrazów znajduje się gwiazdka

BTS – Beyond The Scene

symbolizująca znaki astrologiczne koła zodiakal-

BTS jest siedmioosobowym męskim zespołem

nego. Fani Iz*One nazywają się: WizOne. „Wiz”

spod skrzydeł Big Hit Entertainment. Zadebiuto-

pochodzi od czarodzieja, nazwa fandomu ozna-

wali w czerwcu 2013 roku z piosenką pt. No Mo-

cza więc to, że fani razem z Iz*One tworzą ma-

re Dream. Utwór ten należy do ich pierwszego

giczną przyszłość.

albumu pt. 2 Cool 4 Skool. Zespół ma wiele nazw: Bangtan Boys, Bangtan Sonyeondan, Beyond The Scene.

str /


W świecie fandomów

Ich znakiem rozpoznawczym jest: BTS, co w tłu-

Od 2017 roku funkcjonuje nowe znaczenie skrótu

maczeniu na język polski oznacza: kuloodporni

BTS – młodość, która nie zastyga i dąży ku roz-

skauci. Skąd taka nazwa? Członkowie tłumaczą

wojowi. W ten sposób zmianę tłumaczą sami

to tak:

wykonawcy:

– Oznacza to, że będziemy się przeciwstawiać uprzedzeniom wobec młodzieży – mówi Kim

– Oznacza to, że młodzież nie będzie stać

Nam-joon (Rap Monster).

w miejscu. Otworzą drzwi i pójdą naprzód.

– Aby zatrzymać zakazy i uprzedzenia oraz bronić naszej muzyki i pokolenia – stwierdza cały

Ich fani noszą dwie nazwy:

zespół BTS.

– A.R.M.Y – od: Adorable Representative M.C. for

– Znaczenie „Bangtan” to „bronić przed czymś”,

Youth (po polsku: „Zachwycający Reprezenta-

więc nasza nazwa oznacza, że będziemy odważ-

tywny M.C dla Młodości”)

nie bronić naszej muzyki i naszej wartości – do-

– I-A.R.M.Y – od: International A.R.M.Y (w prze-

powiada Jung Ho-seok (J-Hope).

kładzie: „Zagraniczny fandom”)

str /


W świecie fandomów Linki przekierują cię do piosenek zespołu:

Do ONCE Candy należą ci, którzy mieszkają

https://youtu.be/5Wn85Ge22FQ,

w Korei, a w skład ONCE Jelly wchodzą ci, którzy

https://youtu.be/0lapF4DQPKQ,

mieszkają poza Koreą.

https://youtu.be/hmE9f-TEutc. Po kliknięciu tych linków, zostaniesz przekierowany do utworów zespołu:

Twice

https://youtu.be/mH0_XpSHkZo,

Do Twice należy dziewięć wokalistek. Wykonaw-

https://youtu.be/kOHB85vDuow,

czynie są pochodzenia południowokoreańskiego,

https://youtu.be/3ymwOvzhwHs.

japońskiego i tajwańskiego.

Ateez

Zespół został utworzony przez wytwórnię JYP

Do tej ekipy należy ośmiu wokalistów pochodzą-

Entertainment, a członkinie zostały wybrane

cych z Korei Południowej. Zadebiutowali 24 paź-

przez program SIXTEEN.

dziernika 2018 roku piosenką pt. Pirate King

Dziewczyny zadebiutowały 20 października 2015

oraz minialbumem Treasure EP. 1: All To Zero.

roku minialbumem pt. The story Begins.

Ich wytwórnią jest KQ Entertainment.

Ich fanklub zwie się Once. Dziewczyny wytłuma-

Nazwy zespołu to: Ateez – używana międzynaro-

czyły, dlaczego akurat tak:

dowo, a także KQ Fellaz – określenie stosowane

„Raz, dwa razy. Wydaje się, że idą w parze. Jeśli

przed debiutem.

nas kochasz choć raz, odpłacimy Ci DWUKROTNIE naszą miłością. Trudno jest połączyć się

Dlaczego nazwali siebie akurat jako Ateez? Na-

z ludźmi, a nakłonienie ludzi do miłości jest naj-

zwa oznacza „A do Z”, czyli że wszyscy są grupą

trudniejsze ze wszystkich. Chcemy mocno, abyś

nastolatków, chcących robić wszystko, co w ich

mógł spojrzeć na nas raz i zakochać się w nas

mocy, z entuzjazmem.

DWUKROTNIE. Bądź z nami do końca. Kochamy

Ich fandom nazywa się Atiny, jest to połączenie

cię. <3 ”.

słów „ateez” i „destiny” (przeznaczenie).

Fani, w zależności od tego, jakiego są pochodze-

Pod tymi linkami znajdują się ich utwory:

nia, należą do ONCE Candy lub ONCE Jelly.

https://youtu.be/dTT3MRODUsA , https://youtu.be/FIInyEWWW-s, https://youtu.be/RqJ1rH9M5G0.

str /


Każdemu czytelnikowi zdarzyło się zapewne chociaż raz w życiu po przeczytaniu, czy to ukochanego uniwersum, czy wciągającej książki, odczuwać „pustkę”. Zaradzić temu może jedynie wkroczenie w kolejny świat fikcji… Nie musi to jednak być, jak się okazuje, kolejna, całkowicie odmienna lektura. Naszą pustkę może zapełnić fan fiction, którego autorami możemy stać się my sami. str /


str /


Recenzja książki

redaktor

Klaudia Sordyl

W roku 2015 nakładem Korporacji Ha!art ukaza-

łeczności internetowe stają się zarówno kupują-

ła się książka doktor Lidii Gąsowskiej Fan fiction.

cymi daną markę, jak i ją propagującymi czy też

Nowe formy opowieści – nietypowa zarówno w

tworzącymi. Fan może się przeobrazić w pisarza,

swoim formacie, jak i zawartości. W publikacji,

konkretyzować to, co nie wybrzmiało w lekturze

która ma 328 stron, miękką oprawę, a wymiary

lub posługując się np. głównymi bohaterami,

wynoszą 155x200 mm, autorka stara się nas

stworzyć swoje prywatne uniwersum, dostępne

przekonać o tym, że „fanfiki” mogą być postrze-

tylko dla użytkowników danego fandomu.

gane jako nowy rodzaj opowiadań – na miarę naszych czasów.

Problemy z definicją Opisując często korzenie fikcji fanowskiej, wska-

Fan czy pisarz?

zuje się na literaturę apokryficzną, na tradycyjną

Otóż te dwie kategorie zdają się tożsame.

skłonność do dopisywania dalszego ciągu, roz-

W świecie fandomów i w dzisiejszej popkulturze

ciągania wątków pobocznych, zadawania pyta-

głos odbiorcy ma wielkie znaczenie. Produktem

nia: „A co by było gdyby?”. Gąsowska dąży do

stały się marki, takie jak uniwersum Harry’ego

syntetyzacji terminu fan fiction, podając siedem

Pottera, Tolkienowskie opowieści czy Gwiezdne

punktów, które miałyby określać, czym jest

wojny. Głównym partnerem marketingowym

„fanfik”. Stara się również uporządkować żargon

staje się dla przedsiębiorców i wydawców inter-

fandomów, tworząc słownik fanowskich pojęć

net.

zamieszczony na końcu książki. Znajdziemy tam

Według Gąsowskiej literatura, zdobywając nowe

definicje takich terminów, jak: crossover fiction,

środki masowego przekazu, zmieniła swoje obli-

drabble fiction, Mary Sue czy one-shot. Dla nie-

cze. W internecie przecież głos ma każdy, a spo-

zorientowanych w temacie z pewnością będzie to przydatne źródło informacji.

str /


Recenzja książki

str /


Recenzja książki

„Fanfik” a literatura Gąsowska w swojej książce stara się przekonać

Grafomania i Mary Sue

czytelników, że „fanfik” pełni istotną rolę w ba-

Jeden z ostatnich podrozdziałów książki nosi ty-

daniach literackich. Powołując się na wybitnych

tuł Mówimy: „to kiepskie” – i czytamy dalej…

badaczy teorii literatury, próbuje przekonać nas

Mary Sue. Zaskakujące jest to, jak „fanfiki”

o tym, że fikcja fanowska jest nową formą opo-

funkcjonują. Gąsowska zrobiła szeroki rekone-

wieści i nie należy spychać jej na margines. W

sans największych portali fanowskich, na pod-

cyberkulturze, czyli kulturze internetu, fandomy

stawie którego przytoczyła liczne przykłady tek-

mają ogromną moc jednoczącą fanów danego

stów rażących wprawnego czytelnika błędami

uniwersum, nie pozwalając mu zejść z piedesta-

językowymi, ortograficznymi czy składniowymi,

łu i zniknąć, jak to często ma miejsce z produk-

ale też tandetnością na poziomie narracyjnym

tami naszych czasów. Pozostaje jednak pytanie

tekstów. Pokazuje to, jak wielu grafomanów

o prawa autorskie fikcji fanowskiej – ten wątek

tworzy fan fiction. Nie dla błędów jednak przy-

został przez Gąsowską wydobyty i poddany ana-

wołuje autorka owe nowe formy opowiadania.

lizie.

Chce przez to udowodnić, jak ważne w dobie do-

str /


Recenzja książki stępu do internetu stało się poszukiwanie naj-

i teorią literatury. Ze względu na charakter nau-

prostszych emocji, jakich dostarcza zarówno

kowy książki z pewnością przystępniejsza okaże

tworzenie „fanfika”, jak i jego czytanie. Marysiu-

się dla tych, dla których takie nazwiska, jak: Ge-

ści to fani, którzy tworzą postać wyidealizowaną,

nette, Baudrillard, Barthes, Certeau czy Eco nie

często taką, jaką sami chcieliby być. Nie znoszą

są zaskoczeniem.

krytyki na jej temat, często spychają inne kreacje

Autorka recenzowanej przeze mnie książki w

na dalszy plan, wyróżniając swojego ulubionego

swoim wstępie zamieściła nienaruszalne, stwo-

bohatera. Prowadzi to do konkluzji, że „fanfiki”

rzone przez Daniela Pennaca, swobody czytelni-

ka, spośród których jedno to „prawo do milcze-

opowieściami

fantazmatycznymi

koją

i uśmierzają ból.

nia”. Z niego właśnie skorzystam, zachowując

Z pewnością jest to lektura dla wszystkich inte-

swoją opinię na temat tej książki.

resujących się zarówno fikcją fanowską, jak

str /


FA

SKAR

Większość z nas ma jakieś hobby, zainteresowania, którym poś

więcej czasu niż innym. Można być fanem sportów ekstremalny

lub kuchni orientalnej, śledzić z zapałem mecze ulubionej druży piłkarskiej bądź odhaczać na mapie kolejne zwiedzone zamki

czy opuszczone budynki. Każda osoba będzie miała w interesuj

ją dziedzinie co nieco do powiedzenia, nie zawsze jednak będzi potrzebę dzielenia się swoją pasją z większą grupą ludzi. str /


ANDOMOWE WIKIE

RBNICA WIEDZY DLA KAŻDEGO

święca

ych

yny

jącej

ie odczuwała str /


Rzeczywistość fanów

redaktor

Kinga Zawada

Jest jednak i inny typ pasjonatów. Mam na myśli

wszelkie informacje związane z interesującą fa-

osoby w dużej mierze lub w pełni oddane wybra-

nów tematyką. Przyjrzyjmy się bliżej tym stro-

nej serii książek, filmów czy komiksów, o których

nom,

mogłyby godzinami rozprawiać i o których wie-

„fandomowych wikii”.

które

określić

można

mianem

dzę mają nieraz w małym palcu. Spotkać można fanów, którzy z niecierpliwością wyczekują kolejnego

odcinka

ulubionego

serialu

czy

Treści przez nie skrywane

też

w mgnieniu oka wyłapują wszelkie wzmianki

Strony te, służą przede wszystkim do gromadze-

o nowo powstającej grze z interesującego ich

nia informacji o konkretnym wytworze kultury

uniwersum. Osoby te nie ograniczają się tylko do

popularnej. Jeżeli są dobrze rozplanowane i sys-

pochłaniania serwowanych im treści i wymienia-

tematycznie uzupełniane, stanowią imponujące

nia opiniami na internetowych czatach. Część

kompendium wiedzy o wybranym uniwersum.

z nich z czasem zaczyna też tworzyć fankluby

Wszelkie wiadomości, zawarte w książce czy fil-

i organizować spotkania, na których może do

mie, jak i te, podane przez autora w wywiadzie

woli spierać się lub zachwycać ulubioną postacią

czy osobnych publikacjach, prędzej czy później

czy aktorem. Jest wiele takich społeczności

zostaną tam skrzętnie odnotowane.

(i z roku na rok ich liczba rośnie), które powszechnie określa się fandomami. Dostępne na wikiach artykuły posegregowane są nieraz według odpowiednich kategorii i podkateWymiana poglądów i uwag, jak i wzajemne uzu-

gorii. Tak np. na stronie poświęconej popularnej

pełnianie wiedzy nie odbywa się tylko poprzez

serii Harry Potter w osobnej kolumnie znajdują

czaty czy na specjalnie organizowanych zlotach.

się teksty dotyczące samego uniwersum. Odna-

Wiele mniej lub bardziej rozpoznawalnych serii

leźć tam można informacje o bohaterach, loka-

posiada swój własny odpowiednik powszechnie

cjach, fantastycznych stworzeniach, przedmio-

znanej Wikipedii. Na nich to zamieszczane są

tach, eliksirach itd. Kolejna kolumna stanowi na-

str /


Rzeczywistość fanów

tomiast wykaz wszystkich książek, adaptacji fil-

ta jest całkiem obszerna, a niektóre ciekawostki

mowych i gier, powstałych na bazie wykreowa-

mogą zaskoczyć.

nego przez J. K. Rowling świata. Znajdują się tam również opisy każdej z magicznych ksiąg, jakie pojawiły się w filmach bądź zostały wspomniane

w

powieściach,

wykaz

poradników

i przewodników po świecie czarodziejów, osób zaangażowanych w produkcję, postaci historycznych i biblijnych wplecionych w uniwersum. Lista

str /

Na stronie dostępny jest również czat, na którym można wymieniać się uwagami z pozostałymi użytkownikami (żeby z niego korzystać trzeba się jednak zarejestrować), regulamin, forum, jak i lista zwiastunów, fanowskich filmików czy reklam zabawek. Za stronę odpowiada kilku admi-


Rzeczywistość fanów nistratorów, z którymi można nawiązać współ-

oraz jednego z filmów z serii Silent Hill. Póki co

pracę.

widnieje tam krótki (zawierający kilka akapitów) opis z najbardziej podstawowymi informacjami.

Pozostałe wikie prowadzone są według podobnych zasad, artykuły podzielone są na poszcze-

Zupełnie inaczej prezentują się natomiast teksty,

gólne kategorie. Niektóre treści przywodzą nieraz

opublikowane

na myśl zawartość rasowej encyklopedii. Opisy

(odnalazłam przynajmniej dwie wikie z artykuła-

wyglądu poszczególnych postaci są czasem tak

mi, poświęconymi tej postaci). Tam Heather do-

szczegółowe, iż możemy z nich wyczytać dokład-

czekała się już dokładnego opisu wyglądu, za-

ną długość włosów, liczbę pierścionków czy typ

chowania, historii i relacji z innymi bohaterami.

obuwia, jakie zwykle noszą.

Wymienione zostały też wszystkie kwestie, jakie

na

stronach

anglojęzycznych

wypowiada w grze oraz ciekawostki, ukryte

Wytwór wspólnej pasji

w serii oraz dodatkowych publikacjach.

Artykuły powstają pod nadzorem jednej lub większej liczby osób. Zatwierdzony tekst może być edytowany i uzupełniany praktycznie przez każdego, kto posiada jakąś wiedzę o danym uniwersum lub zwyczajnie wychwyci pewne błędy gramatyczne lub stylistyczne. Sama miałam okazję edytować opis postaci w wikii poświęconej mojej ulubionej serii gier. Wystarczy nacisnąć odpowiedni przycisk, wpisać bądź poprawić pewne informacje, zatwierdzić i już. Poprawka zostaje zaakceptowana.

Tak wielką różnicę w ilości informacji można by tłumaczyć tym, iż sama gra jest już dość stara (wydana w roku 2003) i być może nie cieszy się u nas taką popularnością. Jednak nawet tytuły w Polsce bardzo znane, są niejednokrotnie lepiej opisane na wikiach anglojęzycznych niż rodzimych. Sam Wiedźmin doczekał się większej liczby artykułów za granicą niż w kraju. Możliwe więc, że fani więcej czasu poświęcają na pielęgnowanie stron w języku angielskim, gdyż jest to zwyczajnie bardziej opłacalne – angielski jest w końcu powszechniej znany.

Bywa, że teksty stanowią zaledwie zarysy artykułów, ich ogólne koncepty. Dla przykładu bardzo ubogo prezentuje się strona, poświęcona Heather Mason – protagonistce trzeciej części gry

str /

Czego pragniesz, to odnajdziesz


Rzeczywistość fanów

Jak wiele jest fandomów, tak wiele a nawet wię-

Poza tym pojawiają się również wikie o bardziej

cej jest poświęconych im wikii. Większość z nich

skonkretyzowanym profilu. Ostatnio natknęłam

(określmy je „standardowymi”) stanowi zbiór ar-

się np. na stronę zawierającą teksty poświęcone

tykułów o konkretnym uniwersum bądź grupie

wszystkim bohaterom, jacy do tej pory zostali

muzycznej (jeżeli do listy dołączymy też m. in.

wykreowani – czy to na potrzeby popularnych

prężnie rozwijającą się społeczność fanów K-

komiksów, czy filmów, anime, seriali. Odnaleźć

popu).

tam można także definicję samego słowa

str /


Rzeczywistość fanów „bohater”, czym ten rodzaj postaci się charakte-

uznanie i akceptację społeczności, że fani sami

ryzuje, jakie są jego cele oraz idee.

zaczynają tworzyć/edytować poświęcone jej artykuły. Jest to z pewnością ważny moment dla au-

Interesująca może się okazać również wikia poświęcona shipom, tzw. Shipping Wiki. Zawiera ona artykuły dotyczące wszystkich (a przynajm-

tora, który może poczuć się doceniony.

Jaki w tym sens?

niej tych bardziej znanych i uznawanych) paringów, jakie zaistniały w danym fandomie. Ten rodzaj wikii z pewnością cieszy się sporą popularnością zwłaszcza wśród fanów anime i mangi, gdzie (przynajmniej ostatnimi czasy) podstawą do łączenia w pary pojawiających się w historii bohaterów jest nieraz sam fakt, że pojawili się w tym samym kadrze lub zamienili z sobą parę zdań.

Można by zadać pytanie: „po co i na co” właściwie takie strony? Czy poza zebraniem i spisaniem wszystkich dostępnych informacji jakiś cel jeszcze im przyświeca? Wikie funkcjonują właściwie na tej samej zasadzie co klasyczna Wikipedia. Z pewnością przydają się osobom z artystycznym zacięciem, które pracując nad fanfikami bądź fanartami dla swojego fandomu, nieraz poszukują tam konkretnych informacji o jakimś

Wymienić można także wikie stworzone specjal-

bohaterze lub lokacji. Strony te okazują się rów-

nie z myślą o postaciach, wykreowanych przez

nież pomocne dla tych, którzy próbują rozpo-

samych fanów jakiejś serii. Poświęcone takim

wszechnić własne pomysły i koncepcje, tym sa-

bohaterom teksty powstają najczęściej pod bacz-

mym dodatkowo urozmaicając wybrane uniwer-

nym okiem ich twórców, liczących m. in. na do-

sum (przykład wikii dla oryginalnych postaci).

tarcie w ten sposób do szerszej grupy odbiorców, którym dana kreacja może się spodobać. Bywa też, że oryginalna postać zdobywa na tyle duże

Przede wszystkim jednak strony te służą poszerzaniu naszej wiedzy o fandomach. Jeżeli odwie-

Ship to pojęcie powstałe od terminu shipping, które znów wywodzi się od angielskiego słowa relationship, czyli „związek”. „Shipowanie” to inaczej popieranie relacji wybranej pary postaci. „Shipować” można zarówno postacie fikcyjne, jak i prawdziwe.

Paring to kolejne, stosowane w fandomach pojęcie, odnoszące się do łączenia w pary dwójki wybranych bohaterów. Bardziej znane paringi posiadają swoje nazwy, powstałe często z połączenia pierwszych lub ostatnich liter imion.

str /


Rzeczywistość fanów

dzając jedną z wikii mamy nikłe pojęcie o opisa-

Eksploracja takich stron, zwłaszcza tych najob-

nej tam serii, może nas zadziwić liczba informa-

szerniejszych i dobrze zredagowanych, może po-

cji, jakie z niej wyniesiemy. Miejsce to przenieść

budzić naszą ciekawość i zachęcić do wniknięcia

nas może w zupełnie inny świat, o którego ist-

w dany świat i zasilenia szeregów jednej (lub

nieniu do tej pory nie mieliśmy nawet pojęcia.

kilku) z wybranych społeczności.

str /


Mogłoby się wydawać, na podstawie wielkich seri

kaźną historię. To jednak nieprawda. Kasowe tytu

ścią, traciły ogromne sumy na produkcję gadżetó

str / koniec zeszłego wieku za sprawą znanej sa


iali i filmów z przeszłości, że fandomy mają po-

uły filmowe, które cieszyły się dużą popularno-

ów z wizerunkami postaci. Zmieniło się to pod

str / mowa? agi filmowej. Wiecie, o jakiej serii


Rzeczywistość fanów

redaktor

Marta Płochocka

W życiu każdego fana przychodzi taki moment,

znawanymi przez niego ideałami i wartościami.

w którym oglądanie ulubionego filmu czy serialu

Przy zakupie kieruje się etyką oraz silnymi uczu-

to za mało. Potrzebuje czegoś więcej, więc za-

ciami. Celem fana jest zdobycie jak największej

czyna szukać ludzi o podobnych zainteresowa-

ilości cennych dla niego produktów, związanych

niach. Z czasem to też już mu nie wystarcza.

z określonym tematem. Jego poszukiwania nie

Najchętniej przeniósłby się do przedstawionego

kończą się na jednej transakcji, ale prowokują

w utworze uniwersum, poznał swoich ulubionych

kolejne. Jest to pewnego rodzaju spirala, w którą

bohaterów – to niestety nie może się wydarzyć.

wpada – z korzyścią dla producentów.

Jedynym sposobem, aby przybliżyć się do fikcyjnego świata, jest otoczenie się elementami, które z niego pochodzą. I tutaj fan wkracza na rynek.

Cechą wyróżniającą fana pośród innych konsumentów jest to, że nabyte dobra przekształca na własne potrzeby i wprowadza na wewnętrzny rynek fandomu, nadając im nowe znaczenie i wartość. Ten typ nabywcy jest ściśle powiązany z produkcją, jednak nie w rozumieniu profesjo-

Jakim konsumentem jest fan?

nalnym. Poświęca czas, środki, angażuje się w

Producenci szukają nabywców, a fandom produktów, które chciałby zakupić. Dla rynku ta grupa społeczna jest niezwykle wartościowa, a to za sprawą kilku cech, jakie charakteryzują jej członków jako klientów. Entuzjasta danego filmu czy serialu jest konsumentem idealnym, ponieważ nabywanie określonych dóbr wiąże się z wy-

str /

pracę kreatywną i wymagającą specjalistycznej wiedzy z określonego tematu, aby stworzyć z nabytego produktu coś nowego, oryginalnego i niezwykle pożądanego przez innych w społeczności. Taki zabieg nazywa się fanartem, czyli twórczością, zainspirowaną gotowymi treściami kulturowymi.


Rzeczywistość fanów gią”, przeciwstawiającą się zarzutom o zawłasz-

Czy kreatywność fanów

czenie własności intelektualnej. Coraz więcej

zagraża markom?

koncernów, chcących uniknąć konfliktu ze swoi-

To może mieć jednak różne konsekwencje, w tym prawne. Chodzi o zawłaszczanie własności intelektualnej twórców. W historii fandomu zdarzały się takie sytuacje, kiedy koncerny medialne zamykały strony internetowe czy fora, zawierające nazwę marki w adresie. Stworzono nawet specjalne grupy składające się z fanów, walczące z wystosowanymi pozwami. Głośnym skandalem była walka Warner Bros – studia, które wykupiło prawa filmowe do stworzenia serii o Harrym Potterze – z organizacją „Obrona przed Czarną Ma-

str /

mi najbardziej oddanymi i lojalnymi fanami, zaczęło wysuwać propozycję kooperacji. Taki sposób współpracy zapoczątkował George Lucas – - widzowie zainspirowani sagą Gwiezdnych Wojen zaczęli tworzyć własne, krótkie metraże nawiązujące do postaci z serii, które potem trafiały na oficjalne strony. Koncerny szukają także innych sposobów na pogodzenie się z twórczością fanów. Dobrym przykładem są japońscy wydawcy mang, konsultujący się z czytelnikami i tworzący fabułę pod ich oczekiwania. To przyczyniło


Rzeczywistość fanów

się do ogromnej produkcji komiksów oraz zwią-

bucję. Potem zaczęli tworzyć angielskie napisy.

zanych z nimi gadżetów.

Te działania zostały dostrzeżone i potraktowane

Wiele efektów pracy twórczej entuzjastów, pomi-

jako zapotrzebowanie na tego typu produkt.

mo nielegalności i łamania praw autorskich, trafia do szarej strefy. Dzieje się tak, ponieważ przyczyniają się do wzrostu i dynamiki rynku, co jest korzystne dla producentów. Innym przykładem użytecznych, acz nielegalnych działań, było przekazywanie sobie „pirackich” kaset z anime w Stanach Zjednoczonych, co z czasem przyczyniło się do powstania rynku japońskich filmów animowanych. Początkowo fani wymieniali się nielegalnymi kopiami, co nie przeszkadzało producentom, ponieważ utwierdzało oficjalną dystry-

str /

W grupie siła Niegdyś uważano fanów za niszę rynkową, jednak widząc przykłady ich pracy, jedności czy chęci pozyskiwania kolejnych dóbr, to określenie powoli odchodzi w zapomnienie. Ta społeczność wydaje ogromne kwoty na produkty związane z interesującym ją tematem. Przez rynkowców uważani są za lojalnych konsumentów, którzy


Rzeczywistość fanów

zawsze będą zainteresowani oferowanymi dobra-

Gwiezdne Wojny. Trudno teraz wejść do sklepu

mi, ponieważ mają one znacznie wyższe wartości

i nie zauważyć jakiegoś związanego z nią moty-

w wewnętrznej strukturze tej grupy. Ich wpływ

wu. Ubrania z popularnymi postaciami serii, ga-

na kształtowanie rynku zaczyna być coraz bar-

dżety, zabawki czy akcesoria papiernicze – to tyl-

dziej zauważalny i tym samym wykorzystywany

ko kilka przykładów. Każdy znajdzie coś dla sie-

przez producentów, odpowiadających na ich za-

bie – nieważne, ile ma lat. Dorośli także są tar-

potrzebowania na kolejne dobra.

getem producentów, a jest to zasługą wieloletniej obecności marki na rynku. Pod koniec zeszłego wieku, kiedy na półkach

Komercyjna rewolucja

sklepowych królowały lalki Barbie i Action Man,

z innej galaktyki

trudno było o figurki znane z popularnych filmów czy seriali. W tym czasie George Lucas pra-

Wróćmy jednak do początku artykułu. Saga,

cował nad scenariuszem do Gwiezdnych Wojen.

o której tam wspominałam, to oczywiście

Właśnie wtedy wpadł na pomysł sprzedawania

str /


Rzeczywistość fanów

licencjonowanych gadżetów, a było to dwa lata

każde dziecko zapragnęło mieć cokolwiek z logo

przed premierą pierwszej części. Mało kto uznał

Gwiezdnych Wojen. Przychody były ogromne,

za dobrą ideę rozpoczęcie ich produkcji jeszcze

a producenci nie nadążali z tworzeniem kolej-

przed pojawieniem się dzieła. Lucas widział po-

nych gadżetów do tego stopnia, że Kenner, firma

tencjał zabawkowy swojej filmowej sagi i był

produkująca zabawki, sprzedawała kartonikowe

niemal pewny, że dzieciaki po wyjściu z kina bę-

obrazki, które dawały gwarancję, że gdy tylko

dą odgrywały zapamiętane sceny w swoich po-

figurka zejdzie z taśmy produkcyjnej, trafi do na-

kojach. Niestety, wielu producentów zabawek nie

bywcy. Do tej pory dochód ze sprzedaży produk-

podzielało jego opinii. Byli bowiem uprzedzeni po

tów z logo Gwiezdnych Wojen znacznie przewyż-

fiasku Doktora Dolittle, który był bardzo udanym

sza sumę wygenerowaną przez filmy – a musimy

filmem, ale na produkcji gadżetów stracił

mieć na uwadze to, że to najchętniej oglądana

ogromne sumy. Reżyser znalazł firmę, która

saga. To, co nosi logo franczyzy, staje się nieza-

podjęła się tego szalonego zadania i rozpoczęła

przeczalnie hitem sprzedażowym. I to się raczej

wyrób zabawek. Po premierze pierwszej części,

nie zmieni.

str /


Rzeczywistość fanów

Fandom kształtuje rynek, a ten nie pozostaje mu

postać z ulubionego filmu. To nie jest naiwność,

dłużny. Zauważa potrzeby grupy społecznej i od-

a chęć pozyskania wszystkiego, co dotyczy ich

powiada na nie, traktuje jako ważną dla niego

wyznań oraz ideologii i wprowadzanie na we-

grupę odbiorców. Fani zaś doceniają fakt, że

wnętrzny rynek fandomu. Warto jednak być

mogą ingerować i zaistnieć w świecie swojej

ostrożnym, aby nie dać się nabrać, bo oczywi-

ulubionej franczyzy. Nie wiedząc o wszystkich

ście, są i tacy, którzy wykorzystają wartości

opisanych wyżej zabiegach, można by powie-

i ideały fanów, by móc zarobić. Siła fandomu

dzieć, że producenci wykorzystują naiwność fa-

jest ogromna, a jego członkowie nieraz pokazali,

nów, którzy przykładowo kupią ten sam produkt

że jeżeli chodzi o ich prawa, potrafią stać się

drożej tylko dlatego, że na opakowaniu widnieje

jednością i walczyć o swoje.

str /


FAN CZY AK

str /


KTYWISTA?

str /


Rzeczywistość fanów

redaktor

Jagoda Jabłońska

Z założenia słowo fan kojarzy nam się pozytywnie. Wyraża silne przywiązanie emocjonalne, szacunek oraz osiągnięcie pewnej korzyści. Nie lubilibyśmy kogoś lub czegoś w tak szczególny sposób, jeśli nie otrzymywalibyśmy niczego w zamian - wiedzy, rozwoju, uciechy dla zmysłów. Istnieje jednak potężna grupa ludzi, której te niepozorne trzy litery śnią się w nocnych koszmarach.

Fani, których społeczności nazywamy fandoma-

seriali i filmów inspirowanymi przygodami Sher-

mi, są specyficzną, trudną do zdefiniowania gru-

locka Holmesa, planuje odwiedzić tematyczne

pą odbiorców. Niełatwo wyznaczyć granicę po-

miejsca oraz kupić wszystko, co związane ze jego

między sympatykiem a maniakiem. W celu po-

ulubionym bohaterem. Skupia się na osiągnięciu

prawnej oceny takiej osoby przydatne mogą oka-

doskonałości. W tak zaangażowanej osobie może

zać się trzy kryteria: rozpatrzenie pod względem

obudzić się chęć twórcza. Zaczyna więc tworzyć

entuzjastycznej konsumpcji, samodzielnej pro-

produkcje fanowskie, czyli fanarty. Mogą przy-

dukcji dóbr związanych z fandomem oraz wielo-

brać postać pisemną - fanfiction, wizualną przez

krotne odczytywanie przyswojonej już treści.

cosplay, czy też być twórczością muzyczną czy widowiskową - jak w przypadku filkingu, czyli tworzenia piosenek, filmów, serii zdjęć o ulubio-

Kto jest kim Fan jest konsumentem entuzjastycznym, to znaczy, że oprócz przeczytania książek, obejrzenia

str /

nych postaciach, a nawet samych fanach. Taka twórczość polega na przetwarzaniu dóbr dopiero co skonsumowanych.


Rzeczywistość fanów Co ciekawe osoba w ten sposób zaangażowana stale odczytuje tekst kultury na nowo. Dobrze wie, co się wydarzy - chce jednak zrozumieć jak do tego doszło. Angażuje się emocjonalnie i intelektualnie. Większą wartość od słów posiada tu wytworzony przez obiekt uwielbienia świat przedstawiony. Fan przyswaja treści z punktu widzenia bycia fanem. Znając już dogłębnie wybrany tekst kultury obsesyjnie analizuje jego szczegóły.

str /

Nieświadome zagrożenie Fan czuje się spełniony, kiedy konsumpcja odbywa się w grupie. Członków fandomów łączą wspólne idee i wyznawany system wartości. Przez wiele lat byli uznawani za warstwę patologiczną. Jedna z genez słowa fan przedstawia go jako fanatyka. I właśnie w ten sposób definiują to pojęcie światowe koncerny medialne. W ich oczach zainteresowany odbiorca, na pozór przy-


Rzeczywistość fanów

noszący zysk, zmienia się w pasożyta bez posza-

Początkowo J.K. Rowling razem ze swoim wy-

nowania dla bestsellerowych autorów.

dawcą - firmą Scholastic, byli przychylni amatorskiej działalności fanów, podkreślając wartości

Korporacje medialne bardzo często postrzegają

edukacyjne ich fanartów.

silne, emocjonalne zaangażowanie fanów jako zagrożenie dla swoich interesów. Dobrze obrazu-

Jednak w 2001 roku, w momencie w którym

je

„Wojną

Warner Bros. wykupiło prawa do ekranizacji po-

o Pottera”. Jedną stronę konfliktu stanowili fani

wieści, prawa autorskie znalazły się w ich zasię-

przygód Harrego Pottera, drugą - koncern War-

gu. Okazało się, że studio filmowe od wielu lat

ner Bros. Realizatorzy filmów o czarodzieju po-

wyszukuje strony internetowe, które w nazwie

stanowili ograniczyć zawłaszczanie przez fanów

wykorzystują zastrzeżone i objęte prawem autor-

treści książek, które firma postrzega jako naru-

skim znaki towarowe - w postaci słownej oraz

szenie praw do własności intelektualnej. A

symboli graficznych. Studio Warner nazywa to

wszystko zaczęło się od niepozornego fanfika.

procesem porządkowania. Polega on na zawie-

to

przykład

sporu

nazwanego

str /


Rzeczywistość fanów

szeniu działalności wybranych stron internetowych wykorzystujących wybraną markę, w tym

Kiedy protesty fanowskie zaczęły narastać,

przypadku był to Harry Potter, do czasu gdy

a czarnego PR-u wymierzonego w Warner Bros

koncern podda analizie działalność takiego por-

zebrało się niepokojąco dużo, wiceprezes koncer-

talu online.

nu ogłosiła kapitulację. Diane Nelson stwierdziła publicznie, że ich działania były naiwne. W wy-

Kontrola

i

zastraszanie

odpowiedzialnością

niku tego studio wprowadziło bardziej otwartą

prawną w przypadku braku zgody na zawieszenie

politykę opartą na współpracy. Inspiracją stały

działalności, zbulwersowały fanowskie środowi-

się działania wizerunkowe Gorge’a Lucasa, an-

sko. W konsekwencji tak ograniczających działań

gażujące fanów do współpracy przy tworzeniu

w Stanach Zjednoczonych powstała organizacja

amatorskich filmów dotyczących Gwiezdnych

pod nazwą Obrona przed Czarną Magią. Dzięki

Wojen. Taką twórczość studio publikowało

rozprzestrzenianiu się informacji w Internecie

w swoich oficjalnych mediach, budując w ten

fani na całym świecie zaczęli się aktywizować.

sposób jeszcze silniejsze więzi z odbiorcami.

Zamknięto wtedy wiele stron i blogów - jedną z nich tworzyli polscy potterheads. str /


Rzeczywistość fanów

Pomysłodawcą nazwy free culture jest Lawrence

Kultura głupcze! Ruchem społecznym nazywamy

zachowania

zbiorowe, których istotą jest interakcja. Ma on na celu doprowadzenie do określonych zmian. Cechuje

się

spontanicznością

działań

i dobrowolnością przynależności. Łączy ludzi o zbliżonych wartościach, przekonaniach, niekiedy potrafi tworzyć nowe ideologie. W "sektorze ruchów społecznych" coraz większe znaczenie zyskuje dzisiaj ruch wolnej kultury.

Lessing - profesor Uniwersytetu Stanforda. Działaczom przyświecają idee postmaterialistyczne, z założenia ich poczynania mają przynieść korzyści dla całości społeczeństwa. Ruch ten posiada członków i sympatyków na całym świecie. Jego nadrzędnym celem stała się walka o zmianę obowiązującego prawa autorskiego. Przykładowym projektem organizacji, która rozwinęła się pod wpływami wolnej kultury jest

str /


Rzeczywistość fanów Fundacja Wikimedia. Tworzy najpopularniejszą

dobrze zaznajomieni z tekstem kultury prze-

encyklopedię online czyli Wikipedię, która, zali-

kształcają oryginał w sposób nieuprawniony,

czając się do otwartych zasobów, daje możliwość

przez zapożyczenie. Zazwyczaj fani nie definiują

współtworzenia

siebie jako działaczy ruchu oporu, jednak ze

artykułów

każdemu

i zapewnia do nich nieograniczony dostęp.

względu na podejmowane dziania, swoją chęcią twórczą i przywiązaniem do obiektu uwielbienia, są uznawani za część free culture.

Konflikt dwóch racji Ruch ten walczy o zapanowanie powszechnej swobody

pod

względem

dystrybucji

Fani mają moc

i modyfikacji różnego rodzaju utworów, przy uży-

Społeczność fanów to ważny odłam wolnej kul-

ciu sieci elektronicznej, ale też innych nowych

tury. Nielegalne rozprzestrzenianie przez nich

mediów. Aktywiści ruchu sprzeciwiają się tzw.

kaset z japońskimi kreskówkami doprowadziło

kulturze zezwoleń, czyli odgórnemu narzucaniu

do powstania rynku anime w Stanach Zjedno-

praw decydujących o tym, czym można się dzielić

czonych w latach 80. XX wieku. Na początku do

i co rozpowszechniać. Oceniają, że podstawowym

obiegu

czynnikiem hamującym ludzką kreatywność oraz

z czasem entuzjaści zaczęli dołączać do nich an-

samorealizację jest prawo autorskie w swoim

gielskie napisy. Nielegalne rozpowszechnianie

obecnym kształcie.

może więc utwierdzać oficjalną dystrybucję. Ru-

weszły

wersje

japońskie,

chy fanów i biznes są ze sobą powiązane, stanoW ten sposób wolna kultura znalazła się na wo-

wiąc wzajemną wymianę dóbr.

jennej ścieżce z dyktatem prawa autorskiego. Po jednej stronie frontu ustawili się twórcy, chcący

Koncerny medialne wydają się być jednak nieu-

czerpać zyski ze swojej pracy, po drugiej

gięte. Niejednokrotnie obciążyły winą za finanso-

- odbiorcy, marzący o swobodnym i tanim dostę-

we straty użytkowników, którzy często nie byli

pie do dóbr kultury. Pierwsza grupa walczy

świadomi, że złamali prawo. Zastanawiające

w imię sprawiedliwości, druga wolności. Strony

jest, czy za sympatyka ruchu należy uznać każdą

konfliktu odwzorowują pewien podział społeczny.

osobę nielegalnie pobierającą z Internetu lubianą

Autorów utożsamia się z władzą, wolną kulturę

przez siebie piosenkę. To czy takie działanie na

zaś ze zwyczajnymi ludźmi.

czyimś dorobku jest fair należy pozostawić własnej ocenie.

Fandomy stały się wrogiem. Producenci lękają się entuzjastycznych konsumentów, którzy będąc str /


KREATYW

MOŻNA SIĘ

Chciałbyś myśleć tak nieprzeciętnie, żeby móc zaskakiw

siebie samego, jak i innych? Z pewnością znasz Sherlock

i bezsprzecznie uważasz, że jego geniusz brał się główn

iż była to postać fikcyjna. Otóż nie! Sherlock był, owszem, ale cechy które nadał mu Conan Doyle – jak najbardziej

Powiem ci więcej – również możesz myśleć jak on, potrz dzie do tego tylko odrobina motywacji.

str /


WNOŚCI Ę NAUCZYĆ

wać zarówno

ka Holmesa

nie z tego,

, wymyślony, prawdziwe.

zebna ci bę-

str /


Recenzja książki

redaktor

Anna Adamczyk

Maria Konnikova jest rosyjsko-amerykańską pi-

naszemu umysłowi na niestandardowe rozwią-

sarką i psychologiem. Jej pierwsza książka Myśl

zania.

jak Sherlock Holmes stała się bestsellerem „New

Bardzo ważne jest tutaj uporządkowanie naszego

York Timesa”. Konnikova radzi w niej, w jaki

„poddasza”. To my mamy wpływ na to, co zapa-

sposób można nauczyć się kreatywności podpie-

miętujemy i powinniśmy odróżniać rzeczy istotne

rając swą teorię przykładami z opowieści o Sher-

od mniej ważnych. Dzięki temu unikniemy za-

locku. Pokazuje, jak radził sobie w rozwiązywa-

śmiecania naszych umysłów. Codziennie chło-

niu spraw i jak przy tym działał jego umysł.

niemy tysiące informacji, które nie są nam do niczego potrzebne. Zapełniamy nimi nasze umy-

Dwa typy myślenia

sły – chociażby przez bezmyślne przeglądanie

Sherlock i doktor Watson prezentują dwa od-

dotarcie do informacji potrzebnej w danej chwili.

Facebooka. Takie zbędne wiadomości utrudniają

mienne typy myślenia. Jeden z nich można określić jako szybki i intuicyjny, a drugi wolny i racjonalny. Ludzie bardzo często stosują pierwszy

Błędy, które popełniamy

typ – zamiast dać sobie chwilę czasu na przemy-

Umysł wydaje szybkie osądy i wyciąga wnioski

ślenie, działamy jak na autopilocie. Tymczasem,

na podstawie sygnałów, z których nawet nie

aby móc dojść do logicznych wniosków, musimy

zdajemy sobie sprawy – „kocha ponad wszystko

pozbyć się nawyku szybkiego myślenia. Tak na-

przeskakiwać prosto do wniosków”. Konnikova

prawdę sami się ograniczamy, nie pozwalając

pokazuje ciekawe statystyki dotyczące tego, jak

str /


Recenzja książki

str /


Recenzja książki

wiele osób nosi w sobie uprzedzenia w kwestiach

naszego. Autorka zwraca uwagę na to, że powin-

rasy, płci czy niepełnosprawności. Nikt nie jest

niśmy obserwować, ale nie osądzać.

wolny od uprzedzeń – choć większa część ludzi

Bardzo często rządzą nami emocje. Podczas po-

nie jest tego świadoma. Pokazuje to sytuacja

dejmowania ważnych decyzji powinniśmy potra-

poznania nowej osoby. Oceniamy innych po wy-

fić odłożyć je na bok. Jednak nie jest to łatwe

glądzie i jesteśmy gorzej nastawieni od razu, gdy

zadanie, gdyż nieodłącznie nam towarzyszą.

zauważymy chociażby styl ubioru różniący się od

Sherlock gardzi emocjami, gdyż przez nie trudno

str /


Recenzja książki

jest być obiektywnym. Zarówno negatywne, jak

Minusem edycji książki są wyróżnione zdania,

i pozytywne uczucia nie pomogą nam w podej-

które mają za zadanie powtórzyć to, co ważne.

mowaniu racjonalnych decyzji.

Ta koncepcja mogłaby być dobra, jednak powta-

Popadanie w rutynę również nie jest korzystne.

rzają one dokładnie to samo, co przed chwilą

Kiedy mamy odejść od codziennego schematu, by

mogliśmy przeczytać w toku narracji. Gdyby były

coś załatwić, nagle wypada nam to z głowy.

one przedstawione w skróconej formie, to myślę,

Konnikova podaje przykład z apteką – wracając

że efekt byłby lepszy. Rozdziały są dość długie,

do domu, chcesz wstąpić do apteki, cały dzień

ale to zupełnie nie przeszkadza dzięki wprowa-

o tym myślisz, nawet wyobrażasz sobie tę sytua-

dzeniu śródtytułów. Ułatwiają one czytelnikowi

cję. W końcu jednak zwycięża bezrefleksyjny na-

odnalezienie się w danym temacie i zapowiadają,

wyk i znajdując się już w domu, przypominasz

o czym teraz będzie mowa.

sobie, że do apteki nie skręciłeś. „Granica między wydajnością a bezmyślnością jest bardzo cienka i powinnyśmy się bardzo starać, by jej nie prze-

Tylko dla fanów? Myślę, że książka ta może sprawić radość fanom

kraczać”.

Sherlocka Holmesa. Jest w niej dużo fragmentów, które dotyczą jego przygód. Lecz, jeśli ktoś

Warto wiedzieć, że…

nie czytał opowieści o słynnym detektywie nie

W książce pojawiają się zadania, które aktywują

stanowi to problemu – wręcz przeciwnie: może

czytelnika. W jednym z nich spośród dwóch twa-

zachęcić do bliższego poznania jego fenomenu.

rzy mamy wybrać bardziej atrakcyjną i stwier-

Oprócz przygód Holmesa znajdziemy też inne

dzić, która z osób wydaje się bardziej kompe-

elementy charakterystyczne dla niego. Przy każ-

tentna. Konnikova do każdego zadania podaje

dym rozdziale pojawiają się fajeczki, które mnie

odpowiedzi lub statystyki. Dzięki temu uzmysła-

urzekły. Na okładce również pojawia się postać

wiamy sobie, że mózg każdego człowieka działa

detektywa.

bardzo podobnie. Autorka tłumaczy, dlaczego tak

Książka ta jest krokiem do lepszego posługiwa-

się dzieje i jak starać się zmienić dany sposób

nia się własnym umysłem. Uświadamia w jaki

myślenia. Zadania i wnioski z nich płynące są

sposób myślimy i pokazuje, jak można to zmie-

bardzo ciekawe. W całej książce jednak jest ich

nić. Oczywiście to tylko pierwszy krok do osią-

stosunkowo mało.

gnięcia sukcesu. Nikt za nas nie zacznie myśleć, a jak pisze Konnikowa: „Najpotężniejszy umysł to umysł spokojny”. str /


str /

Profile for Outro Beyond outlines

Outro 315  

Chcesz poznać odrobinę lepiej fascynujący świat fandomów? Warto spróbować już teraz! Szczególnie, że w najnowszym wydaniu postaramy się wska...

Outro 315  

Chcesz poznać odrobinę lepiej fascynujący świat fandomów? Warto spróbować już teraz! Szczególnie, że w najnowszym wydaniu postaramy się wska...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded