Issuu on Google+

Yรถnetim ve Organizasyon

Oktay Koรง


Yönetim ve Organizasyon • Yönetim Belirli bir takım amaçlara ulaşmak için başta insanlar olmak üzere parasal kaynakları, donanımı, demirbaşları, hammaddeleri, yardımcı malzemeleri ve zamanı birbiriyle uyumlu, verimli ve etkin kullanabilecek kararlar alma ve uygulatma süreçlerinin toplamıdır.

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Sürecinin Özellikleri -Yönetim belirli amaçları gerçekleştirmeye yöneliktir. -Yönetim, eldeki kaynakları serbestçe kullanabilme yetkisini gerekli kılar. Beşeri unsur mutlaka gereklidir. -Sosyal ve grupsal bir süreçtir. -Beşeri ve maddi kaynaklar arasında optimum uyumu ve işbirliğini gerektirir. -Yöneticinin, yönetilenler üzerinde otorite oluşturmasını gerektirir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Sürecinin Özellikleri -Yönetici ve yönetilenler arasında ahenk, uyum ve haberleşmeyi gerektirir. -İş bölümü ve uzmanlaşmayı gerektirir. -Zamanı, ekonomik, dikkatli ve özenli kullanmayı gerektirir. -Yönetim rasyonel bir süreçtir. Verimlilik temel hedefidir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Sürecinin Özellikleri Etkinlik

Rasyonellik

Verimlilik

Karlılık Yönetsel Rasyonellik Sacayağı

Oktay Koç


Yönetim • Yönetici -Başkaları vasıtasıyla iş gören ve başarıya ulaşan kimsedir. -Emrine verilmiş bir grup insanı, belirli bir takım amaçlara ulaştırmak için, ahenk ve işbirliği içinde çalıştırabilen kişidir. -Belirli bir zaman dilimi içerisinde, bir takım amaçlara ulaşmak için insan, para, hammadde, malzeme, makine, demirbaş gibi üretim araçlarını biraraya getiren, onlar arasında uygun bir bileşim, uyumlaşma ve ahenkleşmeyi sağlayan kişidir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetici -Bir zaman dilimi içerisinde ve değişken çevre koşulları altında, belirli bir takım amaçları gerçekleştirmek üzere maddi ve beşeri üretim faktörlerini uyumlu bir şekilde, nihayet bir sistem dahilinde bir araya getiren ve çalıştıran kişidir. DİKKAT: Yönetim işi; yakın ve uzak çevrenin amaç, beklenti ve faaliyetlerini de dikkate almayı mutlaka gerektirir! Oktay Koç


Yönetim • Yönetici Sahip Olması Gereken Özellikler (3 Özellik Yaklaşımı) 1- Entelektüel Özellikler Genel Kültür, Mantıklılık, Analiz ve Sentez Ruhu, Sezgi ve Hayal Gücü, Muhakeme Gücü, Düşüncelerini Kontrol Edebilme ve Yeni Düşünceler Geliştirebilme, İletişim Becerisi.

2-Karaktere İlişkin Özellikler Akıl ve Duygu Dengesi, Değişikliklere Uyum, Dikkatlilik, İhtiyatlılık, Girişkenlik, Dinamiklik, Azim ve Kararlılık, Düzenlilik, Yöntemlilik, Süratlik, Ciddiyet, Prensip Sahibi Olma.

3-Sosyal Özellikler Genel Kabul Görme, Hitabet, Sosyofobi Sahibi Olmama, Grup Çalışmasına Yatkınlık, SosyoKültürel Yetkinlik, İlişki Geliştirebilme ve İlişkileri Yönetebilme, Farklılıklara Tahammül Etme

Oktay Koç


Yönetim • Yönetici Sahip Olması Gereken Özellikler (Günümüz Yöneticisi) -İnsan Sevgisi -Haberleşme ve İlgili Araçları Kullanabilme -Duygusal Olgunluk -İnsan Tutum ve Davranışlarını Anlayabilme -Zekilik -Kararlarında Açıklık ve Kesinlik -Nesnellik -Sorunları Metodik ve Mantıksal Yollardan Ele Alma -İşine Bağlı -Hoşgörü Sahibi Olma -Dürüstlük -Cesaret -Dinamik -Teknik Bilgi ve Yetenek -Geniş Perspektif -İyi Bir Pazarlamacı -Koordinasyon Bilgi ve Becerisi Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış) 1900-1930

-1911 Frederick Taylor -Henry Fayol -Max Weber

-------->

Bilimsel Yönetim

Bu düşünürlere göre iş; yapılan mekan ve çevre koşullarından etkilenmemekte, yönetici elinde bulundurduğu insanlardan azami verimi elde edecek şekilde bir düzen ve işbölümü meydana getirerek hedeflere erişmektedir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış)

Rasyonellikle ve çevre etkileşimlerine kapalı bir üretim sistemi içerisinde kural ve emirlere göre, etkili bir üretim organizasyonu gerçekleştirilmektedir. Disiplin

Denetim

Ceza

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış)

1930’lu yıllardan itibaren başlayan bir sosyal yaklaşım, yönetimin sadece işletmenin kurucularına hizmet etmediğini; çalışan bireylerin ve grupların amaç, arzu ve ihtiyaçları, moral ve motivasyonlarının da önemli olduğunu; bunları gözönüne almaksızın örgütsel amaçların etkili ve verimli biçimde gerçekleştirilmesinin söz konusu olamayacağını öne sürmüştür. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış)

E. Mayo, A. Maslow, F.Herzberg, D.McGregor gibi düşünürler, deneysel araştırma ve vak’a çalışmaları ile yönetimin çevre koşullarından etkilenmeyen kapalı örgüt sistemleri içinde ancak, insancıl çalışma koşulları ve insana değer veren beşeri ilişkiler yaklaşımı ile başarılı olabileceğini ileri sürmüşlerdir. Bu akım 1960 yılına değin devam etmiştir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış) Barnard’ın başlattığı ve 1960 yılından itibaren de Simon’ın katkıları ile beşeri ilişkiler yaklaşımı, organizasyonların çevrelerinden etkilenen açık sistemler olduğunu; dolayısıyla rasyonelliğin, çevresel etkileşimlerle amaçların maksimizasyonu şeklinde değil, ancak optimizasyonu biçiminde gerçekleştirilebileceğini savunmuştur. Böylece yöneticilerin, örgüt yapılarını, yetki, işbölümü dağılımlarını yaparken çevre koşullarını dikkate almaları gerektiğini, yapıyı çevresel koşullara adapte etmenin ve çevresel koşullara göre planlama, uygulama vb. yapmanın gerekli olduğunu vurgulamışlardır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Genel Bakış)

Bu yaklaşımda açık sistem koşulları içinde amaçlara nasıl etkili, verimli diğer bir ifadeyle rasyonel gidileceğinin esasları tartışılmıştır. 1970’li yıllarda bu yaklaşım terk edilmeye, yerine, açık sistem koşulları dahilinde başarılı olmak için sosyal yaklaşımın gerekli olduğu; bunun için de katılılı yönetim, mükemmellik yaklaşımı, örgüt değer ve kültürü oluşturma, TKY gibi akımlar moda olarak öne çıkmışlardır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Öncesi Yaklaşıma Katkıda Bulunanlar)

Robert Owen (1771-1858) İnsan ilişkileri hareketinin öncülerindendir. 10 yaşından küçük çocuk işçilere, gece vardiyasında çocuk çalışanlara ve fazla çalışma saatlerine karşı çıkmıştır. Çalışanların yaşam koşullarını, çalışma ortamlarını ve sağlık hizmetlerini iyileştirmeye çalışmıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Öncesi Yaklaşıma Katkıda Bulunanlar)

Charles Babbage (1792-1871) Uzmanlaşmanın yararını keşfetmiş ve bu anlamda hem fiziksel ve hem de zihinsel uzmanlaşmanın mümkün olabileceğini ileri sürmüştür. Makinaların gelişmesi, insanların daha çok fikir gerektiren işlere eğilmelerine ve böylece uzmanlaşmaya yolaçacağına inanmıştır. Fabrika karından pay ve yararlı fikirlere ödül verilmesi gibi ödül sistemleri ileri sürmüştür. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Öncesi Yaklaşıma Katkıda Bulunanlar)

Henry Towne (1844-1924) İşletmenin, mühendislik kadar önemli ve onun kadar eşit ölçüde bilimsel düzeyi olan bir araştırma konusu olduğunu ileri sürmüştür. İşletme’nin bir bilim olarak kabul edilmesine katkı sağlamıştır. Öğrencisi F. Taylor, bilimsel yönetim düşüncesini Towne’un Mühendislik Ekonomisi isimli kitabından esinlenerek geliştirmiştir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Yönetim Yaklaşımları)

Taylor ve Bilimsel Yönetim Yaklaşımı Taylor sanayi iş kolunda çalışanların, ekonomik çalıştırılmadığını gözlemlemiş ve bu anlamda iki zararlı sonuç ortaya koymuştur: 1-Çalışanlar, iş için gerekli olmayan bir takım hareketleri yapmaktadırlar. Böylece enerji, çaba ve zaman boşa harcanıyordu. 2-Çalışma zamanının tamamlanmasının ardından paydos edilmesi, verimi düşürmektedir. Gereksiz hareketler, hem saat üretimi azaltmakta ve hem de yorgunluğa neden olmaktadır. Oktay Koç


Yönetim Taylor ve Bilimsel Yönetim Yaklaşımı Teknik işleri inceleyen Taylor ve ardılları; çalışanların, iş yaparken çoğu zaman atıl duran azalarını gereken şekilde kullanmadıklarını, gereksiz hareket ve oyalanmalarla standart bir çalışma hızı ve temposuna erişemediklerini, çalışma süreleri ile dinlenme sürelerinin iyi ayarlanamamasının yorgunluğu arttırdığını ve dayanıklılığı azalttığını belirlemişlerdir. Nihayet bu 3 unsurun; verimliliği düşürdüğünü, zaman ve para kaybına neden olarak maliyetleri yükselttiğini tespit etmişlerdir. Oktay Koç


Yönetim Taylor ve Bilimsel Yönetim Yaklaşımı Taylor’ın 3 ana ilkesi mevcuttur: -İşlerin en verimli şekilde yapılabilmesi için, eski alışılmış yöntemler bir kenara bırakılarak yeni (bilimsel) yöntemler geliştirilmelidir. Bu amaçla hareket ve zaman etüdleri yapılmalıdır. -İşin etkin ve hızlı biçimde yapılabilmesi için çalışanlar özendirilmelidir. Performansa göre prim ve ikramiye ödenmelidir. -İş organizasyonu için deneyimli ustabaşılar kullanılmalıdır. Bilimsel yön temlere aykırı hareket edenler cezalandırılmalıdır.

Oktay Koç


Yönetim Henri Fayol “Sanayi ve Genel Faaliyetlerde Yönetim” isimli kitabında, tüm yöneticiler için uyulması gereken belli başlı yönetim faaliyetlerini analitik biçimde ilk defa incelemiş ve yönetim faaliyetlerini kendi içinde işlevlerine ayırmıştır. Fayol, Taylor’dan farklı olarak; “bir örgütü yönetmek ve o örgütün birimlerinin başında bulunan yöneticinin yapması gereken faaliyetleri, bunlara ilişkin işlev, ilke ve kuralları açıklamıştır. Oktay Koç


Yönetim Henri Fayol Böylece ilke defa Fayol tarafından işletmenin psikososyal yönü ele alınmıştır. İşletme faaliyetlerini ise altı grupta toplamıştır: -Ticari -Teknik -Finansal -Güvenlik -Muhasebe -Yönetim

Oktay Koç


Yönetim Henri Fayol Öte yandan yönetimi ise, beş önemli işlev açısından irdelemiştir: -Öngörme ve planlama -Örgütleme -Emir-Kumanda, Haberleşme ve Yürütme -Koordinasyon -Denetleme ve Değerlendirme Oktay Koç


Yönetim Henri Fayol Yönetsel faaliyetlerin yerine getirilmesinde uyulması gereken ilkeleri ise şu şekilde sıralamıştır: -İş bölümü ve uzmanlaşma (Bilgi, yetenek ve deneyim) -Yetki ve sorumluluk verme -Disiplin sistemi -Emir-kumanda birliği -Yönetim birliği -Genel amaç ve çıkarları, bireysel ve bölümsel amaç ve çıkarlardan üstün görme -Cezalandırma sistemi kurma (İtaatkar, örgütsel amaçları benimsemiş, fedakar ve saygılı kişiler de dahil olmak üzere) Oktay Koç


Yönetim Henri Fayol -Merkezcil bir yönetim sistemi oluşturma -Hiyerarşik düzen oluşturma -Maddi ve beşeri tüm üretim araçlarına ekonomik olarak etkin ve verimli hizmet edebilecekleri bir yer tayin etme -Personel devamlılığı ile düzenli ve dengeli iş verimi gerçekleştirme -Öngörü ve girişim ruhuna sahip olma (Sorunlar-Fırsatlar) -Çalışanlara nesnel ve adil davranma -Birlik ve beraberlik ruhu geliştirme “İnsanlar sorumluluktan kaçmayı ve yönetilmeyi tercih eder. Sorumluluk korku kaynağıdır ve bu nedenle onu yüklenebilme cesareti gösterebilen insan sayısı çok azdır. Bu kahramanlar ancak yönetici olabilirler.” Oktay Koç


Yönetim Max Weber Weber bir sosyolog olarak yetke (otorite) kavramı üzerinde durmuştur. Buna göre üç otorite türü belirlemiştir: -Doğal (Geleneksel) Yetke -Karizmatik Yetke -Yasal Yetke

Oktay Koç


Yönetim Max Weber Daha sonra ideal yetke ve toplum düzeni olarak “Bürokrasi Modeli”ni geliştirmiştir: Model, akılcı kurallara dayanan meşru düzenin yönetim biçimidir. İlkeleri ise şunlardır: -Amaç, faaliyet ve görev biçimlerine dayalı bir örgüt biçimi -Maddi ve beşeri kaynakların kullanılmasını sağlayan yetkiler -Akılcı bir ücretlendirme ve ödüllendirme sistemi -İşe göre adam seçme zorunluluğu (gerekirse eğitim) -Her alt mevkii kendisine bağlı üst mevkiin denetlemesi -İtaat ve keyfi yönetimin olmaması (Rasyonalite) Oktay Koç


Yönetim Max Weber -Haberleşmeler yazılı olması ve ispat aracı olarak saklanması -Görevler önceden belirlenmiş, yazılı hale getirilmiş ve tebliğ edilmiş yönetmelik ve tüzüklere dayandığından, kuralların dışına çıkılamaması -Tahsisli araç ve personelin özel amaçlarla kullanılamaması

Bürokrasi Modeli; bir yönetim için akılcı, güçlü ve amaçlara ulaştıracak bir örgüt yapısının kurulması, bu yapıda sadece belirli görevleri yerine getirenlerin kendi aralarında uzmanlaşmaları, nesnel ve akılcı bir yönetim sistemi kurulması, yöneticilerin bilgi, yetenek ve deneyimlerine göre belirlenmesini esas alır. Oktay Koç


Yönetim Max Weber Model, örgütü çevresinden soyutlar ve bir kapalı sistem olarak ele alır. Verimli ve etkin olmanın, yönetimde her şeyden önce gelen amaçlar olduğu ve bütün kuralların, bu amaçlara hizmet etmesi gerektiği ileri sürülür. Örgütlerin, belirlilik koşulları altında çalıştığı, yöneticilerin bütün değişkenleri kontrol edebildikleri var sayılır. Yönetim için tek önemli olan, teknik alt düzeyde girdilerin çıktılara en ekonomik şekilde dönüşmesidir. Oktay Koç


Yönetim Max Weber Bu tarz bir verimlilik için; -Yönetici ve çalışanlar arasında işlevsel iş bölümü yapılmalı -Hiyerarşik yetki ve sorumluluk zinciri oluşturulmalı -İşin yapılmasına ilişkin yol, yöntem ve politikalar kesin ve açık kurallar şeklinde belirlenmeli -Bunların dışına çıkılmamalı -Örgütte bireylerarası subjektif ve duygusal ilişkilerden kaçınılmalı -Terfilerde, bilgi, beceri, deneyim ve somut başarılar dikkate alınmalıdır.

Bürokratik modelde örgüt, yapısal ve işlevsel özellikleri yönüyle mekanik olup katı bir otorite sistemini temel almaktadır. Oktay Koç


Yönetim Max Weber Hiçbir kural kişisel değildir ve bireysel davranışlar keyfi olamaz. Bireysel istekler, buna ilişkin davranışlar/anlaşmazlıklar/çatışmalar ve kararların, belirlenen amaçların eleştirilmesi yasaklanmıştır. Çevre istikrarlı ve dengelidir. Bu nedenle üst yönetim, kusursuz karar alıp strateji belirleyebilir. Bu nedenle model, çevresel belirsizlik ve etkileşimlere uyum konusunda yetersizdir. Amaç saptama, karar verme ve yürütme konularında sadece üst yönetimi sorumlu tuttuğundan gerçeklerden uzaktır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Yönetim Yaklaşımına Katkıda Bulunanlar) Frank ve Lillian Gilbreth Frank Gilbreth, işin yürütülmesinde standardizasyon ve optimizasyona gitmek için hareket etütleri kullanmayı öngörmüştür. Böylece önemli oranda hareket tasarrufu sağlamış daha sonra eşiyle birlikte, gereksiz hareketleri eleyecek ve iş yorgunluğunu azaltacak yöntemlere yoğunlaşmışlardır. Lillian, işlerin temel parçalara ayrılması temelinde analiz ve işe yararlı elemanların bir araya toparlanmasına dönük yeniden yapılanma temelinde de sentezi geliştirmiştir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Klasik Yönetim Yaklaşımına Katkıda Bulunanlar) Henry L. Gantt Planlama, zamanlama ve kontrol grafiklerini gösteren “Gantt Şemaları”nı geliştirmiştir. İşçilere ve ustalara, verilen zaman dilimi içinde gereken standartlara ulaştıklarında ek ödeme yapılması ve ustaların işçileri yetiştirmesi için özendirilmelerini önermiştir. İş ve işletmeciliğin sosyal sorumluluk yönüyle ilgilenmiş ve toplumun gereksinimlerine hizmet ile kar arayışları arasında denge kurulmasını önermiştir. Oktay Koç


Yönetim

• Yönetim Yaklaşımları

(Klasik Yönetim Yaklaşımına Katkıda Bulunanlar) J. Mooney & A. Reiley Yönetimin temel ilkesinin; koordinasyon olduğunu, diğer ilkelerin amaçlar etrafında faaliyetler koordine edilirken ortaya çıktığ��nı ve ikincil derecede önemli olduklarını savunmuşlardır. Örgütte, hiyerarşik basamakların gelişmesi ve faaliyetlerin bu basamaklar doğrultusunda dikey ve yatay olarak sürdürülmesi de koordinasyonun sonucudur. Başarılı koordinasyon, etkin işletmeyi doğurmaktadır. Kurmaylar danışma ve bilgi verme işleriyle uğraşırken kumanda yöneticileri insanlar üzerinde durur ve iş yaparlar. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Kurt Lewin - Önderlik Araştırması 10-11 yaşlarındaki çocuklarla önderlik biçimleri ile grup ilişkileri ve verimliliği üzerinde yapılan araştırmalarda üç çeşit liderlik tipi ortaya çıkmıştır. Bu deneyde, Kurt Lewin ve arkadaşları, çocuklar arasında maske yapma görevlerini kapsayan bir araştırma yürütmüşlerdir. Yönetimde, insanca davranışlar ve duyguların önemini ortaya koymuştur. Oktay Koç


Yönetim Kurt Lewin - Önderlik Araştırması Grup No.

Lider Davranışı

İzleyen Davranışı

01.

Otoriter

Önderi ve işi sorgulama, Verimlilik yüksek eleştiri Kalite düşük

(İş ve görevleri belirleyen, tanımlayan, yaptıran)

02.

Liberal (Serbestiyetçi) (Herkesin dilediği gibi iş yapmasına olanak tanıyan)

03.

Demokratik ve Katılımcı (Yön verici, yol gösterici, yaratıcı fikirlere açık, işbirlikçi)

İş Sonucu

Bireysel davranış, teknik bilgi Verimlilik düşük alış-verişi ve işbirliği yok; Kalite düşük duygusal kaynaşma yok Duygusal kaynaşma, süreli dostça ilişkiler

uzun Verimlilik iyi (Otoriterden az) Kalite yüksek Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Elton Mayo-Hawthorne Araştırmaları Western Electric kuruluşunun Hawthorne fabrikalarında gerçekleştirilen ve sekiz yıl süren altı kısım araştırmayı kapsar. Buna göre, teknik ve fiziksel koşulların kontrol edildiği, bunlarda değişimin olmadığı ortamlarda dahi verimlilik artışının olmasının nedenleri; grup oluşturma, grupta arkadaşlık ve sevgi bağlarının güçlü olması, işletme yönetici ve sahiplerinin davranışlarının, işçilerin işletmeyi ve üstlerini benimseme duygusu yaratması olarak ortaya çıkmıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Elton Mayo-Hawthorne Araştırmaları -Çalışma sürelerinin psikolojik ve fiziksel yorgunluğu azaltacak şekilde düzenlenmesi, programlı dinlenme aralarının konması, işçilerin düzenli sağlık kontrolünden geçmeleri, öğle yemeğinin verilmesi, doğum günü partisi düzenlenmesi ve yönetimce çeşitli hediyelerin verilmesine bağlı olarak işçilerin kendilerini işletmenin parçası olarak görmelerini sağlamıştır. Bu durum işçilerin yönetime ve kendilerine duydukları saygı ve güveni arttırmıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Elton Mayo-Hawthorne Araştırmaları -İş grubunu oluşturan kızlar, deneyler sırasında 5-8 kişilik küçük gruplardan oluştukları için, kısa zamanda birbirleriyle tanışma, anlaşma ve duygusal yönden de yakınlaşma olanağı bulmuşlardır. Bu durum onların, birbirleriyle uyumlu, sürekli dayanışma içinde çalışan arkadaş grubu olmalarına yol açmıştır. Karşılıklı sevgi ve güvenin sağlanmış olduğu iş ortamında, başarı ve verimde sürekli artışlar ortaya çıkmıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Yankee City Araştırması Yankee şehrinde, antropolog W.L. Warner tarafından teknolojik yeniliklerin insanlar ve onların ilişkileri üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Teknik değişim ve modernizasyon öncesi, işçilerin örgüt içi ve dışı prestij, itibar ve statülerini, teknik bilgi ve becerileri belirlemiştir. İşletme sahipleri de toplumun bu sosyal ve mesleksek geleneklerinin etkisi altında kalmışlardır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Yankee City Araştırması Üretim teknolojisinde, modernleşme ve makineleşmenin başlaması, yeni yatırımlar ve dış kaynaklı yeni ortakları gerekli kılmıştır. Böylece yönetim otonomisini kaybetmiş ve örgütler geniş bir sahip kitlesinin eline geçmiştir. Bu durum patronlarla personel arasındaki ilişkiyi bozmuş ve personelin iş ve işletmeye karşı olumlu tutum ve güvenini sarsmıştır. Böylece patron-işçi dayanışması ortadan kalkmış ve sendikalar gelişmiş, grevler ortaya çıkmıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Yankee City Araştırması Araştırma, sosyal ve teknolojik sistemlerde meydana gelen değişmelerin insan tutum ve davranışlarına etkilerini göstermekte ve bu tarz değişimlerde insan unsurunun ve onun toplum içindeki prestiji, statüsü ve ilişkilerinin göz önünde bulundurularak planlı bir değişim yapılmasının gerekliliğini ortaya koymuştur. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Harwood İmalat İşletmesi Araştırması Pijama kesim ve dikimi bakımından sıkça yapılan model değişikliklerinin, işçiler üzerinde olumsuz etkiler oluşturması bu araştırmayı tetiklemiştir. Özellikle işçilerin işe geç gelme, devamsızlık eğilimleri artmış ve hatta işten ayrılanların sayısı da artmış ve işgücü devir hızını da arttırmıştır. Ancak model değişikliği de işletme için kaçınılmaz ve yaşamsal bir zorunluluktur. Bu nedenle 3 gruplu bir araştırma planlanmıştır. Oktay Koç


Yönetim Harwood İmalat İşletmesi Araştırması Grup

İş Modeli

Uygulama Sonucu

Kontrol

Geleneksel

Değişim olmamıştır. Eski sonuç ve şikayetler devam etmiştir.

(Usta başı modeli belirlemekte, işin yöntemi işçilere öğretilmekte)

Komite

Komite temelli işbirliği (Komite üretim miktarını ve parça başı ücreti ustabaşı, desinatör ve personel kısmı ile belirlemekte, çalışmalar işçilere bildirilmekte ve işin yöntemi komitedeki işçi temsilcilerince açıklanmakta, yönetime kısmi katılım söz konusu)

Katılım

Yönetime tam katılma (İşe ilişkin bütün kararlar çalışanlarca alınmakta ve işçiler yetkili kılınmakta, Bu grupta yönetime tam katılma yöntemi uygulanmıştır)

Üretim önce düşmüş sonra artmıştır. Ücretler artmış, geç kalma, işten ayrılma ve devamsızlıklar azalmıştır. Üretim önce biraz düşmüş, ancak 1-2 gün içinde eski düzeyine erişmiştir. Üretimde yükselmeler oluşmuş ve şikayetler ortadan kalkmış, işçileri işletmeye ve yöneticilere karşı tutumları da değişmiştir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Harwood İmalat İşletmesi Araştırması Bu araştırma sonuçları; aynı işletmede aynı işi gören işçiler üzerinde, planlama ve karar verme yetkileri yönünden değişik yöntem uygulamalarının, insan duygu ve davranışlarındaki etkilerini görme ve bunun sonucunda da yönetsel etkinliğin ve verimliliğin bağlı olduğu örgütsel koşulları öğrenme olanaklarını sağlamıştır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler a)Douglas McGregor – X ve Y Kuramları McGregor önce Taylor ve Fayol’un kuramlarını incelemiş ve buradan hareketle X kuramını geliştirmiştir. Daha sonra ise, insan ilişkileri yaklaşımını temelleyen Y kuramını geliştirmiştir.

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler a)Douglas McGregor – X Kuramı -Ortalama insan işi sevmez ve işten kaçma eğilimindedir. Bu nedenle yönetim, önleyici tedbirler almalı, disipline önem vermeli ve çalışanı çeşitli cezalarla korkutmalıdır. -İnsan yönetilmeyi tercih eder, sorumluluktan kaçar, hırslı değildir, güvenliğe olan tutkusu fazladır. -Bencildir, kendi arzu ve amaçlarını, örgüt amaçlarına tercih eder. Bu nedenle sıkı ve yakından denetlenmelidir. -Yenilik ve değişiklikten hoşlanmaz, bunlara direnir, isyan eder, alışkanlıklarına tutkundur. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler a)Douglas McGregor – X Kuramı -Ortalama insanın örgütsel sorunların çözümünde çok az yaratıcı yeteneği bulunur. -İnsanlar parlak zekalı değildir, kolayca kandırılabilir. Harekete geçmesini sağlamak için maddi olarak ödüllenmelidir. McGregor’a göre, işin aşırı bölünmesi ve uzmanlaşma monotonluk nedeni olmaktadır. Zaten rasyonel çalışma kurallarının verdiği fiziksel yorgunluğa bir de monotonluk sakıncası eklenince, bireyin yaratıcı gücü ve girişim arzusu ortadan kalkar. İnsanlar, iş arkadaşlarını sever ve örgütü benimserse, zaten yönetim yetki ve sorumluluğunu yüklenirler.

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler a)Douglas McGregor – Y Kuramı(Bireysel ve örgütsel amaçların kaynaştırılması) -Ortalama insan işten nefret etmez. İş, başarı ve tatmin kaynağıdır. -Sıkı denetim ve ceza, kişiyi örgütsel amaçlara yöneltecek tek yol değildir. -Örgütsel amaçlara bağlılık, onların elde edilmesi ile ilgili ödüllere bağlıdır. -Elverişli koşullar sağlandığında, normal insan sorumluluğu kabul etmekle kalmaz onu aramayı da öğrenir. -Örgütsel sorunların çözümünde gerekli olan imgeleme, ustalık ve yaratıcılık yetenekleri, insanlar arasında az değil geniş ölçüde dağıtılmıştır. -Çağdaş sanayi insanlara yeteri fırsat vermediğinden, bilgi ve yeteneklerin sadece bir kısmından yararlanılabilir. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler b)George V. Homans’ın İnsan Grubu Yaklaşımı Homans “İnsan Grubu” isimli yapıtında, örgüt yöneticilerinin biçimsel olmayan güçlü iş gruplarından korku duyduklarını ileri sürmüştür. Grupların iç bağlılıklarının sıkı olması, yönetimin onların davranışlarını kontrol etme gücünü zayıflatmakta ve dolayısıyla da verim düşmektedir. Oktay Koç


Yönetim b)George V. Homans’ın İnsan Grubu Yaklaşımı Homans’ın sosyal modelinde üç öğe vardır: Faaliyetler, karşılıklı ilişkiler ve duygular. Bu kavramlar iş grubu içinde sıkı ilişki gösterir ve grubun biçimsel olmayan güçlü yapısının kaynağını oluşturur. İşler

Karşılıklı

Duygular

İlişkiler

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler b)George V. Homans’ın İnsan Grubu Yaklaşımı Bu üç öğe arasındaki karşılıklı etkileşim süreci, bir dengeye varıncaya kadar devam edecektir. Bu süreç içerisinde, grup üyeleri yaptıkları faaliyetler ve duygular yönünden birbirlerine benzer (homojen) olma eğilimine gireceklerdir. Böylece denge haline gelindiğinde, grup üyeleri belirli durumlarda nasıl davranılacağına ilişkin normlar ve bekleyişler geliştirmiş olacaklardır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler c)Chris Argyris’in Olgunlaşma Kuramı Argyris, insanlar iş yerinde yükselme ve serbest yetki kullanma olanağı sağlayarak onları güdülemenin örgütsel amaçlara ulaşmada önemli bir yol olduğunu ileri sürmüştür. Ona göre, kişinin sorumluluk alanının arttırılması, onu daha olgunlaştırmakta, hem kendisi ve hem de işletme için yaralı faaliyetlerde bulunma olanağı vermektedir.

Oktay Koç


Yönetim c)Chris Argyris’in Olgunlaşma Kuramı Argyris’e göre aşağıdaki yedi değişken, bireysel olgunlaşmayı aydınlatıcıdır: -Bebeklikten çıkış -Nispi bağımsızlık -Birçok türde davranış -Daha derin ve güçlü ilgi -Geniş perspektifli davranış -Başkalarına eşit veya üst -Kendini tanıma ve davranışlarını kontrol etme Bireylerin aldıkları kültürler ve kişilik normları da olgunlaşma değişkenlerini etkilemektedir. Örgütlerde uygulanan yönetim biçimleri de olgunlaşmayı engelleyebilir. Oktay Koç


Yönetim c)Chris Argyris’in Olgunlaşma Kuramı Yetki ve sorumluluklar yüksek yönetim kademelerinin elindedir ve kumanda zincirinin alt kademesindekiler, biçimsel örgütün yapısı gereği üstlerince sıkıca kontrol edilirler. İşbölümü, işi aşırı tekrarlı rutin ve sıkıcı bir hale sokar. Böylece astlar sadece emirleri yerinde getiren, iş hakkındaki kararları amirlerinin aldığı bağımlı ve pasif kişiler haline gelmektedirler. Biçimsel örgüt, insanın zaman içerisindeki olgunlaşma ve geçiş süreçlerine mani olmaktadır. Oysa birçok sosyal, yönetsel, psişik sorunun temelinde olgunlaşmama vardır. Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Likert’e göre, sermaye kaynaklarındaki kayıplar, sigortalama, ödünç alma gibi yollarla kapatılabildiği halde, İ.K. kayıpları kolayca kapatılamaz. Bu kaynağın sigortası yoktur. O halde örgütlerin en önemli servetleri İ.K.‘dır ve bunu yönetme en zor ve önemli görevdir. Oktay Koç


Yönetim d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Likert, örgütlerin yürürlükte olan sistemlerinin 1’den 4’e kadar uzanan bir süreklilik içinde olduğunu öne sürer. Sistem 1- Yönetim astlara seyrek olarak karar verme sürecine katılma olanağı tanımakta ve onlara güvenmemektedir. Kararların büyük bir kısmı ve amaç saptama, örgütün üst düzeyinde yapılmakta ve kumanda zinciri ile alt kademelere iletilmektedir. Astlar daha çok tehdit, ceza ve korku yöntemleri ile çalıştırılmakta ve fırsat düştükçe verilen ödüllerle fizyolojik ve güven gereksinimleri karşılanmaktadır. Oktay Koç


Yönetim d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Sistem 2-Yönetimin astlara karşı güveni vardır ve bu bir beyin hizmetkarına karşı gösterdiği güven duygusu biçiminde oluşmuştur. Kararların önemli bir kısmı ve örgütsel amaçların saptanması yüksek yönetim düzeylerinde yapılmakta iken, birçok karar da bazı sınırlamalar dahilinde alt yönetim kademelerine göçerilmektedir. Astları güdülemede hem ödül ve hem de güçlü ceza sistemleri kullanılmaktadır. Oktay Koç


Yönetim d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Sistem 3-Yönetimin astlara önemli ölçüde ancak tam olmayan güveni vardır. Politikaların düzenlenmesi ve kararlar, geniş ölçüde yüksek yönetim kademeleri tarafından verilir. Astların, alt düzeylerde özel teknik konularda karar vermelerine olanak tanınır. Haberleşme Haberleşme aşağıdan yukarıya ve yukarıdan aşağıya çift yönlü olarak işler. Ödüller, ast sorunlarıyla ilgilenmeler ve seyrek de olsa cezalar güdüleme araçlarıdır. Oktay Koç


Yönetim d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Sistem 4-Yönetimin astlara güveni tamdır. Karar verme koordineli bir biçimde bütün örgüte yayılmıştır. Haberleşme, yalnız hiyerarşik değil yanlara doğru da işlemektedir. Astlara, ekonomik ödülleri artırma, amaçları saptama, yöntemleri geliştirme, faaliyet sonuçlarını değerlendirme imkanı verilmiş ve eksiksiz bir güdüleme olanağı tanınmıştır. Yüksek nitelikli insan ilişkileri bütün örgüte yayılmıştır. Biçimsel ve biçimsel olmayan örgüt birbirinden ayrılmıştır. Oktay Koç


Yönetim d)Rensis Likert’in Yönetim Sistemleri Yaklaşımı Sistem 1, görev eğilimli, otoriter ve biçimsel bir yönetimi temsil eder. Sistem 4 ise, grup çalışmasına ve karşılıklı güvene dayanan ilişkilere eğilimli bir yönetim yaklaşımıdır. Sistem 2 ve 3 ise, bunların arasında kalan ortalama aşamalardır. Likert’e göre, örgütün yönetim yapısı sistem 4’e ne kadar yakınsa, örgüt o denli yüksek ve sürekli bir verimlilik elde edebilecektir.

Oktay Koç


Yönetim • Yönetim Yaklaşımları (Neo Klasik ve İnsan İlişkileri Yaklaşımı) Temel Kuramsal Görüşler e)Kurt Lewin’in Güç Alanı Analizi Lewin, örgütü birbirine zıt iki grup gücün çarpışma alanı olarak tanımlamaktadır. Bu güçler nitelikleri bakımından, sosyal ve psikolojik baskı unsurlarından başka bir şey değillerdir. Bu anlamda yöneticiler, davranış bilimleri ve psikolojiden yararlanmalıdırlar. Oktay Koç


Yönetim e)Kurt Lewin’in Güç Alanı Analizi Lewin’e göre birbirine zıt olan bu güçlerden birinci gruba gire sürükleyici güçler; örgütsel amaçlara ulaşabilmek için örgütsel güçleri örgütsel amaçlara yöneltirler. Yarışma, baskı gibi isimlendirilecek bu güçler, örgütsel bir değişikliği başlatır ve sürükler. Buna karşın ikinci grubu oluşturan kısıtlayıcı güçler, sürükleyici güçlerin etkisini azaltan veya sınırlandıran faktörlerdir. Kayıtsızlık, sadakatsizlik gibi. Lewin, sürükleyici güçlerin toplamının kısıtlayıcı güçlerin toplamına eşit olduğu noktada, dengeye ulaşıldığını ileri sürmüştür. Oktay Koç


Yönetim e)Kurt Lewin’in Güç Alanı Analizi Dengeyi sağlamak için, sürükleyici güçleri artırma ve kısıtlayıcı güçleri azaltma kararlaştırıldığında, sorun çözme ile eğitim ve geliştirme faaliyetlerine ağırlık verilmelidir. Lewin’e göre bir yönetici, örgütün yalnız kısa süre verimliliği değil, düzenleyici değişkenleri; yalnız kısa süreli amaçları değil, uzun sürelileri de göz önüne almak zorundadır. Bu ise, psikolojik yönü daha ağır basan güç alanı analizleri ile başarılabilir. Oktay Koç


Oktay hoca 1