Page 1

Қаздауысты Қазыбек: Сөздің атасы – бірлік, анасы – шындық

Газет 2007 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығымен марапатталды.

1931 жылдың 4 қазанынан бастап шығады

♦ Қарағанды облыстық қоғамдық-саяси газеті ♦ СЕНБІ, 4 НАУРЫЗ, 2017 жыл №26 (22 333) ♦

www.ortalyq.kz

Көрменің басталуына

98 күн қалды

Газет 1981 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталған.

Ел көңілінен шықты

Елімен етене Елбасы Ерсін МҰСАБЕК, «Орталық Қазақстан»

Қуаныш АМАНҚҰЛОВ, «Орталық Қазақстан» Міне, осындай мазмұндағы хабарлама әлемді аралап кетті. Оны жерлесіміз, кәсіпқой бокс шебері Геннадий ГОЛОВКИН таратты. Гена өзінің ғаламтордағы жеке парақшасына «ЭКСПО – 2017» көрмесінде кездескенше...» деп жазыпты. Сондай-ақ, ол өзінің суреті бейнеленген постерді де жариялаған. Үш тілдегі хабарлама кімнің де болсын назарына ілінетіні сөзсіз. Әсіресе, жаһанды аузына қаратқан боксшының бұл сөзі шетелдіктердің қызығушылығын тудырмақ. Ал, сырттан келетін әрбір туристің сапарынан түсетін қаржы – ел қазынасына олжа. Алла бұйыртса, біздің Гена 18 наурыз күні Джейкобспен Нью-Йоркте қолғап түйістіреді. Жекпе-жекті «Қазақстан» және «KazSport» арналары тікелей эфирде көрсетеді. Сондай-ақ, Қазақ елінің абыройын асырып жүрген әнші Димаш Құдайбергенов те Күншығыс елін «ЭКСПО – 2017» көрмесін тамашалауға шақырған болатын. Бәрекелді! Астанада өтетін Халықаралық көрмені Сіз де жіберіп алмаңыз...

Құлаққағыс

ҚҰРМЕТТІ ҚАЛА ТҰРҒЫНДАРЫ! Сіздерге 2017 жылдың 2 наурызынан бастап «Шахтер шағын ауданы – Прогресс көшесі» аралығында қалаішілік жаңа №50 бағыты іске қосылғанын хабарлаймыз. Аталған бағыттағы қоғамдық көліктер келесі бағдарда қатынайды: Шахтер шағын ауданы – «Көгілдір тоғандар» шағын ауданы – «Көкөніс базасы» – Прокуратура – «Строймарт» – Гоголь көшесі – Бейбітшілік бульварі – Жауынгер-Интернационалистер көшесі – Ержанов көшесіндегі ХҚКО – Онкология орталығы – Прогресс көшесі. Қарағанды қаласының әкімдігі.

Жарнама бөлімінің жаңа телефон номері

43-21-55

Еліміздің саяси жүйесі жаңғыру табалдырығында тұр. Тәуелсіздіктің ширек ғасырлық жылнамасында дамудың озық үлгісін танытқан Қазақстан үшін Президенттік басқару жүйесі көнерді деп айта алмаймыз. Дегенмен, жаңа заман талабы мемлекеттік басқару жүйесін ретті реформа негізінде қайта жаңғыртуды меңзейді. Осы ретте ҚР Президенті Н.НАЗАРБАЕВТЫҢ бастамасымен Мемлекеттік басқару жүйесін Конституцияға өзгерістер енгізу арқылы реттеу жөніндегі ұсынысы бойынша құрылған арнайы жұмыс тобы қоғамдық талқыда таразыланған ұсыныс-пікірлерді толық зерделеп, реформа жобасын нақтылады. 1 наурыз күні Мемлекеттік билік тармақтары арасындағы өкілеттіліктерді қайта бөлу мәселелері жөніндегі жұмыс тобының қорытынды кеңесіне және кеше ҚР Парламенті палаталарының бірлескен отырысына қатысқан Елбасы түпкі түйінді өзі тарқатты. Сонымен...

РЕФЕРЕНДУМСЫЗ РЕТТЕЛЕТІН РЕФОРМА Бүкілхалықтық талқылауға шыға­ рылған конституциялық реформалар жобасы төңірегінде ұсыныстар мен пікірлерді жинақтауда, сынескертулерді зерделеуде, сараптап, салмақтауда арнайы құрылған жұмыс тобының әрекеті белсенді һәм жүйелі болғанын атап өткен Елбасы: – Өзімнің конституциялық құқы­ ғымды пайдалана отырып, мен ре­ фе­рендумға шығармай-ақ, Парламентте талқылау арқылы Негізгі заң­ға өзгерістер енгізу туралы шешім қабылдадым, – деді. Ең тиімді жол – осы. Біріншіден, референдум өткізу – қыруар қар­ жылық шығын. Екіншіден, саяси билікті жаңғырту жобасы референ­ думсыз-ақ, бір ай бойы барша қазақстандықтар арасында қызу әрі белсенді талқыланды. Осы орайда, БАҚ пен әлеуметтік желілердің ықпалды болғанын атап өткеніміз де жөн. Сонымен, Ата Заңымыздың қай бабы өзгереді? Айталық, Консти­ туцияның 23 бабына өзгеріс ен­гі­ зілмек. Мұның барлығы – Мем­лекеттік

басқару тетігінің өкілеттігі туралы баптар. Бұл жерде Прези­денттің кейбір өкілеттігін биліктің өзге тармақтарына беру арқылы Пар­ламенттің пәрмені мен Үкі­мет­тің дербестігін қамтамасыз ете­тін тарихи маңызды өзгерістер бар. Мәселен, Үкіметтің құрамын жа­сақ­­тауда Парламенттің пәрмені күшейеді. Сондай-ақ, Үкіметтің Парламент алдындағы есептілігі артады. Ал, Үкіметтің Президенттік билік дербестігі дегеніміз алдындағы жауап­кершіліктен сытылу емес. Ке­ рісінше, жауапкершіліктің артуы. Осы­ ның барлығы нақты нормалармен белгіленіп, Конституциямызда нақ­ тыланатын болады. Рас, Президенттік басқару жүйесі Қазақстан үшін табысты болды. Билік өзінің тарихи міндетін толық атқарды. Десек те, халықтан түскен ұсыныстардың дені Президент өкі­ леттігін нығайтуды көздейді. Бұл де­ геніміз – халықтың Президентке деген селкеусіз сенімінің өлшемі.

Қызғалдақ АЙТЖАНОВА, «Орталық Қазақстан» Менделеев ақсақалдың химиялық кестесіндегі элементтердің баршасы жерімізде десек те, елімізде сол минералды-шикізаттан қыл суырып отырған жоқпыз. Қазірде алынып жатқан кен байлық ұшықиыры жоқ ен байлықтың шөкімдейі ғана екен. Алтын сандықтың үстінде отырып, алтын аяқтан ас іше алмаған бұл күніміздің есесін ертеңімізге енші қылып қалдырдық. Қарағанды облысының геологиялық дамуына қатысты өткен кеңесте көкейге түйіп, көңілге тоқығанымыз – осы болды.

Инвестицияның көзі қайда? Жер қойнауындағы қазынаның қағанағымызды қаншалықты қарқ қылатынын сыртқы, ішкі геологтар сараптан өткізіп келеді. Геология, басқасын қайдам, Қарағандының қойны-қонышы әзірге байлыққа тұнып тұр деседі. Уақыттың жалына жармасып, инвесторға игіліктің бәрін беріп қоймай, кенді игере алмай жүргеніміз өзімізге – сын. Сондықтан, кешегі күні өткен ке­ ңесте кеншілер аймағының кен ор­ ындарының жағдайы жан-жақты

тал­қыға салынды. Іздеу, барлаудан бастап, оны өндіріп алу үшін инвестор тартуға дейінгі жұмыстардың тізбегі назарға ұсынылды. Негізі, Қарағанды облысының кен орнын игеру бағытында 300 келісім жасалған. Оның 200-і қатты пайдалы қазбаларды алумен айналыса, 66-сы кең таралған кен өндіруімен шұғылданып отыр. Бұған қоса, жаңа кен орындарын тауып, аймақтың минералды-шикізатты әлеуетін арттыру үшін іздеу жұмыстары және жүргізілуде. Мәселен, «Казгеология» әлемдік деңгейдегі мыс кеніне барлауды бастаған. Елбасының

биылғы Жолдауында атап көрсеткен бұл саланы одан әрі өрістету үшін Қарағанды аймағынының қорына дос сүйініп, дұшпан күйінгендей-ақ екен. Көмір, барит, марганец және тағы да басқа көптеген пайдалы қазбалардан Қарағанды құр алақан емес. Мұны Инвестициялар және даму министрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің төрағасы Базарбай Нұрабаев та растайды. Оның айтуынша, Қарағанды облысының аумағында алтын, мыс, қорғасын, мырыш, марганец, мұнай қоры баршылық. (Жалғасы 4 бетте).

26-ШЫ БАПҚА АЛАҢДАМАҢЫЗ Қазақстандықтардың барлық ұсы­ныс-тілегін жан-жақты екшеп, сұң­ғылалықпен сараптаған Елбасы Ата Заңымыздағы 26-шы бапқа енгізілетін өзгеріс төңірегіндегі даулы мәселеге нүкте қойды. Аталған бапта меншік құқы туралы норма «Қазақстан азаматы» деп басталатыны белгілі. Ал, ұсынылған жоба осы редакцияны «Әркім» деген сөзбен алмастыруды меңзеген болатын. Талқылау кезінде қарапайым халық осы жобаға наразылық танытып, Елбасына емеурінмен қараған. Елбасы ел сенімін ақтады! Өз халқын «әркімге» телміртпейтін кемеңгер Көшбасшы екендігін, хал­ қының тағдырына бейжай қарай ал­ майтын Ұлттық деңгейдегі Көсем екен­дігін дәлелдеді. Халықтың кө­ кейіндегіні дөп баса білген Көшбасшы ғана осылай етсе керек-ті. – Жұмыс тобына Конституция баптарының үштен екісін және оның

барлық бөлімін қамтитын 6 мың ұсы­ ныс келіп түсті. Бүкіл Конституция­ лық реформа қоғамымызды біріктіре түсуге бағытталады. Сондықтан, мен 26-бапты бұрынғы редакцияда қал­ дыруды ұсынамын. Жалпыұлттық тал­қылаудан өткенін ескеріп, заң жобасын Қазақстан халқының ортақ ұстанымы деп байыптауға болады. Жұрт өз сөзін айтып, сол арқылы мемлекеттік биліктің жаңғыруын қол­ дады, – деді елімен етене Елбасы. Әрине, халықтың қоғамдағы әр өзгеріске асқан белсенділікпен үн қоса білгендігі Елбасының көкейіне қонып тұр. Әлеуметтік желілердегі, кейбір сары жағал басылымдардағы наразы пікірлердің өзін өз саясатына қолдау деп қабылдағанын жасыра алмады Ұлт Көшбасшысы. Ел тағдыры мен тарих алдындағы жауапкершілігін бірінші орынға қойып келген Елбасы бұл жолы да елінің өзіне деген тарихи сеніміне селкеу түсірген жоқ. Елбасы талғамы мен Ел тағдыры таразы басын тең ұстап тұр! Егіз ұғым­ға айналып...

Алғыс айту күнінде бұқараға Ақордадан жыл құсындай қуанышты жаңалық жетті. Жер тағдырын өз тағдырына балаған қауымның бұған дейін Ата Заңымыздың 26-шы бабындағы өзгеріске қатысты базынасы тыңдаусыз қалмады. Елбасы халықтың қалауын қабыл алды. 26-шы бап өзгертілмейді. Бәрекелді! Елдік пен бекем бірлікті, тұтастықты Тәуелсіздіктің тұғыры деп білетін Ұлт көшбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев халықтың пікірімен әрдайым санасатынын тағы бір көрсетті. Жалпы, конституциялық реформаларға қатысты ұсыныстарды талқылауға бүкіл қоғам атсалысты. Бұдан халықтың ұлттық санасезімі, қоғамның деңгейі айтарлықтай өскені байқалды. Қоғам конституциялық реформаға зор қызығушылық танытып, демократиялық үрдістерге кең жол ашатынын анық аңғартты. Елбасы, Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбаевтың өзі жоғарыда аталған баптың өзгеріссіз қалуын ұсынды. Көшелі іс емес пе?! Бастысы, Мәңгілік Еліміз өзінің даму жолын саралады. Әлемдік аренада беделді мемлекетке айналды. Қасымбек МЕДИЕВ, қоғам қайраткері.


2

билік. саясат. экономика

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyq.kz

Мереке шуағы Салтанат ИЛЬЯШОВА, «Орталық Қазақстан» Қазақстандықтар үшін жаңа мереке – Алғыс айту күні биыл екінші рет тойланып отыр. Саяси қуғын-сүргін мен аштық жылдарын еске алу үшін К.Станиславский атындағы театрға жиналған, жерімізді мекен еткен түрлі ұлт өкілдері қазақ халқына ризашылықтарын білдірді.

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Елбасының «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Қазақстан халқына Жолдауы аясында дін мәселелері бойынша ақпараттық-түсіндіру тобы Қарағанды құю-машина жасау зауытының еңбек ұжымымен кездесті.

Бұл мереке Елбасы Н.Назарбаевтың бастамасымен дүниеге келіп, Қазақстан халқы Ассамблеясының қолдауына ие болды. Мереке рухы елімізде тұрып жатқан этностардың барлығына жақын. Өйткені, ұлтымыз әр түрлі болса да, көздеген мақсатымыз – біреу. Ол – Қазақстанның өсіп-өркендеуі. Бұл күні барлығымыз бір-бірімізге өзара түсіністік пен достығымыз үшін алғыс айтамыз. Бұл Қазақстан халқының ынтымақтас-

тығын одан әрі нығайта түспек. Көмекке мұқтаж жандарға қол ұшын беріп жүрген депутаттарымызға, қайырымдылық ұйымдарына алғысымды білдіргім келеді, – деді өз сөзінде облыс басшысы Нұрмұхамбет Әбдібеков. Сонымен қатар, ұлттық бірлестік өкілдері де көрермендер алдында өздерінің тілектерін білдіріп, алғыстарын айтты. «Алғыс айту күнін» тойлау біз үшін

біртұтастығымызды білдірудің тағы бір факторына айналды. Қазақстанға қоныс аударылғандарды жылылықпен қарсы алып, қайғыларын бөліскен қазақ халқына бүгін біз өзіміздің алғысымызды білдіреміз. Соңғы бір тілім нанымен бөліскен жанашыр ұлтқа деген жылулықты ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп, сақтап қаламыз. Қазақ отбасында тәрбиеленген қаншама шешен балалары да бар. Оларға даналықпен тәрбие беріп, өз ұлттарын ұмытуға жол берген жоқ», деп алғы-

сын білдірді облыстық «Вайнах» шешен-ингуш этно-мәдени бірлестігінің төрағасы Увайс Джанаев. Салтанатты бағдарламамен қатар театрда тақырыптық көрме дайындалды. Олардың қатарында жер аударылғандардың қол сөмкелері, өздерімен бірге алып келген ескі інжілдер, тұрмыс бұйымдары сияқты тарихи экспонаттар бар.

ҚР Президенті Н.НАЗАРБАЕВТЫҢ «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жолдауында бюджет қаражатын бақылаудың жүйелілігін арттыру – мемлекеттік аудиттің басты бағыты екендігі айтылған еді. Елбасы мемлекеттік органдардың жоспарлар мен бағдарламаларды орындаудағы жауапкершілігін арттыру үшін әлемдік тәжірибе негізінде мемлекеттік аудиттің кешенді жүйесін қалыптастыруды тапсырды.

Суретті түсірген Д.КУЗМИЧЕВ.

Облыс әкімінің жұмыс сапары

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВТЫҢ Қазақстан халқына Жолдауында: «Біз бірлік пен татулық құндылықтарын қоғамның іргетасына, қазақстандық ерекше толеранттылықтың негізіне айналдырдық», – деп айтқан сөзі елімізде тұрып жатқан көптеген ұлт өкілдерінің біте қайнасып, достасып кеткеніне берілген баға екендігі даусыз.

Облыс әкімі Нұрмұхамбет ӘБДІБЕКОВ Қарқаралы ауданының көктемгі су тасқынына әзірлігін тексерді. – Жыл сайын су тасқыны осы жерден басталатындықтан, арнайы келіп отырмыз. Өзен осы жерден басталады. Жоспарланған су тасқынына қарсы іс-шараларды жүзеге асырудың барысымен танысамыз. Біздің міндетіміз – төтенше жағдайларға жол бермеу және адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, – деді Нұрмұхамбет Әбдібеков. Аймақ басшысы су басу қаупі бар бірнеше ауылды аралады. Ынталы ауылы жанындағы Нұра өзенінің жағдайымен танысты. Көктас ауылына жақын маңда аудан басшысының қазіргі жағдай мен қабылданатын шаралар туралы баяндамасын тыңдады. Тегісшілдік ауылы жанындағы Жарлы өзенінің жағасын қарады. Сонымен қатар, Н.Әбдібеков Бүркітті ауылының тұрғындарымен кездесті. Ауыл тұрғындарының айтуынша, 50 жылдан бері мұндай қалың қар жаумаған. Қарқаралы

Елбасы Н.Назарбаевтың «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты халыққа Жолдауы еліміздегі үшінші жаңғыртуға бағытталған. Жолдауда Үшінші жаңғырудың бес бағытына басымдық берілген. Елбасы Ұлттық банкке көп қолдау көрсетілетіні туралы анық айтты. Министрліктер мен ведомстволарға қаржының игерілуінің тиімділігін қатаң қадағалау міндеттері жүктелді. Яғни, сапалы нәтижеге қол жеткізу үшін, бюджет қаражаттарын мақсатты қолдану, әрі тиімді және уақытылы игерілуін қамтамасыз етуге тиіс. Жолдауда салық-бюджет саясатын экономикалық жағдайға бейімдеу мәселесі көтерілді. Осы бағытта бюджет шығыстарының тиімділігі

ауданының әкімі Х.Мақсұтов қар шығару жұмыстары ұйымдастырылғанын, жұмыстарға арнайы техниканың тартылғанын хабарлады. «Қарағанды – Аягөз – Тарбағатай – Бұғаз» автокөлік жолының учаскесінде 94 шақырым жол жабынына орташа жөндеу жұмыстары жүргізіледі. Жобаға жол астындағы су өткізу құдықтарын ауыстыру да енгізілді. Сондай-ақ, Матақ ауылын еріген қар суынан қорғайтын бөгеттің құрылысы қарастырылған. Жобаның жалпы құны – 499 млн. теңге. Жұмыстар 2017 жылға жоспарланған. – Белгіленген жұмыстар кешенінің іске асырылып жатқанын көрдік. Қосымша күшейтуді қажет ететін жайттар бар. Жалпы, су тасқыны 2016 жылғы деңгейде болады деп күтілуде. Облыстың 2017 жылғы су тасқынына дайындығы жоспарлы түрде өтіп жатыр. Едәуір жақсы деңгейде деп айта аламын. Материалдық және қаржылық резервтер жасалды, – деді Н.Әбдібеков.

Елбасының бірлікке үндеген Жолдауын желеу еткен сарышағандықтар «Алғыс айту күні» мерекесін ерекше атап өтті. Айтулы күнде Балқаш қаласы, Шашубай кенті, Тораңғалық ауылдық округінен мерекеге арнайы шақырылған қонақтарды құшақ жая қарсы алып, құрмет көрсетті. Мерекелік жиынның ашылуы барысында жиналғандарды аудан әкімінің орынбасары А.Сайды құттықтап, «Алғыс айту» күні халқымыздың бірлігі үшін айрықша маңызды екенін атады. Сонымен қатар, ауданымызда тұрып жатқан барлық ұлттар мен ұлыстары бір мақсатта, ол еліміздің дамуы мен тыныштығы сияқты ортақ құндылықтарда тоғысып жатқанына тоқталды.

Сондай-ақ, кент әкімі М.Абикеев те барша қауымды ізгілікке жетелейтін айтулы мерекемен құттықтап, кенттегі бір қатар еңбек азаматтарын аудандық «Нұр Отан» партиясының Алғыс хаттарымен марапаттады. Бабалары тағдыр тәлкегіне ұшыраған орыс, татар, украин ұлтының өкілдері қазақ еліне ризашылықтарын жеткізіп жатты. Татар халқының өкілі Рая Хасанова: «Біз татар ұлтының өкіліміз, Қазақстан менің туған елім. Ең бастысы, аспанымыз ашық, дастарқанымыз мол. Елімізде бейбітшілік орнаған, халықтар арасында достық бар. Сол үшін Елбасымызға және пейілі кең қазақ халқына Алғыс айту күнінде ыстық ықыласымды білдіремін» – деді. Шара барысында «Қазақстан ортақ үйіміз» атты кітап бұрышы ұйымдастырылып, мектеп оқушыларының қол өнер шеберлерінің көрмесі ел назарына ұсынылды. Мерекелік шара қоныстағы мәдениет үйінің өнерпаздары дайындаған концерттік бағдарламаға ұласты. М.БЕЙБІТҚЫЗЫ, Ақтоғай аудан әкімінің баспасөз хатшысы.

Оралбек ЖҮНІСҰЛЫ, «Орталық Қазақстан» Елбасы Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВТЫҢ «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауын балқаштық жастар да қызу қуаттап, қолдау үстінде. Қалалық «Жас Отан» жастар қанаты әрқашан осындай игі істердің ұйытқысы болып, жасампаздық танытуда. Мұның ішінде жастар ресурстық орталығының мүшелері асқан белсенділік та-

операциялары «адами фактордан» тыс электронды тәсілмен жүргізілуі қамтамасыз етілген. Сонымен қатар қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөнінде ұйымдастыру шараларын сақтау қамтамасыз етілген, яғни ол жүйенің электрондық құжаттары мен ЭЦҚ кілттері болып табылады. Мемлекеттік мекемелер/квази-

көтеру, әсіресе, жастар арасында дін туралы дұрыс таным-түсінік қалыптастыру қажеттігін айтты. Кездесуге «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС саяси-қоғамдық жұмыстарының сарапшысы С.Торыбаев, «Нұрлы білім» деструтивтік діни ағымдардан зардап шеккендерге көмек орталығы» ҚБ төрағасының орынбасары Р.Сыздықов қатысты. Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ философия және мәдениет теориясы кафедрасының меңгерушісі Д. Құсбеков сөз алып, өндіріс қызметкерлері назарына дәстүрлі емес діни ағымдардың деструтивтік мәнін айтып, зайырлылық қағидаттары мен негіздерін атады. Жиынға қатысушылар институционалдық өзгерістерге, қауіпсіздікке және сыбайлас жемқорлықпен күреске қатысты бесінші басымдықты талдады. Өскелең ұрпақты руханиадамгершілікке тәрбиелеу мақсатында қосымша қадамдар жасау қажеттігін айтты.

АҚТОҒАЙ ауданы.

Облыс әкімінің баспасөз қызметі.

қадағалауға алынатын болады. ҚР ҚМ Қазынашылық комитетінің Қарағанды облысы бойынша Қазынашылық департаментінде Елбасының «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жолдауы бойынша кеңес өтті. Елбасы белгілеген, жолдаудың барлық бағыттары, талаптарына сәйкес, оның ішінде үшінші және бесінше басымдағы қаражатты нақты экономикаға неғұрлым тезірек әрі тиімдірек жеткізу үшін бюджеттік рәсімдерді жеңілдетуге қатысты тәсілдері талқыланды. Қазіргі уақытта, облыстың мемлекеттік мекемелері мен квазимемлекеттік секторлары «Қазынашылық-клиент» ақпараттық жүйесінде 100 пайызда нәтижелі жұмыс атқаруда. Бюджеттің барлық кіріс-шығыс

Жиынға қатысушылар дамудың даңғыл жолындағы басым бағыттарға тоқталды. Кездесуге дін істері басқармасының басшысы Н.Бикенов Жолдаудағы діни экстремизмді насихаттаудың алдын алу, ғаламтор пен әлеуметтік желі жұмысын жүргізуге тосқауыл қою жөнінде айтты. «Елбасының Жолдауы – егемен елдің тұрақты дамуын қамтитын, кәсіптің барлық саласына серпін беретін тарихи құжат. Халқымыздың игілігін көздеген Президент мемлекеттік қызметтің барлық саласын қамти отырып, тәуелсіз Қазақстанды дамытудың, әрбір қазақстандықтың, және келешек ұрпақтың мүддесін қорғаудың нақты жолдарын ұсынды. Жолдауда «Қазақстан – 2030» Стратегиясында белгіленген негізгі міндеттерді орындай отырып, елдің әл-әуқатын жақсарту көзделген» деді. Cондай-ақ, конфессияаралық келісімді қамтамасыз ету саласындағы мемлекет саясатын түсіндірді. Тұрғындардың діни сауаттылығын

мемлекеттік секторлары қазынашылық органдарына ұсынған қаржылық құжаттарының жағдайы бойынша өз тараптарында есептілік нысандарын қалыптастыруларына мүмкіндік берілді. Қазынашылықтың интегриалдық ақпараттық жүйесінің функционалына қайта өңдеу жұмыстары, пайдаланушының нұсқаулықтары-

на өзгерістер мен толықтырулар бойынша толық ақпараттар ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің ресми сайытында орналастырылған. 2014-2016 жылдары қазынашылық органдарына ұсынылған қаржылық құжаттарды өңдеу уақыты 8 сағат болған. ҚР Қаржы министрлігінің 2017-

нытып, отандық рухтың, отандық асқақ сезімнің, сүйіспеншіліктің аса қымбат екенін сезінуде. Жолдауда көрсетілген батыл басымдықтардың мән-жайын түсіндіре отырып, арнайы жазылған парақшаларды қала тұрғындарына таратып, алдыңғы буын ағалармен пікір алмасты. Жастар жүрген жер қашан да думанды, игілікті бастамаға толы. Балқаштық жастар сүйікті қалаларының 80 жылдық мерейтойына да жан-жақты дайындалуда. Түпкі мақсат-қаланың мерейтойы қарсаңында жақсы оқып, осындай игілікті шараға белсене араласып, өз қолтаңбаларын қалдыру. БАЛҚАШ қаласы.

2021 жылдар стратегиялық жоспарында қаржылық құжаттарды өңдеу уақыты – 2017 жылы 7 сағатқа, 2018-2019 жылдары 6 сағатқа, ал 2020 жылы – 4 сағатқа төмендеуі қарастырылған. Қорыта айтқанда, Елбасы Жолдауынан туындайтын мәселелерді Департамент қызметкерлері толығымен қолдап, бюджеттің атқарылуына қазынашылық қызмет көрсету барысында болашақта барлық міндеттері мен межелерді толығымен, уақытында атқаратына сенімдімін. Б.Ахметжанова, ҚР ҚМ ҚК Қарағанды облысы бойынша қазынашылық департаменті басшысының орынбасары.

Сонымен қатар, Елбасы қазақстандық демократияны дамыту және келешегі кемел мемлекеттің іргетасын нығайту мақсатында мемлекеттік басқарудың жаңа түрін жасақтауды міндеттеді. 2015 жылдың 12 қарашасындағы №392-V ҚР «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Заңымен бекітілген Қарағанды облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаментінің 2016 жылғы камералдық және аудиторлық жұмыстарының нәтижелері жарияланды. Қарағанды облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті мамандарына мемлекеттік аудитор санатын тағайындап, мемлекеттік аудитор сертификатын алуларына байланысты 2016 жылы Департамент мамандарымен 70 бақылау нысандарында 76 аудиторлық шаралар жүргізілді және мемлекеттік аудитпен қамтылған бюджет қаражатының көлемі 10845,3 мың теңгені құрады. Анықталған заңбұзушылықтардың жалпы сомасы 7790 мың теңгені еңсерді. Оның ішінде, бюджетке қаражаттың түсуі (кіріс бөлігі) бойынша бұзушылықтар 2,7 млн. теңге, бюджет қаражатының орындалысы бойынша заңнамаларының бұзушылықтары 7756,8 млн. теңге, мемлекет активтері мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің активтерін басқару мен оның орындалысында заңнамалардың бұзушылдықтары 30,5 млн. теңге. Анықталған бұзушылықтар бойынша бақылау нысандарына 66 ұсыныстар жолданды. Анықталған бұзушылықтардан бюджетке қайтарылуға жататыны 79,1 млн. теңге, бюджетке қайтарылғаны мен өндірілгені 74,2 млн. теңге, оның ішінде тауар, жұмыс, қызмет түрінде қайтарылғаны 41,6 млн. теңге, өндірілгені 32,6 млн. теңге. Процессуалды шешім қабылдау үшін құқық қорғау органдарына жалпы сомасы 39 млн. теңгеге 9 материал берілген, 21 лауазымда тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылып, 4,2 млн. теңге айыппұл салынған, 62 лауазымды тұлға тәртіптік жазаға тартылған, аудиторлық іс-шаралар қорытындысы бойынша 120 ұсыныс жіберілген. Жіберілген кемшіліктер мен бұзушылықтарға жасалған талдау барысында Қазақстан Республикасы нормативтік-құқықтық актілердің бұзылуы, бюджеттік бағдарлама әкімдігі мен басшылар тарапынан мониторинг пен бақылаудың болмауы, мемлекеттік сатып алу заңнамаларының негізгі принциптерінің сақталмауы, нақтырақ айтқанда, әлеуетті өнім берушілер арасында ерікті бәсекелестікке бірыңғай мүмкіндік беру байқалды. Гауһар ҚҰЛАТАЕВА, Қарағанды облысы бойынша ішкі мемлекеттік аудит департаменті №1 мемлекеттік сектор аудиті бөлімінің басшысы. ҚАРАҒАНДЫ қаласы.


БИЛІК пен БҰҚАРА

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyq.kz

3

Бекітілді: Қарағанды облысының әкімі Н.Әбдібеков «24 » ақпан 2017 жыл

ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ӘКІМІ Н.ӘБДІБЕКОВТІҢ 2017 ЖЫЛҒЫ 17 АҚПАНДАҒЫ ЕСЕП БЕРУ КЕЗДЕСУІ БАРЫСЫНДА АЙТЫЛҒАН ТҰРҒЫНДАРДЫҢ ҰСЫНЫСТАРЫ МЕН ЕСКЕРТУЛЕРІН ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ №

Айтылған ескертулер/ ұсыныстар (автор, мекен-жай) 1 2 1 Қайыржан Рахымбаев, Ақтас кенті тұрғыны Кентті сапалы және қауіпсіз жылумен жабдықтау мәселесіне қатысты

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ескертулерді/ұсыныстарды іске асыру жөніндегі іс-шаралар

Орындау мерзімдері

Жауапты

3 4 5 1. 2017-2018 жылдардағы жылыту мау- 2017 жылғы Энергетика және тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық сымына Ақтас кентінің оқшау қазандық қазан басқармасы (Қ.Б.Бегімов), құрылысын тиісті уақытында аяқтау қамтаСаран қаласының әкімі масыз етілсін (А.В.Шкарупа) 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Мадина Тұрсынбекова 1. Облыстың барлық емханалық мекеме- 2017 жылғы Денсаулық сақтау басқармасы (Е.Ш.Нұрлыбаев), Үсеинқызы, Қарағанды лерінде педиатриялық учаскелерді жоспар- 1 қыркүйекке дейін Қарағанды мемлекеттік қаласының тұрғыны, лы ашу ескерілсін медицина университеті Педиатрияны қалпына (Р.С.Досмағамбетова, келтіру мәселесі бойынша келісім бойынша) 2. ҚММУ-де облыстық бюджет есебінен педиатрларды мақсатты даярлау жұмысы жалғастырылсын. 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Ауыл шаруашылығы Ақылбай Қашухан, Абай 1. Өнімді жұмыспен және бұқаралық кәсіп- 2017 жыл басқармасы (Ю.А.Бекқожин), керлікпен қамтуды дамыту бағдарламасы қаласының тұрғыны, Селолық аудандар әкімдері Отбасылық бордақылау қамтамасыз етілсін. Отбасылық бордақылау алаңдарын құруды мем- алаңдарын құруға ықпал ету лекеттік қолдау туралы 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Ержан Мұратұлы 1. Арыз иесімен кездесу және қолданыстағы 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі Ғалымжанов, Қарағанды заңнама аясында түсінік берілсін наурыз (Н.Е.Әубәкіров) қаласының тұрғыны, бала жасынан мүгедек (1 топ), әлеуметтік осал топта үй алу кезегінде тұр Қарағанды қаласынан пәтер алу туралы 2. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын Жұмыспен қамтуды және Дулат Аққошқаров, 1. Қарқаралы қаласында Мүгедектерге ар- 2017 жылғы әлеуметтік бағдарламаларзейнеткер – регрессші, налған оңалту орталығын аяқтау қамтамаақпаннаурыз ды үйлестіру басқармасы Регрессші/мүгедектер сыз етілсін. (М.Р.Галиуллин) үшін Оңалту орталығын ашу туралы 2. Өтініш иесіне жауап берілсін 3. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын Гүлмира Дастенқызы 1. Мемлекет қажеттілігі үшін жер телімдерін 2017 жылғы Сәтбаев қаласының әкімі Идирова, Жезқазған кенті алуды іске асыруға дайындық жұмыстары тамыз (А.А.Ыдырысов) тұрғыны Весовая кенті аяқталсын тұрғындарын көшіру туралы 2. Мемлекет қажеттілігі үшін жер телімдерін 2017 жылғы алу туралы облыс әкімдігінің қаулысының желтоқсан жобасы әзірленсін 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. ҚР АШМ-не мыналар бойынша хат дай- 2017 жылғы Ауыл шаруашылығы басқарЧелокиди Юрий Михайындалсын: – технологиялық жабдықтарға, лович, «Шокай» ЖШС наурыз масы (Ю.А.Бекқожин), басшысы, Осакаров ауда- ауыл шаруашылығы малдарын сатып алуға ны ауыл шаруашылығын кредиттер мен лизингтар, сол сияқты ауыл дамытуға 2016 жылға шаруашылығы техникасын сатып алуға лисубсидия төлеу түрінде зингке ставкаларды субсидиялау ережесіне мемлекеттік қолдау өзгерістер мен толықтырулар енгізу; – Қарағанды облысы үшін 2016 жылғы субсидия­ туралы ларды төлеуге 311,6 млн. теңге сомасында қосымша қаржы бөлу 2. Өтініш иесіне жауап беру 3. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын Айгүл Олжабаева, 1. Қолданыстағы заңнама аясында Бұқар 2017 жылғы Бұқар жырау ауданы әкімі Көкпекті ауылы – Бұқар (Н.С.Көбжанов) жырау ауданы Көкпекті ауылында балабақ- маусым жырау ауданы Көкпекті ша құрылысын салуға жобалау-сметалық құауылында балабақша жаттама әзірлеуге білім басқармасына бюдсалуға қатысты жеттік өтінім әзірленсін және ұсынылсын 2. Мектепке дейінгі тәрбиемен қамтуды 2017 жылы кеңейту мүмкіндігі қарастырылсын 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну – қалдық шығару 1. Көктемгі және күзгі екі айлықтар аясында 2017 жылғы қалдықтар мен стихиялы қоқыстарды шыға- сәуір-мару мен жою, қоқыстар аумақтарын рекульти- мыр, қыркүйек-қазан вациялау жұмысы ұйымдастырылсын 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну – балалардың ойын 1. Бұқар жырау ауданы Көкпекті ауылын- 2017 жылғы алаңдарын орнату да балалардың ойын алаңдарын орнатуға маусым бюджет қаражатын бөлу мәселесі қарастырылсын 2. Есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін жарты жылда 1 рет облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсынылсын Ернұр Бәкіров, Қарағанды 1. «Бесоба» ықшам ауданында бұзылған 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі қаласының «Бесоба» үйлердің тұрғындарына Шапағат тұрғын үй қыркүйек (Н.Е.Әубәкіров) ықшам ауданы тұрғыны кешені құрылысын аяқтау қамтамасы етілсін «Бесоба» ықшам ауданында бұзылған үйлердің орнына Шапағат тұрғын үй кешені құрылысын аяқтауға қатысты 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. Қарағанды облысы, Приозерск қаласы, 2017-2018 ҚР ҚМ ММЖК мемлекеттік Перизат Маратқызы мүлік және жекешелендіру Нұршаева, Приозерск қа- Қошқарбаев көшесі, 8 үй мекен-жайы бой- жылдар ласы тұрғыны балабақша ынша орналасқан балабақша ғимаратын жөніндегі Қарағанды департаашуға қатысты Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігі менті (М.Т.Галиев, келісім мен Қазақстан Республикасы Қорғаныс мибойынша), Мемлекеттік активтер және сатып алу нистрлігі арасында одан әрі Қарағанды оббасқармасы (М.Ш. Кадеков), лысының коммуналдық меншігіне берумен Балқаш қалалық пайдалану қабыл­дау-беру жұмысы өткізілсін бөлімі (А.С.Спанов, келісім бойынша) 2. Мектепке дейінгі тәрбиемен қамтуды тұрақты Приозерск қаласының әкімі кеңейту жұмысы жүргізілсін (К.А.Қамзин) 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. «Қарағанды облысының тұрғындарының 2017-2019 Жолаушылар көлігі және Жасұлан Болатов, Ақтоғай ауданы тұрғыны саны 250 адам және одан жоғары селолық жылдар автомобиль жолдары басқармасы (А.К.Санаубаров), елді мекендеріне телефон байланысының Жоғары жылдамдықты «Қазақтелеком» АҚ Қарағанталшықты-оптикалық желісі құрылысы» жоталшықты-оптикалық ды облыстық телекоммуникаИнтернет байланысымен басын іске асыру жалғастырылсын ция дирекциясы қамтамасыз ету мәселесін шешу туралы (Б.Р.Аманов, келісім бойынша) 2. Есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін жарты жылда 1 рет облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсынылсын Өнеркәсіп және индустриБірлікбай Ордабаев, 1. «АрселорМиттал Теміртау» АҚ өндіріс па- 2017 жыл алды-инновациялық даму Теміртау қаласының раметрлеріне мониторинг жүргізілсін және басқармасы тұрғыны «АрселорМиттал компания жұмысына қатысты мәселелерді шешуге ықпал жасалсын (Ғ.Ә.Жұмасұлтанов) Теміртау» АҚ даму перспективалары туралы 2. Жылына 6 млн. тоннаға дейін болат өндіру бойынша өндірісті жаңғырту және дамыту іс-шараларының орындалу барысына мониторинг жүргізілсін 3. ҚР Еңбек және тұрғындарды әлеуметтік 2017 жылғы Еңбек инспекциясы басқарқорғау министрлігіне зиянды және қауіпті 1 шілдеге масы (К.Ш.Балсариев) еңбек жағдайларындағы ауыр жұмыстардейін да аутсорсинг және аутстаффинг жүйесін қолданудың негізділігі бөлігінде еңбек қатынастарын реттейтін нормативтік-құқықтық актілерді жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізілсін 4. Қолданыстағы заңнама аясында «Арсе- тұрақты лорМиттал Теміртау» АҚ жұмыскерлер санының нормативтерін әзірлеу мен бекітуге бақылау жүргізілсін 5. Тоқсан сайын есепті айдан кейінгі айдың Өнеркәсіп және индустри7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына алды-инновациялық даму ақпарат ұсыну басқармасы (Ғ.Ә.Жұмасұлтанов), Еңбек инспекциясы жөніндегі басқарма (К.Ш.Балсариев) Сағат Уалиев, Қарағанды 1. Көшпелі туризм саласында ҚР азамат- 2017 жыл Кәсіпкерлік басқармасы қаласының тұрғыны. тарының кепілді құқықтары жүйесі болуы (Т.Ю.Аблаева), Қалалар мен Мыналар бойынша мәселесі бойынша тұрғындар мен туристік аудандар әкімдері, Қарағанды облысының Кәсіпкерлер қабылданатын шаралар фирмалар арасында түсіндіру, профилактипалатасы (М.Т.Божбанов, туралы: – турфирмалар- калық жұмыс жүргізілсін дың өз міндеттемелерін келісім бойынша), «Туристік орындамау деректеріне қамқор» корпоративті қоры жол бермеу; – жергілікті (И.Ю.Рей., келісім бойынша) туризмді дамыту

Ескерту 6

1

2

3 4 5 2. Туризм саласын дамытуға 2017-2021 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары аясында жергілікті туризмді дамыту жұмысы жалғастырылсын 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 14 Валентина Леонтьевна Энергетика және тұрғын 1. 2017-2018 жылдардың жылыту маусы- 2017 жылғы Аносова, Теміртау қала- мына Теміртау қаласының жылу желілері қазан үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы сының тұрғыны Теміртау мен станциясын тиісті уақытында дайындау қамтамасыз етілсін (Қ.Б.Бегімов), аким города қаласын жылумен жабдықтауға қатысты Теміртау қаласының әкімі 2. Теміртау қаласының жылыту көздері мен (Ғ.А.Әшімов) тіршілікпен қамтамасыз ету нысандарын алдағы күзгі-қысқы кезеңге дайындау бойынша жоспарды әзірлеу кезінде жылыту көздеріндегі барлық кемшіліктер мен апаттардың себептері ескерілсін 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Энергетика және тұрғын 15 Екатерина Николаевна 1. «Жәйрем кентінің су құбыры желісін ре- 2017 - 2018 үй-коммуналдық шаруДолженко, Қаражал қала- конструкциялау» (2 кезек) жобасын іске асы- жылдар ашылық басқармасы сының тұрғыны Жәйрем ру қамтамасыз етілсін (Қ.Б.Бегімов), Қаражал қалакентін дамыту мәселесі туралы сының әкімі (Қ.Ғ.Шорманбаев) 2. Қалаішілік автомобиль жолдарына сапа- 2017 жылғы Қаражал қаласының әкімі лы жөндеу жүргізу мен жанындағы аумақты қыркүйек (Қ.Ғ.Шорманбаев) абаттандыру қамтамасыз етілсін 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың Энергетика және тұрғын 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы ақпарат ұсыну (Қ.Б.Бегімов), Қаражал қаласының әкімі (Қ.Ғ.Шорманбаев) Жолаушылар көлігі және 16 Ермек Абылқасымұлы 1. «Құланөтпес өзені арқылы 13 шм +700 м. 2017-2019 Шорабеков Нұра аудаИзенді–Кенжарық–Соналы-Пикет автожо- жылдар автомобиль жолдары басқарнының Кенжарык ауылы лындағы көпірді реконструкциялау» жобамасы (А.К.Санаубаров), көпірін қалпына келтіру сын іске асыруды қамтамасыз ету Нұра ауданының әкімі туралы (Н.И.Омарханов) 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. Өтініш иесімен кездесу және Ресей 2017 жылғы 17 Павел Александрович Құрылыс басқармасы Шумкин, Қарағанды қала- тәжірибесі бойынша тұрғын үй қорын сәуір (Б.К.Исабаев), Сәулет және сының тұрғыны, тұрғын жаңарту жөнінде мәселе қарастырылып, қала құрылысы басқармасы үй қорын жаңарту туралы ағымдағы жылғы 7 мамыр қарсаңына облыс (А.А.Әбдіғұлов) (Ресей тәжірибесі бойәкімі аппаратына ұсыныс берілсін ынша панельді үйлерді ауыстыру) Қарағанды қаласының әкімі – қаланың жасыл желек 1.Көктемгі екі айлық пен күзгі айлық аясын- 2017 жыл да қаланы санитарлық тазарту бойынша кем (Н.Е.Әубәкіров) деңгейін арттыру дегенде 1000 дана жасыл желек отырғызу жұмысы ұйымдастырылсын 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну – балалар теміржолын 1. Жолдарды балласт төсеу, шпалдарды 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) дамыту және жанындағы ауыстыру, электр двигательдерді жөндеу, 1 маусымға дейін аумақты абаттандыру вагондарды бояу бойынша қажетті жұмыстар жүргізілсін 2. Балалар теміржолын тиісті уақытында іске қосу қамтамасыз етілсін 3. Маңайындағы аумаққа абаттан дыру жұмысы жүргізілсін 4. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 шілде қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын 18 Лидия Павловна Морга- 1. Қолданыстағы заңнама аясында үй 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі чева, Қарағанды қаласы, тұрғындарымен ТКШ жаңғырту тетіктері сәуір (Н.Е.Әубәкіров) Құрылысшылар даңғылы, бойынша түсіндіру жұмысы жүргізілсін 19 үй тұрғыны үйдің шатырын жөндеу мен ыстық судың сапасы туралы 2. Ыстық су сапасына зертханалық тексеру жүргізілсін. Тексеру нәтижелері бойынша тиісті шаралар қабылдансын 3. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 мамыр қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын. 19 Фазыл Айтқожа, Қараған- 1. Қолданыстағы заңнама аясында Қараған- 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) ды қаласының тұрғыны ды қаласының Октябрь ауданын Әлихан сәуір Қарағанды қаласының Бөкейханов атына ауыстыру мәселесі қараОктябрь ауданын Әлихан стырылсын Бөкейханов атына ауыстыру туралы 2. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 мамыр қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын. 20 А.Ш.Бекбаева Қарағанды 1. Мүмкіндіктері шектеулі балаларға ар- 2017 жыл Білім басқармасы қаласы, Магнитогорская, налған №3 облыстық мектеп-интернат ғи(А.К.Аймағамбетов), экономика және қаржы басқармасы көшесі, 5 үй тұрғыны, маратына күрделі жөндеу жүргізуге ЖСҚ (О.М.Чернявская) №3 мектеп-интернат әзірлеу үшін экономика және қаржы басқармасына бюджеттік өтінім ұсынылсын оқушысының анасы Мүмкіндіктері шектеулі балаларға арналған №3 облыстық мектеп-интернат ғимаратына күрделі жөндеу жүргізу қажеттігі туралы. Ойын алаңы жоқ. 2. №3 облыстық мектеп-интернат ғимаратына күрделі жөндеу жүргізу бойынша жұмыс одан әрі жүргізілсін 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 21 Бахыт Өсенқызы 1. Мемлекеттік-жеке әріптестік аясында Ға- 2017 жылғы Денсаулық сақтау басқармазалиев көшесі бойында №7 емхана құрылы- маусым сы (Е.Ш.Нұрлыбаев) Нұрланова, Қарағанды сын тиісті уақытында аяқтауға ықпал етілсін қаласының тұрғыны Ғазалиев көшесі бойында емхана құрылысын аяқтау мен пайдалануға беру туралы 2. Ақпарат ағымдағы жылғы 7 шілде қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын 22 Бағлан Тұрарұлы 1. «Гефест» КК өндіріс параметрлеріне мо- 2017 жыл Өнеркәсіп және индустриалды-инновациялық даму Омаров, Қарағанды қала- ниторинг жүргізілсін және компания жұмысы басқармасы сының тұрғыны «Гефест» мәселесін шешуге ықпал етілсін (Ғ.Ә.Жұмасұлтанов) КК жоспарлары туралы. Жұмыс орындары сақтала ма? 2. Тазарту забойларын тиісті уақытында дайындау, кен-шахта жабдықтарын модернизациялау, кәсіпорынды реконструкциялау, еңбек қауіпсіздігін арттыру бойынша қажетті шаралар қабылдансын 3. Еңбек дау-дамайларының алдын алу Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) және профилактикасы бойынша әлеуметтік әріптестік, әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі қалалық комиссияның диалог алаңы пайдаланылсын 4. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың Өнеркәсіп және индустриалды-инновациялық даму 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына басқармасы (Ғ.Ә.Жұмасұлтаақпарат ұсыну нов), Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) 23 Қайрат Молдабаев, Ауыл шаруашылығы 1. Көктемгі егістік жұмыстарын өткізуге қа- 2017 жылғы жетті арзандатылған дизель отыны көлеміне «Достар» ШҚ басшысы ақпан басқармасы (Ю.А.Бекқожин), Көктемгі егістік жұмыста- ҚР АШМ-не қажеттілік ұсынылсын Селолық аудандар әкімдері рына жанар-жағармайды төмендетілген бағамен сату туралы 2. Дизельдік отынды таңдау, төлеу және 2017 жылғы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне наурыз жеткізу бойынша жұмысты ұйымдастыру - сәуір үшін Оператор белгіленсін мамыр 3. Есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызы қарсаңына облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсынылсын Жолаушылар көлігі және 1. Республика даңғылының орташа жөнде- 2017 жылғы 24 Наиль Ирекович Шавауі аяқталсын (Заводская көшесінен көпірге сәуір-шілде автомобиль жолдары басқарлеев, Теміртау қаласы, масы (А.К.Санаубаров), Школьная көшесі, 35/1 үй дейін, соның ішінде көпірді де) тұрғыны, монтаждаушы Теміртау қаласының әкімі (Ғ.А.Әшімов) Теміртау қаласының оң жағалауын ескі қаламен жалғайтын көпірді жөндеу туралы 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 25 Сәуле Қалқанқызы Күліко- 1. «Балқаш қаласы Саяқ кентінің су шарбағы 2017-2018 Энергетика және тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық ва, Саяқ кенті тұрғыны және тазарту құрылғысының құрылысы» жо- жылдар басын іске асыру бойынша жұмыс жалғабасқармасы (Қ.Б.Бегімов), Саяқ кентінің ауызсу мәселесі қалай шешілетін стырылсын экономика және қаржы болады? басқармасы (О.М.Черняв2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың ская), Балқаш қаласының 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына әкімі (А.М.Аглиулин) ақпарат ұсыну

6

1 2 3 26 Сорокина, Қарағанды 1. «М8 Пришахтинск жылу магистралін қаласы, Шахтерлер кенті, реконструкциялау» жобасын іске асыру Тихоновка ауданы тұрғы- аяқталсын ны Орталықтандырылған жылумен және ыстық сумен жабдықтауға қосу туралы 2. Қолданыстағы заңнама аясында Шахтерлер кентін орталықтандырылған жылумен және ыстық сумен жабдықтауға қосу мәселесі қарастырылсын 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну

4 2017 жыл

5 Энергетика және тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық басқармасы (Қ.Б.Бегімов), Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) Энергетика және тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық басқармасы (Қ.Б.Бегімов), Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) Дене тәрбиесі және спорт басқармасы (Н.Е.Сухорукова)

27 Марат Жақсыбеков, 1.Қарағанды облысында футболды дамыту тұрақты Қарағанды қаласының жұмысы жалғастырылсын тұрғыны Футбол спортын дамыту туралы, соның ішінде «Шахтер» футбол клубын, «Тұлпар» мини футбол клубын дамыту мәселесі. Қарағанды қаласында кәсіби мини-футбол командасы болмауы. 2. 2016-2026 жж. Қазақстанда футболды 2017 жылғы дамыту стратегиясы аясында Қарағанды 1 желтоқоблысында мини футбол командасын құру санға дейін мен қаржыландыру мәселесі қарастырылсын 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 28 Күләш Қанапияқызы, Ор- 1. Инфляцияның 6-8% белгіленген дәлізін Тұрақты экономика және қаржы бита ықшам ауданының қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылбасқармасы (О.М.Чернявская), Облыстық басқармаардагерлер ұйымы төрай- дансын. Инфляциялық үдерістерді ұстау лар басшылары, қалалар мен жөніндегі облыстық штаб пен жұмыс топтаымы Қызмет көрсету аудандар әкімдері, Табиғи тарифтері мен азық-түлік рының жұмысы жалғастырылсын бағалары қымбаттауы монополиялар-ды реттеу туралы және бәсекелестікті қорғау департаменті (Д.С.Ақылбеков, келісім бойынша) 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 29 Берік Кенжебайұлы 1. Бұл мәселе қолданыстағы заңнама ая- 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) Қайшыбеков, Қарағанды сында қарастырылсын 20 наурызға дейін қаласы, Степной-2 ықшам ауданы, 2 үй тұрғыны «Номад-құрылыс» ЖШС 16 және 14 қабатты тұрғын үйлер құрылысын салуы барысында СНИП талаптары мен заңнаманы бұзуына қатысты (Степной-2 ықшам ауданы, 2 үй тұрғындары үшін күндізгі жарықты жабу, таза ауа бұзылуы, талдарды кесу) 2. Өтініш иесіне жауап берілсін 3.Ақпарат 7 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын 30 Е. Алкудинова Шахтинск 1. Өтініш иесімен кездесін, қолданыстағы 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі қаласы, К.Маркс көшесі, заңнама аясында түсіндірілсін наурыз (Н.Е.Әубәкіров) 18-64 тұрғыны Жетім, үй кезегінде 2009 жылдан тұр. Неге кезек жылжымайды? 2. Ақпарат 7 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын 31 Ж.Ажыбаева Қарағанды 1. Өтініш иесіне пәтер алу үшін қолданы- 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі стағы бағдарламалар мен жеңілдіктер тураақпанқаласы, Асфальтная (Н.Е.Әубәкіров) лы түсіндірілсін наурыз көшесі, 6 үй тұрғыны Қазір еліне оралып келген оралмандарға қандай жеңілдік бар? Менің 5 балам бар, қандай бағдарламалар үй жөнінде бар? 2. Ақпарат 1 сәуір қарсаңына облыс әкімі аппаратына ұсынылсын 1. «Шахтер-Болат» футбол клубын дамыту 2017 жыл Дене тәрбиесі және спорт 32 Константин Георгиевич басқармасы Семиониди «Шахтер-Бо- жұмысы жалғастырылсын. Оны дамыту перлат» футбол клубының спективалары туралы ақпарат ұсынылсын (Н.Е.Сухорукова) перспективасы туралы. Команда 2017 жылы ҚР Бірінші лига Чемпионатына қатыса ма? 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. Ақтау кентінде қазандық құрылысын салу 2017 жылғы Теміртау қаласының әкімі 33 Теміртау қаласы, Ақтау (Ғ.А.Әшімов) 1 жаркенті тұрғыны, жергілікті үшін ЖСҚ әзірлеуге энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасына бюд- тыжыл-дық өзін өзі басқару өкілі жеттік өтінім әзірленсін және ұсынылсын Теміртау қаласы Ақтау кентін жылумен жабдықтау мәселесі 2. Ақтау кентіндегі АЖЖ, қазандықтарды 2017 жыл қатты отынмен қамтамасыз ету мәселесі бақылауда ұсталсын 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Теміртау қаласының әкімі 1. Бұл мәселе «Қазақмыс» корпорация- 2017 жыл – «Қазақмыс» корпора(Ғ.А.Әшімов), экономика сымен бірлесе отырып қарастырылсын циясының әлеуметтік және қаржы басқармасы жауапкершілік аясында Ақтау кентіне көмек көр(О.М.Чернявская), «Қазақсетуі туралы («Нұрқазған» мыс» корпорация» ЖШС кенішінің бір бөлігі кент(келісім бойынша) тен бір шақырым жерде орналасқан) 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну Осакаров ауданының әкімі – Осакаров ауданының 1. Аудандық маңыздағы автомобиль жолда- 2017 жыл рын қысқы ұстау бойынша қосымша арнайы (Қ.А.Шайжанов) автомобиль жолдарын техника тарту жұмысы ұйымдастырылсын қысқы кезеңде тазалау туралы 2. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну 1. Облыстық клиникалық аурухананың те- 2017 жылғы Денсаулық сақтау басқарма34 «Поколение» ҚҰ өкіл сы (Е.Ш.Нұрлыбаев) рапевтикалық корпусын күрделі жөндеу қы- 1 мамырға 1. Ерубаев көшесіндегі дейін змет көрсетуін сатып алу үшін конкурстық облыстық клиникалық аурухана үшін европалық ресімдеуді тиісті уақытында өткізу қамтамасыз етілсін стандарт аясында жаңа емхана ғимаратын салу қажет 2. 300 төсектік облыстық клиникалық ауру- 2017 жылғы Құрылыс басқармасы наурыз (Б.К.Исабаев) хана құрылысына ЖСҚ әзірлеуге келісімшарт қорытындысы тиісті уақытында қамтамасыз етілсін 3. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың Денсаулық сақтау басқар7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына масы (Е.Ш.Нұрлыбаев), ақпарат ұсыну Құрылыс басқармасы (Б.К.Исабаев) 2. Саяжай аумақтарын 1. Федоров су қоймасы жанындағы саяжай- 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) көктемгі су тасқыны ларды су тасқынынан қорғау үшін Соқыр 16 наурызға дейін басып қалуының алдын өзені арнасына тасқынға қарсы тазарту алу шараларын қабылдау іс-шаралары жүргізілсін туралы («Машиностроитель», «Наука», «Шолпан», «Дорожник» және тағы басқалар). Автомобиль жолын қалпына келтіру. 2. Федоров су қоймасы айналма каналының 2017 жылғы арнасы ластануына жол бермеу бойынша наурыз-масаяжай учаскелері иелерімен түсіндіру жұмыр мысы жүргізілсін 3. Соқыр өзені мен Федоров су қоймасы- 2017-2018 Табиғи ресурстар және таның айналма каналының инженерлік қорғау жылдар биғатты пайдалануды реттеу құрылғыларын нығайту жөніндегі жұмыс басқармасы жүргізілсін (жағалауды нығайту, арна түбін (Р.М.Төлепбаев), Экономика тереңдету, жөндеу-қалпына келтіру жұмы(О.М.Чернявская), Мемлекетстары, облыстық коммуналдық меншікке тік активтер және сатып алу қабылдау мәселесін қарастыру) басқармасы (М.Ш.Кадеков), Қарағанды қаласының әкімі (Н.Е.Әубәкіров) 4. Ой-шұңқырларды жоюмен Федоровка сая­ 2017 жылғы Қарағанды қаласының әкімі жайларына автомобиль жолын ағымдағы 1 қыркүйек(Н.Е.Әубәкіров) жөндеу жұмысын ұйымдастыру ке дейін 5. Тоқсан сайын, есепті айдан кейінгі айдың 7 жұлдызына дейін облыс әкімі аппаратына ақпарат ұсыну

6


4

Қоғам

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyq.kz

Төлеген АЙБЕРГЕНОВТІҢ туғанына – 80 жыл

(Соңы. Басы 1-бетте).

Базарбай НҰРАБАЕВ, Инвестициялар және даму министрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің төрағасы: – Қарағанды облысында бүгінде 54 - алтын кен орны, 45 - мыс, 33 қорғасын, 28- мырыш, 28-марганец, 10-12 мұнай кен орны бар. Еліміздегі тас көмірдің 38,1 пайызы Қарағандыға тиесілі. Сонымен бірге, мәрмәр, барит секілді кең таралған кендер де алынады. Төраға қазіргі уақытта инвестицияның негізгі көзі алтын, мыста екенін айтады. Сондықтан, алдағы уақытта бұл кен көздерінің ұлғаю мүмкіндігі зор. Аймақта кен алумен айналысатын ірі компаниялар аз емес. Бұл – геологиялық барлау жұмыстарының нәтижесі деседі. Бүгінде Қарағанды облысының минералды-шикізаттық қорын арттыратын бірқатар кен орындары негізге алынған. Мысалы полиметалдың бір көзі ретінде Жезді, Атасу секілді кен орындары аталды. Ал, мыстың үлесін Спасск, Атасу, Жезқазған аймағы ұлғайтады деп күтілуде. «Нұрқазғанды» кеңейту арқылы алтынға қол жеткізуге болады. Бұдан бөлек, 5 нысанда іздеу жұмыстарын жүргізу көзделуде. Атап айтқанда, Сары дала, Үңгір арқылы Жезқазған өңірінің кенін барлау жоспарлануда. Іздеу-барлау жұмыстары 2016 жылы 2,8 млрд.теңге көлемінде болса, биыл 2,1 млрд.теңге шамасында. Мұнда да бюджеттік қаражатты жұмсамай, инвестиция тарту жолымен іске асырылымақ.

Жаңа кодекстің жаңалығы не?

Мемлекет басшысы жер қойнауын пайдаланудың тиімділігін арттырып, инвестициялық климатты жақсартуға қатысты тапсырма берген. Соған орай бүгінде «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодекстің жобасы дайындалуда екені мәлім. Мұндағы мақсат – халықаралық талаптарға жақындау, жер қойнауын пайдалану үрдістерін жеңілдету дейді Инвестициялар және даму министрлігі Жер қойнауын пайдалану

департаментінің директоры Руслан Баймишев. Руслан БАЙМИШЕВ, Инвестициялар және даму министрлігі Жер қойнауын пайдалану департаментінің директоры: – Елбасы ұсынған «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының 74-75 қадамдарында халықаралық стандарттарға өту туралы айтылған. Бұл қадамдардың негізгі міндеті – заңнаманы жетілдіріп, инвест климатты жақсарту. Жаңа кодексті қабылдаудағы бірден-бір себеп – минералды-шикізатты базаны игерудің қарқын алмауы. Оның айтуынша, мысалы, Қазақстанда алаңда өткізілетін, яғни, барлау жұмыстарына бөлінетін қаражат 1 шақырымға 7 АҚШ доллары. Ал, өзге елдерде бұл 20 есеге артық. Жаңа кодекске қатысты жұмыс тобы құрылған. Оның құрамында түрлі қауымдастықтар, жер қойнауын пайдаланушылар, ғылыми институттардан жинақталған 98 адам бар. Кодекс негізіне бұрын жасалған зерттеулер алынуда. Жер қойнауын пайдалануға қатысты нормативтік-құқықтық база толық жетілдірілмеген. Айталық, барлау жұмысына біздің заңнама бойынша 18 ай бөлінген. Алайда, инвесторлар инвестиция құю үшін екі жылға жуық уақыт қарап, күтіп отыруға мүдделі емес дейді ол. Бүгінде жаңа Кодекске үлгі ретінде Аустралия моделі алыныпты. Өйткені, Аустралияның жер аумағы мен минералды-шикізаты Қазақстанмен ұқсас көрінеді. Жаңалыққа толы болады деп күтілген Кодекстің бір елең еткізерлігі ол қабылданған соң, жасалатын келісім-шарт бұрынғыдай жиырма күннің мұғдарында емес, 3 күннің ішінде жасалады. Тотальды мемлекеттік бақылау жойылады. Экологиялық талаптар күшейе түседі. Жариялық қағидаты да қатаң сақталады дейді Баймишев мырза.

Қарағандының аузын аққа қай жоба жарытпақ?

«Қазгеология» ҰКБК» АҚ Басқарма Төрағасы Ғалым Нұржанов Қарағанды облысында соңғы үш жылда ауқымды жұмыстар атқарылғанын ай-

тады. Мәселен, ел бойынша 30 млрд. теңге инвестиция тартылса, оның 9 млрд.теңгесі -30 пайызы Қарағандыға бұйырған. Бұдан бөлек, 13 барлау жұмыстары жүргізілуде. Жұмысқа «Қазгеология» шетел компанияларын да тартыпты. Олардың арасында британ, корей, жапон, түрік елдерінің компаниялары бар. Ғалым НҰРЖАНОВ, «Қазгеология» ҰКБК» АҚ Басқарма Төрағасы: – Бүгінде Қарағанды облысында «Rito Tinto” британ компаниясы 2 жоба бойынша мысты кен орнына бұрғылау жұмыстарын жүргізуде. «Kores» корей компаниясы Дүйсембай учаскесінде мырышты барлау жұмыстарын атқаруда. Жапонияның «JOG MEG” компаниясы Қыземшек учаскесінде барлауды қолға алған. Түрік компаниясы да Қарағандыда барлау жұмысын жүргізуге қызығушылық танытыпты. Барлау ісіне геофизикалық ізденіс жасайтын технологиялар енгізілуде екен. Халықаралық геомеханикалық зертхананы да Қарағандыда салу көзделуде. Өйткені, барлау ісінде инвесторлар пайдалы қазбаны шекара асырып, сараптаудан өткізуге мәжбүр. Сол себепті халықаралық сертификат беретін зертхана мәселесі күн тәртібіне шыққан. Қарағанды облысында тап осы күні минералды-шикізат бойынша 63 жоба бар. Оның 21-імен кен алу туралы келісім жасалса, 42 жоба барлау үдерісінде. Бүгінде «Сарыарқа» ӘӘК ҰК қоржынында 55 келісім. Олардың құны 5 млрд.теңге көлемінде. Бұдан бөлек, бүгінде 12 жоба барлау жасалып, жүзеге асуға дайын тұр. Мұны «Сарыарқа» ӘӘК ҰК» Басқарма төрағасының орынбасары Сергей Касимов мәлімдеді. Сондай-ақ, Қарағанды аймағының аузын аққа жарытады деген ірі жобалар да аталды. Сондай жобаның бірі һәм бірегейі – метан алу. Бұған дейін жасалған барлау Қарағандыда 150 млрд.текшені құрайтын метанның қорын көрсеткен. Бұл бағытта «Сарыарқа» ӘӘК арқылы 4 жоба іске асуда. Сергей КАСИМОВ, «Сарыарқа» ӘӘК ҰК» Басқарма төрағасының орынбасары: Бүгінде 8 ұңғыма жасалды. Оның 3-інде барлау жұмысы атқарылды. Барлаудың нәтижесіне келсек, халықаралық зерттеулер метанның болашағы зор екенін айғақтады. Бұдан бөлек, «Сарыарқаның» еншісінде жер қойнауын пайдалану бойынша, атап айтқанда, Жезқазған, Ұлытау, Сәтбаев өңірлеріне қатысты екі жоба бар. Ал, Жалпы Жезқазған өңірінде 12 млрд.теңгенің 11 жобасы қолға алыныпты. Бұл жобалар – Жезқазғанның болашағы бұлыңғыр деген қауіп пен күмәнді сейілтуге сеп.

Не жетпейді?

Күн ұзақ кеңескен келелі жиын Қарағанды геологиясының бір өзі елдің экономикасына шөкімдеп емес, шөміштеп қазына құя алатынын және бір еске салды. Қор мен кеннен кенде емес. Тек игеру ісіне икем жетіспейді. Әттегенайы – сол.

Қазақтың талантты ақыны Төлеген Айбергеновтің жалындаған жастық шағы, студенттік кезі туралы естеліктерде Шымкентте, Сарыағашта, Алматыда жүргенін баян етушілер болды. Біз бұл мақаламызда кезінде Ташкент қаласындағы Низами атындағы педагогикалық институтта 19541959 жылдары ақын ағамызбен бірге оқып, бір бөлмеде тұрған, студенттік шақтарын бірге өткізген, қазір Теміртау қаласында тұрып жатқан Тұрсын Әбілов және ақын жары Үрниса апаймен жатақханада бір бөлмеде тұрған, сырлас құрбы-достары Күләш Әлқожаева, Базар Қалжановалардың айтқандарын естелік етпекпіз. Т.Айбергеновпен бір бөлмеде тұрып, бес жыл бірге оқыған Тұрсын Әбілов ағамыз ақын туралы былай деп сыр шертеді: «Мен 1954 жылы Ташкенттегі Низами атындағы пединституттың қазақ тілі және әдебиеті бөліміне оқуға түстім. Сол жылы Қарақалпақ Автономиялық Республикасынан үш жігіт келді – Төлеген Айбергенов, Кеңес Төлепбергенов, Іскендір Сапаров. Мен, Төлеген, Іскендір және үш өзбек жігіті Ташкент қаласы, Педагогический көшесіндегі 64 үйде, институт жатақханасының 11-ші бөлмесінде бірге тұрдық. Менің сол кезде аңғарғаным – Төлегеннің мінезі өте жеңілтек, ұшқалақ, тезтап еді. Бірақ, өте ақкөңіл, кімге болса да қолынан келген көмегін аямайтын, адамгершілігі мол, жақсы жігіт еді. Бойынан бір ерекшелік сезіліп тұратын. Кітапты көп оқитын. Әзіл айтып, қалжыңдасқанды жақсы көретін. Төлгеннің ақындығы бірінші курста-ақ белгілі болды. – Тұрсын, тыңдашы, – деп жаңадан жазған өлеңдерін оқушы еді. Мен оқыған өлеңдері туралы өз білгенімше мына жері жақсы, мына жері кемшін деп сын айтушы едім, оны қабылдай ма, қабылдамай ма ол жағын өзі біледі. Бірінші курста онша мән бермедік пе, әлде өлеңдерін көп оқи қоймады ма, ақындығын білгенмен, мықты ақын екенін сезбеппін. Оның шынымен талантты ақын екені екінші курста белгілі бола бастады. Жазған өлеңдерін оқығанда таң қалушы едік. Кейде түн жарымында тұрып, жарықты қосып, бірдеңелерді дәптеріне жазып жататын. Сөйтсе, түн ортасында шабыты келіп, ойлар туып, жырлар жазып жатады екен ғой. Студенттер кештерінде, басқа да отырыстарда жалындап өлең оқушы еді. Өнерлі еді, домбырамен ән салатын. Бір күні бізбен бірге оқитын Ұлы Отан соғысына қатысқан, майдангер бізден жасы үлкен, оқуға түспес бұрын газетте журналист болып жұмыс істеген әдебиеттен хабары мол, әрі ақын (кейін белгілі ақын, журналист болды) Иса Әлиевке Төлегеннің жазған өлеңдерін көрсеттім. Ол кісі өлеңдерді оқып, таң қалды.

– Тұрсын, сенің мына досың тек емес, болашақта үлкен ақын болады, өлеңдері өте тамаша, айтары мол, – деді. Осы кезден бастап Төлеген студенттер арасында, қаладағы жырсүйер қауым ортасында ақындығымен ерекшеленіп, жастар мен студенттер ортасында жақсы құрметке, ұстаздардың мақтауына ие болды. Екінші, үшінші курстарда оқып жүргенде Ташкент облысының қазақ аудандарының газеттерінде өлеңдері жарияланып тұрды. Ол кезде студенттерді мақта терімге жіберетін. Тәртіп өте қатал, күнделікті белгіленген жоспарды орындамасаң кешке жиналыс болып, қатаң есертулер айтылатын. Мақта терімнен кетіп қалу – оқудан шығумен аяқталатын. Мақта теруде жүргенімізде Иса Әлиев ағамыз мені оңаша шақырып алып: – Өздерің ұйымдастырып, Төлегенді он күнге босатыңдар, Алматыға барып өлеңдерін газеттерге бастырып, жарыққа шығарсын, – деді. Сонан кейін қазақ жастарын жинап, «мұғалімдерге кеткенін білдірмей, Төлеген үшін жинаған мақтамыздан әркім өз шамасынша қосып, күнделікті жоспарын орындап

отырайық, ол Алматыға барып, өлеңдерін газетке бастырып келсін» дедім. Бәрі келісімін берді. Бұл 1957 жылдың күз айы болатын. Төлеген жазған өлеңдерін алып, Алматыға кетті. Содан он күннен кейін қайтып келді. Өлеңдерін «Лениншіл Жас» газетіне бастырып келіпті. Бұл Төлегеннің өлеңдерінің республикалық басылымда тұңғыш рет жарық көруі еді. Төлеген сонымен бірге институттың ай сайын өтетін әдебиет үйірмесін басқарды. Бізден кейінгі студенттердің жазған өлеңдерін, шығармаларын оқып, жақсы жақтарын айтып, кемшіліктерін көрсетіп ақыл-кеңесін беріп жүретін, – деп еске алады Тұрсын аға. Төлеген Айбергеновтермен бір жылда институтқа түсіп, сол институттың математика бөлімін бітірген, ақын жары Үрниса апаймен жатақханада бір бөлмеде тұрған, сырлас досы қазір Теміртау қаласында тұрып жатқан Күләш Алқожаева апай ақынның студент шағынан, ақын жары Үрниса апаймен арасындағы сүйіспеншілік туралы естелік әңгіме айтты. – Төлеген – өте ақкөңіл, ашық мінезді,

жүрген ортасын қызықты күлкіге бөлеп жүретін, қалжыңқой, елгезек жігіт еді. Домбырамен ән салатын. Отырыстарда тамаша өлеңдер оқып, ортасын жырға бөлейтін. Әлі есімде, қолтығына кітабын қысып алып, төменге жүгіріп түсіп, қайтадан жоғарыға жүгіріп шығып, тез-тез басып, асығып жүретін. Қолтығына қысып жүретін кітап – қазақтың атақты ақыны Қасым Аманжоловтың өлеңдер жинағы екен. Ол кезде біз де Қасым Аманжолов жырларын сүйіп оқитын едік, ал, Төлеген Қасым өлеңдерін жатқа білетін. Жатса да, тұрса да қолынан тастамайтын. Абайдың, Қасым Аманжоловтың өлеңдерін сауық кештерде, отырыстарда жатқа айтатын. Біздер жатқан бөлмеге жиі келіп тұратын. Үрнисаны қатты жақсы көретін. Қаланы аралап, қыдырып қайтатынбыз. Бірде, Ташкенттің Бесағаш базарына қыдырып барғанымызда: – Қыздар, мен сендерге көп ақша шығындамаймын, төрт тиынға пирожки, бір тиынға су аламын, – деп қалжыңдағаны есімде. Жырлары сол кездің өзінде бізге керемет әсер ететін. Ол туған жер, махаббат туралы жырларын оқығанда, арқаланып, сондай ерекше күйге еніп, өзгеше көрінетін. Студент кезінде-ақ болашақта үлкен ақын болатыны сезілетін. Ақын жары Үрниса өте аңқау болатын, не айтсаң да сене қалатын. Төлеген сөз салып жүргенде біз: – Жігітпен жүруге болмайды, сен әлі жассың, – десек, соған сеніп қалатын. Бірақ, Төлегенді қатты жақсы көретін. Төлегенге сөз берейін десе бізден ұялып, келісімін бермейін десе, Төлегенді жақсы көреді. Қанша дегенмен арадағы сүйіспеншілік, махаббат бір-бірін табыстырды. Сонымен, екеуі сөз байласып жүрді. Айтпақшы, соңғы курстарда оқып жүргенде Төлеген Үрнисадан басқа қызбен жүріп кетті. «Төлегеннің мұнысы несі?» деп таң қалып жүргенбіз. Кейін Үрнисамен қайта табысып, екеуі отбасын құрып, үйленді. Сөйтсе, «Маған шығармашылыққа керек болды» депті Төлеген. Күләш апай Т.Айбергенов пен жары Үрниса апайды осылай еске алады. Оңдасын ОРАЗОВ, №4 қазақ орта мектебінің мұғалімі. ТЕМІРТАУ қаласы. СУРЕТТЕРДЕ: Сол жақтан екінші тұрған Т.Айбергеновтің ақын досы Ө.Қожамұратов, Б.Қалжанова, Т.Айбергенов, Н.Смағұлов (Б.Қалжанованың күйеуі). К.Алхожаева мен ақынның жары Үрниса. Ташкент қаласы, 1958 жыл.

Әріптес жайлы әңгіме 1996 жылдың қыркүйек айы. Алматыдағы Ғалымдар үйінің екінші қабатындағы мәжіліс залы. Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының кезекті құрылтайы өтіп жатыр. Еліміздің әр түкпірінен жиналған тіл жанашырлары туған тілдің түйіткілді мәселелерін ортаға салуда. Бір кезде мінберге сол кездегі Жезқазған облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы Сәбит Байдалы көтерілді. Өзгелер сияқты Сәбең алдын ала жазып әкелген жазбасын зуылдатып оқып шыққан жоқ. Туған тілдің жетпіс жылғы тақсыретін жеті минуттың ішіне сыйдыра білді Сәбең сол жолы. Жұрт риза, шапалақтың шуынан құлақ тұнады. Бірақ, сана сергек. Сәбеңнің саңқылдаған даусы нарықтық тоқыраудың торыққан рухын оятты. Жігерді жаныды. Намысты қайрады. Ол кезде экономика тұралап жатқан, тіл түгілі тілім нанның өзі қат уақыт. Елдің ойында не істедік дегеннен гөрі не істеу керек деген сауал. Ал, не істеу керек екенін жезқазғандық Сәбит Байдалы сол жолы жиналған қауымның көкейіне құйып берді. Айшықты айғақпен, дәйекті дәлелмен, мазмұнды мысалмен. Байқасақ, мемлекеттік тіл саясатына қатысты Жезқазған өңірінде атқарылып

жатқан жұмыстар орасан зор екен. Жезқазғандықтардың ана тілімізге қатысты көңілге қонымды, жүрекке жақын озық іс-тәжірибелері кейіннен еліміздің басқа да аймақтарына таратылып, ол кеңінен қолдау тапты. Сәбеңнің осы еңбегі де ескерілген шығар, ол «Жезқазған қаласының Құрметті азаматы» атағын иеленген. Сәбит Байдалының жаңашыл көзқарасы мен іскерлік қабілеті 1997 жылы Қарағанды облыстық телерадиокомитетіне басшылыққа келген кезде жарқырап көрінді. Ұмытпасақ, 1997 жыл – Қазақстан тарихында бетбұрыс кезеңнің басталған тұсы. Міне, осындай өліара шақта Сәбит Байдалы Қарағанды облыстық телерадиокомпаниясының тізгінін ұстады. Ол уақытта облыстық бюджеттің қоры тапшы. Қарағанды телевидениесінің негізі 1958 жылы қаланғаны тарихтан мәлім. Осы мерзім ішінде телеорталықтың техникалары әбден көнерген. Әсіресе, қуаты бар-жоғы 100 ваттық қондырғы заман талабына сай емес. Сигнал тарату ауқымы шектеулі. Сапасы сын көтермейді. Міне, осы тұста ұжыммен ақылдаса келе Сәбит Жүнісбекұлы қуаты 2 КВТ сиг-

налтаратқыш құрылғы сатып алуды жоспарлайды. Тәуекелшілдіктің бағасы мен салмағын түсінген ұжым мүшелері бір ауыздан жаңа бастаманы қолдаған. Мұндай ізгі ойды жүзеге асыру үшін банктің несиелік қорына жүгінуге тура келді. Аздаған уақыттың ішінде несие де қолға тиіп, құрылғыға тапсырыс беру үшін төрағаның техникалық мәселелер бойынша орынбасары В.Курилов шұғыл түрде Омбы қаласына іссапарға аттандырылды. Өйткені, теле-радио құрал-жабдықтары Қазақстанда жасалмайды. Сәтін салып, бірнеше

айдан соң құрылғыны жеткізіп, орнатып, телесигналды тарату қуанышына кенелді телеарна ұжымы. Ол келген бетте шығармашылық, техника, экономика, бизнес мәселелерін кешенді түрде қарастырып, тиянақтап, зерделеп шықты. Нарық жағдайының талаптарына сай стратегиясын белгілеп, екі аптаның көлемінде компанияның ұжымына телерадиохабарларын таратудың 3 жылға арналған жаңа тұжырымдамасын өз қолымен жазып ұсынды. «Басқарудың мұндай да стилі бар екен ғой» деп таңыр-

қады, неше түрлі бастық көргендер. Сөз бен істі қабыстырған Сәбең сол қиын кезеңнің өзінде үш жылдық жоспардың анық 90 пайызының іске асуына қол жеткізді. Сәбит Байдалы басқарған тұста облыстық телевизия мен радионың (жабылып қалған радионы қайта ашқан) хабар беру ауқымы кеңейіп, ақпараттық-жарнамалық, тақырыптық, танымдық, көркемдік-қойылымдық сипаттағы бағдарламалардың саны, жалпы хабар тарату көлемі бірнеше есеге артты. Өйткені, Сәбит Жүнісбекұлы кәсіби маман ретінде радио мен те-

левидениені тел емген осы саланың нағыз телқоңыры еді. Сонау он сегіз жасынан Жезқазған телестудиясында диктор болып бастайды ол тележурналистикадағы тағдырын. Сәбең, 1973 жылдан 1997 жылдар аралығында Жезқазған облыстық телерадиокомитетінде қатардағы редактордан төраға дәрежесіне дейінгі шаттығы мен шырғалаңға толы шығармашылдық жолдан өтті. Ашығын айтқанда «телевидениенің отымен кіріп, күлімен шыққан» адам. Сенім бар жерде алынбайтын қамал жоқ. Сондықтан да, Қарағандыдағы жаңа төрағаның төл бастамасы көп күттірмей өз нәтижесін берді. Телесигнал ауқымы ұлғайды. Ең бастысы, телеөнімнің – хабарлардың шығармашылық сапасы биік кәсіби деңгейге көтерілді. Сәбеңнің адамгершілігі мен парасаттылығын, білімділігі мен біліктілігін, мәдениеттілігі мен биязылығын жұрттың көбісі білсе де, оның қажет кезінде принципті мәселелерде алған бетінен қайтпайтын қайсарлығы, батылдығы тіпті, батырлығы да бар екенін біле бермеуі де мүмкін. Сәбит Байдалының Қарағанды облыстық телерадиокомитетін басқарған жылдары облыстық мәслихаттың депутаты қызметіндегі та-

банды әрекеті де ел есінде. Халық қалаулысы Қаражал, Жәйрем және Ұлытау өңірі сайлаушыларының өтініш-тілектеріне биік мінберден билік басындағылардың бетін бұра білді. Ол сайлаушылардың ұсыныс-тілектерін тыңдап қана қоймай, өзекті деген мәселелерді телеэфир кеңістігіне шығарып, қоғамдық пікір қалыптастыруға ықпал етті. Сөйтіп, облыстық телеарна халықтың шынайы трибунасына айналды. Кейбір депутаттар ана тіліміздің келешегіне немесе жер-су атауларын өзгертуге қатысты кереғар пікір білдірген тұста Сәбит Жүнісбекұлының облыстық мәслихат сессияларында оларға сан мәрте ресми тілде тойтарыс бергені есімізде. Сол жылдары Сәбең сынды тегеурінді тұлғаның телеарна басшысы, халық қалаулысы, тіпте қарапайым азамат ретіндегі ұлтжандылық ұстанымы кеншілер астанасында ұлттық рухтың жаңғыруына айрықша ықпал еткені айдан анық. Әшімхан ЖӘМПЕЙІСОВ, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты, Қырғыз Республикасының мәдениет қайраткері.


Тұлға

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyk-kaz.kz www.ortalyq.kz

Жастар саясаты

Қаздауысты Қазыбектің туғанына – 350 жыл Келдібекұлы Қазыбек би – 1667 жылы дүниеге келген (кіндік қаны тамған жері белгісіз, шамасы Сыр өңірі, оның ішінде Қаратау маңы), қазақтың Тәуке, Болат, Сәмеке, Әбілмәмбет, Абылай хандары тұсында мемлекет басқару ісіне араласқан мемлекет және қоғам қайраткері, әз Тәуке құрған «Билер кеңесінің» мүшесі, атақты шешен, Орта жүздің төбе биі, «Жеті жарғы» аталатын заңдар кодексін шығарушылардың бірі. Шыққан тегі – Орта жүз, Арғын тайпасының ішіндегі Қаракесек руынан. Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, Қазыбектің әкесі – Келдібек, шешесі – Тоқмейіл, ал, Келдібектің әкесі – Абыз атанған Шаншар, ол Бұлбұл бабаның баласы. Қазыбектің анасы Тоқмейіл ұтымды да тапқыр сөздерді көп білетін зерек кісі болыпты. Анасы айтқан есті сөздерді кішкентай күнінен жаттап өскен ол ержете келе өзі де солай сөйлеуге машықтана бастайды. Ел арасында айтылып жүрген дана сөздерді, мақалмәтел, нақыл өнерді, өткендегі ақынжыраулардың терме-толғауларын, шешен-билердің ұтымды айтқан сөздерін есінде сақтай жүреді. «Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады» (Абай) деген сөз осындайда айтылса керек. Әсіресе, әке тәрбиесі оған мол әсер етеді. Ел арасындағы әңгімеге жүгінсек, Қазыбек жеті жасында-ақ шешендігімен, алғырлығымен көзге түсе бастапты. Бір жүйрікке таласқан екі жігітке төрелік айтып, би атаныпты. Қазыбек шешендік өнерінің арқасында бала биден дана биге айналып, «қара қылды қақ жарған Қаздауысты Қазыбек би», «алты Алаштың ардағы» деген атаққа ие болды. Содан болар, Тәуке хан мемлекет тұтастығына жарықшақ түсірмей, халықты бірлікте ұстау үшін үш жүзді өзінен шыққан үш би арқылы басқарғанда, Орта жүзге осы Қазыбек биді тағайындайды. Ол ел басқару ісіне араласып, Қазақ хандығының ішкі-сыртқы саясатына елеулі ықпал жасап отырады. Би есімі халыққа қазақ пен қалмақ арасындағы жаугершілік, шапқыншылық кезінде екі елдің арасында бітімші, бүтінші болған батыл елші, парасатты мәмілегер ретінде мәлім. Қазақ-жоңғар қақтығыстары өршіген алмағайып заманда Орта жүздің сұлтаны Абылай жоңғарларға тұтқынға түседі (1741 ж.). Қаздауысты Қазыбек бидің дипломатиялық дарыны осы тұста жарқырай көрінді. Хан тұқымы екендігін былай қойғанда, жоңғар шапқыншылығына тегеурінді қарсылық көрсетуді ұйымдастырушылардың бірі ретінде алты Алашқа танымал болып қалған саяси тұлғаны жау қолында қалдырып, қол қусырып қарап отыру, демократиялық дәстүрі берік дала халқы үшін өрескел көрінетіні айдан анық. Сондықтан, екі ел арасында орнаған біршама тыныш кезең мен Жоңғар мемлекетінің өз ішіндегі тақ таласына байланысты туындаған саяси дағдарысты дер кезінде пайдалана отырып, 1743 жылы жоңғар қоңтайшысының ордасына Қазыбек би бастаған бір топ елшілер аттандырылады. Сондағы жоңғар билеушісінің ордасында Қаздауысты Қазыбек айтыпты делінетін көсемсөз – дипломатиялық өнердің де, шешендік өнердің де асқақ үлгісі болып табылады (А.Оразбаева. Дәстүрлі қазақ қоғамына тән билер институты. Алматы, 2004. 126-бет). «Біз қазақ деген мал баққан елміз, Бірақ, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, Жеріміздің шетін жау баспасын деп, Найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған елміз, Басымыздан сөз асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, Дәм-тұзын ақтай білген елміз. Асқақтаған хан болса, Ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, Анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен қалмақ болсаң, біз қазақ, Қарпысқалы келгенбіз. Сен темір болсаң, біз көмір, Еріткелі келгенбіз. Екі еліктің баласын теліткелі келгенбіз, Қазақ-қалмақ баласы табысқалы келгенбіз. Танымайтын жат елге танысқалы келгенбіз, Танысуға келмесең, шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан болсаң, мен арыстан, Алысқалы келгенбіз. Жаңа үйреткен жас тұлпар, Жарысқалы келгенбіз. Тұтқыр сары желіммін, Жабысқалы келгенбіз. Берсең, жөндеп бітіміңді айт. Бермесең, дірілдемей жөніңді айт, Не тұрысатын жеріңді айт, - депті (Н.Төреқұлов. Қазақтың жүз шешені. Алматы, 1993. 91-бет). Н.Төреқұловтың жинағында келтірілген әңгімелерге сайсақ, Қазыбек жоңғар қоңтайшысына бала жігіт шағында барған. Ал, оның туған жылы 1667 жылы екендігі белгілі. Ендеше, тіпті, қазақ пен жоңғар арасында елшіліктер

алмастырыла бастаған XVIII ғ. 30-40 жылдары былай тұрсын, 1723 жылғы «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» кезінде-ақ Қазыбек 56 жаста болған. Бұл – бір. Екіншіден, халық аузындағы әңгімелерге қарағанда, Қазыбек өз сөзін жоңғардың Ежен ханына қаратып айтқан. Мұндағы Ежен – жоңғар қоңтайшысы тарихи Қалдан Серен екендігі, Абылай осы Қалдан Серен тұтқынында ұсталғаны белгілі жәйт. (А.Оразбаева. Дәстүрлі қазақ қоғамына тән... 128-бет). Қайсыбір жырларда тарих пен жырдың алшақтығы кездесетіні, бірақ, оқиғаның анық халықтық сипаттамасының көрінуі басты шарт екені есте болуы керек. Бірқатар деректерге қарағанда, Қаздауысты Қазыбек би осы жолы өзінің кемеңгерлігінің арқасында Абылайды тұтқыннан босатып, Түркістан мен оның атырабындағы отыздан астам қаланы қайтарып алуға ықпал жасап қана қоймай, қазақ пен қалмақ арасында бітім жасалуына да қол жеткізіп қайтқан. 1745 жылғы Қалдан Серен өлімінен соң Жоңғарияның өз ішінде лаң болмағанда, қол жеткізілген бітімнің қаншалықты уақытқа созыларын кім білсін?! Үш жүздің ішіндегі шешуі қиын, ең күрделі мәселелердің басы-қасында жүріп, хандардың сенімді ақылшысы, халықтың ханға бергісіз биі болған Қазыбек әр кез батыр жинап, ел шаппай, қылыш шауып, оқ атпай-ақ, ақылмен жол тауып, ел бірлігінің ұйытқысы бола білген. Барақ сұлтан қысастықпен 1748 ж. 24 тамызда Кіші жүз ханы Әбілхайырды өлтіргенде, мұны ел бірлігіне іріткі салатын қылмыс деп санаған. Бараққа: «Сылтауратып сытыла алмайсың, не өліп тынасың, не жөніңмен жеңіп құтыласың. Екінің бірі, Барақ», – дей келіп, билер сотын мойындатып: «Уа, би аға! Айттың сен, көндім кебіңе» деуге мәжбүр етуі, тек, Қазыбектей айбыны ай жасырған текті бидің қолынан ғана келсе керек (Сейдімбек А. Келдібекұлы Қазыбек би. Шығ., 5 т. 2010. 468-бет). Бір қызығы, хан тұқымы Барақ қарадан шыққан Қазыбектің айтқанына көніп қана қоймай, өзінің ісін қарайтын билерді де өзі таңдап алыпты: Алшын – төртқара Қаратоқа би, Қаракесек – қозанай Мәмбет би, Найман – бағаналы Өтебай би. Барақ сұлтан тартылған билер сотының құрамына Төле, Әйтеке, Жалған, Баба, Сырлыбай билер де кірген. Бұл түсінікті де. Себебі, хан тұқымын екі немесе үш емес, көптеген кісілерден тұратын билер кеңесі ғана қарай алса керек. (Оразбаева А. Дәстүрлі қазақ қоғамына

тән... 106-бет). Қазақтың ынтымағын, тәуелсіздігін ойлаған Қазыбектің осы жолы кек туғызып, елдің арасын бұзбай, Барақтың басын аман сақтап қалғаны мәлім. Қаздауысты Қазыбектің ендігі бір ауыз толтырып айтарлық ерен қадір-қасиеттерінің бірі – оның заңгерлік даналығы, ғаламат дала дипломатиясының негізін салушы санаулы ғана дарабоздың бірі болғандығы. Орыстың зерттеушісі Л.А.Словохотов «Народный суд обычного права Киргиз» деген еңбегінде «Золотой век, о котором воспоминают киргизы, есть царствование хана Тауке.... умный, энергичный Тауке.... должен стать в летописях киргизских наряду с Солоном и Ликургом по своей законодательной деятельности. Справедливость и провосудие могущественного хана остановили брани родов. В степи водварилась редкая тишина. Народ отдыхал от кровавых дней былых». Бұл арада зерттеуші «Жеті жарғыны» айтып отыр. «Есім ханның ескі жолы», «Қасым ханның қасқа жолы» сияқты тарихи конституциялық пәрмені бар құжаттардың орнына Тәуке хан тұсында «Жеті жарғы» келгені мәлім. Академик С.Юшков ол туралы былай деп көрсеткен: «Вопрос о том, что означает «Жеты жаргы» окончательно не решен Казахстанскими историками и филологами. По мнению одних исследователей, это слово означает «Семь истин», другие толкуют его «Объявление Семи», т.е. семи судей. Нам кажется, что последнее истолкование является более приемлемым». Бұл күні «Жеті жарғыны» жазуға Төле би, Қазыбек би, Әйтеке биден басқа, қырғыздан Қоқым, қарақалпақтан Сасық би, құрамадан Мұхамед би қатысқаны туралы деректер кездеседі (М.Қозыбаев. Тұлғалар тұғыры. Алматы, 2009. 117-бет). М.Исламғалиұлы өзінің «Әйтеке би» деген шежіренамасында: «Жеті жарғыны», тек, Тәуке хан және оның алты

биі – Сасық, Мұхамед, Қоқым, Төле, Қазыбек, Әйтеке ғана жазған. Сондықтан, жарғы осылай аталған екен десе, сөзсіз ұшқары пікірге жүгінгендік болып шығары анық. Жарғыны жазысуға сол кезде көздері тірі Әнет баба, Едіге, Соқыр Абыз, Құдайназар, Болпыш, Жылкелді сияқты қазақ даласының түкпір-түкпірінен аты шулы билер мен ұлыс басшылары қатысқаны даусыз», – деп жазады (М.Исламғалиұлы. Әйтеке би. Алматы, 1998. 40-41 беттер). Автордың ой-өрісі дұрыс бағытта өрбиді. Алайда, «Жеті жарғыны» Тәуке хан жазған жоқ, ол үкім шығарып жаздырды. Сол жазған жеті бидің бірі – Қожаберген жырау. Көтеш ақын «Жиен жырау» дастанында: «Ақылдасып үш бимен, «Жеті жарғыны» жазған ер. Кім десеңіз ол бекті, Қожаберген кемеңгер» деуі жоғарыдағы пікірді растай түседі. «Жеті жарғы» бойынша ел ішіндегі әдет-ғұрып нормалары, жер-су, қоныс иеліктерінің мөлшері, жесір дауы, құн төлеу, кек алу, ұрлық-қарлыққа тыйым салу, ағайын-туыс, ру арасындағы даудамайлар, ел бірлігі, мемлекет басқару, Отан қорғау, сыртқы жаулардың шабуылдарына тойтарыс беру, ұрпақ тәрбиесі, т.б. мәселелердің шешілу жүйесі жаңаша белгіленді. Олай болса, Қазыбек бабамызды қазақ халқының тұңғыш конституциялық құжаттар жобасын жасаушылардың бірі деп атағанымыз жөн болар еді. 1718 жылы Әз Тәуке қайтыс болғаннан кейін жоңғар шапқыншылығы бұрынғыдан да үдей түсті. Оңтүстіктен қырғыздар, қарақалпақтар, Хиуа, Бұхар хандықтары, батыстан башқұрттар, орыс казактары, Еділ қалмақтары қыспаққа алды. Ел қатты күйзеліске түскен осы кезеңде Қазыбек би Сәмеке, Әбілмәмбет хандардың, Барақ, Батыр, Абылай сұлтандардың арасын жалғастыруға күш салды, оларды ынтымаққа шақырды. Ресей үкіметінің шенеуніктері арқылы орыс патшасымен достық қарым-қатынас орнатуды жақтады. 1731 ж. орыс патшалығына бодан болған

Әбілхайыр ханға айтарлықтай қолдау көрсетті. 1741 ж. Орск қамалына аттанған Орта жүз ханы Әбілмәмбет пен Абылай сұлтанға хат жазып, Арғын тайпасының атынан ант беруге әзір екенін білдірген. Қаздауысты Қазыбектің осы жылдардағы саяси-қоғамдық қызметінің бір көрінісі – Орынбор генерал-губернаторы И.Неплюевке жазған хаттары. Елдің саяси өміріне тікелей қатысты мәселелерге байланысты жазылған аталмыш екі хаттың екеуінде де Қазыбек би алысты болжап, саяси мәселелердің ахуал жайын дұрыс аңғара білген дипломат ретінде көрінеді. 1744 жыл шамасында жазылған алғашқы хатында би қазақ-орыс қатынастарын нығайта түсу қажеттігін, осы жолда қазақ елінде болып жатқан оқиғаларды патша әкімшілігіне хабардар етіп отыруға дайын екендігін сездірсе, жыл өткенде жіберілген кейінгі хатында Қазыбек жоңғар қонтайшысы Қалдан Сереннің, тек, қазаққа ғана емес, сол сияқты орыс үкіметіне де қауіп төндіруі мүмкін екендігін жеткізеді: «Біз бұл заманда жоңғар-қалмақ Қалден Серен хан патша жұртына жамандық жасап жүр деп естиміз. Өзіміз көзімізбен көргеніміз жоқ» (Ж.Артықбаев. Қазыбектің көреген саясаты Орта жүздің дербестігін сақтады. Аңыз адам. 2011, №23. 9-бет). Бидің мақсаты, хат мазмұнынан байқалғандай, жоңғарларға қарсы күрес үстінде мұздай қаруланған орыс үкіметінің қолдауына ие болу. Қазыбек би Қытай, Бұхар, Хиуа мемлекеттері арасындағы еларалық мәселелерге белсене араласқан, бейбітшілік пен достықты дәріптеуші мәмілегер болған. Бірақ, би 1762 ж. екінші ұлы мемлекет Цин империясының елшілерін қабылдамай, сыйлықтарын алудан бас тартып, Абылай сұлтанға қазақ елінің Қытайдың қол астына қарауына қарсы екенін білдіреді. Сөйте тұрып, Абылайды Цин империясымен тығыз қарым-қатынас жасауға шақырады (Айбын. Энциклопедия. Алматы, 2011. 433-бет).

Қазақ кемеңгерінің өмірінің соңында тағы бір жасап кеткен шаруасы – Ресеймен келісім. Өз өмірінде көпті көрген, ақылға түйген, алыс болашаққа ой салған кемеңгер би қазақ тағдырының Ресейдің қатысуымен шешілетініне көзі жетті. Бұған Сібір генерал-губернаторының міндетін атқарушы, генерал-майор Фон Фрауендорфтың үкіметтің сыртқы істер алқасына 1763 ж. 11 наурызда жолдаған мәлімдемесіндегі «Орта жүздің төбе биі Қазыбекке Оразмәмбет тархан мен тілмәш Сафаровты жіберіп шақырғанын, алайда, қыстың қаттылығынан Қазыбектің өзі келе алмай, орнына баласы Сырымбет пен інісі Отарбай бастаған он кісі жібергені, олардың 1762 жылғы 15 және 22 желтоқсан күндері ант қабылдағаны» айтылған. Фон Фрауендорфтың Сырымбетпен оңаша әңгімелескенін, Қазыбектің Ресейге деген игі ниетте екендігіне көзі жеткендігін жазған (Р.Сағымбеков. Қазақ халқының кемеңгер биі. Редакторлардың редакторы, 2012. 10-бет). 1762 жылдың күзінде Омбыға барған Сырымбет пен Отарбайдың хабарына қарағанда, Қаздауысты Қазыбектің жасы 96-да болған екен. Солай кемеңгер бабамыз өзінен кейінгі ұрпақ тағдырын болжап, оларды көшпенділердің бағы тайған заманда Ресейдің етегінен ұстатып кетті. Қазыбек бидің артында кейінгі ұрпаққа жарық жұлдыздай жол көрсетіп, жөн-жоба сілтейтін көптеген өнегелі өсиет сөздері қалды. Кемеңгер бидің шешендік сөздері айтпақ ойының ұшқыр да тапқырлығымен, тап басатын көркем теңеулерінің дәлдігімен, тілінің өткір де айқындылығымен ерекшеленеді. Оның тұжырымды терең толғаулары, суырып салма сөздері, нақылға толы мақал-мәтел түрінде өрбіген. Мысалы: «Алтын ұяң – Отан қымбат, Құт-береке атаң қымбат. Мейірімді анаң қымбат, Асқар тауың әкең қымбат. Туып өскен елің қымбат, Кіндік кескен жерің қымбат. Ұят пенен ар қымбат, Өзің сүйген жар қымбат» деген өлеңін білмейтін қазақ баласы жоқ. Ұзақ толғаудан алынған бұл үзіндіні жырау, ақын жазған қай өлеңтолғаудан, поэзия мәдениетінің әлемдік үлгісін меңгерген қай ақынның қиялынан туған қандай туындыдан кем жатыр деп айта аламыз?! Қаздауысты Қазыбек би жайында мынандай тарихи деректер бар. Бұқар жырау: «Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Қаздауысты Қазыбек, Шақшақұлы Жәнібек. Ормандай көп Орта жүз, Содан шыққан төрт тірек», – дейді. Төле би: «Қақ жарған қара қылды Қазыбегім, Бір өзің бар қазаққа азық едің», – дейді. Шоқан Уәлихановтың «XVIII ғасырдың батырлары туралы тарихи аңыздар» деген еңбегінде «Абылай ханнан үш жүздің батырларының ішінен кімді ерекше құрметтейсіз деп сұрағанда, ол: Бізге дейінгі ерлерден екі кісіге таңғалуға болады. Оның бірі – 90 туысын Қалден Сереннің тұтқынынан құтқарған Қаракесек Қазыбек те, екіншісі – өзінің сондай тұтқындағы туысын құтқарған Уақ Дербісәлі. Мұның алғашқысы Қалданға өзі барып, сұрап алды. Соңғысы, өзінің ауылында отырып, жауын қорқытып алды» деп жазады. Бұл заманында ақылымен қатарынан озған дана биіне ел басшысының берген нақты әрі әділ бағасы еді (Дала даналары. Алматы, 2001. 282-бет). Қазыбектен: Бекболат, Қазымбет, Базаргелді, Барқы, Сырымбет есімді бес ұлы, Маңқан деген бір қыз туған. Қазыбек қайтыс болғанда қызы Маңқан жоқтау айтқан екен. Бұл Мәскеуде «23 жоқтау» деген жинақта жарияланған. Осы жоқтауында мынандай жолдар бар: «Өсиет қылдың қазаққа, Сарыарқа деп қонысың». Би 18-ғасырдың 40-шы жылдарының басында Сыр бойынан Арқаға ауа көшіп, Ұлытау, Қарқаралы өңірін қоныс қылып, Семізбұғы тауының беткейлерін жайлаған. Қыс түсе Семізбұғы тауының етегіндегі Теректі қыстағында 1764 жылы қайтыс болған. Сүйегі Түркістандағы Қожа Ахмет Йассауи кесенесіне қойылған. Ие, өлмейтін жан жоқ. Абай «Өлді деуге сия ма, ойлаңдаршы, Өлмейтұғын артында сөз қалдырған» дегендей қазақ халқының кемеңгер биі Қазыбек өз халқымен мәңгі бірге жасайды. Қазыбек есімі Әз Тәуке хан, Абылай хан, Әбілхайыр хан, Бұқар жырау, Төле би, Әйтеке би, Қабанбай батыр сияқты ұлтымыздың ұлыларының қатарында Отан тарихында хатталады. Қорыта айтқанда, Қазыбек бабамыз Алаштың ардағына, кемеңгерліктің киесіне айналған тұлға. Ерғазы ҚАДАШҰЛЫ, тарихшы.

Спорт Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Шаһарымызда студент жастар арасында «ЭКСПО-2017» Халықаралық көрмесіне арналған спартакиада өтті. Қарағанды облысының дене шынықтыру және спорт басқармасы мұрындық болған шарада командалар он төрт спорт түрінен сайысқа түсті. Аталмыш спартакиадаға облыс әкімінің жүлдесі тағайындалған. Спартакиадаға Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ, ҚММУ, ҚарМТУ, Қарағанды индустриялық университеті, Орталық

Қазақстан академиясы, Б.Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы, Қарағанды экономикалық университеті,

Болашақ академиясы, Ө.Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінің құрама командалары қатысты.Студенттер спорттың қысқы президенттік көпсайыс, футбол, волейбол, баскетбол, қазақ күресі, үстел теннисі, шахмат, дойбы, тоғызқұмалақ, жеңіл атлетика, асық ату

түрлерінен сайысты. Жеңіс тұғырынан көрінген жүлдегерлер жалпыкомандалық есепте кубок, дипломдармен және жеке сайыстар бойынша түрлі дәрежедегі бағалы сыйлықтармен марапатталды. Болат ДҮЙСЕБАЕВ, ерлер волей-

5

болының жаттықтырушысы: – Қарағандыда жоғары оқу орындары командаларының қатысуымен өткен дәстүрлі сайыста жалпыкомандалық есепте 210 ұпай жинаған ҚарМУ құрамасы жеңімпаз атанды. Соңғы он жылда Қарағанды мемлекеттік

университетінің құрама командасы тек алдыңғы шептен көрініп келеді, әсіресе, қазақ күресінен. Бұл универ-

Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, «Орталық Қазақстан» Жуырда Қаражал тау-кен техникалық колледжінде қалалық жастар ресурстық орталығының ұйымдастыруымен «Ертеңгі ел тірегі – жастар» атты кездесу өткізіліп, бүгінгі күнгі жастар арасындағы өзекті мәселелерге қатысты әңгіме қозғалды. Кездесу барысында жер­ гілікті полиция қызметі басшысының орынбасары, капитан Ғабит Сүлейменов, қалалық ішкі істер бөлімі ювенальдық полиция тобының қызметкері, аға лейтенант Еркебұлан Шамбұлов, қаладағы «Нұр» мешітінің найб-имамы Талғат Әбдірахманов және колледж директоры Данияр Дыбысов жастардың қалыпты тыныс-тірлігі мен қоғамдағы керітартпа құбылыстардың жағымсыз әсері хақында тереңнен ой толғады. Жалпыға ортақ мазмұндағы әңгіме тақырыбы Отанды сүю, ата-ананы қадір тұту, өз болашағын дербес бағдарлай білу, өзін-өзі елге жағымсыз мінез-құлықтардан арылту, теріс пиғылды діни ағымдарды насихаттаушылардың жетегіне еріп кетпеу және тағы да басқа мәселелер төңірегінде өрбіді. Әсерлі әңгіме барысында кең көлемді пікір алмасуға да мүмкіндік берілді. Мағыналы кездесуге қатысушылар студенттер тарапынан туындаған алуан түрлі сауалдарға орнықты әрі тұщымды жауаптар қайтарды. ҚАРАЖАЛ қаласы.

«Шахандағы жылу қазандығының жарылу фактісі бойынша қылмыстық істі тергеу мерзімі ұзартылды. ҚР ҚК 281-бабы, 2-бөлімі («Жарылыс қаупi бар объектiлерде қауiпсiздiк қағидаларын бұзу, абайсызда адам өлiмiне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соғу») бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу мерзімі үшінші айға созылды» деп хабарлайды Қарағанды облыстық прокуратурасының баспасөз қызметі. Яғни, қылмыстық істі тергеу наурыз айының соңына дейін жалғасады. Қазіргі уақытта зардап шеккендер мен куәгерлерден жауап алынуда, бірқатар сараптамалар тағайындалды. Еске сала кетсек, биыл 1 қаңтарда кешкі 22:40-та Қарағанды облысы Шахан елді мекенінде бес қабатты үйдің жертөлесіндегі жылу қазандығы жарылды. Салдарынан төртінші кіреберіс қирады. 9 адам мерт болып, екі адам жараланды. Бұған дейін әкімдік, энергетика басқармасы және ТЖ департаменті қызметкерлерінің Қарағанды облысындағы жеке қазандығы бар үйлерге кешенді тексеріс жүргізгені хабарланған еді. Автономды жылыту жүйесі бар 688 нысан анықталды, олар – тұрғын үйлер мен мемлекеттік мекемелер. Жылыту маусымы аяқталған соң, азаматтардың қауіпсіздігі үшін барлық қазандықтар ғимараттардан тыс жерге шығарылады. Өз тілшімізден.

ситеттің дене тәрбиесі және спорт факультеті оқытушыларының спорт саласындағы жүйелі жаттығуын аңғартады. Жүлделі екінші орынды ҚарМТУ, үшінші орынды ҚММУ құрама командалары иеленді. Сайыс тартысты әрі қызықты өтті. Сөйтіп Е. Бөкетов атындағы ҚарМУ құрамасы жалпыкомандалық есепте облыстық ХІ спартакиада сайыстарында қазақ күресі, конькимен жүгіру спорты түрлерінен шебер ойын көрсетті. Университет командасы 2012 жылдан бері оқу орындары арасында біріншілік туын көтеріп келеді.


6

әлеумет

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyq.kz

Тағылым

Акция

Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Мұхамбетқали Баймұханов «Өз дәуірінің қайраткері немесе генерал Мұрат Құрманов жайлы бір үзік сыр» атты мақаласында «Қарқаралы өңіріне белгілі, дөңгелек шаруалы, дәулеті де, ақылы да өзінен артылып, басқаға пайдасын тигізе жүретін Құрманның Әубәкірі деген елге белгілі адамның отбасында дүниеге келген. Жолым түсіп, Әубәкірдің туып өскен жері – киелі Қарқаралы қаласына бардым. Әкемнің бірінші жолдасынан туған апам Шолпанның үйіне түсіп, Мадияр жиеніме қолқа салдым. «Елдің үлкені бар ма?» деген сауалыма, тоқсанды алқымдаған ел ағасы Жақия ақсақалмен жолықтырды. Бірден Жақаңмен тіл табыса кеттім. Әубәкірді білетін болып шықты. Әукеңнің атқарған жұмыстары, елге жасаған жақсылықтары, Қарқаралыдағы сәулетті шатырлы үйін және Әукеңнің Нұркен ауылына шығар жолдағы балалар үйінің орнында арнайы атқорасы болғанын көрсетті. Жолымның болғаны сонша, Мұрат Наурызбаев ағамен таныстым. МТС-та тұрады екен. Мұрат ағаның әкесі Әубәкірдің көшірі болған екен. Аты-жөні – Наурызбай Ахметжанұлы. Белгілі себептермен Мұрат ағамен әңгімелесе алмадым. Екінші жолымның болғаны – Қарқаралы қаласының тұрғыны Ерлан Мұстафин – этнограф екен. Екеуміз танысып, жөн сұрасқан кезде Ерекең Құрманның Әубәкірін зерттеп жүргенін айтты. Әубәкір жөнінде деректердің аздығын айтты. Мен әкемнен естіген әңгімелерімді айтып отырдым. Ол диктофонға жазып алды. Жақия ақсақалдың да сөздерін жазып алды. Соңынан Нұркен ауылына барып, Құрманның зиратына келдік. Зират басында Құрманға қойылған көктасты қарап шығып, жазуларын суретке түсірдік. Ерлан компьютерге салып, арапша сөздерді оқып шықты. Онда Жаңабергенұлы Құрманның атыжөні, өмірден озған күні жазылыпты. Құрман зиратының басында көптеген белгісіз қабірлердің орны жатыр. Барлығы да бабадан тараған ұрпақтар екеніне күмән

9 наурыз

Бейсенбі

Жұма

06.00, 02.30 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан» 10.00 М/с "Рубидің ғажайып әлемі" 10.30 М/с "Роботкөлік Поли" 10.45 М/ф «Белка мен стрелка» 10.55 Айман&Шолпан» 11.45, 18.20 Қызық екен 12.35, 14.10, 22.20 Т/с «Келін» 13.00 «Бірге таңдаймыз!» 15.00 «Әйел бақыты» 16.40, 19.05 Т/с «Ақ пен қара» 17.30, 20.00, 00.50 KAZNEWS 17.55, 02.05 Көңіл толқыны 20.45 Қоғамдық кеңес 21.30 «Сәлем, Қазақстан!» 23.50 Қылмыс пен жаза 01.00 «Айдыны шалқар аққумын»

11 наурыз

Сенбі

06.00, 02.50 Әнұран 06.05 Концерт 07.10 Көңіл толқыны 07.55 «Қымызхана» 09.00 «Сенбілік таң» 10.10 Әзіл әлемі 11.50 «Питер Пэн» 12.35 «Балапан жұлдыз» 13.40 М/ф «Орман сақшысы» 15.15 Т/с «Ғашықтар» 17.10 Концерт «Ұлы дала баласы» 18.20 «Жайдарман» 20.00, 02.15 KAZNEWS 20.35 КӨҢІЛАШАР 22.10 Концерт 00.00 Драма «Қызметшілер»

12 наурыз 06.00, 02.30 Әнұран 06.05, 02.15 Концерт 07.40, 22.10 Әзіл әлемі 09.05 «АҚСАУЫТ» 09.30 «БҮГІН ЖЕКСЕНБІ» 11.15 Питер Пэн 12.00 Өмірдің өзі новелла 12.50 Сәлем, Қазақстан! 14.15 Көңілашар 15.55 Т/с «Ғашықтар» 17.45 Көңіл толқыны 18.25 Дара жол 20.00 Апта kz 21.00 Концерт 00.00 Комедия «Әурелең»

мүсінші. Мен – Құрманның Әубәкірінің немересімін. Атам Әубәкір туралы әкем Әнуарбектен естіген әңгімесіне көшейін. Атам Әубәкір бір үйдің апалы-сіңлілі екі қызын алған. Есімдері – Бәтіш және Шәрбану. Шешелерім Қарқаралының саудагер ноғайының қыздары екен. «Шалақазақ» деп те аталатын көрінеді. Үлкен шешемнің Мұстақым атты інісі болған. Мұстақымнан

келтіргеніміз жоқ. Сол жерде Әубәкірдің інісі Құрманұлы Омардың ұлы Алтынбек атам жатыр. Құрманның інісі Ақсақалдан тараған Ешмақай атам. Ешмақайдан Қанапия атамның баласы, сол ауылға белгілі Ермек Қанапияұлы ағам жатыр. Елге танымал, Қазақстаннан шыққан алғашқы генералдардың бірі Мұрат Құрманов ағай қызмет істеп жүрген кезінде кезекті демалысының он күнінде Қарқаралыға келіп, Құрман атамның көктасын жаңартып, құран оқытып отырған. Құрман бабам төрт ағайынды болған. Олар – Құрман, Ақсақал, Қоныс және Ахмет. Осы бабалардан тараған үрім-бұтақтардың барлығы сол жерде жерленген. Құрманның кіндігінен бес ұл туған. Олар –

23.30, 02.05 Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев 01.30 Көңіл толқыны ХАБАР 07.02, 15.30 Біздің үй 08.00 Жаңа күн 10.15 Т/с «Белая рабыня» 11.15, 20.10 Т/с «Тайталас» 12.00, 16.30 драма «Тағдыр тартысы» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Семейные мелодрамы» 14.00 Т/с «Старшая дочь» 14.45, 23.00 Т/с «Бажалар» 15.15 Білу маңызды 16.30 Д/ф «Смағұл елубай» 17.00 Важно знать 17.15 «Давайте говорить!» 18.00 Т/с «Ақ күн» 18.55 Жаһандық жаңалықтар 19.00, 23.30, 01.05 Қорытынды жаңалықтар 19.35 Т/с «Ничего личного» 20.55 Большая политика 21.00 Итоги дня

06.00, 02.40 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан» 10.00 М/с "Рубидің ғажайып әлемі" 10.45 М/с «Лесси» 10.30 М/с "Роботкөлік Поли" 10.45 М/ф «Белка мен стрелка» 11.00 М/ф «Наурыз» 11.10 Айналайын 12.30 Айналайын 13.00 «Бірге таңдаймыз!» 14.10, 22.20 Т/с «Бозторғай» 15.00 «Әйел бақыты» 16.40, 19.05 Т/с «Ақ пен қара» 17.30, 20.00, 23.50 KAZNEWS 17.55, 00.35 Келбет 20.45 АЙТУҒА ОҢАЙ 21.35 Айман&Шолпан»

10 наурыз

Атам Құрманның Әубәкірі жөнінде айтушылардың әңгімелерін бала кезімнен естіп өстім. Әсіресе, әкем Әнуарбектің айтқандары есімде. Бірақ, Әукең жөнінде нақты деректерді газет-журналдардың бетінен немесе атақты адамдардың әңгімелерінен кездестіре алмадым.

Жексенбі

ХАБАР

07.02 Біздің үй 08.00 Жаңа күн 10.15 Т/с «Белая рабыня» 11.15 Т/с «Тайталас» 12.00, 16.30, 19.35 драма «Тағдыр тартысы» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Семейные мелодрамы» 14.00 Т/с «Старшая дочь» 14.45, 23.20 Т/с «Бажалар» 15.15 Біздің назарда 15.30 Көңіл толқыны 16.00 «Пәленшеевтер» 17.00 Народный контроль 17.15 Т/с «Көрімдік» 18.00 Т/с «Ақ күн» 18.55 Негізінде 19.00 Қорытынды жаңалықтар 20.10 Арнайы хабар 20.30 Бюро расследований 20.55 По сути 21.00 Итоги дня 21.35 Х/ф «Жизнь прекрасна»

ХАБАР 07.02 Қалжың қоржыны 08.30 «Әсем әуен» 09.15 Өзін-өзі тану 09.45 Продвопрос 10.00 Ток-шоу «ЗОЛОТАЯ СЕРЕДИНА» 10.45 Спортивная игра «Я - чемпион» 11.15 М/ф «Леди» 11.20 «Вспыш и чудо машинки» 11.45 М/ф «Зарафа» 13.00 Хабарлайын 13.30 Қызық times 14.45 Т/с «Тамыры терең бәйтерек» 16.30 «Startup Bolashak» 17.00 Концерт 19.45 Бенефис шоу 21.00 Ақпарат арнасы - «7 күн» 22.00 Мегахит. «Призрак оперы» 00.20 Т/с «Нәһан балық» 02.30 Т/с «Жаным»

ХАБАР 07.02 Қалжың қоржыны 07.30 Ас арқауы 07.50 САМОПОЗНАНИЕ 08.00 Бокс 09.30 Т/с «Көрімдік» 10.45 Тайны и судьбы великих казахов 11.30 Кино. «Моя невеста из Болливуда» 13.15 Т/с «Тамыры терең бәйтерек» 15.00 «Ән-аға» 15.15 Ду-думан 16.15 «Экспедиция-25» 16.40 Өмір жолы 17.00 «Компромат» 17.15 Ду-думан 18.30 Қызық times 21.00 АНАЛИТИЧЕСКАЯ ПРОГРАММА «7 күн» 22.00 Х/ф «Преступник» 00.00 Кино. «Қалыңдығым – Болливудтың жұлдызы»

Сыздық, Әубәкір, Омар, Оспан және Маусымбек. Сыздықтан екі қыз туған – Әлия және Нұрбала. Нұрбала апайдан туған Жамила атты жиеніміз, атақты композитор Шәмші Қалдаяқовтың жары болғандығын мақтанышпен айтамын. Генерал Мұрат аға бір демалысында Шәмшіні ертіп, Қарқаралыға – Нұркенге барып демалған. Сол кезде Шәмші «Қарқаралы вальсін» жазған дейді. Мына фотосуретті қоса жолдап отырмын. Бірінші қатарда отырғандар – Шәмші Қалдаяқов, Мұрат Құрманов, ағасы Әлихан Құрманов. Екінші қатарда тұрғандар – Әубәкірқызы Хақима апайдан туған, Алматы зоовет институтының оқытушысы Қазбек Сәрсенбин, ағасы Мұрат Сәрсенбин – Ұлы Отан соғысының ардагері,

21.35 Т/с «Узел судьбы» 00.05 Драма «Әр үйдің сыры басқа» 00.35 Драма «Сотқа жеткізбей» ЕУРАЗИЯ 06.00 Жаңалықтар 06.05 Жить здорово 07.00 Доброе утро 10.00 Т/с "Диверсант" 10.05 Судебные истории 11.00, 01.45 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.10 «Той заказ» 11.40, 03.55 «Қылмыстық іс №» 12.20, 03.10 «ВСЕ МЫ ЛЮДИ» 13.15, 20.50 «П@УТИНА» 14.15, 02.30 «ӘЙЕЛ СЫРЫ» 15.10 Правда 15.15 Давай поженимся 15.55 Х/ф «Любовь и роман» 17.55 пусть говорят 18.55 Х/ф «ВОСТОЧНЫЕ СЛАДОСТИ» 20.00 Главные новости 21.30, 01.55 БАСТЫ ЖАҢАЛЫҚТАР 22.10 Т/c «Қос жүректің лүпілі»

ешкімді таба алмадым. Бірақ, Мұстақымның інісінің балалары бар дейді. «Батпақты» деген жерде тұрады деп естідім. Шешеміздің немере сіңлісі София Ахметқызы Ақсу-Аюлыда дүниеден өтті. Ел ағалары Марс Төлеуқұлов пен Бәкеннің анасы. Әубәкірдің бәйбішесі Бәтештен үш қыз – Зүбайда, Зүпни, Хакима, екінші әйелі Шәрбанудан – Әнуарбек, Әлихан, Кәмила тарайды. Әкей әңгіме арасында Алашқа әйгілі Жақып Ақбаев пен Әубәкірдің құда болғандығын айтып отыратын. Байлықтың иесі, елге танымал Ақайдың Қасенімен де құда болған. Ақбайдың Жақыбымен құда болғандығына дәлел бола алатын дерек Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Сапарғали Ләмбекұлының «Азия» журналына жариялаған «Арыстар» атты романының үзіндісінде «Ресейдің Воронежінде жазасын өтегендер санатындағы Сейдазым Қадырбаев әйелі Жаңылды, Мұхтар Мурзин Шәріпжамалын, Жиһанша Досмұхамедов Ольга Константинова-

23.00 Т/с «АЛАУЛАҒАН СЕЗІМ» 00.00 «Папа для Софии» 5 КАНАЛ 06.30, 07.40, 08.40 «Таңертеңгілік «5-арнада» 06.30, 20.30 Вести - Россия 07.00, 13.00, 19.35, 21.35 шарайна 07.25, 08.25, 14.05 Аймақ жаңалықтары 07.50, 14.25, 18.00, 22.30 Рекламный визит 08.00, 20.00, 22.00 Новости 08.40 «Наши дети» 13.50 P.S 14.35 Прямой эфир 15.40 «Будем здоровы» 15.50 «Жақсылардан ғибрат» 16.10 «Тайны следствия» 17.00 Менің шындығым 17.50 «ТВ-2 экспедициясы» 18.10 5-арнадағы әуен 19.00 «Безопасность» 21.00 Иные 22.40 Х/ф «Люблю 9 марта!»

23.50 КВН 01.10 Кино. "Мен кеткенде жылама"

23.55 Х/ф «Президент Линкольн: охотник на вампиров»

ЕУРАЗИЯ 06.00 Жаңалықтар 06.05, 03.45 Жить здорово 07.00 ЖҰМА УАҒЫЗЫ 07.15 Доброе утро 10.00 Т/с "Диверсант" 11.00, 14.50, 02.00 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.10, 02.10 «Той заказ» 11.40, 21.30 Басты жаңалықтар 12.35 «ВСЕ МЫ ЛЮДИ» 13.15, 20.50 «П@УТИНА» 14.15, 03.00 «ӘЙЕЛ СЫРЫ» 15.10 ОТКРЫТИЕ КИТАЯ 15.55 Х/ф «В плену обмана» 17.50 «жди меня». Казахстан 18.55 Поле чудес 20.00 Главные новости 22.10 Т/c «Қос жүректің лүпілі» 23.00 Т/с «АЛАУЛАҒАН СЕЗІМ»

5 КАНАЛ 06.30, 09.10 «Таңертеңгілік «5-арнада» 06.30, 21.00 Вести - Россия 07.00, 13.00, 19.30, 21.35 шарайна. Ауа райы болжамы 07.25, 08.25, 14.05 Аймақ жаңалықтары 07.40 Ерлер ел ішінде 07.50, 14.25, 18.00, 22.45 Рекламный визит 08.00, 20.00, 22.00 Новости 08.40 «Наши дети» 14.05, 17.00 Азия айнасы 14.35 прямой эфир 16.10 «Тайны следствия» 18.10 ИСЛАМ: сауалдар мен жауаптар 18.45 5-арнадағы әуен 19.00 Премьера. «Аферисты» 20.30, 22.30 P.S 20.45 «Моя караганда» 22.55 «Поединок» 00.35 Әуенді Қазақстан

5 КАНАЛ

ЕУРАЗИЯ 06.00 Жаңалықтар 06.05, 04.05 Модный приговор 06.55, 03.45 Идеальный ремонт 07.45 Т/с «Беркли Сквер» 08.35 «П@УТИНА» 09.00 CМАК 09.40 Х/ф «Пор секрету всему свету» 11.40 «Фабрика грез» с Ольгой Артамоновой 12.00, 01.40 112 неделя 13.15 «Той базар» 14.05, 02.20 «П@УТИНА+» 15.10 Лучше всех 16.40 Х/ф «Сказки мачехи» 20.30 «ГОЛОС КАЗАХСТАНА. ДЕТИ» 22.00 БАСТЫ БАҒДАРЛАМА 22.30, 02.45 «Кешкі кездесу» 00.00 Х/ф «Отель «Мэриголд»

10.00 ШАРАЙНА. 10.50 P.S 10.05 «Моя Караганда» 11.20, 12.30 Азия айнасы 11.40 «Нольден бастап» 11.55 Ислам: сауалдар мен жауаптар 13.10, 18.00, 22.05 Рекламный визит 13.20 По диким местам 14.00 «Будем здоровы» 14.15 «Семейный альбом» 15.00 Д/ф «Тайна молчания» 16.00 Военная программа 16.20 Субботний вечер 18.10 5-арнадағы ән-әуен 19.00 «Человеческий фактор» 19.30 Городок 20.00 Апта репортажы 20.25, 22.20 Х/ф «Мелодия на два голоса» 22.15 Прогноз погоды 00.00 Әуенді Қазақстан

ЕУРАЗИЯ 06.00 Жаңалықтар 06.05, 04.00 ПЯТНИЦКИЙ 3 06.55, 03.15 ИДЕАЛЬНЫЙ РЕМОНТ 07.45 Т/с «Беркли сквер» 08.30 «П@утина» 08.50 воскресные беседы 09.05 Лучше всех 10.30 Голос Казахстана. Дети 12.00 Басты бағдарлама 12.30, 21.55 ТАМАША CITY 14.10 «кешкі кездесу» 15.05 добрый вечер, казахстан!» 16.00 Х/ф «домик в сердце» 20.00 Аналитика 20.55, 01.45 «П@УТИНА+» 21.50, 02.30 «Той базар» 23.50 Т/с «Любимые женщины Казановы»

5 КАНАЛ 10.00 Апта репортажы. Ауа райы болжамы. 10.25 Моя Караганда 10.45 «Жақсылардан ғибрат» 11.05 «Ерлер ел ішінде» 11.35 Время творить 12.00 Утренняя почта 12.30, 17.30, 21.40 Рекламный Визит 12.40 Сто к одному 13.30 Х/ф «Республика Шкид» 14.20 Д/ф «Снежный человек» 16.05 Семейный альбом 17.00 Мир православной духовности 17.40 Прогноз погоды. 17.45 «Сайгез» 18.15 5-арнадағы ән-әуен 19.00 Честный детектив 20.00 Х/ф «Нулевой километр» 22.00 Пргноз погоды 21.50 «Сау болайық»

сын, Халел Досмұхамедов Сағирасын, Мұстафа Бұралқиев Ботакөзін, Әбдіхамит Ақбаев Зүпінәнін, сонымен бірге, балаларын ерте келген еді. Мұндағы салт басты тұтқын Жақып қана болатын. Әбдіхамит пен Зүпіни үнемі қасынан табылып, күтіп жүруші еді» деп жазылған. Сондағы Зүпіни – Әубәкірдің қызы. Құрманның Әубәкірі көзі ашық, оқыған адам. Қарқаралы елінде мал дәрігері болып қызмет атқарған, орысша сөйлеп, жаза білген. Оған дәлел – Омбы қаласының тарихи архивінен менің сауалыма жауап хат келді. «Постановлением» педагогического совета Войсковой Ветеринарного-Фельдшерской школы Сибирьского Казаческого войска 1882 год имеется сведении о выдачи похвального листа Аубакиру Курманову» делінген хатта. Әубәкірдің фотосуреті болған. Белгісіз себептермен жоғалып кетті. Менің көз алдымда Әукеңнің бейнесі сақталған. Фоторобот жасауға әрекеттеніп жүрмін. Әубәкір 1916 жылы 54 жасында Семей қаласында Ертіс өзенінен жалдамалы қайықшы әр қабаққа өткіземін деп судың ағынының иірімінде қайық ауып кетіп, қаза болған. Әубәкір Нарманбет ақынмен өте жақын дос болған. Сол достықтың белгісі ретінде Нарманбет ақын қатты қайғырып, Қарқаралы тауынан биіктігі екі метр, ені бір жарым метр тасты қашатып: «Топтың гүліндей, Жорғада кеткен сүрінбей. Қараңғыда жол тапқан, Қапияда сөз тапқан, Құрған торға ілінбей. Өмір өтті жалғанда, Артында қалдық арманда. Алладан бар тілегім, Өмір берсін Әнуарбек пен Әлиханға» деген өлең жолдарын жаздырған екен. Шалқарбек ӘУБӘКІРОВ, зейнеткер. ШЕТ ауданы.

00.20 Әуенді Қазақстан ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 07.00, 10.00, 13.00, 17.50, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20, 23.30 TV market 08.05 Х/ф «Өжет қыз» 08.50 Т/с «Я тебя никому не отдам» 09.35 М/ф «Лупдиду» 10.00 Д/ф «Хабибаның Жүсіпбегі» 11.05 Д/ф «Құрдастар» 11.35 Қос қарақшы 12.00, 21.30 Брифинг 12.45 М/ф 13.20 М/ф «Питер Пен-2» 18.30 ДАТ 19.00 Шаңырақ 19.35 Автограф 20.00 Моя правда 20.30 Қорытынды жаңалықтар 22.20 Деректі фильм 23.35 Т/с «Әке серті»

Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, «Орталық Қазақстан» Ұлытау ауданының орта мектептерінде ұйымдастырылған «Жалпыға бірдей білім беру айлығы» аясында көңілге аса қонымды іс-шаралар молынан атқарылды. Солардың бірі – «Қамқорлық» атауы телінген қайырымдылық акциясы. Ізгі ниетті ұстанған шара барысында әр санаттағы адамдардың, жалпы қоғам мүшелерінің өз төңірегіндегі жұртшылықтың, әсіресе, өзгенің ыстық ықыласы мен қамқор пейіліне мұқтаж жандардың сұранысына бей-жай қарамайтыны тағы бір мәрте айғақталды. Мәселен, осынау акция аясында Сарлық ауылындағы қайырымды азаматтар осындағы орта мектепте оқитын аз қамтамасыз етілген отбасылары балаларына кіршіксіз ниетпен көмек қолдарын соза білді. Соның нәтижесінде аталған санаттағы жеті оқушы қажетіне сай киім-кешекпен қамтамасыз етіліп, көрсетілген материалдық көмектің жиынтық сомасы 48000 теңгені құрады. Адами болмыс өлшемінің биік шыңы – қайырымдылық қағидасын ұстанғандар қатарында «Айтуар» дүкенінің иесі Майгүл Қаражорғина, «Мұңайтпас-Ата» шаруа қожалығының жетекшісі Гүлнар Әбішева және селолық мәдениет үйі мен мектеп ұжымдары бар. Осындай мазмұндағы қоғам үшін қайтарымы мол іс-шараны алдағы уақытта да өткізіп тұруды меже тұтқан аудандық білім бөлімінің басшылығы мен ауылдық округтер әкімдері демеушілік жасау үрдісінің бұқаралық сипатты иеленеріне сенімді. ҰЛЫТАУ ауданы.

02.30 Деректі фильм ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 07.00, 10.00, 13.00, 17.50, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20, 23.30 TV market 08.05, 13.20 Әсем әуен 08.45 Т/с «Мияның ертегі әлемі» 09.35 М/ф «Лупдиду» 11.05 Д/ф «Құрдастар» 11.35 Қос қарақшы 12.00 Шаңырақ 12.35 ДАТ 13.20 М/ф «Питер Пен-2» 18.30 Арена 19.00 Арнадым саған... 19.35 Это наша с тобой биография 20.00 «Моя правда» 20.30 Қорытынды жаңалықтар 21.30 Т/с «Ғайникен» 23.35 Т/с «Әке серті»

02.30 Деректі фильм ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 09.00 Әсем әуен 10.00, 13.00 Жаңалықтар-Новости 10.45, 13.45 Уақыт.kz 11.00, 12.50, 15.50, 17.50, 21.25 TV market 11.05 Хочу все знать 11.25 Х/ф «Романтикалық кездесу» 12.45 М/ф «Наурыз» 14.00 Концерт 15.35 Д/ф «Балуан шолақ 16.00 Хф «Үш бу хат» 17.40 Күлегеш 19.00 Шаңырақ 19.35 «Дат» 20.00 Ойталқы 20.35 100 шагов 21.00, 22.00 Шығармашылық кеш 22.05 Х/ф «Остров возрождения» 23.30 «Айдыны шалқар аққумын»

22.00 Х/ф «Оазис любви» 23.35 Әуенді Қазақстан 02.30 Деректі фильм ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 09.00 Әсем әуен 11.00, 12.50, 15.50, 17.50, 21.25 TV market 10.05 «Дода» 10.30 М/ф «Груф академиясы» 11.30 «Келбет» 12.00 Х/ф «Үш бу хат» 14.00 Шығармашылық кеш 15.30 Д/ф «Мағжанның мұны мен сыры» 16.00 Х/ф «Остров возрождения» 16.20 Т/с «Кек» 17.40 Күлегеш 19.00 АПТА 20.00 «В интересах людей» 20.35 2050 21.00 Арнадым саған... 21.35 Арена 00.00 Серілер

Жаңаарқада туып-өсіп, Балқаш медициналық колледжін 2015 жылы бітірген Жадыра Төлеухан Қарағанды кардиохирургия орталығына медбибі мамандығы бойынша жұмысқа орналасқан-тын. Еліміздің болашағы – жас мамандар. Олар алдыңғы толқын аға-апаларына қарап бой түзейді, еңбекте тәжірибе жинақтайды, ізгілік қасиеттерді жанына сіңіреді. Жас маман Жадыра Ғазизқызы коронарлық синдром бөлімінде еңбек етуде. Өз ісіне ықтиятты, үйренуге, өз мамандығының қыр-сырын білуге деген құштарлығы ерекше. Өз тілшімізден. ҚАРАҒАНДЫ қаласы.

Біздің жарнама телефонымыз

43-21-55


Дүние-дүрмек

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyk-kaz.kz www.ortalyq.kz

«Ұстаздық еткен жалықпас...» Ақын Мағжан Жұмабаев бір сөзінде «Алты Алаштың баласы бас қосқанда, төр – мұғалімдікі» деген екен. Жас ұрпақтың бойына білім мен тәрбие нәрін сіңірген ұстазға төрден төмен орын бар ма? Мұғалім болып мұратына жеткен сондай ардақтылардың бірі – Несіпбай БОЛҒАНБАЕВ. Киелі Ақтоғай өңірі ұлыларға кенде емес. Әлихан Бөкейхан, Жақып Ақбаев, Әлімхан Ермековтің кіндік қаны тамған қасиетті топырақтан Несіпбай Нығметоллаұлының да қанат қағуы таңқаларлық дүние дей қою – қиын. Несіпбай ағамыз бар өмірін ұстаздық қызметке арнады. Соған да, міне, 40 жылдың мұғдары екен. Осы уақыт аралығында қаншама шәкіртін қанаттандырды. Сөйте жүріп, самайын ақ қырау шалды. Ақ қырау шала жүріп, асқарлы 60 жасқа аяқ басты. «Әке – балаға сыншы». Несіпбай ағамыздың әкесі Нығметолла ақсақал да жарты ғасыр ғұмырын бала оқытуға арнапты. Қанмен келген қасиет кейіпкерімізді 1974 жылы мектеп бітірісімен-ақ Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының филология факультетіне жетелеп әкелді. Бұл мамандықты таңдаудың тағы бір себебі – осы әулеттен шыққан Әсет Болғанбаев, Жеңіс Қашқынов сынды ғалымдардың ықпалы еді. Себебі, Несіпбай Нығметоллаұлы жастайынан осы азаматтардың ақылын тыңдап, еңбектерін оқып өсті. Институт қабырғасында да осал ұстаз кезікпепті. Серік Қирабаев, Нығмет Ғабдуллин, Асқат Әбілқаев, Нұржамал Оралбаев сынды қазақтың кіл марғасқаларынан дәріс алды. 1979 жылы оқуын тәмамдаған жас маман еңбек жолын Ақтоғай ауданынан шалғай «Калинин» ауылындағы

сегіз жылдық мектепте директордың оқу-ісі жөніндегі орынбасары болып бастады. Қызметке кіріскен бойда бала оқыту, шәкірт тәрбиелеу ісіне ерекше ден қойып, оқу-әдістемелік жаңашылдығын да ала келді. Ең бастысы – берген білімі шәкіртіне өмірлік азық болса екен деген қағидасынан айнымады. Бар білімін, өмірлік мол тәжірибесін шәкірттерінің сапалы білім алуына арнады. Бұл аз десеңіз, 1979-1980 жылдары Ақтоғай аудандық «Арқа еңбеккері» газетінде жауапты хатшы қызметін де атқарды. Одан әрі 1981-1983 жылдары сол аудандағы «Кеңшоқы» орта мектебінде директордың орынбасары, 1983-1984

жылдары Кеңес Одағының батыры Қ.Нұржанов атындағы орта мектепте мұғалім, 1984-1999 жылдары Ж.Ақ-

де болады. Себебі, жаһандану заманында ұлттың бәсекеге қабілетті болуы – сапалы біліммен қатар, төл

баев атындағы орта мектепте директордың оқу, әрі, тәрбие ісі жөніндегі орынбасары қызметтерінде болды. 2000 жылдан бері Екі мәрте Кеңес Одағының батыры Т.Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық «Жас ұлан» мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, әрі, әдістемелік бірлестіктің жетекшісі қызметін атқарып келеді. Ұлағатты ұстаз қазақ ұлыларының өмір жолын, шығармашылық мұрасын дәріптеп, жас ұрпаққа насихаттаудан бір жалыққан емес. Сабағын халық ауыз әдебиеті үлгілерінен бастап, ұлы ғұламалардың қанатты сөздерімен сабақтастыру үрдісін қалыптастырған. Әр дәрісі ұлттық тәлім мен тәрбиенің түпсіз тұнығы десе

тәрбиеміздің ұрпақ жадына сіңірілуімен де өлшенетіні белгілі. Сондықтан болар, өз шәкірттеріне талап қоя білу, нәтижеге жету жолында тайсалмай тер төгу – ұстаздың басты қағидасына айналған. Несіпбай ағамыздың тағы бір ерекшелігі – өз пәнін жетік меңгеріп қана қоймай, оқушылардың шығармашылық қабілеттерінің шыңдалуына да ерекше мән беруінде. Сабақ барысында оқушылардың бойынан қабілеттің ұшқынын байқаса, сол оқушының дарынын аша түсуге бар ықыласымен кіріседі. Бұдан қала берді, оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталған түрлі шараларды ұйымдастырады. Шәкірттері қалалық, облыстық олимпиадалар-

Жағымды жаңалық Жастайыннан киелі сахнада өнер көрсетіп, домбыраны жанына серік еткен, халықаралық, республикалық, облыстық әншілер байқауларында топ жарып, жүлделі орындарды қанжығалап жүрген Аяла МУКУШЕВАНЫҢ жұлдызы жанып, көкке самғады. Ол – Үштөбе орта мектебінің 7- сынып оқушысы.

Жақында Аяла П.Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің ұйымдастыруымен өткен ҚР Халық әртістері Кәукен Кенжетаев пен Шабал Бейсекова атындағы халықаралық әншілер байқауында «Дәстүрлі ән салу» аталымы бойынша жүлделі бірінші орынды иеленді. Байқауға республикаға танымал өнер қайраткерлері П.Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің директоры Біржан Хасанғалиев, әнші, Қазақстан еңбек сіңірген әртісі Рамазан Стамғазиев, әнші, мұғалім Бағлан Жолдасқызы, республикалық байқаулардың лауреаты Ерназ Халықовтар төрелік етті. Қазылар алқасының құрамынан-ақ бұл байқаудың салмақтылығын байқауға болады. Аяланың өнер жолындағы талабын шыңдап жүрген №3 балалар музыка мектебінің оқытушысы Үміт Есмағамбетованың еңбегі зор. Байқауда Аяла халық әні «Сметті», Естайдың әні «Жай қоңырды» орындады.

Сондай-ақ, Аяла 25 ақпан күні «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесі аясында «Білім-инновация» ХҚҚ-ның ұйымдастыруымен өткен «Жарқын болашақ» ІХ республикалық қазақ тілі олимпиадасының облыстық кезеңіне «Әнші бұлбұлдар» аталымы бойынша байқауға қатысып, ІІ дәрежелі дипломмен марапатталды. Елдің, облыстың, абыройын асқақтатып, талантымен, ерекше дарындылығымен биіктерден көрініп жүрген Аяла – біздің мақтанышымыз! Байқаулардан бөлек пәндік олимпиадаларда да алдыңғы қатарда жүретін оқу үздігі. Өнер мен білімді қатар ұстап, барлығына үлгеруі – Аяланың еңбекқорлығын білдіреді. Бұл – мектебіміздің өзге оқушыларына үлгі боларлық жеңіс. А. ҚАДІРБЕРЛИНА, Үштөбе орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі. БҰҚАР жырау ауданы.

Қаладағы №12 «Ертегі» балабақшасының бүлдіршіндері аналар мерекесіне орай кеш өткізді. «Ана деген – бәйтерегі өмірдің, Ана деген – алтын қазық, алтын бақ!» деген тілектерін арнады. Тәрбиешілер Айдана Серікова және Әсел Абуова аналарды айтулы мерекемен шын жүректен құттықтады. Жер-дүниенің жаңаруын, оның сәні мен мәнін паш етіп келе жатқан тамаша көктемнің мерекесі қарсаңында шаттық, мызғымас денсаулық тіледі. Бүлдіршіндер ұстаздары мен ата-аналарына жылы жүрек мейірімділігі мен ыстық ықыласқа құрылған тақпақтар арнады. Әжелер бала-шағаны бағыпқағу, өсіру секілді маңызды істерді әр шаңырақтың тұрмыс-тіршілігі үйдегі ақ жаулықты аналардың арқасы екенін айтты. Әсел Абуова: «Аналар – ұрпақты ұластыратын дүниенің тірегі. Махаббаттың асыл нұрын тарататын, әйел махаббаты. Адам жан дүниесінің сұлулығы, ең алдымен балаға ананың ақ сүтінен, ана жүрегінің жылуынан тарайды. Баланың бойына ең жақсы қасиеттер бізге алдымен анадан тарайды», – деді. Аналар мерекесіне арнаған кеште бүлдіршіндер би билеп, ән айтты. Өз тілшімізден.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2016 жылғы 30 наурыздағы №53 бұйрығына сәйкес «Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің есептері бойынша тұлғаның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны туралы мәлімет беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметтің Стандарты бекітілді. Аталған мемлекеттік қызмет – Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодексінің 61-бабының талаптарына сәйкес, ескіру мерзімін ескере отырып, тұлғаның әкімшілік құқық бұзушылық

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан»

шашты. Кеш ұйымдастырушы Сәуле Құралқызы жылы лебізін жолдады. Сондай-ақ, кеште республикалық көркем сөз оқу байқауында топ жарған Бекжан Мәжит пен Жансая Абжатова сөз алып, ән шырқады. Бүлдіршін-

дердің әжелері – Әтина мен Үміт апалар ұстаздар ұжымына баталарын берді. Ата-аналар қауымы ұстаздар – С.Құралқызы, Т.Утебаева, Г.Алишева, А.Жүнісова, Н.Медетова және А.Искаковаға алғыс білдірді.

Амангелді Баязитұлы Бәшіров (14.09.1942-01.03.2017) Қарағанды мемлекеттік медицина университетінің госпиталды хирургия кафедрасының доценті, дарынды және шығармашылық адам, үлкен хирург, ғалым, педагог және тәлімгер Амангелді Баязитұлы Бәшіров 75 жаста қайтпас сапарға қайтты. А.Б.Бәшіров 1942 жылы Ақмола облысында дүниеге келді. 1964 жылы ҚММИ бітіргеннен кейін госпиталды хирургия кафедрасына аспирант болып жұмысқа тұрды, 1967-1981ж. ассистент болып еңбек етті, кейіннен осы кафедра доценті болды. 1973 жылы «Аяқ-қол трофикалық ойықжараларын емдеуде тері пластикасы және олардың обырға трансформациясы» тақырыбына кандидаттық диссертация қорғады. Доцент А.Б.Бәшіров Облыстық клиникалық ауруханада Қазақстандағы ең бірінші гепатобилиарлы хирургия бөлімшесін ұйымдастырып жетекшілігіне алды, бірінші болып Қарағанды облысында енді дамып келе жатқан эндовидеохирургияның басын бастады. Доцент А.Б.Бәшіров Қарағанды облысының жетекші хирургтарының бірі болған, пластикалық хирургия және өт жолдары хирургиясында танымал және беделді авторитет. Күнделікті операциялық үстелдің алдында тұрып, ол мыңдаған науқастарға денсаулық сыйлаған. Қатты ауырғанына қарамастан, ол қатарында қалды, соңына дейін өзінің кәсіби борышымен айналысты. Клиникалық практикаға медицина ғылымдарының көптеген енгізулер бастамашысы бола тұра, ол жоғарғы білікті ғалым, жан-жақты хирург және дара педогогикалық қабілеті бар тәлімгер бола алды. Доцент А.Б.Бәшіровтің көптеген оқушылары Қазақстанның және шетелдік клиникаларда ісін жалғастыруда. Университеттің, клиниканың қоғамдық өміріне белсене қатысты, 20 жыл бойы Қарағанды облысының хирургтар қауымының хатшысы болған. 130-дан аса ғылыми жұмыстар авторы, оның ішінде 2 монография және 4 оқулық мемлекеттік тілде. 2008 жылы ол «Денсаулық сақтау үздігі» атағына ие болды. Амангелді Баязитұлы тамаша отағасы, сүйіспеншілікке толы жар және қамқор әке болды. Бәшіровтер отбасында 2 қыз және 5 немере бар. Амангелді Баязитұлы жауапкершілік сезімі, өз ісіне деген махаббаты мол адам ретінде әріптестердің және студенттердің жадында мәңгілік сақталады. P.S. Амангелді Баязитұлымен қоштасу 2017 жылдың 4 наурызында сағат 10.00 Республика даңғылы бойынша №1 қалалық мешітінде өтеді. Қарағанды мемлекеттік медицина университеті, Облыстық клиникалық аурухана, Қарағанды облысының хирургиялық ассоциация ұжымдары Амангелді Баязитұлының туған-туыстарына, жақындарына шын ниетпен көңіл айтады. Ол туралы естелік біздің жүрегімізде мәңгі сақталады. №112

Мереке шуағы

Бала – болашағымыз

Ақпан айында №36 орта мектеп жанындағы шағын орталыққа он жыл толды. Мерейтойға орай орталық ұжымы «Біз – тәуелсіз елдің болашағымыз» атты кешке ұйытқы болды. Шараны мектеп директоры С.Ізтілеуова салтанатты түрде ашты. Өз құттықтауын ала келген шағын орталық түлектері, түрлі байқаулар лауреаты Гүлназ Табарак пен 7-ші сынып оқушысы Нұрасыл Жеңіс әннен шашу

дан топ жарып, республикалық жарыстарда жоғары нәтижелерге қол жеткізуде. Республикалық «Абай оқуларына» он жыл қатарынан шәкірт дайындап, шәкірттері жүлделі орындардан көрініп келеді. Оқушылары «Мұқағали оқулары», «Мағжан оқулары», «Бауыржан оқулары» сынды республикалық байқаулардан да қанжығасы майланбай қайтқан емес. Несіпбай ағамыз ұстаздық қызметімен қатар, облыстың қоғамдық өміріне да белсене ат салысып келеді. Еңбегі еленіп, аудандық, облыстық білім басқармасының Алғыс хаттарымен, ҚР Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасымен, 2014 жылы облыс әкімінің Алғыс хатымен марапатталды. Жүрегі шәкірт деп соққан ұстаз отбасының ұйытқысы, аяулы жар, қадірлі әке. Жары Бибігүл Әбдірахманқызы да облыс көлеміне танымал тарих пәнінің мұғалімі. Екі ұл тәрбиелеп өсірген қадірлі ата-ана. Ұлдарын ұяға қондырып, төрт немере сүйіп отыр. Несіпбай Нығметоллаұлы – жоғары санатты мұғалім. Солай бола тұра, қарапайымдылығы адам таңғалдырады. Сонысымен де әріптестеріне сыйлы, шәкірттеріне – үлгі. Қайткен күнде де, «Ұстаз болу – жүректің батырлығы». Жеңіс ҚОШАНОВ, Т.Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық «Жас ұлан» мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі.

7

Хабарландыру Наурыз мейрамы қарсаңында Қарағанды қаласында #nauryzselfie, #nauryzkrg хэштегімен әлеуметтік желіде фотосуреттер орналастыру бойынша жастар эстафетасы басталады. Кез келген ғаламтор пайдаланушысы бұл эстафетаға қатыса алады. Суреттерде қаламызда Наурыз тойын атап өту қарсаңындағы дайындық кезеңі, Наурыз мейрамын атап өту сәттері қамтылуы тиіс. Қарағанды қаласы әкімінің баспасөз қызметі.

жасағаны туралы анықтаманы беруді көздейді. Биылғы 6 ақпаннан бастап, анықтама «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» – ХҚКО коммерциялық емес акционерлік қоғам арқылы жүргізіледі. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі – 3 (үш) жұмыс күні. Қызмет алушы, болмаса, сенімхат бойынша оның өкілі жүгінгенде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: – тұлғаның әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны жайлы мәлімет-

терді беру туралы бекітілген формадағы өтініш; – жеке куәлік (жеке басты сәйкестендіру үшін қажет); – мемлекеттік қызметті алушының мүддесін өкілі ұсынған кезде – нотариуспен расталған сенімхат; Мемлекеттік қызмет көрсету алдын ала жазылусыз және жеделдетіп қызмет көрсетусіз, кезек күту тәртібімен көрсетіледі. Қарағанды облысы бойынша құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі басқармасы.

Қарағандылықтардың есіне! «Қарағанды облысының дін істері басқармасы» мемлекеттік мекемесінде сағат 9:00 ден 18:30-ға дейін Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы заңнамаларын басқарма қызметкерлерінің бұзғандығы туралы фактілерді хабарлау үшін 8 (7212) 56-56-93, 56-47-97 сенім телефоны орнатылған.

ОБЪЯВЛЕНИЕ КГП «Жігер-Су» сообщает Вам, что 21 апреля 2017 г. в 15-00 часов по адресу Карагандинская область г. Абай, ул. К. Маркса д. 2 (2 этаж) состоятся слушания по ежегодному отчету о деятельности субъекта естественной монополии по предоставлению регулируемых услуг перед потребителями и иными заинтересованными лицами: на услуги по подаче воды по распределительным сетям г. Абай, услуги по отводу сточных вод г. Абай, услуги по подаче воды по магистральному трубопроводу п. Топар, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Агрогородок, п. Карабас Абайского района, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Курминское Абайского района, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Жумабек Абайского района услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Коксун, с. Жартас Абайского района, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Кулайгыр, с. Жаман-Жол Абайского района, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Сарепта, с. Коянды, с. Изумрудное Абайского района, услуги по подаче воды по распределительным сетям с. Акбастау Абайского района, услуги по отводу сточных вод поселков Абайского района (с. Агрогородок, п.Южный), услуги по отводу сточных вод с. Курминское Абайского района.


8

РУХАНИЯТ

4 наурыз, 2017 жыл www.ortalyq.kz

Жаңа кітап

Тағзым

Ерсін МҰСАБЕК, «Орталық Қазақстан» Қарағандының рухани әлемі тағы бір толымды еңбекпен толықты. Сөреңізден орын берсеңіз, өреңізге өлшем болар құнды жинақ. Әрісі қазақ ғылымының арғыбергісін ырғап, берісі Қарағанды ғылымының жылнамасын жіліктейді. Ғалымдар ғибраты жайлы сыр шертеді. «Ғылым – өндіріс өркені» деп аталатын бұл кітап – ұжымдық еңбек. Алайда, кітаптың құрастырушысы һәм жауапты редакторы «Орталықтың» ақсақалы, Қазақстанның Құрметті журналисі, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі, ҚР Мәдениет қайраткері, қарымды қаламгер, ардагер журналист Сүйіндік ЖАНЫСБАЙ болғандықтан, жинақты жанымызға жақын тарттық. Парақтап қана шықпай, парықтап үңілгенбіз. Орны бөлек, орасан олжа екен.

Алматыдағы Ұлттық музыкалық аспаптар мұражайында әнші, халық әндерін орындаушы, композитор, көптеген әндердің авторы, Қарқаралы ауданындағы Аққора ауылының тумасы Рымтай БӨДЕСОВТІҢ 60 жылдығына орай марқұмды еске алу үшін қатарлас әншілер және шәкірттері қатысқан концерт өтті.

Өнер тарланы көзінің тірісінде Қа­ сымның, Мәдидің әндерін, Жәнібек Кәрменовтің мұрасын кеңінен наси­ хаттап, елдің ыстық ықыласына бө­ ленген. Қоғам қайрат­кері, тарихшы, компо­ зитор Хасен Қожахмет, өнертанушы, әрі Рымтай Бөдесовпен жақын дос болған Жұ­ма­бек Табын естеліктерімен бөлісіп, жас әншілерге табыс тіледі. Рымтайдың бұрын көп орындаған әндерін Рамазан Стамғазиев, Жола­ ман Құжыманов, Ардақ Исатай, Еркін Шүкіман сияқты әншілер тамылжыта орындады. Сахна көрігін қыздырып,

...Жайбасарлығым бар кейде. Сол құрғырың шаужайлағанда, уақыт тізгінін іркуге мұршам болмай, «ертеңім» көбейіп кетеді. Сөйтіп жүріп, жаңа кітапты ескіртіп ала жаздаппын. Ашығын айтайын, бұл кітап 2016 жылы жарық көрген. Қазақстан Ұлттық Ғылым академиясының 70 жылдық мерейтойына орайластырылып. Мезгілінде жинақтың жарық көргені туралы сүйіншілеп, қысқа ақпарат жариялай салуға болар еді. Күрделі еңбекті күндегі немкеттіге қосқым да келмеді. Елбасы Н.Назарбаевтың отандық ғылым туралы тұщымды тұжырымын әлқисса ет­ кен жинақ қазақ ғылымының қалыптасуы, дамуы, жетістігі және проблемалары секілді ауыр жүкті еңсерген екен. Орталық Қазақстан ғалымдарының отандық ғылымды өркендетуге сіңірген еңбегі, Арқа өндірісі мен ғылыми мекемелерінің тарихы да тәптіштей баяндалыпты. Әйгілі ғалымдарымыздың әй­гілі емес қырлары да, жоғары оқу орын­ дарының бүгінгі әлеуеті де – осында. Жинақ төрт бөлімге жіктелген. Төрт құбыласы тең. Әр бөлімнің өзіне тиесілі салмағы бар. Жүйелі жүлгеленген жинақтың құндылығы ғылым мен өндірістің құс қа­ натындай қатар сермелетін құдірет екендігін дәлелдеуінде жатыр. Кітапты оқи оты­

тыңдарманға таңдай қақтырды. Сондай-ақ, кеш барысында Ұлт­­тық музыкалық аспаптар мұра­ жайының директоры Ұл­жан Байбо­ сынова сөз алды. Ол халық әншілері мен күйшілерінің шығармаларын зерт­теушінің еңбектері туралы ой бөлісті. Ал, Рымтайдың зайы­ бы Бағдат Мүп­текеқызы келген қо­­нақтарға ри­зашылығын білді­ ріп, рахметін айтты. Дәл осы күні мар­құмның шаңы­рағында арнайы дастарқан жайылып, құран ба­ғыш­ талды. Рымтай Бөдесовтің орында­у­ ында Қазақ радиосының Алтын қо­ рына жазылған отыз әнімен қоса, нотаға түспеген әндері де еске алу кешінің мазмұнын аша түсті. Өнер тарланының соңында өлмес мұра­ сы қалғанына осы тағылымды ісшара дәлел. Домалақ екі қара, екі бала, Аулымыз біздің өскен Сарыарқада. Тауынан Аққораның әсер алып, Алатауға өрледік екі дара!

Құрылтайшысы: облыс әкімдігі МЕНШІК ИЕСІ: «Облыстық «Орталық Қа­зақстан» газетінің ре­дакциясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

рып ғылымнан – ғалымды, ғалымнан – ғылымды табасыз. Қазақтың Қанышы бас­таған ғылыми көштің кешегісі бүгінге кө­шелі көрсеткішпен жетсе, бүгіні ертеңге еңселі күйде сапарлайды. Жинақ осы жыл­ наманы жинақы һәм түсінікті баяндайды. Иә, Қаныш Сәтбаев, Дінмұхамед Қонаев, Шахмардан Есенов, Бәйкен Әшімов, Евней Бөкетов, Әбілқас Сағынов, Жантөре Әбішов, Талғатбек Әбдіразақов, Зейнолла Молдах­ метов сынды ұлы тұлғалардың ұлағаты мен ғылыми еңбектері жайлы сыр шертетін көркем очерктер кітап салмағын арттырып тұр. Бұлар – қазақ ғылымының кешегісі. Бүгінгі Арқа ғылымының ардақтылары Ер­ қара Аймағанбетов, Есмұханбет Смайы­ лов, Серғазы Әдекенов, Раушан Дос­ма­ ғанбетова, Нұрлан Дулатбеков туралы да

Бұл мәселеден Қарағанды қаласын­ дағы №59 орта мектеп те ешқашан шет қалып көрген жоқ. Жуырда Өзін-өзі тану пәнінің мұғалімі, тәжірибелі ұстаз Ләззат Көпбаева адамгершілік-рухани білім беру бағдарламасы аясында отбасы және отбасының құндылықтары тақырыбында мектептің тоғызыншы сыныптары оқушы­ ларына арнайы сабақ өткізді.

«Облыстық «Орталық Қазақстан» газеті редакциясы» ЖШС Директоры – Бас редактор Мағауия Сланбекұлы СЕМБАЕВ Бас редактордың орынбасары Ерсін Кәрібайұлы МҰСАБЕК Жауапты хатшы Қуаныш Сағынтайұлы АМАНҚҰЛОВ Телефондар: Директор – Бас редактордың қабылдау бөл­месі: 43-57-78. Бас редак­тордың орынбасары: 43-38-53. Жауапты хатшы: 43-38-33. Жауапты хатшының орынбасары 43-30-88 Кадр, қоғамдық ұйымдармен байланыс және жарнама бөлімі 43-35-37 Экономика, саясат және өнеркәсіп бөлімі 48-16-45 Білім, денсаулық сақтау, мәдениет және әдебиет бөлімі 48-16-36 Ақпарат, құқық, жастар саясаты және бұқарамен жұмыс бөлімі 43-17-41 Жарнама, факс: 43-21-55; бух­галтерия: 48-16-49; 43-58-16; компьютер орталығы: 43-58-08. Меншікті тілшілер: Бал­қаш, Ақтоғай, Шет: 8-701-480-13-79; Жезқазған, Қаражал, Сәтбаев, Жаңаарқа, Ұлытау: 8-777-300-49-94; Қарқаралы: 8-702-638-56-85. Га­­­­­­зет жеткізілмесе 41-16-07, 41-09-51 те­лефондарына ха­бар­­ла­сыңыздар.

Тәуелсіздік қалқаны

Тіркеу куәлігі №13186-Г (Қазақстан Респуб­ли­ка­сы­ның Мәдениет және ақпарат минис­тр­лігі 2012 жылғы 22 қарашада берген).

Арамызда, талай сыр қалып еді, Кім қанша сағынады, езіледі, Шаруам жоқ, басқасына бас қатырып, Домалақтың сыңары әлі іздейді!

Биыл 120 курсант «Спасск» оқу-жаттығу орталығын­­дағы арнайы курсты тәмамдады.

Нәби БАЙТЕК. АЛМАТЫ қаласы.

Білім ошақтарында Елімізде отбасы мәселесіне, оның құндылықтарына ерекше көңіл бөлініп келеді. Соған орай, Президентіміздің Жарлығымен жыл сайын аталып өтілетін Отбасы күні белгіленді.

жан-жақты мағлұмат қамтылған. Ең ба­ стысы, аталған ғалымдардың өмірдерегі ғана емес, олардың ғылымға сіңірген еңбегі мен ашқан жаңалықтарының өндірістегі өрісі жайлы тиянақты баянда­ лады. Қарағанды – қазақ өндірісінің қара­ шаңырағы. Өндіріс өркендеген жерде ғы­лым кенжелемейді. Ендеше, біздің Қа­ рағанды – отандық ғылымның да алтын ордасы. Әсіресе, химия-металлургия бағытындағы үлкен ғылыми мектептің негізі Қарағандыда қаланған. Қазығын Қаныш қаққан ұлы мектеп металлургия, көмір өнеркәсібінің көсегесін көгертіп қана қойған жоқ, Қарқаралы жусаны­ нан алынған «Арглабин» препаратымен Қарағандының даңқын әлемге әйгіледі. Қарағанды ғылымы – қуатты. Жинақтың түпкі идеясы осыны емеурін етеді. Емеурін етіп қана қоймай, нақтылайды, дәлелдейді. Осы тұрғыдан алғанда, Сүйіндік ағаның жүйелеуімен жүкті болып, құрас­ тыруымен құрсақ жарған бұл жинақты ғылым туралы жазылған ғылыми ең­ бек деп бағалар едім. Сөз жоқ, құрас­ тырушының еңбекқорлығы мен ізденісінің жемісі. Академиялық сипатымен де, эн­ циклопедиялық мазмұнымен де, көр­ кем­дік деңгейімен де дараланып тұрған құнды еңбек. ...Бұл кітап – бүгін ғана жаңа. Ертеңақ қолдан-қолға өтіп, ескіреді. Оқырманы көп болады, өйткені. Дерегін де, керегін де табады іздеген жан. Бұрын Қарағанды ғалымдары мен Арқа ғылымы тура­ лы қажетімізді табу үшін кітапханаға түнемесек те, түстеніп, том-том кітап ақтаратын едік. Енді Сүйкең құрастырған сүбелі еңбектің сүбесінен кертіп отыратын болдық. Бұл – орасан олжа!

Балалар санасында отбасының және отбасы- құндылықтары түсінігін қа­лып­ тастыру мақсатында өткізілген шара өте тартымды болып, оқушылар бірбірімен тығыз байланысты егіз ұғым ту­ралы көптеген жайға қанықты. Егер Отанымыздың кішкентай бір бөлшегі бо­ лып табылатын отбасы болмаса, оның құндылығының да мәні болмас еді. Ол адамдардың бір-бірімен қарым-қа­ тынасы, бір-біріне деген көзқарасы мен сүйіспеншілігі. Сондықтан да «Отан – отба­

сынан басталады» деп тегін айтылмаған. Отбасы және отбасының құнды­лық­ тарына арналған шарада арнайы конкурс өткізілетін болғандықтан, оған әрбір сы­ нып буклеттер мен плакаттар және басқа да жұмыстар дайындап әкеліпті. Олардың таңдаулылары арнайы көрмелерде ма­ дақталды. С.АҚБАЕВ. ҚАРАҒАНДЫ қаласы.

Түлектер арасында 10 курсант оқу­­ды үздік бағаға бітірді. Олардың ара­сында егіздер Рахымбай мен Зыр­ қымбай Қалиасқаровтар да үздік куәлікке ие болды. Жастайынан әскери қызметті армандаған екі жігіт оқуда озат көріне білді. Жалпы, оқу бағдарламасы 3 айға есептелген. Алғашқы айда курсант­ тар әскери қызметтің негізін үй­ре­ ніп, ант қабылдайды. Кейінгі екі айда практикалық шеберлігін шың­дап, теориялық дәрістерде білімін же­тіл­ діреді. Бір айтары, оқу орталығын бі­

тірген соң бір жылға ҚР Қарулы Күш­ терінің әскери бөлімдеріне маман ре­тінде келісім-шартпен жіберіледі. Биылғы жылғы алғашқы түлектерді шығарып салу салтанатына «Астана» өңірлік қолбасшылығы әскерлерінің қолбасшысы, полковник Қайдар Қара­ құлов қатысты. Түлектерге құттықтау сөзін жеткізіп, куәліктер табыс етті. Сондай-ақ, шараға арнайы шақырылған Ауғанстан соғысы ардагерлері де жылы лебіздерін білдірді. Салтанат соңы концерттік бағдарламаға ұласты. Думан ҚҰРМАНҒАЛИЕВ.

Газет сейсенбі, бейсенбі, сенбі күндері шығады Мекен-жайымыз: 100009, Қарағанды қ., Әлімхан Ермеков көшесі, №33 үй.

Біздің сайт: www.ortalyq.kz Редакция 3 компьютерлік бет­­тен асатын көлемдегі қолжаз­баларды қа­ра­майды. Жарияланған мақала ав­­тор­ларының пікірлері ре­­­­дакция көзқарасын біл­дір­мейді. Жарнамалар мен хабар­лан­дырулардың маз­­ мұнына жарнама беруші жауап береді. Газетте жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Суреттер интернеттен, редакция архивінен алынды. – материалдың жа­риялану ақысы төленген. Қолжазба мен фотосуреттер қай­тарыл­майды. «АТФ банк» АҚ ҚФ Есеп-шот: KZ50826M0KZTD2003131, БИК ALMNKZKA БИН 000940001367

Таралымы 18 100 дана №26 тапсырыс. Индекс 65484 Офсеттік басылым. Көлемі 4 баспа табақ.

Электрондық пошта: ortalyk.kz@gmail.com ortalyk.kaz@mail.ru

ҚҰМЫРСҚА ҚАЛАЙ ҰЙЫҚТАЙДЫ? Сауалына жауабы

Аю бір жағына қисайып жатып ұйықтайды. Жарқанат аяғына ілініп ұйықтайды. Жылан оратылып ұйықтайды. Жылқы тұрып ұйықтайды. Ит басын аяғына салып ұйықтайды.

Керік тұрған бойы ұйықтайды. Қасқыр төрт аяғын қосып ұйықтайды. Сиыр бір жағына жантайып ұйықтайды. Түйе шөгіп ұйықтайды. Құмырсқа қалай ұйықтайды?

Өткен жолғы сауалымыздың жауабы: Алан – барыстың күшігі. Безек – күзеннің күшігі. Жаутаң – түлкінің күшігі.

Қонжық – аюдың күшігі. Сарымақ – жолбарыстың күшігі. Шөнжік – арыстанның күшігі. Інсін – сілеусіннің күшігі.

Жарнама бөлімі: ortalyk.reklama@mail.ru Бағасы келісім бойынша «Типография Арко» ЖШС баспаханасында басылды. Қарағанды қ., Сәтбаев к., 15. Газеттің компьютерлік орталығында теріліп, беттелген. Кезекші редактор

Сауал сырына үңілген Төрехан МАЙБАС.

Жәнібек ӘЛИМАН КОРРЕКТОРЛАР 1,4,5,8 – О.ТӨЛЕУБЕКОВА 2,3,6,7 – Ж.АХМЕТОВА

4 03 1  

Advertisement