Page 1

Қаздауысты Қазыбек: Сөздің атасы – бірлік, анасы – шындық

Газет 2007 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығымен марапатталды.

1931 жылдың 4 қазанынан бастап шығады

♦ Қарағанды облыстық қоғамдық-саяси газеті

www.ortalyq.kz

Шақпақ мыс табыс көзі

♦ СЕЙСЕНБІ, 25 СӘУІР, 2017 жыл №45 (22 352) ♦

Газет 1981 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталған.

Нұрдос КӘРІМ, «Орталық Қазақстан» Алла тағаланың бізге берген шексіз нығметтерінің бірі – ағаш. Содан болар, «атадан мал қалғанша, тал қалсын» дейді дана халқымыз. Жұрттың есінде шығар, 2013 жылы Қарағандыдағы Гагарин алаңындағы ескерткіш маңына қазақтың маңдайына басқан Батыры Тоқтар ӘУБӘКІРОВ бала қарағай отырғызған. Білгендей айтқан болар, жас көшетті «қарап жүріңдер» деп жанында болған азаматтарға аманаттаған екен. Бүгінде көктемде көктеп, жаздай жайқалып тұрған ағаштардың арасынан Батыр отырғызған қарағайды әзер таптық. Өйткені, Тоқтар ағамыз еккен ағашта белгі жоқ.

Оралбек ЖҮНІСҰЛЫ, «Орталық Қазақстан» Өндіріс – өмір өзегі. Мына қымқуыт тіршілікте өндірісі өрге өрлеген мемлекеттің айдарынан жел есіп, сыртқы нарықтық қарым-қатынастарға кеңінен жол ашылды. Демек, өндіріс экономиканың бірден-бір қайнар көзі болып табылады. Балқаштықтар шақпақтал­ ған сары алтындай сары мысымен мақтанады, сол арқылы мәртебесі биіктей түседі. Өйткені, шақпақ мыс шет елге экспортталады, табыс көзі. Міне, осы Балқаштың қара мысынан ең алғаш рет шақпақталған мыс (катод мысы) алынғанына тұп-тура 65 жыл толады екен. Шақпақ мыс электролиздеу ар­қылы жүзеге асырылып, өндіріледі. Демек, мысты элек­ тро­лиздеу цехы ұжымының ме­ рейтойы. Не нәрсеге уақыт өлше­ мімен қараймыз. Катод мысы­ ның даңқы алысқа кетіп, шет елдік зор сұранысқа ие бол­ ғалы қашан. Міне, 65 жыл ішінде 12 млн. тоннадан аса шақпақталған мыс шығары­ лып, қыруар табыс әкелген. Қаншама буын өкілдері маңдай терін төкті. Бүгінде аға ұрпақ соқпағын жалғастырып келе жатқан өз ісінің шеберлері жетерлік. Мәселен, су ерітіндісінің электролиздеушісі Рысбала Тор­шинова, электролиз учас­ кесінің электролиздеушісі Се­ рік Айғалиев, дайын өнімдер учаскесінің түсті металдар өнім­дерінің бақылаушысы Айгүл Қыдуақасова сияқты жігерлі, өз ісінің шеберлері еңбек өнім­ділігін арттыра түсуде. Бүгінде цех ұжымы өзде­ рінің мерейтойы қарсаңында еңбек вахтасына тұрып, мыс экспорттау көлемін ұлғайтуға күш-жігерін жұмсауда.

Сенбілік кезінде сол ағашты суарамын деп барып, шыр көбелек айналып таба алмадым. Ағашты еккен жылы бас редакторымыз Мағауия Сембаев ағамыз, облыс әкімінің сол кездегі аппарат басшысы, қазіргі Теміртау қаласының әкімі Ғалым Әшімов Батырдың жанында болыпты. Абырой болғанда, еккен ағашты басшымыз тауып

Сағыныш ӘБІЛОВА, «Орталық Қазақстан» Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласын талдау мақсатында аудан активі өтті. Аудан әкімі Х.МАҚСҰТОВ төрағалық еткен жиынға аудандық мәслихаттың депутаттары, мекеме, кәсіпорын басшылары, ауылдық округ әкімдері мен жастар қатысты.

көрсетті. Қарағай кісі бойынан асып бүр жарып тұр. Бізді қынжылтқаны – әлгі ағаштың басында белгі жоқ. Қонақтарымыз түгілі, қарағандылықтардың өзі бұл бала қарағай-

ды кім отырғызғанын білмейді. Жезқазғанда жақсы дәстүр бар. Қалаға бара қалсаң «Ғарышкерлер» аллеясында ғарышкерлер отыр­ғызған қарағайларды көресің.

Ел жастары – ерлік сабағында слав Мазитов жастарға ізгі тілектерін білдіріп, ерліктің ерен үлгісі һақында сыр шертті. Ерлік сабағына қатысуға ниет білдірген 7 аула клубы мүшелерінің саны 40-тан астам Жуырда «Шахтер» стадионы мен №52859 адамды құрады. Шара барысында жастар әскери бөлімі қорғаныс-бұқаралық және әске- әскери дайындық кезінде үздік көрсеткіштерге ри-патриоттық жұмыс айлығы шеңберінде, ҚР қол жеткізген сарбаздармен кездесіп, шәкіртҚарулы Күштерінің 25 жылдығына орай, При- тері мен әскери қызметшілер арасында әскешахтинсктегі балалар мен жасөспірімдер клуб- ри-қолданбалы спорт түрлерінен жарыс өткізді. тарының шәкірттеріне арнап, «Еркін елдің ұла- Жарыс қорытындысы бойынша 1 орынды – «Қуаныш», 2 орынды – «Туған жер», 3 орыннымыз» атты ерлік сабағын өткізді. Айтулы шараның ашылу салтанатында ды – «Луч» командалары иемденіп, жеңімпаз әскери бөлімнің командирі Арлен Бүркітбай командалар грамота, диплом және кубокпен мен «Шахтер» стадионының директоры Вяче- марапатталды.

Рауан ҚАБИДОЛДИН, «Орталық Қазақстан»

БАЛҚАШ қаласы.

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Ғылым саласында жүрген жас қазақстандықтардың энергияны үнемдеуде, геотехнологияда «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесіне қатысу мүмкіндіктері қаншалықты? Сауал төңірегінде ұйымдастырылған конференцияда студенттер өзара ой бөлісті.

ҚарМТУ суденттерімен қатар, жиын­ға Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ, Қаныш Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты, С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті, Тараз мемлекеттік университеті, ҚазИГЗУ-дің студенттері және магистранттары қа­тысты. Жастар «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесінің мүмкіндіктері, ТМД және ҚР елдеріндегі жастар саясаты және еліміздегі саяси ахуал және құрылыс технологиясының дамуы жөніндегі жобаларын, ұсыныстарын ортаға салды. Он бес секцияда энергия үнемдеу, геотехнология және гуманитарлық бағыттар бойынша ойларын жеткізді.

Жезқазғанға табаны тиген ғарышкерлердің еккен ағашына белгі қойылып, есімі тайға таңба басқандай жазылып қойылған. Үлгі алуға әбден болады. Қала әкімдігінің

Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, «Орталық Қазақстан»

құлағына алтын сырға. Қарағанды қаласындағы Гагарин алаңына Тоқтар көкеміз отырғызған ағаштың ешқандай белгісіз тұрғандығы жаныңды жүдетеді.

БАҒДАРЛАМАҒА ҚОЛДАУ КӨРСЕТТІ

Үш шақырымды еркін еңсерген жеңіл атлетМемлекеттік «Серпін» әлеуметтік бағдар- тердің жасы ең кішісі Ілияс Диханбай мен жасы ламасының бастау алуына 3 жыл толуын үлкені Медет Әбдікамал. Ө.Байқоңыров атынжезқазғандықтар үш шақырымдық қашықтыққа дағы Жезқазған университеті, қаладағы индужүгіріп атап өтті. Қалалық деңгейдегі іс-шара- стриалдық-гуманитарлық колледж бен бизнес ны жастар ресурстық орталығының қолдауы және көлік колледжінің студенттері, сондай-ақ, негізінде бизнес және көлік колледжі ұйымда- №13, №21 орта мектептердің оқушылары да марапаттан тысқары қалған жоқ. стырды. Мерекелік бағдарлама сонымен қатар, «Мен «Серпінді» қолдаймын!» бұқаралық флеш-моб акциясы аясындағы маңызды спорт- арқан тартыс, кір тасын көтеру, қол күресі секілтық шараның бастамашысы һәм бас демеушісі ді спорт түрлерінен өткізілген сайыстарды да – ҚХА мүшесі, қалалық мәслихат депутаты, та- қамтыды. ЖЕЗҚАЗҒАН қаласы. нымал білім меценаты Бекзат Алтынбеков.

Әсіресе, «Болашақта біз қандай үйде тұруымыз мүмкін?» тақырыбы жастардың қызығушылығын туғызды. Жас зерттеушілер болашақта салынатын үй құрылысының экологиялық таза, әрі тез құрылып, жылдам сөгілетін құрылыс материалдарынан жасау мүмкіндіктерін алға тартты. Экономикалық тиімділігі де назардан тыс қалмады. Бұл ретте, үй ішін безендіруде қолданатын материалдардың құнын төмендету жолдарын ұсынды. «Ақылды үй» жүйесін енгізудің тиімді бағыттарды атап, автоматтандырылған тұрғын жайлардың электр жарығын үнемдеудегі артықшылықтары жайлы баяндады. Сондай-ақ, жас ғалымдар «ЭКСПО-мен» тікелей байланысты еліміздегі жылу электр станцияларында қолданылып жүрген қондырғыларды жаңғырту, жел энергетикасын географиялық, метео­ро­ло­гиялық және техникалық тұрғыдан дұрыс пайда-

лану жағына көңіл бөлді. Студенттік конференцияда жо­балардың басым көпшілігі ғылыми үлгі ретінде ұсынылғанымен, жастардың айтары бар әрі зерттегені көп екені жобаларынан көрінді. Дегенмен, бірқатар жас зерттеушілердің өз жұмыстарын дипломға дейін толықтырып, тәжірибе кезінде өндірістік жағдайда зерттеп көруге бел буғаны қуантты. Бастысы, студенттердің ғылыми-зерттеу жұмысына деген ынтасы басым. Сондай-ақ, олар таяуда өтетін «ЭКСПО–2017» көрмесіне ұсынылған жобалардың үлгілерін көруге асық екенін айтты. «Идеядан – шығармашылық туындайды, ал шығармашылық – ізденіске алып келеді, ал ізденіс пен еңбек шынайы зерттеу – жұмыстың көрінісі», – дейді олар. Осы мақсатта ҚарМТУ ұжымы конференциялық жинаққа бес жүзден астам жастың ғылыми еңбегін басып шығармақ.

Алдымен, аудан басшысы халықтың көңілінен шығып, зор қолдауға ие болған мақалаға кеңінен тоқталып өтті. «Елбасы өз мақаласында біздің еліміз мықты, әрі жауапкершілігі жоғары, біртұтас ұлт болу үшін қалай қадам басатынымыз және бұқаралық сананы қалай өзгерту керектігін ортаға салып отыр. Сондай-ақ, Елбасы ұлттық кемелденудің нақты жолдарын көрсетіп, осы уақытқа дейін ұсынылған идеялар мен бастамаларды жүзеге асырудың қазақстандық жолын көрсетіп берді» дей келе, бұл бәсекеге қабілеттілік, прагматизм, ұлттық бірегейлік, білімнің салтанат құруы, революциялық емес эволюциялық даму және сананың ашықтығы екендігін жеткізді. Көптен халықтың көкейінде жүрген түйіткілді мәселелерді орамды ой, жүйелі пікір, саналы сарапқа салып, салиқалы толғау жасаған Елбасының бұл мақаласы қазақ халқының таным-талғамына, ерекше пейілі мен зейініне айтып жеткізгісіз әсер қалдырды. Әсіресе, туған елге ұласатын «Туған жер» Бағдарламасын қолға алу ұсынысы қазақы қалпы бұзылмаған алтын бесік ауылды мекендеген елді бір серпілтіп, көңілдеріне зор үміт отын жақты. Міне, осындай зерделі ойдан түйген пікірін ортаға салған Қарқаралы мәдени-сауық орталығының директоры М.Омарбеков Елбасының салиқалы саясатын қашанда жүзеге асыру зор жауапкершілік екендігін сөз етті. Бұл жолғы үндеу тереңнен тамыр тартқан айшықты тарихымызды қайта жаңғыртудың бірден-бір кепілі екендігін, үш ғасырға жуық Қарқаралы өңіріндегі тарихи ескерткіштерді қорғау, өскелең ұрпаққа мән-мағынасын түсіндіру, ел болып қалыптасуымызда ойып тұрып орын алатын айтулы оқиғаларды жаңғыртып, кеңінен дәріптеу қажет екендігін баса айтты. Сонымен қатар, рухани жаңғыру процесіне өз үлесімізді қосамыз деген Қарағайлы кентіндегі №16 орта мектеп директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Б.Түсіпбеков пен жастар ресурстық орталығының маманы, аудандық мәслихат депутаты Қ.Дүйсембаев алдағы уақытта мемлекет басшысының қойып отырған міндеттерін, ұсыныстарын бірлесе орындап, еліміздің болашағы үшін аянбай еңбек етуді мақсат ететіндіктерін жеткізді. ҚАРҚАРАЛЫ ауданы.

Баспасөз – 2017

Қалалар бойынша Мекемелер мен кәсіпорындар үшін 6 айға – 4942, 50 тг. Жеке адамдар үшін 6 айға – 2752, 50 тг. Ұлы Отан соғысына қатысушылар мен оларға теңестірілгендер үшін 6 айға – 2452,50 тг.

«Қазпочта» АҚ Индексі: 65484

газетіне екінші жарты жылдыққа жазылу басталды

Ауылдар бойынша Мекемелер мен кәсіпорындар үшін 6 айға – 5085, 00 тг. Жеке адамдар үшін 6 айға – 2865, 00 тг. Ұлы Отан соғысына қатысушылар мен оларға теңестірілгендер үшін 6 айға – 2625,00 тг.

Газет редакциясында басылымға баспа құны (жеткізіп берусіз) бойынша баламалы түрде жазылу жүргізіледі. Анықтама телефоны: 43-57-78


2

Сейсенбі, 25 сәуір, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Кеше Кеше қарағай бүршік жарыпты. Қарағандыдағы орталық саябақта... Бірден суретке түсіріп алдым. Редакторымыз Мәкең – Мағауия Сембайдың үнемі айтатыны бар. Журналист тәулігіне 24 сағат жұмыс істеуі керек! Саябақтағы бірнеше талды бақылап көрдім. Қарағай, қайың, шырша, шынар... Ботаник емеспін ғой. Танығаным – ағаштың осы түрлері ғана. Шыршалар, әрине, жап-жасыл. Қайың мен шынар әзірге бүршік жармаған сияқты. Үйге асықтым. Көргенімді қағазға түсіріп, тасқа басу үшін... Негізі, әлемде 4 триллион түп ағаш бар көрінеді. Ғалымдардың зерттеуі бойынша. Ресейде – 642 млрд., Канада мен Бразилияда – 318 млрд., АҚШ-та – 228 млрд., Қытайда – 140 млрд. түп ағаш. Өкінішке орай, Қазақстанды бұл тізімдегі көшбасшылардың қатарынан байқай алмадық. Алысқа ат шалдырмай-ақ қоялық. Біздің аулада қанша түп ағаш бар? Бірден есік алдына шықтым. Санадым. Айналдырған

Қуаныш АМАНҚҰЛОВ, «Орталық Қазақстан»

Дәстүрге сай, жуырда облыс бойынша көктемгі екі айлық жарияланды. Ауланы абаттандырып, көшені көгалдандыру – кімнің де болсын басты міндеті. Сонымен...

Өткен сенбіде Сәл жаңбыр себелегенімен, күннің көзін бұлт торлай алмаған. Облыс орталығындағы Жеңіс сая­ бағындамыз. Мақсат – бір кісідей жұмылып, тал көшеттерін отырғы­ зу. Іс-шараға қатысушылар қата­ рында аймақ басшысы Ерлан ҚО­ ШАНОВ бастаған жергілікті билік өкілдері, Қазақстан халқы Ассамб­ леясының мүшелері, қоғамдық бір­ лестіктер мен Ардагерлер ұйым­ дарының өкілдері, жас буын мен бұқаралық ақпарат құралдары бар. Саябақтың іші мұнтаздай таза. Қаулап өскен шыршалар көздің жауын алады. Осы сәтте Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың

«Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» тақырыбындағы мақаласы ойымызға орала берген. Ұлт Көшбасшысының, әсіресе, мына бір қанатты сөзі жан семіртеді – «Туған жерге деген сүйіспеншілік Туған елге – Қазақстанға деген патриоттық сезімге ұласады». Реті келгенде, арамыздағы көнекөздердің сөзіне құлақ түрдік. Қаланың қарт тұрғындары халқымыздың «Бір тал кессең, он тал ек» деген нақылын алға тартады. Иә, тал егіп, көшет отырғызу – игілікті іс. Сенбіде сәті түскен осынау дәстүрді облыс басшысы Ерлан Жақанұлы бастап берді. Қолына күрек алып, көпшілікпен бірге көгалдандыру жұмысына кірісіп кетті.

Елдің де көңіл-күйі көтеріңкі. Жарасымды қалыпта жақсы істің басы қайырылғаны қандай ғажап?! Саябақтың алаңы бір сәтте-ақ сексен түп ағашпен толығып жатыр. Ырымшыл елдің баласымыз ғой. Біз де екі түп шыршаны «Орталықтың» атынан егіп, редакцияны бетке алып бара жатырмыз...

жиырма шақты тал екен. Көмір қышқыл газын бойына жинап, оттегін бөлетін осылар емес пе? Ал, ауаны ластаушы басты фактордың бірі – автокөліктер ғой. Ерінбей, темір тұлпарларды да түгендеп шықтым. Бір ғана біздің үйдің ауласында 80 темір тұлпар тізгіндеулі тұр. Математикаңызды қоса беріңіз... Суретті түсірген Д.КУЗМИЧЕВ.

Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, «Орталық Қазақстан» Жаңаарқа ауданының орталығындағы Бименде Амалбековтің есімін иеленген орта мектепте математика пәнінен 9-11 сынып оқушылары арасындағы Б.Амалбеков атындағы дәстүрлі аудандық олимпиада өткізілді. Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың математика және ақпараттық технологиялар кафедрасы мен аудандық білім бөлімі ұйымдастырған білімділер сынағына аудан аумағындағы 22 мектептен 70-тен аса оқушы қатысты. Олимпиаданың ашылу салтанатында аудандық білім бөлімінің басшысы Тілеш Әштаев, Қазақ радиосының ардагер-дикторы, «Құрмет» орденінің иегері Сауық Жақанова және өмірі өнегемен өрнектелген ұстаздың шәкірттерінің атынан бұрынғы партия-кеңес қызметкері, тыл ардагері Балтабай Малдыбаев құттықтау сөз сөйледі. Бименде Амалбековтің рухына құрмет көрсетушілер қатарында сондай-ақ, Қарағандыдан тыл ардагері, ардагер ұстаз Ошақбай Суханберлин, аудандағы ардагерлер қауымының өкілдері, Б.Амалбековтің Астана, Қарағанды, Жезқазған қалаларында тұратын Иген Амалбеков бастаған ұрпақтары болды. Сөз орайы келгенде ұлағатты ұстаздың ұрпақтары аталған іс-шараның талап деңгейінде ұйымдастырылуына дәнекерлік етіп, қаржылай шығынын толық көтергенін атап өту ләзім. Сындарлы сынға құрамында ҚарМУ-дың математика факультетінің оқытушылары Райхан Мұратханұлы, Нариман Тоқмағанбетов, Қият Кутимов және аудандық білім бөлімінің математик мамандары бар құзырлы қазылар алқасы басшылық жасады. Олимпиада қорытындысында 9 сынып оқушылары арасынан О.Жұмабеков атындағы

орта мектептің үкілі үміті Нәзира Сәрсенбекова озық шықты. 10 сыныптағылардан Ақтүбек орта мектебінің оқушысы Толғанай Жүніс жеңімпаз атанса, биылғы оқу жылында мектепті тәмамдайтын оқушылардың ортасынан Б.Амалбеков атындағы орта мектептің білімпазы Алмабек Қайыркенов дараланды. Жеңімпаздар мен жүлдегерлердің жалпы саны 18 оқушыны құрады. Оларға мектеп директорының міндетін атқарушы Айман Мияшева, ҚарМУ-дың аға оқытушысы Райхан Мұратханұлы, ардагерлер өкілдері және Б.Амал­бек­овтің ұрпақтары арнайы дипломдар және бағалы сыйлық – смартфондарды салтанатты жағдайда табыс етті. Іс-шара қонақтары оқу ошағының материалдық-техникалық базасы, мектеп мұражайы, кітапханасы, мұғалімдер мен оқушылардың шығармашылық жұмыстары және мектептің қол жеткізген өзге де жетістіктерімен жете танысты. Меймандар, сонымен қатар, мектеп өнерпаздары әзірлеген концерттік бағдарламаны да қызыға тамашалады. Қорытынды жиында жұртшылық назарына «Поэзия әлемі» тақырыбындағы көрсетілім мен музыкалық шоу бағдарлама ұсынылды. ЖАҢААРҚА ауданы.

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Робот жасаудың флагманы атанған Қарағандыда дәстүрлі «Roboland – 2017» фестивалі өтті. Бұл фестиваль – оқушылардың техникалық салаға қызығушылығын арттырып, зияткерлік білімін шыңдауға мүмкіндік береді. Қазақстанның жас өнертапқыштарының фестиваліне Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі Ерлан САҒАДИЕВ қатысты. Атап өткен жөн, Қарағанды облысы – мектептерге робототехниканы енгізуде республика көлемінде көшбасшы.Үш жыл бұрын облыста робототехника бойынша 17 зертхана болса, қазіргі таңда олардың саны – 90-ға жуық. Оған қоса, биыл облыс мектептері 250 зертханамен, 3Д принтерлермен, жаңа бағдарлама әзірлемелермен, «Лего» және «Ардуино» роботтар сериясымен жабдықталды. Әрине, бұл оқушылардың ғылым мен инженерлік іске деген қызығушылықтарын арттыруға серпіліс берді. Нәтижесінде, облыстың командасы робототехникадан Томск қаласында өткен жарыста бас жүлде мен бірінші орын, ал, республикалық «КazRobotiсs» олимпиадасында бірінші орын алды. Елімізде білім берудің стратегиялы бағыттарының бірі – бірыңғай ақпараттық басқару жүйесін енгізуде екенін, сондай-ақ, облыс осы үрдістің флагманы болып табылатынын атап өткен министр Қазақстанның жас зерттеушілеріне сәттілік тілеп, халықаралық фестивальді ашты. Облыстық білім басқармасының басшысы Асхат Аймағамбетов қонақтарды фестивальдің өту ретімен таныстырып, әрбір робот құрастырушы жас зерттеушілердің жобасына жеке тоқталды. Валерий ЛЕБЕДЕВ, «Kaz­ didac» қауымдастығының бас­ қарма төрағасы, фестивальді ұйымдастырушы: – Биылғы фестивальге 24 аталым бойынша жалпы білім беретін мектептерден, жалпы, шетелдіктерден 392 команда, 800-ге жуық оқушы келді. Соны-

мен қатар, ғылымға ден қойған оқушылар үшін семинар, шеберліксыныптары, таныстырылымдар, робототехника өнімдерінің көрмесі ұйымдастырылды. Қазылар алқасы құрамында Гонконг университетінің «Білім берудегі ақпараттық технологиялар» басқарма директоры Даниел Черчилль (Қытай), Информатика және басқару жүйесі кафедрасының доценті, «RoboEd» ЖШС өкілі Сергей Чепинский (Санкт-Петербург), Санкт-Петербург ақпараттық технология, механика және оптика бағытындағы мемлекеттік университетінің оқытушысы, халықаралық дәрежедегі қазы Александр Капитонов болды. Сондай-ақ, СанктПетербург ақпараттық технология, механика және оптика бағытындағы мемлекеттік университетінің оқытушысы, робототехника курсы авторы Дмитрий Добриборщ және аталған университет оқытушысы Кирилл Артемов, «КазРоботикс» Қазақстандық білім беретін және спорттық роботты техника федерациясы» РҚҚ президенті Айжан Жакеева сайысқа төрелік етті. Фестивальге қатысушы №1 Білім-инновация лицейінің 9-сынып оқушысы Әлихан Әбдікеш – 500 және 300 метр биіктікке ұшатын арнайы құрылғыны таныстырды. Құрылғы қыздыру арқылы іске қосылып, өздігінен ұшып, жерде орын алған оқиғалар, өткен шараларды тікелей эфирге түсіреді. «Лицейде фильмдерді, өткен іс-шараларды түсіреміз. Арнайы бағдарламасы да бар. Ол ұшу арқылы түсіре береді, сіз камерадан тікелей бақылап отырасыз. Ұшқан кезде спорт

Рауан ҚАБИДОЛДИН, «Орталық Қазақстан» Өткен сенбіде облыс әкімі Ерлан ҚОШАНОВТЫҢ тапсырмасымен Қарағанды қаласының Оңтүстік-Шығыс шағын ауданындағы Республика даңғылы мен Мұқанов көшесінің қиылысында Жамбыл облысы мен Қырғызстаннан көш түзеген «Жасыл керуен – 2017» жәрмеңкесі қанат жайды.

Аймақ тынысына атүсті қарамайтын облыс басшысы Ерлан Қошанов бұған дейін өңіріміздегі азық-түлік бағасының қымбаттығын сынға алған еді. Тұрғындарымыз тұтынатын азықтүліктің алдыңғы қатарында ет, сүт, жұмыртқа өнімдері мен көк­өніс бары белгілі. Қазіргі күні сауда орындарында картоптың құны 150 теңгеден жоғары болмаса, кем емес. Еттің бағасы да елжірете қоймайды. Жұртшылық жағдайын жіті бақылауда ұстаған

өңірдің жаңа басшысы «Жасыл керуеннің» жәрмеңке ұйымдастыруына ұйытқы болыпты. – Облыс басшысының тапсырмасымен биылғы жылы «Жасыл керуен – 2017» алғаш рет Қарағандыға ат басын тіреді. Мұнда барлығы 60 тонна көкөніс жеткізілді. Соның ішінде, картоп – 25 тонна, қырыққабат – 10 тонна, сәбіз – 15 тонна, пияз – 5 тонна және қызылша – 5 тонна. Бұл өнімдердің барлығы қазір жәрмеңкеде ұсыныл-

ған. Өтпегені әлеуметтік павильондар мен супермаркеттерге жіберіледі. Халық сұранысына сай, мұндай жәрмеңке кемінде екі ай көлемінде апта сайын өткізілетін болады. Бұл уақытта еліміздің оңтүстік өңірлеріндегі көкөністер пісіп үлгеріп, баға онсыз да төмендейді. Ал, ет, сүт, жұмыртқа өнімдері – осы облыстың тауарлары. Оның барлығы – облысымыздағы ірі шаруа қожалықтарының өнімі, – деді облыстың ауыл шаруашылығы бас-

қармасының басшысы Юржан Бекқожин. Жәрмеңкеде өнімін ұсынған кәсіпкерлерге көрсетілетін ендігі қамқорлық – сату орындарының тегін болуы. Мұнымен қоса, оңтүстік өңірден келген керуенді бастап жүретін арнайы адамдар да бар екен. Яғни, кәсіпкерлер кеден бекеттерінде кедергі көрмейді деген сөз. – Бұл жәрмеңке Қазақстан аймақтары арасындағы аймақаралық кооперация мен Қырғызстанның оңтүстік өңірлерімен Еуразиялық Экономикалық Қауымдастық шеңберіндегі әріптестік негізінде жүзеге асып отыр. Сондықтан, мұндағы азық-түлік құны нарық бағасынан 10-15%-ға төмен.

режимі арқылы биіктікке жылдам көтеріледі. Жел соқса да орнынан қозғалмайды, аспанда өздігінен тұрады.Түсіру камерасы – 12 Мп», – дейді. Халықаралық фестивальге №1 Білім-инновация лицейінің оқушылары секілді қазақстандықтармен қатар Ресей елінің командалары да (Челябы, Самара облысы) өз жобаларын ұсынды. Пікірталас алаңында ұстаздар робототехника курсын білім жүйесіне енгізу сұрақтарын талқылады. Сайысқа облыс атынан қатысқан 179 команда 56 жүлделі орынды иеленіп, бірінші орынға шықты. Екінші орындарға Астана (27 команда – 59 адам), Ақмола (22команда – 48 адам), Батыс Қазақстан (4 команда – 9 адам) облысынан келген командалар ие болды. Маңғыстау облысының командалары үшінші орынға (17 команда – 79 адам) тұрақтады. Челябы облысынан келген жеті команда жүлделі екі орынды қанжығаға байлады. Жүздеген жалпы білім беретін мектеп, қосымша білім беру ұйымдары, колледждер, мамандандырылған мектеп-лицейлері, Назарбаев зияткерлік мектебі, сонымен бірге, жекеменшік робототехникалық клуб оқушылары фестивальден табылды. Бұл фестивальдің жалпы отандық және аймақтық робототехника бойынша білім беруді дамытудың барометрі болғанын атап өткен жөн.Техникалық шығармашылыққа, робот құрастыруға қызығушылық танытатын қала қонақтары үшін де мереке болды.

Дегенмен, өнім сапасы да қадағалаусыз қалмайды. Облысымыздан арнайы мамандар жіберіліп, өңірімізге жеткізілетін өнімдер іріктелді. Сапасын жәрмеңкеде ұсынылған тауарлардан-ақ көрулеріңізге болады, – деді облыстың кәсіпкерлік басқармасының басшысы Татьяна Аблаева. Байқағанымыздай, жәрмеңкеде ұсынылған өнімдердің бағасы да көңілге қонымды. Мәселен, картоптың 1 киллограмы – 95 теңге болса, сәбіз – 75 теңге, қызылша – 90 теңге, қырыққабат – 70 теңге, шұжық – 500750 теңге, сүт – 150 теңге, жұмыртқа – 120 теңге, сүзбе – 600 теңге, қаймақ – 1200 теңге, тауық еті – 500 теңге, жылқы еті – 1350 теңге, сиыр еті – 1250 теңге, шортан – 450 теңге, сазан – 600 теңге. – Қаламызға келген алғашқы «Жасыл керуенді» көріп, жәрмеңкеге арнайы келдім. Өз басым, картоп, сәбіз көкөністерін сатып алдым. Өзіме қажеттісін, әрине. Сондағы жұмсағаным – бар болғаны 500 теңге. Ең алдымен, халықтың жағдайын түсініп, осындай бастамаларды қолға алып жатқан облыс басшылығына алғысымды білдіргім келеді. Алдағы күнде де бұл керуеннің көші тоқтамай, апта сайын өткізіліп тұрады деген үміттеміз. Себебі, тұрғындар үшін азық-түлік мәселесі өте маңызды. Күнделікті тұтынатын өнімдердің қалтаңды жұқартпағаны жақсы ғой, – деді қала тұрғыны Қарлығаш Тікенова. Суретті түсірген Л.ГАЛИМОВ.


Сейсенбі, 25 сәуір, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Биылғы жылдың 10 маусымында Елордамыз – Астанада қазіргі Қазақстанның ең маңызды және ауқымды ұлттық жобаларының бірі – «EXPO – 2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесі өз жұмысын бастайды. Айтулы бүкіләлемдік бірегей көрме еліміздің өндірістік қуатын және ғылыми базасын технологиялық жаңғыртуға, экономикамыздың дамуына зор ықпал етеді. «EXPO-ның» негізгі принциптері әлемдік деңгейде белгілі бір саладағы жаңа ғылыми-техникалық жетістіктерді жаппай көрсетуді көздейді. Алайда, Көрменің мақсаты – сауда өнімі мен индустриялық-инновацияларды ұсыну ғана емес, ең алдымен, әлемнің болашағы туралы қазіргі идеялар мен көріністермен, жаһандық өлшенудегі ғылыми және мәдени тәжірибемен алмасу, жалпы мәдениәлеуметтік дамуға үлес қосу. Бұл тұрғыда Қазақстан ұсынған жаңа энергетиканы, жасыл экономиканы және экологиялық қауіпсіз даму жолдарын кеңейтуге байланысты көрменің тақырыбы қазіргі әлем үшін тікелей, терең өзектілікке ие. «Болашақ энергиясы» тақырыбы бүгінгі таңда адамзат алдында тұрған ең күрделі мәселелердің бірі – энергетикалық көздерді дұрыс пайдалану міндетін көрсетеді. Оны шешу көптеген елдер үшін бірінші деңгейлік стратегиялық маңыздылыққа ие. Бұл бірлесіп ұжымдық ойлауды және тиімді экономикалық және технологиялық шешімдерді іздеу қажеттілігін ұсынады. Жоғары ресурспен қамтамасыз етілушілікке және дәстүрлі энергия таратқыштарының көп қорларына қарамастан, Қазақстан ресурстардың жаһандық азаю мәселелерімен бөліседі, оларды пайдаланудың экологиялық тазалығын және тиімділігін жоғарылату, табиғи жүйелерді сақтау және қоршаған ортаның лайықты сапасын қолдау қажеттілігін ұғынады. Біздің ел бұл мәселеде өзінің мықты көзқарасын көрсете білді, кейінгі жылдары бірқатар маңызды құжаттар қабылданды. Сонымен, 2013 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның «жасыл экономикаға» көшу жөніндегі Тұжырымдамасын бекітті. Қазақстан жаңартылатын энергия (IRENA) бойынша Халықаралық агенттігінің жарғысын ратификациялады. «Қазақстан – 2050» Стратегиясында жаһандық энергетикалық қауіпсіздікті жоғарылату аясында баламалы және «жасыл» энергетикалық технологияларға инвестициялардың көлемдерін ұлғайту қажет екені атап өтілді. «EXPO – 2017» Қазақстанға тағы бір мәрте жалпы әлемдік мәселелерді шешуге белсенді қатысуға, жаһандық қауіпсіздікті нығайтуға және халық­ аралық ынтымақтастықты дамытуға бағытталған таразыланған және көреген саясатты жүзеге асыруға қабілетті мемлекет ретінде танылуына мүмкіндік береді. Астанада өткізілетін Көрме аясында еліміз халықаралық қауымдастыққа, ең алдымен, жаһандық энергияны пайдалану мәселелерін, сонымен қатар, біздің жалпы жауапкершілігімізді жалпы білу мен жалпы ұғынуды қалыптастыру үшін ашық пікір-сайыс алаңын ұсынады. Көрменің тәжірибелік міндеті – энергияның баламалы көздерін пайдалану саласындағы ең үздік әзірлемелерге, жаңа энергия үнемдеу және энергия тиімділігін жоғарылатудың жаңа технологияларына назар аудару. Президент Нұрсұлтан Назарбаев өзінің халыққа Жолдауында «Қазақстанның Үшінші жаңғыруын іске асыруды қамтамасыз ету, елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін экономикалық өсудің жаңа моделін құру міндетін» қояды. Маңызды стратегиялық басымдық болып шикізаттық тәуелсіздіктен босатылған инновациялық экономиканы дамыту ұсынылған. «ЭКСПО-ға» қабылдаушы тарап ретінде қатысуымыз ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық әсерді қамтамасыз етуге, экономиканы әрі қарай әртараптандыру және

3

«ЭКСПО – 2017» Халықаралық көрмесіндегі Қазақстанның ұлттық павильонын Энергетика министрлігі әзірлеуде. Павильонның бірінші бөлігінде республикамыздың ландшафты, мәдениеті, тарихы, қазіргі және болашақта қолға алынатын жобалары ұсынылады. «Жасампаз энергия» аймағына Көрме тақырыбына сай, отандық ғалымдардың үздік жобалары және Тоқамақ-термоядролық материалтану реакторының қазақстандық үлгісі енген.

жаңғырту импульсін беруге мүмкіндік беретін ауқымды бастамалардың бірі болып табылады. «ЭКСПО – 2017» Дүниежүзілік көрмесіне дайындық үздік әлемдік тәжірибені зерделеу және енгізуден басталады. Трансфер маңызды мәселесі елімізге жаңартылатын энергияның түрлерін кеңінен таратуды және пайдалануды көтермелеуге қабілетті инновацияларды шешумен қатар, көрмені өткізу, сондай-ақ, өзіндік отандық технологияларды дамытуға екпін беруге үндейді. Қазақстан өзекті экологиялық, экономикалық және әлеуметтік стандарттарға негізделген ғылыми және технологиялық инновацияларды енгізуге қабілетті дамыған және тиімді ғылыми-зерттеушілік және білім беру инфрақұрылымы бар мемлекет ретінде өз орнын белгілеуге ниетті. Мұнда отандық инновациялық нарықты дамытудың маңызды институционалдық құрылымы ретінде маңызды рөлді университет ғылымы атқаруы керек. Бұл бағытта Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде жүйелі жұмыс жүргізілуде. Біздің бірінші орындағы міндеттер – бұл жаһандық деңгейлі зерттеуде отандық ғылымды интеграциялау, жаңа ғылыми-тәжірибелік әзірлемелерді көтермелеу және жаңа өндірістік технологияларды енгізу. ЖОО-да жоғары ресурстық ғылымизерттеу құрылымдық бөлімшелері құрылған және сәтті жұмыс атқаруда, олардың қатарында Экомониторинг және биотехнологиялар паркі, робототехника және интеллектуалды машиналар зертханасы, Нанотехнологиялар институты және Химиялық мәселелер институты бар. Ғалымдардың іздестірулері баламалы энергетиканың перспективалық даму бағыттарына, энергия және ресурс үнемдеу саласындағы жобаларды әзірлеуге, сонымен қатар, жол және тұрғын үй құрылысына, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған технологияларға шоғырланған. Көрмеге әзірлік барысында Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ ғалымдары мен студенттері республика мен өңір

деңгейінде «EXPO – 2017» қорғауында жүргізілетін іс-шараларға белсенді қатысады. Басым бағыттар бойынша міндеттерді шешу үшін академиялық қауымдастықты жұмылдыру мақсатында, университет «Ғылым және инновациялар – Қазақстанның «жасыл экономикасын» дамытудың маңызды факторлары», «Жасыл экономика» идеясы Қазақстанның даму стратегиясының басты басымдықтарының бірі ретінде», «Теориялық және эксперименттік химия» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциялары, «ЭКСПО – 2017: Болашақ технологиясы» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясын өткізді. ҚарМУ Астана қаласындағы «Көрме» көрме орталығында «Атакент-Экспо» халықаралық компаниясы ұйымдастырған «Білім және ғылым-2016» XIV Қазақстандық Халықаралық көрмесіне өз жобаларын лайықты ұсынды. Университеттің жетекші ғалымдары «EXPO – 2107» Халықаралық көрмесіне қатысуға ғылыми жобаларды әзірледі, оның алтауы «Қазақстан» павильонындағы көрмеде жаппай ұсыну үшін іріктелген. Барлық жобалар тікелей тәжірибелік маңыздылыққа ие, Республиканың өзекті әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешуге және жаңғыртуға бағытталған. Университет ғалымдары бүгінгі таңда экономиканың ғылымды қажет ететін салаларының бірі – агроөнеркәсіптік секторында жоғары технологиялық әзірлемелерді құру бойынша жұмыс істейді. Нұрсұлтан Назарбаев атап өткендей, жер бетінде жаңа технологияларды енгізетіндер және үздіксіз өнімділікті жоғарылатып, ең үздік әлемдік стандарттар негізінде жұмыс істейтіндер еңбек етуі керек. Осы мақсатта университетімізде Биотехнология және экомониторинг зерттеу паркі жұмыс істейді, азық-түліктерде генетикалық-модификацияланған нысандардың болуын талдаумен, ауыл шаруашылығы және дәрі-дәрмектік өсімдіктердің өнімділігін

жоғарылату технологияларын жақсартумен, ылғал үнемдеуші технологияларды қолданумен және ауыл шаруашылығы мәдениеттерді өсіру тиімділігін жоғарылатумен байланысты зерттеулер жүргізіледі. ҚарМУ перспективалық жобаларының бірі – «Өсімдіктану және топырақты жақсартуға арналған қанықпаған полиэфирлі қалайылар негізіндегі зияткерлік жоғары үнемді гидрогельдер», химия ғылымдарының докторы, профессор Мейрам Буркеев жетекшілік етті, қазақстандық ғалымдардың 137 әзірлемесі ұсынылған «Онлайн-ЭКСПО 2017» конкурсының жеңімпазы атанды. Қазақстан Республикасының Энергетика министрлігі жанындағы ғылыми-техникалық кеңеспен «Қазақстан» павильонында «Қазақстан Республикасының отандық ғалымдары мен мекемелерінің жобалары» экспозициясына қатысу үшін университетіміздің жобасы ұсынылды. Университетпен ұсынылған тағы бес әзірлеме Қарағанды облысының атынан «Қазақстан» ұлттық павильонының «Қазақстан Жасыл экономика жолында» экспозициясында көрсетілетін болады. Біздің өңірдің экономикасы үшін «Дәннің ылғалдылығын өлшеуге арналған отандық аспаптардың сериялық өндірісін құру жолымен дәнді сақтау, қайта өңдеу және тасымалдау сапасын жоғарылату» жобасы үлкен тәжірибелік маңызға ие (жетекшісі – физика-математика ғылымдарының кандидаты Виктор Юров). Аспап сериялық өндіріске дайын, бірақ өзінің

техникалық сипаттамалары бойынша үздік шетелдік аналогтарына орын бермейтінін, сонымен қатар екі мәрте оның құны төмен екенін атап өту керек. Университетте энергетикалық саланы жаңғыртумен және энергетикалық қуаттылықты күшейтумен байланысты зерттеулерге үлкен назар аударылады. Сарапшылардың пікірінше, еліміздің аумағының 60%-ы жаңартылатын энергия көздерін дамыту үшін нақты мүмкіндіктерге ие. Сондықтан, осы салада перспективалық инновациялық технологияларды әзірлеу және енгізу жаһандық энергетикалық қауіпсіздік құрылымында Қазақстанның тұрақты қалпын сақтау, сонымен қатар ұлттық экономиканы экологияландыру үшін маңызды қадамға айналады. «Энергетика» ғылымының ұлттық басым бағытының шеңберінде Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ көмірсутекті шикізаттан алынған отынның баламалық түрлерін алуға, сутекті энергетиканың отындық элементтерінің тиімділігін жоғарылату бойынша зерттеулерге, көмірді, мұнайды, тас көмір қалайын зерттеуге және басқа өзекті зерттеулерге бағытталған ғылыми ізденістер жүргізіледі. Баламалық және жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды кеңейту бойынша сәтті жоба ретінде «ЭКСПО-да» көпшілікке көрсету үшін физика-математика ғылымдарының докторы Қаппас Құсайыновтың жетекшілігімен құрылған «Желдің аз жылдамдықтарына арналған жел қозғалтқышы» әзірлемесі іріктелінді. Өңірдің климаттық жағдайларын ескеру арқылы университет ғалымдарымен жел қозғалтқышының тәжірибелік үлгісі құрылды, оның алқаптық сынаулары сәтті жүргізілді. Биоотыннан электр қуатын өндіру тиімділігін маңызды түрде ұлғайтуға мүмкіндік беретін жаңа технологиялар осы дәстүрлі көздің энергетикалық маңыздылығын арттыруды, оның коммерциялық расталуын қамтамасыз етті. Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ-дың химия факультетінің ғалымдарымен «Қазақстанның көпжылдық шөптесін өсімдіктерінен автокөлік үшін екінші буын «Биоотыны» ғылыми-тәжірибелік әзірлемесі ұсынылды (жетекшісі – химия ғылымдарының докторы Нұрлан Мерхатұлы), Қазақстан аумағында кеңінен таралған мыңжапырақ және жусанның түрлерінен жаңа буын биоотынының сынақтық үлгісі алынды. «Қалдықтарды басқару» басымдығына сәйкес, «Физика-химиялық

зерттеу әдістері» зертханасының қызметкерлерімен химия ғылымдарының докторы Едіге Мұстафиннің жетекшілігімен «Көмірсутекті және ауыл шаруашылығы қалдықтарынан синтез-газын алуға арналған плазмохимиялық қондырғыны әзірлеу» жобасы ұсынылды. Ол 2016 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Ғылым қоры» АҚ қаржыландырылатын ҒЗЖ коммерциаландыру бойынша конкурсының жеңімпазы болып танылды. Жобаның нәтижелері мұнай-газ, кокстық химиялық, энергетикалық өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларының қалдықтарын жылу және электр энергиясы мен тыңайтқыштарды бір уақытта алумен қайта өңдеу және пайдаға асыру үшін өзекті. «EXPO-2017: Болашақ энергиясы» презентациясы үшін ұсынылған ҚарМУ-дың барлық жобасы Елбасымен белгіленген ел дамуының стратегиялық басым бағыттарымен үндеседі, Қазақстанның технологиялық тұрғыдан серпінді дамуына жәрдемдесуге бағытталған. Көрмеге дайындық, онымен байланысты инфрақұрылымдық, ғылыми және технологиялық жобаларды жүзеге асыру университеттің жетекші ғылыми мектептерінен дүниежүзілік ұтқырлануды, белсенді ғылыми ізденуді, бәсекеге қабілеттілікті және зерттеулердің тәжірибелік маңыздылығын жоғарылатуды талап етті. Ауқымды халықаралық мегажобаларға қатысудың арқасында университет ғалымдары әлемдік деңгейде мақсатты аудитория үшін өзінің ғылыми және технологиялық әзірлемелерін ұсына алады, бұл тұрақты ғылыми және инвестициялық халықаралық ынтымақтастық үшін кең перспективаларды ашатынына сенеміз. Бүгінде Қазақстан елдің үшінші жаңғыру аясында жаңа экономикалық саясатты іске асыруға кірісті. «EXPO2017» Халықаралық көрмесін сәтті өткізу Республиканың индустриялықинновациялық экономикасын қалыпастыруда және дамытуда маңызды әлеуметтік-экономикалық факторға айналады. Қазақстанға әлемдік экономикалық жүйеге интеграцияланудың қосымша мүмкіндігі. Елбасы атап айтқандай, жаһандық технологиялық революцияның бір бөлігі болу мүмкіндігін ашады. Еркін КӨБЕЕВ, академик Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің ректоры, профессор.

«Siemens» компаниясының «Extra 330LE» электр ұшағы сынақ барысында электрлік тарту күші арқылы жұмыс істейтін лайнерлер арасында жылдамдық бойынша рекорд жасады. Электр ұшағы үш шақырым қашықтықта жылдамдығын 340 км/сағ. дейін арттыра алды. Осылайша, әуе кемесі өзі қатарлы ұшақтар арасында рекорд жасады. Елордада өтетін «ЭКСПО – 2017» Халықаралық көрмесінде де осындай жаңа технологиялармен танысатын боламыз.

Таиланд павильоны «Баршаға арналған био­ энергетика» мазмұнын қамтиды. Экспозицияның мақсаты – адамзат игілігі үшін биоэнергетиканы дамытуға өзге елдерді тарту. Таиланд – ауыл шаруашылығы өнімдерін болашақ энергиясына түрлендіру саласының көшбасшысы. Таиландтың энергетика министрлігі елдің инновацияларын көрсету үшін 934,05 шаршы метр ауданда орналасқан «Sala Thai» тұжырымдамалық экспозициясын ұйымдастырып, Көрмеге келушілер саны бойынша павильонның бірінші ондыққа кіруі сияқты мақсатқа жетуді көздеп отыр. Корольдіктің павильоны оқыту мен сауықтыруды қиыстыру қағидасына негізделген үш көрме залынан тұрады. Әзірлеген Қуаныш АМАНҚҰЛОВ.


4

Сейсенбі, 25 сәуір, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Ел экономикасының кемелденуі мен халықтың әл-ауқатының артуы үшін қомақты үлес қосып келе жатқан «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамының құрылғанына биыл жиырма жыл. Бастапқыда Қазақстан Республикасының мүдделерін сақтау мақсатында мұнай тасымалдау, мұнай және мұнай өнімдерінің экспорты мен импорты мәселелерін қорғау мақсатында құрылып, бүгінгі күні аса ірі мұнай құбырлары жүйесінің меншік иесіне айналған аталмыш компанияның осы жылдар аралығында атқарған жұмыстары ұшан-теңіз десе, олардың біразы – халықтың жағдайын жақсартуға бағытталған. Бұл – ең алдымен, Елбасы Н.Назарбаевтың жүргізіп отырған саясатын үндеу, әрі қолдау болса, екіншіден – туған жерге деген құрмет... Атом бомбасын естігенде, бүкіл әлемнің төбе шашы тік тұрады. Америка 1945 жылы Жапонияға бомба тастады. Содан 72 жыл – бір ғасырға жуық уақыт зардап шегуде. 2011 жылы Жапонияда атом станциясы жарылды. Ол Чернобыль апатын тағы бір еске салды.

Салтанат ИЛЬЯШОВА, «Орталық Қазақстан»

«ҚазТрансОйл» АҚ тарихы – ел тарихы

Чернобыль апаты 30 жыл толғанда ғана ашық жарияланды. Бұған дейін бұрынғы ТМД елдері құпия ұстады. Біздің бұл опатта боламыз, қатысамыз деген ойымыз болған емес! Себебі, біз 2 жылдық әскери міндетімізді әлдеқашан орындап қайтқанбыз. Жігіттердің көбі отбасын құрып үлгерген. Чернобыль опатына қатысқандар – әр түрлі жастағы азаматтар. Бұрынғы ТМД кезінде Қорғаныс Министрі Маршал Язевтың №045 бұйрығы бойынша 35 пен 45 жас аралығындағы әскерилерді шақырту керек болған. Соған қарамастан, Қазақстаннан 20 мен 30 жас аралығындағылар шақыртылды, 2 жылдық әскери қызметтерін өтеп жүрген азаматтарды 4-ші энергоблогқа жіберген жоқ. Олар 20, 30, 40 шақырым қашықтықта болды. Екінші рет әскерге шақырған азаматтар орманда, алыс деревняларда болды, олар – қазіргі тірі жүргендер. Біз сол кезде 250 адам, Жезқазған қаласынан 1987 жылдың шілде айында Чернобыль ауданындағы 4-ші энергоблокты залалсыздандыруға патриоттық сезіммен аттандық. 3 тамыз күні Украина мемлекетіндегі Чернобыль ауданындағы 4-ші энергоблогқа өзіміздің әскери бөлімшелерден (в/ч 93605) таңертеңгі сағат 7.00-де автобусқа 30 шақты сарбаз отырамыз да, Чернобыль ауданына келеміз. Сол жерден кір автобусқа отырып, 10 шақырым жерде тұрған 4-ші энергоблогқа барамызда, радиация өтпейтін киімдерімізді ауыстырып, жұмысқа кірісеміз. Шашылған радиактивті қалдықтар, уран, тағы басқа заттардан тазарттық. Жұмыс уақыты – 2-3 минут. Бізді сол уақыттарда «биоробот» деп атаған. Жапониядан арнайы алдыртқан роботтың өзі шыдас бермеді, істен шықты. Бізді ескі автобуспен тасыды. 1-ші бөлімнен (в/ч 93605) Чернобыль аумағына апарады, автобусты таза деп сендірді. Чернобыль ауданынан 10 шақырым жердегі 4-ші энергоблогқа екінші автобуспен (радиация сіңген) апарады.

Қарағанды облысы бойынша 2015 жылға дейін Чернобыль опатында болған жалпы азаматтар саны – 666. Нақты 4-ші энергоблогтың басында ерлік көрсеткен азаматтар өмірден ерте озды. Әйелдері жесір, балалары жастай жетім қалды. Біз осы уақытқа дейін ортақ чернобыльшілердің ортасынан көрінбей келдік. Азаматтардың онда болғандығын растайтын Ресейден, Украинадан келген құжаттар бар. Себебі, ерлік жасаған азаматтар ешқашан көзге түскісі келмейді. Бізбен бірге қиындықта болған азаматтар 1995-2006 жылдар аралығында өмірден ерте өтті. 20 мен 30 жас аралығында. Біз бұл ерлігімізді 31 жыл өткенде жария етіп отырмыз. Қазір оттың ортасында болып, тірі қалғандар саны – 5 адам. Қиындықта бірге болып, бір бөлімде (Ленинградский военный округ в/ч 93605) бір нанды бөліп жеген 250 адамнан қалғанымыз осы-ақ. Атап айтқанда, Жезқазған қаласынан Марат Нарбаев, Серік Кәкімов, Нұрқанат Бұхарбеков, Дәуренбек Мыңжасаров. Қазір Қарағанды қаласында тұратын және Шет ауданы бойынша тірі жүрген жалғыз азамат – Мейрамбек Баекенов. Бұл оқиғаны мақтаныш үшін айтып отырған жоқпыз. Себебі, біз Чернобыльге барғандардың ортасында қалып қойдық. 31 жыл өтті. Осындай жантөзгісіз ерлік есте қалмайтыны – өкінішті. Енді қанша ғұмырлары қалды, оны бір Құдай ғана біледі. Қазір денсаулықтары күн сайын әлсіреп барады... «Домбыра тартқанның бәрі ақын емес, мылтық ұстағанның бәрі батыр емес» деп тегін айтылмаған. Сөзімді қорыта келе, «Ерім дейтін ел болмаса, елім дейтін ер қайда?». Чернобыль опатын залалсыздандыруға қатысып, оттың ортасынан аман қалған саусақпен санарлықтай батырларымыз аман болсын! Отбасыларына бақыт тілеймін. Марат НАРБАЕВ, Чернобыль ардагері.

Компания айтулы датаны тойлау аясында «Компанияның 20 жылдығына – 20 игі іс» іс-шаралар бағдарламасын әзірлеп, еліміздегі Компанияның бөлімшелері орналасқан барлық өңірлерінде жүзеге асыруды бастады. Соның бірі – Қазақстан өңірлерінде екі мыңға тарта ағаш көшеттерін отырғызу арқылы қалаларды абаттандыру. Шымкент қаласында бастау алған «Жасыл эстафета» Қарағанды қаласында өз жалғасын тапты. Оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Жеңіс саябағына екі жүзге тарта көшеттерді отырғызып, «Саяжол «ҚазТрансОйл» АҚ құрылуының 20 жылдығына орай 2017 жылдың 2 сәуірінде отырғызылды» деген жазбасы бар мәрмәр мемориалдық тас орнату құрметіне қала әкімі Нұрлан Әубәкіров, Қарағанды мұнай құбыры басқармасының бастығы Саят Шаханов, Қарағанды қалалық мәслихатының хатшысы Құдайберген Бексұлтанов, «ҚазТрансОйл» АҚ ардагері Ибрахим Айтбаев қатысты. Нұрлан Әубәкіров, қала әкімі: – Құрметті «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамының қызметкерлері. Мерейтойлық датаны атап өту құрметіне сіздер осындай үлкен шара бастап отырсыздар. «ҚазТрансОйл» АҚ еліміз үшін маңызды талай қайрымды істерге ұйытқы болып жүрген компаниялардың бірі, әрі бірегейі. Бүгін, Жеңіс саябағында еліміз үшін маңызды 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні мен Ұлы Жеңіс мерекесі қарсаңында біз сіздермен бірге екі жүзге тарта ағаш көшеттерін отырғызбақпыз. Бұл – Елбасы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында көрсеткен стратегиялық тапсырмаларды орындау болып табылады. Туған жерге, туған өлкеге, туған қалаға деген махаббат шағын істерден бастау алатыны анық. Ұжымдарыңызды мерекелерімен шын жүрекпен құттықтай отырып, осындай игі істердің қолбасшы-

экспортының құбыр желісінің жаңа бағытын құруға, қолдағы мұнай құбыры жүйесін жүктеуге, еліміздің транзиттік әлеуетін барынша пайдалану, жаңа жұмыс орындарын құру мен бірге мемлекеттік бюджетке қосымша кірісті қамтамасыз етуге мүмкіндік беріп отыр. Мұндай жоғары жетістіктер «ҚазТрансОйл» АҚтың 20 жылдығымен тұспа-тұс келуі де тегін болмаса керек.

Саят Шаханов, Қарағанды мұнай құбыры басқармасының басшысы:

Қарағанды мұнай құбыры басқармасы «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамының аса ірі құрылымдық бөлімшелерінің бірі. Бүгінгі күні Қарағанды мұнай құбыры басқармасына «Атасу» бас мұнай айдау стансасы, «Трудовое» апаттық-қалпына келтіру пункті және «Степное» мұнай айдау стансасы кіреді. Үнемі даму үстінде болып, өндірістік көрсеткіштерді табысты орындап келе жатқан басқарма бүгінгі күні мұнай тасымалдау саласындағы міндеттемелерін орындап қана қоймай, сонымен қатар, өңірлердің әлеуметтік дамуына да қомақты үлес қосып отыр. Осы 20 жыл ішінде «ҚазТрансОйл» компаниясы 40 әлеуметтік нысан салып, өңірлерге сыйға тартты. «Атасу» бас мұнай айдау стансасы мұнай құбыры әлеуеті зор Қытай нарығына тікелей жолды қамтамасыз еткен ТМД кеңістігіндегі бірінші экспорттық мұнай құбыры. Мұнай құбырының іске қосылуы қазақстандық мұнай

засын ЕТЛ өтеуге кесілген. ИБРАИМОВ Дүйсембай, 1902 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ИСАБАЕВ Мүқан, 1895 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ИСАБЕКОВ Сәден, 1900 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҚАЗАНБАСОВ Жапар, 1871 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҚАРАБАЛИН Алтынбек, 1913 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҚАРАКҮШІКОВ Бабақ, 1877 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҚАРСАҚБАЕВ Айгарбек, 1876 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚАУЫМБЕКОВ Омарбек, 1879 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚИҒАНБЕТОВ Жақсыбай, 1897 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҚОЛҚАНОВ Қорабай, 1844 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚОРАБАЕВ Мұсатай, 1907 ж.т., 5 жыл айдауға кесілген. ҚОРЕНОВ Ғаббас, 1861 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚҰЛЖАНБЕКОВ Бағай, 1856 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚҰЛЖАНБЕКОВ Әлібек, 1871 ж.т., ЖЖШ кесілген. ҚЫМБАТБАЕВ Оспан, 1872 ж.т., ЖЖШ

кесілген. МАЙТАСОВ Айқымбек, 1855 ж.т., 3 жыл жер аударуға кесілген. МАЛАЕВ Қазанғап, 1863 ж.т., ЖЖШ кесілген. МАЛЫБАЕВ Құзыш, 1879 ж.т., ЖЖШ кесілген. МАНАБАЕВ Төлеубай, 1889 ж.т., ЖЖШ кесілген. МОЛДАБЕКОВ Жайдолла, 1891 ж.т., 5 жылға , жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. МҰҚАЖАНОВ Құлшымбек, 1896 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. МҰСТАФИН Қали, 1907 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НАРБАЕВ Тоқбай, 1866 ж.т., ЖЖШ кесілген. НҰРБАЕВ Мұқаш, 1891 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НҰРЛАНОВА Шәмшия, 1901 ж.т.,10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НҰРМАҒАНБЕТОВ Біржан, 1909 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НҰРМАҒАНБЕТОВ Жандырбас, 1898 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НҰРМАҒАНБЕТОВ Қасен, 1884 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. НҰРМАҒАНБЕТОВ Құтжан, 1903 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ОМАРОВ Әбілқас, 1871 ж.т., ЖЖШ кесілген. ОМАРОВ Спан, 1884 ж.т., ЖЖШ кесілген. ОМАРОВА Айнабала, 1908 ж.т.,3 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ОРЫНБАЕВ Қанаш, 1899 ж.т., ЖЖШ кесілген. ӨЗДЕНЕВ Битібай, 1878 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. САНДЫБАЕВ Сәдуақас, 1866 ж.т., ЖЖШ кесілген. САТИЯҚОВ Кәкіш, 1894 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. СӘТМАҒАНБЕТОВ Райыс, 1893 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. СЕЙІЛХАНОВ Шөкіжан, 1907 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. СЕКСЕНБАЕВ Сейіткамал, 1896 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. СМАҒҰЛОВ Ақып, 1900 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген.

Төрехан МАЙБАС, «Орталық Қазақстан» Осыдан тура сексен жыл бұрын , 1931 жылғы 25 сәуір күні қызыл ыңқыбылар сүзекілерімен Шет өңірін сүзіп шығыпты. Сол сүзекіге осы өңірдің 180 жақсысы мен жайсаңы іліккен екен. Соның 70-і атылыпты. Мұны осыдан жиырма бес жыл бұрын атақты Құлжанбек болыстың немересі Мәжит ақсақал Бағайұлы көзінің сорасы ағып тұрып айтқан еді. Сол тұста ол кісінің әкесі Бағай Құлжанбекұлы 75 жаста екен. Жазушы ағамыз Кәмел Жүністегі ашаршылық жылдарынан кейін Шет өңірінде тұрғын халықтың шамамен бестен бірінің қалғанын айтады. Жоғарыдағы деректерден кейін бұған қалай сенбессің?! Сол 180 арысымыздың 116-сының дерегін шығардық. Шәйіт кеткен бабаларымыздың рухы разы болсын деп сол арыстарымыздың мұрағаттан табылған тізімін беріп отырмыз. АДЕЕВ Ахмет, 1866 ж.т., ЖЖШ кесілген. АЙКЕЕВ Ақшолақ, 1858 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген АЙКИН Тырық, 1864 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. АЙҚЫНБЕКОВ Шайлымбек, 1904 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. АЙҚЫМБЕКОВ Әду, 1886 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АЙҚЫМБЕКОВ Сәду, 1904 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АҚЫЖАНОВА Мүнтия,1897 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. АМАНБЕКОВ Әбілқас,1905 ж.т., ЖЖШ кесілген. АМАНБЕКОВ Жәлібек, 1906 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АРАЛБАЕВ Ахметжан, 1887 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АСЫНБЕКОВ Мәкен, 1886 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АСЫПБЕКОВ Жандыбек, 1893 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АХМЕТОВ Азына, 1887 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АХМЕТОВ Қарабек, 1884 ж.т., ЖЖШ кесілген. АХМЕТОВ Нұрлыбай, 1906 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. АХМЕТОВ Сыздық, 1871ж.т., 10 жылға, жа-

засын ЕТЛ өтеуге кесілген. АХМЕТОВ Сыздық, 1876 ж.т., ЖЖШ кесілген. ӘБЕУОВ Баттал, 1891 ж.т., ЖЖШ кесілген. ӘБІШЕВ Дәулетбек, 1891 ж,т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ӘЛДУБАЕВ Арын, 1901 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ӘМЕНОВА Мүнтия, 1892 ж.т., 3 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ӘМІРИН Шалғымбек, 1894 ж.т., ЖЖШ кесілген. БАЙҒАСҚИН Көкей, 1885 ж.т., ЖЖШ кесілген. БАЙҒАСҚИН Серік, 1891 ж.т, ЖЖШ кесілген. БАЙМҰРЫНОВ Ахметбек,1891 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. БАЙМҰРЫНОВ Ахметбек, 1881 ж.т., ЖЖШ кесілген. БАЙТҰМАНОВ Секертай, 1864 ж.т., 3 жыл жер аударуға кесілген. БАЙТЫНОВ Мұқажан, 1898 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. БӘКІРОВ Ақаш, 1889 ж.т., ЖЖШ кесілген. БӘКІРОВА Тілеубала, 1914 ж.т., шартты 3 жылға кесілген. БЕЙСЕМБИНОВ Омар, 1863 ж.т., шартты 3 жылға кесілген. БЕКТАСОВ Тоқба, 1881 ж.т., 10 жылға, жа-

засын ЕТЛ өтеуге кесілген. БИМЕНОВ Әбілқасым, 1906 ж.т., ЖЖШ кесілген БИМЕНОВ Мүкараш, 1903 ж.т, 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. БОЛТЫБЕКОВ Сүйіндік, 1909 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ҒАББАСОВ Укаш, 1913 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ДАРБОЗОВА Рысуан, 1880 ж.т., 3 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ДАРЖЕМБАЕВ Хасен, 1887 ж.т, ЖЖШ кесілген. ДАУҚЫМОВ Сыздыбек, 1865 ж.т., ЖЖШ кесілген. ДҮЗБАЕВ Шоқақ, 1880 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ЖАҚСЫБЕКОВ Арын, 1909 ж.т., шартты 3 жылға кесілген. ЖАҚЫПОВ Дүйсембек, 1905 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ЖАМБАЕВ Шока, 1876 ж.т., 5 жылға , жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ЖЕКСЕМБАЕВ Қойқыбай, 1891 ж.т., ЖЖШ кесілген. ЖЕНЕҒҰЛОВ Ахмедия, 1878 ж.т., ЖЖШ кесілген. ЖЕНЕҒҰЛОВ Сақатай, 1878 ж.т., 5 жылға , жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ЖҮНІСОВ Нұртай, 1901 ж.т., 10 жылға, жа-

Өткенге мақтаныш, болашаққа сенім

сы қалыптарыңыздан таймауларыңызды тілеймін. Өнеркәсіптік кәсіпорынның әлеуметтік жауапкершілік саласы бойынша үнемі алдыңғы қатарда жүретін компания басшылығына шын ниетіммен алғысымды білдіремін. Қайырымды шарадан «Атасу» бас мұнай айдау станциясының ұжымы да тыс қалған жоқ, аталған іс-шараны жүзеге асыруға белсенді дайындықпен кірісті. «Ақ Ерке» балабақшасының төңірегіне қайың мен қарағай көшеттері отырғызылып, мемориалдық тас орнатылды. Халыққа мейлінше көбірек пайда келтіруді өздерінің басты ұстанымдарына айналдырған компания қызмет ететін өңір тұрғындарының және тұтас алғанда қоғам өміріне әлеуметтік жауапкершілікпен қатысуды басты міндеттеріне алған. Естеріңізде болса, бассейні, заманауи ойын және спорт алаңдары бар 170 орындық «Ақ Ерке» балабақшасы осындай игі шаралардың аясында салынып, Жаңаарқа ауданы әкімшілігінің коммуналдық меншігіне берілген болатын.

– Компания нысандары орналасқан қалаларда демалыс саябақтарын ашу сияқты игілікті істер компанияның 20 жылдығы қарсаңында орындалатын шаралардың алғашқысы. Алда әлі де бірқатар әлеуметтік және экологиялық шараларды жоспарлап отырмыз. Бүгінгі мұнай құбыршылары саяжолының ашылу салтанатына қатысуға келгендеріңізге үлкен алғыс айтамыз! «ҚазТрансОйл» компаниясы атынан жасампаз жұмыстарыңызға толайым табыстар мен гүлдену, барлық игі бастамаларыңыз бен алдағы жоспарларыңызға сәттілік тілейміз.

«ҚазТрансОйл» АҚ әлеуметтік саясаты Компанияның әлеуметтік саясаты еңбектің қауіпсіз әрі жайлы жағдайларын қамтамасыз етуге, саламатты өмір салтын қолдауға, қызметкерлердің және олардың отбасы мүшелерінің тұрғын үй жағдайларын және өмір сапасын жақсартуға, ардагерлер мен зейнеткерлерді материалдық қолдауға бағытталған. Саяжол ашу рәсіміне құрметті қонақ ретінде шақырылған компания ардагері Ибрахим Айтбаевтың компания басшылығына алғысы шексіз. – Осы уақыттан бастап, бұл саяжол қаланың көрікті жерлерінің бірі ғана емес, «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамының ресми карточкасы да болмақ. Қаламызға деген патриоттық сезімінің арқасында ол одан да көркейе түспек, – дейді ардагер.

СМАҒҰЛОВ Марғозы, 1909 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. СОПИН Мақажан, 1902 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. СЫЗДЫҚОВ Әнбие, 1892 ж.т., ЖЖМ-не кесілген. ТАЛПАҚОВ Ахметжан, 1866 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ТАСБОЛАТОВ Ахметбек, 1866 ж.т., 3 жыл жер аударуға кесілген. ТАТУБАЕВ Құсайын, 1880 ж.т., ЖЖШ кесілген. ТОҚТЫБАЕВ Аманбек, 1867 ж.т., ЖЖШ кесілген. ТҮСІПОВ Жаубас, 1910 ж,т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ТҮЛКІБАЕВ Малыбек, 1892 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ТҮМЕНБАЕВ Шелекбай, 1866 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. ТЫНЫБАЕВ Түсіпбек,1867 ж.т., ЖЖШ кесілген. ШАГЕРШИН Қарсақбек, 1880 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШӘУЕНОВ Әбіш, 1889 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШИКІБАСОВ Жақсыбек, 1877 ж.т., шартты 3 жылға кесілген. ШИКІБАСОВ Тұрысқали, 1903 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШОЙЫНБЕКОВА Ағлипа, 1909 ж.т., 5 жыл жер аударуға кесілген. ШОЙТАСОВ Байжан, 1877 ж.т., 10 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШОЙТАСОВ Жұмабас, 1896 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШОЙТАСОВ Мұғыжан, 1886 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШОҚАҚОВ Ақай, 1903 ж.т., 5 жылға, жазасын ЕТЛ өтеуге кесілген. ШІЛЕМБАЕВ Бегаш, 1872 ж.т., ЖЖШ кесілген. ШІЛЕМБАЕВ Дүйсенбек, 1891 ж.т., ЖЖШ кесілген. ШІЛЕМБАЕВ Жексенбек, 1885 ж.т., ЖЖШ кесілген. ШІЛЕМБАЕВ Тиішбек, 1900 ж.т., ЖЖШ кесілген. Ескерту: ЕТЛ-еңбек түзеу лагері; ЖЖШ – жазаның жоғарғы шарасы (ату жазасы).


Сейсенбі, 25 сәуір, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Құттықтаймыз! Егіндібұлақ селосы, Өсібай ауылының тумасы, Қарағанды қаласының тұрғыны асыл жар, ардақты әке, сүйікті ата бола білген Асқар Қабиұлы Әбдікәрімов 24 сәуір күні мерейлі 60 жасқа толған туған күнімен құттықтаймыз. Анамыз Рымкүл екеуі бір ұл, екі қыз тәрбиелеп, ұлын ұяға, қызын қияға қондырды. Ішкі істер бөлімінде ұзақ жылдар қызмет етіп, салмақты мінезімен, білікті қабілетімен көпшілікке сыйлы болып зейнеткерлікке шықты. Әкетай, нұрға толсын жүзіңіз Қуаныңыз, шаттаныңыз, күліңіз. Тіршіліктің қызығына бөленіп, Аман-есен ортамызда жүріңіз! Мерекеңіз ұзағынан бола берсін, Үй іші-немере мен шөбереге тола берсін! Тілек білдірушілер: жұбайы – Рымкүл, балалары – Айдос-Құндыз, Арай-Ұлан, Эльмира-Марат. Немере-жиендері – Іңкәр, Медина, Нұржігіт, Мирас. №175

Үлкен отбасының шаңырағынан түлеп ұшып, қайырымдылығымен, жақсылығымен, адамгершілік қасиеттерімен, қарапайым мінезімен ел азаматы, кәсіби маман, білікті басшы бола білген азаматтың бірі – Есентай Жұматайұлы ҚҰТЖАНОВ. Есентай Жұматайұлы 1947 жылдың 25-інші сәуірде Қарағанды облысы Шет ауданы Ақсу-Аюлы селосында ұстаздар отбасында дүниеге келген. Аудан орталығындағы Горький атындағы орта мектепті ойдағыдай бітіріп 1966 жылы Қарағанды политехникалық институтының автотранспорт факультетінің кешкі бөліміне оқуға түседі. Қарағанды қалалық тұрғын үй

басқармасына қарасты мекемеде қатардағы автослесарь болып орналасады. Сол жылы өзімен мектеп қабырғасында бірге оқыған Несібелді Қайдарқызына үйленеді. Институтты 1972-ші жылы ойдағыдай тәмәмдап Саран қаласының жүк тасымалдау автобазасында қатардағы инженер қызметінде еңбек жолын бастайды. 1975 жылы автобазаның бас инженері қызметіне көтеріледі. Жаңадан құрылған Талды ауданын көтеру мақсатында жаңа, жас кадрларды жинақтау керек болатын. Сондағы үлкен мәселенің бірі шалғай орналасқан елді мекендері бар аудан көлеміндегі сан салалы жұмысты тындыруға бірден-бір керегі жүк тасымалдау мекемесінің болуы еді. «Тепсе темір үзетін» дегендей бойда қайраттың тұнып тұрған кезінде Ескең Қарағанды жүк тасымалдау автокөлік басқармасының бұйрығымен 1979 жылдың желтоқсан айында Талды ауданының жаңадан құрылған жүк тасымалдау автобазасының директорлығына бекиді. Өндірістік базасы жоқ, автокөліктермен қамтылмаған мекеме деген аты ғана бар шаруашылықтың жұмысын неден бастау керектігі жас басшыны қатты ойландырғаны айқын. Ескең сол кезде аупарткомның бірінші хатшысы болған Бақыт Рақышевтың, басқа да ел ағаларының берген ақыл – кеңесіне ризалығын, рахметін айтып жүруді әсте ұмытпаған. Әуелі кадр мәселесін қолға алу қажет деп білген Ескең жұмысқа жүргізушілерді жеке қабылдаумен, мамандардың біліктілігімен танысудан бастайды. Қызметке жеңін сыбанып кіріскен ол еңбек адамдардың қасынан табылады. Аудандағы жалғыз жүк тасымалдау мекемесі ретінде бар көлік атаулы күзгі егіс орағында кеңшарлардың астығын тасуға жұмылдырылатын. Қарағайлы шикізат өңдеу комбинатын азық-түлікпен қамтамасыз ету тікелей Мәскеу арқылы атқарылатын. Арнайы құрылған продснаб мекемесімен келісе отырып,

ТОО «Карагандинский научно-исследовательский институт растениеводства и селекции» объявляет о проведении аукциона по продаже объекта недвижимости. Балансодержатель - ТОО «Карагандинский научно-исследовательский институт растениеводства и селекции» (БИН 071040011357), местонахождение: село Центральное, БухарЖырауский район, Карагандинской области. Дата и время аукциона: «10» мая 2017 года 11.00 часов

Науқанбай Әдекенұлы Әдекенов Оралбек ЖҮНІСҰЛЫ, «Орталық Қазақстан» Кітапхана – мәдениет ордасы, бүкіл білімнің бастауы, рухани насихат құралы. Ақадыр кентіндегі балалар кітапханасы бұған дейін таршылық етіп келген еді. Уақыт өткен сайын кез келген кітапхананың кітап қоры толығады. Өткізілетін мәдени шаралардың бағдарламасы да арта түседі. Тиісті орынға бірнеше рет өтініш жасалды. Міне, жуырда балалар кітапханасы жаңа орынға көшірілді.

ласына қатысты «Центргеосъемка» жауапкершілігі шектеулі серіктестікте көлік пайдалану бөлімінің басшысы болып жұмыс істеуде. Ескеңнің жан серігі Несібелді, білетін жолдастары, туғандары Нина деп кеткен, келбетті де орнықты, жаны таза адам. Бұл кісілер бірінбірі мектеп қабырғасында жүргенде көңілдері жарасқан, тауып қосылған жандар. Қызықты шақтың куәсіндей тамаша Нұрлан, Ерлан, Айгүл атты перзенттердің дүниеге келіп, аяғын нық басулары да содан шығар. Үлкендері Нұрлан кәсіпкер, Ерланы ішкі істер саласында лауазымды қызметте, қыздары Айгүл болса қаржыгер ретінде облыстық

солардың күнделікті жүктерін тасу да автобазаның мойнында болды. Одан тыс автобаза тарапынан комбинатқа күнделікті бөлінетін ауыр жүк таситын көліктердің тоқтаусыз жұмыс жасауы маңызды болатын. Осындай қыруар істің уақытылы атқарылуы бірінші басшының ұйымдастыру қабілеті мен табандылығының арқасында орындалатын. Ескең басқарған ұжым алақандай 4-5 жыл ішінде облыс көлеміндегі автокөлік мекемелерінің алдыңғы шебінен көріне білді. Партияның ІХ конференциясы қарсаңындағы Бүкілодақтық социалистік жарыста озық көрсеткішке жеткені үшін автобаза ұжымы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің, Қазақ ССР Министрлер Советінің, Қазақ республикалық кәсіподақтар Советі және Қазақстан ЛКСМ Орталық Комитетінің Құрмет дипломымен марапатталады. Өндірістік табыстардың арқасында ұжым адамдарының әлеуметтік жағдайларын шешуге, еңбекақыларын көтеруге мүмкіндік болады. Көлік пайдалану мекемесі бола тұра шаруашылық әдісімен сегіз тұрғын үй құрылысын, өндіріс базасын салдыртады. Жұмыс барысында жаңалықтар енгізуді, еңбек адамдарын ынталандыруға құштарлығын көрсете білді. Жыл қорытындысымен негізгі жұмысқа белсене қатысқан, жанар-жағармайды үнемдеген, қауіпсіздік техникасын бұзбаған жүргізушіге «Мекеменің үздік жүргізушісі» деген атақ беріліп, марапаттау үрдіске айналған болатын. Содан аттай он бес жыл сол мекемеге басшылық жасады. Кеңес өкіметі тарап, Талды ауданы жабылып қалған елең-алаң кезде Қарағайлы поселкесінің әкімі қызметінде жүріп, халыққа қызмет көрсетуде абыройлы еңбек атқарады. Кейін Қарағанды қаласына көшіп келіп «Трансагенство», «Алаутрансгаз», «Казовтотранс» автокөлік мекемелерінде басшылықта болды. Жасынан өзіне біткен еңбексүйгіштігінің арқасында зейнеткерлікке шықсадағы күні бүгінге дейін геология са-

деңгейде қызмет атқаруда. Есентай мен Нина бес немере, бес шөбере тәрбиелеп, қызықтарына бөленіп жүрген бақытты адамдар. Аяулы жары Нинада ұстаздық қызметтен зейнеткерлікке шыққан аяулы ана, абзал әже. Жалпы, Құтжановтар әулеті адамгершілік, ізгілік атаулы қасиеттерді жоғары қоя білген қасиетті қара шаңырақ. Жансарайы рухани тұрғыдан өте бай бұл шаңырақтан өрбіген он баланың үлкені де осы Ескең. Жұматай ақсақал мен Рәш апайдың бар балалары жоғары білімді, отбасын құрған қадірлі жандар. Бір қызығы, әкесі Жұмекең жүзге, өзі жетпіс жасқа, үлкен ұлы Нұрлан биыл елуге толып отыр. Неткен бақытты жандар. Ұрпақ жалғастығы деп осындай да айтқан болар. Жетпіс жасқа желіп келген Ескеңнің бойындағы қасиеттерінің мен ерекше қастерлейтінім ойлылығы, маңғаз қалпындағы кісілік келбеті. Сан сыры, есепсіз қыры бар өмір жолынан өтіп келе жатқан Есентай мен Нина туралы естелік жазып, тәтті күндердің қадірін біліп, қанаттас, қатарлас жүргендегі ойым осы болды. Ескеңнің бойына біткен кісілігі мен кішілігіне тәнтілігімді жыр жолдарымен жеткізейін. Қарапайым мінезің, Артық айтпас кісіге. Бір ауылдай бір өзің, Үлгі болар кішіге. Бойыңызға біткені, Кісілік пен кішілік. Ойдағыны жүресіз, Айтқызбай-ақ түсініп. Толас бермес жауындай, Жүрегіңнің кеңдігі. Бажа емес бауырдай, Жүргеніміз белгілі. Жеті қырға жеткенде, Өткізбедің бекер күн. Жүзге келген толағай, Жасын берсін әкеңнің. Марат Шайкин.

Бөлмелері кең де жарық. Кітапхана ұжымына жоспарлы шығармашылық ізденіспен жұмыс жасауға мүмкіндік туды. Кітап қоятын сөрелер көбейді. Арнайы ұйымдастырылған «Қолөнер шеберлігі» үйірмесі мүшелерінің жасаған бұйымдары еркін орналастырылды. Кітапхананың іші өзгеше сән-сал-

ристики: Недействующее кирпичное здание в аварийном состоянии. Отсутствуют коммуникации (свет, вода, отопление). Год постройки 1961. Метод проведения аукциона: английский метод - на повышение цены. Стартовая (начальная) цена – 1 410 000 (один миллион четыреста десять тысяч) тенге. Сумма гарантийного взноса для участия в аукционе составляет 10% от стартовой цены объекта про-

танатқа бөленді. Жас оқырмандарға осындай тарту-таралғы жасалды. Құптарлық шаруа. Аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы С.Мағауияқызы ұжымды, жас оқырмандарды құттықтап, игілікті істеріне сәттілік тіледі. ШЕТ ауданы.

2017 жылы 24 сәуірде ауыл шаруашылығының белгілі ұйымдастырушысы Науқанбай Әдекенұлы Әдекенов қайтыс болды. Науқанбай Әдекенұлы 1939 жылы 15 қыркүйекте Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы Жәнібек ауылында дүниеге келген. Орта мектепті Егіндібұлақ елді мекенінде ойдағыдай аяқтап, 1962 жылы Қазақ ауыл шаруашылық институтын тәмамдап, еңбек жолын агроном мамандығы бойынша Егіндібұлақ ауданында бастаған. 1963-1965 жылдары Қарқаралы зооветеринарлық техникумында агрономия пәнінің мұғалімі болып сабақ берді. 1965 жылы Егіндібұлақ ауданы ауыл шаруашылық басқармасына бас агроном, ал 1970 жылы Қарағанды мемлекеттік ауыл шаруашылық өнімдері сапасы мен сатылымын бақылау инспекциясына бас инспектор болып тағайындалды. 1979-1992 жылдар аралығында Қарағанды облыстық атқару комитетінде аға референт-хатшы, агроөндіріс бөлімі басшысы қызметтерін атқарды. 1992-1997 жылдар аралығында зейнеткерлікке шыққанға дейін облыс әкімі орынбасарының кеңесшісі қызметін атқарды. Науқанбай Әдекенұлы бірге жұмыс істеген әріптестерінің арасында құрметке және лайықты беделге ие болды. Жоғары адамгершілігі, адалдығы және шыншылдығы ол кісінің бойындағы ерекше қасиеттері болатын. Өз ісінің кәсіби маманы, ауыл шаруашылығы өндірісінің білікті ұйымдастырушысы бола білді. Науқанбай Әдекенұлы – мемлекетке, халқына адал қызмет атқарып жүрген ұл-қыз тәрбиелеген аяулы әке, асыл жар, немерелерінің сүйікті атасы. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсете білген үлкен жүректі азамат. Науқанбай Әдекенұлының жарқын бейнесі біздің жүрегімізде мәңгілік сақталады. Қарағанды облысының әкімдігі.

Еске алу «Қарағанды облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы» ММ-де СЕНІМ ТЕЛЕФОНЫ жұмыс істейді. Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы Заңдарын, мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексі нормаларын бұз туралы ақпаратты 47-82-25 нөміріне хабарлауыңызға болады.

Сүттібай бидің ұрпағы, Майлық руынан тараған Ақтоғай ауданы, Қызыларай ауылдық округінің тумасы, аудандық білім беру саласының ардагері, асыл жар, ардақты әке Амангелді ӘЗІХАНОВ 80 жасында өмірден озды. Әкеміз 1936 жылы Ақтоғай ауданы, Қызыларай ауылдық округінде дүниеге келген. Ол Қарағанды педагогикалық институтын қызыл дипломмен тәмамдағаннан соң өзінің еңбек жолын 1960 жылы Қызыларай орта мектебінде химия-биология пәндерінің мұғалімі болып бастаған. Кейіннен 1964-1971 жылдар аралығында Еңбек орта мектебінің директоры, 1974-1977 жылдары Қызыларай мектебінің директоры, 1981-1989 жылдары Қызыларай орта мектебінің оқу ісінің меңгерушісі сияқты жауапты қызметтерді атқарады. Әкемізге елеулі еңбектері үшін «Халық ағарту ісінің үздігі», «Қазақ ССРнің еңбек сіңірген мұғалімі», «Еңбек ардагері» сынды төсбелгілері тапсырылып, ҚССР Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасы берілген еді. Ол – шәкірттеріне үлгілі ұстаз, тамаша тәрбиеші, отбасына-ұлағатты әке бола білді. Марқұм әкемізден білім алған оқушылар бүгінде республикамыздың түкпір-түкпірінде жемісті еңбек етуде. Бір жыл өтті пәк жүрек тоқтағалы, Жадырап «Жаңа жолға» соқпағалы. Пейілі күннен нәр алған асқар тау ең, Мейіріміңнен ештеңе жоқ бағалы.

Қазіргі таңда ақпараттың қайнар көзі – ғаламтор желісі екендігі баршамызға мәлім. Алайда, ғаламтор желісі арқылы тек пайдалы және жағымды ақпараттар ғана кездеседі деуге болмайды.

Кешіріп, қатеміз бен кінәмізді, Өсіріп әлпештеген мына бізді. Қимайтын сұм ажалға, Жан әкеміз, Арнаймыз өзіңізге өлең, дұғамызды. Бұл дүние, басқа дәурен, басқа ғұрып, О дүниеге бара алмас патша күліп. Жан әке, қабіріңіз нұрға толсын, Пейіш-нұрда шалқысын асқақ рух. Сағына еске алушылар: жұбайы – Тәуірбала, балалары, немерелері, жиендері. P.S. Сәуір айының 30-шы жұлдызында, сағат 13.00-де Қарағанды қаласында, Шахтер даңғылы, құрылыс №10 мекен-жайы бойынша орналасқан Орталық жаңа мешітте марқұм әкеміздің дүниеден озғанына жыл толуына байланысты рухына құран бағыштаймыз. Тілеулес туған-туыс, жора-жолдастарды асқа шақырамыз. №183

Әрбір ата-ана, ұстаздар тарапынан да оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында олардың ғаламтор желісін дұрыс әрі тиімді пайдалануын үнемі бақылауда ұстап, қадағалап отыру қажет. Осы мақсатта №5 орта мектепте «Интернетте қауіпсіздік қалай қамтамасыз етіледі?», «Қауіпсіз интернет», «Желідегі қарым-қатынас этикасы» тақырыптарда 5-11 сынып оқушылары арасында сынып сағаттары, саптық жиындар өтті. Ғаламтордың пайдасы мен зияны жөнінде дебат өтіп, дөңгелек үстел ұйымдастырылды. Сондай-ақ, мектебіміздің кітапхана меңгерушісі К.Махашо-

ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ по времени г. Астаны. Место проведения аукциона: Карагандинская область, Бухар-Жырауский район, село Центральное, ул. Ленина, здание конторы. На аукцион выставляется объект недвижимости: 1) Нежилое одноэтажное здание общей площадью 256,3 кв.м., расположенное по адресу: Карагандинская область, Бухар-Жырауский район, село Центральное, ул. Ленина. Краткие технические характе-

5

дажи. Шаг изменения цены – 10% от стартовой цены объекта. Внимание! Выставляемый на торг объект недвижимости продается без учета стоимости земельного участка с последующим его оформлением покупателем в установленном законом порядке. Прием заявок на участие в аукционе начинается со дня опубликования данного сообщения по месту нахождения балансодержателя.

ваның ұйымдастыруымен «Интернет орнына – кітап» бір күндік акциясы өткізілді. Бұл іс-шараға мектебіміздің 4-11 сынып оқушылары бір кісідей атсалысты. Басты мақсаты – ғаламтор желісін қолданушылар, оның ішінде, әсіресе балалар мен жасөспірімдерге қауіпсіз ақпараттық орта қалыптастыруды қамтамасыз ету, әрі заңсыз ақпарат тарату көздеріне алданып қалмау қағидасын қалыптастыру болды. Гүлжайнар МЕРЕЙХАН, №5 жалпы білім беретін орта мектептің информатика пәні мұғалімі. БАЛҚАШ қаласы.

Регистрация участников аукциона проводится со дня публикации извещения и заканчивается за один час до начала аукциона. Перечень необходимых документов для участия в аукционе можно получить по телефону: 8 (72138) 51555, 8(72138) 50267; email: 10092003@bk.ru. Дополнительную информацию и справки можно получить по телефону: 8 (72138) 51555, 8(72138) 50267

Қарағанды облысының білім басқармасы және Қарағанды облысының Білім және ғылым қызметкерлерінің кәсіподақ комитеті Қарағанды облысының білім басқармасы басшысының орынбасары Бақтыгүл Науқанбайқызы Әдекеноваға әкесі Науқанбай Әдекенұлы ӘдекеновтІң қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, көңіл айтады. №185

«Облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің редакциясы» ЖШС ұжымы газеттің жанашыры, химия ғылымдарының докторы, профессор, академик, «Фитохимия» ҒӨХ Басқарма төрағасы Серғазы Мыңжасарұлы Әдекеновке ағасы НАУҚАНБАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып, көңіл айтады.

Қарағанды қаласының әкімдігі мемлекеттік тұрғын үй қорынан Қарағады қаласы, Ишимская көшесі, 66 үй, 1 пәтер мекенжайы бойынша тұрғын үйді алуға 2017 жылдың 25–28 сәуір аралығында құжаттарды қабылдау басталатыны туралы хабарлайды. Қазіргі таңда айтылған тұрғын үй тұруға жарамсыз жағдайда: орталық жылу тарату, қабырға жабыны, терезе жақтаулары, сантехника жүйесі жоқ және еден демонтаждалған. Айтылған тұрғын үй мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйге мұқтаж адамдар есебінде тұрған азаматтар үшін ұсынылады. Жоғарыда айтылған тұрғын үйді алуға келіскен тұрғын үйге мұқтаж адамдар есебінде тұрған азаматтарға Қарағанды қаласы, Бейбітшілік бульвары 39 мекен жайы бойынша «Қарағанды қаласының тұрғын үй қатынастар бөлімі» ММ келесі тізім бойынша құжаттар ұсынуы қажет. 1) Ұсынылған тұрғын үйді алуға өтініш; 2) Барлық кәмелетке толған отбасы мүшелері үшін жеке куәліктерінің көшірмелері; 3) Мұқтаж адамның кезекте тұрғанын растайтын анықтама; 4) Барлық отбасы мүшелері үшін мекенжай анықтамасы; 5) ҚР бойынша жылжымайтын мүлкі туралы ақпараттық анықтама; 6) Барлық отбасы мүшелері үшін туу туралы куәліктерінің көшірмелері; 7) Некеге тұру туралы куәлік көшірмесі немесе өтініш берушінің некеде тұрмайтындығы туралы нотариалды өтініші.


6

Сейсенбі, 25 сәуір, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

ЕРНҰР – ЕЛІНІҢ ЕРТЕҢІ

Ұлтты ұлт етіп, оны әлемдік деңгейге көтеретін дарынды да, талапты ұрпақ. Талай жарыстарда топ жарып жүрген 11 сынып оқушысы Ернұр Төкеннің шығармашылығында бастауыш сыныптан бері қазірге дейін 70-ке жуық өлең бар. Ернұр өткен жылы Әлихан Бөкейханның 150 жылдық мерейтойында өткен сайыста бас жүлдені жеңіп алды. Өзінің алғашқы «Балауса қалам – жауқазын жырлар» атты жыр жинағының тұсаукесер салтанатын өткізді. Ал, биыл Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы қоры мен мемлекеттік тілді дамыту қорының ақиық ақын Мұқағали Мақатаев шығармашылығын мектеп оқушылары арасында насихаттау мақсатында өткізген «Қара өлеңнің құлагері» байқауында шығармашылық жұмыстары үздік деп танылып, төсбелгімен марапатталды. Қор ата-анасы Тәңірберген Қасымов пен Нұргүл Алдажароваға ризашылық білдіріп, Алғыс хат жолдады. Әрине, бағыт-бағдар беріп отырған жас ұстаз, қазақ тілі пәнінің мұғалімі Дананұр Досмақованың да еңбегі еленіп, Алғыс хатпен марапатталды. Бұл Ернұрдың бірінші жетістігі емес, ол – оқуда да бірнеше диплом, грамоталармен марапатталған. Атап айтсақ, Ыбырай Алтынсарин атындағы ұлттық білім беру академиясы мен Тұран университетінің бірлескен ғылыми жобалар сайысында І орын иеленіп, алтын медальмен марапатталған. Бұл жолы республика бойынша Елбасы қоры ұйымдастырған сайыста 100-ге жуық қатысушының арасынан Қарағанды облысы бойынша орын алған Ернұр болды. Ақтоғай ауданы, Сарытерек ауылының Жабас Кеңесбаев атындағы ЖОББ мектептің мәртебесін үнемі көтеріп жүрген шәкіртіміз Ернұрға әрдайым биіктерден көрініп, еліміздің атын шығаратын азамат бол дейміз. Г. АЛИБАЕВА, Ж.Кеңесбаев атындағы жалпы орта білім беретін мектептің тарих пәні мұғалімі.

АҚТОҒАЙ ауданы.

Интернет біздің өмірімізді жеңілдетеді. Оның арқасында мағлұматтар жинай аламыз. Көп балалар бұрын адамдар ғаламторсыз қалай өмір сүрді екен деген сауалды жиі қояды. Қарап отырсақ, бұрын өмір сүрген адамдар ержүрек, талантты болған. Себебі, олар күні-түні интернетте отырған жоқ, өз-өздерін тәрбиеледі. Қазіргі көп жастар төсектен тұра салып осы интернетке кіреді, жұмыс жасап отырса да, тіпті, ас үстінде осы интернетте отырады. Көптеген балағат сөздер айтып, атыс-шабыс ойындар ойнайды. Бұл ойын болашақта оларды қандай азамат етіп тәрбиелейді?

Жәнібек ӘЛИМАН, «Орталық Қазақстан» Өткен апта соңында Қарағандыда Қаздауысты Қазыбек бидің 350 жылдығына арналған «Ұлттық руханият және Қаздауысты Қазыбек би мұрасы» атты республикалық конференция өтті. Онда еліміздің түпкіртүпкірінен белгілі ғалымдар мен зерттеушілер келіп, баяндамалар жасады. Конференцияны Қарағанды облысы әкімдігінің қолдауымен облыстық тілдерді дамыту жөніндегі басқарма ұйымдастырған екен. Білуімізше, бұл – ел көлемінде тойлануы тиіс Қазыбек бидің 350 жылдығына арналған тұңғыш шара. Қарағанды бірінші бастап отыр. Тағылымды жиынның ұйымдастырылуында кем жоқ. Еліміздің әр өңірінен 120-дан астам мақала келіп түссе керек. Солардың ішінен ғылыми сипаты бар таңдаулы 76 мақала топтастырылған жинақ қолымызға тиді. Бір қызығы, конференциядан Жамбыл Артықбаев пен Темірғали Аршабековтен басқа тарихшы ғалым көрмедік. Баяндама жасаған ғалымдардың дені филологтар мен тіл мамандары һәм философтар. Ғылыми мақалалар топтастырылған жинақта тарихшы ғалымдардан Ханкелді Әбжанов пен Темірғали Аршабековтің мақаласы ғана бар. Бұл – ұйымдастырушы тараптың кемшілігі емес, әрине. Анығында, Қазыбек би бабамыз тарихи тұлға емес пе еді? Қазіргіше айтса, мемлекет және қоғам қайраткері, оратор-шешен, теңдессіз мәмілегер тұлға ғана емес, философ десе болады. Әдеби мұрасы өз алдына бөлек әңгіме. Ол туралы филологтар айтқанымен, қарадан хан шыққан Қазыбек бабамыздың Қазақ хандығындағы орны жайлы нақты ғылыми тұжырым қайда? Тарихта (қазір де) хан мен хан, би мен би, көсем мен көсем ғана тең дәрежеде сөйлессе керек-ті. Осы тұрғыдан алғанда, қалмақтың ханы – қонтайшыны тұқыртып, Абылай ханды тұтқыннан босатып алған Қазыбек бидің бағасын бере алып жүрміз бе деген заңды сауал туады көкейде? Жоғарыда қараның ханы деуімнің бір сыры – сонда. Республикалық деңгейдегі рухани шара қаладағы Қаздауысты Қазыбек би ескерткішіне гүл шоқтарын қоюдан басталды. «Нұр Отан» партиясы ғимаратындағы ғылыми-тәжірибелік конференцияны Қарағанды облысы әкімінің орынбасары Жандос Әбішев жүргізіп отырды. ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты, заң ғылымдарының докторы, профессор Нұрлан Дулатбеков алқа мәжілісінде алғашқы болып «Қаздауысты Қазыбек би және билер соты» тақырыбында баяндама жасады. Ол кісі: «Заң саласында «мемлекет және құқық» деген пән бар. Осы пәннің оқулығы бізде 90-100 беттік. Онда Қазақ хандығының «Жеті жарғы», Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы сияқты мемлекеттік заңдары жеке тақырып ретінде қамтылған. Ал, біз 1992 жылдары Түркияға барғанда, аталған пәннің оқулығы 900 беттей екен. Соның ішінде Түркі халықтарының заң-жарғылары деген тарауда әз Тәукенің басшылығымен Қазыбек, Төле, Әйтеке билер құрастырған «Жеті жарғы» заңдар жинағына тұтас бір бөлім арнап, 90-100 бет талдау жасаған», – дейді. Сондай-ақ, Нұрлан Орынбасарұлы бұрнағы жылдары осы Қарағанды ғалымдарының құрастыруымен «Болашақ» университеті Қазыбек бидің энциклопедиясын шығарғанын тілге тиек етті. Алқа мәжілісінде Нұрлан Дулатбековпен қатар, филология ғылымдарының докторы, профессор Серік Негимовтің «Қазақ мәдениеті тарихындағы Қаздауысты Қазыбек би тұлғасы», тарих ғылымдарының докторы,

Алыс жақын туысты интернеттегі әлеуметтік желі арқылы көруге болады. Бұл интернеттің бір жақсы жағы. Мен интернетті қажет нәрсе деп есептеймін. Бұрын мен интернеттің жақсы жақтарын көретінмін, ал, қазір сұмдық жағдайлар орын алып жатыр. Қазір ғаламтордың пайдасынан зияны артып келеді. Өз-өзімізді қолға алып, ғаламтордың пайдалы жақтарын ғана қолданайық. Сабина СӘБИТ, С.Саттаров атындағы №57 мектеп-лицейінің 6 «а» сынып оқушысы.

Құрылтайшысы: облыс әкімдігі МЕНШІК ИЕСІ: «Облыстық «Орталық Қа­зақстан» газетінің ре­дакциясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Облыстық «Орталық Қазақстан» газеті редакциясы» ЖШС Директоры – Бас редактор Мағауия Сланбекұлы СЕМБАЕВ Бас редактордың орынбасары Ерсін Кәрібайұлы МҰСАБЕК Жауапты хатшы Қуаныш Сағынтайұлы АМАНҚҰЛОВ Телефондар: Директор – Бас редактордың қабылдау бөл­месі: 43-57-78. Бас редак­тордың орынбасары: 43-38-53. Жауапты хатшы: 43-38-33. Жауапты хатшының орынбасары 43-30-88 Кадр, қоғамдық ұйымдармен байланыс және жарнама бөлімі 43-35-37 профессор Жамбыл Артықбаевтың «Қазақ хандығының басқару жүйесі және Қаздауысты Қазыбек би», филология ғылымдарының докторы, профессор Жантас Жақыпов­ тың «Қаздауысты Қазыбек би сөзінің күші (тіл суггестиясын пайымдау)», филология ғылымдарының докторы, профессор Сағымбай Жұмағұловтың «Қазақ би-шешендер мұрасының зерттелуі», филология ғылымдарының докторы, профессор Берік Рахымовтың «Қаздауысты Қазыбек бидің шешендік өнер шежіресі», Мұрат Нұрақышевтің «Ұлыс биі Қаздауысты Қазыбек және Арқада қалыптасқан билік жүйесі» атты баяндамалары тыңдалды. Осылардың ішінен Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры Жантас Жақыповтың баяндамасына бөлек тоқталуға болады. Онда мынадай мәселелер қарастырылған: «Қазыбек би туралы бір тарихи әңгімеде қалмақ ханы қонтажының қазақтардың талабын орындауы – бала Қазыбек сөзінің ықпалы екені айтылады: «Сөзді өңменімнен сұғып айтқан кезде, екі иығымнан екі аю аузынан от шашып «тыпыр етші, көрейін» деп тұрды. Мінеки, мен содан қатты сескендім. Сендерге көрінбегенмен, маған көрінді. Менің енді бұған айтар сөзім жоқ, мал мен жанын есептеп, алдына салып беріңдер», – деген шешімге келіпті қалмақ ханы. Яғни, мұнда қонтажы бітімге қаймыққаннан келген жоқ, елшілердің айтқанын істемеймін десе, оның әскери қуаты да, өзінің айбары мен ақылы да жетіп тұрған болатын. Оның сөзінен байқап тұрғанымыздай, бұл – сөз күшінің әсері, ықпалы. Сөздің мұндай қасиетін психолингвистиканың сөз қабылдау (восприятие речи) саласында сөз суггестиясы дейтін тармағы зерттейді. Жалпы тіл білімінде психолингвистика аясында кейінгі кезде зерттеле бастаған «суггестия» термині қазақ ұғымында сену, илану дегенді білдіреді. Сондықтан, суггестия – сананы билеуші, болмыстағы сенімді қалыптастыратын, реттейтін ұғым,

Нұрдос КӘРІМ, «Орталық Қазақстан» Шымкентте көркем гимнастикадан өткен республикалық 4-ші жастар спорттық ойындарынан қарағандылық спортшылар командалық есепте қола медальды олжалады. Жарыс барысында Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген спортшылары өзара мықтыларды анықтады. Үш күнге созылған бәсекеде жасөспірім спортшылар көркем гимнастиканың барлық түрі-

адамның алдына мақсат қою жолына жетер биігі. Ал, тілдік суггестия осы сенім көздерін сөз арқылы бейнелеп, адамның өзін-өзі сендіруін, сөз құдіретіне табынуын білдіреді. Бір қарағанда, бұл аса маңызды құбылыс болып сезілмейді. Себебі, біздің көбіміз – материалиспіз. Оның сырын ұғу үшін терең түйсік керек. Суггестияға сөздің көркемдігі де қатты әсер етеді. Мәселен, Қазыбектің «Сен – темір де, біз – көмір, Еріткелі келгенбіз» дегенін «сен темір сияқтысың, мен көмір сияқтымын, мен жансам, сені ерітемін» десе ешқандай әсер болмаушы еді. Мұндағы әсер – метафора. Жай ғана көркемдеуіш құрал емес – бұл. Қазіргі ғылым концептуалды метафора – адамның танымына әсер ететінін дәлелдеп жатқанын білеміз. Сондықтан, Қазыбек би сөзінің күші суггестиясымен қатар, осындай көркемдігінде жатса керек. Тарихшы Жамбыл Омарұлы бидің «Қаздауысты» аталуына орай бір жақсы айғақ келтіреді. «Қазақтың қалың ортасында мемлекет пен қоғам өмірінің маңызды деген мәселелері бүкіл ел басшылары мен қарулы азаматтар қатысқан жиында шешіледі. Осы ұлы нөпір жиынды «Қаз» деп атайды. Оның өткізілу салты да, шешетін мәселесі де кеңес пен жүгіністен бөлек. Міне, осындай жерде би-шешеннің шеберлігі, даусының күштілігі сынға түседі. Бүкіл қазақтың жиынын мең-

геріп кету оңай емес. Сол себептен, Бұқар жырау Абылай ханды тоқтатқысы келсе: «Ашуланба, Абылай, Ашулансаң, Абылай, Көтерермін, көрермін, Көтеріп қазға салармын...», – дейді. ... Бабамыздың «Қаздауысты» атануына – ең алдымен, оның бүкіл қазақ қауымы жиналған ұлы дүбірлі жиындарды өзіне бағындырған шешендік қасиеті, ақылмандығы себеп. Бүгінгі күнмен сабақтастырсақ, Президент «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында жаңғырудың негізі – ұлттық кодты сақтау деді. Ұлттық код қалай сақталады? Ұлттық код әуелі ұлттың тілі арқылы сақталады. Жоғарыдағы пікірлерді ескере келе, осы ұлттық кодымызды сақтауға әсер ететін бірден бір тұлға – Қаздауысты Қазыбек дер едім», – деді Жантас Алтайұлы. Алқа мәжілісінен соң конференция жұмысы «Билер философиясы: ұлт дүниетанымы мен руханияты», «Шешендік өнер және тіл мәселесі», «Қаздауысты Қазыбек бидің мемлекет пен құқық тарихындағы орны» тақырыптары бойынша 3 секцияға бөлінді. Онда да алдын ала тағайындалған ғалымдардың жетекшілік етуімен зерттеушілер баяндамаларын қорғап, Қазыбек бидің бай мұрасын жан-жақты насихаттады.

Бұған дейін Түркістан қаласында Қаздауысты Қазыбек би бабамыздың ескерткішін тұрғызу мақсатында есепшот ашылған болатын («Орталық Қазақстан», 6 сәуір, №37). Есепшот реквизиттерін назарларыңызға қайталап ұсынғанды жөн көрдік. Есепшот номері ИИК KZ6884906KZ001506370 БИН 170240002006 Код 18 КНП 119

Банк реквизиттері «Нұрбанк» АҚ БИК: NURSKZKX БИН 001041002569 Шымкент қаласы, Асқаров көшесі, 41-б

Байланыс телефоны: 8 (72-52) 56-39-31 (ішкі байланыс 126, 124,) Айнұр, Әйгерім.

нен қатысты. 15 команданың арасынан Қарағандының спортшылар 3 орынды еншіледі. Топтық жаттығуда ерекше көзге түскен Мария Королева, Аюна Баймуканова, Лиза Погибелко, Дарина Ахметжан, Далила Омарова, Аэлита Тургумбекова сияқты саңылақтар мамандар тарапынан жоғары баға алды. Бүгінде қыздар Павлодарда өтетін чемпионатқа дайындықтарын пысықтауда. Айта кету керек, Людмила Макарова, Жанна Абдыманапова, Елена Томоловская сынды білікті бапкерлердің шәкірттері республикалық жарыстарда топ жарып жүр.

Экономика, саясат және өнеркәсіп бөлімі 48-16-45 Білім, денсаулық сақтау, мәдениет және әдебиет бөлімі 48-16-36 Ақпарат, құқық, жастар саясаты және бұқарамен жұмыс бөлімі 43-17-41 Жарнама, факс: 43-21-55; бух­галтерия: 48-16-49; 43-58-16; компьютер орталығы: 43-58-08. Меншікті тілшілер: Бал­қаш, Ақтоғай, Шет: 8-701-480-13-79; Жезқазған, Қаражал, Сәтбаев, Жаңаарқа, Ұлытау: 8-777-300-49-94; Қарқаралы: 8-702-638-56-85. Га­­­­­­зет жеткізілмесе 41-16-07, 41-09-51 те­лефондарына ха­бар­­ла­сыңыздар. Тіркеу куәлігі №13186-Г (Қазақстан Респуб­ли­ка­сы­ның Мәдениет және ақпарат минис­тр­лігі 2012 жылғы 22 қарашада берген). Газет сейсенбі, бейсенбі, сенбі күндері шығады Мекен-жайымыз: 100009, Қарағанды қ., Әлімхан Ермеков көшесі, №33 үй.

Біздің сайт: www.ortalyq.kz Редакция 3 компьютерлік бет­­тен асатын көлемдегі қолжаз­баларды қа­ра­майды. Жарияланған мақала ав­­тор­ларының пікірлері ре­­­­дакция көзқарасын біл­ дір­мейді. Жарнамалар мен хабар­лан­ дырулардың маз­­мұнына жарнама беруші жауап береді. Газетте жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Суреттер интернеттен, редакция архивінен алынды. – материалдың жа­риялану ақысы төленген. Қолжазба мен фотосуреттер қай­тарыл­майды. «АТФ банк» АҚ ҚФ Есеп-шот: KZ50826M0KZTD2003131, БИК ALMNKZKA БИН 000940001367

Таралымы 18 100 дана №45 тапсырыс. Индекс 65484 Офсеттік басылым. Көлемі 3 баспа табақ.

Электрондық пошта: ortalyk.kz@gmail.com ortalyk.kaz@mail.ru Жарнама бөлімі: ortalyk.reklama@mail.ru

Нұрқанат ҚАНАФИН, «Орталық Қазақстан» Қарағандылық балуандарда – күміс жүлде. Өткен аптада Орал қаласында Қазақстан жастарының ІV ойындары тәмамдалды. Жерлестеріміз қазақ күресінен командалық есепте екінші орынды олжалады.

Балуандарымызда барлығы – 5 медаль. 90 келіге дейінгі салмақта Жылкелді Құдайбергенов чемпион атанса, 55 келіде Нұртілек Қаракесеков күмістен алқа тақты. Сондай-ақ, қола жүлдеге Бекзат Ермеков, Марғұлан Алпысбай (82 келі) және Әділет Аманжол түйе

балуандар бәсекесінде қол жеткізді. Бұл балуандарды бапкерлер – Мақсат Ахметбеков, Талғат Әбдішев, Береке Отыншин, Жаслан Аменкин және Ерболат Қаракесеков жаттықтырып жүр.

Бағасы келісім бойынша «Типография Арко» ЖШС баспаханасында басылды. Қарағанды қ., Сәтбаев к., 15. Газеттің компьютерлік орталығында теріліп, беттелген. Кезекші редактор Қызғалдақ АЙТЖАНОВА КОРРЕКТОР Ж.АХМЕТОВА

25 04 2017  

Advertisement