Page 1

Қаздауысты Қазыбек: Сөздің атасы – бірлік, анасы – шындық

1931 жылдың 4 қазанынан бастап шығады

www.ortalyq.kz

Газет 2007 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығымен марапатталды.

♦ Қарағанды облыстық қоғамдық-саяси газеті

♦ СЕНБІ, 22 ШІЛДЕ 2017 жыл №80 (22 387) ♦

Инвестиция игерілуде

Нұрқанат ҚАНАФИН, «Орталық Қазақстан»

Нұрдос КӘРІМ, «Орталық Қазақстан» Қарағандылық суретші Кәріпбек КҮЙІКОВТІҢ есімі күллі әлемге таныс. Ішкі жан-сезіміңді қылқаламның көмегімен ақ қағаз бетіне өрнектеп, сол арқылы ойын жеткізген суретшіні Арқа жұрты мақтан тұтады. Кәріпбек – ядролық қарусыздандыру қозғалысының белсенді мүшесі һәм «Атом» жобасының Құрметті Елшісі ретінде әлемдік көшбасшыларды ядролық қаруды сынауға тұтастай тыйым салып, таратпауға шақыруды мақсат еткен бірегей тұлға.

Арқа топырағында туған оның арқасына өмірге келген бойда ауыр жүк артылды. Қалың қазақтың қабырғасын қайыстырған атом бомбасын сынаған кеңестік саясаттың салдарынан дүние есігін жарымжан болып ашты. Сұңғыла суретшінің екі қолы жоқ. Текті азамат тағдырдың салғанына мойымай, мүмкіндігі шектеулі жан деген сөзді теріске шығарып, мүмкіндігі мол екендігін мұқым жұртқа мойындатты. Суретшілік өнер – құдірет. Сол құдірет күшін әлдилеген талант бүгінде жүздеген картинаның авторы. Туындылары талай рет шетелдік көрмелерге қойылып, тамашалағандарды таңдай қақтырды. Суретшінің туындыларын БҰҰ-ның Бас хатшысы Пан Ги Мун да жоғары бағаласа, Жапония, АҚШ, Түркия, Германия және Қытайдың көркемсурет галереясына келгендер Кәріпбектің жұмыстары арқылы Семейде жасалған ядролық сынақтың зардабын сезінген. Өйткені, сол адам шошырлық сынақ, суретшіні де сынаққа алып, сынаптай сырғыған ғұмырына жазылмас жара салған. Иә, аузына әлемді қаламмен қаратқан жан сынақ жүргізілген полигоннан 100 шақырым жердегі Егіндібұлақ ауылында өмір шамын жаққан. Кейіпкеріміздің қолмен ұстап, көзбен көргендей, кескіндері,

қылқаламның ұшымен сызыл­ ған әр сызықта тіршілік лебі есіп тұр. Қоғамдық жұмыстарға бел­ сене кірісіп, ел тағдырына алаң­даған азамат туған жері Қарқаралының да қамын жеп келеді. Оған дәлел Қаздауысты Қазыбек бидің 350 жылдық мерейтойы өз деңгейінде аталып өтілуіне бастама болып бас көтеруі. Айта кетейік, Қарқаралы ауданының әкімдігі Қазыбек бидің 350 жылдық мерейтойын ойдағыдай атқарып шығу үшін демеушілер тарту мақсатында арнайы шот ашқан еді. Суретші осы бір игі іске қолдау көрсету мақсатында өзінің «Кеш» атты картинасын сатылымға шығарып, өзінің әлеуметтік желісінде «Қарағанды-Егіндібұлақ» тас жолын жөндеуден өткізу мақсатында жұртты жұмыла жұмыс жасауға шақырған. Бұдан бөлек, Базельдің әл­ ем­дік кеңсесінің ғылыми-зерттеу институтының директоры Алин Варе Нобель сыйлығына үміткер ретінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев пен «АТОМ» жобасының Құрметті Елшісі, суретші Кәріпбек Күйіковтің кандидатурасын ұсынған болатын. Лайықты! Дөңгеленген дүниені қыл қаламмен көшірген суретшіге шығармашылық табыс, жұмысына жеміс тіледік!

Сәрсенбі күні «ЭКСПО – 2017» көрмесі аясында Корея Республикасының Ұлттық күні өтті. Ісшараға Корея Сауда, өндіріс және энергетика министрлігінің тұрақты комиссары Ким Енг САМ, Кореяның сауда және инвестицияларды ықпалдастыру агенттігінің бас директоры Ким Дже ХОНГ, ҚР Инвестициялар және даму вице-министрі Ерлан ХАИРОВ, Корей павильонының комиссары Ким Дэ СИК және Корея павильонының Құрметті Елшісі, танымал актер Сон Кан ДЖУН қатысты. Корея Сауда, өндіріс және энергетика министрлігінің тұрақты комиссары Ким Енг Самның айтуынша, Оңтүстік Корея жаңартылмалы энергия көздері арқылы елдегі энергия өндірісін 2030 жылға қарай 20 пайызға арттыруды жоспарлап отыр. Комиссар мырза өз сөзінде Корея павильонын тамашалағандар саны 150 мыңнан асқанын да тілге тиек етті. Сондай-ақ, екі ел арасындағы экономикалық қарым-қатынасқа да тоқталып өтті. Қазақстан – Корея Республикасынан Орталық Азияға ең ауқымды инвестиция тартқан мемлекет болып отыр. 1992 жылы Корея Республикасының Қазақстанға салған инвестиция көлемі 21 млн. АҚШ долларын құраса, қазіргі уақытта

Сағыныш ӘБІЛОВА, «Орталық Қазақстан» Қаздауысты Қазыбек бидің 350 жылдық мерейтойына қамданыс қарқын алуда. Ел азаматтары да жұдырықтай жұмылып, қорға қаражат аударып, селоның тазалығы мен абаттандырылуына белсене атсалысуда.

Газет 1981 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталған.

Биылғы I жартыжылдықта облыс кәсіпорындары мен ұйымдары негізгі капиталға салынған инвестицияның 122,1 млрд. теңгесін игерді. Шағын кәсіпорындарға облыстағы инвестиция көлемінің 48,1 пайызы, ірі кәсіпорындарға 47 пайызы және орта кәсіпорындарға 4,9 пайызы тиесілі.

бұл көрсеткіш 3,78 млрд. долларға жетті. Айта кетерлігі, соңғы уақытта Корея Республикасына саяхаттайтын қазақстандықтардың саны 30 пайызға артты, – деді Ким Енг Сам. Өз кезегінде ҚР Инвестициялар және даму вице-министрі Ерлан Хаиров Қазақстан және Корея мемлекеттері тығыз экономикалық және достық қарым-қатынаста екенін айтты. Ол Қазақстанда көп жылдардан бері «KIA» және «Hyundai» сияқты корей компанияларының өнімдері үлкен сұранысқа ие екенін сөз етті.

Қазақстанда 100 мыңнан аса этникалық корей тұрады. Сондықтан, екі ұлт арасындағы қалыптасқан бауырмалдық пен достық қасиет тарихтан келе жатқан құбылыс деуге болады. Қазақстан Кореяның тәжірибесін белсенді түрде қолданып келеді. Қазіргі таңда түрлі білім беру бағдарламаларының арқасында көптеген студенттер сапалы жоғарғы білім алып келуде. Бүгінгі таңда «таңғы шық елі» әлемдегі ең энерготиімді елдердің бірі болып табылады, – деп атап өтті Ерлан Хаиров.

Ұлттық күнді мерекелеу бағдарламасының ресми бөлігінен кейін, көрмеге келушілерді танымал корейлік «B-Boy» тобының бишілері, «К-pop» және «Sorea Band» тобының қыздары өз өнерлерімен қуантты. Сонымен қатар, сахнада корей дәстүрлі жекпе-жек өнері – таэквондодан шоу көрсетілді. Айта кетейік, қонақтар мен журналистер үшін танымал корей актері Со Кан Джунның қатысуымен фан-митинг ұйымдастырылды.

Тойға шашу ретінде ауыл азаматтары да көмек қолын созуда. Жақында Ғибрат Ілиясов туған жеріне келіп, өзі оқыған №5 мектеп ұжымына волейбол торлары мен доптарын сыйға тартты. Ауыл ішіндегі тазалық жұмыстарына мықтап ден қойылуда. Тазалық жұмысын қолға алған екібастұздық кәсіпкер Д.Сердалиев бүгінде 10 мың тонна қоқыс шығарып үлгерді. Бұрынғы ДЭУ мекемесінің орны тазартылып, 1 мың шаршы метр жолға жоспарланған

ағымдағы жөндеу жұмыстары қызу жүріп жатыр. Жерлесіміз Б.Камалиев өзі тұрған көшесін тазалап, балалардың ойын алаңын салып беруді қолға алған. Село ішін безендіру жұмыстарына Шахтинск қаласының тұрғыны, жеке кәсіпкер Г.Назарова үлес қосуда. Құны 1,6 млн. теңге тұратын билбордтар көшелерге орнатылуда. Сондай-ақ, ауыл ішін қалпына келтіру жұмыстарына «Алтайполиметалл» кәсіпорны мен аудандық мекеме кәсіпорындармен қатар,

көршілес ауылдық округ азаматтары қол ұшын созуда. Кәсіпкер Ғани Омаров селоның кіреберісіне баба ескерткішін орнатуды бастады. Бүгінде стелланың іргетасы құйылып, құран оқылып, құрбандық шалынып, ас беріліп, қалғаны жетім-жесірлерге таратылды. Осы орайда, аудан әкімі Халел Мақсұтов бұл ізгілікті шараға жан-жақты қолдау көрсеткен азаматтарға алғыс білдірді.

Міндетті әлеуметтік медици­ налық сақтандыруға сәйкес, аза­ маттарға медициналық қызмет пакеттерінің 2 түрі ұсынылатын болады:

риялық авиация, әлеуметтік маңызы бар аурулар мен шұғыл жағдайлар кезінде көрсетілетін медициналық көмек, профилактикалық екпелер. Өзін-өзі өнімсіз жұмыспен қам­ тамасыз ететін тұрғындар үшін 2020 жылға дейін республикалық бюджет есебінен амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ете отырып, амбулаториялық-емханалық көмек көрсету қарастырылған.

көрсетілетін сақтандыру пакеті. Оған кіретін қызметтер: амбулаториялық-емханалық көмек, стационарлық көмек (әлеуметтік маңызы бар ауруларды қоспағанда), стационардың орнын басатын көмек (әлеуметтік маңызы бар ауруларды қоспағанда), қалпына келтіру емі және медициналық оңалту, паллиативті көмек және мейіргерлік күтім, жоғары технологиялық көмек. Осы пакетті алу құқығы жарна төлейтін ҚР аумағында тұрақты түрде тұратын азаматтығы жоқ

Біріншісі – базалық пакет, мұнда республикалық бюджеттен қаржыландырылатын медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі көрсетіледі. Бұл пакет Қазақстан азаматтарының барлығына қолжетімді болады. Көрсетілетін қызметтері: жедел көмек және санита-

Екінші – бұл қайта құрылған Медициналық сақтандыру қорынан

ҚАРҚАРАЛЫ ауданы.

Негізгі капиталға салынған инвестицияның 51,7 пайызы құрылыс, ғимараттар мен имараттарды күрделі жөндеу жұмыстары еншісінде. Машина, жабдық, көлік құрал-саймандары және оларды күрделі жөндеуге жұмсалған қаржы – 45,1 пайызды, өзге де шығындар – 3,2 пайызды құрады. Ағымдағы жылдың I жартыжылдығында негізгі капиталға салынған инвестицияларды қаржыландырудың негізгі көзі кәсіпорындар, ұйымдар және халық қаражаты болды. Олардың үлесіне инвестициялардың жалпы көлемнің 76,4 пайызы тиесілі. Банк несиелері және басқа да қарыз қаражаттарының үлесі, сәйкесінше, 4,7 пайыз және 2,6 пайыз. Бюджет қаражаттарының үлесі 16,2 пайызды құрады. Оның ішінде, республикалық бюджет – 11,2 пайыз, жергелікті бюджет – 5 пайыз. Инвестициялардың жалпы көлемінің 60,4 пайызы өнеркәсіпте, 18,3 пайызы жылжымайтын мүлікпен операциялар саласында игерілген. Экономикалық қызметтің басқа түрлеріне негізгі капиталға салынған инвестициялардың жалпы көлемінің 0,1 пайыздан 6,9 пайызға дейіні тиесілі. Өткен жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемінің артуы облыстың 11 өңірінде байқалды. Едәуір өсім Ұлытау ауданында байқалды (4,2 есе). ӨЗ ТІЛШІМІЗДЕН.

тұлғалар мен шетелдік азаматтарға беріледі. Сонымен қатар мемлекет экономикалық белсенділігі төмен халық үшін, ал жұмыс берушілер – жалданған жұмысшылар үшін жарна төлейтін болады. Жұмысшылар мен салық органдарында тіркелген әрі өзін-өзі жұмыспен қамтитын азаматтар – өздері үшін жарна төлейді. Осы әлеуметтік пакеттерге қосымша, ерікті сақтандыруға қатысқан азаматтар медициналық қызметті шарт негізінде ала алады.


2

Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Салтанат ИЛЬЯШОВА, «Орталық Қазақстан»

Қарағандының Оңтүстік-Шығыс бөлігінде құрылысы осыдан он жыл бұрын басталып, алты жыл бойы қараусыз қалған мектеп-интернат ғимараты қайта қалпына келтіріліп, пайдалануға берілді. Осы жылдар аралығында қаңғыбастардың мекеніне айналып, жергілікті тұрғындарға ыңғайсыздық

туғызған ғимарат енді болмағанда талан-таражға түсудің аз алдында қалған болатын. Құрылыс материалдары да ұстағанның қолында, тістегеннің ауызында кету қаупі туды. «100 мектеп, 100 аурухана» бағдарламасы бойынша миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалған интернат құрылысының әрлеу жұмыстары жүргізіліп қойса да, белгілі себептерге байланысты тоқтатылған құрылыстың 2016 жылы тамырына қайтадан қан жүгірді. Айтар болсақ, 2015 жылы Қа-

рағанды облысының коммуналдық шаруашылығына берілді, ал 2016 жылы мердігер ұйым анықталып, жұмыс қайта жанданған болатын. «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша мектеп құрылысын аяқтауға қаржы бөлініп, қыркүйек айында жұмысқа кіріскен мердігер компания «Астана Шаңырақ – 2030» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі бүгінгі таңда барлық жұмыстарды тәмамдаған. 1 қыркүйектен бастап жұмысын бастап, 160 бала қабылдауды жоспарлап отырған мектепинтернаттың жай-күйімен облыс басшысы Ерлан Қошанов та танысты. Әуел баста көру қабілеті бұзыл-

ған балаларға арналған республикалық мектеп-интернаты болады деп жоспарланған еңселі ғимараттың ішінің жобасы осыған сәйкес жасалған. Яғни, қабырғаның өткір қырлары, табалдырықтар жоқ. Құрылыс толық дайын, пайдалануға берілді дегенмен де, әлі де болса атқарар жұмыстар бар сияқты. Қараусыз қалған алты жыл да ақаулар пайда болған. Шатыры тесіліп, төбеден аққан су іздері қанша жасыруға тырысқанмен көзге менмұндалап көрінеді. Қолдан-қолға өтіп, берекесі кеткен дүние енді бір қалыпқа келеді деген үмітте, әрине. Көш жүре түзеледі деген оймен, көз жұма қарау – мемлекет ақшасын талан-таражға салумен бірдей. Ерлан Қошанов та осы жайға көңіл бөліп, мердігер компания өкіліне 3 жылғы кепілдік мерзімінде аталған ақаулықтарды жоюды қатаң тапсырды. Дегенмен, көру қабілеті нашарлаған балаларға таптырмас орын болары анық. Кең әрі жарық бөлмелер. Үшінші қабаты жатақхана, 2-3 адамға ғана арналған бөлмелер, заманауй техникамен жабдықталған сынып бөлмелері балалардың алаңсыз білім алуына мүмкіндік сыйлары даусыз. Қарағанды қаласындағы көру қабілеті бұзылған балаларға арналған №1 облыстық арнайы мектеп-интернатының директоры М.Оразбековтің айтуынша, мұндай мектеп республика көлемінде жоқ. Тіпті, Қарағандыда осындай мектептің салынып жатқанын естіген ресейліктердің өзі де таңданыс тудырған сияқты. Білім басқармасы басшысының орынбасары Бақтыгүл Әдікенованың айтуынша, 250 орындық мектеп-интернат ғимаратының жартысы «Үміт» оңалту орталығына беріледі. Қазіргі таңда небары 60 бала қабылдау мүмкіндігіне ие орталық осы жерде балаларға сапалы педагогикалық, психологиялық түзету көмегін көрсететін болады. Ал, Кривогуз көшесінде орналасқан ғимарат Дарынды қыз балаларға арналған облыстық қазақ-түрік лицей-интернатына беріледі. Суретті түсірген: Л.Галимов.

Қызғалдақ АЙТЖАНОВА, «Орталық Қазақстан» Қарағандылық кәсіпкерлер үшін су тарифі төмендейді. Судың бір текше метріне 320 төлеп келген кәсіпкерлер енді 2018 жылдың қаңтарынан 248 теңге төлейтін болады. Бұл туралы кәсіпкерлік бойынша комиссияның отырысында облыс әкімінің орынбасары Алмас АЙДАРОВ мәлімдеді. Сонымен бірге, отырыста жолаушылар тасымалы да кеңінен сөз болды. Бұған дейін де бірнеше рет талқыға түскен жолаушы тасымалының түйткілі тағы да назарға алынды. Жолаушы тасымалындағы түйіні томардай мәселелердің мәнжайын Қарағанды облысының автокөліктік кәсіпорындар қауымдастығының директоры Айнетдин Буралкин баяндады. Қауымдастық басшысының мәлімдеуінше, жолаушы тасымалына тұсау салған екі негізгі проблема бар. Біріншісі – шынайы бәсекелестіктің жоқтығы, яғни, жолаушыларды заңсыз тасымалдау, екінші – жолаушы тасымалының субсидияланбайтындығы. Бұл екі жайт – жолаушы тасымалының сапасына да ықпал етеді дейді А.Буралкин. Оның айтуынша, жалпы бүгінде елдегі автопарктің 68 пайызының тозығы жеткен. Жаңаруға зәру автопарктер жағдайының түзелмеуінің бір себебі де осында. Осыдан келіп, жолаушы тасымалында жүйесіздік орын алады.

– Бүгінде автобус парктерінің тозығы жеткен, жүргізушілер жетіспейді. Бұдан жолаушы тасымалының кестесі бұзылады. Қызмет көрсету деңгейі төмендейді. Жалпы, жолаушы тасымалында оны дамытудың стратегиясы жоқ. Жасырын экономикадағы заңсыз жолаушы тасымалының жолын жергілікті полиция қызметі және мемлекеттік кіріс департаментімен бірлесе кесу керек, – дейді А.Буралкин. Жүргізушілерге үзілісте жағдай жасайтын демалыс орнының жоқтығы, орталықтандырылған диспетчерлік қызметтің жолға қойылмауы да жолаушы тасымалындағы кемшіліктер. Жолаушы тасымалының ахуалын жайып салған қауымдастық басшысы бірқатар ұсыныстар да жасады. Оның ішінде, субсидиялау, облыстық автокөлікті дамыту бар.

Қарағанды қаласының әкімі Нұрлан Әубәкіровтің айтуынша, жолаушы тасымалындағы көлеңкелі экономикамен күресте электронды билет жүйесін енгізу тиімді тәсіл. – Біз, шындығында, аудиттер жүргізіле ме, жоқ па, нақты білмейміз. Жолаушы тасымалдаушылардың есебінде мәліметтер бар. Бірақ, электронды жүйені енгізген соң нақты нәтижелерді шығару неғұрлым оңай болады деп ойлаймын. Бірыңғай диспетчерлік жүйені құруға байланысты жұмыстар жүргізудеміз, – дейді қала әкімі Н.Әубәкіров. Облыс әкімі Ерлан Қошанов жолаушы тасымалының бұған дейін де бірнеше рет қарастырылғанын, бұл орайда жұмыстар қолға алынғанын еске салды. Сондай-ақ, жолаушы тасымалындағы заңсыздықтың жолын кесу үшін жергілікті полиция қызметі мен мемлекеттік кірістер департаментіне тапсырма берді және өзінің тікелей бақылауында болатынын жеткізді. – Біз жолаушылар тасымалдау мәселесін бірінші рет талқылап отырған жоқпыз. Бұл бағытта жұмыстар атқарылуда. Қызмет көрсету және автобустар паркін жаңарту мәселелері шешімін табуда. Ең өзекті проблема - заңсыз жолаушы тасымалы. Мұны реттеп, шешу жолын анықтау - жергілікті полиция қызметіне және мемлекеттік кірістер департаментіне тапсырылады. Бұл мәселені өзім қадағалаймын, - деді аймақ басшысы. Суретті түсірген Л.ГАЛИМОВ.

Қызғалдақ АЙТЖАНОВА, «Орталық Қазақстан» Елбасының халықты кәсіпкерлікке тарту арқылы жұмыспен қамтамасыз етуге қатысты берген тапсырмасына орай биылғы жылдың басынан «Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған бағдарламасы» арнайы дайындалғанынан бұқара хабардар. Бағдарламаның аясында жұмыспен қамтудың барлық мүмкіндіктері назарға алынды. Соның ішінде, әлеуметтік жұмыс орындарын құру да бар.

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Бейсенбі күні облыс әкімі Ерлан ҚОШАНОВ облыстағы «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ басқарма төрағасы Нұрбибі НАУРЫЗБАЕВАМЕН кездесті. Жиын барысында екіжақты Меморандумға қол қойылды. Меморандум облыс халқының әлеуметтік тұрғыдан қаржылық сауаттылығын арттыруға бағытталмақ. Сондай-ақ, елді ақпаратпен құлақтандыру, БЖЗҚ кеңселерінен тыс жерлерде салымшылар мен алушыларға тиімді сервистік қызмет көрсетуді жүзеге асыру жұмыстарын қарастырады. Нұрбибі НАУРЫЗБАЕВА, «БЖЗҚ» АҚ басқарма төрағасы: –Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының қызметі жиырма жыл аралығында біршама жаңашылдықтар әкелді. Қор әрбір салымшы мен алушының қамын ойлайды. Көрсететін қызметтерді сапалы әрі нақты атқарады. Оған қоса ақпарат берудің қосымша ыңғайлы арналарын жасауға ұмтылады. Қазіргі таңда облысымыздағы 1,4 млн. адамның 690,6 мыңы – еңбекке қабілетті жаста. Оның 583,2 -сі – жалдамалы қызметкерлер, ал,

73,2 мың адам – өзін-өзі жұмыспен қамтып отырғандар. Қор қызметінің ашықтығы мен көрсететін қызметтерінің қолжетімділігін арттыру мақсатында БЖЗҚ-да салымшылар мен алушыларға көшпелі қызмет ұсынады. Төрағаның айтуынша, биылғы жылдың 1 шілдесіне дейін міндетті зейнетақы жарналары бойынша шот ашқандар саны – 817, 1 мың адамды құрады. Ал, облыс тұрғындарының барлық түрдегі жарналар бойынша жинақтар сомасы – 1 642 млрд. теңгені құраған. Қазіргі таңда жалпы республика тұрғындарына Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының 231 орталығы қызмет көрсетеді. Қарағанды облысында Қордың 18 бөлімшесі жұмыс жасап, жыл басынан бері 266 іс-шара ұйымдастырды. Суретті түсірген Л.ГАЛИМОВ.

Бұл орайда, жұмыс беруші Халықты жұмыспен қамту орталығымен келісім бойынша жалақысын субсидиялай отырып, жұмыссыздарды жұмысқа орналастыру үшін әлеуметтік жұмыс орнын құрады. Әлеуметтік жұмыс орындары барлық меншік нысанындағы кәсіпорындар мен ұйымдарда ұйымдастырылады. Мұндай жұмыс орындары тұрақты жұмыс орындарынан бөлек және тұрақты жұмыс орындарына арналған бос орындардан тыс құрылады. Әлеуметтік жұмыс орындары ауыр, зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары бар жұмыстарда құрылмайды. Сонымен бірге, әлеуметтік жұмыс орындарының саны шектелмейді және ол уақытша сипатқа ие. Жезқазған қаласы Халықты жұмыспен қамту орталығының айтуынша, биылғы жылдың басынан бастап, жұмыспен қамту мәселесімен келгендердің саны – 1124 екен. «Әлеуметтік жұмыс орындарына келсек, республикалық бюджеттен 14 675 мың теңге арнайы бөлініпті. Жергілікті бюджеттен қарастырылған қаржы көлемі – 5374 мың теңге. Аталған қаржыға 37 тұрғынды жұмыспен қамту жоспарланса, бүгінгі таңда жоспар 100 па-

йыз орындалған. Бір адамға қарастырылған субсидия – 24 459 теңге. Жезқазғанда әлеуметтік жұмыс орындары құрылды. Бұл әлеуметтік жұмыс орындарын құруға «Баян» ЖШС, «Айыртау-Агро» ЖШС, «Грант» ЖК, «Сурапов» ЖК, «Ақ сауыт» ҚБ, «Жезкенконтракт» ЖШС, «Арман» ПИК, «КапЖилСтрой»ЖШС және өзге де кәсіпорындар мен ұйымдар қатысқан. Бұл жұмыс орындарына 52 адам жолдама алыпты. Жоспар бойынша, әлеуметтік жұмыс орындары бойынша жұмыс 2017 жылдың 4 қаңтарынан 29 желтоқсанына дейін жалғасады. Осыған орай, әлеуметтік жұмыс орнын құратын жұмыс берушілердің қатысуымен жоспарлы кеңес өткізілді. Онда келісімдегі шарттардың жұмыс берушінің орындауына қатысты барлық мәселелер талқыланды» дейді орталық басшылығы. Сонымен қатар, мемлекет еңбек қабілетін жоғалтпаған мүгедек жандардың да әлеуметтік жұмыспен қамтылуын назарда ұстайды. Мәселен, биыл «Ақ сауыт» ҚБ-де аталған бағдарламаның әлеуметтік жұмыс орны арқылы 14 адам еңбекке тартылса, оның 7-і мүмкіндігі шектеулі тұрғындар. «Ақсауыт» ұйы-

мының басшысы Абзал Әбжаппаров осындай сауапты істі атқаруға мұрындық болуда. Бағдарламаға қатысушы Берік Құрманбаев 2016 жылдың желтоқсанында Жезқазған қаласының Халықты жұмыспен қамту орталығына өтініш білдірген. Ал, 2017 жылдың қаңтарынан әлеуметтік жұмыс орнына жолданды. Берік Баймұханұлы және өзге де жұмысқа орналасқан жезқазғандықтар мемлекеттік қолдауға дән риза. «Мемлекеттік қолдауға ризашылық танытамыз. Бұл қолдау, өз кезегінде, материалдық жағдайымызды оңалтуға мүмкіндік береді. Ең бастысы, мүмкіндігі шектеулі жандар қоғамның толыққанды бір мүшесі екенін айқын сезінуде» дейді

олар. Әлеуметтік жұмыс орындарын құруды аймақтың аудандары да қолға алған. Ақтоғай ауданының Халықты жұмыспен қамту орталығынан әлеуметтік жұмысқа жолдама алғандар ауданның әр саласынан нәпақасын айырмақ. Атап айтқанда, Ақтоғай ауданының Халықты жұмыспен қамту орталығының ақпараты бойынша, биылғы жылдың басынан бастап, жұмыспен қамту мәселесімен келгендер – 324 екен. Оның 275-і жұмысқа орналастырылыпты. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және еңбек ресурстарының ұтқырлығы арқылы еңбек нарығын дамыту бойынша әлеуметтік жұмыс орындарына 22 адамды жол-

дау жоспарланды. Бүгінгі күнге 20 адам жолданды. Мысалы, «Кәрім» шаруа қожалығы жетекшісі Өміртай Кәрімов өзінің шаруашылығында әлеуметтік жұмыс орнын ашып, жерлесінің жұмысқа орналасуына септігін тигізді. Бүгінде бағдарламаға қатысушы Мұқатай Ынтықбаев бұл шаруа қожалықта еңбек етуде. Еңбегінің өтеуі әлеуметтік жұмыс бойынша келісім аясында өтелері даусыз. Жерлестерінің әлеуметтік жағдайына немқұрайлы қарамайтын мұндай ауылдың атпал, кәсіпкер азаматтарына жұмыспен қамтылған тұрғындар риясыз ықыластарын білдіріп отыр.


Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

Қауіпсіздік – назарда Салтанат ИЛЬЯШОВА, «Орталық Қазақстан» Жаз мезгілінде өрт қаупі өрши түсетіні белгілі. Әсіресе, алдыңғы орынға қауіпсіздік мәселесі қойылатын өндірісте осыған жіті мән беріледі. Өңірдегі марганец кенін өндіретін «Қазмарганец» кен басқармасы (Еуразиялық Топ құрамындағы «Қазхром» трансұлттық компаниясы» филиалы) жазда тілсіз жаудан сақтану шараларын қамдап, алдын алуға бағытталған ісшараларды қолға алған. «Қазмарганец» кен басқармасына қарасты «Тур» кеніші мен Көлік колоннасында өрттің алдын алуға бағытталған шаралар, жұмыскерлерді мұндай жағдайда қолға алынуы тиіс іс-қимылдар жайлы ақпаратпен қамту дұрыс жолға қойылған. Барлық учаскелерде, өндірістік және шаруашылық-тұрмыстық ғимараттарда жылдың қай мезгілінде болмасын жоспар бойынша қолға алынуы тиіс жұмыс жоспары алдын-ала бекітіліп, кәсіпорын ерте қамдана бастайды. Қазірдің өзінде, әсіресе, жаз мезгілінде өршитін өрт қаупін болдырмау үшін өрт сөндіру құрал-жабдықтары заң нормаларына сәйкес толықтай тексеруден өткізілді. Кен басқармасының өрт қауіпсізді және апаттық іс-әрекет инженері Марат Жиембаевтың айтуынша, кен басқарма бөлімшелері – «Тур» кеніші және Көлік колоннасында өрт сөндіру гидранттары мен крандары тексеруден өткізілген. Өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау мақсатында тек өндіріс ошақтарында ғана емес, қалада орналасқан кен басқарма бас ғимаратында да сақтық шаралары қолға алынып, осы мақсатта кей ғимараттардағы ағаш жабындылары өртке төзімді материалдармен алмастырылып, қосалқы шығу-кіру есіктері тексерілді. – Кен басқарма бөлімшелерінде апатқа қарсы оқу-жаттығу жұмыстары екі вахтада да алма-кезек өтіп тұрады. Апаттық-дыбыс дабылдарды техникалық қызмет көрсетуден өтті. Бізге келісім-шарт бойынша белгілі-бір қызмет түрлерін көрсететін мердігер ұйымдарға да қатаң талап қойылады. Олардан да тек компанияішілік талаптар ғана емес, ҚР заңнамасы аясында, қауіпсіздік шараларын толыққанды атқару, оны бұзбау, қауіпсіздікті сақтау талаптарын қоямыз, – дейді «Қазмарганец» кен басқармасының өрт қауіпсізді және апаттық іс-әрекет инженері Марат Жиембаев. Бір атап өтерлігі, осы бағытта атқарылып келе жатқан іс-шаралардың да нәтижесі жоқ емес. Айталық, өткен жылы кен басқарма бөлімшелерінде өрт қауіпсіздігі бойынша өткен аудит барысында ешбір олқылық тіркелмеген.

Республикалық газеттерде екі жылда бір рет тағайындалатын ҚР әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы Мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның 2017 жылға сыйлыққа алдын ала іріктеуден өткізген жұмыстарының тізімі жарияланды. Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясы ұсынған «Болат өндірісінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды қамтамасыз ететін, төмен сапалы (фосфоры жоғары қоңыр темірлі) және техногенді шикізатты өңдеуге тарту бойынша әлемдік деңгейдегі технологияларды жасау және оларды коммерцияландыру» деп аталатын еңбек негізінен біздің Ж.Әбішев атындағы Химия-металлургия институтында орындалып, Қарағанды металлургия комбинатының шикізат базасын нығайту және өнім сапасын арттыруға арналған. Осыған орай Мемлекеттік сыйлық беру жөніндегі комиссияның металлургия секциясының мүшесі, «Тау-Кен-Самұрық» АҚ Ұлттық тау-кен компаниясы басқарма төрағасының орынбасары, КСРО-ның Құрметті металлургі Қылышбек ІЗБАСҚАНОВ мырзадан аталмыш жұмыстың ерекшеліктеріне тоқталуды сұраған болатынбыз.

– Бұл еңбекте Қазақстанның қара металлургиясы үшін өмірлік маңызы бар мәселелер қамтылып, шешу жолдары ұсынылған. Атап айтқанда, шикізат базасын нығайту, жоғары сапалы болаттың жаңа маркаларын мен сорттарын шығару, металлургия өндірісінің техногендік қалдықтарын кәдеге жарату, сондай-ақ машина жасау мен энергетика салалары үшін болаттың сапалы маркаларын балқытуда пайдаланатын бірегей құймалар алудың тиімді технологиясы ұсынылады,– деді Қылышбек Сатылғанұлы. Елбасы Н.Назарбаевтың үстіміздегі жылғы Жолдауында Қазақстанның Үшінші жаңғыруын экономикалық өсімнің жаңа моделімен қамтамасыз ету міндеті қойылды. Осыған орай экономиканы жеделдетілген жаңарту басымдығында минералдық – шикізаттық базаны кеңейтуге баса назар аударылды. Бұл салаларды одан әрі дамыту ісі шикізатты кешенді түрде қайта өңдеуді тереңдете түсумен берік ұштастырылуы тиіс. Өздеріңізге мәлім, әлемдік мұхит кеңістігінен алыста орналасқан Қазақстанның қара металлургия саласы үшін сенімді шикізат базасының болуы – өмірлік маңызы бар проблема. Металлургтер шикізат сапасының бағасын жақсы біледі, өйткені, сол арқылы өнімнің өзіндік құны анықталады, балқытатын болаттың сапасы мен маркасы және сортаменті де осыған тәуелді. Сондықтан, темір кенінің құрамы, зиянды қоспалардың, соның ішінде болат балқытуға кедергі болатын фосфордың мөлшері қанша болатындығы алаңдатады. Қарағанды металлургия комбинатында жаңа домналар мен конвертерлер іске қосыларда негізгі шикізат базасы болып Лисаков кен орнының қоңыр оолиттер белгілі болған. Жер бетіне жақын орналасқан, бұрғылау-ату жұмысын қажет етпейтін бұл кенді қазып алу бәлендей қиындық келтірмейтін. Алайда, құрамындағы фосфорды (0,7 %) аластату проблемасы талай қиындықтар тудырды. Комбинат Кеңес дәуірінде үнемі артта қалушылар қатарында болатын, болаттың маркалары өте төмен болды. Нарықтың қатаң қыспағы заманында комбинатқа ие болған қазіргі «АрселорМиттал Теміртау» компаниясы біртіндеп мұндай шикізаттан бас тарта бастады. Қазіргі уақытта бая­ ғы жоспарланған 6,0 млн. тоннадан жылына 200-400 мың тоннасын ғана тұтынады. Өндірісші металлургтер мен ғалымдардың бірнеше ұрпағы осы проблеманы шеше алмай бас қатырды. Магнетитті, гематитті және басқа құрамында фосфоры шамалы темір кендерінің қорлары сонша көп емес.Тіпті, таусылмастай көрінген бір кездегі Магнитная тауының орнында қазір аумағы ат шаптырым қазан шұңқыр тұр. Қаражал, Кентөбе сияқты кендеріміз енді бір он шақты жылдан кейін мүлде таусылмақ. Сонда, Қазақстан Магниткасы деп халқымыз мақтанышпен атап кеткен өндіріс алыбын жабамыз ма? Мұның арты қандай әлеуметтік-экономикалық зардаптарға әкеп соғарын елес­ тетудің өзі қиын?! Жоғарыда айтқанымыздай, ғалымдар мен практиктер Лисаков және осыған ұқсас Ресейдегі Бакчар кен орнының миллиардтаған тонна оолиттарын іске жарату мәселесімен айналысудай-ақ айналысып келді. Фосфордан күйдіру әдісімен де, хи-

Нұрдос КӘРІМ, «Орталық Қазақстан» Жаңа жыл қарсаңында Қарағандының «Шахан» кентінде көпқабатты үйлердің бірінде жылу қазандығы жарылып, салдарынан 9 адам ажал құшқан. Көптеген тұрғын үй-жайсыз қалып, денсаулығына нұқсан келген. Осы оқиғаға байланысты арнайы қайырымдылық қоры құрылған. Аталмыш қор бүгінде өз жұмысын жалғастырып жатыр. Оның есебінен зардап шеккендер отбасыларына материалдық көмек көрсетіліп, сондай-ақ төтенше жағдай салдарын жою, қираған үйді қалпына келтіру бойынша шығындар өтелген. Бұл жөнінде облыс әкімінің баспасөз қызметі мәлімдеді. Қордың қамқоршылық кеңесінің төрағасы Жамала Мәмерханованың айтуынша, қорға 203 млн. 851 мың теңге жиналған. Көмек ретінде кәсіпорындар, ұйымдар, жеке тұлғалар ақшаларын аударған. Қордағы қалған қаржы 29,2 млн. теңгені құрап отыр.

3

www.ortalyq.kz

Бүгінгі күнге дейін 175 млн. теңге жұмсалған. Қорға әлі де жарылыс болған №4 үйдің жертөлесіндегі жұмыстарға қатысты шығындарды өтеу керек. Сонымен қатар, Жамала Мәмерханова тұрғындардың «Қараганды Котломаш» фирмасының салған жер-

миялық әдіспен де алу ұсынылды. Соңғысы экологиялық проблемалар туындатып, халықтың наразылығына ұшыратты. Бұл еңбекте қарағандылық ғалымдар сол баяғы күйдіру әдісіне басқаша қырынан келді. «Барлық данышпандық іс қарапайымнан басталады» деген орыс мақалы бар. Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылып отырған Лисаков концентраттарын сұйық көмірсутектерін қолдана отырып термохимиялық байыту әдісі әрі қарапайым әрі жоғары тиімділігімен ерекшеленіп, сенімді модельдер арқылы сан рет сыналды. Мұндағы ең бастысы – магнетиттік күйдірудің температурасын бұрынғы 900 градустан 700 градусқа дейін төмендетуге қол жетті. Фосфорсыздандырудың бұл жаңа әдісі қыруар энергияны үнемдеп қана қоймай, айналмалы пештің жұмысына оң ықпал етті. Сонда жоғары температураның салдарынан кеннің балқып, пештің футеровкасына жабысып қалуы, соның салдарынан істен шығуы сияқты проблема лайықты шешімін тапты. Жаңа технологиямен алынған темір концентратының құрамында 6265 % темір, 4,5%-ға дейін кремнезем болады, және ең бастысы – фосфордың құрамы 0,7 ден 0,25 %-ға дейін төмендейді. Сөйтіп, жарты ғасырдан астам металлургтер қауымы бас ауыртып келген мәселенің түйіні шешілді – яғни, оолитті ашып, фосфорға жол тауып, оны темірден тиімді түрде айырудың сәті түсті. Сөйтіп, қоры 12 млрд. тоннаны құрайтын Қазақстанның қоңыр темірлі кені енді сапалы шикізат қатарына енетін болды, елдің минералдық-шикізат базасы едәуір дәрежеде кеңейді! Мұндай жолмен алынған концентратты әлемдегі ең бай деген темір кендерінің қатарына қосуға болады. Сонда авторлардың еңбегі арқасында Лисаковтың оңай жолмен қазып алынатын кені кәдеге жарап, концентраттың өзіндік құны едәуір арзандайды. Ал, кеншілер қазір магнетитті руданы терең шахталар мен карьерлерден азаппен өндіріп, көп сатылы ұсақтау және байыту процесін бастан өткізіп келеді. Шығыны да шаш етектен. Еңбектің Қазақстанның тым континенттік климаты жағдайында жоғары қысым (кернеуінде) жұмыс істейтін мұнай-газ құбырлары үшін беріктік санаты Х-80 жоғары беріктікті болат алу бөлігі де өте маңызды болып отыр. Мұндай болат маркаларын шығаратын Германия мен Жапонияның, басқа да металлургиясы

жоғары дамыған елдердің заводтарында болат вакууматоры, реверсивті жоғары қуатты стандарт сияқты қымбат және күрделі жабдықтар арқылы жақсы нәтижеге жетуде. Авторлар «АрселорМиттал Теміртауда» қолданылатын металлургиялық өңдеулерде терең және күрделi ғылыми ізденістерінің нәтижелерін сауатты қолдана білді. Олар ұсынып отырған реттелетін болат қоспалау (легирование стали) және оның құрылымын басқару әдісі жоғарыда аталған қымбат жабдықтар орнатып, орасан зор күрделі қаржы жұмсамай-ақ әлемдік деңгейде жаңа тұрпатты болат алуға мүмкіндік береді. Технологиялық шешімдердің кешені қоспа элементтердің санын 1,5-2 есеге азайтып, молибден, хром, никель сияқты қоспаларды пайдаланбай-ақ сапалы болат алуға жағдай тудырды. Осы болаттан жасалатын дайындамалар компанияның Ақтау қаласында салынып, толық қуатында жұмыс істей алмай тұрған болат құбырлар заводы мен республикамызда салынатын басқа да жаңа өндірістерге арзан бағамен жөнелтілетін болады. Қазіргі заманда қоршаған ортаны қорғау, энергияны, ресурстарды тиімді пайдалану күн тәртібінде өткір тұрғаны белгілі. Біздің елімізде металлургия өндірісінің қызметі экологиялық проблемалар туындатып отырғаны жасырын емес. Еңбек авторлары жасап шығарған өндіріс қалдықтарын кәдеге жарату жөніндегі технологиялар кешені аса тиімді болмақ деп есептейміз. Мұнда барлық темірі бар қалдықтарды өндіріске қайтадан пайдалану ұсынылады және онымен бірге сатып алынатын және тасып әкелінетін шикізат үнемделеді, демек ресурстарды үнемдеу мәселесі шешіледі. Қазір металлургиялық агрегаттарда отқа төзімді материалдар негізінде шығарылған отқа төзімді қоспалар өндіріске енгізілуде. Ғалымдар мен өндірісшілер ұсынған бұл жаңалық қалдықсыз технология құруға жасалған қайырлы қадам болып табылады. Жұмыс авторлары «Қазақстан» деп аталатын жаңа бірегей қорытпаны игеруге де тікелей қатысты, ол балқыған болатқа қосатын қымбат тұратын товарлы алюминий мен ферросилицийді алмастырады. Қазақстанның кен орындарынан болаттың машина жасауда кеңірек қолданылатын тот баспайтын маркаларын балқытуға қажет құрамында хром мен никель бар шойын қорыту технологиясы да қызықтырады.

Металлургия саласындағы бұл жұмыстың кешенділігін электротехникалық болат өндіруге қажет алюминийдің шектелген қоспасы бар ферросилиций алу үшін қолданылатын зәру құйманы балқыту технологиясын жасап шығаруы да дәлелдейді. Жұмыстың барлық бағыттары бойынша ҚР патенттері алынған, кезінде кандидаттық диссертациялар қорғалған. Қорыта айтқанда, еңбек авторлары (Н.Ә.Әбіқаев, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының президенті, э.ғ.д., Ә.Б. Ахметов, ХМИ директорының орынбасары, болат балқыту зертхана меңгерушісі, техн.ғ.к., А.А.Мұхтар, ХМИ зертхана меңгерушісі, техн.ғ.к., В.Б. Басин, «АрселорМиттал Теміртау»

АҚ өндіріс жөніндегі директоры, М.Ф. Витущенко, инженер-металлург, В. И.Яблонский, «АрселорМиттал Теміртау» АҚ өндіріс жөніндегі директорының орынбасары, А.П. Рау, э.ғ.д., Қазақстан ҰЖҒА академигі, Б.Н. Сәтбаев, «ҚР Минералды шикізатты кешенді ұқсату жөніндегі ҰО» РМК Астана қ. филиалының директоры, техн.ғ.д.) жасап шығарған технологиялар кешені: – Қазақстанда қара металлургия кәсіпорындары үшін сенімді және ұзақ мерзімді шикізат базасын құруға, елімізде қоры 12 млрд. тонна, ал әлемде 400 млрд. тонна болып есептелетін қоңыр темірлі жоғары фосфорлы кен орындарын пайдалануға ; – ішкі және сыртқы нарықта талап етілетін жаңа тұрпатты жоғары сапалы болат өндірісін құруға; – кей жылдары 3 млрд. долларға жеткен мұнай-газ құбырлары импортын қысқартуға; – жаңа тұрпатты отқа және аса биiк температураға төзімді материалдар өндірісін жасап, жылына құны 418 млрд. доллар құрайтын 400 мың тоннаға жететін импортты азайтуға; – металлургиялық өңдеуге Қарметкомбинаттың 250 мың тонна, «Кастинг» және «КSPSteel» ЖШСтерінің 50 мың тонна темірлі қалдықтарын қосуға, сөйтіп жылына 9 млрд. теңге металл концентратын үнемдеуге, шикізатты кешенді пайдалануға, қоршаған ортаны ластауды азайтуға, өндірістің экологиялық тазалығын арттыруға мүмкіндік береді. Осы аталғандар сыйлыққа ұсынылып отырған жұмыс авторларының әлемдік деңгейдегі технологиялар жасағанын көрсетеді, оларды жүзеге асыру металлургия өнеркәсібінде едәуір экономикалық және әлеуметтік тиімділікті қамтамасыз етіп, Қазақстанның барлық болат балқыту саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыра түседі. Демек, болашағы бұлыңғыр болып келген Қазақстан Магниткасы қайра түлейді! Ұсынылған жұмыс отандық металлургия үшін үлкен стратегиялық маңызға ие, сондықтан 2017 жылғы Қазақстан Республикасының әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы Мемлекеттік сыйлыққа лайық деп есептейміз. Дайындаған Аман ЖАНҒОЖИН.

Ел Президенті Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВТЫҢ «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жолдауында толыққанды отандық экономиканың қозғаушы күші болуы тиіс құрылыс секторын дамыту міндетін алға қойды. Қарағанды облысында құрылыс саласы тұрғындар үшін аса қажет әлеуметтік нысандар құрылысын жүргізетін әлеуметтік-экономикалық маңызды жүйе болып табылады.

Биылғы жылы республикалық және облыстық бюджеттен нысандар құрылысына жалпы көлемі 26,1 млрд. теңге қарастырылды. Аталған қаржы әлеуметтік маңызды, қоршаған ортаны қорғау нысандары мен инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымдарды пайдалануға беруге жұмсалуда. Үстіміздегі жылы Қарағанды облысы бойынша 11 нысан құрылысы қарастырылған. Оның ішінде, биыл 7 нысан іске қосылады. І жартыжылдықта 2 нысан құрылысы аяқталды. Бұлар – Нұра ауданы Шахтерское ауылындағы 160 көрерменге арналған дене шынықтыру-сауықтыру кешені және Қарағанды қаласындағы 250 орындық нашар көретін балаларға арналған мектеп-интернат. Жыл соңына дейін тағы 5 әлеуметтік маңызды нысанды аяқтау көзделген. Яғни, Жезқазған қаласында 320 орындық балабақша, Қарағанды қаласы Киров ІІБ ғимараты, Қарағанды қаласында нашар көретін азаматтар үшін облыстық арнайы кітапхананың әкімшілік корпусы, Абай қаласында жабық бассейн, Ұлытау ауданы Бетбұлақ ауылында 80 орындық мектеп тұрғызылады. 4 нысан құрылысы 2018 жылға өтеді. Сондай-ақ, Қарағандыда 200 кереуеттік облыстық көпсалалы балалар ауруханасының құрылысы жалғасуда. «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында үш мектеп құрылысын бастау жоспарлануда. Қарағанды, Теміртау және Ақтоғай ауданы Сарышаған кентінде жаңа мектептер салынады. Нысандар құрылысын аяқтау 2018 жылы жоспарланған. Облыс бойынша «Нұрлы жер» тұрғын үй бағдарламасын іске асыру барысында ағымдағы жылдың І жартыжылдығында 162,1 мың шаршы метр тұрғын үй қолданысқа берілді. Бұл – 2016 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 107,3 пайызды құрайды. Жалпы алғанда, биыл «Нұрлы жер» тұрғын үй бағдарламасы ая-

Қор көмегі – қомақты гілікті қазандығына шағымданғанын жеткізді. Қыс мезгілінде тұрғындар тоңбау үшін жылу тарату жүйесіне қатысты қажетті жұмыстарды анықтау керектігін айтты. Барлық шығындар өтелген соң қалған қаражатты зардап шегушілерге таратып беруді ұйғарғандықтарын сөз етті. Қайғылы оқиғадан соң тілсіз жау жалмаған жандардың туыстарына қордан жалпы есептегенде 9,7 млн. теңге өтелген. Қираған үйінділердің астында қалған екі зардап шеккен азаматтар 1,5 млн. теңге берілген. Сонымен қоса, қор жерлеу рәсіміне және қонақасына қажетті шығындарды өтеуге 2 миллионнан астам қаржы жұмсалған. 9 күн және 40 күн өткен соң ас беруге 1 млн.

теңге арнайы бөлінген. Жылдық ас беру де қарастырылып – ол үшін қаза болғандардың туыстарына 2,5 млн. теңге төлеген. Ескерткіштер орнатуға 4,5 млн. теңге жұмсалған. Зардап шеккендердің мүлік құнын өтеу үшін жалпы есептегенде 8,8 млн. теңге берілген.  Қираған пәтерлердің орнына баспанамен қамтуға 50 млн. теңге жұмсалған. Осыған дейін хабардар еткендей, бұл шығындарды демеушілік қолдау ретінде QAZKOM өз мойнына алды. Банк сату-сатып алу және басқа да қажетті құжаттар негізінде шығындарды өтеген көрінеді.  Полина Андроповаға Қарағандыдан 18 млн. теңгеге 4 бөлмелі пәтерді сатып алып, оның шығынын «QAZKOM»

мен «Қоңырат» Балқаш мыс компаниясы бірлесіп көтерген. Айта кетейік, қыз баланың бұл қайғылы оқиғада ата-анасы мен кішкентай сіңілісі қайтыс болған. Қазір Полина оның қамқоршысы болған әжесімен бірге жаңа үйде орналасуда. Оқуын қыз бала Оңтүстік-Шығыста орналасқан мектептердің бірінде жалғастырмақшы. Екі жағдайда пәтер сатып алудың орнына зардап шеккендер жалпы есептегенде 8 млн. теңге көлемінде материалдық өтемақы алған екен. Қаза болған пеш жағушы Мейрамбек Жиенбаевтың отбасына 1 млн. теңге көлемінде өтемақы төленген. Сондай-ақ, марқұмның жұбайына қонақасы мен жерлеу рәсімдеріне жұмсалған 238,6 мың теңге

көлемінде қаражат қарастырылған, мазар салуға және құлпытасын орнатуға 491 мың теңге берілген. – Қордың басқа да шығындары 44 млн. теңгеден асып отыр. Ол соманың ішіне: №4 үйдің жөндеу жұмыстарына қажетті материалдар, үйіндіні аршу, кіреберістің қираған жерлерін демонтаждау, қайта қалпына келтіру және құрылыстың жобасын құру, модульді қазандық орнату, кіреберісті және пәтерлерді жөндеу, шатырды орнату және үйге қатысты тағы да өзге шығындар кіреді.  Сонымен қатар, қордан Шаханның басқа да үйлерінің жертөлелерінде орналасқан қазандықтарды сыртқа шығару жұмыстары өтелді – ол 19,5 млн. теңге. Бұл жұмыстар шахан-

сында 340 мың шаршы метрден пәтер құрылысын тәмамдау көзделген. Жезқазған, Сәтбаев қалаларының және Ұлытау ауданының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2012-2020 жылдарға арналған кешенді жоспары аясында Жезқазған кентінің және оған қосылған елдімекендер тұрғындарын Сәтбаев қаласына көшіру үшін 1150 отбасыны тұрғын үймен қамтамасыз етуге 2016 жылы жалпы ауданы 77,8 мың шаршы метр болатын бес қабатты 25 үй құрылысы басталды. Құрылысты аяқтау ағымдағы жылы жоспарланған. Сондай-ақ, 2017 жылы 214 адамды үймен қамтамасыз ету үшін жалпы ауданы 18,9 мың шаршы метрді құрайтын 2 пәтерлі 107 үйдің құрылысын бастау жоспарланған. Нысан құрылысын аяқтау 2018 жылы көзделген. Қазіргі таңда 10 жобалық-сметалық құжаттама әзірленуде. Оның ішінде, Қарағанды қаласында полиция учаскелік пункті, қыздарға арналған КТЛ-ға жапсаржай, Жезқазған тарихи-археологиялық мұражай ғимаратына жапсаржай, 300 кереуеттік облыстық көпсалалы аурухана, Қарағанды облыстық онкологиялық диспансерінің жедел-реанимациялық блогының жапсаржайы, Қарқаралы ауданы, Қарағайлы кентінде дәрігерлік амбулатория, Қарағанды қаласында 3 жедел медициналық көмек қосалқы станциясы және спорт кешені (Күрес орталығы) бар. Қарағанды облысының құрылыс басқармасы әлеуметтік маңызы бар нысандарды, инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды және қоршаған ортаны қорғау нысандарын салу және қайта жаңарту бойынша 16 бюджеттік бағдарламаларының әкімгері болып табылады. Б.ИСАБАЕВ, Қарағанды облысы құрылыс басқармасының басшысы.

дықтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін және төтенше жағдайлардың алдын алу мақсатында жасалып отыр,– деді қордың қамқоршылық кеңесінің төрағасы Жамала Мәмерханова. Бір айта кетері, Шахан кентінде орын алған қайғылы оқиға салдарынан зардап шеккендерге көмек көрсету қорында қамқоршылық кеңесі жұмыс істеуде. Оның құрамына Шахтинск қалалық мәслихатының хатшысы, Қоғамдық кеңес төрағасы, Шахан кентінің жергілікті қоғамдастығының және «Нұр Отан» партиясының өкілдері бар. Қор директоры – жеке кәсіпкер, Шахтинск қалалық мәслихатының депутаты Ерлан Керімқұлов тағайындалған. Қамқоршылық кеңесі әділет органдарында тіркелген ереже мен жарғы негізінде қызмет етіп, қордың ай сайынғы шығындар туралы есептерін «Шахтинский вестник» газетінің беттерінде және қала әкімдігінің сайтында жарияланып келеді.


4

Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

«Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған бағдарламасы» арқылы ел ішінде кәсіпкерлікке кең өріс ашу көзделуде. Бұл бағыт бойынша бағдарламаға қатысушылар «Бастау Бизнес» жобасымен кәсіпкерлік негізіне оқытылады. Сонымен қатар, кәсіпкерлік бастамаларға қолдау көрсетілетін болады. Сөйтіп, бұқара арасында жаппай кәсіпкерлік жандандырылмақ. Мамандардың дерегінше, нәтижесіз еңбектен нәтижелі жұмысқа жетудің бір тетігі – осы бағыттар. Келешегінен мол үміт күттірген бағдарламаның «Бастау Бизнес» жобасының кеншілер мекенінде іске асырылуы хақында Қарағанды облыстық кәсіпкерлер палатасы бөлім басшысы Жақсылық АХМЕТБЕКОВ әңгімелеп берді. Кәсіпкерлікті қаржылық емес қолдау бөлімінің басшысы кәсіпкерлік негізіне оқытудың барысына тоқталды... – Әңгіменің әлқиссасын бірден «Бастау Бизнес» жобасының бұқараға тиімділігінен бастасақ. Бұл жобадан жұртшылық не күтуі тиіс? – “Бастау Бизнес” жобасы бағдарламаға қатысушыларды кәсіпкерлік дағдыларына оқытуға, оның ішінде ауыл шаруашылығы кооперативтерін қалыптастыру қағидаттарына, сондай-ақ, олардың бизнес жобаларын сүйемелдеуге бағытталған. Халықты жұмыспен қамту орталықтарында тіркелуіне қарамастан жұмыссыздар және кәсіпкерлік әлеуеті бар және ауылдық елді мекендер мен аудан орталықтарында тұратын өзін-өзі жұмыспен қамтығандар “Бастау Бизнес” жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқытуға қатысушылар болып табылады. “Бастау Бизнес” жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқудан өтетін бағдарламаға қатысушылар мемлекеттік қолдаумен қамтамасыз етіледі. Оқу процесінде бағдарламаға қатысушыларға кәсіпкерлікті жүргізу үшін идеялар мен кәсіпкерлік қызмет негіздері бойынша білім ұсынылады. Қатысушылар кәсіпкерлікті қаржылай қолдау шаралары туралы хабардар болады. Оқу қорытындысы бойынша “Бастау Бизнес” жобасына оқуға қатысқаны туралы сертификат және оқуды аяқтағаны туралы сертификат тапсырылады. Қаржылай емес қолдау операторы шағын несие ұйымы-

...Кез келген адамның жүрегіне жақыны әрі қымбаты – Отаны. Иә, туған жерден артық, туған жердей көркем жер жоқ. Отаныңды, туған өлкеңді, ата-бабаңның жерін сүю, өз тарихыңды білу – патриотизмге бастайды. Өлкесінің, қаласының, ауылының патриоты болуға кез келген адамның ұмтылатыны анық, ол біздің күшіміз, біздің түп-тамырымыз, біздің шыққан тегіміз бен қайталанбастығымыз.

а бизы бойынш алы аудан ар ақ ар Қ псалямова, і. Зульфия А оқудан өтт ен 80 адам кп ң: ы ле т ер і ы ен нш р ас рі -т а бі нес ғдарлам ы ауданынд ады. Оқу ба лдау - Қарқарал рларын қорғ қаржылай қо нпа н ос ғы -ж лы ес ы ш зн уа би йы -і ар бо ш 24 қ л ң Оны ға Ауы дерін, салы ық. а ұнады. Оқу алығы өкіл рд ы ор у ақ ш ет н рс даушыларғ змет кө еджерлері қы ен а м ап, ққ ы н, пт ы ал ра Х ор қоры, йды са директ түрлі жағда ың ру үшін КҚО рд да ді ін қу ла О үс ы . т ш а ан су ш рды. Қаты олға қойылғ ы ж қот ек п ды м ан сы кө ы Өзара рап шыққ оған қат н қайта қа ысушылар оқ. ж ры т қа ла ан қ ея лғ ы ид бо рл ба знес ы жобалар у кезінде би ай қызықт ысты, тек көпшілігі оқ йтарлықт А ылауға қат і. ақ зд рд кі бо ет ж ал н м ы ауға болаі іг ар т м көпшіл ерекше ат н сы ы ба ас ң об ды ж Жобалар балабақша екеменшік баспа ісі, ж ды. – Қарағанды облысында 2017 жылға Кәсіпкерлік негіздеріне оқытудың тәртібіне сәйкес «Бастау Бизнес» на және несие серіктестігіне “Бастау жобасы бойынша Қарағанды облыБизнес” жобасына қатысушының несының жұмыспен қамтуды үйлестіру сие немесе шағын несие алуға арналжәне әлеуметтік бағдарламалар басған өтінішін қарау туралы қолдаухат қармасымен аймақтың кәсіпкерлер береді. Бизнес-жобаны іске асыруды палатасының келісімімен бұл жобаны сүйемелдеу бизнес-жобаны іске асыжүзеге асыру үшін 7 аудан анықталру кезеңінде кеңес беруге қолдау көрды. Олар – Ақтоғай, Бұқар жырау, сетуге бағытталған. Қарқаралы, Нұра, Жаңаарқа, Осакаров және Шет ауданы. 2018 жылдан – Кәсіпкерлікті бастауға бастап, Абай және Ұлытау аудандары негіз болатын, бизнестің қамтылады. жөн-жобасын түсіндіріп, бағыт-бағдар сілтейтін – Бағдарлама арқылы «Бастау Бизнес» биыл айосы жылы қанша адамды мақтың қай аудандарында оқыту жоспарда бар? қолға алынды?

Айнара Мұсалимова, Бұқар жырау ауданы, Ботақара кенті, «Бастау Бизнес» жобасына қатысушы: – Бұқар жырау ауданы бойынша «Бастау Бизнес» жобасына қатысушылардың бірімін. «Бастау Бизнес» арқылы бір ай мұғдарында кәсіпкерлік негізінен дәріс алып, сертификат тапсырылды маған. Оқу барысында бізге өз кәсібімізді қалай ашу керектігі туралы мол түсінік, бағытбағдар берілді. Соның нәтижесінде өз кәсібімді ашуға бел будым. Бүгінде «Шағын сүт фермасын ашу» жобасын қолға алдым. Ауылда отырған соң ауыл шаруашылығы өнімін алумен айналысамын. Осы орайда, маған алдағы уақытта мемлекеттік қолдау ретінде шағын несие берілмек. Жобам іске қосылғанда алғашында 1 жұмыс орнын, одан кейін 2 адамды жұмыспен қамтымақ ниеттемін. Жалпы, жоба - өте тиімді, ауылдықтарға өз кәсібін ашуға зор мүмкіндік беретін бірден-бір жоба. Мұндай мүмкіндіктер бұрын-соңды болған емес. Отбасым, екі балам бар, жасым 23-те.

– Жалпы, ел көлемі бойынша жоспарлық көрсеткіш - 15 мың. Оның ішінде, 1313-і Қарағанды облысына тиесілі. Берілген өтініштерді қарастыру нәтижесі бойынша жобаның мақсатты тобына Халықты жұмыспен қамту орталықтары арқылы 562 қатысушыға келісім берілді. Тестілеуден өткен 474 адам оқуға жіберілді. Оның 411-і оқуын тәмамдады. – «Бастау Бизнес» жобасына қатысушылары бұдан кейін қандай да бір құзыреттілікті иелене ме? – 2017 жылдың 17 және 26 мамыр аралығында бағдарламаның бірінші кезеңіне қатысушылар өздерінің бизнес жобаларын аймақтық кәсіпкерлер палатасының қасындағы облыстық комиссияда қорғады. Комиссия отырысының қорытындысымен 215 бизнес-жоспар қолдау тапты. 43 бағдарлама қатысушысы шағын несие алды. – Әңгімеңізге рахмет! Сұхбаттасқан Қызғалдақ АЙТЖАНОВА

Зәмзагүл Мұхтарбекова, Ақтоғай ауданы, «Бастау Бизнес» жобасына қатысушы: – Кәсіпкерлік негізіне оқыту барысында білмегенімізді біліп, үйрендік. Оқу бізге өз ісімізді ашуға түрткі болып отыр. Мысалы, 30 адам дәріс алдық. Осы 30 адамның барлығы кәсібін ашпақ ойда. Қайсыбірі ендігі құжаттарын реттеп, шағын несие алып, жұмысын бастап та кетті. Өз басым,отбасыммен бірге жылқы өсірумен айналысуды жоспарладым. Қазіргі таңда құжаттарымды жинастырудамын. Алғашында 10 бие сатып аламыз. Бұл бағдарлама – өзімізді-өзіміз жұмыспен қамтуға, кәсіпкерлікпен айналысуға ықпал ететін табысты бағдарлама. Мұның барлығы Президентіміздің Жолдауында айтылған тапсырмаларының нәтижесінде іске асып отырғанын да жақсы білеміз.

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында «...Па­тр ­ иотизм кіндік қаның тамған жеріңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңіріңе, яғни, туған жеріңе деген сүйіспеншіліктен басталады. Сол себепті, мен «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды ұсынамын. Оның ауқымы ізінше оп-оңай кеңейіп, «Туған елге» ұласады» деген болатын. Біздің көпұлтты патриотизміміздің негізі «Туған жер» бағдарламасы болмақ. Туған жеріңді, оның сұлулығы мен табиғатын, тарихын, адамдардың тағдырын тереңінен тану – өлкетану мен туризмді зерттеуге көмектеседі. Осакаров жері... Жылдың қай мезгілі болмасын қайталанбас әсем сұлулығымен таң қалдыратын бұл жердің өзіндік тарихы, тағдыры, бүгіні мен болашағы бар. Көктемде – қалыңдық тәрізді гүлге оранған оған өзендердің көгілдір таспасы әр береді. Жаздың аптап ыстығында буалдыр сағымға оранған даланың ағаштың көлеңкесі мен өзеннің көркем жиегіне көңілің тартады. Күзде – қара дауылы соғып, жапырақтар нақыштап соғылған алтын теңгедей сыңғыр қағады. Ал қыста – аяздан аппақ нұрға бөленіп, қырауға шомылып жалт-жұлт етеді. Осакаров жері – еңбекқор, ержүрек адамдардың мекені. Бес жылдықтарды, Ұлы Отан соғысын да өткерді. Тыл ауданы бола отырып, колхоз даласында Жеңісті жақындатуға үлесін қосты, Мәскеу мен Ленинград түбінде, Сталинград пен Варшавада қайсарлықпен шайқасқан, Берлинге шабуыл жасаған өзінің ең батыл, ержүрек ұлдары мен қыздарын соғысқа аттандырды. 1943 жылы Мәскеуден Сталиннен Қызыл Армияға жасаған көмегі үшін тыл еңбеккерлеріне алғысын білдірген телеграмма келді. 1944 жылы бидай мен сүт өндіруде Бүкілодақтық Социалистік жарыста Мемлекеттік қорғаныс комитетінің Ауыспалы Қызыл Туын жеңіп алды. Қарағанды облысында Социалистік Еңбек Ері атанған Е.Герасимов та осы ауданнан. Совет Одағының батыры И.Паньков, Социалистік Еңбек Ерлері Х.Байғабылов, Г.Яровой, Е.Ортман, И.Петров, И.Иванов, А.Ткач тұрған және еңбек еткен. 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының ардагері, Қарағанды облысындағы жалғыз «Халық қаһарманы» белгісінің иегері А.Кулаков тұрды. 1964 жылғы Токиодағы Олимпиада ойындарының чемпионы,

Аяулым СОВЕТ, «Орталық Қазақстан» Сейсенбі күні Қарағандыда «Пинг-понг ханшайымы» турнирінің ақтық сайысына жолдама алған жеңімпаздар анықталды. Жетім балалар арасындағы дарындыларды ынталандыратын турнирді ұйымдастырушылар –

«Бауыржан» қайырымдылық қоры, Алматыдағы Қытай Халық Республикасының бас консулдығы, «Huawei Kazakhstan» компаниясы және «Нұр Отан» партиясы. Ал, Қазақстанның барлық аймақтары бойынша жарысқа төрелік ететін – Қазақстан үстел теннисі федерациясы. Қарағанды бойынша «Жастар» спорт кешенінде өткен ойын-

ға облысымыздың 5 балалар үйінен («Құлыншақ», «Таңшолпан», Литвин мектеп-интернаты, «Преображение» және Майқұдықтағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған балалар үйі) 10 қыз бала қатысты. Турнир екі санат 7-10 жас және 11-15 жас аралығындағы жасөсіпірімдер арасында ұйымдастырылды.«Таңшолпан» балалар үйінің тәрбиеленушісі Нәзира

Әбілқасова және «Құлыншақ» балалар үйінің тәрбиеленушісі Демина Александрова жеңімпаз атанды. Кіші жас санатындағы іріктеу кезеңінен Литвин мектеп-интернатының тәлімгері Таисия Васильева мен «Преображение» балалар үйінің тәрбиеленушісі Варвара Бобкова өтті. Төрт жеңімпаз Алматы қаласында өтетін турнирдің ақтық сайысына қатысып,

финалда облысымыздың намысын қорғайтын болды. Бірінші-ракетка чемпиондары үшін бас жүлдеге – Қытай еліне сапар жоспарланған. Жалпы, «Пинг-понг ханшайымы» турнирі – Қазақстандағы үстел теннисін дамытуға бағытталған. Сондықтан, сайыс жеңімпаздары аталмыш олимпиадалық спорт түрінен еліміздің намысын қорғауы әбден мүмкін.

үш дүркін әлем чемпионы А.Колесов Осакаров ауданында дүниеге келген. Әлеуметтік-экономикалық дамудағы жоғары нәтижелері үшін бүкілодақтық, республикалық және облыстық социалистік жарыстардың бірнеше рет жеңімпазы атанған да осы аудан. Шідерті ауылында Абылай ханның биі – Байдалының мавзолейі бар. Осакаров ауданының аумағы осыған дейін туристік тартымдылық жағынан келешегі жоқ деп есептеліп келді. Негізгі туристік лектер ауданды айналып өткені жасырын емес. Туристердің ауданға келуі осы уақытқа дейін эпизодтық сипатқа ғана ие, олардың дені – балық және аң аулаудың әуесқойлары ғана. Дегенмен, мәдени-тарихи және этнографиялық әлеуетке ие Осакаров ауданы туризмді дамыту үшін үлкен мүмкіндікке ие. Оларды жүзеге асыру талайға Осакаров ауданының әсем табиғатынан, қыратты және далалық ландшафттың әмбебап үйлесімінен ләззат алуға, ауданның тарихымен көп түрлі мәдениетімен, тұрмысымен және қонақжай халқының дәстүрлерімен танысуға мүмкіндік береді. Шағын төбелі аудан рельефі Сарыарқа шоқыларына жалғасады. Бұл жерде Нияз, Ақдын, Шоқай, Ерейментау таулары көрініс береді. Аудан аумағы арқылы Есіл, Қарағайлы, Сабырқожа, Нұра, Шідерті, Өлеңті өзендері өтеді. Тоқсымақ, Қаракөл, Шыбынды көлдері де бар. Балыққа бай Қаракөл, Ағаштыкөл, Маржанкөл, Тоқсымақ көлдері өз алдына. Археологиялық ескерткіштерінің саны жүзден асады. Батпақ шатқалында кейінгі палеолиттің мустьер кезеңіндегі орта палеолит кезеңіндегі адамның көне қалдықтары табылған (б.э. д. 40-12 мың жылдық). Осакаров кентінен 47 шақырым қашықтықта, ауданның солтүстік-шығысында Аюлы тауы бар. Абсолютті биіктігі теңіз деңгейінен 796 метр тау солтүстіктен оңтүстікке қарай 13 шақырымға созылып жатыр, ені 5 шақырым. Тау протезорой жыныстарына құралған, топырағы карбонатты, қара топырақты. Тау аңғарында теректі-қайыңды тоғайлар кездеседі, бұлаққа да бай. Аюлы тауынан Есіл, Қарғалы, Шортанды өзендері бастау алады. Ауданның солтүстік-шығысында күмбез және конус тәрізді шоқылардан, төбелерден тұратын Нияз тауы солтүстіктен оңтүстікке қарай 50 шақырымға созылып жатыр. Таудың теңіз деңгейінен абсолютті биіктігі 833 метр, ені 15 шақырым. Нияз тауының етегінен

Есіл өзені бастау алады. Аудандағы өсімдіктер – жапырақты ағаштар мен бұталар. Құнарлы топырағында негізгі ауылшаруашылық және жемісті дақылдар өсіріледі. Аудан төңірегінде Молодежный кентінен 40 шақырым қашықтықта орналасқан «Бұйратау» мемлекеттік ұлттық паркі орналасқан. Ол жерде құстың 80 түрі және сүтқоректілердің 33 түрі бар. Осакаров кентіндегі «Батырлар аллеясында» Аудан батырларына ескерткіш орнатылған. Ол «Азалы ана» мемориалдық кешенінің жанында 2005 жылдың 9 мамырында, Ұлы Жеңістің 60 жылдығында ашылған. Аудан орталығында мәдениет және демалыс паркі, жер аударылғандарға ескерткіш саябағы, экспонаттары ауданның құрылуы мен даму жолын көрсететін аудандық тарихи-өлкетану мұражайы бар. Аудан аумағынан Алматы – Екатеринбург және Алматы – Омбы республикалық маңыздағы автомобиль жолы, «Қазақстан Темір жолы» РМК темір жолы өтеді. Қарағанды және Астана қалаларынан бірдей арақашықтықта орналасқан аудан орталығы арқылы ірі теміржол торабы өтеді. Барлық елді мекендер автомобиль қатынасымен байланысқан, телефон желілері орнатылған. Біз белсенді туризмді дамыту үшін мықты табиғи-мәдени әлеуетке ие Қарағанды облысының бай өңірінде тұратынымызды ескере отырып, патриоттық сезімі қалыптасқан, дені сау жастарды тәрбиелеу үшін жақсы негізге ие екенімізді айтуға болады. Белсенді туризм жастардың патриоттық сезімдерін қалыптастыруда мықты құрал. Ауданда туризмнің автомобиль, велосипед, су-моторлы, тарихи-мәдени және этнографиялық, археологиялық және ауылшаруашылық түрлерін дамытуда болашағы зор. Жаяу жүргіншілер, велосипед және ат туризмін ұйымдастыру мүмкіндігі бар. Сонымен қатар, ауданның барлық жалпы білім беретін мектептерінде үйірмелер мен өлкетанушы туристер клубтарын қайта жандандыру балалар туризмін дамытып, республикалық «Туған жер» бағдарламасының орындалуына, туризм арқылы Туған жерді тануда мектептің, отбасының, әлеуметтің, биліктің күшін біріктіруге мүмкіндік берер еді. Геннадий ГОЛОВЧЕНКО, өлкетанушы, Осакаров ауданының Құрметті азаматы.


Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

«Фитохимия» халықаралық ғылыми-өндірістік холдингі алыс және жақын шетелдің 30 ғылыми-зерттеу институттары мен орталықтарымен, фармацевтикалық компанияларымен халықаралық деңгейде ынтымақтастық жүргізу бойынша үлкен, нәтижелі және ауқымды жұмыс жүргізуде. Байланыс орнатылған әріптестер қатарында Ұлыбритания, АҚШ, Швейцария, Германия, Түркия, Пәкістан, Үндістан, Ресей, Беларусь және тағы басқа бірнеше мемлекеттің маңдайалды орталықтары бар.

Сағыныш ӘБІЛОВА, «Орталық Қазақстан» Дәстүрлі дінімізді сан тарауға бөліп, теріс пиғылды іс-әрекеттерді жүзеге асырып жатқан діни ағымдарға тосқауыл қою мақсатында Қарқаралы ауданында толағай жұмыстар атқарылуда. Бұл ретте аудандағы жастар ресурстық орталығы жанынан ашылған конфессияаралық қатынастар мәселелерін зерттеу және талдау секторы бірталай шаруаның басын қайырды. Аталған сектор мамандары діни экстремизм мен терроризмге қарсы іс-қимыл жөніндегі 2013-2017 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында жергілікті атқарушы органдармен бірлесе отырып, аудандағы елді мекендерді аралады. Егіндібұлақ, Мәди, Тәттімбет, Нұрмақов, Абай, Шарықты, Қаракөл, Балқантау, Темірші, Томар, Бақты, Қайнарбұлақ, Нұркен, Жаңатоған ауылдарында тұрғындармен «Діни экстремизм мен терроризмнің профилактикасы және деструктивті діни ағымдардың қызметі» тақырыбында кездесулер өткізді. Ақпараттық-түсіндірме тобының мүшесі Е.Ілдебаев, аудандық Құнанбай қажы мешітінің бас имамы А.Қуатбеков, «Нұрлы білім» қоғамдық бірлестігінің дінтанушы мамандары – Ж.Хушкелдиев, А.Абдрашов дәріскер ретінде жұртқа жат ағымдар жайында түсінік берді. Кездесулер барысында, зайырлылық қағидаттарын, дін саласындағы мемлекеттік саясат және дәстүрлі құндылықтарды түсіндіру, діни экстремизмнің алдын алу, радикалдық идеяларға қарсы иммунитетті қалыптастыру, ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстаның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жолдауындағы діни экстремизмді насихаттаудың алдын алу, интернет пен әлеуметтік желіде оның жолын кесу жұмыстарын жүргізу, қазіргі қоғамда,

әсіресе, діни қарым-қатынас са­ласындағы радикалды көзқарасқа байланысты кез келген әрекетке төзімсіздікті қалыптастыру керектігі туралы жан-жақты түсіндіріліп өтті. Аталмыш іс-шаралардың бас­ ты мақсаты – жастардың діни сауаттылығын арттыру, адамгершілік-рухани құндылықтарын, қазақ халқының салт-дәстүрін түсіндіру арқылы экстремизм мен терроризмнің таралуына жол бермеу, діни ахуалды саралау арқылы екі жақты пікір алмасу болды. Дінтанушы мамандардың пікірі ұлттық сипатқа айналған дәстүрлі ислам мен дүниетанымымызға сырттан келіп, ықпал жасағысы келетіндерге жол бермеу керектігі, қазаққа ислам дінін үйретудің қажеті жоқ, ежелден исламды өзінің кең байтақ даласында дін ретінде қабылдап оны, бойына терең сіңірген дегенге сайды. «Бізге исламды қайтадан түсіндіру жұмыстарын емес, оны бабалар ұстаған кейіпінде қайта жаңғыртып, халықтың діни сауатылығын қалыптастыру жұмыстарын қолға алғанымыз жөн. Жаһандану заманында қоғамның тұтастығын көздеп, діни сауатсыздықтың алдын алу, тек қана, мемлекетке емес, әрбір азаматқа жүктелген жүк», – дейді топ мүшелері. Сонымен қатар, дәстүрлі емес діни бағыттағы кітаптар, уағызшылар, әлеуметтік желілердің зардабы туралы сөз қозғалды. ҚАРҚАРАЛЫ ауданы.

Қоғамдық ой-сананың жаңғыруы, дәстүрлі өмірлік құндылықтардың оралуы соңғы жылдары қоғам мен қалың бұқараның отандық тарихқа, туған өңірінің тарихына, тарихи үдерістерді шынайы танып-білуіне септігін тигізетін архив құжаттарына айтарлықтай қызығушылық танытуына түрткі болды. Мәселен, құжаттық ақпаратқа жалпы қолжетімділік және оның ашықтығы, құжаттарды іздеу заңдылығы, алу және пайдалану сияқты бірізділіктер шынайы тарихи оқиғалар мен өткен жылдар естеліктеріне жан бітіретін мемлекеттік архивтердің құжат қоймасы ретіндегі маңызын арттырып отыр.

Құжаттар ең алдымен ғылым мүддесі үшін кәдеге жарау, мемлекетті экономикалық, саяси, мәдени, әлеуметтік тұрғыдан дамыту мақсатында сақталады. Бұрын белгісіз болып келген жаңа құжаттарды ғылыми айналымға қосу тарихи фактілерге жаңаша көзқараспен үңілуге мүмкіндік береді. Тарихи және мәдени негіздің кең ауқымда болуы азаматтық жауапкершілік сезімі мен отансүйгіштік құндылықтарға жетелері хақ. Тарихта тұнған руханияттың ұмытылуына жол бермей, қайта оның жаңғыруына күш жұмсаудың өскелең ұрпақ тәрбиесінде алар орны ерекше. Бауыржан Момышұлы «Құдай бар, архив бар» деп тегін айтпаған. Архивтің не екенін осы сөзден түсінуге болады. Алайда, архив керексіз қағаздар қоймасы, өлі дүние деп түсінетін адамдар армызда әлі де бар. Біздіңше ол қойма да, сандық та емес. Ол ғылымның барлық саласына қатысты құжаттардың көзі, халқымыздың өшпес мұрасы, еліміздің байлығы, асыл қазынасы. Міне, осы қазыналардың бірі – Ақтоғай ауданының мемлекеттік архиві. Өткен ғасырдың сексен тоғызыншы

жылы іргетасы қаланған аудан тарихының қара шаңырағы, архив қызметкерлерінің қара қосы уақыт мінберінде халыққа қызмет көрсетуде абыроймен жұмыс жасап келеді. Осы аудандық архивте Ақтоғай ауданының тарихи тұлғаларының өмірдеректерін, тарихи оқиғалар мен мәдени шараларды бейнетаспаға, фотоға түсіре отырып сақтау, келешек ұрпаққа дәріптеу мақсатында бейне қор, фото қор, жеке тектік қор ашу дұрыс жолға қойылып, өз жалғасын тауып отыр. Жоғарыда аталған жеке тектік қор дерегінен интернационалист жауынгер марқұм Оразалин Серікбай Балқашбайұлы жайлы бүгінгі басылым бетіне жариялағанды жөн көрдік. Ауғанстанға Кеңес Әскері 1979 жылы енгізілді. Ол әрекет – тоталитарлық режимнің әлемге коммунистік ықпал жасауға ұмтылған әрекетінен, социалистік және капиталистік жүйелер арасындағы қайшылықтан туындаған қате саясаттың жемісі еді. Бұл саясатты Кеңес Әскерлерінің жауынгерлері ол кезде жете түсінбеді, Ауғанстанға қарсы соғысқа аттану Отан тапсырмасы деп ұқты. Осындай қате

«Фитохимия» холдингі бірнеше жылдар бойы Ресей Федерациясының жоғары оқу орындары мен фармацевтикалық кәсіпорындарымен, соның ішінде, Н.Ворожцов атындағы Новосибирск органикалық химия институтымен, Сібір мемлекеттік медицина университетімен (Томск қ.), Томск ұлттық зерттеу политехникалық университетімен, Новосибирск мемлекеттік медицина университетімен, Алтай мемлекеттік университетімен (Барнаул қ.) және тағы басқа жоғары оқу орындарымен тығыз шығармашылық байланыс жасап келеді. Жоғарыда аталған жоғары оқу орындарымен ғылыми-техникалық ынтымақтастық және дәрілер технологиясы, дәрілік заттар химиясы, фармацевтикалық химия бойынша білікті мамандарды даярлау туралы шарттар жасалды. Өндіріс пен жоғары оқу орындары арасындағы ынтымақтастық – өзара тиімді үдеріс. Студенттер үшін бұл жұмысқа орналасудың және озық тәжірибе алудың мүмкіндігі болса, жұмыс беруші үшін оқу орындарының бейінді кафедраларымен өзара қарым-қатынас жасау арқылы жас мамандардың кәсіби дамуын реттеудің, студенттерге болашақта қалай және қандай жағдайларда жұмыс жасайтынын көрсетудің мүмкіндігі болып табылады. «Фитохимия» халықаралық ғылыми-өндірістік холдингінің зертханалық және тәжірибелік-эксперименттік базасы мен Қарағанды фармацевтикалық зауытының өндірістік базасында, бекітілген бағдарламаларға сәйкес, Сібір мемлекеттік медицина университеті (Томск қ.) фармацевтика факультетінің, Томск ұлттық зерттеу политехникалық университетінің, Қарағанды мемлекеттік медицина университетінің, С.Асфендияров ат­ын­дағы Қазақ ұлттық медицина университетінің, Оңтүстік-Қазақстан мемлекеттік фармацевтика академиясының, Астана медицина университетінің, Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті химия факультетінің 250-ден астам студенті жыл сайын оқу-кәсіби практикадан өтіп отырады. Үстіміздегі жылдың 27 маусымынан бастап Томск ұлттық зерттеу политехникалық университетінің «Химиялық технология» және «Биотехнология» мамандықтары бойынша ІІ-ІІІ курста оқитын 5 студенті – Кирилл Кузнецов, Игорь Новак, Владимир Шмалюк, Рината Лаврикова, Ирина Ярыгина «Фитохимия» халықаралық ғылыми-өндірістік холдингінің зертханалары мен Қарағанды фармацевтикалық зауытының өндірістік учаскелерінде өндірістік практикадан өтуде. Өндірістік практика кезінде студенттер дәріс тыңдады. Холдинг

саясаттың құрбаны болғандардың бірі Оразалин Серікбай Балқашбайұлы. Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы, Қызыларай ауылында 1966 жылдың 11 тамызында туған ол малшы отбасында өсті. Әкесі Балқашбай – бақташы болған. Анасы Шәрбан Бекмағанбетова кезінде совхоздың ғана емес, аудандағы үздік сауыншылардың бірі болды. Малшы отбасында Серікбайға дарыған қасиеттің бірі – еңбекқорлық. 1983 жылы орта мектепті бітірген Серікбай көп ойланбастан ауылда еңбек етуді ұйғарып, трактор тізгінін ұстады. Жас механизатор, комсомол мүшесі туған ауылда бір жылдай тер төгіп, Кеңес әскері қатарына аттанды. Серікбай Оразалин 18 қыркүйек, 1986 жылы кезекті жауынгерлік тапсырманы орындау үстінде ерлікпен қаза тапты. Өзінің ақтық демі біткенше интернационалдық борышқа адалдығын көрсетіп кетті. СССР Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1987 жылғы наурыз айындағы Жарлығы бойынша Ауғанстан Демократиялық Республикасына интернационалдық көмек көрсету жөніндегі тапсырманы ойдағыдай орындағаны үшін қаза тапқаннан кейін Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды. Серікбай Оразалин ата-бабаларының жауынгерлік дәстүрлеріне адал-

құрылымдық бөлімшелерінің жұмысымен, дәрілік шикізатты өсіру мен оны қайта өңдеуден және субстанцияны алудан бастап дайын дәрілік түрлерді шығаруға дейін дәрілік препараттар өнеркәсіптік өндірісінің барлық кезеңдерімен танысып шықты. Сондай-ақ, практиканттар «Найтек Инструмент», «Гензер», «Альфа Хром» (Германия), «Милипор», «Хроматон Технолоджис» (Франция), «Натекс» (Аустрия), «Меттлер Толедо» (Швейцария) сияқты танымал шетелдік компанияларында жасалған бірден-бір заманауи жабдық орнатылған өндірістік учаскелерде жұмыс істеді. Олар «Pilotvaр-50» ротациялық буландырғыштарында, көмірқышқылды экстракторларында, «FCPC-5000» жылдам ортадан тепкіш үлестіру хроматографында, таблет-баспақта, капсулаландыруға арналған қондырғыда, блистерлік машинада және тағы басқа жабдықтарда өндірістік үдерістерге тікелей қатысты. ТМД аумағында Қарағанды қаласында «Фитохимия» холдингінде ғана дәрілік препараттар субстанцияларын алу кезеңінде «Хроматон Технолоджис» (Франция) компаниясының қонды-

дығын көрсетті. Қызыларайлықтар жалынды революциенер жерлестері Угар Жәнібековті, Ұлы Отан соғысында Қызыларай баурайында туып-өскен, зұлым жауға қарсы ерлікпен шайқасқан ер азаматтарды еске алып, Серікбайды сол даңқты дәстүрге лайық болып өскен ауылдасымыз деп мақтан етеді. Жауынгердің сырға берік ең жақын досы Қызыларай ауылының тумасы Қайрат Жақышев естелігінде былай дейді: «1976 жылдан Сепамен екеуіміздің арамыз ажырамас дос болдық. 3 кластан басталған сол достығымызды ешкім үзе алмас та еді, егер ол тірі жүрсе. Менің анам Күнтәй Үйсінбаева Сепаның әкесі баққан малды ауылда сауыншы болатын. Содан да болар, Балқашбай аға мен Шәрбан апай мені өздерінің баласы секілді көретін. Тіпті, демалыс күндерінде де екеуміз жұп жазбастан үйімізге бірге барып, бірге қайтушы едік. Ақжарқын, ақкөңіл досымның тамаша қасиеттері мол еді. Арамызда болып өтетін таластарда да көңіліне кек сақтамайтын. Күлдіріп, әзіл-қалжың айтысып жүргенді ұнатушы еді әрдайым. Бірге оқыған достарымыз да оның сол мінезін жақсы көрді. Мамандық таңдау кешінде ол механизатор болатынын айтты. Білім берген ұстаздарымыз,

5 ГРОЗНЫЙ МЭРІ САРАНДА

рғысында ортадан тепкіш үлестіру хроматографиясы пайдаланылатын заманауи хроматографиялық тазарту технологиясы қолданылады. «Фитохимия» холдингінің бөлімшелерінде практикадан өткен томскілік студенттер мен магистранттардың көбісі қазіргі таңда «Фитохимия» холдингі мен Қарағанды фармацевтикалық зауытының тәжірибелік және өндірістік цехтарында табысты жұмыс істеп жүргенін айтып өткен жөн. Инженер Наталья Титова Томск ұлттық зерттеу политехникалық университетінде оқуды тәмамдағаннан кейін Қарағанды қаласына келіп, «Фитохимия» холдингінің фитопрепараттар технологиясы зертханасында жұмыс істеуде. Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің магистранты болып табылады. Светлана Паньшина «Фитохимия» холдингінде өндірістік практикадан өтіп, Томск ұлттық зерттеу политехникалық университетінде биотехнологиялық және фармацевтикалық өндірістердегі инжиниринг бойынша магистрлік диссертацияны қорғап шықты және қазіргі уақытта «Фитохимия» холдингінің бақылау-аналитикалық жұмыстар

біздер, Сепаның сол шын жүректен шыққан сырын құптағанбыз, ұялтпайтынына сендік. Көп ұзамай Сепа фермада тракторге отырды. Ауыл адамдарының ақ ниетті лебізін де иеленді. Достыққа берік Сепа қол босаған сәтте маған келіп сырласып, әңгімелесуші еді. Әлі есімде, сәуір айында (1984 жылы) менің әскер қатарына аттанарымды естіп, салт атпен түнделетіп жетті... Ертеңіне шығарып салып тұрып, көзіне жас алды да, сонысына өзі ептеп қысылды. Жан досым Сепа екеуіміздің сол соңғы кездесуіміз болатынын білмедім ғой. Әскер қатарында жүргенде Сепадан хат үзілмеді. Ауыл жаңалықтарын жазып тұратын. Күзде өзі де әскер қатарына шақырылғанын жазды. Азаматтық борышының алғашқы алты айын Ашхабадта үйрену-жаттығу кезінде, көп ұзамай Ауғанстанда өтеп жатқанын хабарлаған еді. Ал кезекті бір хатында госпитальда жатқанын, үш саусағынан айырылғанын айтыпты. Бірақ, себебін ашып жазбапты. Сепаның, жан досымның сағынышқа толы соңғы хаты менің қолыма өзі қаза табарынан бір-ақ күн бұрын тиді, онда ауылға қайтар күн таяу қалғанын жазыпты...» Серікбайдың бірге оқыған класта-

және физика-химиялық зерттеулер зертханасында жұмыс істейді. Томск мемлекеттік университетінің аспиранты Тамара Боровик «Фитохимия» холдингінің алкалоидтар химиясы зертханасында тағылымдамадан өтуде және қазақстандық әріптестерімен бірге Көкгүл тұқымдас өсімдіктерді химиялық зерттеу жұмыстарын жүргізуде. Жуырда ғылыми-техникалық ынтымақтастық туралы шарт бойынша Ресей Ғылым академиясының Сібір бөлімшесіне Н.Ворожцов атындағы Новосибирск органикалық химия институтымен бірге жасалған және бір мезгілде Новосибирск пен Қарағанды қалаларында 2018-2020 жылдарда жүзеге асырылатын «Сібір және Қазақстан өсімдіктері төменгі молекулалы метаболиттерінің бағытталған синтетикалық трансформацияларының негізінде қабынуға, бактерияға және ісікке қарсы әсері бар жаңа таргеттік биомолекулаларды жасау» бірлескен жобасы ұсынылды. Бұл бағыттағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғаса бермек.

Қарағанды облысына Грозный мэрі Муслим Хучиев келді деп хабарлайды karaganda-region. gov.kz сайты. Қонақ Кіші Саран ауылында Шешенстан Республикасының алғашқы президенті Ахмат-Хаджи Кадыровпен байланыс­ ты естелік жерлерді аралап көрген. «Бұл сапар – Қазақстан мен Шешенстан Республикасы арасында достық қарым-қатынас­ ты орнату мен дамытуда үлген роль атқарған Ахмат-Хаджи Кадыровтың қызметіне деген құрмет»,– дейді Саран қаласының әкімдігі. Муслим Хучиев Ахмат-Хаджи Кадыров туған үйдің орнына қойылған ескерткіш алаңына арнайы ат басын бұрыпты. Негізі Грозный мэрі Астанаға ТМДның астаналары мен ірі қалаларының ХХV халықаралық ассамблеясына қатысу үшін келген көрінеді. Кездесу «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрме аясында ұйымдастырылған. Оның тақырыбы – «Жаһандық жаңашылдықтарға жауап ретіндегі қалалардың тұрақты дамуының жаңа бағдарламасы». Ахмад Кадыров 1951 жылдың 23 тамызында Қарағандыда дүниеге келген. Оның отбасы 1944 жылы Қазақстанға жер аударылған, олар Кіші Саран ауылында тұрғаны белгілі. 1957 жылдың сәуір айында Кадыровтар отбасы Шешен-Ингуш АССР, Орталық Шалинск ауданына (бүгінгі атауы Курчалоевский ауданы) қайта оралған болатын. ӨЗ ТІЛШІМІЗДЕН.

ӨЗ ТІЛШІМІЗДЕН.

стары Перизат Ақылбекова, Үміткүл Әсекеева, Шолпан Әзімбекова оның ақкөңілділігін, туған-туыстарына деген адалдығын тебірене айтты. Кластастары оны еркелетіп «Сепа» деп атайды екен. Олардың айтуынша Серікбай жұмсақ, елгезек мінезімен достарының осындай сенімі мен құрметіне ие болған. Жауынгердің Ауғанстаннан жолдаған хаттарында да адамдарға деген іңкәр көңілі, азаматтық жанашыр да қамқор жүрегінің жылуы байқалады. Әсіресе, оның анасына жазған хаттарынан баланың ақ сүтін беріп, әлдилеп өсірген анаға, сәби кезінен шапанының етегіне жармасып өскен әжесіне деген махаббатын, сағынышын жазбай танисыз. «Апамның (үлкен шешесін айтып отыр) қалы қалай? Мен барғанша күте беріңдер» деп жазады бір хатында. «Мен барғанша» дегені бәлкім баланың ана алдындағы парызын өтеуге асыққаны болар, бәлкім немере қызығын көрсетсем, жеңіспен аман оралсам деген арманы болар... Қалай дегенмен де бұдан от пен оқтың ортасында есейген азаматтың сәбилік пәк жүрегінің лүпілін танимыз. «Тәте, апа» деп басталатын тағы бір хатында «Қалым жақсы, денім сау, служба ойдағыдай жүріп жатыр, достарымның қалы жақсы, бәрі сәлем айтып жатыр» деп жазған. Ана мен әже,

аға мен әпке оның интернационалдық борышын өтеп жүргенін, қауіп-қатері көп жерде екенін әрине біледі. Жауынгер ұл олардың көңілін алаңдатқысы, ананың ұйқысын төрт бөлгісі келмейді. Серікбайдың ауған дұшмандарымен айқас үстінде жазған хаттарынан интернационалдық борышын орындау үстінде шыңдалған жауынгердің бейнесін танимыз. Бір өкініштісі, достарына, туғантуыс­тарына жазған хаттарының бірінде Серікбай өзінің госпитальда жатқанын ашып айтпаған, тек Қайратқа “үш саусағымнан айырылдым” деп қана жазады. Біздің егжей-тегжейлі білетініміз, Серікбайдың дұшмандармен ақтық айқастағы ерлігі ғана. Қызыларай селолық Кеңесі атқару комитетінің шешімі бойынша Шотай қыстауы Серікбай Оразалин атындағы қыстау деп аталған. Серікбай Оразалин жасаған ерлігін мәңгі есте қалдыру мақсатында аудан орталығы – Ақтоғай селолық Кеңесі атқару комитетінің шешімімен селоның оңтүстік-шығысындағы көшеге Серікбай Оразалиннің есімі берілген. Қызыларай ауылының тұрғындары жыл сайын Серікбай Озалин атында тоспа доптан турнир өткізуді дәстүрге айналған. Осының бәрі ауылдастарының батыр жерлестеріне деген мәңгілік құрметінің белгісі болса керек. Қалам қаңтарар тұста, батырдың анасы Шәрбан апайға Серікбай Оразалин сияқты азаматты тәрбиелегеніне шексіз алғысымызды білдіреміз. Қанат ЖОЛДАСОВ, Ақтоғай ауданының мемлекеттік архивінің басшысы.


6

Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Сағаткәрім СМАҚОВТЫ Арқада білмейтін адам кемде-кем. Тілі де, айтар ойы да өте терең, іске шебер, елдің өркендеуіне өлшеусіз  үлес  қосқан  біртуар тұлға.

Жастары ата салтын дәріптеген, Іскері бірге басқан нарықпенен. Атыңды, айналайын Жұмыскерім, Жазамын өшпейтұғын әріппенен.

– деген Мұрат Жадаевтың жүрекжарды өлең жолдарында айтылғандай, Жұмыскер ауылы жастарының ұйымдастыруымен облыс көлемінде алғаш рет ауыл күні өтті. Қайрақты өзенінің жағасындағы жұртшылық мерекені ауылдағы мешіт үйінің жанында ұйымдастырды. «Туған жерге туың тік» деген халық даналығын Елбасының өзі жаңғыртып отырғанын білеміз. Осы орайда туған жерінде ауыл күнін өткізуге ат салысқан «Матан» фирмасының басшысы Мұрат Жадаевтың еңбегін айрықша айта кеткеніміз жөн. Бұған дейін мұнда мешіт салып, жұртшылықтың алғысын алған да осы азамат. Осыдан бір күн бұрын осы ауылдың тумасы, әнші Саят Әбдіғали жеке концертімен жұртшылықты бір серпілткен екен. Мерекеде Мұрат Жадаев бір киіз үй, осы ауылдың 73, 75, 80, 86 жылғы тумалары бір-бір киіз үй тігіп, түс әлетінде қонақтарға, ауыл тұрғындарына дәм берілді. Киіз үй жанында құрылған алтыбақанда тербетілген балалар да шат-шадыман көңілкүйде. Айтулы мерекеде, ат әбзелдері, ұлттық аспаптармен қатар, тоқпақ, шоқпар, қыл арқан, қайла, самаурын, шәйнек, мосы, басқа да көптеген құрал-жабдықтар, тіпті, патефонға дейін топтастырылған шыны тіркеменің ішіндегі мұражайды жұртшылық тамашалады. Аудан әкімі Марат Жандәулетов «Ауыл күні» мерекесінің ерекшелігі Елбасының «Болашаққа бағдар, рухани жаңғыру» мақаласында айтылған міндеттермен үндесетінін, «Туған жер» бағдарламасының нақты бір көрінісі іспетті екенін айта келе, осынау тойға бір кісідей ат салысып, үлкен ұйымшылдық танытқан барша ауыл тұрғындарын мерекелерімен шын жүректен құттықтап, сондай-ақ, «Туған жерім – Кіші Отаным» деп алыстан ат арытып келген қадірлі қонақтарға шын пейілден рахметін білдірді. Бұдан соң ауданның қоғамдықсаяси өмірінде белсенділік танытып, әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлестері үшін аудан әкімінің Құрмет грамотасымен және бағалы сыйлықтармен Адай Әрінов, Серікбай Смағұлов, Нақыш Ажарбекова, Мұрат Жадаев марапатталды. Сонымен қатар, ауыл күнін атап өтуге демеушілік жасаған Медет Ажарбекова, Санат Серғалиұлы, Санат Қанатұлы, Мадияр Төреханұлы, Дастан Дәуренұлы, Дастан Қалдыбекұлы, Бекболат Мэлсұлы, Мақсат Нұрлыбекұлы, Фарида Иманмұсақызы, Ақылзат Маратұлы аудан әкімінің Алғыс ха-

тымен және бағалы сыйлықтарымен марапатталды. Қоғам және мемлекет қайраткері Қасымбек Медиұлы сөз алып, «Мұндай ауыл күнін өткізіп жатқандарыңызға шын жүректен ризамын, ауыл жастары осы мерекені өткізуге бастамашы болды. Мен ауыл әкіміне айтар едім, мұндай жастарды алақанға салып көтеріп жүру керек, мен осы жастарға ақ басымды иемін», – деді. Ауыл әкімі Ришад Әшенов Қасымбек Медиұлының иығына шапан жауып, ат мінгізді. Келесі болып құттықтау сөз сөйлеген ардақты ақсақал Иманжан Жекебаев «Бүгін ақ түйенің қарны жарылған күн, келешек жастардың қолында, ауылымыздан қуаныш кетпесін» деген игі тілегін білдірсе, жазушы Кәмел Жүністегі «бұл бірігудің, еліміздің жаңғыруының тойы, неше түрлі қиындықтарды бастан кешкен кешегі бабаларымыздың өсіп-өркендегенінің көрінісі, қуаныш молынан болсын, елім деген ақсақалдардың, азаматтардың абыройы өсе берсін», – деп тілегін білдірді. Сондай-ақ, құттықтау лебіздерін білдірген осы ауылдың тумасы, осы ауылда кезінде жұмыс істеген, қазіргі таңда ірі құрылыс компаниясының президенті Бақытжан Құмарбеков, бұрын осы ауылда жұмыс істеген, қазіргі таңда Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы Ауылдық аумақтар істері жөніндегі комитетінің төрағасы Санат Тұңғышбековтер аудан әкімі М.Жандәулетовке, қоғам және мемлекет қайраткері Қасымбек Медиұлына алғыстарын білдіріп, келген қонақтардың қадамдарына құтты болсын айтып, осы тойды ұйымдастырған жастарға жақсы істеріңді жалғастырып, елді еңбекпен көркейтіңдер деген ақ тілектерімен тәмамдады. Ауыл күніне арналған «Ақадыр әуендері» ансамблінің мерекелік концерттік бағдарламасы басталды. «Ақадыр әуендері» ансамблі Құрманғазының «Балбырауын», Тәттімбеттің «Сылқылдақ», Нұрғисаның «Ата толғауы» күйлерін орындаса, халықаралық «Шабыт» фестивалінің лауреаты Жалғас Сәдуақасов, Қыздарбектің «Сылқым қыз», Нұрғисаның «Әлқисса» күйлерін шертіп, жиналғандарды құлақ құрышын қандырды. Сондай-ақ, Ә.Қашаубаев атындағы республикалық конкурстың лауреаты Қайрат Әбеуов, Біржанның «Он саусақ», Үкілі Ыбырайдың «Қызыл асық» әндерін шырқап, қалың қауымды желпінтіп өтсе, халық әні «Қараай көзің» Саягүл Бейсенова, І.Жақановтың «Асылым» әнін Айзада Жиенбаева, Т.Базарбаевтың «Ауылым» әнін дуэт нақышына келтіре шырқап, өнерсүйер қауымға мерекелік көңіл күй сыйлады.

Мерекелік концерттен соң, қалың жұртшылық Ақадыр кентіндегі балалар және жасөспірімдер спорт мектебінің директоры Сейсенбай Жанасыловтың ұйымдастыруымен өткен ұлттық спорт түрі қазақ күресін тамашалады. 75 келі салмақта ақадырлық палуан бірінші орын жеңімпазы Марлен Жанғабылға 50 мың теңге ақшалай сыйлық, екінші орынды еншілеген қаражалдық палуан Қайрат Ағыбаевқа 30 мың теңге ақшалай сыйлық, үшінші орын жеңімпазы Қарқаралыдан келген палуан Едіге Сыздықовқа 20 мың теңге ақшалай сыйлық табысталды және грамоталар мен арнайы медальдармен марапатталды. Түйе палуаннан бірінші орын алған Қарқаралы палуаны Ерсін Мұхамеджанов тай мінсе, екінші орынды қаңжығасына бөктерген Ақжігіт Оралов 80 мың теңге ақшалай сыйлықпен, үшінші орынға ие болған Бекзат Ахметбеков 50 мың теңге ақшалай сыйлықпен марапатталды. Екінші, үшінші орын алған бұл екеуі Қарағандыдан келген палуандар. Палуандарға грамоталар және арнайы медальдар табыс етілді. Аса бір икемділікті қажет ететін, ұлттық спорт – асық ату ойынына он алты бала қатысып, жеңімпаз атанған үш бала ақшалай сыйлықпен, арнайы медальмен, грамотамен марапатталды. Кір тасын көтеруден бірінші орын жеңімпазы ақадырлық Руслан Тұрсынбековке ақшалай сыйлық, екінші орынға ие болған Ақсу-Аюлыдан Қанат Сағындықов кілем, үшінші орын иеленген Шопа ауылынан келген Ертай Қаниевке ақшалай сыйлық, грамоталар және арнайы медальдар табыс етілді. Сондай-ақ, қошқар көтеру сайысына түскен сом білекті 11 жігітті қызықтаушы қалың жұртшылықтың қиқу-қошеметі сайыс соңына дейін бір толастамады. Үлкен қошқарды 38 рет көтерген қайрақтылық Саябек Әлтаев жеңімпаз атанып, жүлде ретінде қошқарды иеленді. Сонау 1933 жылы іргетасы қаланып, он шақты үйден құралған алақандай ауыл аштықтан, репрессиядан, Ұлы Отан соғысынан қабырғасы қайысса да, омыртқасы сынбай аман өтіп, тоқсаныншы жылдардың тоқырауын артқа тастап, Тәуелсіздікке жетіп, бүгін міне іргелі елге айналып, Ауыл күнін тойлап өтті. Кешке таман Ауыл күні мерекесі аяқталып, қонақтар мен ауыл тұрғындары тарқаса бастады. Мұрат Жадаевтың сөзімен айтқанда; Итазудан шыққан күн Қояншоқыға, Тағылының саласын, Қайрақтының жағасын, Жұмыскердің ауылын, бірлігі жарасқан қауымын қимайқимай әрең батып бара жатқандай әсер қалдырды. Ш.МҰҚАЕВ.

Қасиетті Семей облысы Шар ауданы, Белтерек ауылында 1936 жылы 24 шілдеде дүние есігін ашқан ол жасынан зерек болып өскен екен. Өмір тонын киіп, өмір шамын жаққан Сағаткәрім 1962 жылы Семей зоотехникалық-мал дәрігерлік институтын тәмамадап, «ғалым зооттехник» мамандығын алып шығады. Көп ұзамай жалын атқан жас шағында еңбек жолын Егіндібұлақ аймағы бойынша Қарқаралы аумақтық өндірістік ауыл шаруашылық басқармасында инспектор ұйымдастырушысы қызметінен бастапты. Бойындағы қабілетті, жұмыстың қандай түрін болсын өзінің еңбегімен  дамытып, қалыптастыра білген инспекторды маңайындағылар сезсе керек, араға аз уақыт салып бұрынғы «Киргизия»

совхозы, қазіргі Бүркітші ауылына бас зоотехник етіп тағайындайды. Мұндай жандарды  жұмыс үшін  жаралған  екендігін,  ұйымдастырушылық қабілетінің жоғарылығына тәнті болған басшылық «Еңбек» совхозына директор қылып сайлайды. Айтулы совхоздың іргетасын қалап, ілгерлеуіне ілкімді шаруалар атқарған ол, әлеуметтік, мәдени нысандар мен үйлердің бой түзеуіне күшжігерін салды. Ауыл  шаруашылығы жұмыстары, әсіресе, ауылдардағы  маусымдық деңгейде өтетін шаруаларды бірден дөңгелетіп әкетіп, шешімін таппай жүрген түйінді мәселелердің шешімін асқан іскерлікпен шешіп, елдің батасын алады. Көрегенділігімен, іс-әрекеттерінің ашықтығымен, жергілікті

Жақын адамға естелік жазу қиын екен. Кеше ғана өзіңмен бірге отырып, өміріңнің біраз уақытын бірге өткізген, бір жағынан туыс, күйеу бала, жолдас, інімдей болып кеткен Күлеймен Жолдыбек Балмағанбетұлы көз алдымда кешегідей елестейді. Кеше ғана қырық күндігін өткізіп, балалары мазарын көтеріп, ескерткіш көк тасын қойып, ас беріп еді. Содан шыға бергенімде кенже баласы Алмас келіп: – Аға, мен әкеме арнап кітап шығарамын, соған естелік жазып берсеңіз қалай болады?-деді. Мен: жарайды, жазамыз ғой, – деп шығып кеттім. Артынан үйге келіп ойландым. Балалары қандай, әкелерін есте қалдыратын кітап шығарып, мәңгілік ұрпақтарына, немерелеріне әкесі, атасы туралы естелік қалдыруды ойлап жүрген, қандай саналы, салиқалы азаматтар еді. Бұл баланың әкеге деген тағзымы, сағынғаны, құрметі емес пе?! Шіркін, барлық балалар осындай болсайшы! – деп толқып кеттім. Жолдыбек менің өзімнен кейінгі қарындасыма үйленгеннен бастап, бақилық дүниеге өткенге дейін бірге жүрдік, қуанышта да, реніште де бірге болдық. Қай жерде болсам да менің қасымда болды. Біз оны Жолдыбек деп атамай Жөкең деуші едік. Жаратылысынан жаны таза, адаммен тез тіл табысатын, кісіні өзіне тартып тұратын, мінезі жұмсақ, ақжарқын, білімді, білікті, сырбаз жігіт еді. Оның бойынан сыпайылық пен ізгіліктің, парасаттың, кішіпейілділік пен тектіліктің, ер мінезді өткірлігі байқалып тұратын. Сондықтан да ол інімдей болды. Қатты сыйластық, менің алдымнан кесе көлденең өткен емес. Жөкең қандай бас қосуда болмасын, сөйлеген сөзінде, мен Мәкеңе күйеу бала емес, інісіндей болдым. Ол күндер енді сағынышқа айналды. Біз өмір өтіп бара жатыр дейміз, олай емес, біз өмір сүрген жақсы сәттер өтіп бара жатыр, әттең? – дейсің. Жөкең негізі еңбек жолын Кеншоқы совхозында мектепте математика және физика пәндерінің мұғалімінен бастап, мектеп директоры, партия комитетінің хатшысы, ауылдық кеңестік төрағасы, кәсіподақ комитетінің төрағасы лауазымды қызметтерін атқарды. Кейінде Нұра округінің әкімі қызметінен зейнеткерлікке шықты.

Сөйтіп өзінің туған жерінде адал еңбек етті, тер төкті. Іс-тәжірибелік білімін, күш-қайратын ауылдың өркендеп-өсуіне, жастарды тәрбиелеуге, еңбек адамдарының әл-ауқатын жақсартуға, халықтың саяси-әлеуметтік мәселелерін шешуге арнады. Олай дейтініміз: жас директор бола тұра, жүрегі дауалай бермейтін батыл қадамдарға барып, жаңа мектеп салу туралы идеяны қолға алып, замана талабына сай екі қабатты мектеп салғызып, мектеп оқушылары мен мұғалімдерінің алғысына бөленіп еді. Ана бір жылдары қол жетімді, тиіп тұрған Шет ауданынан Кеншоқы ауылын 90 шақырым шалғай жатқан Ақтоғай ауданының қарамағына беріп, халықтың әл-ауқаты мен жол қатынасы аудан орталығына барып тұруына қиындық туғызып еді, осы жағдайларды ескере отырып, халқына жанашыр бола білген ауыл әкімі Жөкең өзі Шет ауданына ауыстыруына бірден бір еңбек еткен азамат еді. Лауазымды жұмыстарда жүргенде артынан бір ауыз сөз ертпеді, бірде бір рет арыз, шағым жазылмады. Мұның өзі оның тазалығы, адалдығының, сіңірген еңбегінің өтеуі емес пе? Ол елдің алғысына бөленді, халқының құрметін көрді. Кеншоқы ауылының қарттары оны баласындай, жастары ағасындай, қатарластары бауырындай көріп кетті. Бүгінгі күні беделді де, белгілі қоғам қайраткері, аудан хатшысының қызметін атқарған, сол кездегі совхоз директоры Сәтілхан Жұрынбаев, Болат Сандықбаевтармен әріптес,

халықтың игілігі жолында  жұмысын Талды аудандық ауыл шаруашылық, басқармасының бастығы, Қарқаралы ауданындағы «Бірінші май», «Нұркен Әбдіров» атындағы совхоздарда директоры болып жалғады. Айта кету керек, «Бірінші май» совхозында да өзіндік қолтаңбасын қалдырып, еңбегін еселеп, ырысын тасытты. Мәдениет сарайын, мешіт салып, басқа да ғимараттарды тұрғызып сауап арқалады. Соңынан ерген жастарды мықты маман, іскер басшы болуға тәрбиелей білді. Бүгін де оның шәкірттері еліміздің ауыл шаруашылығы саласында білікті басшыға, маманға айналған. Ауылдың күре тамыры – ауыл шаруашылығы. Бұл саладан фәниден бақиға аттанғанша қол үзген

сыйлас болып, жақсы жолдас болды. Қызмет бабымен Алматыға ауысып, өз елдеріне оралған азаматтардың арттарынан жыл сайын іздеп барып, оларда отбасымен осында келіп, бірбірінің қуаныш қызықтарынан қалыспай, туған ағайындай араласып, сағынып жүруі пікірлес болуы, олардың елге, халыққа деген мүдделерінің ортақ мақсатынан туындаған. Енді бүгін ортамызда Болат жоқ, ал Сәкең алыста болса да үнемі хабарласып, жолдасының отбасынан байланысын үзген емес. Ол жұмыс бабында дауыс көтеріп, айғайлап, қатты ұрыспайтын. Ал, жұ-

Нұрқанат ҚАНАФИН, «Орталық Қазақстан» Балқаш тарихи-өлкетану музейі «Туған жер» бағдарламасын іске асыру мақсатында «Балқаш өңірінің тастағы суреттері» тақырыбындағы көрмені ұсынуда. Аталған көрме облыстық тарихи-өлкетану музейінің 85 жылдығына орай «Қарағанды облысы музейлерінің апталығы» аясында ұйымдастырылуда.

Іс-шара 18-25 шілде аралығына жоспарланған. Көрме алаңында оңтүстік-батыс және солтүстік

Балқаш өңірлерінің б.з.д. 12-1 мыңжылдықтарда – соңғы палеолиттен ерте темір дәуіріне дейін салынған тастағы суреттер қойылады. Петроглифтердің түпнұс-

қалық фрагменттерімен бірге суретші-зерттеуші, тарихшы А.Горбатовтың суреттері – көшірмелері қойылады. Сондай-ақ, мұнда тастағы

суреттерде бейнеленген артефактілердің К.Алтынбеков жасаған көшірмелерінің жиынтығы мен балқаштық қолөнер шебері А.Лучшев қалпына келтірген қазақ

емес. Керсінше өзі алғаш тізгінін ұстаған саланың, отымен кіріп, күлімен шықты. Еңбегі еленбей қалған жоқ. Отан алдындағы өлшеусіз еңбегінің өтеуі ретінде Сағаткәрім Смақов «Құрмет белгісі», Октябрь Революциясы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталды. Балалық – адамдық негізі. Текті туған ата-ананың тәрбиесі жақсылыққа негіз болғаны анық. Арғымақ атқа мінсе де, артындағы жұрттан адаспайтындай «елім» деген үлкен жүректі азамат екендігін танытты. Еңбектегі іскерлігі, турашылдығы, адалдығы, адамдық асыл бейнесі ел құрметіне бөледі. Арқаның тауларындай биік, шыңдарындай асқақ, бұлақтарындай мөлдір, ақша бұлттарындай ажарлы, ауасындай таза болып, табиғатпен тұлабойы үндесіп тұратын. Адам баласының ең қымбаты өмір болса, өмірден кету – ең ауыр сәт. «Өлместі Құдай жаратпайды, сынбасты, тозбасты ұста соқпайды»,– дейді дана халқымыз. Бақиға жоқтау айтылмай аттанған адам – жоқталмаған адам. Бүгінде елі жоқтаған жанның жоғары адамгершілігі, шексіз мейірімі, адал пейілі сезіліп тұратын асы бейнесімен мәңгі есте қалары анық. Амал қанша, биік бәйтерек құлады. Бәйтерек сынғаны мен тамыры қалды. «Жазымыштан озымыш жоқ». Алла тағаланың о бастанақ, адамның маңдайына не жазып қойса, ол сол қалпында орындалады, оны өзгерту пенденің қолынан келмейді. Ардақты жанның орны ойсырап, көңілдерді ортайтып-ақ тұр. Жаратушымыз артында қалған ұрпағына ұзақ ғұмыр нәсіп етсін. Алланныі мейiріміне, Пайғамбардың шапағатына бөленсін! Жаны жаннатта, тәні рахатта, ұстағаны шырақ, мінгені пырақ, мекені жұмақ болсын! Ерғазы ҚАДАШҰЛЫ.

мыста жіберген кемшіліктер болса, тиісті шара қолданып, жиналыстарда ашық бетіне айтатын. Оның тынымсыз еңбегі оны елге сыйлы етті. Бірнеше құрмет грамоталары мен марапаттарға ие болды. Жергілікті Кеңеске бірнеше рет депутат болып сайланды. Аудандық партия комитетінің мүшесі болды. Ауданда, облыста өткізілетін барлық ісшараға қатысып, сөз сөйлеп жүрді. Кейде өз пікірлерімен де бөлісіп отыратын. Осындайда мемлекет және қоғам қайраткері, Нұртас Оңдасыновтың: «Адамды алалаған жоқпын – арым таза, ешкімнен пара алған жоқпын – қолым таза, қазақты жүзге, руға бөлген жоқпын – жүзім таза» – деген екен. Осы сөз Жолдыбекке де байланысты сияқты, ол да осы мүддеден шыққан адам. Ол өзінің жасаған жақсылығын ешкімге жарнамалап айта бермейтін және оны міндетсінбеуші еді. Ол қарапайым еді. Қарапайым болғанымен тым жуас, тым жайдақ та емес-тін. Керек жерінде өз принципін ұстанатын. Осындай оның асыл қасиеттері, бейнесі есімізге түскенде бауырым езіліп, қабырғам қайысып, әттең, өмірдің қысқасы-ай! – деп рухына құран бағыштап, қол жайып тілек тілеймін. Жатқан жерің жарық, орның пейіштің төрінде болсын, ізетті: қимас бауырым! Марс Төлеуқұлов, Шет ауданының Құрметті азаматы, тыл және еңбек ардагері.

жауынгерлерінің қару-жарақтарын тамашалауға болады. Сарыарқаның оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерінен табылған мұндай жәдігерлер Қарағанды тұрғындары назарына алғаш рет ұсынылып отыр. Көрме облыстық тарихи-өлкетану музейінде өтуде.


Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Қарағанды облысы әкімдігінің Қаулысы 29 маусым, 2017 жыл

38/05

Қарағанды қаласы

Қазақстан Республикасы, Әділет Министрлігі Қарағанды облысы, Әділет департаменті Нормативтік-құқықтық акт 2017 жылғы 17.07 нормативтік-құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №4308 болып енгізілді.

«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамымен шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін өңірлік қаржыландыру бағдарламасының шеңберінде бюджеттік кредит берудің негізгі шарттарын бекіту туралы Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Бюджет кодексіне, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңына, Қарағанды облыстық мәслихатының VI сессиясының 2016 жылғы 12 желтоқсандағы №131 «20172019 жылдарға арналған облыстық бюджеті туралы» шешіміне (Нормативтік-құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде №4066 болып тіркелген) сәйкес, Қарағанды облысының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. Осы қаулының қосымшасына сәйкес облыстық бюджет қаражаттарының есебінен «Мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыруға «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ кредит беру» 13 3 275  010 000 бюджеттік бағдарламасы бойынша бюджеттік кредит берудің негізгі

шарттары мен қарыз алушылар санаты бекітілсін. 2. «Қарағанды облысының кәсіпкерлік басқармасы» мемлекеттік мекемесіне заңнамамен белгіленген тәртіпте: 1) «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамымен кредиттік шарт (келісім) жасауды; кредитті нысаналы және тиімді пайдалануды, өтеуді және қызмет көрсетуді бақылауды және мониторингті қамтамасыз етсін. 2) Осы қаулының орындалуын бақылау облыс әкімінің жетекшілік ететін орынбасарына жүктелсін. 3. Осы қаулы оны алғаш ресми жариялаған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Е.Қошанов, Қарағанды облысының әкімі.

Қарағанды облысы әкімдігінің 2017 жылғы «29» маусым №38/05 қаулысына қосымша

«Мемлекеттік инвестициялық саясатты іске асыруға «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ кредит беру» 13 3 275 010 000 бюджеттік бағдарламасы бойынша бюджеттік кредит берудің негізгі шарттары мен қарыз алушылар санаты Бюджеттік кредит берудің негізгі шарттары: 1) Бюджеттік кредитті беру мақсаты –өңір үшін басым салаларда немесе жекелеген аумақтық бірліктерде олардың жобаларын қаржыландыру жолымен өңірлерде шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін дамыту; 2) Бюджеттік кредиттің мөлшері - 500  000  000 (бес жүз миллион) теңге; 3) Бюджеттік кредиттің валютасы- теңге; 4) Бюджеттік кредиттің мерзімі60 (алпыс) ай; 5) Бюджеттік кредитті игеру мерзімі – 6 (алты) айға дейін; 6) Бюджеттік кредит бойынша сыйақы мөлшерлемесі - 0,01%; 7) Кредиттерді беру, өтеу және қызмет көрсету бойынша қосымша шарттар Қазақстан Республикасының бюджеттік заңнамасына сәйкес кредиттік шарттарда белгіленеді. Қарыз алушылар санаты: қарыз алушы – мамандандырылған ұйым, акцияларының бақылау пакеттері мемлекетке не ұлттық

холдингке, не «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамы тұлғасында Қазақстан Республикасының резиденттері болып табылатын ұлттық басқарушы холдингке тиесілі ұйымдар; түпкілікті қарыз алушы – кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын, Қазақстан Республикасының резиденттері болып табылатын жеке және заңды тұлғалар, соның ішінде жас кәсіпкерлер/әйел кәсіпкерлер/ мүгедектер/ 50 жастан асқан тұлғалар; серіктес-банкілер – коммерциялық ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалар, олар Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңына сәйкес банкілік қызметті жүзеге асыруға құқылы және шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін өңірлік қаржыландыру бағдарламасын іске асыруға қатысу үшін «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамымен айқындалған.

Жарамсыз деп танылсын Сарсенбаева Венера Сериковнаның атына берілген жеке куәліктің жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын. №291

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Қарағанды облысы бойынша департаменті, индекс 100015, Қарағанды қаласы, Әлиханов көшесі, 12, анықтама үшін телефондары: 8(7212)91-36-19,91-36-20, факс 91-36-18, e-mail: ok.karaganda@nab.gov.kz, құқық қорғау қызметін жүзеге асыратын бос лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Жедел басқармасы Мемлекеттік басқару саласындағы сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау бөлімінің офицері, В-РКO-8 санаты бойынша (1 бірлік). Функционалдық міндеттері: жедел-іздестіру қызметін және анықтауды жүзеге асыру, сыбайлас жемқорлық көріністерін, сыбайлас жемқорлықтың жүйелі және ауқымды фактілерін анықтауға бағытталған жедел-іздестіру іс-шараларының әдістері мен жоспарларын әзірлеу, Қазақстан Республикасының заңдарымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметін жүргізуге тиіс қылмыстар мен құқық бұзушылықтарды анықтау, алдын алу және ашу бойынша басқа құқық қорғау және арнаулы органдармен өзара іс-қимыл жасау, жеделқызметтік әрекетте анықталған бұзушылықтар мен кемшіліктерді жою бойынша шараларды жасауға қатысу, сыбайлас жемқорлық фактілері туралы жеке және заңды тұлғалардың хабарламаларына (өтініштеріне) жедел әрекет ету бойынша шаралар қабылдау. Білім деңгейіне және мамандығына қойылатын талаптар: нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сәйкес келетін жоғары кәсіби білім. Денсаулық жағдайына қойылатын талап: үміткерлерді медициналық куәландыру Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2015 жылғы 2 шілдедегі № 373 бұйрығымен бекітілген  Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде әскери-дәрігерлік сараптаманы жүргізу қағидасына сәйкес жүзеге асырылады. Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар: жұмыс тәжірибесі талап етілмейді. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексін, Қазақстан Республикасының Қылмыстықпроцестік кодексін, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы», «Жедел-іздестіру қызметі туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексін білу. Полиграфологиялық зерттеу және жеке басының құзыреті бойынша тестілеуден міндетті түрде өту, дене шынықтыру даярлығы бойынша нормативтер тапсыру. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі) Қарағанды облысы бойынша департаменті қызметкерлерінің лауазымдық еңбекақысы Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетті және Ұлттық Банкінің сметасы (бюджеті) есебінен қамтылған Қазақстан Рес-

публикасы органдары қызметкерлеріне еңбекақы төлеудің бірыңғай жүйесі туралы» 2004 жылғы 17 қаңтардағы №1284 Жарлығына сәйкес белгіленеді. Конкурсты өткізу қағидалары мен құжаттардың үлгілері Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 7 қазандағы № 4 бұйрығымен бекітілген. Құжаттарды қабылдау мерзімі конкурс өткiзу туралы хабарландырудың соңғы жарияланған күнінен бастап 7 жұмыс күні. Құжаттар Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Қарағанды облысы бойынша департаментінің кадр жұмысын ұйымдастыру бөлімінде (Қарағанды қаласы, Әлиханова көшесі, 12, 204-бөлме) қағаз тасығыштары арқылы қабылданады, анықтама телефондары: 8(7212) 91-36- 19, 91-36-20, факс 9136-18, сондай-ақ электронды түрде e-mail: ok.karaganda@nab.gov.kz электрондық поштасы арқылы. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: Қағидаларға 1- қосымшаға сәйкес нысан бойынша өтініш; Қағидаларға 2 - қосымшаға сәйкес нысан бойынша сауалнама; Қағидаларға 3 - қосымшаға сәйкес нысан бойынша өмірбаян (өз қолымен жазылған); Қазақстан Республикасы азаматының жеке басын куәландыратын құжаттың  түпнұсқасы мен көшірмесі; бiлiмі туралы  құжаттардың  түпнұсқасы мен көшiрмелері, сондай-ақ «Білім беру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына  сәйкес, нострификациялау немесе танылу  рәсімінен  өткендігін растайтын құжат (шетелдік білім беру мекемелері берген дипломдар үшін); үміткер жұмыс істейтін мемлекеттік (құқық қорғау) органның кадр қызметтері растаған еңбек қызметін растайтын құжаттың түпнұсқасы мен көшірмесі; қызметтік тізім (құқық қорғау органдарының бұрынғы қызметкерлері ұсынады); құжаттарды тапсыру сәтінде тестілеу бағдарламасында көрсетілген мемлекеттік тілді білуін, Қазақстан Республикасының заңнамасын білуіне арналған тестілеуден өткені туралы шекті мәннен төмен емес нәтижелері бар сертификат тұпнұсқасы және көшірмесі; конкурсқа қатысу үшін құжаттарды тапсыру сәтінде құқық қорғау қызметінің лауазымына қатысушының жеке құзыретін бағалаудан өтуі туралы қорытынды тұпнұсқасы және көшірмесі . әскери қызмет өткергені немесе Қорғаныс министрлігінің мамандандырылған ұйымдарында әскери оқытылған резервті даярлау жөніндегі әскери даярлықтан

өткені, сондай-ақ «Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына  сәйкес мерзімді әскери қызметке әскерге шақырудан  босатылғандығын  немесе  кейінге қалдырылғандығын растайтын құжаттың тұпнұсқасы мен көшірмесі; өлшемі 3х4 фотосурет (4 дана). 4), 5), 6), 8), 9), 10) тармақшаларда тізбеленген құжаттардың түпнұсқалары көшірмелермен салыстырылғаннан кейін үміткерге қайтарылады. Құжаттардың толық пакетін ұсынбау конкурстық комиссияның оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Электронды пошта арқылы конкурсқа қатысу үшін құжаттарын ұсынған азаматтар 4), 5), 6), 8), 9), 10 тармақшаларда тізбеленген құжаттардың түпнұсқаларын салыстырып тексеру үшін ұсынады. Тізбеленген құжаттардың түпнұсқалары ұсынылмаған жағдайда, адам конкурстың кейінгі кезеңдеріне жіберілмейді.  Конкурстық комиссия жұмысының ашықтығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылар шақырылады. Конкурстық комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің және барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының, аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың және саяси партиялардың өкілдері, мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі уәкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурстық комиссия отырысына қатысу үшін адамдар әңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күнінен кешіктірмей, кадр қызметіне тіркеледі. Тіркелу үшін адамдар кадр қызметіне жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесін ұсынады. Байқаушылар әңгімелесу өткізу процесінде конкурсқа қатысушыларға сұрақтар қоймайды. Байқаушыларға конкурстық комиссия жұмысына кедергі келтіретін іс-әрекеттер жасауға, конкурсқа қатысушылардың жеке басының деректеріне қатысты мәліметтерді жариялауға, үміткерлер қатысатын конкурс рәсімдерінде олардың техникалық жазба құралдарын қолдануға жол берілмейді. Конкурс кезеңдері туралы ақпарат Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) Қарағанды облысы бойынша департаментінің жалпыға көрінетін жердегі ақпараттық стендтерінде, сондай-ақ anticorruption.gov.kz. интернет – ресурсында орналастырылады.

Бақберген Темірлан Мырзатайұлының атына берілген қызметтік куәліктің жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын. №292.

Лечение предлагаемое в нашей здравнице, не имеет альтернатив в нашей республике. Многолетняя и прочная слава курорта «Мойылды» известна не только в Казахстане, но и далеко за его пределами. Исключительная эффективность лечения заключается в том что при санатории имеется природное озеро «Мойылды», содержащее высокоминерали-

Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Бесоба селолық округінің Қарашоқы бөлімшесіндегі №19- шы үйдің (меншік иесі С.С.Сагимбаева) мемлекеттік актісінің жоғалуына байланысты жарамсыз деп саналсын.

зованные иловые грязи и соленую рапу, дающие мощный оздоровительный эффект при заболеваниях опорно-двигательной системы (артриты, полиартриты, ос­теохондроз и др.) периферической нервной сис­темы (невриты, радикулиты и.др.), урологических за­болеваний (простатиты, импотенция, уретриты, бес­плодие) и болезнях женской половой сферы (хра­нические воспалительные

Біз жоқтайтын жанның жоғары адамгершілігі, шексіз мейірімі, адал пейілі сезіліп тұратын асыл бейнесімен мәңгі есімізде қалған – ардақты, асқар таудай тірек болған, Шет ауданы, Кеншоқы ауылының тумасы асыл әкеміз Жолдыбек Балмағанбетұлы Күлеймен дүниеден озғалы бір жылға жуық уақыт өтіпті. Бүгінде әкеміздің есімі аталғанда лүпіл қақпайтын жүрек, мөлдіремейтін жанар жоқ. Өйткені, ол өмірінде желдей аңқылдаған көңілімен, көркем мінезімен көптің көңілін баурады. Әкемізден көз жазып қалған күн, бүтіндей бір әулеттің белін бүктірген ауыр күн. Әкеміздің орны ойсырап, көңіліміз ортайып жүр. Алладан мейiрім, Пайғамбардан шапағат тисін! Жаны жәннатта, тәні рахатта, ұстағаны шырақ, мінгені пырақ, мекені жұмақ болсын! Әкем менің! Айбынды едің, асқар ең, Бауырына алды сені басқа әлем. Көзімде – жас, жүрегімде – сағыныш. Сағынышты құстар, көкке алып ұш. Ұлдарыңды желбіретіп жалаудай, Қыздарыңа құшағыңды ашқан ең. Жаның — көкте, мекен етті аспанды, Сені іздеген көңілдерден жас тамды. Сағыныш пен өкініші астасқан, Әке, сенсіз күндер енді басталды! Жаратылған қонақ болып өмірге, Істеген ісің, ақылың үлгі өнеге. Қимаймыз, амал бар ма тағдырға! Өтіп жатыр өмірдің жаз, көктемі, Біздер үшін күніміз ең көктегі Тағдырға қайткенде де бағынамыз, Еске алып айтылады тағы да аңыз. Дүние жалған біреуге ерте, біреуге кеш Өмір заңы солай болса қайтеміз... Р.S: Әкеміздің өмірден озғанына жыл толуына орай, 2017 жылғы 28 шілде, сағат 17.00-де Қарағанды қаласы, Мұқанов көшесі 49/4 мекен-жайы «Қарқаралы» мейрамханасында рухына құран бағышталып, ас беріледі. Асқа ағайын-туыс, құда-жекжат, әкеміздің көзі тірісінде дәмдес-сыйласқандарды шақырамыз. Еске алып, ас берушілер: жұбайы – Мәку, балалары, немерелері.

Аяулы ана, адал жар, абзал әже Роза Қабайқызының дүниеден озғанына да бір жыл толды. Ол кісі қарапайым ғана адами болмыс-бітімімен Өмір деп аталатын ұлы керуен-көштің биігінен адам ғұмырының мән-маңызы мен мазмұнына сұңғылалықпен үңіле білген жан еді. Адалдық пен адамгершілікті, жайсаңдық пен жампоздықты адами арының туы етіп көтерген жан еді. Сірә, «қонып бір өтер сай үшін, арам өлер тай үшін» бет жыртысып не керек деген (Бұқар жырау) қағидаға беріктігі болар, ғұмырының соңына дейін адамдар арасындағы терең сыйласым, құрметтеу, ізгілік ұғымдарын тек ортасына ғана емес, бүкіл әулетке мұра етіп қалдырды десек, артық айтқандық болмас. Өзіңді аңсап жүрміз, сағынып жүрміз, тағдырдың ісіне не шара, жатқан жерің жайлы боп, алдың пейіш, артың кеніш болсын деген тілек білдіреміз. Еске алушылар: қосағы – Біләл, балалары мен немере-шөберелері. P.S. Анамыздың өмірден өткеніне 1 жыл толуына байланысты құран оқылып, ас беру рәсімі биылғы жылдың 6 тамызы күні сағат 13.00-де Әнет баба (жаңа мешіт) мешітінде өткізіледі. №290.

Жарық дүниедегі ең жақынымыз, жанашырымыз, қадірлі де қамқоршымыз, кісілік пен кішілік нұры тұла бойынан төгіліп тұратын, Ақтоғай ауданы, Қызыларай ауылының тумасы, өнегелі ұстаз, қамқор ана, аяулы әже, асыл жар, бауырларына сүйікті әпке, барша туғанға сыйлы болған Ләззат Қазкенқызы Тойымбековадан маусымның 28-де қапияда көз жазып қалдық. Мезгілсіз қазасы көңілімізді құлазытып, жүрегімізді жасытып, қабырғамызды қайыстырып кетті. «Қайғының орнын сабыр басады, шарасыздықтың орнын шүкір басады» дегендей, Ләззат Қазкенқызы өмірден өткенімен, оның жарқын бейнесі, көрсеткен үлгі-өнегесі, адамға деген жанашырлығы жадымызда мәңгі сақталатыны сөзсіз. Жатқан жерің жайлы, топырағың торқа болсын. Берекені кіргізіп бар қылып ең, Жақсылықты қашанда жар қылып ең. Өмірден кете бардың бізді тастап, Жазылған жаратқанның жарлығымен.

Жарамсыз деп танылсын г. Павлодар, с. Мойылды тел.:8 (7182) 35 65 87, 35 65 33, 35 65 34. моб.: 8 777 462 36 20. e-mail: sanatori_moiyldy@mail.ru Расположение: г.Павлодар, с. Мойылды.

7

№293.

Өзіңді ойлап сағынып жабығамыз, Жан жүдеп жан анашым, қамығамыз. Босаға алтындаған текті едің, Амалсыздан тағдырға бағынамыз. Елге қосып, өлшеусіз үлесіңді, Қиындықпен үйреттің күресуді. Шәкіртке білім бердің білікті етіп, Ұстаз боп арқаладың ұлы есімді. Саған деген сағыныш басыла ма? Жоғалтқалы біз жүрміз жасып ана. Ұлық Алла алдыңнан жарылқасын, Жұмақтың төрінде бол, асыл Ана! Еске алушылар: жары – Данағұл, балалары, немерелері, бауырлары. P.S: Марқұмның қырық күндік асы 29-шілдеде сағат 13.00де «Қазығұрт» кафесінде өтеді. №294.

процессы, бесплодие и др.). Состав грязи и рапы идентичен источникам г. Саки­­ Южного берега Крыма.

«Экономика», «Менеджмент», «Есеп пен аудит», «Қаржы», «Мемлекеттік және жергілікті басқару», «Маркетинг», «Бағалау», «Логистика», «Еңбекті ұйымдастыру және нормалау», «Мемлекеттік аудит» (география+математика), «Әлемдік экономика», «Туризм», «Мейрамха-

на ісі және қонақ үй бизнесі» (география+шет тілі), «Құқық және экономика негіздері» (география+тарих), Грантқа түсушілер үшін - ҚарМУ коды - 031; тел: 8(7212)77-03-85, www.ksu.kz №001.

«Нұр Отан» партиясының Қарағанды облыстық филиалының Саяси кеңесі партияның Теміртау қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Есмырзаев Алтынбек Атабекұлына інісі Ұлықбек Есмырзаевтың мезгілсіз қайтыс болуына байланысты, орны толмас қайғысына ортақтасып, көңіл айтады.


8

Сенбі, 22 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Сзоке – үздік ойыншы Нұрқанат ҚАНАФИН, «Орталық Қазақстан» «Шахтерлік» Юлиус СЗОКЕ – «Шахтер» – «Оқжетпес» матчының үздік ойыншысы. Естеріңізде болса, аталған ойын 15 шілдеде Қарағандыда өткен еді. Словак легионері – сол ойындағы жалғыз голдың авторы. «Шахтер» клубының ресми сайтында және «Вконтакте» әлеуметтік желісінде сауалнама ұйымдастырылды. Юлиус 44,53 пайыз дауыс жинап, көш бастады. Сөйтіп, үздік үштікке енген Айдос Тәттібаев (21,90 пайыз) пен Игорь Шацкийден (10,95 пайыз) басым түсті. «Шахтер» ертең «Ертіспен» ойнайды. Жігіттерімізге сәттілік!

«Сарыарқа» биігі «Сарыарқа» командасы Еуропадағы үздік 250 хоккей клубы рейтингінде Жоғарғы хоккей лигасы командалары арасында төртінші орыннан көрінді. Бұл туралы «нockeyarchives. com» интернет-порталы хабарлады. Рейтингте төрт сатыға көтерілген «Сарыарқа» 149-шы орынға тұрақтады. ЖХЛ командалары арасында І орын – «СКА» клубының еншісінде. Гагарин Кубогінде жеңіске жеткен «СКА» бірден 13 орынға жоғарылады. ІІ орында – магнитогорлық «Металлург». Үшінші тұғырда – мәскеулік «ЦСКА». Бүгінде қарағандылық ұжым Словакияда. Тренчин қаласында оқу-жаттығу жиындарын өткізуде.

№50 АВТОБУС – ЕЛ ИГІЛІГІНЕ Майқұдық пен Михайловканың арасында қатынау тұрғындар үшін біршама қиындық тудырып келген еді. Енді 20 шілдеден бастап №50 автобус Кеншілер шағын ауданынан шығып, «Көгілдір тоғандар» ықшам ауданымен, көкөніс базасы аялдамаларына, прокуратураның жанына, «Строймарт» дүкенінің жанына тоқтайтын болады.  Одан әрі Гоголь көшесімен, Мира жолын жағалап, Жауынгер-интернационалистер көшесімен жүретін көрінеді. Содай-ақ, Ержанов  көшесіндегі  ХҚКО және Онкологиялық орталықтың жанымен өтіп,  соңғы аялдама  – Прогресс  көшесі, «Сары-Арқа» нан зауыты болмақ. Бұл жөнінде Қарағанды қаласының әкімі Нұрлан Әубәкіров мәлімдеді. Облыс әкімі Ерлан Қошановтың тапсырмасына орай бүгінде қалалық тасымалдауға арналған автобус  шығаруға  келісім-шарт  жасалған. ӨЗ ТІЛШІМІЗДЕН. ҚАРАҒАНДЫ қаласы.

Әне-мiне дегенше Қарнақты да өттiк. Қарнақтан кейiн сәл жүрсең тас жол Сертке келедi. Содан тауды бетке алып оңға бұрылдық. Өзен табанын жиектей қонған ауылдың сыртымен көне кiндiк Қаратауға қарай зымырадық. Біздің үйдегі қара шал айтатын аңыз былай тармақталады: «Үкаша деген кiсi сахаба екен. Серттiң жоғарғы жағында тұрыпты. Жаулары әбден аңдиды. Өзi де үлкен, алғыр, батыр болыпты. Бетпе-бет келуге қаймыққан кәпiрлер оқ атса өтпейтiнiн, суға салса батпайтынын бiледi. Өлтiрудiң амалын iздейдi, таппайды. Cөйтiп әбден сiлесi қатып жол таба алмай жүргенде бiр жансыз көп дүние ұсынып тоқалынан сыр тартады. Алтын-күмiстi көрген тоқал сахабаны сатып кетедi. Жауға оның киелi кiсi екенiн, тек таңғы намаз кезiнде ғана мойнына қылыш салса ғана орып түсерін айтып, бар сырды жайып салады. Сөйтiп құпияның кiлтiн бiлген жау ешкiмге көрiнбей тайып тұрады. Тоқалдың айтқаны рас екен, құлқын сәрiден қылышын сүйретiп жеткен жау сахабаны намазға тұрған жерiнде көредi. Барлық қимыл-қозғалысқа алдын ала дайындалған қалпы байқатпай келедi де қылышты мойын тұсынан сiлтеп кеп қалады. Сахаба еңкейе бергенi сол етпеттеген күйi құлайды. Қылыш қиып түскен бас құбылаға қарай домалай жөнеледi…» Алыстағы қожыр-қожыр қойнаудан жап-жасыл бау менмұндалайды. Шағын үйдiң жанындағы сәкiде бiр топ қария құран оқып жатты. Шет жағына келiп бiз де жайғастық. Жақындау отырған қария таңырқай қарап өттi. Сосын: – Әй, Шарафадин, – дедi домаланған аппақ шалға дауыстап. – Әй, қайда, жүрсiң, сен өзi құрып кеттiң ғой, қайда жүрсiң, – дедi. Содан кейiн бiзге тағы бұрылды. – Қай баласыңдар? Жөнiмiздi айттық. Қарияның екi көзi бiзде, бас изеп отырды. Күнге шағылысқан ұзын шатырлы тамға беттедiк. Таспен қаланған қабырғалары қас шебердiң қолынан шыққаны белгiлi болып тұр. Шатырды қос қапталдап жапқан да бергi басынан үшкiрлеп мұнара секiлдендiрiп көтерген. Оның басына әсемдеп ай қойған. Алдымен ауызғы бөлмеге кiресiз, қарсы алдыңызда өрнектеле жасалған есiктер айқара ашылған. Iшке ендiк. Жалғыз бөлме, ұзыннан ұзақ созылған бейiт жатыр. Кiрген жерде оңға бұрылып бейiттi айналып шықтық. Бейiттiң ұзындығын адымдап iштей санап отырдым. Қырық қадам екен. Енi екi метр. Үлкен тас бетiнде түп-түзу сызық жатыр. Мәдiхан ақсақал жаудың қылышының iзi екенiн түсiндiрдi. Сахабаның басын шапқан қылыш iзi қара тастың бетiнде сайрап тұр. Бейiттiң осыншама ұзындығының сырын бiлгiмiз келген. Қырық кездiк бейiттiң еш құпиясы жоқ болып шықты. Оның бар себебi сахабаның басы шабылғанда осынша жерге қаны шашыраған деседi. Сондықтан ұзын ғып көмген. Ақсақалға алғысымызды жаудырып, құдық басына баратынымызды айтқанбыз. Мәдiхан ақсақал «қазiр қастарыңа бiр кiсi қосып берейiн», деп қалды. – Осында ешкiмi жоқ, келген-кеткеннiң несiбесiнен күн көрiп жүрген өзбек шал бар, сендерге жол көрсетсiн, – деген. Сөйткенше болған жоқ, мана әзiрде бiзбен бiрге келген домаланған аппақ шал елпiлдеп алдымызда тұрды. Ақ сәлдеден басқаның бәрiн ауыстырыпты. Үстiне жадағай көк шапан киген. Шарафадин ақсақал бастап сайдың табанымен жүрiп отырып, жота басына шығатын баспалдаққа келдiк. Цементтен әдемiлеп құйған баспалдақпен жоғары көтерiлдiк. Соңынан келе жатырмын, жота басына дейiн 129 басқыш екен. Құдықтың басы тегiстелген. Бiр жерiне ұзынша орындық қойыпты. Ақ шүберек байланған жалғыз түп ағаш тұр. Айналасында әбден майысқан 16 шелек жатыр. Шұбатылған арқан құдық iшiне түскен. Бiр шелек құдықта жатыр-ау деп ойладым. Ақсақал сөйлеп жүр. Бұрын осы құдық басында жалпақ тас бар екен. Сол тас бетiнде Үкаша әулиенiң басының iзi қалғаны анық байқалатын дейдi. Жергiлiктi басшылардың атеистiгi ұстап құдықтың аузын бiр машина цемент әкелiп бiтеп тастаған кезде ол тасты да жоғалтып алыпты. Құдыққа шелек салған Алтынбек арқанды керi тартқан, бос қайтты. Күнге қаңсып жатқан шелектiң еш жерi су болмаған. Бәрiмiз аңтарыла қарап қалыппыз. Сосын Өтеулi алды да, құдықтың аузына шелектi оңтайлап жаймен төмен жiбердi. Бос шелектi көрген ақсақал үнсiз қалды. Мен ол кiсiге әңгiме болсын деп сауал қойдым. – Сiз осы құдыққа түсiп көрдiңiз бе, – дедiм. Мүдiретiн шығар деп ем, қайта сауалды күткендей екен. – Түстiм, – дедi жұлып алғандай. – Қай бiр жылы түстiм. Мынадай шелек көп iшiн-

Бiрде тым алыстан, бiрде тым жақыннан кiлкiген сағым аңызақтан түтiккендей болған Қаратауды әлдилегендей мың құбылады. Түркiстаннан шыққан тас жолда жүрдек көлiк Үкаша атаның құдығын бетке алып зулап келедi. Неге екенiн, бiздiң бала кезiмiзде Түркiстанды шәрi деушi едi. Сол шәрiде қызмет қылатын Асылхан мырзаңыз да бiзге елдi көрсетейiн деп, сапарымызды осы Үкашаның құдығынан бастағалы келе жатыр.

Құрылтайшысы: облыс әкімдігі МЕНШІК ИЕСІ: «Облыстық «Орталық Қа­зақстан» газетінің ре­дакциясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Облыстық «Орталық Қазақстан» газеті редакциясы» ЖШС Директоры – Бас редактор Мағауия Сланбекұлы СЕМБАЕВ Бас редактордың орынбасары Ерсін Кәрібайұлы МҰСАБЕК Жауапты хатшы Қуаныш Сағынтайұлы АМАНҚҰЛОВ Телефондар: Директор – Бас редактордың қабылдау бөл­месі: 43-57-78. Бас редак­тордың орынбасары: 43-38-53. Жауапты хатшы: 43-38-33. Жауапты хатшының орынбасары 43-30-88 Кадр, қоғамдық ұйымдармен байланыс және жарнама бөлімі 43-35-37 Экономика, саясат және өнеркәсіп бөлімі 48-16-45 Білім, денсаулық сақтау, мәдениет және әдебиет бөлімі 48-16-36 Ақпарат, құқық, жастар саясаты және бұқарамен жұмыс бөлімі 43-17-41 Жарнама, факс: 43-21-55; бух­галтерия: 48-16-49; 43-58-16; компьютер орталығы: 43-58-08.

де, бiр тазалап шыққанмын. Биыл да түсiп тазалап шығайын деп ем, қариялар рұқсат бермей қойды. – Жетпiске келген шалдың әңгiмесiне сенерiңдi де, сенбесiңдi де бiлмейсiң. – Құдық қандай екен сонда?! Ақсақал үнсiз қалды. Анадай жердегi орындыққа барып отырды. Сосын маған бiр қарап алды да әңгiмесiн бастады: – Бұл құдықты ешкiм қазбаған, себебi, тастың арасындағы саңылаудың өзi құдық сияқты. Қиялай барып табанына жетедi. Ал табанында су жоқ, су үш метрдей жерде жатыр. Осыған жақын Серт деген ауылдың әскерден келген баласы түсiп сол суға ағып өлдi. Мас екен, жанындағылар түспе дегенiне қоймай түскен ғой. Содан шықпаған. Екi күн iздедiк. Табылмады. Кентаудан кеншi мамандарды көмекке шақырдық. Олар да түстi. Сөйтiп жер астындағы алып өзенге алты метрлiк арнайы жасатқан тырма секiлдi сым-темiр өзеннiң түбiне жетпептi. Сосын олар тағы да бiр жарым метрдей сым-темiрдi жалғады. Сонда барып баланың денесiне iлiнген. Құтқарушы кеншi мамандар баланың денесiн алып шықты. Қайтып құдыққа ешкiм түскен жоқ. Астына түскенде байқағаным, өзi үлкен үңгiр сияқты, су жатыр дедiм ғой, сол суды жағалап жүре беруге болады. Төбеңiз құжыр-құжыр тас, кей жерiнде мұз сүңгiлердi қырлы үшкiр тас екен деп ұстасаң морт сынып түседi… Шарафадин ақсақал лып етiп орнынан тұрды да құдық аузына жақындады. Мен де құдық басына бардым. Ақ шелек тағы бос қайтты. Бұнысы несi, ойланып үлгерген жоқпын, Шарафадин ақсақал шелектi өзi алды да қалай болса солай құдыққа тастай салды. Қолындағы арқанды еркiне жiбердi. Ақсақал салған шелек ортадан төмен су алып шықты. Таңданып қалдық. Алдында екi рет салғанда су шыққан жоқ. Ендi қараңыз, арада бес минут өтпей шелектiң бос қайтпағанын айтыңыз. Күннiң аптап ыстығының әсерi ме, бәрiмiз шөлдеп қалыппыз. Шелектегi суды бөлiп iштiк. Мен жүрексiндiм,

дегенмен күндiк жерден келiп, өзгелердiң арқан тартқанына таңданып қайтамын ба, шелектi қолға алдым. Бүйiрi әбден тасқа тиiп майысқан ақ шелектi айналдыра қарап тұрдым да құдық аузына оңтайлап тастап кеп жiбердiм. Қолымдағы арқан сусып жүре бердi. Шелектiң даңғырлағаны басында естiлдi де, кейiннен құдықтың шыңырауы жұтып қойғандай әсер қалдырды. Даңғырлаған дыбыс өзiнен-өзi ғайып болды. Тек қолымдағы арқан ғана төмен сусыды. Шелектiң бар-жоғы белгiсiз, түпсiз шыңырау жұтып қойғандай едi. Аңтарылып тұрмын. Бiр орам ғана арқан қалды. «Тәуекел», – дедiм, сол сәт жүрегiм дүрсiлдей соқты, – «тәуекел», – деп күбiрлей қайталадым. Сосын, арқанды қос қолдап тарта бастадым. Не де болса нартәуекелге бел будым. Көз алдымда шелек толы су, тамағым кебiрсiдi, көтерiп iшер ме едi. Көз алдымда даңғырлаған бос шелек, су да жоқ, даңғырлап өзi келдi. Жо-ға, бәрi әншейiн елес екен, қолымдағы арқанның орамы қалыңдай бердi. Шелек әлi жоқ, ешқандай дыбыс та естiлмейдi. Ал, даңғырлағаны құдық басындағы бос шелек болып шықты. Әр шелектiң түбiн, майысқан қалпын көрiп Шарафадин ақсақал бәрiн бiр жерге жинап жүр. Құдыққа салған шелегiмнiң бiлiнер-бiлiнбес хабары – арқанның ауырлай бастағаны шығар. Шелек жақындаған сайын арқан тарту да қиындай түстi. Құдықтың сұпсұр тас алқымдаған қап-қара аузына төнген қалпы арқанды күштеп тартамын. Көзiме ащы тер құйылды. Шелек әлi жоқ. Қолымның епетейсiз қимылынан ба, арқан орамы сусып шыққаны сол, шелектiң ернеуi тасқа тидi, анық байқадым, әйтсе де даңғырлап дыбыс естiлмегенiне таңмын. Таңданып, таңырқайтын нәрсе көп, дегенмен шелектiң ернеуге жақындайтын кезi болды. Құдық iшiнен әлдене жалт еттi. Не екен деп үлгермедiм, шүпiлдеген суға толы шелекке қол создым. Манадан құдық аузына үңiлген серіктерім қуанып жатыр: «О, тола су, тола су!», – дейдi екеуi дауыстап. Майысқан шелектердi жинап жүрген Шарафадин ақсақал қалбалақтап ол

да жеттi. Сөйтiп, шелек толы судан мейiрiмiмiздi қандыра iштiк. – Бұл жарықтық қасиеттi су, әйтпесе құдыққа салған шелектiң бәрi неге толып шықпайды, – ақсақал самбырлай әңгiме бас­тайды. – Iшсеңiз бар ғой бүкiл кеселден құлан-таза айығасыз. Бұ дегенiңiз шәрбат су. Қыр басында Үкаша әулиенiң қырық құлаш құдығына таңданған үшеу тұрмыз. Оның құпиясын баяндаған күйi әңгiмесiн тауыса алмастай қолын сермеп-сермеп сөйлеген жалғыз шал тiзерлеп отыр. Құдық айналасында бар сырға куә болған, бiрақ ешкiмге ештеңе айтпайтын, жүзiн әжiм торлағандай майысқан он алты шелек жатыр. Қаншама жылдан берi келген жұрттың таңдайын қақтыра өзiне табындырған, бiрде толып, бiрде толмай, бiрде бос қайтатын шелектердi санамалап етi үйренгендей суық қана үңiрейген құдық аузы ынтықтыра түседi. Көп естiгеннен бiр көрген жақсы. Құдыққа келiп, шелектi толтыра су алып қуанып қайтады; құдыққа келiп, шелектi қайта-қайта тастап суға толтыра алмаған күйi таңданып қайтады; құдыққа келiп, қанша ықтияттап тастағанымен даңғырап бос шыққан шелекке қапаланған қалпы ренжiп қайтады – адамдар әртүрлi, неге екенiн қайдам, шыңырауға түсiп-қайтқан шелектегi судың мөлшерi де әртүрлi. Қаратаудың қойнауында бiрде су шығып, бiрде су шықпайтын тосындау мiнезiмен құпия сыр бүккен құдық жайлы әңгiме тармақтала бередi. Үкаша әулие… қыр басындағы қылықты құдық… Үкаша әулиенiң қырық құлаш құдығы… Сапарбай ПАРМАНҚҰЛ. Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан ауданы. («Егемен Қазақстан» газетінен).

Меншікті тілшілер: Бал­қаш, Ақтоғай, Шет: 8-701-480-13-79; Жезқазған, Қаражал, Сәтбаев, Жаңаарқа, Ұлытау: 8-777-300-49-94; Қарқаралы: 8-702-638-56-85. Га­­­­­­зет жеткізілмесе 41-16-07, 41-09-51 те­лефондарына ха­бар­­ла­сыңыздар. Тіркеу куәлігі №13186-Г (Қазақстан Респуб­ли­ка­сы­ның Мәдениет және ақпарат минис­тр­лігі 2012 жылғы 22 қарашада берген). Газет сейсенбі, бейсенбі, сенбі күндері шығады Мекен-жайымыз: 100009, Қарағанды қ., Әлімхан Ермеков көшесі, №33 үй.

Біздің сайт: www.ortalyq.kz Редакция 3 компьютерлік бет­­тен асатын көлемдегі қолжаз­баларды қа­ра­майды. Жарияланған мақала ав­­тор­ларының пікірлері ре­­­­дакция көзқарасын біл­ дір­мейді. Жарнамалар мен хабар­лан­ дырулардың маз­­мұнына жарнама беруші жауап береді. Газетте жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Суреттер интернеттен, редакция архивінен алынды. – материалдың жа­риялану ақысы төленген. Қолжазба мен фотосуреттер қай­тарыл­майды. «АТФ банк» АҚ ҚФ Есеп-шот: KZ50826M0KZTD2003131, БИК ALMNKZKA БИН 000940001367

Таралымы 15 000 дана №80 тапсырыс. Индекс 65484 Офсеттік басылым. Көлемі 4 баспа табақ.

Электрондық пошта: «Шебердің қолы алтын» дейді атам қазақ. Сөзге де шебер, іске де ұста халқымыздың зор мәдениеті мен өнерін паш ететін құндылықтарының бірі – оның қолөнері. Ағаштан, темірден түйін түйген, жүннен көз жауын алатындай бұйым жасаған, асыл тастардан сән бұйымдарын соққан, сүйек пен мүйізді, шиді қиыннан қиыстырған халық шеберлерінің ісі – мақтауға тұратын өнер туындысы. Бүгінгі «Білгенге маржан» айдарында қазақ шеберлерінің

құралдарымен таныстыруды жөн санадық. Қашау – темірден жасалған ағаш оятын құрал. Қазиек – соғатын, қыздыратын темірді ұстайтын құрал. Қуысқұлақ – жүзі қуыс ағаш оятын құрал. Түрпі – ағаш мінін алатын бұдырлы темір құрал. Ырғақ – тезден шыққан ағаштарды үлгіге келтіретін қарапайым қалып ретіндегі құрал. Тез – мор, обын, қоздан жұмсарып

шыққан үй ағашын түзететін немесе иетін үйші құралы. Сықаурын – тездегі ағаштың қисығын жамбасқа салып түзететін өте қатты ағаш. Талқы – кепкен теріні, көнді, сіріні ұйысқан жүнді жұмсартатын ағаштан жасалған құрал. Үскі – көк (таспа) өткізу үшін кереге тесетін құрал. Түйебел – ши тоқитын құрал, «ши құрғыш» деп те атайды. Сарнауық – керегеге сызық салатын темір аспап.

Оймақ – тігіншілердің, етікшілердің саусағына киетін ойық темір. Қож – ұсталардың көмір салатын сүйектен жасалған қалағы. Шот – ағаш шабатын құрал. Нәскүрік – ағашты тегістеп жонатын құрал. Тігін машинасы – тігіншінің бас құралы. Іскенже – темірді қысып тұратын бұрама ауызды құрал. Әзірлеген Нұрдос КӘРІМ.

ortalyk.kz@gmail.com ortalyk.kaz@mail.ru Жарнама бөлімі: ortalyk.reklama@mail.ru Бағасы келісім бойынша «Типография Арко» ЖШС баспаханасында басылды. Қарағанды қ., Сәтбаев к., 15. Газеттің компьютерлік орталығында теріліп, беттелген. Кезекші редактор Нұрдос КӘРІМ КОРРЕКТОР О.ТӨЛЕУБЕКОВА

22 07 2017  

Advertisement