Page 1

Қаздауысты Қазыбек: Сөздің атасы – бірлік, анасы – шындық

Газет 2007 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығымен марапатталды.

1931 жылдың 4 қазанынан бастап шығады

Рауан ҚАБИДОЛДИН, «Орталық Қазақстан» Жуырда облыстың дене шынықтыру және спорт басқармасында облыстың мемлекеттік активтер және сатып алулар басқармасының ұйымдастыруымен «Қарағанды» волейбол клубын» сату мәселесіне қатысты баспасөз мәслихаты өтті. Шараға облыстың мемле­ кеттік активтер және сатып алулар басқармасы басшысының орынбасарлары Айжан Дурсун мен Рұстам Қожабеков, «Қарағанды» волейбол клубы» ЖШС директоры Нұрлан Садықов қатысты. 2015 жылдың желтоқсан айында ҚР Үкіметі Жекешелендірудің 2016-2020 жылдарға арналған жоспарын бекіткен болатын. Биыл сәуір айында аталған жоспарға өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Бұл түзетулер Қарағанды облысының ұйымдарын да айналып өтпеді. Яғни, бәсекелес ортаға беруге жататын ұйымдардың тізімінен 18 ұйым, оның ішінде БАҚ-тың 17 ұйымы алынып тасталды. Ал, өткен жылдың соңында квазимемлекеттік қайталап түгендеу жүргізу барысында анықталған 10 ұйым қосымша енгізілді. – Нәтижесінде, биыл облыс көлемінде 24 ұйым бәскелес ортаға беріледі. Ұйымдарды сауда-саттыққа шығаруды ай-айға бөле отырып, тиісті кесте бекітілді. Сөйтіп, биыл 4 ұйым сатылса, 5 ұйымға қатысты тарату рәсімі жүргізілуде. 2 ұйым сатылымға шығарылып, 8 ұйым бойынша сату алдындағы дайындығы жасалуда. Қалған 5 ұйымға қатысты жыл соңына дейін сату алдындағы дайындығы және сауда-саттыққа шығару шаралары атқарылатын болады. Жекешелендіру бойынша мемлекеттік сауда-саттықтар мүлік тізілімінің веб-порталында (gosreestr.kz) электрондық форматта өткізіледі, – деді облыстың мемлекеттік активтер және сатып алу басқармасы бас­шысының орынбасары Айжан Дурсун. Сөйтіп, сатылымға шығарылған ұйымдар қатарында «Қарағанды» волейбол клубы» ЖШС де бар болып шықты. Бұған дейін аталған клубқа облыстың дене шынықтыру және спорт басқармасы арқылы Қарағанды облысы әкімдігі құрылтайшылық етіп келген еді. Клубтың бағалау құны – 9 641 790 теңгені құрады. Мұндағы волейбол клубының жарғылық капиталына енетін негізгі құралдар – автокөлік, спорттық құрал-жабдықтар, жиһаз, ұйымдастыру техникасы және тағы басқалар. Дегенмен, клуб биыл екі мәрте сатылымға шығарылып, өтпеуіне байланысты, ҚР «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңына сәйкес үшінші сауда-саттық кезіндегі құны 2 410 448 теңгеге дейін төмендетілді. – Осымен сегіз жыл қатарынан жұмыс жасап келе жатқан «Қарағанды» волейбол клубы» ЖШС 2009 жылы облыс әкімдігінің қолдауымен құрылған еді. Осы мерзім аралығында клуб 12 спорт шеберін қанат қақтыр­ ды. Жастар Ұлттық құрамасы сапында клубтың 4 ойыншысы өнер көрсетуде. 2 спортшы – Жасөспірімдер Ұлттық құрамасында ойнап жүр. Қазіргі таңда клубта 96 бала жаттығады. Бұлар жас ерекшеліктеріне қарай – кіші, орта және ересектер болып, үш топқа бөлінеді, – деді Нұрлан Садықов.

♦ Қарағанды облыстық қоғамдық-саяси газеті

Қазіргі заман шартында талапты, бәсекеге қабілетті, жеткілікті деңгейде білімі мен кәсіби дағдысы бар адам ғана жаңа белестерді бағындыра алады. Сондықтан, Қазақстан адами капиталдың сапасын үнемі басты басымдық ретінде белгілейді. Президент болашақтың стратегиясын сауатты, білімді, жауапкершілікті өз мойнына ала білетін жастармен байланыстырады. Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында табысты болудың ең іргелі, басты факторы білім екенін атап көрсетті. Осы орайда, Қазақстанда барлық жағдай жасалған. Сапалы білім алу және зияткер ұлтты қалыптастыру үшін жастарға барлық жолдар ашық. Президент қазіргі замандағы жоғары деңгейдегі білімнің рөлін айқын белгілей отырып, білімнің салтанат құруының маңыздылығы туралы айтты. Өз туған жеріңе деген патриотизм, адами капиталдың сапасын арттыру мен дамытуға ұмтылыс елімізді отандық мәдениетті ілгерілетудің сапалы жаңа деңгейіне, әлемдік сахнаға шығаруға мүмкіндік береді. Тәуелсіздік жылдарында еліміз өмірдің барлық саласында қарқынды даму үшін зор әлеует жинақтады, әлемдік саяси кеңістікте берік орынға ие болды. Өткен жылдарды саралай отырып, бұл кезең жүйелі білім, тәжірибе мен күш жинақтаудың, Қазақстанның одан әрі дамуын анықтайтын маңызды өзгерістерге дайындық уақыты болғанын түсінеміз. Егер бұған дейін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстанның Үшінші жаң­ғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жол­дауында елдің экономикалық, әлеу­меттік, саяси дамуының бағыттарын белгі­леген болса, ал рухани жаңғыру жөнін­дегі мақа­ ласында Қазақстан халқының ұлттық сана­сының маңызды түрлендірулерін айқындады. Ұрпақтар сабақтастығы мен байланысын сақтай отырып біз жаңа білім үшін ашық болуымыз шарт. Қазақстан халқының бірлігін, оның біртұтастығын нығайта отырып, біз менталды деңгейде жаһандық әлемнің бір бөлігіне айналуымыз керек. «100 нақты қадам» Ұлт жоспарында және Президент мақаласында көтерілген білім беру секторын дамыту міндетін шешудің ықпалды шараларының бірі «Болашақ» бағдарламасын жүзеге асыру болып табылады. «Болашақ» бағдарламасы – бұл қазақстандықтардың жаңа буынын қалыптастыру бойынша жоспардың маңызды бөлігі екенін Елбасы әлденеше рет атап айтқан болатын. Бағдарлама еліміздің кадрларды дайындаудың әлемдік жүйесіне тиімді әрекеттесуіне және үздік технологияларды қазақстандық экономикалық және әлеуметтік-мәдени кеңістікке енгізуді қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Ел дамуының шешуші факторына айналып бара жатқан экономикалық білім уақыты келді. Бағдарламаның арқасында біліктілігі жоғары мамандардың қатары мен елдің еңбек және ғылыми әлеуеті жыл сайын артуда.

♦ БЕЙСЕНБІ, 13 ШІЛДЕ, 2017 жыл №76 (22 383) ♦

Газет 1981 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталған.

«ЭКСПО – 2017» Халықаралық көрмесі өзінің миллионыншы көрерменін қарсы алды. Ол – Астана қаласының 27 жастағы тұрғыны Гүлжихан ЖАҢАБЕРГЕНОВА.

кәсіп­керлігін дамытуға ықпалдасу маңызды бағыт болып қала береді. Осыған орай, «Бо­лашақ» қауымдастығы «Мансап» ор­талығын құрды. Оның аясында ма­ман­­дар мен жұмыс берушілердің қоры қа­лып­тас­ тырылған. Бұл жұмыс www.r.bolashak. kz онлайн-тұғырна­масында ақысыз негізде жүргізіледі. Бүгін­гі таңда Орталықтың жұмыс берушілер мен ізденушілер қоры 6 мыңға жуық маман­ ды құрайды. Жобаны іске асыру кезеңін­де 60-қа тарта адам жұмыспен қамтылды. Серіктесі «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры болып табылатын кең ауқымды жоба – «Startup Bolashak» бизнес-идеялар байқауы қазақстандық жастардың бизнес-бастамаларын қолдауға бағытталған. Байқаудың екі науқаны өткізілді, жүлде қоры 63 миллионнан астам теңгені құрады. Бұл – жас қазақстандықтардың ең үздік стартап-идея­ларына гранттық қолдау көрсету. Аталған қаржының мақсатты пайдаланылуына мониторингті «Даму» қорының мамандары жүзеге асырады. Ондаған стартап-жобалар осы жобаның арқасында жүзеге асырылды. Байқаудың екінші маусымының жартылай финалына өткен қатысушылардың өзі 12 кәсіпорын ашты.

11 шілде, сағат 18.06-да «ЭКСПО-дағы» өткізу пунктте­ рінде орнатылған бейнебақылау камералары мен адам санын есептеуіш құралдар «ЭКСПО – 2017» көрмесінің миллионыншы келушісін тіркеді. Гүлжиһан Жаңабергенова Көрмеге жалғыз келмей, өзінің жары мен үш жастағы қызын ертіп келген екен. – Мен №76 мектеп-лицейінде мұғалім болып қызмет етемін. Мұнда екінші рет келіп тұрмын. Бірақ, ол кезде біздің «Нұр Әлем» павильонына кіре алмаған едім. Сондықтан, бұл жолы, бірінші кезекте, біз өз еліміздің павильонына ат басын бұрмақпыз. Шынымды айтсам, осындай қуанышты жағдайға тап боламын деп ойламадым. Тіпті, «ЭКСПО-ға» келген адамдар саны тіркеліп отыратынын да білмеппін, – деді Гүлжихан Жаңабергенова. Сондай-ақ, айы оңынан туған мейманды құттықтау үшін Көрменің медиа-орталығына «Астана ЭКСПО – 2017» ҰК» АҚ Басқарма Төрағасы Ахметжан Есімов те келді. Ұлттық компанияның басшысы миллионыншы келушімен жүздесіп, оған естелік сыйлықтар мен «Дю Солей» циркі қойылымына арналған билеттерді тарту етті. – Біз жоспар бойынша жұмыс істеп келе жатырмыз және барлығы ойдағыдай өткізілуде. Бүгінде 1 миллионыншы келуші тіркелді, бұл біз үшін жақсы көрсеткіш. Негізі, «ЭКСПО –2017» көрмесінің жұмысы барысында 2 миллион келуші тіркеледі деп жоспарлаған едік. Дегенмен, бір айдың ішінде 1 миллионыншы келушіні қарсы алудамыз. Осындай ауқымды жоба өткізіп отырған соң, бірінші кезекте, қазақстандықтардың көңілінен шығуға тырысамыз. Көрмеге елдің қызығушылығы артып келе жатқанына қуаныштымыз, – деді Ахметжан Есімов. 10 маусымнан бері Көрме аумағында 1031 мәдени және іскерлік шара өткізілген. Мемлекет басшыларының, министрлер мен халықаралық павильон комиссарларының қатысуымен 84 хаттамалық шара ұйымдастырылған.

(Жалғасы 3-бетте).

ӨЗ ТІЛШІМІЗДЕН.

Ақжан атамызға «Бұдан былай намаз оқуды қоятын шығарсыз?» деп қалжыңдаса, ол кісі мінбеде тұрып «Онда мына орден, медальдарыңызды қайтарып алыңыздар» депті. Құдайды жоққа шығарған қоғамда дінді осылай қорғап қалған атамыздың есімі мешітке берілген күні мұнда Ақжан атамыздың ұрпақтары мен бірталай мұсылман қауым жиналып, сауапты шараның куәгері болды. Мешіт маңдайшасындағы әл-Машани есімінің ашылу салтанатында исламтанушы Ақжан атамыздың қазақ ғылымы мен әдебиетіне қосқан үлесі, тұлғалық сипаты

жайындағы тұщымды баяндаманы Қазақстан Журналистер одағының мүшесі Мұхамедқали Баймұханов жасаса, облыстың өкіл имамы Өмірзақ Бекқожа ол кісі туралы естеліктермен бөлісіп, тақуалығы төңірегінде ой өрбітті. Облыстық дін істері басқармасының басшысы Нұрлан Бикенов те жамағатқа деген бір ауыз жылы лебізін білдірді. Қалалық ғибадатхананың бұдан былайғы ресми атауын айтарлықтай атап өткен соң, Ақжан әл-Машани рухына ас беріліп, арнайы құран бағышталды.

"

www.ortalyq.kz

БАЛАЛАР ҮЙЛЕРІ МЕН АРНАЙЫ ТҮЗЕУ МЕКТЕПТЕРІНЕН 1500 ЖАС СУРЕТШІ «БОЛАШАҚ» ҚОРЫНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ БАЙҚАУЛАРЫНА ҚАТЫСТЫ. ҮЗДІК ГОЛЛИВУДТЫҚ ФИЛЬМДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ ДУБЛЯЖДАУ БОЙЫНША ЖОБАНЫ ІСКЕ АСЫРУ СӨЗСІЗ ЖАҢАЛЫҚҚА АЙНАЛДЫ. ОСЫЛАЙША, БОЛАШАҚТЫҚТАРДЫҢ БАСТАМАСЫНЫҢ АРҚАСЫНДА ҚАЗАҚ ТІЛІ БҮКІЛ ӘЛЕМ БОЙЫНША DVD, BLU-RAY-ДЕ КӨРУГЕ БОЛАТЫН ГОЛЛИВУДТЫҚ ФИЛЬМДЕРДІҢ НЕГІЗГІ 7 ТІЛІНІҢ ҚАТАРЫНА ЕНДІ.

Бүгінгі таңда 12 мыңнан аса стипендия берілді. Бұл бүгінгі күннің өзінде және келешекте Қазақстан өмі­рінің барлық са­ласының да­муына өз үле­ сін қосатын бо­лашақ бас­қа­ру­шылар буынына, әлемдік деңгейдегі мамандарға аса маңыз­ды инвестиция. Президент мақаласында сипатталған ата-бабалары­мыздың дағдылары – өзінің ұлттық және жеке ресурстарын нақты білу, оларды экономикалық пайдалану, өз болашағын жоспарлай алу бағдарлама түлектерінің өмірлік мақсаттарымен ұш­тасады. Біздің студенттеріміздің патриот­тылығы, реализм мен прагматизмге не­гіз­делген өз мүмкіндіктері мен шектеулерін ескере отырып нақты практикалық нәти­жеге бағытталғандығы – бұл тұлғалық әлеу­ меттік капиталды қалыптастыруға

берілген мүмкіндік үшін еліне деген алғысының көрсеткіші. «Болашақтықтар» білім беру, ғылым, экономика, бизнес, мәдениет, денсаулық сақтау, журналистика, спорт салаларында, үкіметтік емес секторда қызмет ету­де. «Болашақтықтар» жұмыспен қамту, патриотизмді дамыту мен қайырым­дылық бойынша кең ауқымды жобалар­ды жүзеге асырады. Бүгінгі таңда «Бо­ лашақ» қауымдастығы 12 мыңнан астам стипендиаттардың басын қосып отыр. Қауымдастық Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында қойған мін­деттерін ескере отырып, төрт негізгі бағыт – кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту, білім трансфері, қайырымдылық пен саламатты өмір салтын қалып­тастыру бойынша жұмыстар жүргізуде. Негізгі жұмыс жас­

тар арасында жүргізіледі. «Болашақ» бағдар­ла­ма­сының түлектері мектеп оқу­шыларымен, жоғары оқу орындарының сту­дент­ терімен ой өрісті кеңейтуге бағытталған кездесулер өткізіп, оларды білім алуға ынта­лан­дыруға, өмірлік дұрыс жолды таңдауға септігін тигізеді. 2013 жылдан бастап «Біздің білім – біз­дің елге» акциясы жүзеге асырылады. Бұдан бөлек, өткен жылы 3 мыңнан аса студент қатысқан 61 дәріс оқылды. Сон­дай-ақ, білім трансфері мақсатында біз Кор­ поративтік университет аштық. Соның арқасында бағдарлама түлектері арасынан кәсіби бизнес-тренерлер мен коучтер дайындалды. Олар ТМД және шетелдердің үздік оқытушыларынан білім алды. Бүгінгі таңда Корпоративтік университеттің 15-тен аса түлегі консалтинг саласында қызмет етеді. Олар қызметін жаңадан бастап жүрген кәсіпкерлермен «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірге іске асырылатын «Бастау Бизнес» бірлескен жобасы аясында жұмыс істеуге тартылған. Ауыл тұрғындарына кәсіпкерліктің негіздерін үйрету, олардың бизнес-бастамаларын қолдау және сүйемелдеу ауылдағы бизнестің сапалы дамуына ықпал етеді. Жұмыспен қамту және жастар

Жәнібек ӘЛИМАН, «Орталық Қазақстан» Қарағанды қаласының №1 мешітіне ғұлама ғалым, Қазақстан ғылым академиясының негізін салушылардың бірі, әлемге әл-Фарабидің қазақ топырағында туып-өскенін дәлелдеуші Ақжан әл-МАШАНИ есімі берілді.

Алаштағы көзіқарақты жұртқа Ақжан әл-Машани есімі етене таныс болса керек. Ұлттық ғылым академиясының алғашқы құрылтайшыларының бірі һәм академияның корреспондент-мүшесі оның геоло-

гия, тау-кен ісі мен маркшейдерия ғылымдарына қосқан үлесі қыруар. Жазушылығы мен зерттеушілігі, діндарлығы мен сопылығы өз алдына бөлек әңгіме. Ленин орденін өңіріне қадап тұрған орыс басшы


2

Бейсенбі, 13 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Жаһандық проблемалардың оңтайлы шешімдерін ұсынатын елдер көшбасшылар қатарынан екені белгілі. Ұзақ мерзімді перспективалар ұсынып, жаңа реформалар бастауға дайын елдерді де үздіктер қатарынан деп білеміз. Энергетикалық қауіпсіздік, энергияны тарату, сақтау және пайдалану технологиясын ұсынып отырған, мұнайға бай елдер қатарындағы мемлекеттің бірі – Қазақстан. Жер көлемі жағынан 9-орынды иеленетін Қазақстан мемлекетінде бүкіләлемдік бірегей «EXPO» көрмесінің өтуі – бұл көшбасшылықтың белгісі.

Жәнібек ӘЛИМАН, «Орталық Қазақстан»

Биылғы суға шомылу маусымы басталғалы облыстың су қоймаларына 23 адам батып кеткен. Қаза болғандардың арасында 7 бала бар. Бұл туралы Қарағанды облыстық төтенше жағдайлар департаментінде өткен баспасөз мәслихатында айтылды. ТЖД қызметкерлері полицейлермен, қалалық және аудандық әкімдіктер мамандарымен бірлесіп, су қоймаларының жағалауларында жүйелі түрде рейдтер өткізеді. Шомылу маусымы басталғалы 5662 тұрғынмен әңгіме жүргізілген, дәрістер өткізілген. «Бұл қатарда балықшылар мен оқушылар да бар», – деп хабарлайды төтенше жағдай департаментінің баспасөз қызметі. Рейдтер барысында демалушыларға суда өзін қалай ұстау ережелері жазылған парақшалар таратылады. Сонымен қатар, бақылаушылар су жағасына келген тұрғындардың спирттік ішімдіктер пайдаланбағанын қадағалайды. Құтқару бөлімшелері шомылу маусымының аяғына дейін күшейтілген режимге ауыстырылған. Қарағанды облыстық төтенше жағдайлар департаменті облыс тұрғындарын, қонақтарды, балалар лагерлерінің, демалыс орындарының қызметкерлерін, су шаруашылығы нысандарының басшыларын өздерінің және өз жақындарының қауіпсіздігін ойлап, судағы ережелерді ұстануға шақырады. Өз тілшімізден.

Биылғы жазда 2 мыңға жуық бала бюджет есебінен «Салют» сауықтыру орталығында демалады. Ол үшін 43 миллион 485 мың теңге бөлінген.

«Салют» лагерінде 12 күндік екінші маусым аяқталды. Осы аралықта мұнда 841 бала тегін демалды. 15 тамызға дейін әлі екі маусым бар. Қарағанды қаласы білім бөлімінің мәлімдеуінше, биылғы жазда қала сыртындағы лагерлерде бюджет және ата-аналардың қаржысы есебінен барлығы 19 мыңнан астам қарағандылық балалар демала алады. Тағы 50 мыңға жуық бала мектепішілік лагерьлерде демалуда. Егер, мектепте жөндеу жұмыстары жүріп жатса, онда оқушылар жақын маңдағы мектептердің лагерлеріне бара алады. Өз тілшімізден. ҚАРАҒАНДЫ қаласы.

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласын талқылау мақсатында «Ұлт тағдыры» қозғалысының төрағасы, белгілі саясаттанушы Дос КӨШІМ келді Қарағандыға. Осыған орай ғалымдар мен тіл мамандары һәм белсенді жастар және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері «Достық» үйінде дөңгелек үстел басында кездесіп, Қазақстан қоғамының көкейкесті мәселелері тақырыбында әңгімедүкен құрды.

Латын қарпі – лайықты әліпби Облыстық тілдерді дамыту жөніндегі басқарманың қолдауымен «Ұлт тағдыры» қозғалысының Қарағанды облыстық филиалы ұйымдастырған дөңгелек үстел көңілден шықты. Дос Көшім мырза Елбасының мақаласын екіге бөліп қарауға болады дейді. Біріншісі – идеологиялық бағыт. Оны әркім өзінше түсініп жатыр. Екінші бөлім – атқарушы билікке берілген нақты тапсырмалар. Бұлар – жобалар. Мәселен, латын әліпбиіне көшу – бір жоба, туған жер – бір жоба, тағы басқалары. Соған байланысты үкіметте әрбір жобаға қатысты жұмысшы топтары құрылды. Біздің кейіпкер қазақ әріптерін латын әліпбиіне көшірумен айналысып жатқан жұмысшы тобының мүшесі екен. Осы уақытқа дейін бұл жұмысшы тобы 3 отырыс өткізіпті. «Қазақ әріптерін латын қаріптерімен былай белгілесек қайтеді?» деген сыңайдағы жүздеген әліпби нұсқасы келіп түсіпті. «Алғашқы отырыстанақ біздің бір ұққанымыз, қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру – аса қиын жұмыс емес екен. Себебі, ондағы көптеген әріптер бізге таныс. Тек өзімізге, яғни, қазақ тіліне ғана тән 5-6 дыбысымыз бар. Соларды қалай таңбалау жөніндегі пікір саналуан. Қазір қаріптің үстіңгі жағына бір немесе екі ноқат қою, болмаса, астыңғы жағын жылжытып жіберу мәселелерімен ғана отырмыз. Әрине, екі үлкен көзқарас бар: алғашқысы – қазіргі компьютерде қолданыста жүрген әріптерді ғана қолдансақ екен деген көзқарас. Ол да қолдан келеді. Керек десе, үш таңба бос қалады екен пернетақтада. Кейін бәрі оңай болу үшін компьютерден шықпайық деген ұсыныс та бар. Ал, біз мүмкіндігінше қарастырайық. Компьютерден шықпауға тырысайық. Бірақ, біздің

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) Қарағанды облыстық филиалында «Әрбір салымшы үшін қолжетімді БЖЗҚ» тақырыбында Ашық есік күні өтті. Біздің облыста 265708 салымшы онлайн режимде ақпарат алу жолын таңдаған. Өйткені, бұл зейнетақы жинақтарын күн сайын – жарналардың түсуі мен инвестициялық табыстың есептелуін бақылауға мүмкіндік береді. Көптің көкейінде жүрген мәселе –

зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш беру. Енді, оны үйіңізде отырыпақ жүзеге асыра аласыз. Әрине, қолыңызда ғаламторға қосылған құрылғы болса. Себебі, БЖЗҚ 2017 жылдың 30 маусымынан бастап www.enpf.kz сайтын-

дыбысымыз қалып бара жатса, пернетақтаға таңбасын салып, енгізуге мәжбүрміз. Жапондықтар өз пернетақтасын жасап алды. Арабтар да. Бізге де болады жасауға. Екінші көзқарас, бір дыбыс – бір таңба болуы керек. Оған бәріміз келісіп отырмыз. Мәселен, қазір «ш-ны» ағылшынша «s» пен «h» деп белгілеп жүр. Алла жазса, қараша айында әліпбиді елдің алдына тартамыз. Мұны кейінге қалдырудың қажеті жоқ. Айналып келгенде бұл – қазақ қазақ болғалы өз әліпбиін жасауға талпынысы деп ұққан жөн. Иә, қарсы уәж айтатындар да табылады. Бүгінге дейін жазылған мұраларымыз аударылмай қалып қоймай ма дейді біреулер. Керісінше, жаңа әліпбиге көшу – жақсы илеуіш болайын деп тұр. 40-шы жылдардан кейін коммунистік идеологияның негізінде жазылған шығармалар аударылмайды. Қазаққа керек дүниелер қалмайды, бірақ.

музей көп. Біздің Қазақстанда қандай керемет жерлер бар десеңізші?! Бізге де сондай жобалар қажет-ақ. Осы «Туған жер» бағдарламасы арқылы балаларымызға Қазақстанның киелі де көрікті жерлерін аралатса қандай ғажап! Сонда балалардың көкірегінде бүкіл қазақ даласы менікі деген мақтаныш сезімі оянады. Австралияның Виктория деген шөлі бар. Сол жерде жыл сайын әр елден адамдар жиналып, керемет жарыс ұйымдастырады. Адам аяғы баса қоймайтын біздің Бетпақдалада неге ұйымдастырмасқа соны? Елімізде экстремалды туризм тауда ғана қалыптасып келеді. Ал, тау дегеніңіз әлемнің барлық елдерінде болғанымен, Еуропа елдерінде шөл жоқ. Үшінші ұсынысым – осы.

Ұлағатты жобаға – үш ұсыныс

«Жүз жаңа есім» бағдарламасына мен екі топтағы адамдардың енгенін құптай алмаймын. Біріншісі – байлар (бизнесмендер). Қазіргі қоғамда бизнесмендерді көкке көтеріп, байлықты ақылдың көрсеткіші ретінде таныту модаға айналып кетті. Байлық ешуақытта ақылдың көрсеткіші болған емес. Әсіресе, біздің елде. Жер-жерлерде маңайындағыларға қарайласып жатқандар болса, ол – өзінің мұсылманшылығы, адамдығы. Еврейлер байлығының 10 пайызын береді садақаға. Біздің бизнесмендер 1-2 пайызын бергенге бола оларға атақ беріп, кітапқа енгізудің қажеті шамалы. Толстойша тарқатсақ, теңіз жағалауындағы бір балықшы суға кетіп, жалғыз қызы жетім қалады. Екінші балықшы баланы асырап алса, отбасында тұзға ақша жетпей қалады. Солай болса да, әйелі екеуі Машаны асырап алады. Дәл сол маңда Рочерд деген бай интернат ашып, 400 панасыз баланы асырап-бағып отырады. Бірақ, әлгі балықшы мен Рочердті са-

Президент мақаласындағы екінші мәселе – «Туған жер» бағдарламасы. Бұл жобаға мен үш пікір қостым. Бірінші, аудандық, облыстық газеттердің әрқайсынан арнайы айдарлар ашса. «Жергілікті жер атаулары қайдан шықты, қалай аталды?» деген сияқты. Оның тарихи мәні қандай? Әр атаудың астарында ғибрат аларлық әңгіме немесе тарихи мән болуы мүмкін. Шалдар ертең кетеді. Ана төбе, мына таудың атын біз біле бермейміз. Осы тақырыпта үлкендер жарысып жазса. Жеріміздің байырғы атауларын сақтап қалу мақсатында. Екінші, Америкада мынадай бір тамаша үлгі бар. Демалыс кезінде олар балаларымен солдан оңға, жоғарыдан төмен қарай күллі штаттарын аралайды. Әр штаттың тарихымен танысады. Шағын қалаларының музейлерін тамашалайды. Оларда

дағы жеке кабинет арқылы зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы өтініш беру қызметін іске қосты. Алдағы уақытта жеке зейнетақы шотын ашу туралы өтінішті онлайн режимінде ұсыну қызметін жүзеге асыруды жоспарлауда. Осылайша, БЖЗҚ жақын болашақта Қорға келген салымшыға шарт жасасудан бастап зейнетақы төлемдерін алуға дейін онлайн режімінде лайықты қызмет көрсете алатын болады. Шара барысында салымшылар БЖЗҚ мамандарының көмегімен бірнеше минут ішінде www.enpf.kz сайтына тіркеліп, ұялы қосымшаны жүктеп алуға қол жеткізді. Келушілердің көпшілігін БЖЗҚ-ның электронды кеңесшісі қызықтырды. Қазіргі таңда Қор кеңселерінде мульти-

Жайбарақат қарамау керек...

тач экраны бар ақпараттық киоскілер орнатылған. Келушілер сол арқылы анықтамалық ақпараттар алып, зейнетақы калькуляторы бойынша өздерінің болашақ зейнетақыларының мөлшерін болжалды түрде есептей алады. Сонымен қатар, ақпараттық киоск арқылы жеке зейнетақы шоты бойынша үзіндікөшірмені электронды мекен-жайға жіберуге болады. Республика бойынша 10 ақпараттық киоск жұмыс істейді. – Ақпарат алудың заманауи тәсілдері отандық зейнетақы жүйесін әрбір азаматқа жан-жақты әрі оңай түсіндіруге мүмкіндік береді. Бұл жерде зейнетақы жүйесін түсіну кәдімгі жеке зейнетақы шотының жай-күйі туралы мәлімет алудан басталады. БЖЗҚ салымшылары өздерінің зейнетақы жинақтары туралы онлайн режимін-

лыстыруға келмейді. Себебі, Рочерд 400 балаға байлығының 1 пайызын ғана жұмсап отыруы мүмкін. Ал, әлгі балықшы Машаға соңғы ақшасын қиып, тұзсыз тамақ ішіп отыр дейді Толстой. Егер ол бизнесмен ақшасын қоғамға беріп, Джиптың орнына Жигули теуіп жүрсе, оның есімін тұлға ретінде кіргізейік. Екінші ескеретін жай, қызмет істеп, ақша алып жүргендерді тұлға санайды. Президент көше аттарын кісі есіміне беруге неге мараторий жариялап тастады? Өйткені, 20 жыл сол ауылда райком болса, әркім атабабасының атына көше бере бастады. Айналайын-ау, қызметке орналастың екен, ерінбей еңбек ету – міндетің. Жақсы әкім, жақсы директор болу – басты борышың. Сол үшін үкіметтен ақша алып отыр ғой. Өзінің қызметі мен ақшасынан бөлек, азаматтық көзқарасының арқасында ерлік көрсетіп, жақсылық жасамағанды тұлға санау – қате. Осы екі топтағылар еніп кетпесе екен тұлғалар қатарына.

Қорқатындай не көрінді? «Жерімізге қытайлар қаптап жатыр. Бүйте берсе ертең қара қытай басып алады» деген мазмұндағы пікірлерді жиі естіп жүрмін кейінде. Басқа елдер инвестиция салса үрейленбей, Қытайдан неге мұнша қорқатынымызды білмеймін. Тарихқа үңілсек, Қазақ пен Қытай жаратылғалы көрші. Және содан бері Қазаққа Қытай қауіп тудырып, қырғынға ұшыратты деген кездер жоққа тән. Қауіптене берудің жөні жоқ, меніңше. Бастысы, олардан инвестиция тартып, келісім-шарт жасасқанда, мемлекеттік тұрғыда өз құқығымызды дұрыс қорғап, ұпайымызды түгендеп, бекем отырсақ болғаны. Шекаралас ел, көрші отырған соң қайда қашып құтыласың? Мәселен, өз басым Қытайдан инвестиция тартып, жұмыс жасауға қарсы емеспін.

де ақпарат ала отырып, өздерінің жұмыс берушілерін және инвестициялық табыстардың есептелуін қадағалай алады әрі зейнетақының мөлшері бойынша болжам да жасай алады. Осылайша, зейнетақы жарналары тұрақты аударылып тұратын болса, зейнетақы жинақтарының көлемі де артатындығына көз жеткізеді. Бұл болашақ зейнеткердің берекелі тіршілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, – деді облыстық филиал директоры Андрей Мордвинцев. Айтпақшы, зейнетақы жүйесіне қатысты кез келген сұрағыңызды «БЖЗҚ» АҚ Басқарма төрағасы Нұрбибі Наурызбаеваға тікелей жолдауға да мүмкіндігіңіз бар. Өз тілшімізден.

«EХРО» сөзі әмбебап экспозиция, әлемдік экспозиция немесе халықаралық көрме деген ұғымға саяды. «EХРО Astana – 2017» интегралды жобасының басты тақырыбы – «Болашақ энергиясы». Энергетика тақырыбы – таза күйінде ғана емес, сонымен қатар экологиялық, әлеуметтік, мәдени перспективалары арқылы ашыла түсіп, қоғамның қызметі мен күнделікті тіршілікті көпшілікке паш ету. Бізбен қатар қатысушы елдер де өздерінің энергия саласындағы техникалық жетістіктерін көпшілікке тәнті ете алады. Ғаламдық климат өзгерістері, ауадағы зиянды қалдықтарды азайту жолдарын да қарастырған бұл жобаға тек алып мемлекеттерді емес, жекеменшік инвестицияны да тартуға мол мүмкіндіктер жасалған. «Болашақ энергиясының» негізгі миссиясы – институттар, ұйымдар, корпорациялар, жеке тұлғалар арқылы халықаралық қоғамдастықтың назарын энергетикалық басқарудың адам өміріне, тіпті, планетаға тигізетін әсері жайында пікірлерін жеткізу, проблема жайлы мәлімдеу. Әдетте, шақырушы жақ өз қаражатына ғимараттар мен павильондарды тұрғызады, кейін олар мемлекет меншігінде қалады. 174 гектарды құрайтын алаңда 100-ге жуық елдің көздің жауын алатын тақырыптық, халықаралық, коммерциялық, корпоративтік павильондары, ал қақ ортасында Қазақстанның ұлттық «Нұр Әлем» сфералық ғимараты орналасқан. БАҚ және оған теңестірілген фейсбук әлеуметтік желісін қолданушылар павильондардың үздік ондығының тізімін жобалап отыр: олардың арасында Ресей, Өзбекстан, Үндістан, Әзербайжан, Африка плазасы, Мысыр, Қытай, Түркия, Сауд Арабия Корольдігі, Малайзия бар. Мәселен, блоггер Өркен Кенжебек павильондардың үздік рейтингісін ғана анықтап қоймай, «Мұндағы павильондарды сықиған көрнекі, жалт-жұлт шоу және таңсық экзотикалық деп үшке бөліп тастауға болады. Экзотикалықтың ішінде абайсызда ұнағаны Алжирдікі болды. Ресейдің Арктикадан кесек айсбергті алып келіп таң қылғаны секілді, бұлар Сахараның құмын бөтелкелеп тасыпты мұнда. Себебі территориясы бізден сәл ғана аз алып елдің 80 пайызын Сахара алып жатыр. Бұған дейін құм десе, әйтеуір бір құм ғой деп жүрсем, мұнда құмның кемі 12 түрі қойылған. Әр құмның текстурасы, температурасы әртүрлі. Бұдан бөлек құммен салынған картиналарын қарап, Алжир құрмасынан дәм ауыз тиіп кетсеңіз болады. Иә, сосын бұл елдің балама қуатты пайдаланудағы мүмкіндігі жайлы пре-

зентациялық ролигі қатты ұнады – алақан пішіндес дәстүрлі айнасын әдемі пайдаланған», – дей келе, 20 елдің павильонын байыппен аралап, әсерлі әңгімелеуі арқылы таңғажайып соны дүниелерді көз алдыңыздан жүгіртіп өткізеді. 3 ай немесе 93 күнге созылатын «EХРО» көрмесін елден естігенше, бір рет барып тамашалап қайтқаныңыз жөн, әрине! Бұл халықаралық көрмеге барып тамашалаудың басты себебі: біріншіден, мұндай әлемдік деңгейдегі салтанатты көрме енді ғана аяғына нық тұрып келе жатқан Қазақия елі үшін жүз жылда бір-ақ рет туатын мүмкіндік; демек, сіздің өміріңізде бір-ақ рет тамашалай алатын, қайталанбайтын құбылыс, екіншіден, кешегі Кеңес Одағы мемлекеттерінің ішінде алғаш болып көрме өткізу – әрбір қазақстандық азамат үшін зор мақтаныш әрі басқаларға үлгі; үшіншіден, экспонаттарды көзбен көріп, қолмен ұстау арқылы Қазақ елінің әлемдік нанотехнологияларға қосып жатқан азды-көпті үлесін де байқап, көңіліңіз бір марқайып қалады; төртіншіден, көрмеге келген әрбір баланың бойында ғылым-білімге деген талпыныс, жаңа дүниелерді білсем, игерсем деген қызығушылық пайда болып, ел жетістіктеріне қуана келе, бойында патриоттық сезім оянады; бесіншіден, жақсыны көрмек үшін дегендей, дүниежүзінің 115 елінің сан алуан жетістігін тамашалай келе, алдағы 50-60 жыл мұғдарындағы болашақты болжағандай әсерде боларыңыз анық. Тағы да айта кетер болсақ, бізді бұған дейін жат жұрт сайқымазақ Борат арқылы теріс жағынан білсе, бүгінгі күні қазақ елі халықаралық рингте топ жарып жүрген жеңімпаз GGG–Геннадий Головкин, Қанат Ислам, кеше ғана әлемді ғажап даусымен мойындатқан Димаш Құдайбергендер арқылы танылып, енді міне дүниежүзілік деңгейдегі «EХРО» көрмесі арқылы жаһан жұрты Қазақстанды шынайы мойындауда! Монреалда өткен «EХРО – 67» көрмесі тақырыбы адамның әлеуметтік жауапкершілігі мен экологиялық санасына арналған көрінді. 50 миллион адам жинаған көрме қабырғасында: «Прогулка в наших мокасинах – след из нашего прошлого» – «біз серуендеген мокасиналар – өткен шақта қалған із», – деген жазба қалдырылған екен. Ал, сіз өз естелігіңізде елімізде өткен «EХРО Astana –2017» жайында қандай жазба қалдырасыз? Жанар РАМАЗАНОВА, Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің оқытушысы, филология ғылымдарының кандидаты.


Бейсенбі, 13 шілде, 2017 жыл

(Соңы. Басы 1-бетте). Жас қазақстандықтар идеяларының басым көпшілігі өңдеу өнеркәсібіндегі жобаларды жүзеге асыруға, инновациялық технологияларды енгізуге бағытталғанын атап өткен жөн. Жалпы, бұл Қазақстанның экономикалық даму векторына сай келеді. Қауымдастық аясында «Болашақ» қайырымдылық қоры қыруар жұмыс атқаруда. Білім беру, мәдениет, қазақ тілін дамыту салаларында өмірлік маңызы бар жобалар іске асырылады. Мәселен, «Әр бала мектепке лайықты» жобасын айтуға болады. Ол аутистикалық спектрдің ауытқуларына ұшыраған және ерекше қажеттілігі бар балаларды жалпы білім беру үдерісіне бейімдеуге арналған жоба. Аталған жоба іске асырылып келе жатқан екі жыл ішінде қор 7 инклюзияны қолдау кабинетін ашты. Астана және Алматы қалаларында екі психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті жабдықталды, бұл жылына 300-ден астам баланы оңалтуға мүмкіндік берді. Инклюзивті білім беру мен қолданбалы талдауға 180-нен аса маман оқытылды, 10 қазақстандық маман Израильде оқудан өтті. «Жалпы білім беру гранттары» бағдарламасы аясында 17 жетім бала мен аз қамтылған отбасылардан шыққан балалар Қазақстан колледждері мен жоғары оқу орындарында қордың қайырымдылық қаражаты есебінен білім алуда. Мүмкіндігі шектеулі 20 студент қордың графикалық дизайн мектебінде оқудан өтті, оның ішінде 7 бозбала тағылымдамадан өтсе, 3-еуі жұмысқа орналасты. Балалар үйлері мен арнайы түзеу мектептерінен 1500 жас суретші «Болашақ» қорының шығармашылық байқауларына қатысты. Үздік голливудтық фильмдерді қазақ тіліне дубляждау бойынша жобаны іске асыру сөзсіз жаңалыққа айналды. Осылайша, болашақтықтардың бастамасының арқасында қазақ тілі бүкіл әлем бойынша DVD,

Blu-Ray-де көруге болатын голливудтық фильмдердің негізгі 7 тілінің қатарына енді. Disney өнімдері қазақстандық балалар үшін ана тілін үйренуде таптырмас құралға айналды. Миллиондаған балалардың сүйікті кейіпкерлері ана тілімізде сөйлеуде. Жобаны іске асыру миллиондаған кино­көрермендер үшін сапалы контентке тең қолжетімділікті қамтамасыз ету мен қазақ тіліндегі шетелдік кино қорын қа­лыптастыруға мүмкіндік береді. Қазақ тіліне дубляждалған балаларға арналған фильмдер «Назарбаев зияткерлік мектептері» АҚ кітап­ханасының танымдық ресурсы ретінде ұсынылған. «Disney», «Marvel» және Қор атынан кино индустриясының көшбасшыларымен бірге қазақ тілін дамыту бойынша жобаға қатысу дәстүрлер мен жаңа технологияларды тиімді ұштастырып отырған маңызды басымдық болып табылады. Бүгінгі таңда 19 голливудтық кинокартина дубляждалды. Қазақ тіліне дубляждалған «Disney» студиясының 13 картинасына «Apple TV Itunes Store» ресми қосымшасының бейнехостингінде қазақ тіліндегі дыбыс жолағы қосылған. Бұл жоба «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын жүзеге асыруға практикалық үлес болып табылады және Елбасының жоғары бағасына ие болды. Сондай-ақ, ол Қазақстан Кинематографистер одағының «Қазақстанның кино өнеріне қосқан үлесі үшін» сыйлығына ие болды. «Болашақ» қауымдастығы – бұл игі және биік мақсаттарды көздейтін көптеген әлеуметтік жобалардың бастамашысы. Өт­кен жылы болашақтықтар 22 жоба­ны іске асырды, 25 мыңнан астам адам­қатысқан 108 шара өткізілді. Қауымдастық мүшелері үшін Елба­ сы­ның бағ­дар­ламалық мақаласы – іс-әрекетке басшылық, жаңа стратегиялық бағдар. Бақтияр МӘКЕН, Парламент Мәжілісінің депутаты. «Егемен Қазақстан» газетінен.

Қуаныш АМАНҚҰЛОВ, «Орталық Қазақстан» Облыс орталығында дәстүрлі «Жаз энергиясы» атты гарффити байқауы басталды. Шараның биылғы тақырыбы Астана қаласында өтіп жатқан «ЭКСПО – 2017» Халықаралық көрмесіне арналған. Яғни, суретшілер арнайы белгіленген орындарға өз қолтаңбаларын қалдырады. Байқауға Қазақстанның әр қалаларынан келген, республикалық және халықаралық көрмелерге қатысқан суретшілер, оның арасында, алматылық Ержан Танаев пен Әли Зәкір, сондай-ақ, Санкт-Петербург пен Екатеринбургтен келген рейтерлер қатысады деп күтілуде. – ҚР мен ТМД елдерінің басқа қалаларындағыдай Қарағандыда да кез келген жерге сурет салуға тыйым салынған. Дала суретшілерінің шығармашылығы коммуналдық қызметтер үшін проблемаға айналмауы тиіс. Осыған орай, «Қарағанды Жарық» ЖШС граффитисттерге трансформаторлық бекеттерді қазіргі заманғы келбетке сай әсемдеп, өздерінің қаласына деген махаббатын сурет арқылы көрсетуді ұсынды,

3

www.ortalyq.kz

– деді «Қарағанды Жарық» ұйымдастырушы-компаниясының баспасөз қызметі. «Жаз энергиясы – 2017» байқауына қатысушылар «Қарағанды Жарық» компаниясына тиесілі трансформаторлық бекеттердің қабырғаларына сурет салатын болады. Энергия таратушы компания бұл байқауды жетінші жыл қатарынан ұйымдастырып отыр. Осы уақыт аралығында суретшілер 200-ден астам бекеттерді әсемдеген. Онда қиял-ғажайып сюжеттер мен Тоқтар Әубәкіров, Серік Сәпиев, Геннадий Головкин, Юрий Гагарин және Батырхан Шүкенов секілді танымал тұлғалардың портреттері пайда болды. Байқау 1-31 тамыз аралығында өтеді.

Тарихта аты белгілі, археологиялық қазба деректермен де дәлелденген, ата жұртымызда өмір сүрді деген алғашқы тайпалардың бірі – Сақтар. Бұл этносты көне парсы сына жазуы – Бехистун жазбасы (б.э.д. 522-486 ж.ж.), яғни, Сырдарияның солтүстігіне қарай өмір сүрген тайпаларды Сақ (Saka) деп атаған. Грек тарихшысы Гередот өзінің атақты «Тарихында» (б.э.д. 430-424 ж.ж.) «парсылар барлық скифтерді сақтар деп атайды» деп тұжырымдайды. Бұған қарағанда гректер сақтарды «скифтер» деп, немесе «азиялық скифтер» деп атаған. Батыстағы Дунай өзенінен бастап, шығыстағы Хуанхэ өзеніне дейінгі орталықтағы ұлы далаға кеңінен қоныстанған осы «сақ – скиф» деп аталып жүрген тайпалардың атақты «аңдық стиль» мәдениеті қазіргі ғылымның айтуынша б.э.д. IX-VIII ғасырларда қалыптасқан. Енді, біз ата-жұртымызда өмір сүрген осы Сақтарға атау (этноним) болған «Сақ» сөзін талдауға кірісейік. Бұл үшін тіл білімінде тілдің шығуы туралы дыбысқа еліктеу теориясына арқа сүйеп отырамыз. Түркі тілдері, оның ішінде қазақ тілі типі бойынша агглютинативті (жалғамалы) тілдің тобына жатады. Бұл тілдердегі сөздің түбірлері дыбыстық құрамы жөнінен негізінен өзгермей, көбінесе сол күйінде қалады. Түркі тілдерінің осы ерекшелігін еске ала отырып біз тіліміздің алғашқы сөздерін танып білуімізге болады. Әрине, алғашқы адамзат тілі мен сақтардың тілі бірдей деуге болмайды. Бірақ, сақтардың тілі сол алғашқы сөздер арқылы дамығаны сөзсіз. Сондықтан, мәселені ең алғашқы табиғи дыбыстарға еліктеуден шыққан сөздерден (түбір сөздерден) бастасақ ешқандай артықшылығы жоқ. Негізі «Сақ» сөзі мен «Сарқ» сөзі генетикалық туыс сөздер. «Сақ-сақ», «Сарқ-сарқ» табиғи дыбыстар, бір тектес сөздер. «Сарқ» дыбысынан кейін келе Р дыбысы түсіп қалып «Сақ» сөзі туындай беруі де мүмкін. «Сақ-сақ» дыбыстары да өз алдына табиғатта бар дыбыстар. Сондықтан, біз «Сақ» сөзін алып, соны талдап көреміз. Алғашқы адамдардың ең алғашқы қаруы тас болғандығы баршамызға мәлім. Сол таспен олар аң аулаған, жауынан қорғанған. Тасты атып жібергенде табиғи «Сақ еткен» дыбыс шығаратындығы белгілі. Осы дыбысқа еліктеген алғашқы адамдар (үнемі, әрі жиі қайталанатын дыбыс болғандықтан) «Сақ» деген дыбысты қайталап айтуға үйренген. Содан барып, бірте-бірте сөз ретінде қолдана бастаған. Бұл сөздің ең алғашқы қарадүрсін мағынасы «сақ етті» болғандығы сөзсіз. «Сақ» сөзімен қатар қаншама алғашқы сөздердің қалыптасқандығын ой жүйеміз арқылы ұғынуға болады. Космостан келетін құдіретті күштердің әсер етуі, адамдардың қоғамдасып, бірлесіп, бір-біріне көмектесіп аң аулауы, яғни еңбек етуі, гоминидтердің өздерінің инстинктік дәрежедегі сана нышандарының іске қосылып, бірте-бірте дамуы, адамдардың эволюциялық даму заңдарына сәйкес сыртқы ортаға бейімделуі, табиғи сұрыпталуы, өмір сүру үшін күресуі, топтасып, қоғамдасып өмір сүрген алғашқы адамдардың еңбек үстінде бірбірімен хабарласып, тілдесу қажеттілігі, ең соңында адам миында сөз орталығы қалыптасуы, сөйтіп, адамда ми арқылы (тілдің пайда болуына байланысты) ойлау қабілетінің қалыптасуы – осының барлығы біртұтас құдірет екендігін, біз – болмыс құдіретінің бір кішкентай бөлшегі – адам баласы мойындауымыз керек. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіне жүгінсек «Сақ» сөзі түркі сөзі, оның ішінде қазақ сөзіде екендігін мойындаймыз. Әрине, дыбысқа еліктеуден шыққан сөз болғандықтан мұндай алғашқы сөздер басқа да халықтарда болғаны хақ. Бұл процесті барлық халықтардың бастан кешіргені анық. «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» бойынша «сақ етті» дегеніміз «дәл тиді» деген де мағынаны білдіреді. Расында ата-бабаларымыз аңды, жауын таспен атқанда сақ еткізген болса, көздегеніне дәл тигізгені ғой. Осылай сақ сөзінің мағынасы кеңи берген. Мәселен, аулап жүрген аңына дәл тигізу үшін (сақ еткізу үшін) олар аңға білдірмей жақындап келуі керек, ол үшін епті қимылдауы керек, өте қырағы, көзі көреген сақ болуы керек. Бұл мағыналардың барлығы аталған сөздіктегі келтірілген «сақ» сөзінің мағыналары болып табылады. Осыдан барып «сақ» сөзінің мағынасы кеңи түсіп, адамдардың өзіне қолданыла бастаған. Яғни, таспен атып, көздеп атқан аңына, жауына сақ еткізіп дәл тигізетін адамдарды қырағы, епті, көреген, күшті, сақ адамдар деген мағынада түсінетін болған. Қазақтар жағдайы болмағанда «сағым сынды» деп жатады. Осы сөз тіркесіндегі «сақ» хакас тілінде (сағ) күш дегенді білдіреді. Сонда, «сақ» сөзінің күшті деген де мағынасы бар екендігін байқаймыз. Бұл мағына тасты алысқа атып, дәл тигізуі үшін адамның күшті болуы керектігінен туындағаны көрініп тұр. Ата-бабаларымыздың өз-өздерін немесе көршілес жүрген туыс рулардың атауы бойынша мақтаныш ат «Сақ» деген есімге ие болған. Сөйтіп, Сақ этнонимі қалай пайда болғандығын түсінуге мүмкіншілік туды. Әрине, бұл процесс ұзақ уақытты керек етті. Алғашқы саналы адамдардан басталып, Сақ этносы қалыптасқанда аяқталды деуге болады. Бұл жерде Сақ этнонимі сырттан қой-

ғалымдардың «Сақ» этнонимін осетиндердің бұғы деген мағына беретін «Саг» сөзінен туындатқысы келетіндігі ешқандай нәтиже берген жоқ. Этностардың (халықтардың, тайпалардың) атаулары сол халықтың (тайпаның) әдет-ғұрпына, тіршілігіне, өнеріне, ерекшеліктеріне байланысты әр түрлі мағыналарға ие болатындығына көптеген мысал келтіруге болады. Басқа да тіршілік иелерінің аттарынан да қосымша, ауыспалы мағыналар табылып жатады. Мысалы, Варсаг тайпасының қылышын варсаг деп, сол тайпаға тән өлең ұйқасын варсагы деп атаса, Байат тайпасының өлеңін байат деп, түрік халқының өлең әуенін түрку деп атаған. Өзіміздің халқымыздың күнделікті пайдаланатын арбасын қазақ (қазақы) арба, ерін қазақ (қазақы) ер деп атайтынын мен өз басым бала кезімнен естіп келемін. Қазіргі татар, башқұрт, чуваш жерлерінде ертеде «Еділ Бұлғариясы» деген мемлекет, ел болған. Олар мал терісінен өте сапалы бұйымдар шығарып, жанжаққа саудалаған. Содан барып біздің ата-бабаларымыз былғары деген атауды сол бұлғар этносының атауынан алған. Кесіртке тектес Хамелеон деген тіршілік иесі бар. Олардың жердің,

ылған атау емес, ата жұрттағы тектес, туыс, ру-тайпалардың өз-өздеріне қойған мақтаныш есім екендігін басын ашып, нақтылап қойғанымыз жөн. «Сақ» сөзі түркі тілдерін, оның ішінде қазақ тілін қалыптастыруда үлкен қызмет атқарған. Сөзіміз дәлелді болуы үшін тілдік материалдарға жүгініп отырамыз. Қазақ тілінде «құрсақ» деген сөз бар. Мағынасы; қарын, іш, бала орналасқан іш қуысы, жатыр дегенді білдіреді. Бұл сөздің алғашқы мағынасы; қарны аш, іші бос, тамақ ішпеген, құр қол сақ (сақ еткізетін, мерген, жауынгер, аңшы) дегенді білдірген болуы тиісті. Қазақта құр кеуде(қуыс кеуде), құр көкрек, құр қол, құр басы, құр өзі деген сөз тіркестері бар. Аңнан олжасыз оралған, қарны аш адамды осылай құр сақ деген болуы керек. Бірте-бірте құрсақ сөзі қарын, іш, жатыр деген мағыналарға ауысқан. Бұл сөз қазақ тілінде «белдік» оралған деген де мағына береді. Құр сөзінің «бос» дегеннен басқа оралған деген де мағынасы бар. Киіз үйдің басқұры, тұзақ құру, құрсау (бір нәрсемен белін байлау), осының бәрі дөңгелентіп орау болса, олардың іші, ортасы бос, қуыс дегенді білдіреді. Сонда, құрсау (о бастағы тұлғасы құрсағ, қ, ғ дыбыстары у-ға өзгеріп кетіп тұр) сөзі белдік деген мағынаны білдіреді. Алғашқы мағынасы белін орап алған сақ дегенді білдірсе керек. Кейін келе тілдің дамуына сәйкес бұл сөзден құрса, құрсану етістіктері пайда болған. Қазақтың көне «Қорамсақ» сөзін алайық. Қорам – көлем, аумақ, жиын мағыналарын білдірсе, сақ – оқ, жебе, яғни дәл тиетіндер, сақ ететіндер деген мағынаны білдіріп тұр. Сонда, қорамсақ сөзі оқтардың, жебелердің (сақ ететіндердің) жиыны деген мағынаны білдіреді. Ал, «сақпан» дегеніміз тас ататын қазақтың көне қол қаруы. Бұл құралмен ата-бабаларымыз аң аулаған, жаудан қорғанған және мал (қой) қайырған. Төл бағушыны қазақтардың сақпаншы (сақманшы) деп атауы осыдан. Сақпан сөзінің де «сақ» және «пан» сөздерінен туындап тұрғаны көрініп тұр. «Пан» сөзі де алғашқы дыбысқа еліктеуден, яғни «паңқ» сөзінен туындаған сөз екендігін алда талдайтын боламыз. Қазақта «он саққа жүгіртті», «сансаққа жүгіртті» деген сөз тіркестері бар. Сақтар дәуірінде пайда болған сөз тіркестерінің алғашқы мағынасы тура қазіргідей болмаған. Логикаға жүгінетін болсақ, ертеде аң аулаудан немесе жаугершіліктен түскен бір сақтың олжасын басқа бір сақ пайдалану үшін, не әдейі ойнап тығып қояды да «ана сақта», «мына сақта» деп олжа иесін жүгіртіп қоятын болғанға ұқсайды. Әрине, басқа да оқиғаға негізделген болуы мүмкін. Бірақ, ұзын-ырғасы біз келтіріп отырған оқиғаға ұқсас болуға тиісті. Осыдан барып «он саққа жүгіртті», «әр саққа жүгіртті», «сан саққа жүгіртті» деген сөз тіркестері қалыптасса керек. Бұл жерде он саны негізсіз қатысып тұрған жоқ. Бізге тарихтан белгілі, жасақтардың ең кіші бөлігі, әсіресе түркі халықтарында, он адамнан тұрған. Бұны түсіну үшін «он басы» деген лауазымның болғанын еске түсірсек жеткілікті. Осы келтірген сөз тіркестерінің өзіақ ата-бабаларымыздың өздерін «сақ» деп атағандығын дәлелдеп тұр. Қазақ тілінде «Сақа» деген сөз бар. Көп асықтың ішіндегі ірісін, ойынға бас болатын, атқанда осымен атып дәл тигізетін, яғни асықтардың басшысы, көсемі деуге болатын түрін «Сақа» деп аталады. Бұл сөз «сақа айғыр», «сақа жігіт» деген сөз тіркестері арқылы жылқыға және ер адамдарға қолданылады. «Сақа жігіт» деп қазақта ысылған, көпті көрген, тәсілқой, бір топ адамдарға басшы, көсем бола алатын жігіт ағасын айтады. Бұған қарағанда ата-бабаларымыз ертеде басшыларын, көсемдерін «Сақа» деп

атаған болуға тиісті. Ирандықтардың сақтарды «Сақа» деп және якуттықтардың өздерін «Саха» деп атауларының мәнісі осында жатса керек. Қазақстан териториясында өмір сүрген Қарлұқ тайпалары жасы үлкендерді «Сағун» деп, ал түркілер бақсы-балгерлерін «ата сағун» деп атаған. Бұл сөздердің «Сақ» және «он» сөздерінен пайда болып тұрғанын түсінуге болады (алдымызда «он» сөзін талдағанда мәселені түсіну арта түседі). Ертедегі шумерлердің тілінен ғалымдар көптеген түркі сөздерін тауып жүр. Бұл ғылыми фактыдан ешкім қашып құтыла алмайтыны анық. Олай болса, шумер этносын құрағандардың ішінде түркілердің ата тілінде сөйлегендер (сақтар немесе олармен туыс этностар) болғандығын мойындауға тура келеді. Шумер тілінде «Саг» сөзі бас, басшы деген мағынаны білдіреді. Бұл түркілердің «сағун», «ата сағун» сөздерінің дыбысталуы мен мағынасына сәйкес келіп тұр. Махмуд Қашқаридың «Диуани лұғат ат-түрк» атты сөздігінде «Сағ» сөзі ақыл, зейін (аңға сақ – 11 – еткізіп тигізу үшін ақылды, зейінді болу керектігінен туындаған мағына), тапқырлық, сезімталдық (бұл да сақ еткізіп тигізгенде тапқырлықтың, сезімталдықтың керектігінен барып туындаған мағына) және оң (оң қолмен сақ еткізіп тигізу мүмкіншілігінің көптігінен туындаған мағына), деген мағыналарды білдіретіндігі көрсетілген. Тағы да шумерлер бір құдайын «Нұқурсаг» деп атаған екен. Бұл келтірілген дәлелдерімізге қарағанда «Сақ» сөзі құдіретті сөз­ге айналғандықтан басшы-көсемдерді, бақсы-балгерлерді, құдайды және адамның ең мықты құдіретті мүшесі басты, ақылды­ лықты, тапқырлықты, күштілікті бейнелеген. Парсы халқы жабайы итті, не бөріні «Сек» (жаңа парсы тілінде) деп атайды екен. Ал, Ахменид заманындағы парсылар сақтарды «Сака» деп атағаны белгілі. Тарихтан белгілі парсылар мен сақтар бір-бірімен жауласып өткен халықтар. Жауласқан ел болғандықтан жек көргендіктен бе, әлде қайсарлығына, жанкештілігіне, үнемі жортуылда жүрген көшпелігіне құрметпен қарағандықтан ба, әйтеуір сақтардың көшпелі өмір сүру жағдайын түсінгендіктен, олардың бөрі сияқты үнемі жортуылда екендігіне қарап, сақтардың атына, яғни «сақ» сөзіне парсылар «жабайы ит, немесе бөрі» деген мағына берген. Біздің қазақтың сығандарға «қаңғыбас, үйсіз-күйсіз» деген мағына бергені сияқты. Өйткені, қазақтар үйсіз-күйсіз қаңғыбас адамдарға «сыған» болып кеттің бе деп жатады. Яғни, «Сақ» атауын парсылар бермеген. Олар тек ғана Ахменид заманының өзінде «Сака» сөзіне қосымша «жабайы ит немесе бөрі» деген мағына берген. Кейін келе жаңа парсы тілінде (әрине тілдің өзгеруіне, дамуына байланысты) «Сака» сөзі «Сек» сөзіне өзгерген. Ал, «жабайы ит немесе бөрі» деген мағынасы сақталған. Осетиндердің сөз құрамындағы «бұғы» деген мағына білдіретін «саг» сөзі осы айтылғандарға ұқсас жағдайда пайда болғандығын ұғынуға болады. Осетин халқын құруға ат салысқан скиф-алан тайпалары кезінде Орал тауынан оңтүстікке қарай Қазақстан территориясында, яғни ата жұртта өмір сүрген. Сол кездегі сақтардың бір бөлігі солтүстікте бұғы шаруашылығымен айналысқан болуға тиісті. Содан барып аландар немесе скифтер бұғыны «Саг» деп атаған болуы керек. Немесе, құдіретті сөзге айналған «Сақ» сөзі арқылы скиф-аландардың ата-бабалары өздері қасиет тұтатын малы (немесе аңы) бұғыны атайтын болған, яғни олар «сақ» сөзіне қосымша бұғы деген мағына берген. Сөйтіп, бұл сөзді, бұғы деген мағынаға ие «саг» сөзін Осетияға скифтер немесе аландар алып келген. Сондықтан да, кейбір

өсімдіктің түсіне байланысты түсін өзгерте беретін қасиеті бар екенін білеміз. Осыған сәйкес біз жағдайға байланысты өзгеріп отыратын, айтқан сөзінде, уәжінде тұрмайтын адамдарды хамелеон деп атаймыз. Яғни, хамелеон атауына (сөзіне) қосымша алдауыш, тұрақсыз деген мағына береміз. Сонымен, ата-бабаларымыз табиғаттағы дыбыстарға еліктеу арқылы сөз тудырып, сол сөздердің көпшілігін құдіретті сөз дәрежесіне жеткізіп (алғашқы кезде солай болған), әр түрлі мағына беріп отырған. Сондықтан да, әр сөздің бір мағынаға ие болуында жеке-жеке тарих бар деуге болады. Мысалы, гректер скиф деген атауға көшпелілер деген мағына берген. Бұл мағынаның скифтердің көшіп жүруіне байланысты пайда болғандығы көрініп тұр. Тағы сол гректер скиф атауына қосымша беліне көзе ілген адам деген мағына берген. Енді біз қазақ тіліндегі материал арқылы «Сақ» сөзінің дыбысталуы мен мағынасының өзгеру динамикасын қарастырып көрейік (лексика-семантикалық тәсіл). Тіл ғылымында мұны сөздің фонетикалық варианттары дейді. Біз оны сөздің өзгеру динамикасы деп атадық. Бұл жерде, әрине, осылай деп атауымыздың ғылыми дәлдігі мен дұрыстығына қарап жатқан жоқпыз. Бізге қолданып отырған тәсіліміз қолайлы, ыңғайлы болғандықтан ғана осылай атап отыр­ мыз. Қазақ тіліндегі «Сақ» сөзінің өзгеру динамикасының қысқаша түрі: Сақ – Сай – Сау Соқ – Сой – Соу Сық – Сый – Сыу (су) Сек – Сей – Сеу Сұқ – Сұй – Сұу Шақ (шоқ, шық, шүк, шұқ, шік, шек, т.б.) Жақ – жай – жау. Өзгеру динамикасына «сақ» сөзінің басқа дыбысталу түрлері; чақ, чық, чік, сүк, сук, сөк сияқты басқаларын енгізгеніміз жоқ. Кейбіреулері қазақ тілінен басқа түркі тілдерінде көбірек кезігуі мүмкін. Біз оның бәрін қамти қойған жоқпыз. Осы да жетер деп ұйғардық. Тіл бір орында тұрмайтыны белгілі. Үнемі өзгеруде, дамуда болады. Алғашқы сөздер өте қысқа, бір буынды болғандығын ғалымдар мойындайды. Бұл жерде айта кетуіміз керек; алғашқы сөздер табиғаттағы дыбыстарға еліктеуден шыққандықтан дауыссыз дыбыстары қатқыл болған. Мысалы, «саг», «сағ» емес «сақ» болған. Бастапқыда грамматикалық тәсілдің болмағандығы тағы белгілі. Солай болғанның өзінде сол алғашқы сөздер грамматикалық тәсілдің, әр тілдің сөздік қорын, заңдылықтарын қалыптастыруға негіз болғандығы сөзсіз. Сондықтан, алғашқы сөздерді анықтау және олардың қай тілдің қалыптасуына қандай дәрежеде қызмет еткендігін білу – өте маңызды мәселе. Біз келтіріп отырған «сақ» сөзінің өзгеру динамикасы қазақ тіліне тән құбылыстар екендігіне талдай келе көзіміз жетеді. Ғалым ТӨТЕЙҰЛЫ. (Жалғасы бар).


4

Бейсенбі, 13 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

17 шілде

17.10 Угадай мелодию 18.00 Басты жаңалықтар 18.45 «Кешкі кездесу» 20.00 Главные новости 20.45, 22.20 Х/ф "Сломанные судьбы" 22.30 «П@УТИНА» 01.45 Т/с "Идеальная жертва" 02.30 Т/с "Джодха және Акбар" 03.30 Жить здорово 04.15 Модный приговор

18.10 5-арнадағы ән-әуен 19.00, 21.15, 02.30 Деректі фильм 19.30, 21.30 Шарайна 20.00, 22.00 Новости 20.30 P.S 20.45 Вести - Россия 21.00 Будем здоровы 22.40 Х/ф 00.00 Әуенді Қазақстан

Профилактика 17.00 Жаңалықтар

5 КАНАЛ Профилактика 17.00 Ауа райы 17.05 Новости регионов 17.20 Жақсылардан ғибрат 17.40 Ерлер ел ішінде 18.00, 22.30 Рекламный визит

ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ Профилактика 17.50, 22.30 Жаңалықтар 18.30 100 шагов 18.50, 22.20, 23.30 TV market 19.00 Ойталқы 19.35 Қазақтың би әлемі

22.15 Т/с «Ертұғырыл» 23.10, 02.10 Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев 00.20 Қылмыс пен жаза

20.20 Взгляд в будущее 21.00 Итоги дня 21.35 «Вишневый сезон»

04.15 Модный приговор

06.00, 03.40 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан» 10.00 М/ф «Жүйріктер сайысы» 10.25 М/ф "Тапқыр Вик" 10.50, 18.15 ҚЫЗЫҚ ЕКЕН 11.35, 21.25 Сұңқар 12.25 Т/с «Қалампыр» 13.00, 00.45 ЕХРО ақпарат 13.15 «Бірге таңдаймыз!» 14.00 Техникалық үзіліс 16.00, 02.40 Көңіл толқыны 16.40, 19.00 Т/с «Ақ пен қара» 17.30 Кешкі ақпарат 17.50, 01.50 100 Бизнес бастауы 18.10 Інжу-Маржан 20.00, 23.45 Басты ақпарат 20.30, 00.55 Айтуға оңай

ХАБАР 07.02, 00.55 Драма "Өмір сабақтары" 07.30, 00.25 Драма «Ауырмайтын жол ізде» 08.00, 17.20 7 ән 09.45 М/с "Звездные войны: война клонов" 10.15 Т/с «Осколки» 11.15, 22.30 Т/с «Тайталас» 11.55, 15.40, 17.15, 18.55 «EXPO life» 12.00, 23.20 драма «Заң бойынша» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Такая работа» 14.00 Т/с «Центральная больница» 15.00 Т/с «Көрімдік» 15.45 Біздің үй 16.45 Драма «Тағдыр тартысы» 19.00, 23.50, 01.25 Қорытынды жаңалықтар 19.35 Давайте говорить

ЕУРАЗИЯ 06.00 Вероника Марс 06.45, 18.00 Жаңалықтар 07.30 Доброе утро 10.00, 20.00 Главные новости 10.55 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.05 «Той заказ» 11.45, 13.25, 22.30 «П@УТИНА+» 12.30 Пендеміз ғой 15.00 Х/ф «Ради любви я все смогу» 16.50 пусть говорят 18.45 "Кешкі кездесу" 20.45, 23.20 Т/с "Мезальянс" 01.45 Х/ф "Ключи от прошлого" 02.30 Т/с «Джодха және Акбар» 03.30 Жить здорово

19 шілде

20.30, 00.55 Айтуға оңай 23.10, 02.05 Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев

20.25 Бетпе-бет 20.55 Итоги дня 21.30 Т/с «Вишневый сезон» 00.25 Драма «Ауырмайтын жол ізде» 00.55 Драма «Өмір сабақтары»

Дүйсенбі Профилактика

17.00 "Міндетті медициналық сақтандыру" 17.25 Күмбір де күмбір тербетіп 17.30 Кешкі ақпарат 17.50, 00.20 «EXPO – ғылым мекені» 18.00 Мәселе 18.35, 02.10 Көңіл толқыны 19.00 Т/с «Ақ пен қара» 20.00, 23.45 Басты ақпарат 20.30, 00.30 Айтуға оңай 21.25 Сұңқар 22.15 Т/с «Ертұғырыл» 23.10, 01.40 Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев 01.25 ЕХРО ақпарат 03.20 Әнұран

18 шілде

Сейсенбі

Сәрсенбі

ХАБАР

Профилактика 17.02 Т/с "Көрімдік" 17.15, 18.55 «EXPO life» 17.20 7 ән 19.00, 23.50, 01.25 Қорытынды жаңалықтар 19.35 Тайны и судьбы великих казахов 20.25 Бетпе-бет 21.00 Итоги дня 22.35 Т/с «Вишневый сезон» 22.30 Т/с «Тайталас» 23.20 драма «Заң бойынша» 00.25 Драма «Ауырмайтын жол ізде» 00.55 Драма "Өмір сабақтары" ЕУРАЗИЯ

00.20 Ақсауыт 02.40 Көңіл толқыны

ХАБАР 07.02, 15.30 Біздің үй

06.00, 03.40 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан»

10.00 М/ф «Жүйріктер сайысы» 10.25 М/ф "Тапқыр Вик" 10.50, 18.15 ҚЫЗЫҚ ЕКЕН 11.35, 21.25 Сұңқар 12.25 Т/с «Қалампыр» 13.00, 00.45 ЕХРО ақпарат 13.15 «Бірге таңдаймыз!»

14.10, 22.15 Т/с «Ертұғырыл» 15.00 «Әйел бақыты» 16.40, 19.00 Т/с «Ақ пен қара»

ЕУРАЗИЯ 06.00 Вероника Марс 06.45, 18.00 Жаңалықтар 07.30 Доброе утро 10.00, 20.00 Главные новости 10.55 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.05 «Той заказ» 11.45, 13.25, 22.30 «П@УТИНА+» 12.30 Пендеміз ғой 15.00 Х/ф «Ради любви я все смогу» 16.50 пусть говорят 18.45 "Кешкі кездесу" 20.45, 23.20 Т/с "Укради меня" 01.45 Х/ф "Ключи от прошлого" 02.30 Т/с «Джодха және Акбар»

01.50 Ас болсын! 02.40 Көңіл толқыны

20.55 Итоги дня 21.30 Т/с «Вишневый сезон» 23.15 Международный турнир по ММА.

15.15 Білу маңызды 16.30 драма «Тағдыр тартысы» 17.00 Важно знать 19.00, 23.45, 02.00 Қорытынды жаңалықтар 19.35 Давайте говорить

17.30 Кешкі ақпарат 17.50, 01.50 100 Бизнес бастауы 18.05 Күмбір де күмбір тербетіп 20.00, 23.45 Басты ақпарат

20 шілде

08.00, 17.20 7 ән 09.45 М/с "Звездные войны: война клонов" 10.15 Т/с «Осколки» 11.15, 22.30 Т/с «Тайталас» 11.55, 15.40, 17.15, 18.55 «EXPO life» 12.00, 23.20 драма «Заң бойынша» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Такая работа» 14.00 Т/с «Центральная больница» 15.00 Т/с «Көрімдік»

Бейсенбі

ХАБАР 07.02, 15.30 Біздің үй

06.00, 03.40 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан»

08.00, 17.20 7 ән 09.45 М/с "Звездные войны: война клонов" 10.15 Т/с «Осколки» 11.15, 22.30 Т/с «Тайталас» 11.55, 15.40, 17.15, 18.55 «EXPO life» 12.00 драма «Заң бойынша» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Такая работа» 14.00 Т/с «Центральная больница» 15.00 Т/с «Көрімдік»

10.00 М/ф «Жүйріктер сайысы» 10.25 М/ф "Тапқыр Вик" 10.50, 18.15 ҚЫЗЫҚ ЕКЕН 11.35, 21.25 Сұңқар 12.25 Т/с «Қалампыр» 13.00, 00.45 ЕХРО ақпарат 13.15 «Бірге таңдаймыз!»

14.10, 22.15 Т/с «Ертұғырыл» 15.00 «Әйел бақыты» 16.40, 19.00 Т/с «Ақ пен қара»

17.30 Кешкі ақпарат 17.50, 00.20 Келбет 20.00, 23.45 Басты ақпарат 20.30, 00.55 Айтуға оңай 23.10, 02.20 Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев

21 шілде

Жұма

06.00, 03.50 Әнұран 06.05 Концерт 07.00 «Таңшолпан»

15.15 Білу маңызды 16.30 драма «Тағдыр тартысы» 17.00 Важно знать 19.00, 02.55 Қорытынды жаңалықтар 19.35 Давайте говорить 20.20 Звгляд в будущее 23.45 Парасат майданы 00.20 Қылмыс пен жаза 01.20 Дара жол 02.40 Көңіл толқыны ХАБАР 07.02, 15.30 Біздің үй

10.00 М/ф «Жүйріктер сайысы» 10.25 М/ф "Тапқыр Вик" 10.50, 18.15 ҚЫЗЫҚ ЕКЕН 11.35, 22.00 Сұңқар 12.25 Т/с «Қалампыр» 13.00, 02.25 ЕХРО ақпарат 13.15 «Бірге таңдаймыз!»

14.10, 22.50 Т/с «Ертұғырыл» 15.00 «Әйел бақыты» 16.40, 19.00 Т/с «Ақ пен қара» 17.30 Кешкі ақпарат 17.50 "Рухани жаңғыру" 18.10 Күмбір де күмбір тербетіп 20.00, 00.45 Басты ақпарат

20.35 Сәлем, Қазақстан!

22 шілде

Сенбі

ЕУРАЗИЯ 06.00 Вероника Марс 06.30 Жұма уағызы 07.00, 18.00 Басты жаңалықтар 10.00, 20.00 Главные новости 10.55 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.05 «Той заказ» 11.45, 13.25, 23.15 «П@УТИНА+» 12.30 Пендеміз ғой 15.00 Х/ф "Кровь с молоком" 16.45 "Жди меня" 18.45 "Кешкі кездесу" 18.45 Поле чудес 21.55, 00.00 Хф «С любимыми не расстаются»

00.40 «Шерлок»

22.00 «Код да Винчи» Х/ф 00.30 Т/с «25 шақырым» 01.30 Қазақстан театры

06.00, 03.50 Әнұран 06.05 Концерт 07.10, 02.50 Көңіл толқыны 07.55 Айналайын 09.00 «Сенбілік таң» 09.40 Концерт 11.25 «АС БОЛСЫН» 12.00 «Тәй-тәй» шоу 12.35 М/ф «Вольт» 14.00 Әзі әлемі 14.45 Т/с «Ғашық жүрек» 18.20 «Жайдарман» 20.00, 02.20 МӘСЕЛЕ 20.35 Көңілашар 22.10 Фильм «Дәл соққы»

23 шілде

22.20 Өмір-дастан 00.40 «Транссібір экспресі»

06.00, 02.15 Әнұран 06.05 Концерт 08.00 Айналайын 09.05 АҚСАУЫТ 09.30 «Вольт» М/ф 11.15 ДАРА ЖОЛ 12.25 Сәлем, Қазақстан! 13.55 Х/ф «Мен жұлдызбын» 15.35 Т/с «Ғашық жүрек» 18.45 Көңіл толқыны 19.00 «АПТА» 19.35 «1-студия. Саяси ток-шоу» 20.25 Көңілді тапқырлар алаңы

19.00, 02.55 Қорытынды жаңалықтар 20.10 Арнайы хабар 20.40 Бюро расследований 21.00 Итоги дня 02.00 Драма «ауырмайтын жол ізде» 02.30 Драма «Өмір сабақтары»

08.00, 17.20 7 ән 09.45 М/с "Звездные войны: война клонов" 10.15 Т/с «Осколки» 11.15, 22.30 Т/с «Тайталас» 11.55, 15.40, 18.50 «EXPO life» 12.00 драма «Заң бойынша» 12.30 «Сиқырлы ас үй» 13.00 Т/с «Такая работа» 14.00 Т/с «Центральная больница» 15.00 Т/с «Көрімдік» 15.45 "Көңіл толқыны" 16.15 Т/с "Пәленшеевтер" 16.45 Bilim

ХАБАР 07.02 Қалжың қоржыны 08.30 Әсем әуен 09.00 Өзін-өзі тану 09.15 Продвопрос 09.30 «Әңгіменің ашығы». ТОК ШОУ 10.15 Спортивная игра «Я - чемпион» 10.40, 14.25, 16.15, 20.55 «EXPO life» 10.45 М/ф «Фархат» 11.15 М/с «Вспыш и чудо-машинки» 12.45 Хабарлайын 13.15 Қызық times 14.30 Т/с «Ақылдың кілті» 16.20 Концерт 18.00 Экспедиция – 25 18.25 Ду-думан 19.40 Бенефис-шоу 21.00 Ақпарат арнасы - «7 күн»

Жексенбі

ЕУРАЗИЯ 06.00 Вероника Марс 06.45, 18.00 Жаңалықтар 07.30 Доброе утро 10.00, 20.00 Главные новости 10.55 «БАСТЫ ПАТРУЛЬ» 11.05 «Той заказ» 11.45, 13.25, 22.30 «П@УТИНА+» 12.30 Пендеміз ғой 15.00 Х/ф «Ради любви я все смогу» 16.50 пусть говорят 18.45 "Кешкі кездесу" 20.45, 23.20 Т/с "Ненавижу и люблю" 01.45 Х/ф "Ключи от прошлого" 02.30 Т/с «Джодха және Акбар» 03.30 Жить здорово 04.15 Модный приговор

ХАБАР 07.02 Қалжың қоржыны 08.30 Әсем әуен 09.00 Самопознание 09.10 Ас арқау 09.30 Бенефис шоу 10.45 Тайны и судьбы великих казахов 11.40, 14.00, 17.25 «EXPO life» 11.45 М/ф «Фархат» 12.15 М/ф «Индюки: назад и будущее» 14.05 Т/с «Тянь-шань жер сілкінісі» 15.50 Ду-думан 17.00 «Мечты сбываются» 17.30 Д/ф «Смағұл Елубай – 70 жас» 18.00 Кино «Өкініш»

ЕУРАЗИЯ 06.00 Идеальный ремонт 06.45 Вероника Марс 08.25, 05.20, 14.15, 03.00 «П@УТИНА» 09.00 СМАК 09.40 Х/ф «Путь сердцу мужчины» 11.40 «Фабрика грез» с Ольгой Артамоновой 12.05, 04.35 112 неделя 12.30 Басты жаңалықтар 13.15, 03.15 ТАМАША CITY 13.15, 03.50 «Әйел сыры» 15.05 Х/ф «Мужчина с гарантией» 16.50 Х/ф «Хозяйка большого города»

21.00 «Кешкі кездесу» 22.15 Болей за наших!

19.45 Қызық times 21.00 Аналитическая программа - «7 күн» 22.00 Х/ф «Ржавчина и кость» 00.15 Т/с «25 шақырым» 01.45 қазақстан театры ЕУРАЗИЯ

06.00, 04.35 Идеальный ремонт

06.45 Вероника Марс 08.15, 21.00, 01.40 «П@утина» 08.50 воскресные беседы 09.05 «Цена любви» Х/ф 12.50, 03.50 «Әйел сыры» 13.45, 02.15 Отан деп соққан жүрегі 15.50 Т/с «Один день, одна ночь» 17.00 Детектив «Шаманка» 22.00 ТАМАША CITY 23.00 КВН

5 КАНАЛ 06.30, 14.00 Аймақ жаңалықтары 06.45 Ерлер ел ішінде 07.00, 13.00, 19.30, 21.35 Шарайна 07.30, 20.30 Вести - Россия 07.50, 14.25, 18.00, 22.30 Рекламный визит 08.00 Новости 08.25 Новости регионов 08.40 «Наши дети» 08.45 «Таңертеңгілік «5-арнада» 13.50, 21.00 P.S 14.15 Азия айнасы 14.35 Прямой эфир 15.40 Моя Караганда 16.00 Сау болайық 16.10 «Тайны следствия» 17.00 Менің шындығым 17.50 ТВ-2 экспедициясы 18.10 5-арнадағы әуен

19.50, 22.10 Бейнеклип 20.00 «Жиһанкез» 20.30 қорытынды жаңалықтар 21.15, 23.15 Уақыт.kz 21.30 «Көк тарландар» 23.35 Т/с «Ғашықтар»

Электрондық пошта: ortalyk.reklama@mail.ru 19.00, 21.15, 02.30 Деректі фильм 20.00, 22.00 Новости 22.40 Х/ф 00.00 Әуенді Қазақстан ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 07.00, 10.00, 13.00, 17.50, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20, 23.30 TV market 08.05, 14.00 Әсем әуен 08.40, 23.35 Т/с «Ғашықтар» 09.30, 20.00 Д/ф "Жиһанкез" 11.05 Т/с «Широка река» 12.00 Ойталқы 12.35 100 шагов 18.30 2050 19.00 В интересах людей 19.35 Қазақтың би әлемі 19.50, 22.10 Бейнеклип 20.30 қорытынды жаңалықтар 21.30 «Көк тарландар»

03.30 Жить здорово 04.15 Модный приговор

20.00, 22.00 Новости 22.40 Х/ф 00.30 Әуенді Қазақстан

5 КАНАЛ 06.30, 08.25, 14.05 Аймақ жаңалықтары 06.45, 17.00 Ерлер ел ішінде 07.00, 19.30, 21.35 Шарайна 07.30, 20.45 Вести - Россия 07.50, 14.25, 18.00, 22.30 Рекламный визит 08.00 Новости 08.40 «Наши дети» 08.45 Время творить 09.10 «Таңертеңгілік «5-арнада» 13.00, 19.30, 21.35 шарайна 13.50, 20.30 P.S 14.35 Прямой эфир 15.40, 19.00, 21.00, 02.30 Деректі фильм 16.10 «Тайны следствия» 17.15 Азия айнасы 17.25 Моя Караганда 18.10 5-арнадағы әуен

ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 07.00, 09.30, 10.00, 13.00, 17.50, 20.00, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20, 23.30 TV market 08.05, 13.35 Әсем әуен 08.40, 23.35 Т/с «Ғашықтар» 11.05 Т/с «Жиһанкез» 12.00 В интересах людей 12.35 2050 13.20, 19.35 ТV сабақ 18.30 Дін мен дәстүр 19.00 "Түбі бір түркілер" 19.40 Қазақтың би әлемі 19.50, 22.10 Бейнеклип 20.00 Басты рөлде 20.30 қорытынды жаңалықтар 21.30 «Көк тарландар»

5 КАНАЛ

06.30, 14.05 Аймақ жаңалықтары 06.45 Ерлер ел ішінде 07.00, 13.00, 19.30, 21.35 Шарайна 07.30, 20.30 Вести - Россия 07.50, 14.25, 18.00, 22.30 Рекламный визит 08.00 Новости 08.25 Новости регионов 08.40 «Наши дети» 08.45 «Таңертеңгілік «5-арнада» 13.50, 21.00 P.S 14.35 Моя Караганда 15.00 Доверяй, но проверяй! 15.40 Будем здоровы 16.10 «Тайны следствия» 17.00 Менің шындығым 17.50 ТВ-2 экспедициясы 18.10 5-арнадағы әуен

19.00 «Мәңгілік тіл»

02.30 Т/с «Джодха және Акбар» 03.30 Жить здорово 04.15 Модный приговор 5 КАНАЛ

21.15, 02.30 Деректі фильм 22.40 Драма "Облако-Рай" 00.05 Әуенді Қазақстан

ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 07.00, 10.00, 13.00, 17.50, 20.00, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20 TV market 08.05, 13.35 Әсем әуен 08.40, 23.35 Т/с «Ғашықтар» 09.30, 20.00 Т/с «Жиһанкез» 11.05 Т/с "Широка река" 12.00 "Шарайна" 12.25 Дін мен дәстүр 12.45, 19.50, 22.10 Бейнеклип 18.30 "ДАТ" 19.00 Расскажем и покажем 19.35 Қазақтың би әлемі 21.30 «Көк тарландар» 20.45 «Моя Караганда» 21.00, 02.30 Деректі фильм 22.30 «Все о государственных доходах 22.50 Специальный корреспондент 00.30 Әуенді Қазақстан ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ

06.30, 14.05 Аймақ жаңалықтары 06.45 Ерлер ел ішінде 07.00, 13.00, 19.30, 21.35 Шарайна 07.30 Вести - Россия 07.50, 14.25, 18.00, 22.30 Рекламный визит 08.00 Новости 08.25 Новости регионов 08.40 «Наши дети» 08.45 Время творить 09.05 «Таңертеңгілік «5-арнада» 13.50, 20.30 P.S 14.35 "Прямой эфир» 15.40, 17.30, 19.00 Азия айнасы 16.10 «Тайны следствия» 18.10 Ислам: сауалдар мен жауаптар 18.45 5-арнадағы ән-әуен

07.00, 10.00, 13.00, 17.50, 20.30, 22.30 Жаңалықтар 07.45, 10.45, 21.15, 23.15 Уақыт.kz 08.00, 11.00, 18.50, 22.20 TV market 08.05, 13.35 Әсем әуен 08.40, 23.35 Т/с «Ғашықтар» 09.30, 20.00 Т/с «Жиһанкез» 11.05 Т/с "Широка река" 12.00 Расскажем и покажем 12.35 ДАТ 18.40 Это наша с тобой биография 19.00 Арнадым саған... 21.30 Т/с «Көк тарландар» 22.10 Бейнеклип

01.30 «Библиотекари»

23.55 Әуенді Қазақстан

5 КАНАЛ

10.00 шарайна 10.50 P.S 11.05 «Моя Караганда» 11.20, 12.30, 19.00, 02.30 Деректі фильм 11.45 Нольден бастап 11.55 Ислам: сауалдар мен жауаптар 13.10, 18.00, 22.10 Рекламный визит 13.20, 15.00 Азия айнасы 14.00 Будем здоровы 14.15 Семейный альбом 16.00 «Городок» 16.30 Субботний вечер 18.10 «09-аймақ» 18.45 5-арнадағы ән-әуен 19.50 Апта репортажы 20.00 Регион 09 20.20, 22.20 Х/ф «Цвет спелой вишни»

5 КАНАЛ 10.00 Апта репортажы. Ауа райы болжамы. 10.25 Моя Караганда 10.40 «Жақсылардан ғибрат» 11.00 «Ерлер ел ішінде» 11.15, 13.30, 19.00, 02.30 Деректі фильм 11.35 Время творить 12.00 Утренняя почта 12.30, 17.30, 21.40 Рекламный Визит 12.40 Сто к одному 16.15Д/ф «Всемирный потоп, как предчувствие» 17.00 Мир православной духовности 17.40, 22.00 Прогноз погоды. 17.45 «Сайгез» 18.15 5-арнадағы ән-әуен 20.00 Х/ф «Родная кровиночка» 21.50 «Сау болайық» 22.00 «Наши дети» 22.05 Х/ф «Звезды светят всем»

ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 09.10 Әсем әуен 10.00, 13.00 Жаңалықтар-Новости 10.45, 13.45 Уақыт.kz 11.00, 12.55, 15.50, 17.50, 22.05 TV market 11.05 Арена 11.25 К/ф «Жарып шығамыз» 14.00 "Көршінің қызы" 17.30 "Музыка мектебі" 16.00 Т/с "Алиби" на двоих" 17.40 Бейнеклип 18.00 Сазды сәлем 19.00 Расскажем и покажем 19.35 "ДАТ" 20.00 Ойталқы 20.35 100 шагов 21.00 Ұлттық шоу 22.10 "Шоқан Уәлиханов" Кино. 23.55 Әуенді Қазақстан ҚАЗАҚСТАН-ҚАРАҒАНДЫ 09.00 Әсем әуен 10.00, 13.50, 15.55, 17.50, 22.25 TV market 10.05 «Абай» 10.35 М/ф «Роботкөлік Полли» 11.30 Сөнбес сәуле 12.00 "Шоқан Уәлиханов» Кино 13.40 М/ф 14.00 Концерт 16.00 Т/с «Алиби на двоих» 17.40 Бейнеклип 18.00 Сазды сәлем 19.00 АПТА 20.00 «В интересах людей» 20.35 2050 21.00 Ұлттық шоу 22.10 Әзіл әлемі

Нотариус – әрбір құқықтық жүйенің қажетті буыны. Келісім-шарттар мен құқықтарды ресімдеу сатысында оның қатысуы – әрбір мәміле тараптарын құқықтық қорғаумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 1997 жылы Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңы қабылданғаннан бері азаматтар мен заңды тұлғаларға нотариаттық қызмет көрсету желісі өсті. Себебі, еліміздегі нарықтық қатынастардың дамуы нотариаттың құқықтық мәртебесін көтеріп, жариялық-құқықтық рөлін арттырды. Қарапайым халық жылжитын және жылжымайтын мүліктер, көлік немесе тағы басқа өзіне тиесілі, жеке заттарын сату мен сатып алуда, өз иелігіндегі меншікті жақындарына немесе өзі қалаған бөгде адамға әлде мекеме, ұйымдарға аманат етіп қалдыруда, басқа да жағдайларда нотариустың қызметіне жүгінетіні анық. 1998 жылдың 31 желтоқсанында нотариустардың құқықтары мен заңды мүдделерін білдіру және қорғау үшін, кәсіби мамандарды біріктіріп ұйымдастыру орталығы – Қарағанды облысының нотариаттық палатасы құрылды. Оның алғашқы төрағасы Жанар Тоқтарова, осы қызметтің майталманы ретінде, бүгінгі күнге дейін өзінің іскерлігімен ұжымға үлгілі басшы. Қарағанды облыстық нотариаттық палата – нотариустар мен келушілерге мұқият және мейірімді қарым-қатынасы арқылы құзыреттік атмосфера жасай отырып, аталмыш қызметкерлер біріктіретін ұйымдастыру орталығы. Сонымен қатар, жеке нотариаттық мұрағаттық құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету міндетін жүзеге асыру барысында, 2004 жылдан бастап Қарағанды облысы нотариаттық палатасы жанындағы жеке нотариаттық мұрағат – Қарағанды облысының нотариаттық палатасының филиалы жұмыс істейді. Жеке нотариаттық мұрағаттың бірінші директоры – 10 жыл бойы жеке нотариаттық мұрағаттың құрылуы мен дамуына лайықты үлес қосқан А.Мұстафина. Ал, 2014 жылдан бастап бұл қызметті А.Ержанова атқаруда. Қазіргі таңда облыстық нотариаттық палата 341 нотариустан құралған. Палата ұжымы өздеріне заңмен жүктелген тікелей міндеттерімен бірге, мереке күндері Ұлы Отан соғысына қатысушыларға, Қарағанды қаласы Қазыбек би ауданы «Ардагерлер ұйымы» қоғамдық бірлестігіне, бұрынғы мемлекеттік нотариустарға, зейнеткерлерге, ҰОС жылдарындағы тыл еңбеккерлеріне қайырымдылық көмек көрсетіп, балалар үйлерінде тәрбиеленіп жатқан балаларға қайырымдылық акцияларын өткізуде. Сонымен қатар, ұжым түрлі іс-шараларды ұйымдастырумен қатар, республикалық, облыстық шараларға қатысып, жүлдеге ие болуда. Мысалы, 2013 жылы Қарағанды облысының нотариустары арасында «Үздік жыл нотариусы» атты номинацияда Сара Джукан жеңімпаз атанды. Жыл сайын Нотариат күнін мерекелеу қарсаңында республикалық нотариаттық палата спартакиада өткізеді. Осы шараларда облыстық палата өкілдері жеңімпаз атанып келеді. 2016 жылы Нотариат күнін мерекелеу қарсаңында нотариаттың қалыптасуына және дамуына қосқан үлесі үшін Қарағанды қаласының нотариустары Ж.Тоқтарова мен Г.Такирова Республикалық нотариаттық палатаның «Нотариат саласындағы адал еңбегі үшін» медалімен марапатталды. Сондай-ақ, Қазақстан Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай, жеке нотариус С.Рақымжанова мерейтойлық медальмен марапатталды. Әділет күнін мерекелеу қарсаңында жеке нотариус Л.Кәріпбек «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» ҚР Әділет министрлігінің медалімен марапатталды. Облыс нотариустары нотариаттық ісәрекеттер жасау бойынша өз деңгейінде түсініктемелер, кеңестер береді. Нотариаттық палата өкілдері ҚР Президенті Жолдауының негізгі ережелерін түсіндіру, «Әділет кеңес береді» акциясы аясында нотариалдық қызмет саласындағы мәселелер бойынша, «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының қоғамдық қабылдауында тегін заң көмегін көрсету аясында облыстың еңбек ұжымдарымен кездесулерге қатысады. Оның ішінде, жекеше нотариустар Сайлау Қарабеков пен Салтанат Бәкірованы атап айтуға болады. Олар ай сайын құқықты түсіндірушілік жұмысына, бұқаралық ақпарат құралдарында мақалалар жариялау арқылы белсене қатысады. Қанағат ТАТИЕВА, Қарағанды қаласының нотариусы.


Бейсенбі, 13 шілде, 2017 жыл

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы мен Қоры баспа және электрондық бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері арасында Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күніне арналған «Қазақстан Тәуелсіздігі және Елбасы» тақырыбы бойынша таңдаулы материалдарға жыл сайынғы ашық конкурс жариялайды. Конкурстың мақсаты – елдің тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктерін көрсету, Қазақстан мемлекеттілігінің негізі ретінде «Назарбаев моделін», Елбасының идеялары мен бастамаларын танымал ету. Конкурс төрт номинация бойынша өткізіледі: 1) «Үздік теледидар материалы»; 2) «Үздік радиоматериал»; 3) «Газеттер мен журналдардағы үздік мақала»; 4) «Ғаламтор-БАҚ-тағы үздік жарияланым». Номинациялардың әрқайсысы бойынша жеңімпаздарға 1 миллион теңге мөлшерінде ақшалай жүлде беріледі, ал екінші және үшінші орындар үшін тиісінше – 500 мың және 200 мың теңге беріледі. Одан басқа, барлық жүлдегерлерге дипломдар мен омырауға тағатын белгілер тапсырылады.

2015 жылы Мемлекет басшысы барлық мемлекеттік ұйымдарға қоғам алдында есеп беретін мемлекет қалыптастыру міндетін жүктеген болатын. Аталған міндетті жүзеге асыру үшін 2016 жылдың 7 сәуірінде мемлекеттік қызмет көрсетудің бірыңғай провайдері ретінде коммерциялық емес «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» АҚ құрылған болатын. Мемлекеттік корпорация мейлінше сұранысқа ие мемлекеттік қорғау, жер қатынастары және бір стандарт бойынша жылжымайтын мүлік үшін қызмет көрсету саласының жұмыстарын біріктірді және құрамында үш мемлекеттік кәсіпорынды және бір мекемені қамтыды: халыққа қызмет көрсету орталығы, жылжымайтын мүлік бойынша орталық, жер кадастрының ғылыми-өндірістік орталығы және зейнетақы төлеу бойынша мемлекеттік орталық. Мемлекеттік корпорацияның негізгі міндеті – жеке және заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру, оның жариялығын және қолжетімділігін қамтамасыз ету. 70-тен астам қызмет көрсетуге кез келген азамат Қазақстанда корпорация арқылы қол жеткізе алады. Барлығы 530 мемқызмет есепке алынып, оның 215-і өзіндік ақпараттық жүйе арқылы ұсынылады, 315 автоматтандырылған қызмет көрсету – «Сonnection point» – әркім өзіне қызмет көрсету секторы арқылы жүзеге асады. Қазіргі таңда жергілікті орындарда бірыңғай ережелер мен жұмыс қағидаттары бойынша әрекеттегі кеңселер жаңғыртылуда, қызмет көрсетудің мерзімін азайту мен азаматтарға қызмет көрсетудің сапасын арттыру үшін жедел ынтымақтастық жолға қойылуда. Сонымен қатар, Жылжымайтын мүліктің бірыңғай кадастрын құру бойынша қанатқақты жобаның енгізілгендігін атап өткен жөн. Бұл коммерциялық емес акционерлік қоғамды 2016-2020 жылдарға дамытудың стратегиясында қарастырылған. Өткен жылдың тамызында

Облыстағы медиация институтын дамыту мен насихаттау, облыс медиаторларының жұмысын көтермелеу және ынталандыру, патриоттық рухын көтеру мақсатында, Қарағанды облысы әкімі аппаратының «Қоғамдық келісім» КММ Қарағанды облысының медиаторлары арасында «Үздік медиатор» атағына байқау өткізеді. Аталған байқауға кәсіби және кәсіби емес медиаторларды қатысуға шақырамыз. І. Байқауды өткізудің ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ 1.1. «Үздік медиатор» байқауы

5

www.ortalyq.kz

Конкурсқа кәсіпқой журналистер жеке және ұжымдық негізде де қатыса алады. Конкурсқа 2017 жылғы 1 қаңтардан бастап 10 қазан мерзімі бойынша мемлекеттік және орыс тілдерінде ресми жарияланған (басылған, эфирге шығарылған, ғаламторда орналастырылған) бірегей материалдар қабылданады. Конкурстың қорытындысын құрамына белгілі журналистер, Қазақстанның көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерлері енген Конкурс комиссиясы шығарады. Жеңімпаздарды марапаттаудың салтанатты рәсімі Тәуелсіздік күні қарсаңында өткізіледі. Конкурсқа қатысуға өтінімдер 2017 жылғы 1 маусымнан бастап 10 қарашаға дейінгі мерзімде әкеліп беру тәртібімен немесе поштамен жөнелту арқылы мына мекен-жайда: Z05S5X1, Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Ә. Бөкейхан көшесі, 10, 213-каб., «Қазақстан тәуелсіздігі және Елбасы» конкурсына» деген белгісімен қабылданады (байланыс тел.: (7172) 69-30-57, 69-30-54, 69-30-56). Конкурсты өткізудің шарттары мен уақыты туралы барлық ақпаратпен www. presidentlibrary.kz, www.presidentfoundation.kz/ сайттары арқылы танысуға болады.

Астана қаласында «Жылжымайтын мүлік регистрі» мемлекеттік база аясында атқарылатын жалпыпрофильді жұмыстардың және мемлекеттік жер кадастрының автоматтандырылған ақпараттық жүйесін таныстыру жүзеге асты. Осының нәтижесінде нақты мүмкіндіктердің бірқатары анықталды. Бұл – алдағы уақытта қатардағы интернет-ресурстарды пайдаланушылардың ешбір кедергісіз біріктірілген (қосылған) электронды базадан және жер кадастрынан қажетті ақпаратын алу мүмкіндігі пайда болатынын көрсетеді. Өткен жылдың тамызының басында бұрынғы баршаға мәлім «Жер кадастрының ғылыми-өндірістік орталығы» және «Жылжымайтын мүлік бойынша орталық» департаменттері қызметтерін тоқтатты, қазіргі таңда аталған мекемелердің барлық құқықтары мен міндеттіліктері Жер кадастры және жылжымайтын түлікті техникалық тексеру департаментіне – Қарағанды облысы бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КАҚ филиалына ауысты. Жаңадан құрылған департамент жылжымайтын мүлік нысандарын техникалық тексеруге байланысты барлық жұмыс және қызмет көрсету, мемлекеттік жер кадастрын жүргізу, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Жер кодексінің 153 бабына сәйкес оны технологиялық жүргізу жұмыстарын атқарады. Мемлекеттік жер кадастрын жүргізудегі департамент қызметінің мақсаты – мемлекеттік органдарға, жеке және заңды тұлғаларға ҚР табиғи және шаруашылық жерінің ережелері, орналасуы, мақсатты пайдаланылуы, жер учаскелерінің өлшемі және шекаралары, олардың сапалық сипаттамалары, жер пайдаланудың есептілігі және жер учаскелерінің кадастрлық құны, жер учаскелеріне субъектілердің құқықтары, суарылатын учаскелердің мелиоративтік жағдайы туралы, олардың табиғи және ирригациялық-шаруашылық шарттары

(Бұдан әрі - Байқау) Қарағанды облысының кәсіби және кәсіби емес медиаторларының нәтижелерге қол жеткізген даулар мен жанжалдардың мынадай түрлері бойынша көтермелеуге бағытталған: • қылмыстық даулар ; • неке-отбасылық даулар; • тұрғын үй даулары; • шарттық міндеттемелер саласындағы даулар; • залалды өтеу туралы даулар.

15 шілде күні «Шахтер» стадионында футболдан Қазақстан чемпионатының 20 тур аясында өтетін «Шахтер» (Қарағанды) мен «Оқжетпес» (Көкшетау) командаларының арасындағы ойынды тамашалауға шақырамыз. Басталуы сағат 18.00де. Сүйікті командамызға қолдау көрсетейік!

Біздің жарнама телефонымыз

43-21-55

бойынша, оларды пайдаланудың есептілігі туралы жер кадастрының мәліметтерін қалыптастыру және ұсыну болып табылады. Біздің аймағымыздың ерекшелігі туралы қысқаша айтып өту қажет. Сонымен қатар, оны анықтама түрінде ұсынған жөн. Қарағанды облысы ауқымды ауданды иеленеді - 42,8 млн.гектар немесе 427982 шаршы шақырым (еліміздің жалпы аумағынының 15,7 пайызы), Қазақстанның ірі аймағының бірі болып табылады. Облыстың әкімшілік-аумақтық құрылымы 18 бірлікте ұсынылған: 9 аудан және облыстық маңыздағы 9 қала. Бүгінгі таңда аймақта 449 елді мекен есепте. Облыстық орталықтан әкімшілік аумақтардың қашықтығы 250 шақырымнан 700 шақырымға дейін. Сонымен қатар, аймақта республикалық маңыздағы ерекше қорғалатын 12 табиғи аймақ бар. Олардың арасында ең ірісі – Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ, ауданы 90 мың га, Қарқаралы ауданының жерінде және «Бұйратау» МҰТҚ, ауданы 28,1 мың га, Осакаров ауданында орналасқан. Облыс бойынша 300 мың жер пайдаланушылар есепке алынған, 7 мың аграрлық сектор субъектісі жер өңдеумен шұғылданады, соның ішінде, 6800 шаруа қожалығы, 223 ауыл шаруашылығының заңды тұлғасы бар. 122 жер қойнауын пайдаланушылар 46,5 мың га ауданда өз қызметтерін жүзеге асыруда. Олардың қатарында, «АрселорМиттал Теміртау», «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС, «Қазхром» ТҰК» АҚ және тағы басқалары бар. Біздің департамент Қарағанды қаласының және Қарағанды облысының шаруашылық субъектілерімен жер учаскелерін рәсімдеуде, сондай-ақ, жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу мақсатында мемлекеттік техникалық саласында жемісті ынтымақтастық құруға дайын. Біздің тарапымыздан жұмыстарды жоғары сапада атқару және қызмет көрсетуге төлем бойынша мәселелерді қарастыруға кепілдік беріледі.

«Экономика», «Менеджмент», «Есеп пен аудит», «Қаржы», «Мемлекеттік және жергілікті басқару», «Маркетинг», «Бағалау», «Логистика», «Еңбекті ұйымдастыру және нормалау», «Мемлекеттік аудит» (география+математика), «Әлемдік экономика», «Туризм», «Мейрамхана ісі және қонақ үй бизнесі» (география+шет тілі), «Құқық және экономика негіздері» (география+тарих), Грантқа түсушілер үшін - ҚарМУ коды 031; тел: 8(7212)77-03-85, www.ksu.kz №001.

После смерти Абенова Балапана Зипатоллаевича, умершего 27 декабря 2016 года, открыто наследственное дело. Всем заинтересованным лицам обращаться к нотариусу Елеусизовой З.Н. по адресу: г. Караганда, ул. Комиссарова, д. 28.

Жыл басынан бері Қарағандының жер кадастры және жылжымайтын мүлікті техникалық тексеру департаменті бойынша жобалық-іздестіру және жер-кадастрлық жұмыстарының, сонымен бірге, жылжымайтын мүлік нысандарын техникалық тексерудің ауқымды жұмысы атқарылды. Биылғы жылдың 6 айында жер-кадастрлық жұмыстардың көлемі өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 47 пайызға артық және болжамнан 176 пайызды құрады. Осы кезең аралығында филиал арқылы 23131 мемлекеттік қызмет көрсетілді. Барлық қызмет көрсетулер облыстың аумақтық ХҚО арқылы жүзеге асты. Коммерциялық емес «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» акционерлік қоғамы және оның аймақтық филиалдары арқылы корпорация департаменттері қызметтерінің мемлекеттік қызмет көрсетуде жаңа сапалық көрсеткішке көтерілуі үшін барлық ұтымды шаралар қолданылуда екенін атап өткен жөн. Дер кезінде және алдағы уақытта тиісті орындалысын күткен шаралар мол, сондықтан департамент ұжымы дайындалған бағдарламалардың табысты жүзеге асуына және діттеген мақсаттарға жетуде білек сыбана еңбек етуді міндет деп біледі.

ІІ. БАЙҚАУДЫҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ 2.1. Байқаудың мақсаты медиация саласында кәсіби қызметтер ұсынған кәсіби және кәсіби емес медиаторларды анықтау және көтермелеу болып табылады. ІІІ. ӨТКІЗІЛЕТІН ОРНЫ МЕН МЕРЗІМІ 3.1. Байқауды өткізу орны: 3.1.1. Байқаудың іріктеуі Қарағанды облысы бойынша өткізіледі. 3.2. Байқаудың өткізілетін мерзімі:

Р.S. Облыстың өңірлерінде тапсырыс берушіге сапасыз қызмет көрсетудің барлық фактілері туралы немесе біздің қызметкерлеріміздің қатарынан сыбайлас жемқорлық анықталса, Қарағанды қаласындағы орталық кеңсеге 47-56-87 (Код 7212) телефоны бойынша хабарлауға болады. Кегенхан АТАМҚҰЛОВ, Қарағанды облысы бойынша жер кадастры және жылжымайтын мүлікті техникалық тексеру департаментінің директоры.

3.2.1. Бірінші кезең – әдістемені әзірлеу және бекіту, сондай-ақ, байқаудың іріктеуін өткізу, үміткерлер тізімін қалыптастыру: 2017 жылғы 13 шілдеден 2017 жылғы 24 шілдеге (қоса санағанда) дейін. 3.2.2. Екінші кезең – Байқау комиссиясының отырысын өткізу және Байқау лауреаттарын анықтау: 2017 жылғы 25 шілдеден 2017 жылғы 27 шілдеге (қоса санағанда) дейін. 3.2.3. Үшінші кезең – байқау лауреаттарын жариялау салтанатты рәсімі:

Әке – әр бала үшін дара тұлға, асқар тау. Алладан кейінгі анаңмен орын тірестірер құдіреттің иесі де – әке! Сондықтан, ол жайлы тебіренісің телегей теңізбен шектесіп жатса, оның ешқандай айыбы жоқ. Себебі, сенің тағдырыңа өзіңнен гөрі әкең көбірек алаңдайтыны сөзсіз. Менің әкем Қайырбек СЫМАҚАНҰЛЫ да – өмірде үлгі болар ізі бар, өмірі мен еңбек жолы ұрпағына өнеге, бүгінде еңбегінің жемісін көріп отырған зейнеткер. Әкем – жуасы мен жусаны бұрқыраған қарапайым қазақ ауылының бел баласы. Оның көзін ашып, алғашқы көрген қызығы, түсінік-танымы, тіршілігі туған өлкесі – Ақөлкенің таңғажайып табиғатымен біте қайнасқан. Әкемнің әкесі Сымақан атам да – осы Ақөлкеде көп жыл бойы мал баққан адам. Атам өмірдің бейнетін де, зейнетін де бастан кешті. Өмірінің соңғы сәтіне дейін қажымай-талмай еңбек етіп, Отан дәулетін арттыруға орасан үлесін қосқан еді. Көзінің тірісінде балаларын еңбекке баулыды. Балалары да қаршадай күнінен әкенің өнегелі істерін жадына сақтап, еңбек дегеннің құдіретті күшін, оның адамға сыйлар қуанышын сезіне білді. 1965 жылы атам кенеттен қатты науқастанады да, төсек тартып жатып қалады. Бұл кезде бір отар қойға екі баласы Қайырбек пен Шыныбек ие болады. Менің әкем бұл кезге дейін жүргізуші болып жұмыс істеген. Атам меңдеп кірген аурудың енді шыға қоймайтынын сезгеннен кейін, үлкен ұлы Қайырбекті шақырып алып, өзінің кәсібін әрі қарай

2017 жылғы 02 тамыз. ІV. БАЙҚАУДЫҢ ҚҰРЫЛТАЙШЫСЫ МЕН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫСЫ 4.1. Байқаудың құрылтайшысы: Қарағанды облысы әкімі аппаратының «Қоғамдық келісім» КММ. 4.2. Байқаудың ұйымдастырушысы: «ЕVЕ» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. V. БАЙҚАУ ҮМІТКЕРЛЕРІНЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР 5.1. «Үздік медиатор» байқауы ірік-

Жаратушы иеміздің жазуына кім қарсы тұра алған?! Қарқаралы ауданы, Томар ауылының тұрғыны болған алтын құрсақты анамыз Күлғайша Төлеубекқызының мәңгілік сапарға аттанғанына бір жылдың жүзі болды. Сағынамыз, жабығамыз. Орны әлі де ойсырап тұр. Көзінің тірісінде көпке қадірлі болған жанның соңында өшпес ізі қалды. Ұлы Отан соғысының ардагері болған марқұм әкеміз екеуі жарасымды ғұмыр кешті. Отын өшірмейтін ұл-қыз тәрбиеледі. Жан едің жаратылған пейілің кең, Баурайтын барша жанды мейіріммен. Бағышталған дұғаның нұрыменен Жарық болсын жер-бесік тербетілген. Бір жыл өтті өзің жоқсың арамызда, Бәрібір мәңгіліксің санамызда. Алланың жазуына көнбес жан жоқ, Елеспен көңілдегі қаламыз да. Анамыздың өсиеті, ақылы бізді алысқа жетелей береді. Жарқын бейнесі жадымызда мәңгі сақталады. Жатқан жерің – жарық, топырағың мамық болсын, Жан-Ана! Р.S.Аяулы да, ардақты Жолдасбайкеліні Күлғайша Төлеубекқызы анамызды еске ала отырып, ағайынтуыс, құда-жекжат, көрші-қолаңды 19 шілде, сағат 13:00-де Қарқаралы ауданы, Томар ауылында берілетін асқа шақырамыз. Еске алушылар: балалары, немерелері, шөберелері.

жалғастыруын сеніп тапсырады. Сөйтіп, 1965 жылы Шопан атаның таяғын қолына ұстап, әкесінің ұлағатты ісін одан әрі жалғастыруға бел байлайды. Осы жылдан бастап әкесінің ақ таяғын қолына ұстаған әкем қой шаруашылығын өркендетуге 30 жылдан аса ат салысты. Талай жылдар бойы жүзден озған жүйріктер қатарынан көрініп, ел дәулетін еселеуге өз үлесін қосты. Орта есеппен әр жүз саулықтың соңына 100ден, кей жылдары жүзден артық төл ерткен кездері де болды. Мал басын аман сақтап, әр қойдан 2-2,5 келіден жүн қырқып, етке тапсыратын еркек қозылардың енесінен бөлінгендегі орташа салмағын 35-40 келіге дейін жеткізді. Бірде анамның қаймақ қатқан қою күрең шайын ішіп, күні бойғы қарбалас қимылдан дамыл алып, жайланған шақта, әкемнің бір мезет өзінің шопан таяғын қолына ұстаған кезін ойға алғанда: «Мен еңбекке ерте араластым. Ал, шопан таяғын қолыма алған кезде 28 жаста екенмін. Еңбекке араласқаннан бастап көңіліме түйгенім – ер жігітке қай жерде болмасын керегі – тұрақтылық пен қандай да болмасын кездескен қиыншылықтарды қажырмен жеңе білуі. Шопан болу маған оңай соққан жоқ. Үйреніп, жаттықпаған адамның алдында сан қилы қиындықтар, шешуін таппаған мәселелер тұрады. Соның бәрін бағдарлап, ақылға салып, сабырмен шешіп, ерінбей еңбек ете білу керек. Өз басым шопандық еңбегімде қатардан қалып көрген емеспін. Шынын айтқанда, еңбегім совхоз әкімшілігі, аудандық жоғары орындар арқылы бағаланып отырды. Сан мәрте сыйлық, алғыс алдым, сан рет жарыс озаты атандым. Еңбегімді елеген үкіметтің марапаттары да соның жарқын дәлелі. Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының грамотасымен, «Еңбек ардагері» медалімен марапатталдым. Әрине, бұл жетістіктің бәрінде де қолдаушым әрі көмекшім бола білген шешелеріңнің еңбегі ерекше», – деп айтқаны есімде. Міне, әкем – сый-құрметті де, беделді де еңбектен тапқан жан. Әкемнің қолы босап, сәл тыным алар кез болса, қой шарбақты шегелеп, қора-қопсының кем-кетігін түзеп, ер-тұрман мен шідер-

теуінің нәтижелері негізінде байқау комиссиясының мүшелері тарапынан іріктелген Қарағанды облысы аумағында медиативтік қызметті жүзеге асырып жүрген кәсіби және кәсіби емес медиаторлар болып табылатын Қазақстан Республикасының азаматтары Байқаудың үміткерлері бола алады. 5.2. Үміткерлерді бағалауға қойылатын талаптар: - медиативтік маңыздылығы: 2011 жылдан бастап 2017 жыл аралығында өткізген ең үлкен медиациялық келісімдер саны. - аудиторияны қамту (қоғамдас-

№279.

тұсауларды ретке келтіріп отыратын тынымсыз кездері әлі күнге дейін көз алдымда. Күні бүгінге дейін 80 жасқа келсе де, сол дағдысынан айныған емес. Әкем – айтқан сөзінде тұратын, шындықты, адалдықты жақсы көретін еңсесі биік адам. Қандай жағдайда да адами қасиетті жоғары ұстайды. Әкемнің бойындағы тағы бір ерекше қасиеті – адам баласына жасаған жақсылығын ешқашан міндетсінбейтіні. Қашан да туған-туыстарының, жақын-жуығының жағдайларын ойлап, көмек қолын созудан танған емес. Біздің отбасымызда әкемнің ағайын-туғандарының балаларын қосқанда, жаз бойғы демалыста жиырма-отыз шақты бала тату-тәтті өмір сүрдік. Тіпті, әрқайсысымызды азан шақырып қойған атымызбен атамай, еркелететін. Әсіресе, жазда бүлдірген теруге, қарақат жинауға, түйетабан мен биемшектің қалың жеріне алып баратын. Анамыз түйетабан мен биемшекті сүтке пісіріп беретін. Ал, кешкісін әкеміз төреші болып, қас қарайғанға дейін футбол ойнататын, күрес ұйымдастыратын, жаяу жарыс өткізетін. 1998 жылы дүниеден озған анамның жылын бергеннен кейін де әкеміздің адал сезімінің тұрақтылығы да шығар, орнына басқа жар алудан бас тартты. Біздің отбасының сүйіктісі ісінің бірі – кітап оқу. Бұл да – әкемнің өнегесі. Әкем көркем әдебиетті көп оқитын. Оқыған шығармаларын, өзінің көргені мен естігені жайындағы әңгімелерін шебер айтады әрі әзілдеп, қалжыңдап отыратын әдеті тағы бар. Ата-анам 4 ұл мен 5 қыз тәрбиелеп өсірді, әрқайсысымызды өз қатарымыздан қалыс қалдырмады. Түзу жолмен жүруімізге бағыт-бағдар беріп, тіршілік тауқыметіне мойымай, адалдыққа, адамгершілікке тәрбиеледі. Әке қабағымен, әділдігімен, ана сабырлылығымен, мейірімімен өсірген ұл-қыздан иман үзілмейтініне менің бүгінде анық көзім жетті. Әкем – бетке ұстар беделім, алға ұстар айбыным! Майра ҚАЙЫРБЕКҚЫЗЫ, Қасым ауылының тумасы. ҚАРҚАРАЛЫ ауданы.

тық): әлеуметтік желілердегі қоғамдастықтың қатысушылары немесе оқиғалар саны, сондай-ақ, қоғамдастыққа жазылушылар саны. - жариялылық: оқиғалар бойынша БАҚ-да жарияланған мақалалар мен хабарламалар саны. Қатысуға өтінімдер мен материалдар (портфолио, БАҚ-тағы жарияланымдар, фотосурет және т.б.) 2017 жылғы 24 шілдеге дейін Қарағанды қ. Шахтерлер даңғылы, 64, «Достық үйі», 105-кабинетте қабылданады. Конкурсқа қатысты мәселелер бойынша 8(7212)25-55-53 телефонына хабарласуға болады.


6

Бейсенбі, 13 шілде, 2017 жыл

www.ortalyq.kz

Ахат ҚҰРМАНСЕЙІТОВ, «Орталық Қазақстан» «О, Ұлытау! Қазақтың бас тауысың, Елдігім, ерлігімнің бастауысың. Ұлы, – депті Алты Алаш ұран салып, Өзге таулар өзіңнен аспауы үшін». Сайлаухан НӘКЕНОВ.

Бірде Қаздауысты Қазыбек өзіне қараған елді жаудың тіке шабуылынан тысқары қоныстандыру үшін Сарыарқаның жерін шолып қайтуға шығады. Мұны естіген қалмақ қонтайшысы әйгілі бидің еліне қалың қол жіберіп, малмен қоса, жүзге тарта ер жігітті тұтқынға алған екен. Оның ішінде, Қазыбектің ұлы Қазымбет те бар. Сонда би қалмақ ханына былай депті: – Жұмыр басты, екі аяқты адамымның өзін қайыр, төрт аяқты айдынды бозымның көзін қайыр. Ерім үшін құн алмай өлісемін, бозымның көзі жоқ болса екі есе құн аламын, – дегенде, қонтайшы: – Қазыбек би, ерің үшін құн алмай өлісемін дегеніңді жөн делік. Ал, бозыңның төлеуін екі есе қып аламын дегеніңе жол болсын! – депті. Сонда Қазыбек: – Бозымның төлеуі екі есе болатын себебі: белеңнен шыға келген қалың топтың ішінде оның жарық еткен айбыны Қоңтажыдай ханды да сескендіреді. Төлеуі толық болса – ендігәрі есте жүреді, – дейді. Сонымен, Қазыбек бұл жолы да шапқыншылыққа түскен балалармен қоса, малдың көзі барының көзін, көзі жоғының толық төлеуін алып қайтады. Осы бітімнен қайтып келе сала Қазыбек елін Сарыарқаға көшіріп, бұл жерді ата мекендік қоныс еткен. Бірақ, әлі де ол қоңысқа көшіп болмаған елдің соңғы бөлігін қалмақ ханы тағы шаптырып алыпты. Артынша Қазыбекке шабылған елден хабаршы келеді. Сонымен Қазыбек тағы да қалмаққа тартады. Би бұл жолы Қоңтажының алдына серт қойып, мұндай шапқыншылық ендігәрі қайталамайтындай етуге немесе бір жола бітіспеске кетуге беттеп аттанады. Қоңтажының ордасына таяп келгенде, өткелде тұрған бір жастау қыз Қазыбектің қайда бара жатқанын сұрапты. Қазыбек қызға Қоңтажы ханға елшілікпен бара жатқанын айтыпты. Қыз оған: – Елші болсаң, қазақтың Қазыбегі боларсың, есебің бітсе мені де еске аларсың, – депті. Қазыбек Қоңтажының ордасына түсіп: – О хан, сен ел шабуды қоймадың, мен елшілікке келуден танбадым, – дейді. Қоңтажы бұған: – Қазыбек би, дұрыс айтасың, сенің қаршадай 14 жасар күніңде айтқан сөздеріңді естіп: «Шіркін-ай, мынадан бір тұқым алар ма еді» деп ойладым. Содан барып Қазымбеттей ұлыңды алдырдым. Бірақ, сен келіп «ерімнің өзі қайтпай тұрып, бітім етпеймін» дедің. Не, бізге тіліңді кесіп тастап кетпедің. Содан кейін менен іргеңді аулақ салып әрі көштің. Сені қайта бір келтіру үшін мен артта қалған еліңді шаптырып алдым. Ендігі сөздің турасы сенімен достасуға құмармын. «Даудың артын қыз бітейді, судың артын шым бітейді, судың артын шындық бітейді» деуші еді. – Саған беретін қызым жоқ, қыз берсең алайын, – дейді Қаздауысты Қазыбек. Сонда хан Қазыбектен «ұлың нешеу еді?» деп сұрайды. Қазыбек «бір жарым ұлым бар» деп жауап береді. Қалмақ билеушісі бұған таң қалып: – Бір жарымы қалай? Сенде бес ұл бар деп еститін едім, – дейді. – Менің елге ие болатын ұлым біреу-ақ, аты Бекболат, соны бүтінге есептедім. Ал, мал мен қатынға ғана ие болатын үшеуін есепке алып жүргенім жоқ, – деп Қоңтажыға қарапты. Қоңтажы өз қызын беріп, оны Бекболатқа қосуды өтініпті. Әзірлеген Қуаныш АМАНҚҰЛОВ.

Бағдарламаға сәйкес әдемі рәсімдер бірінен соң бірі өткеріліп жатты. Солардың бірі – ортаға сабамен жеткізілген қымыздан ауылдағы жасы ең үлкен ананың бірінші болып ауыз тиюі. Бұл құрметке ақжаулықты ана Алпыс Қазиева ие болды. Одан әрі сабадағы қымыз тостағандарға құйылып, жалпы жұртшылыққа таратылды. Жергілікті жұртшылық пен сырт аймақтардан келген қонақтарға, этнофестивальдің мәртебелі меймандарына жағалай тігілген киіз үйлерде, сондай-ақ, ашық аспан астында жайылған дала дастарқанында «Қымызмұрындық асы» берілді. Сөзі уәлі, аузы дуалы қариялар дәм қайырып, бата берді. Дөңгеленген үстел басындағы бәтуалы сұхбаттан соң көнеден жеткен көшелі

Құрылтайшысы: облыс әкімдігі МЕНШІК ИЕСІ: «Облыстық «Орталық Қа­зақстан» газетінің ре­дакциясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Облыстық «Орталық Қазақстан» газеті редакциясы» ЖШС Директоры – Бас редактор Мағауия Сланбекұлы СЕМБАЕВ

«Биенің сүті – сары бал, Қымыздан асқан дәм бар ма?.. Желіде құлын жусаса, Кермеде тұлпар бусанса, Сәні келер ұйқының. Жылқы қолдан тайған соң, Қызығы кетер күлкінің...»

Бас редактордың орынбасары Ерсін Кәрібайұлы МҰСАБЕК Жауапты хатшы Қуаныш Сағынтайұлы АМАНҚҰЛОВ

Халық өлеңі. Ұлытау ауданындағы Сарлық ауылына қарасты Кененбай тоғанының жағалауында «ЭКСПО – 2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесіне орайластырылып, Ұлы Дала дәстүрлерін дәріптеу мақсатында өткізілген «Ұлытау қымызы» этнофестивалі, шынтуайтында, жалпыхалықтық мерекеге айналды. Болмысы тым бөлек, бітімі айрықша дара іс-шараны аудан әкімдігінің қапысыз қолдауы негізінде «Ұлытау» ұлттық тарихи-мәдени және табиғи қорық-мұражайы ұйымдастырды. Жазира жайлау төсіндегі дүбірі мол думанға ЮНЕСКО өкілдері, Астана, Қарағандыдан құзырлы мемлекеттік органдардың жауапты қызметкерлері, Елорда мен Алматыдан танымал туристік агенттіктердің басшылары, қолөнер шеберлері, сондай-ақ, Ресей мен Балтық жағалауы елдерінен келген туристер қатысты. Құба жон, құла түзде өткеніне қарамастан, қалың елдің қызығушылығын тудырып, қатысушылардың қатары қара нөпір болған этнофестивальдің бес жылдық шежіре-тарихы бар екендігін айта кеткен жөн. «Ұлытау қымызы» – бұған дейін де ұйымдастырылып келген «Терісаққан көктемі» этномәдени фестивалінің мазмұны кең сипатты тұрғыда байытыла түскен екінші кезеңі, яғни, бастапқы іс-шаралардың заңды жалғасы. Оның аясындағы «Бие байлау», «Айғыр қосу», «Қымызмұрындық» секілді рәсімдер 2015 жылы Қазақстанның материалдық емес мәдени мұрасының ұлттық тізіміне енгізілген. Ал, биылғы жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасы тарапынан ЮНЕСКО-ға оларды адамзаттың мәдени мұраларының репрезентативті тізіміне қосу мақсатында дәйектелген негіздемесі бар ұсыныс берілген болатын. Этнофестиваль шымылдығы Ұлт руханиятының шынайы жанашыры һәм қолдаушысы, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, Ұлытау ауданының әкімі Әнуар Омардың құттықтау лебізімен түрілді. Ұлы Дала Елінің ұлағатты ұстанымдарын ұрпақтан ұрпаққа мінсіз жеткізу жөніндегі Елбасы тапсырмаларымен мейлінше үндес «Ұлытау қымызы» этнофестивалінің жалпы қоғамның рухани даму үдерістеріне қосар үлесі туралы тағылымды сөз өрбіткен аудан басшысы тұтас елге толайым табыс тіледі. Өз кезегінде ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері бойынша Ұлттық комиссия жанындағы материалдық емес мәдениетті қорғау комиссиясының мүшесі Бақыт Оразымбетова Ұлт бесігіндегі оралымды істердің жалпыға өнеге-үлгі болары хақында ой толғады. Парасатты пайымдар ағынын тарих ғылымдарының докторы, профессор, этнолог, «Қымыз фестивалі» жобасының ғылыми жетекшісі Ахмет Тоқтабай аса ұтымды жалғастырды. Содан кейін жұртшылық желі басына бие байлау рәсімін тамашалады. Ұлттық киімдегі қыз-жігіттердің іс-қимылдарына бағдарлама жүргізушілерінің екі тілде сипаттама беріп тұруы мен орынды ойнатылған күй күмбірі оның тартымдылығын мейлінше арттыра түсті. Сипаттамалық сөз саптаулары сауын биелерді үйірден бөлу, желілердің қазығының қағылуы, олардың әзірлену тәсілдері, алғашқы қазықты ауылдың қадірменді қариясының жерге сіңіруі, қазықты қағатын тоқпақтар мен құлын ноқтасының өзіне тән ерекшеліктері, желінің басына, айғырдың жалына, биенің сауырына сары май жағу ырымдары және тағы басқаларына қатысты өрбіді. Сол арқылы, сөздің шынайы мағынасында, шеберлік сыныптары өткізілді. Іле-шала ел-жұрт «Биебау шайынан» жаппай ауыз тиді. Содан кейінгі кезек «Қымыз ашыту», «Қымызды аластау» рәсімдеріне тиген. Ал, «Қымызмұрындық» мейрамы басталар тұста дауылпаздар соғылып, «Туға қымыз бүрку» рәсімі атқарылды. Елдің күші мен даңқын арттыра беру ырымы саналатын рәсімді ауыл ақсақалы Құрманәлі Әбілғазин жүзеге асырды. Тостағаннан ұртталған қымыз туға үш рет бүркіліп, самалмен толқындана тербелген Ұлттың басты рәмізі көкке бойлай бастағанда «Көк тудың желбірегені» әні шырқалды. Көңіл толқытар әсерлі әуенді қалың қауым қосыла орындады.

Телефондар: Директор – Бас редактордың қабылдау бөл­месі: 43-57-78. Бас редак­тордың орынбасары: 43-38-53. Жауапты хатшы: 43-38-33.

дәстүр бойынша ұлттық ойындар бәсекелері басталып кеткен еді. Бұлшық еттері бұлт-бұлт ойнаған жігіттер жылқыны жығу тәсілдерін көрсетсе, бозбалалар асауды үйрету машықтарын паш еткен. Садақ атып, жамбыға дөп тигізу сайысында бақ сынағандар қатары да аз болмады. Найза лақтыру сыны осалдардың қолынан келмейтіні де айғақталды. Елді күлкіге кенелткен, қызығы мол сайыстың бірі «Қатынкүрес» болды. «Бәс қымыз» аталатын қымыз ішушілер жарысында, әрине, қатысуға ықыластылар қатары мол болғанымен, талап үдесінен шығушылар санатында аз ғана азамат бой көрсетті. «Мешкейлер жарысы» мейлінше тартымдылығымен есте қалды. Оның қорытындысында бір астау етті асқазанына еш қиналмай аттандырып, соңынан үш литр сорпа мен бес литр қымызды сіміре салған Жасұлан есімді азамат жеңімпаз болып танылды. Ұлттық ойындар бәсекесінде жеңімпаз атанып, жүлделі орындарға қол жеткізгендердің барлығына лайықты тарту-таралғы берілді. Сонымен қатар, этнофестивальде ха­ лықтың назарына көрме жәдігерлері – көш­ пайдаланған ыдыс-аяқтардың пелілер түр­лері ұсынылып, ұлттық қолөнердің қыр-сырын меңгерген майталмандардың шеберлік сыныптары өткізілді. Бағдарламаның өте ұтымды түзілуі жалпы жұрттың ұлттық сусынға қатысты «уыз қымыз», «саумал», «бал қымыз», «сары қымыз», «түнемелі қымыз», «құнан қымыз», «дөнен қымыз», «бесті қымыз», «асау қымыз», «қасқыр қымыз», «қорабалы қымыз» секілді атауларына құлақ үйретіп, белгілі бір деңгейде олардың әзірлену әдістерін меңгеруіне негіз қалады. Салт-дәстүрлердің мәні мен маңызына терең бойлап, жандары жадыраған қалың ел «Ұлытау» ансамблі мен ауыл көркем­ өнерпаздарының концертін де қызыға тамашалады.

Инна РЕЙ, «Саят» туристік операторының директоры, Қазақстанның туристік операторлары қауымдастығының президенті: – Шынымды айтсам, Ұлытауға бағыт алғанда дәл осындай керемет тартымды әрі мағыналы іс-шараның бел ортасында болып, сан қызықты тамашалау мүмкіндігі туады деп ойламаған едім. Бәрі тамаша! Өткен ғасырларға көшіп барғандай күй кештік. Көшпелі халық мәдениетінің ғажаптығына күмәнсіз көз жеткіздік. Мен әр елде сан түрлі биік деңгейлі іс-шаралардың ортасында болып жүрмін. Алайда, бүгінгідей әсерге ешқашан бөленбегенім анық. Жомарт пейілді қазақтардың жөн-жосығы бөлек салт-дәстүрлерімен терең танысқаным үшін өзімді бақытты сезінемін. Осынау кең дала төсінде ұйымдастырылатын осындай мерекелердің қай-қайсы болса да ұлттық нақышымен, ерекше талғампаздығымен тамсандыратынына көзім жетті. Шексіз ризамын. Ислам СЕКЕРБЕКОВ, «Air Astana» авиакомпаниясының Қазақстан және Орталық Азиядағы сатулар жөніндегі директоры: – Ұлт ұясы атанған өңірдегі бүгінгі мерекелік думанның куәгері болып, көңілім көркейіп тұр. Мына іс-шара Қазақ деген ғажап ұлттың баласы болғаның үшін көңіліңе мақтаныш сезімін ұялатар мейрам ғой. Ұлытаудың атағы мен даңқына бұрыннан-ақ қанықпын. Бірақ, осы жерде ата-бабаларымыздың аяулы салт-дәстүрлері осыншалықты деңгейде сақталып қалғанын білмеуші едім... Біздің ұлттың танымында жылқы – қасиетті жануар. Жылқы мен жылқының бал қымызын әспеттеп, насихаттау – өте

Жауапты хатшының орынбасары 43-30-88 Кадр, қоғамдық ұйымдармен байланыс және жарнама бөлімі 43-35-37 Экономика, саясат және өнеркәсіп бөлімі 48-16-45 Білім, денсаулық сақтау, мәдениет және әдебиет бөлімі 48-16-36 Ақпарат, құқық, жастар саясаты және бұқарамен жұмыс бөлімі 43-17-41 Жарнама, факс: 43-21-55; бух­галтерия: 48-16-49; 43-58-16; компьютер орталығы: 43-58-08. Меншікті тілшілер: Бал­қаш, Ақтоғай, Шет: 8-701-480-13-79; Жезқазған, Қаражал, Сәтбаев, Жаңаарқа, Ұлытау: 8-777-300-49-94; Қарқаралы: 8-702-638-56-85. Га­­­­­­зет жеткізілмесе 41-16-07, 41-09-51 те­лефондарына ха­бар­­ла­сыңыздар. Тіркеу куәлігі №13186-Г (Қазақстан Респуб­ли­ка­сы­ның Мәдениет және ақпарат минис­тр­лігі 2012 жылғы 22 қарашада берген). Газет сейсенбі, бейсенбі, сенбі күндері шығады Мекен-жайымыз: 100009, Қарағанды қ., Әлімхан Ермеков көшесі, №33 үй.

Біздің сайт: www.ortalyq.kz Редакция 3 компьютерлік бет­­тен асатын көлемдегі қолжаз­баларды қа­ра­майды. Жарияланған мақала ав­­тор­ларының пікірлері ре­­­­дакция көзқарасын біл­ дір­мейді. Жарнамалар мен хабар­лан­ дырулардың маз­­мұнына жарнама беруші жауап береді. Газетте жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Суреттер интернеттен, редакция архивінен алынды. – материалдың жа­риялану ақысы төленген. Қолжазба мен фотосуреттер қай­тарыл­майды.

Сөз орайы келгенде Ұлытауда келесі жылы келісті іс-шаралар тізбегін бұрынғыдан да байыта отырып, «Қазақ жылқы өсірушілерінің көктемгі дәстүрлі мейрамдары» атты салтанатты шара өткеру жоспарланып отырғанын айта кету артықшылық етпейді.

өнегелі іс. Бүгінгі этнофестивальді ұйымдастырушыларға тәнтілігім мен айтар алғысым шексіз. Осында алған әсерімді жүрген жерімде, өзім болған ортада қайталап айтудан жалықпайтын шығармын. Олай етпеу, мүлдем, мүмкін емес. Бабалардың баға жетпес дәстүрлерін жаңғыртып жатқан ағайынға бақытты ғұмыр тілеймін. Суреттерді түсірген Б.ҚОЖАХМЕТОВ.

«АТФ банк» АҚ ҚФ Есеп-шот: KZ50826M0KZTD2003131, БИК ALMNKZKA БИН 000940001367

Таралымы 15 000 дана №76 тапсырыс. Индекс 65484 Офсеттік басылым. Көлемі 3 баспа табақ.

Электрондық пошта: ortalyk.kz@gmail.com ortalyk.kaz@mail.ru Жарнама бөлімі: ortalyk.reklama@mail.ru Бағасы келісім бойынша «Типография Арко» ЖШС баспаханасында басылды. Қарағанды қ., Сәтбаев к., 15. Газеттің компьютерлік орталығында теріліп, беттелген. Кезекші редактор Нұрдос КӘРІМ КОРРЕКТОРЛАР 1,2,5 – О.ТӨЛЕУБЕКОВА 3,4,6 – Ж.АХМЕТОВА

13.07.2017  

Advertisement