Issuu on Google+

E MERKURE 31 MARS 2010 - VITI 2 I BOTIMIT - NR 11 (25) - ÇMIMI 20 LEKË

“Fjala KomunizĂŤm ĂŤshtĂŤ nĂŤ ditĂŤt e sotme fjalĂŤ e harruar, dhe praktikisht      eksperiencĂŤ e humburâ€?

Lexojeni, shpĂŤrndajani miqve dhe mbi tĂŤ gjitha, dorĂŤzojani armikut!

GAZETE E PERJAVSHME - BOTUAR NGA INSTITUTI “ANTONIO GRAMSHI�, TIRANE

E MERKURE 15 SHTATOR - GAZETE E PERJAVSHME E PAVARUR - VITI 1 I BOTIMIT - NR 1 (1)

analiza VargonjtĂŤ

02

ShumĂŤ prej nesh mendojnĂŤ, nĂŤ mĂŤnyrĂŤ intuitive, se demokracia ĂŤshtĂŤ sistem politik qĂŤ u krijon mundĂŤsinĂŤ mĂŤ tĂŤ mirĂŤve tĂŤ qeverisin; ose, tĂŤ paktĂŤn, atyre qĂŤ konsiderohen si mĂŤ tĂŤ mirĂŤt, nga masa e zgjedhĂŤsve...

03 kosovÍ Peshk a qen? Me kÍtÍ privatizim, Kosova po bÍhet sikur ai peshku te romani Plaku dhe Deti i Hemingwayit: njÍ peshk i madh por qÍ nuk do ta sjellÍsh dot nÍ breg. PeshkaqenÍt e shumtÍ rreth e rrotull vetÍm skeletin kanÍ pÍr t’ia lÍnÍ. TepÍr gjatÍ ka hequr e ÍshtÍ munduar populli ynÍ porsi plaku i Hemingway-it...

04 itali Kur politika abuzon me lirinÍ e shtypit Sistemi kompleks i radiotelevizionit publik nÍ Itali lidhet ngusht nÍ mÍnyrÍ tÍ veçantÍ me zhvillimin historik dhe elementet karakterizues tÍ shoqÍrise italiane. ËshtÍ e qartÍ pÍr gjithkÍnd, e sidomos pÍr tÍ huajt, qÍ sektori i informacionit dhe i telekomunikacioneve nÍ Itali mbizotÍrohet...

06 studim Teoria dhe nevoja pĂŤr njĂŤ ligjĂŤrim normal JetojmĂŤ nĂŤ epokĂŤn e ligjĂŤrimeve abnormale. QĂŤ nga polemikat e politikanĂŤve dhe histeria e lartĂŤ e politikĂŤs shqiptare (fjala ĂŤshtĂŤ pĂŤr ShqipĂŤrinĂŤ)...

opinion 11 Pffff... AnalistÍt Jam i bindur qÍ kur njÍ kÍshilltar i qeverisÍ (ÍshtÍ aq i parÍndÍsishÍm saqÍ nuk mendoj se ju thotÍ gjÍ emri i tij, prandaj s’po e pÍrdor) e ka shkruajtur njÍ shkrim...

AleatĂŤt tanĂŤ euroatlantikĂŤ

RACIZEM!

KONTRIBUTORE | Agon Hamza, Albin Kurti, Ardian Vehbiu, Arber Zaimi, Avni Zogiani, Besnik Pula, Brunilda Ternova, Krenar Zejno, Leart Kola, Visar Ymeri PERKTHIME | Alain Badiou, Herbert Marcuse,


2 Ardian Vehbiu

Shumë prej nesh mendojnë, në mënyrë intuitive, se demokracia është sistem politik që u krijon mundësinë më të mirëve të qeverisin; ose, të paktën, atyre që konsiderohen si më të mirët, nga masa e zgjedhësve. Natyrisht, këtu mbetet për t’u përcaktuar se ç’kuptohet me “të mirë”; meqë politika dhe morali nuk janë vetvetiu të bashkëmatshme. Megjithatë, përsëri po të ndiqet intuita, masa e zgjedhësve duhet të sjellë në pushtet ata individë që, më shumë e më mirë se të tjerët, janë në gjendje të mbrojnë interesat e një shumice zgjedhësish dhe të punojnë për mbrothësinë e përgjithshme të komunitetit. Që këtej, me të drejtë mund të supozohet se këta individë të përzgjedhur do të jenë jo vetëm të përgatitur profesionalisht për të ushtruar pushtetin, por edhe të ndershëm dhe të përkushtuar, ose të gatshëm për t’u shërbyer të tjerëve (publikut). Në praktikë, mjafton të ndjekim reagimet e opinionit publik në Shqipëri, drejtpërdrejt ose të ndërmjetësuara nga mediat, për të parë sa e gjallë mbetet shpresa që një ditë të vijnë në pushtet ata që e meritojnë, ose “të mirët”, për të zëvendësuar këta të sotmit, të korruptuarit, ose “të pamirët”; me ç’rast edhe politika i lan duart, duke u shndërruar pafajësisht në teatër etik (morality play). Mirëpo ideja se demokracia lejon përzgjedhjen e më të mirëve mund të kritikohet nga shumë anë. Që dikush të zgjidhet, duhet të dëshirojë të zgjidhet, ose ta kërkojë karrierën politike; dhe individët që kërkojnë votën e zgjedhësve për të kënaqur ambiciet e tyre politike nuk janë medoemos edhe më të mirët, nga pikëpamja etike ose profesionale. Nga ana tjetër, këta kandidatë për të dalë në krye të vendit, i janë nënshtruar përzgjedhjes paraprake brenda partive politike, e cila edhe ajo nuk ndjek zakonisht kritere rreptësisht etike; por u përshtatet rrethanave dhe nevojave të grupeve të interesave. Nëse politikanët shquhen për diçka, kjo diçka nuk mund të jetë veçse aftësia për të bërë politikë – çka nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me profilin etik, gatishmërinë për sakrifica, transparencën dhe ndjenjën e përgjegjësisë ndaj zgjedhësve. Politikanit të sotëm i kërkohet të jetë i palodhur, këmbëngulës dhe i zoti për të komunikuar sidomos me mediat; sikurse i kërkohen aftësi të mëdha për rrjetëzim, ose për të krijuar sisteme lidhjesh të shumëfishta, zakonisht konvergjente; në një kohë që virtyte të tilla elementare si drejtësia, ndershmëria dhe shpirti i sakrificës nuk luajnë ndonjë rol vendimtar në realizimin e ambicieve politike. Në rrethanat kur sistemi demokratik, në vetvete, nuk e zgjidh dot çështjen morale në politikë, pavarësisht nga tashmë e mirënjohura urtësi e turmave (wisdom of the crowd ose vetia e shumicës për të gjykuar më drejt e më saktë se individët), ku duhet kërkuar zgjidhja? Ja çfarë sugjeron një peshë e rëndë

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Martesa e palumtur, brenda sistemit të adoptuar në Shqipëri

Vargonjtë Ende kërkojmë, pa u lodhur kurrë

– Karl Popper-i: Unë jam i bindur se, kur e shprehu problemin e politikës në formën ‘Kush duhet të sundojë?’, ose ‘Vullneti i kujt duhet të jetë suprem?’, etj., Platoni krijoi një pështjellim jetëgjatë në filozofi. Ky pështjellim i ngjan, në fakt, një tjetri që ai krijoi në lëmin e filozofisë morale, kur identifikoi [...] kolektivizmin me altruizmin. Nuk ka dyshim se, pasi të jetë bërë pyetja ‘Kush duhet të sundojë?’, është e vështirë të shmangësh përgjigje të tilla si ‘më të mirët’, ose ‘më të urtët’, ose ‘sundimtarët e lindur’, ose ‘ai që zotëron artin e të sunduarit’ (ose, ndoshta, ‘Vullneti i përgjithshëm’, ose ‘Raca sundimtare’, ose ‘Klasa punëtore’, ose ‘Populli’). Por një përgjigje e tillë, edhe pse mund të tingëllojë bindëse – meqë askush nuk do të ngrihej të propozonte se duhet të sundojnë ‘më të këqijtë’, ose ‘budallai më i madh’, ose ‘skllavi i lindur’ – është [...] e padobishme. Para së gjithash, një përgjigje e tillë ka të ngjarë të na bindë se një problem themelor i teorisë politike është zgjidhur tashmë. Por po t’ i afrohemi teorisë politike nga një këndvështrim

Herbert Marcuse

(vijon nga numrat e shkuar) UNIVERSALIZMI Rëndësia kryesore dhe parësore e “të tërës” përmbi “gjymtyrët” (pjesët) e saj është një tezë themelore e realizmit heroik-kombëtar. E tëra kuptohet jo vetëm si një shumë, apo si një totale abstrakte, por si bashkimi që njëson pjesët, një bashkim që përbën parakushtin për përmbushjen dhe kompletimin e secilës pjesë. Kërkesa për realizimin e një totaleje të tillë zë vendin primar në shpalljet programatike të shtetit total-autoritarist. Në rendin jetësor organik “e tëra” paraqitet në segmentimin

tjetër, atëherë do të shohim se nuk kemi zgjidhur ndonjë problem themelor, por thjesht i kemi kaluar anash, duke supozuar se pyetja ‘Kush duhet të sundojë’ është e natyrës themelore. Meqë edhe ata që pajtohen në këtë pikë me Platonin, e pranojnë se sundimtarët politikë nuk janë gjithnjë ‘të mirë’ ose ‘të urtë’ aq sa duhet (nuk duhet të vrasim mendjen këtu për kuptimin preciz të këtyre termave), dhe se nuk është aspak e lehtë të sjellësh në jetë një qeveri, në mirësinë dhe urtësinë e së cilës mund të mbështetesh në mënyrë implicite. Nëse e pranojmë këtë, atëherë duhet të pyesim se mos duhet vallë që mendimi politik të marrë parasysh, që në krye, mundësinë e qeverisjes së keqe; ose mos duhet që të përgatitemi për udhëheqësit më të këqij, dhe të shpresojmë për më të mirët. Por kjo fton për një qasje të re ndaj problemit të politikës, sepse na detyron ta zëvendësojmë pyetjen Kush duhet të sundojë?me pyetjen tjetër: Si mund t’i organizojmë institucionet politike në mënyrë të tillë, që sundimtarët e këqij ose inkompetentë të mos lejohen të

bëjnë shumë dëme? Kush beson se pyetja e parë është themelore, supozojnë, në heshtje, se pushteti politik është, në thelb, i pakontrolluar (unchecked). Supozojnë se dikush e ka këtë pushtet – një individ ose një entitet kolektiv, i tillë si klasa. Supozojnë se kush e ka pushtetin mund të bëjë praktikisht çfarë dëshiron dhe sidomos se ai mund ta forcojë pushtetin e vet, duke e bërë edhe më të pakufizuar ose të pakontrolluar. Supozojnë se pushteti politik është, në thelb, sovran. Nëse e bëjmë një supozim të tillë, atëherë, vërtet, pyetja se ‘Kush do të jetë sovrani?’ është e vetmja pyetje e rëndësishme që mbetet për t’u bërë. Këtë supozim unë do ta quaj teoria e sovranitetit (të pakontrolluar) [...] Unë prirem të besoj se sundimtarët rrallë herë kanë qenë mbi mesataren, edhe moralisht edhe intelektualisht; madje shpesh kanë qenë nën mesataren [...] Sikurse gjithashtu besoj se është e arsyeshme të adoptosh, në politikë, parimin se duhet të përgatitesh për më të keqen sa më mirë që të mundesh, duke u përpjekur, në të njëjtën kohë, për të arritur më të mi-

rën. Më duket çmenduri që t’i mbështetim përpjekjet tona politike në shpresën e zbehtë se do të kemi sukses në përzgjedhjen e sundimtarëve në mos të shkëlqyer, së paku kompetentë.” [The Open Society and Its Enemies, Vol. 1, Princeton University Press, 1971, f. 121-123; përkthimi im, 2Xh]. Ky pasazh do të jetë i mirënjohur për të gjithë studentët dhe studiuesit e shkencave politike; por unë e solla këtu më tepër për të ilustruar bindjen time se një pjesë e mirë e problemeve të rënda politike që po ia marrin frymën shtetit dhe shoqërisë shqiptare ka të bëjë me kontradiktën flagrante midis sistemit demokratik të adoptuar me kushtetutë dhe që i përgjigjet, në thelb, filozofisë popperiane të shoqërisë së hapur (dhe veçanërisht sistemit të checks and balances që ia kufizon korrupsionin sundimtarit) nga njëra anë, dhe bindjes së rrënjosur thellë në publik se sovrani është i mirë dhe se ai nuk mund të qeverisë veçse në mënyrë totale (të pakontrolluar). Me fjalë të tjera, kontradikta ka të bëjë me atë që një shoqërie që sovranitetin ende e mendon në mënyrë platonike i është imponuar, nga lart, një sistem politik dhe institucional në thelb popperian. Ne ende kërkojmë, pa u lodhur kurrë, të gjejmë sundimtarin e përsosur, ose personin që do të na udhëheqë nga errësira në dritë; madje edhe vetë liderët politikë e besojnë këtë, në momente epifanike përballë turmave në mitingjet. Megalomanisë së liderëve i përgjigjet, si kundërpeshë, denigrimi që u bëhet po këtyre liderëve nga kundërshtarët dhe mediat përkatëse. Martesa e palumtur, brenda sistemit të adoptuar në Shqipëri, midis pushtetarëve që besojnë në sovranitetin e tyre të pakufizuar dhe pluralizmit të garantuar me kushtetutë dhe të imponuar nga lart, bën që politika të mbetet peng i përhershëm i çështjes morale. E kotë të shtoj që nga ky pështjellim mund të dalim vetëm duke forcuar institucionet; aq më tepër që askush nuk më duket ta ketë të qartë, duke përfshirë edhe popperianët më të flaktë në Tiranë, se çfarë institucionesh duhen forcuar pikërisht.

Lufta kundër Liberalizmit në Pikëpamjet Totalitare të Shtetit e vet organik: gjymtyrët i shërbejnë “të tërës” që është e mbirenduar ndaj tyre, e megjithatë gjymtyrët shërbejnë secili sipas karakterit të veçantë që iu përket…, dhe në njëjtën kohë, bash tek kjo veçanti destini i tyre individual dhe kuptimi i personalitetit të tyre përmbushet, për aq sa marrin pjesë tek “e tëra”.31 Si një entitet historik kjo “e tërë” supozohet të përfshijë tërësinë e ngjarjeve dhe marrëdhënieve historike: brenda saj “përmban si idenë nacionale, ashtu edhe atë sociale”.32

Pamë se përjashtimi i “të tërës” prej procesit të veprimit racional ishte një gabim i pafalshëm nga ana e teorisë liberale. Ato kërkesa të liberalizmit që kapërcejnë ruajtjen dhe shfrytëzimin e pronës private dhe arrijnë të synojnë një plan racional për praktikat njerëzore, që të realizohen, kanë nevojë pikërisht për planifikimin racional të “së tërës” së marrëdhënieve të prodhimit brenda së cilës duhet të jetojnë individët. Primacia e “të tërës” ndaj individëve është reale, për sa kohë format

e prodhimit dhe riprodhimit jetësor, që janë “të përgjithshme”, iu jepen paraprakisht individëve, dhe për sa kohë që organizimi i përshtatshëm i këtyre formave është parakusht për lumturinë e njerëzve. Por, i zhveshur prej përmbajtjes ekonomike dhe sociale koncepti i “të tërës” nuk ka absolutisht asnjë kuptim konkret në teorinë sociale. Siç do të shohim edhe versioni organik i teorisë sociale, pra interpretimi... (Vijon në faqe 14-15)


3

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Leksioni i Alain Badiusë mbi Hipotezën Komuniste në New York, është mbajtur pas fitores së Presidentit Barack Obama në ShBA

A do të jetë përgjithmonë e paragjykuar fjala Komunizëm Ju falenderoj që jeni sot këtu. Është një veprim i guximshëm të flasësh mbi Komunizmin pas fitores së Barak Obamës dhe në momentin kur ekziston një krizë e ashpër kapitaliste. Gjithsesi, ta bësh këtë në një teatër në New York është e mrekullueshme. Do t’ja nis nga dy gjëra krejt të ndryshme. Në njërën anë disa përcaktime tepër abstrakte dhe nga ana tjetër disa pika tepër konkrete në lidhje me fitoren e Obamës. Do të jetë pikërisht nga këndvështrimi i këtyre të dyjave, të përcaktimeve filozofike dhe studimit konkret të mendimit bashkëkohor, me anë të të cilave do t’ju prezantoj fjalën tashmë të vjetër Komunizëm. Kështu pra, së pari përkufizimet. Unë emërtoj “ngjarje”, një thyerje në dispozitën normale të trupave dhe mënyrat normale të një situate partikulare. Ose nëse ju doni emërtoj “ngjarje” një thyerje të ligjeve të situatës.

Albin Kurti

Me këtë privatizim, Kosova po bëhet sikur ai peshku te romani Plaku dhe Deti i Hemingway-it: një peshk i madh por që nuk do ta sjellësh dot në breg. Peshkaqenët e shumtë rreth e rrotull vetëm skeletin kanë për t’ia lënë. Tepër gjatë ka hequr e është munduar populli ynë porsi plaku i Hemingway-it. Nuk duhet ta pranojmë epilogun e njëjtë, nuk duhet të lejojmë që gjithçka të përfundojë te peshkaqenët. PTK-ja është sikur ajo pula që bën vezë të arta. Por, pronari i saj, Qeveria e Kosovës, ka vendosur që ta shesë pulën. Nuk është dakord që t’i shesë eventualisht vetëm vezët e arta. Kush përfiton nga kjo shitje? Qeveritarët gjithsesi, Kosova kurrsesi. Gjysmë miliard euro të fondit të privatizimit vazhdojnë të mbesin jashtë vendit. BQK-ja si klient i bankave jashtë vendit ku këto para janë, nuk do që t’i kthejë ato mjete në Kosovë. Shefi i ICO-së, Pieter Feith, pat deklaruar që ky fond duhet të mbetet jashtë vendit për shkaqe të sigurisë. Ndërkohë, pikërisht vendet perëndimore ku ndodhen paratë e Kosovës i kishte kapluar kriza financiare globale, ndërsa bankat e huaja në Kosovë vazhdojnë të kenë vetëm 4% kredi të këqija. Pse ky privatizim na qenka i domosdoshëm? Pse duhet shitur ndërmarrjet publike ose shoqërore? Pse edhe atëherë kur ato janë fitimprurëse e të suksesshme? Pse po e zhdukin të përbashkëtën e qytetarëve? Pse ky sulm mbi publikun dhe shoqërinë, mbi pasuritë publike e shoqërore? Pse bëhet privatizimi para dekolonizimit (gj�� që i mundëson Serbisë hise në Kosovë)? Pse Kuvendi i Kosovës nuk e miraton ligjin për dekolonizim para çfarëdo privatizimi? Pse duhet vazhduar me privatizimin përkundër mbetjes së mjeteve të deritanishme të privatizimit jashtë vendit? Pse pa i futur ato në zhvillim njëherë? Pse duhet pri-

Pra, në vetë rëndësinë e saj, një ngjarje nuk është realizimi/ndryshimi i një mundësie që banon brenda situatës. Një ngjarje është krijimi i një mundësie të re. Një ngjarje nuk ndryshon vetëm realen, por gjithashtu dhe të mundshmen. Një ngjarje nuk është në nivelin e mundësisë së thjeshtë, por është në nivelin e mundësisë së mundësisë. Unë quaj “gjendje” ose” gjendjen e situatës” sistemin e ndrydhjeve, i cili në mënyrë precize limiton mundësinë. Për shembull sot unë emërtoj gjendjen e situatës tonë, ekonomi kapitaliste, formë e konstitucionale e qeverisjes, ligjet e vërteta në lidhje me rendin e punës, policisë, ushtrisë dhe kështu me radhë – e gjithë kjo përbën gjendjen e situatës tonë. Gjendja përcakton çfarë është e mundshme dhe çfarë nuk është. Pra, një ngjarje është gjithmonë diçka që ndodh përtej gjendjes. Dhe pikërisht aty ndodhet ndryshimi midis

ngjarjes dhe një fakti të thjeshtë. Unë emërtoj “proçedurë të së vërtetës” ose “të vërtetë” organizimin e pasojave të një ngjarjeje. Procesin ose ose faktin e emërtimit të procesit të asaj çka e pason një ngjarje. Dhe quaj “fakte” pasojat e ekzistencës së gjendjes. Pra, e vërteta nuk është e përbërë thjesht nga faktet. Kjo është pikëpamja që dëshiroj të theksoj. E vërteta është gjithashtu ardhja/bërja e një subjekti të ri, e subjektit të ri kolektiv, atëherë kur ngjarja është politike. Duke iu referuar këtij subjekti të ri kolektiv, mund te flitet për krijimin e të vertëtës. Duke iu referuar gjendjes, mund të flitet për fakte historike. Për shembull, revolucioni i Tetorit 1917 në Rusi është krijimi i një të vërtete të re politike . Në të njëjtin vend, fitorja e Bashkimit Sovjetik mbi Gjermaninë Naziste më 1945 është një fakt historik. Për të njëjtën histori, e cila ndodh herë

nga ngjarjet dhe herë nga faktet historike. Dhe ja më në fund një pikë historike. Në fakt aty ku ajo e shndërron marrëdhënien midis identiteteve të individëve dhe identitetit të pushtetit. Për shembull, kur Lula u zgjodh president i Brazilit, ky ishte vetëm një fakt i thjeshtë dhe jo një ngjarje e transhendencës historike. Sepse kjo ishte hera e parë që një punonjës i thjeshtë mbante postin e drejtuesit të shtetit. Identitete të tilla si “punëtor”, “gej”, “zezak”, “femër”, “çifut”, “rini”, “i vogël”, “kokëkuq”, etj.., nuk kanë asnjë rëndësi në qenien e vërtetë të politikës e cila është universale ose e përgjithshme. Por marrëdhënia midis këtyre predikateve, identitetit dhe pushtetit, mund të jetë e një vlere të thjeshtë duke patur parasysh aksionin e gjendjes...

Me këtë privatizim, Kosova po bëhet sikur ai peshku te “Plaku dhe Deti”

Peshk a qen? Privatizimi i këtillë është plaçkitje

vatizuar pasuria pa e pasur njëherë planin zhvillimor afatshkurtër, afatmesëm e afatgjatë? Pse duhet privatizuar pa e regjistruar njëherë tërë pasurinë tonë tokësore e nëntokësore, pa e ditur paraprakisht se sa të pasur jemi saktësisht? Pse duhet privatizuar përderisa nuk jemi sovranë, dhe në mungesë të integritetit territorial? Pse nuk ka kurrfarë debatesh për këto privatizime? Pse nuk parashihet referendumi gjithëpopullor për pasuritë kapitale? Pse Kosova si vendi më i varfër në Evropë duhet privatizuar resurset e saj, në kohën kur vendi më i pasur në botë, ShBA-ja, e merr nën kontroll industrinë e vet? Këto pyetje, dhe shumë të tjera, nuk kanë përgjigje për shkak se, para së gjithash, janë pyetje të ndaluara. Pse, kur, qysh dhe çka të privatizohet nuk lejohet të diskutohet në Kosovë. Sepse, gjithçka duan ta privatizojnë sa më shpejtë, dhe për pasojë, sa më lirë. Për çështjet madhore ekonomike, në Kosovë lejohen diskutime e polemika pas marrjes së vendimeve kryesore, jo para tyre. Dhe mandej

këto lloj debate shërbejnë zakonisht si legjitimim posteriori i vendimeve të marra e jo kontribut në cilësinë e vendimeve që duhet të merren. Prandaj nuk është e rastësishme që i gjithë problematizimi i privatizimit konsiston në (mos)transparencën e tij. Vetëm kaq lejohet dhe vetëm kaq ka kuptim në një situatë kur vendimet tashmë janë punë e kryer. Jo vetëm që i shesin ndërmarrjet e Kosovës, por duan ta shesin edhe lajmin për këtë si një çështje të mirë për Kosovën. Gabimisht dhe me keqdashje privatizimi konsiderohet si e vërteta e dëshmuar e organizimit dhe planifikimit të ekonomisë. Gabimisht dhe me keqdashje zhvillimi ekonomik në Kosovë është paraqitur si zhvillim i privatizimit. Hajnitë e politikanëve janë suplement dhe produkt i privatizimit. Nëse është e lejueshme që pasuria e Kosovës t’i jipet për pak para një njeriu privat, nëse ajo që është e të gjithëve bën që të bëhet e ndonjërit, atëherë politikanët kollaj kalojnë në anën e këtij ‘ndonjëri’ privat. Popullsia e var-

fëruar dhe disa klane të pasuruara janë dy anët e së njëjtës monedhë të transicionit që e shënon privatizimi. Lufta na e shkatërroi pasurinë kurse privatizimi po e tret atë që na mbeti. Privatizimi është luftë kundër shoqërisë me mjetet tjera. Midis popullsisë së varfëruar dhe gjithnjë e më të varfër dhe disa privatistëve të pasuruar dhe gjithnjë e më të pasur, politikanët me lehtësi dhe shpejtësi përfundojnë te grupi i dytë meqenëse politikisht dhe juridikisht ata janë bërë facilitatorët e këtij procesi që varfëron shumicën dhe pasuron pakicën. Privatizimi i këtillë është plaçkitje e pastër e asaj që trashëguam nga brezat paraardhës dhe asaj që do të duhej t’ua lëmë trashëgim brezave pasardhës. Përgjegjësia e Qeverisë për këtë shpronësim final të shoqërisë nuk është vetëm aktuale por edhe historike – ajo e tejkalon gjeneratën tonë. Kjo që kemi nuk e krijuam vetëm ne dhe nuk na takon vetëm neve. Ne jemi ardhmëria e brezit që shkoi pikërisht duke iu falenderuar

(Vijon në faqen 12-13)

atij brezi. Është në dorën tonë që t’ia mundësojmë ose pamundësojmë ardhmërinë brezit që do të vie. Zërat që thonë se duhet t’i shesim ndërmarrjet meqë ne nuk kemi kapacitete menaxhuese dhe kuadro të afta, janë shprehje e racizmit ndaj neve vendësve. Niveli i pakënaqshëm arsimor i shqiptarëve nuk është pasojë e karakterit të shqiptarëve, por e sistemit të shkollimit. Shqiptarët që janë në diasporë nuk janë më të dobët në mësime se bashkëmoshatarët e tyre perëndimorë. Fundja, nëse na mungon ndonjë ekspert, atëherë e marrim në punë dikë nga jashtë, por s’kemi pse i shesim pasuritë. Ose, le t’i dërgojmë njerëzit në shkollim a trajnim jashtë vendit për hir të profesionalizmit dhe ekspertizës, por le të mos i shesim ndërmarrjet tona. Industria e pakët e mbetur është industri ekstraktuese e jo përpunuese, madje në përmasa shumë më të këqija sesa në kohën e ish Jugosllavisë kur në Kosovë protestohej me parullën “Trepça punon, Beogradi ndërton”. Feronikeli sot është gjithsesi shembull i eksploatimit neokolonial: është shitur fare lirë, i jipet energji elektrike pa kufizim nën çmimin e importit, e bile edhe nën atë të prodhimit, ndërkohë që Kosova importon mallra të prodhuar nga lënda e parë e nxjerrur në Kosovë. Me këtë privatizim, Kosova po bëhet sikur ai peshku te romani Plaku dhe Deti i Hemingway-it: një peshk i madh por që nuk do ta sjellësh dot në breg. Peshkaqenët e shumtë rreth e rrotull vetëm skeletin kanë për t’ia lënë. Tepër gjatë ka hequr e është munduar populli ynë porsi plaku i Hemingway-it. Nuk duhet ta pranojmë epilogun e njëjtë, nuk duhet të lejojmë që gjithçka të përfundojë te peshkaqenët. EULEX-i sigurisht që nuk e kishte asnjëherë ndërmend që ta kap kurrfarë ‘peshku të madh’ prej politikani të rëndësishëm e të korruptuar. Ka diçka prej qeni e jo peshku te ata politikanë. Peshku i madh është vetë Kosova.


4 Brunilda Ternova

Sistemi kompleks i radiotelevizionit publik në Itali lidhet ngusht në mënyrë të veçantë me zhvillimin historik dhe elementet karakterizues të shoqërise italiane. Është e qartë për gjithkënd, e sidomos për të huajt, që sektori i informacionit dhe i telekomunikacioneve në Itali mbizotërohet nga interesa të forta politike të njëanëshme dhe kjo vihet re nga mungesa e theksuar e parimit të pluralizmit të këtij informacioni. Parimi i pluralizmit përfaqson të drejtën e informimit dhe të zgjedhjes së informacionit e cila garantohet me Kushtetutë. Duke ju referuar lidhjes së ngushtë që egziston midis pluralizmit të informacionit dhe demokracisë, liria e shprehjes në një botë të qytetëruar është thememlore dhe mbrohet me ligj. Asaj i janë kushtuar edhe dy nene të Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut të vitit 1948. Liria e shprehjes është e sanksionuar edhe në nenin 10 të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore. Shkelja e Nenit 10 të Konventës i jep të drejtë qytetarëve për të apeluar në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut kundër një shteti përkatës, për tu dëmshpërblyer edhe moralisht, në qoftë se janë shterur të gjitha mjetet juridike të mundshme. Kështu në Itali egziston neni 21 i Kushtetutës italiane ku thuhet se: “Të gjithë kanë të drejtë të shprehin lirshëm mendimet e tyre me fjalë, me shkrim ose çdo mjet tjetër të komunikimit. Shtypi nuk mund t’u nënshtrohet autorizimeve ose censurave.” Gjykata Kushtetuese Italiane me vendimin nr. 420/1994, deklaroi se: “Është e nevojshme garantimi maksimal i pluralizmit të jashtëm, me qëllim përmbushjen nëpërmjet një pluraliteti zërash konkurruese, të së drejtës së qytetarëve për informacion.” Dekreti legjislativ n. 259 i vitit 2003 mbi komunikacionet elektronike duhet te garantoje pluralizmin, liritë, objektivitetin dhe korrektesine ne trasmetimet radiolelevizive publike dhe private. Pra me pak fjalë këto nene dhe ligje duhet të garantojnë administrimin e telekomunikacionit publik të pavarur dhe autonom. Pohimi i lirisë kundrejt pushtetit ka patur si armë kryesore pikërisht mjetet e komunikimit që qytetari të fitoj pozitivisht dhe ligjërisht të drejtat dhe liritë si: lirinë e shprehjes së mendimit, lirinë e shtypit, lirinë e informacionit, etj. Po a ndodh vërtet kështu në realitet? A garantohet manifestimi i lirive dhe të drejtave publike që mjetet e komunikimit duhet të ofrojnë? Duke marrë shtysë nga një sërë ngjarjesh që kanë ndodhur në Itali kohët e fundit mund te themi se de facto nuk ndodh kështu. Ajo që po ndodh në vitet e fundit në Itali po prek surrealen. Ka shumë për të thënë e për të shtuar që të përshkruhet sado pak gjendja e degradimit të institucioneve demokratike në Itali, por në mënyrë të veçantë le të përqëndrohemi në ngjarjen e fundit që ka të bëjë me pezullimin e emisioneve ‘AnnoZero’ të

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Itali: Kur politika abuzon me lirinë e shtypit dhe të shprehjes

drejtuar nga Michele Santoro në kanalin Raidue dhe ‘Ballarò’ të drejtuar nga Giovanni Floris në kanalin Raitre. BERLUSKONI NËN HETIM Në datë 12 mars 2010 gazeta ‘Il Fatto Quotidiano’ (shq. Fakti i Përditshëm) – që është një gazetë e pavarur dhe që ka refuzuar financimet publike mbi editorinë – do të shkruante në faqen e parë: “Silvio Berluskoni, Augusto Minzolini – drejtori i rubrikes së lajmeve të Rai1, dhe Giancarlo Innocenzi – komisari i Autoritetit për Garancite mbi Komunikimin (Agcom-Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni) janë nën hetim në procedurat e hapura nga Prokura e Trani-t e udhëhequr nga prokurori Michele Ruggiero.” Konkretisht sipas akuzës rezulton që Berluskoni të jetë nën hetim për mashtrim e kërcënim të një Trupi Politik administrativ ose juridik (nenet 317 dhe 338 të Kodit Penal). Krime këto të kryera në dëm të Institutit Garantues të Komunikacioneve ndaj të cilit ka ushtruar presion për mbylljen urgjente të emisionit ‘AnnoZero’. Presione këto që Giancarlo Innocenzi ka mohuar që të jenë kryer ndaj tij por që faktikisht janë bëre ashtu si rezulton edhe nga përgjimet telefonike të bisedave midis kryeministrit dhe Komisarit të AGCom. Për këtë arsye ky i fundit akuzohet për favorizim. Ndërsa Augusto Minzolini, hetohet për shkelje dhe nxjerrjen e fshehtësisë hetimore. Sipas gazetës së pavarur “Il Fatto quotidiano”, gjatë hetimit janë përgjuar telefonata që dëshmojnë presionet dhe ndërhyrjet e kryeministrit

italian Berluskoni kundër emisionit ‘AnnoZero’ të Michele Santoro. Hetimet janë kryer nga Garda e Financës dhe gjykatësit e prokurës nuk kanë dashur të bëjnë asnjë koment në lidhje me hetimet. Në përgjimet telefonike, që datojnë katër muaj më parë e që si fillim kishin të bënin me hetimet në lidhje më kartat e kreditit dhe fajdetë, lexohet nëpër dosje emri i Berluskonit, i Giancarlo Innocenzi dhe Augusto Minzolini. Të gjithë – sipas gazetës – diskutojnë në lidhje me tv publike Rai dhe emisionet e saj. “Prokura – shkruan gazeta – dëgjon presionet dhe ankesat e kryeministrit për emisionin ‘AnnoZero’, të drejtuara Giancarlo Innocenzi-t, duke e ftuar në mënyre shumë të qartë që të mbyll programin.” Në një nga këto telefonata kryeministri ankohet për prezencën e drejtorit të gazetës ‘La Repubblica’ – Ezio Mauro dhe të themeluesit të saj Eugenio Scalfari në një tjetër emision që ai urren, ‘Parla Con Me’ të drejtuar nga Serena Dandini. Innocenzi nga ana e tij e siguron vazhdimisht kryeministrin se ka për ta ‘zgjidhur’ problemin duke u treguar i gatshëm për të mobilizuar disa nga zyrtarët e tij si konsulentë në këtë çështje. Konkretisht, institucionit të Autoritetit për Garancitë mbi Komunikimin – që ka si detyrë mbrojtjen e paanshmërisë së informacionit – duhet ti mbërrijnë relacione dhe raporte për të vepruar kundër emisionit ‘AnnoZero’ dhe mbylljes së tij. Po aq skandaloze e te pasura me detaje kompromentuese janë edhe telefonatat që Innocenzi i ka bërë drejtorit të përgjithshëm të Rai-t, Mauro

Masi, në të cilat ankohet për presionin e vazhdueshëm e të përditshëm që i bën kryeministri Berluskoni. I gatëshëm për të plotësuar nevojat e kryeministrit – sipas gazetës “Il Fatto Quotidiano” – është edhe drejtori i rubrikës së lajmeve Tg1, Augusto Minzolini, që është shprehur gjithashtu se do të marrë masa paraprake. PEZULLIMI NËN PRETEKSTIN E FUSHATËS ELEKTORALE Më datën 1 mars u mblodh Këshilli Adminsitrativ i Rai-t për një seancë të posaçme mbi aplikimin e rregullores së Komisionit Mbikëqyrës të kominikimit politik para-zgjedhor, i cili vendos me propozimin e Drejtorit të Përgjithshëm Mauro Masi, të pezullojë të gjitha emisionet politike për muajin e fundit para votimit. Pra, gjatë gjithë muajit mars pezullohen emisionet e televizionit publik si ‘AnnoZero’, ‘Ballarò’, ‘Porta a Porta’, ‘L’ultima parola’. Ky vendim ngjalli reaksione të forta dhe jo pak polemika për vet parregullsitë që përmban në vetvete. Madje edhe vet Presidenti i Rai-t, Paolo Garimberti, u shpreh se ka dyshime serioze në lidhje me kushtetutshmërinë e disa pjesëve të rregullores, ashtu si është pranuar qartazi edhe nga një ishpresident i Gjykatës Kushtetuese. “Si gazetar liberal – shprehet Garimberti – e konsideroj vendimin plotësisht negativ pasi dëmton në mënyrë të konsiderueshme imazhin e Rai-t. Në këtë mënyrë preken interesat e publikut të cilit i mohoet e drejta e cila i korrespondon një detyrimi specifik të shërbimit publik: atë të dhënies së

informacionit! Në këtë mënyrë jepet një sinjal negativ në drejtim të drejtuesve të emisjoneve duke supozuar se ata nuk janë në gjendje të menaxhojnë hapësirat e caktuara për ta. Unë hedh poshtë idenë se kolegët dhe gazetarët nuk janë në gjendje të veprojë me mençuri dhe ekuilibër në punën e tyre.” Reagon Presidenti i AGCom Corrado Calabrò: “AGCom është një autoritet institucional i pavarur dhe autonom, i cili nuk ka ushtruar kurrë çensur parandaluese. Ne flasim me anë të veprimeve tona e këto veprime demonstrojë në mënyrë të pamohueshme pavarësinë e këij institucioni dhe autonominë e mendimit gjykues.” “Është diçka shumë e rëndë dhe e paparë ndonjëherë – shprehet Santoro në lidhje me presionet e kryeministrit për mbylljen e emisionit që ai drejton. – Shpresoj se autoritetet më të larta shtetërore do ndërhyjnë. Unë i vetëm, për një kohë shumë të gjatë, kam kryer një betejë të vetmuar kundër një albitri që duhet të jetë neutral por që në të vërtet është ndarë në ngastra partie. Mendoj se tani po zbulohet në të gjithë shqetësimin serioz karakteri i albitrit fallco që ka Autoriteti për Telekomunikacionet. Për më tepër, mjafton të lexosh listën e anëtarëve të Autoritetit për të kuptuar se në vënd që të sigurojnë paanësinë e vendosur nga Kushtetuta për autoritetin e garantuar, e vetmja gjë që garantojnë është ndarja në fraksione.“ PRECEDENTËT E MËPARSHËM Duket se impenjimi dhe objektivi i kryeministrit italian kohët e fundit është pikërisht mbyllja e gojës së gazetarëve të bezidishëm në Itali të cilat nuk janë të parat në llojin e vet. Mjafton të kujtojmë të ashtuquajturin ‘Urdhërin Bullgar’ (it. Editto Bulgaro) i cili ka të bëj me një deklarat të kryeministrit të lëshuar më 18 Prill 2002 në një konferencë shtypi gjatë një vizite në Bullgari. Gjatë kësaj konference ai u shpreh se ishte kryer “një përdorim kriminel i tv publike nga ana e gazetarëve Enzo Biaggi, Michele Santoro dhe komikut Daniele Luttazzi” duke pohuar më pas se “ishte një detyrë e qartë e udhëheqjes së re Rai mos lejimi i përsëritjes së ngjarjeve të tilla”. Të tre personazhet në fjalë më pas nuk punuan më në Rai për vite me radhë. Me përjashtim të komikut Lutazzi – që nuk ju ridha asnjëherë mundësia për të punuar në Rai – Santoro dhe Biaggi u rikthyen në punë disa vite me vonë, por pas një sërë peripecish e vendimesh gjyqësore në favor të tyre. Në qershor 2003, gjykata e Romës – falë çështjes gjyqsore që gazetari Santoro kishte paraqitur në të – nxjerrë një Urdhëres me të cilën i imponon Rai-t pagimin e dëmshpërblimit në favor të Santoros, duke i dhënë të drejtën të drejtoj një emisi-


5

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

on me karakter «thellimi gazetaresk në oret e mbrëmjes duke e pajisur edhe me burimet e duhura njerëzore, materiale dhe teknike për të siguruar suksesin e emisionit, në kushte ekuivalente me ato të programeve të mëparshëm». Kjo Urdhëres nuk u zbatua asnjëherë, madje edhe pas një Kërkese të AGCom e cila i bënte thirrje Rai-t “në respekt të parimeve të pluralizmit, objektivitetit e plotësimit dhe paanshmërisë.” Mosmarrëveshja në mes të televizionit publik italian dhe Santoros zgjati deri në 26 janar 2005. Më pas Santoro rimerr aktivitetin e tij si gazetar dhe drejtues emisionesh pran Rai-t, me programin ‘AnnoZero’ që nisi të trasmetohet në RaiDue më 14 shtator 2006. Me kthimin në qeveri të Berluskonit, rinisin dhe polemikat e tij me Santoron dhe emisionin ‘AnnoZero’ e sidomos kundër gazetarit Marco Travaglio. ‘RAIPERUNANOTTE’ Michele Santoro në konferencën e tij të shtypit do të shprehej: “Berluskoni, filloni të dilni ju nga Rai në vend që të shkruani nëpër gazetat tuaja se duhet të dal unë. Kur filluat të bëni politikë deklaruat se nuk kishit për të prekur as edhe një ‘lule’ ndërsa tani jeni duke punuar të gjith kopshtin e duke shkulur me rrënjë githshka të mirë që ka në të. Kanalet tuaja televisive janë në vështirsi prandaj duke hequr Santoron nga RaiDue, kanalet tuaja Mediaset kanë për të bërë goxha festë. Kjo është e papranueshme. Berluskoni duhet të mbyll gojën. Unë jam punonjës i Rai-t dhe Berluskoni përfaqson konkurrentin tim sepse ai është pronar i Mediaset. Ai nuk mund të vesh njëhere një xhaketë, dhe pastaj të vesh një tjetër.” Në orët e mbrëmjes së datës 25 mars, drejtpërsëdrejti nga pallati i sportit Paladozza të qytetit të Bolonjës, u shfaq emsioni i auto-financuar ‘Raiperunanotte’ drejtuar nga Michele Santoro, organizuar nga Federata Kombëtare e Shtypit Italian (Fnsi: Federazione Nazionale della Stampa Italiana) dhe nga Bashkimi i Sindakatave Gazetareske të Rai-t (Usigrai- Unione sindacale giornalisti Rai) si një protestë legjitime kundra çensurës mediatike që po aplikohet aktualisht në Itali. Emisioni u trasmetua gjithashtu drejtpërsëdrejti në piataformat satelitare dhe analogjike në kanalet televizive private të: SkyTg24,CurrentTV, Reppublica TV, Teleregione Toscana, Antenna Sud Puglia, TV7, Tv Centro Marche, Telelombardia, Cannale6, Antena3, ÉTV – rete7 Emilia Romagna etj; nga radiot permendim: Radio Popolare Network, Radio Città Futura, Ecoradio, Novaradio Città Futura, Radio Nostalgia, etj; dhe sigurisht nuk mund të linim pa përmendur lidhjet e shumta streaming në internet dhe Social Network-et që dëshmuan një pjesmarrje rekord nga ana e publikut duke kapur shifrën mbi 120 mijë shikues. Ishin të ftuar: Giovanni Floris, Gad Lerner, Milena Gabanelli, Mario Monicelli, Sandro Ruotolo, Roberto Natale, Franco Siddi i Fnsi, komikët Daniele Luttazzi e Roberto Benigni, karikaturisti Vauro, këngëtarët Morgan, Antonello Venditti, grupi muzikor

Predikamenti Agon Hamza

Si duhet të mendohet sot për gjendjen e ligjeve të situatës? Filozofi Louis Althusser shkruan se “kur asgjë nuk ndodhë, atëherë Aparatet Ideologjike Shtetërore kanë funksionuar perfekt”. Kjo thënie e Althusser e përmbledhë relativisht mirë gjendjen e situatave sot në Kosovë, në kuptimin e efikasitetit të hegjemonisë aktuale ideologjike. Pyetja që duhet shtruar është ajo e funksionimit të Aparateve Ideologjike Shtetërore në kuadër të predikamentit aktual ideologjik. Aparatet Ideologjike Shtetërore janë garantuesi i predikamentit ideologjik. Dy vërejtje bazike janë të domosdoshme: a) Aparatet Ideologjike janë shumësi, dhe 2) ideologjia kurrë nuk është një (në rastin më të mirë, në fushën shoqërore ekzistojnë së paku dy ideologji). Lista e Aparateve Ideologjike Shtetërore është shumë e përgjithshme dhe atë e dijmë të gjithë: aty bëjnë pjesë familja, shkollat, institucionet arsimore, religjioze, mediat, etj. Në anën tjetër, hapësira shoqërore kurrë nuk është e mbuluar nga një ideologji e vetme (p.sh, ekziston ideologjia borgjeze, si ideologji hegjemonike, dhe ajo e proletariatit). Në hapësirën shoqërore e politike, të gjithë, pa dallim, e luajnë rolin e tyre: ose si aparate ideologjike, ose si subjekte të interpeluara ideologjikisht. Por, pse në Kosovë nuk ndodhë asgjë? Si është e mundur që në një vend ku sipas raporteve të fundit, varfëria është mbi 45%, ndërsa rreth 15% jetojnë në varfëri të skajshme, një vend në të cilin, qytetarët e tij bëjne jetë tërësisht të zhveshur politike e ekonomike (pa kurrëfarë

‘Elio e le Storie Tese’, etj. Lista e emrave të atyre që dhanë kontributin e tyre për këtë mbrëmje nuk ndalet vetëm tek emrat e njohur te televizonit, por edhe tek ato më pak të njohur, duke përfshir përfaqësues të punëtorëve që janë pa punë ose që rrezikojnë pushimin nga puna në ndërrmarrjet si Delta, Tim dhe Omsa. Në hapje të emisionit – pas shfaqjes së imazheve të Benito Musolinit paralelisht me ato të Silvio Berlusconit – Santoro do ti drejtohet Presidentit italian, Giorgio Napolitano, me një apel: “I nderuar zoti President në nuk jemi në Fashizëm por disa ngjashmëri me Fashizmin po na merakosin….[…] … Këtu u krye një krim seriozisht i madh: ndërhyrjet politike ndaj lirisë së shprehjes. Unë – shtoi ai, duke iu drejtuar gjithnjë Napolitanos – nuk dua t’ju tërheq prej xhakete, unë nuk dua që ju të nënshkruani ose të mos nënshkruani, por unë dua të ripërsëris se nëse partitë nuk do të largohen nga Rai, do të mbetet

sigurie sociale, ekonomike, pa siguri dhe shërbime shëndetësore, pensionale, me sistem të degraduar të arsimit publik, etj), pa kurrëfarë perspektive politike e ekonomike, nuk ndodhë asgjë? Nuk ka protesta, nuk ka greva, nuk ka përleshje të studentëve me policinë, nuk ka rebelime të sindikatave, të të papunëve? Në Kosovë ka vetëm diçka: ka shpresë. Shpresa për më mirë, është opiumi i njerëzve të Kosovës; kjo klithmë e pafuqishmërisë, e impotencës politike, klithmë e legjitimimit të së tanishmës. Është shumë shqetësues fakti kur në një hapësirë shoqëroro-politike, Lëvizja Vetëvendosje! konsiderohet si organizim politik radikal. Edhe në vendet që ne i kemi ideal politik (Amerika, Anglia, Franca, Gjermania), por edhe vendet e Lindjes (Irani) kanë lëvizje emancipuese politike e shoqërore, nga optika e të cilëve Vetëvendosje! do të dukej një lëvizje e moderuar dhe largë së qenuri radikale. Prandaj, sot, kur presioni mbi Lëvizjen Vetëvendosje! është jashtëzakonisht i madh, me ç’rast ata që e quajnë vetën analistë e gazetarë, kjo kastë aparatesh ideologjike (edhe një paradoks: në Kosovë, niveli më i lartë intelektual shfaqet nëpërmjet arritjes së pozicionit të analistit! Çfarë mjerimi dhe degradimi intelektual kemi pësuar!), i bëjnë ftesë Lëvizjes për të ashtuquajturin “zbutje të radikalitetit” (shkaku: debati i brendshëm i Lëvizjes për mundësinë e daljes në zgjedhje), unë konsideroj se akti i vetëm progresiv që Lëvizja! duhet të bëjë është riprodhimi i diskurtit të tyre. Thënë ndryshe, si e vetmja shpresë për një Lëvizje emancipuese jo-partiake dhe anti-sistemore, Lëvizja Vetëvendosje! duhet ta radikalizojë qëndrimin e vet politik dhe ideologjik.

Përgjigja politike ndaj tiranisë së sistemit ekzistues dhe Qeverisë së Kosovës nuk është luajtja e lojës liberal-demokratike, të individëve të moderuar, pro-evropian/amerikanë, liberalë e të shkolluar jashtë, etj. Të qenurit i moderuar nuk është virtyt – ajo është dorëzim. Të qenurit i moderuar nënkupton përbrendësimin e racizmit Perëndimor karshi Ballkanit në përgjithësi. Ndaj çdo akti/ veprimi politik, ne dëgjojmë gjithfarë diplomati, burokrati, ministri e çka jo tjetër, nëse e “ardhmja jonë evropiane është e rrezikuar ose jo”. E kjo bëhet edhe më e pështirë, kur arroganca e superioritetit të kolonializmit perëndimor përbrendësohet nga qytetarët/analistët/politikanët e vendeve të rajonit. Në anën tjetër, po aq të gërditshme janë edhe tendencat moralizuese të problemeve ekonomiko-politike te vendit. Depolitizimi dhe moralizimi i politikës është

gjithmonë në konfliktin e interesit. Ne kemi të drejtën, por edhe detyrën të flasim dhe ta vendosim vetveten në kushte që të dëgjohemi nga publiku, duhet që të na dëgjojn.” Gad Lerner gjatë fjalimit të tij paralajmëroi: “ Censura aktuale e aplikuar nën pretekstin e periudhës së zgjedhjeve mund të çojë në një periudhë shumë më të gjatë censure. Ndoshta kjo do të varet edhe nga reagimi ynë. Por nga kjo situatë u krijuan antitrupa, pasi të punosh për të treguar realitetin e fakteve është antidoda për të rezistuar dhe luftuar për demokraci.” Regjizori Mario Monicelli, duke përmendur fjalen ‘revolucion’, tha se është i nevojshëm, sidomos në një vend si Italia qe nuk e ka bërë kurrë një të tillë. Emisioni dëshmoi të jetë përgjigjia më e mirë kundër censurës dhe shtrembërimit të informacionit televiziv, si një zonë e lirë ku u shpalosën dhe u analizuan fakte dhe realiteti i vendit i cili injorohet në mënyrë sistematike nga klasa politike italiane.

KONKLUZION Në Itali televisioni publik italian është i lotizuar në bazë të qeverive që janë në pushtet, forcave politike të radhes dhe partive të tyre përkatëse e duke qënë i mbushur me të afërmit e politikanëve dhe gazetarëve servile, është një institucion veshtir i reformueshëm. Të ardhurat eknomike nga taksa publike e Rai-t (që kap shifrën 109.00 euro në vit për individ) përdoren për të reklamuar partitë politike, programet dhe interesat e tyre në televizionin publik. Në këtë mënyrë forca të caktuara politike krijojnë emisione televizive ose mbështesin emisionet që përcjellin në publik mesazhin e tyre politik. Përdorimi arbitrar dhe i padenjë i televisionit të Shtetit nga ana e partive politike dhe e eksponentëve të tyre, çon shpesh edhe në mbylljen ose pezullimin e emisioneve që trajtojnë problematika dhe çështje që normalisht duhet të jenë të njohura nga publiku i gjëre meqënse trajtojnë argumente që lidhen ngushtë edhe me jetën dhe fatet e tij. Rreziqet krye-

armiku më i madh i çfarëdo projekti emancipues politik. Analistët, kjo kastë e njerëzve që janë anti-teza flagrante e secilit mendim, e kryejnë funksionin shoqëror të Aparateve më efikase Ideologjike Shtetërore. Për më tepër, ky profesion është shumë zemërgjerë: në procedurë goxha të shpejtë, individi interpelohet me statusin subjektiv të analistit. Madje, kjo nuk të pengon për profesione të tjera. Mund të jesh edhe këshilltar politik (siç e thotë shumë bukur Avni Zogiani: këshilltar incognito) i Kryeministrit dhe në të njejtën kohë, të analizosh politikat e Qeverisë. Çfarë luksi në pozicion skizofrenik shoqëror. Më tepër se kurrë, ne duhet kërkuar për mendjet e ‘lira’, kundër analistëve, kundër armiqëve të mendimit, poetëve të suksesit, ose thënë shkurt, kundër kësaj forme servile të ‘mendimit’.

sore të demokracisë pas keqpërdorimit të pushtetit të katërt, përbëhet nga kontrolli politik i medias dhe nga perqëndrimi i këtij pushteti në duart e një grupi të vogël njerzish dhe nga kompanitë e tyre. Duke marrë parasysh se ata të cilët kontrollojnë mediat kanë gjithashtu tendencë të filtrojnë informacionin që është në kundërshtim me interesat e tyre, pengohet qëllimisht pluralizmi i mendimit dhe kufizohet mundësia e qytetarëve për të formuar opinione jo të manipuluara e si rjedhojë të kushtëzuara në zgjedhjet e tij. Puna e gazetarëve është e bazuar në parimet e lirisë së informacionit dhe të mendimit, e përcaktuar nga Kushtetuta italiane në nenin 2 të Ligjit nr 69,më 3 shkurt 1963,ku lexohet:”Është e drejtë e patjetërsueshme e gazetarëve liria e informacionit dhe kritika, e kufizuar nga respektimi i rregullave të ligjit e përcaktuar për të mbrojtur personalitetin e të tjerëve dhe është detyrë e tyre respektimi i të vërtetës substanciale të fakteve, gjithmonë duke respektuar detyrat e imponuara nga besnikëria dhe mirëbesimi.”


6 Besnik Pula

Jetojmë në epokën e ligjërimeve abnormale. Që nga polemikat e politikanëve dhe histeria e lartë e politikës shqiptare (fjala është për Shqipërinë), nga dija e lartë historike dhe morale që na e servirin përditë me zhargonin pseudo-intelektualist analistët medialë, deri tek marketingu i korporatave që na urdhëron përbindshëm që lumturia është private dhe ajo gjehet në konsum, bota jonë shoqërore është e bombarduar me ligjërime abnormale. Koncepti i ligjërimit abnormal na vjen nga një fytyrë e njohur e pragmatizmit postmodern: Richard Rorty. Projekti rorty-ian nuk përbën objekt interesimi në këtë shkrim, por dallimi përshkrimor analitik që ai vendos midis ligjërimit normal dhe atij abnormal është themelor për argumentin që do ta zhvilloj këtu. Në vijim do ta sqaroj këtë dallim. Ligjërim normal për Rorty-in përbën, siç shpjegon Geertz (1983, fq. 222), “një ligjërim që sendërtohet sipas një grupi rregullash, supozimesh, konventash, kriteresh e besimesh të cilat, të paktën në parim, na japin një metodë për zgjidhjen e çështjeve dhe mospajtimeve”. Ligjërimi tipik normal është, p.sh. ligjërimi shkencor ose juridik. Një ligjërim normal zhvillohet “brenda një grupi konventash për atë se çka përbën kontribut relevant, çka vlen si përgjigje ndaj një problemi, çka vlen si argument i mbarë për atë përgjigje dhe çka përbën kritikë ndaj tij” (Rorty 1979, fq. 320). Ligjërimi normal është, p.sh., bazë e patejkalueshme për çfarëdo zhvillimi shkencor, të paktën në rrethanat e shkencës “normale”, në qoftë se ndjekim përkufizimin e Thomas Kuhn (1962). Po qe se një kundërshtie shkencore i mungon një koncenzus elementar, qoftë ai edhe implicit, mbi mjetet e zgjidhjes së kundërshtive, ajo shkencë patjetër do të dështojë. Shkenca është, kështu, gjithmonë një projekt kolektiv, pavarësisht mitologjisë popullore për shkencën që ngrit në qiell kontributet e “gjeniut” apo të shkenctarit individual. Aq më tepër që, siç na tregon Kuhn dhe, para tij, Gaston Bachelard (2002[1938]), zhvillimi i shkencave nuk përshkon një rrugë të akumulimit linear të dijeve, por ngjan në formën e shkëputjeve radikale midis paradigmave shkencore. Ç’është ligjërimi abnormal? Kjo formë ligjërimi përfshin një numër të madh ligjërimesh, sidomos kur ato kanë objekt jetën shoqërore. Në themel, ligjërimi abnormal (i cili, si çdo ligjërim, duhet të kuptohet si akt komunikativ, domethënë brenda një konteksti të caktuar, drejtuar ndaj një audience të caktuar) është një formë ligjërimi i cili në vete nuk përmban pikërisht këtë lloj pajtimi paraprak, shpesh implicit dhe të pathënë, të metodës dhe kritereve për zgjidhjen e problemit të shtruar dhe gjykimin e kundërthënieve që mund të lindin gjatë procesit. Ligjërimi parlamentar është tipik për këtë lloj ligjërimi. Mekanizmat e zgjidhjes së konflikteve parlamentare, që nuk janë konflikte teorike, por politike, janë gjithashtu

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Fushat e dijes ishin të ideologjizuara gjatë kohës së diktaturës komuniste

Teoria dhe nevoja për një ligjërim normal Ironikisht, delegjitimimi i sistemit akademik të ancien regimeit socialist nuk çoi në një rilindje të shkencës, por në privimin relativ të Shqipërisë nga mjetet e prodhimit shkencor politike, apo më saktësisht institucionale. Në një kontekst parlamentar, koncenzusi i vetëm që mund të ekzistojë është në formën e këtyre mjeteve politike: që nga procedurat parlamentare deri tek zgjedhjet, që shihen si mjet për matjen e “raportit të forcave” midis forcave politike, shprehur në përkrahjen numerike që secila nga ato marrin në një proces të deklarimit plebicitar. Ky lexim nuk pretendon të idealizojë sistemin parlamentar, një gjest tipik për kohën tonë, si formë ideale e institucionalizimi të luftës politike. Megjithatë, pavarësisht ekzistencës së formave të ndryshme të luftës politike (dhe formave të politikës të ndryshme nga parlamentarizmi), besoj se është e qartë pse ligjërimi parlamentar përbën një formë abnormale të ligjërimit, sepse aktet komunikative në një kontekst parlamentar nuk bëhën për të fituar një argument, për ta vërtetuar një tezë, apo për ta zgjidhur një problem “racionalisht”, por për të gjeneruar efekt retorik duke shënuar distancën politike nga kundërshtari. Shënimi i kësaj distance, që aq sa është retorike është gjithashtu edhe objektive, bëhet përmes mobilizimit të repertoareve të ndryshme retorike, qofshin ato dallime në vizionet e predikuara ideologjike (p.sh. “evropianizmi” kundër “anti-evropianizmit” etj.), apo, siç janë më të shpeshta në kontekstin shqiptar, superioritetit të karakterit moral (shprehur në akuzat, herë të mbështetura substancialisht e herë jo, ndaj protagonistëve politikë qeveritarë për afera korruptive, si pasqyrë e karakterit të shprishur të tyre si person moral), apo atij intelektual (se një politikan i caktuar ka të mangët “ngritjen intelektuale”, qoftë si pasojë e nivelit të shkollimit, qoftë si pasojë e origjinës sociale etj.). Situata bëhet edhe më e ndërlikuar

kur shtojmë faktin se protagonistë në ligjërimin parlamentar nuk janë vetëm politikanët si ofiqarë të institucionit, por edhe të ashtuquajturit “analistë” jashtë tij, të cilët synojnë arritjen e profitit simbolik në sferën publike duke zhvilluar ligjërime që synojnë shënimin e distancës politike nga vetë parlamentarët. Në këtë varg ligjërimesh përfshihen denoncimet e përgjithshme për paaftësi, korrupsion, dështim në arritjen e qëllimeve të mëdha programore, etj. që orientohen përgjithësisht ndaj protagonistëve të forcave politike. Megjithatë, parlamentarizmi nuk është forma e vetme e ekzistencës së ligjërimit abnormal; përkundrazi, institucionalizimi i institucionit parlamentar madje mund të thuhet se i vendosë kufijë pretendimeve ligjërimore (ndaj, deri diku, edhe llojit të kërkesave politike), pikërisht për shkak se sistemi parlamentar orientohet kryesisht drejt një funksioni të caktuar (nxjerrjes së ligjeve, rezolutave dhe akteve tjera parlamentare), përfaqësimi aty ndodh sipas një logjike të kufizuar institucionale, si dhe mbërthen në vete mekanizma të caktuar politik (kapaciteti për të mobilizuar forcën parlamentare që gëzon pozita kundrejt opozitës) për zgjidhjen e tyre. Një gjë e tillë nuk vlen për fushat e dijes (fjala është në radhë të parë për fushat e njohurive historike dhe shoqërore, të disiplinave si historia, filozofia, etnologjia dhe sociologjia). Një gjë duhet të thuhet përkitazi me fushat e dijes në kontekstin shqiptar. Fushat e dijes sot janë pafundësisht të ideologjizuara. Ky pohim duhet të lexohet sipas një kuptimi shumë preciz. Bindja e zakonshme na thotë se fushat e dijes ishin të ideologjizuara gjatë kohës së diktaturës komuniste, ndërsa sot kemi pluralizëm, hapje të fushave të dijes. Përderisa është e

vërtetë se sot kemi një hapje të fushave të dijes, të paktën në kuptimin institucional në qoftë se jo medoemos epistemik, nuk është e saktë të pohohet se fushat e dijes gjatë kohës së diktaturës komuniste përbënin ideologji, gjë që përbën një thjeshtëzim të papranueshëm përkitazi me prodhimin shkencor gjatë periudhës së RPSSH. Është e saktë se fushat e dijes në RPSSH ishin eksluzive për kah baza doktrinare e tyre, që ishte marksizëmleninizmi sipas interpretimit të Enver Hoxhës. Por çdo shkencë ndërtohet sipas një baze doktrinare, një sërë premisash jo-empirike, e këto premisa kanë dimensione të pashmangshme normative aq më tepër kur kemi të bëjmë me një shkencë për shoqërinë dhe zhvillimin e saj; ajo që e dallon një shkencë nga jo-shkenca është në radhë të parë metodologjia që ajo ndjek. Pavarësisht pengesave që ekzistonin brenda sistemit akademik të RPSSH për zhvillim relativisht të lirë shkencor (nënshtrimi karshi doktrinës zyrtare partiake mbi shoqërinë dhe zhvillimin historik, e cila nuk mund të kontestohej si e tillë, mekanizmave të censurës zyrtare, selektivitetit empirik etj.), kjo nuk e skualifikon prodhimin shkencor gjatë RPSSH si një pseudo-shkencë. Aq më tepër kur, sidomos pas 1950-ave, prodhimi shkencor në RPSSH (asokohe RPSH) u vendos brenda kornizave të një sistemi akademik që, të paktën nominalisht, kishte hierarki dhe sisteme vlerësimi që ishin relativisht autonome nga Partia, deri në krijimin e një homologjie midis Partisë dhe sistemit akademik, ku aq sa i pari ushqente të dytin, i dyti ushqente të parin, aq më tepër që edhe Partia ndjente nevojën që të vërtetat e saj të mbështeten nga një autoritet shkencor. Përderisa gjatë RPSSH mbizotëronte ekskluzivizmi doktrinar si bazë e

prodhimit shkencor, ideologjizimi i fushave të dijes sot konsiston në faktin se kemi të bëjmë jo vetëm me një delegjitimim të përgjithshëm të bazës së dijeve të trashëguara nga ancien regime-i i Partisë, por me këtë edhe të prodhimit shkencor në përgjithësi. Ironikisht, delegjitimimi i sistemit akademik të ancien regime-it socialist nuk çoi në një rilindje të shkencës, por në privimin relativ të Shqipërisë nga mjetet e prodhimit shkencor. Ky vakuum i përfaqësimit të realiteteve shoqërore nuk u zëvendësua me kritika shkencore, por e as me lindjen e një ligjërimi të ri shkencor, por pikërisht me pushtimin e tij nga protagonistë medialë (po përqëndrohem specifikisht në ata që merren me prodhimin e ligjërimeve politike, historike dhe kulturore), që i nënshtrohen një varshmërie të dyfishtë ndaj ligjërimeve të fushës politike dhe Ideologjive të Mëdha të cilave i nënshtrohen ajo (“evropianizimi”, “demokratizimi”, “tregu i lirë”, “sundimi i ligjit” etj.). Mund të thuhet, madje, se ligjërimi medial është pikërisht ai lloj ligjërimi që e “normalizon” abnormalitetin e ligjërimit parlamentar, në kuptimin që ai zhvillohet kinse kemi të bëjmë me mospajtime që kanë zgjidhje racionale, për të cilat mund të zhvillojmë “debat” (termi i preferuar i mediave) me një bazë racionale, kur në fakt është fjala për konflikte që zgjidhen dhe janë të zgjidhshme vetëm politikisht. Kundër akteve të normalizimit të ligjërimeve abnormale (çka përbën në vetëvete një akt të ideologjizimit), sot, sidomos ato që konsiderojnë vetën forca progresive (të majta), ballafaqohen me një domosdoshmëri që të zhvillojnë një ligjërim normal, jo për t’i normalizuar ligjërimet abnormale, por për t’i nënshtruar dhe dominuar ato teorikisht. Dhe pikërisht kjo dëshmon për domosdoshmërinë


7

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

(dhe patejkalueshmërinë) e teorisë. Teoria është mënyra e vetme që një pikëpamje e majtë do të arrijë të shkëputet nga dallgat e ideologjive dominante dhe që e majta të prodhojë mjetet e veta të prodhimit të dijes. Ka qenë vetë Gramsci (1971) ai që ka thënë, Vetë-mashtrimi është shpjegim i pranueshëm për individë, apo edhe për një grup të vogël, por jo kur kontrastet paraqiten në jetën e masave. Në këto raste kontrasti midis mendimit dhe veprimit nuk mund të jetë asgjë tjetër përveç të një dallimi më fundamental të një rendi historik shoqëror. Ajo tregon se grupi shoqëror në fjalë vërtetë mund të përmbajë një koncepsion e vetin mbi botën, qoftë edhe embrionik; një koncepsion që shfaqet në veprime, qoftshin ato edhe momentale – atëherë kur grupi vepron si një totalitet organik. Por i njëjti grup, për shkak të nënshtrimit dhe subordinimit intelektual, ka përvetësuar një koncepsion që nuk i veti por i huazuar nga një grup tjetër; ai afirmon këtë koncepsion verbalisht dhe beson të jetë duke e ndjekur atë, sepse ky është koncepsioni që ai e ndjek në “kohërat normale” – atëherë kur veprimi i tij nuk është i pavarur dhe autonom, por i nënshtruar dhe i subordinuar. Kjo është arsyeja pse filozofia është e pandashme nga politika. Madje mund të pohohet se zgjedhja e kritika e një koncepsioni të caktuar mbi botën është gjithashtu veprim politik. Ky paragraf i dendur, pavarësisht skematizmit që përmban, na e jep të vërtetën për veprimtarinë shkencore: ajo konsiston nga një përpjekje e përhershme për t’u shkeputur nga përfaqësimet ideologjike të botës shoqërore dhe në shtjellimin e të vërtetave shkencore për të. Një pikëpamje e majtë radikale do të jetojë, apo do të zhbëhet dhe të degjenerojë në një pikëpamje “mikroborgjeze” (siç thoshte dikur Althusser), në një modë të kohës, pikërisht nga ky kusht: po qe se arrin ta gjenerojë një ligjërim normal, domethënë një ligjërim teorik dhe shkencor për botën shoqërore, i cili është gjithashtu kushti i domosdoshëm për veprim radikal politik. Dhe patjetër se për këtë duhet të krijohet edhe hapësira e domosdoshme organizative dhe institucionale, që është kushti themelor për praktikën shkencore, e që është mjeti i vetëm që sot njohim për ta luftuar ideologjinë. Bachelard, Gaston. 2002[1938]. The Formation of the Scientific Mind. Përkthyer nga M. McAllester. Manchester: Clinamen Press. Geertz, Clifford. 1983. Local Knowledge: Further Essays in Interpretive Anthropology. New York: Basic Books. Gramsci, Antionio. 1971. Selections from the Prison Notebooks. New York: International Publishers. Kuhn, Thomas. 1962. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press. Rorty, Richard. 1979. Philosophy and the Mirror of Nature. Princeton: Princeton University Press.

Hashim Thaçi ka nevojë për deklarime të herëpashershme që tingëllojnë mirë

Rezistenca politikisht korrekte Kërkesa e Asanajt iu sjell përfitim të huajve Visar Ymeri

Kreu i procesit të privatizimit në Kosovë, Dino Asanaj, doli prapë këtë javë në media. Përmes një konference për shtyp ai kërkoi kthimin e fondit të privatizimit në Kosovë, për t’i deponuar ato në bankat e Kosovës. Asanaj e di shumë mirë se kjo nuk është mënyra për t’i kthyer këto para në Kosovë. Ai e di (dhe këtë ia tha edhe Banka Qendrore e Kosovës-BQK) se për BQK-në Agjencia Kosovare e Privatizimit, të cilën e udhëheqës Asanaj, është një klient, dhe si e tillë ajo nuk mund t’i tregojë BQK-së se ku i mban këto para. (Natyrisht se mbajtja e parave të BQK-së nëpër bankat jashtë vendit, para këto që po të futeshin në ekonominë e Kosovës gjithsesi se do ta zhvillonin atë, është e dëmshme, por kjo është një temë tjetër dhe nuk është mëkati i vetëm i BQK-së.) AKP-ja mund t’i tërheq këto para nga BQK-ja dhe t’i dërgojë këto ku do. Pra Asanaj nuk ka nevojë që t’i kërkojë ato përmes konferencave për shtyp, mirëpo ta urdhërojë tërheqjen e këtij fondi nga BQK-ja si kryetar i Bordit të AKP-së që është. Dhe madje kjo nuk është hera e parë që Asanaj e bën këtë, dhe mbase kaq i lejohet të flas (nga Shefi, dashakeqësia, apo mosguximi i tij). Por kjo pak rëndësi ka. Me rëndësi është që ai nuk po vepron në drejtim të futjes së fondit të privatizimit në ekonomi. Por ka diçka edhe më të rëndësishme në këtë rast: kërkesat e Asanajt, të cilat janë edhe më problematike se vetë motivet e shtrimit të këtyre kërkesave. Asanaj nuk kërkoi asgjë tjetër përveç se ta kthejë fondin e privatizimit për ta deponuar atë në bankat komerciale të Kosovës. E për ta mbështetur këtë kërkesë të tij pompoze (në kontekstin e Kosovës), Asanaj i dha edhe dofarë arsyesh. Fondi i privatizimit aktualisht është duke fituar, sipas Asanajt, kamatë prej 0.1% në vit, ndërkohë që në bankat vendore ai thotë se japin kamata prej 12-15%. Pra, Asanaj kërkon kthimin e këtyre parave për t’i deponuar ato në bankat vendore. Dhe me kaq përfundon kërkesa e tij. E kush do të përfitonte nga kjo? Po ta pyesje Dino Asanajn nga kjo do të përfitonte Kosova. Mirëpo kjo është absolutisht e pavërtetë (vërtet, a do të duhej të pritej e vërteta nga shefi i privatizimit në Kosovë?). Ta shohim pse. 463 milionë të privatizimit janë një shumë e konsiderueshme e parasë për të cilën Kosova vërtet ka nevojë. Ta zëmë, hidrocentrali i Zhurit, i cili do të prodhonte 305 MW/h energji elektrike (diku afër 7% të konsumit të gjithëmbarshëm) kushton 330 milionë euro. Qeveria e Kosovës ka planifikuar që ndërtimi i këtij hidrocentrali

të bëhet me kapital privat, që nënkupton privatizim të përfitimit nga hidrocentrali. Subvencionimi i bujqësisë do të kushtonte diku afërsisht 40 milionë euro në vit. Investimet e përgjithshme në Trepçë që kjo të punojë me kapacitet të shtuar kërkojnë jo më shumë se 150 milionë euro. Por Asanaj nuk e kërkon këtë, nuk e kërkon futjen e fondit të privatizimit në ekonominë e Kosovës. Ai kërkon deponimit e tij në bankat vendore. Pra jo të përfitojë populli i Kosovës, por bankat që operojnë në Kosovë, shumica dërrmuese e të cilave janë banka të huaja. Kërkesa e Asanajt iu sjell përfitim të huajve. Apo edhe fondit të privatizimit. Por ky fond i privatizimit kujt i takon? Këto para janë ruajtur deri tash për t’ua kthyer borxhet kreditorëve të ndërmarrjeve të shitura. Këta kreditorë në shumicën e rasteve kanë kërkesa pronësie mbi ndërmarrjet e shitura deri tash. Sipas rregullave të caktuara nga Rezoluta 1244 e UNMIK-u dhe të pranuara ng institucionet e Kosovës dhe Dino Asanaj, pronësia e këtyre ndërmarrjeve do të përcaktohet nga një proces arbitrazhi në të ardhmen. Po të shkohet deri në fund me këto rregulla atëherë shumë lehtë mund të vendoset se prona paska qenë e ndërmarrjeve serbe dhe se ‘kreditimi’ nga ato tash duhet të kthehet në formë borxhi me kamatë nga fondi i privatizimit. Në këtë drejtim Asanaj kërkon që fondi për borxhin që ia paskemi ndërmarrjeve të Serbisë të rritet duke kërkuar kamata më të larta. Prapë kërkesa e Asanajt iu sjell përfitim të huajve. Kamatat e bankave komerciale në

Kosovë janë shumë të larta, dhe kjo është e vërtetë. Mirëpo jo kamatat e depozitave por ato të kredive. Për depozita afatgjata vështirë se mund të marrësh kamatë më të lartë se 5% (madje tash pas krizës financiare 5% është luks). Ndërsa Asanaj thotë se në këto banka fondi i privatizimit do të merrte 12-15%. Kjo përveç që është gënjeshtër e kulluar, paraqet edhe një defekt serioz të rezonimit ekonomik të Asanajt. Bankat që operojnë në Kosovë sot kanë likuiditet të tepërt. Shtrëngimi i kritereve të kredidhënies dhe kamatat e larta kanë bërë që trendi i kërkesës për kredi të bie, ndërkohë që ai i depozitave ka vazhduar me të njëjtin trend. Rrjedhimisht, bankat kanë përfunduar me shumë më shumë para nëpër duar sesa që mund t’i plasojnë në kredi. E tash Dino Asanaj kërkon që t’ua rris këto para. Natyrisht bankat nuk do t’u thoshin ‘jo’ këtyre parave, por do t’i merrnin ato me aso kushte që nuk do të dallonin shumë nga kamatat aktuale. Për shkak se nuk kanë nevojë për to. Po qe se Asanaj vërtetë dëshiron t’i ndihmojë sistemit bankar të Kosovës me paratë e privatizimit, atëherë le ta propozojë krijimin e një banke zhvillimore me këto para, bankë kjo që do të ofronte kredi për prodhim me kamata shumë të ulëta të cilat do të fillonin të paguheshin 3 apo 5 vite pas marrjes së kredisë. Kështu do të nxitej prodhimi dhe do të përfitonte populli i Kosovës. Por kërkesat e Asanajt nuk e kanë këtë qëllim. Ato synojnë t’iu sjellin përfitim të huajve. Asanaj kritikoi për t’u mos kritikuar. Vërtetë pushteti nuk mund të ekzistojë pa e pasur një dozë rezistence

ndaj tij. Mirëpo këtë rezistencë ai e do vetëm të kontrolluar. Në këtë drejtim këtë radhë ishte Asanaj ai që ‘rezistoi’. Që rezistoi në mënyrë politikisht korrekte. Dhe kjo nuk është hera e parë. Të njëjtën kërkesë e kishte edhe para një viti. Kërkoi kthimin e parave, dhe pastaj nuk u bë i dukshëm për 1 vit të tërë. Këto kërkesa, që të duken si rezistencë, jo vetëm që i lejohen nga pushteti por edhe kërkohen prej tij. Për shkak se janë pikërisht këto forma të rezistencës që e mirëmbajnë atë. Hashim Thaçi e shefat e tij kanë nevojë për deklarime të herëpashershme që tingëllojnë mirë dhe zgjojnë shpresat e njerëzve për të mirë në mënyrë që të mirëmbahet gjendja e pashpresë e po këtyre njerëzve. Se shpresa, siç e thotë Walter Benjamin, na është dhënë për shkak të të pashpresëve. Dhe për funksion ka, do të shtonim, maskimin e gjendjes së pashpresë për ta vazhduar atë. Sepse e pamaskuar ajo nxit revoltë. Kërkesat e Asanajt, në këtë rast, nuk i ishin drejtuar BQKsë, por neve. Ai nuk kërkoi kthimin e fondit të privatizimit në Kosovë, sepse këtë e dinte se nuk bëhej kështu, dhe e dinte se kështu Kosova nuk përfiton (të paktën këtë ia kishte thënë edhe BQK-ja para një viti). Ai kërkoi nga ne të mos revoltohemi se, ja, kinse ai qenka duke rezistuar për ne. Por rezistenca e tij është djallëzore. Sepse, edhe po të ishte e tillë, ajo do të rezultonte në pasurim të të pasurve, në koncentrim të pasurisë në duart e një pakice. Ashtu siç po rezulton procesi i privatizimit që ai e udhëheq. E tëra kjo përbrenda projektit neoliberal, ideologjisë së Asanajt dhe shefave të tij.


8 Arbër Zaimi

Momenti aktual në Greqi, mes protestave të punëtorëve dhe sindikalistëve, mes kërcënimeve për “falimentim shtetëror” apo përjashtim nga eurozona a nga Bashkimi Europian, mes buzëqeshjeve të sforcuara të Papandreut dhe ironisë thumbuese të Merkel, dhe patjetër, mes këngëve raciste anti-shqiptare të reparteve ushtarake greke dëshmon më së miri disa prej metodave më të padenja të ushtrimit të pushtetit dhe të qeverisjes, si në nivel ndërkombëtar ashtu edhe në atë kombëtar. Bëhet fjalë për metoda që me gjithë modernizimin teknologjik e me gjithë liberalizimin social e kulturor të shekullit të XXI, vijojnë të përdoren në mënyrë po aq të paskrupullt sa në kohë të Machiavelli-t. Greqia, bashkë me një sërë vendesh të tjera “periferike” të bashkimit europian ka ndjerë së fundmi tronditje prej krizës globale financiare, të quajtur edhe “kriza e bankave”. Për shkak të kredive të marra me interesa tepër të larta, për shkak të mungesës së vazhdueshme të transparencës ne qeverisje, për shkak të rritjes së borxhit dhe mbi të gjitha për shkak të ngritjes së sistemeve ekonomike të bazuara kryesisht mbi konsumin (dhe jo mbi prodhimin), vende si Greqia, Italia, Irlanda, Portugalia etj. ishin të parat që ndjenë rrudhjen e ekonomisë. Dhe natyrisht, pasojat e kësaj rrudhjeje, brengat e varfërimit dhe rënia e ndjeshme e mirëqenies në këto vende, edhe pse kryesisht vinin si pasojë e keqformimit të sistemit, e keqmenaxhimit dhe e keqqeverisjes, menjëherë u transferuan në shpatullat masive por të përulura të popujve në fjalë, të cilët kush më shpejt e kush më ngadalë, u bindën siç binden shpesherë masat. Pjesa e shoqërisë që u prek e para ishin punëtorët dhe studentët e shkollave publike, dhe këta ishin të parët që reaguan, në të gjitha vendet në fjalë. Në Greqi reagimet ishin më të forta, për disa arsye ndër të cilat kryesoret janë dy. Arsyeja e parë është se në Greqi kriza u paraqit më e mprehtë, dhe qeveritarët grekë u gjendën shpejt nën presionin e “falimentimit” në rast se nuk merrnin “masa drastike” (me masa drastike nënkuptohet anullimi i një sërë të drejtash të punëtorëve dhe të studentëve, të drejta që janë fituar me mund e me betejë gjatë dekadave). Arsyeja e dytë, po aq e rëndësishme sa e para është se në Greqi stofi social, identifikimi i punëtorëve

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

KRIZA GREKE & instrumentalizimi i thirrjeve raciste

në lëvizjet sindikale dhe ai i studentëve në lëvizjet studentore, për arsye historike, është tepër i fortë. Të angazhuar në lëvizje antifashiste, antiimperialiste dhe emancipuese studentët dhe punëtorët grekë kanë qenë në gjendje vetëm tridhjetë vjet më parë të rrëzojnë një juntë ushtarake fashiste që fatkeqësisht mbështetej nga aleatët e jashtëm, që janë sot po ata që ishin dje. Kjo arritje e shoqërisë greke ka lënë gjurmët e saj në identitetin social, në organizimin e shoqërisë, dhe në gatishmërinë për reagim ndaj shtypjes apo ndaj shkeljes së të drejtave, gjë që bën të mundur reagimin solidar e masiv të kohëve të fundit kundër këtyre “masave drastike” që si gjithnjë po sugjerojnë që për “gabimet” e bankierëve dhe qeveritarëve grekë apo europianë të paguajnë punëtorët apo studentët. Javët e fundit Greqia institucionale, e gjendur përpara një rruge qorre, ka vendosur t’i shtrijë dorën aleatëve që prijnë në botëvështrimin që në fakt e shkaktoi krizën, pra SHBA-ve, BE-së dhe FMN-së. Papandreu dhe gjithë lobistët grekë shkuan derë më derë duke kërkuar borxh të ri për të larë borxhet e vjetra. Mirëpo me cinizmin tipik të fajdexhiut, kërkesat e para që aleatët shtruan kishin të bënin me rrudhjen e buxhetit social, zvogëlimin e rritjes së parashikuar të rrogave dhe pensioneve, ngritjen e moshës së pensionit, zvogëlimin e investimit në shërbime publike (shëndetësi, arsim apo infrastrukturë, se këtu është katandisur publikja), me një fjalë kërkohet prej punëtorëve dhe studentëve një stil jete më “i përmbajtur”, kërkohet që të sakrifikojnë mirëqenien e tyre në emër të interesit kombëtar dhe ndërkombëtar (që në këtë rast është thjesht dhe vetëm interesi i korporatave dhe i bankave, interesi i një botëvështrimi ekonomik liberalist). Cinizmi arriti kulmin në deklaratat e disa deputetëve gjermanë të koalicionit qeverisës, që i këshilluan Greqisë të përgjunjur që të shesë ndonjë ishull që t’i

shpëtojë krizës… Ky është realiteti i aplikuar i liberalizmit, krijon shtete që qeverisen prej fajdexhinjve në emër të popullit, dhe krijon atdhe që shitet e blihet, në emër të popullit. Kryeministrja gjermane Merkel, pasi arriti të impononte mbi punëtorët në Gjermani rritjen e moshës së pensionit nga 65 në 67 vjeç tashmë kërkon me ngulm që të rritet mosha e pensionit edhe për punëtorët në Greqi. S’mbetet tjetër veçse të kërkojë uljen e moshës së punësimit në 12 vjeç, kthimin e të shtunës në ditë pune, dhe stabilizimin e dhjetëorarëshit si ditë normale pune. Megjithatë Papandreu, me përunjësinë tipike të udhëheqësit ballkanas që është gati të shtypë dhunshëm popullin e tij, por që nuk ia bën fjalën dy të mëdhenjve, premtoi se do të ndërmarrë “masat drastike”, me kusht që t’i jepen ato 22 miliard eurot borxh. Po ç’lidhje ka e gjithë kjo me Shqipërinë, përse duhet t’i interesojë kjo mesele një shqiptari, dhe mbi të gjitha ç’lidhje ka kjo me thirrjet fashistoide të ushtarakëve grekë në datën 25 mars? Përveç faktit se kriza globale e prek Shqipërinë e

shqiptarët drejtpërsëdrejti, si në ekonominë e brendshme dhe në masat që detyrohet të marrë qeverisja (që janë po aq të ashpra, po që bien në sy më pak për shkak se ngrehina ekonomike tek ne është shumë më e pastrukturuar dhe shumë më e vogël), nuk duhet harruar fakti se një pjesë e mirë e shqiptarëve jetojnë dhe punojnë në vendet e Bashkimit Europian, si emigrantë. Këta madje përbëjnë një burim të rëndësishëm të ardhurash për ekonominë ende (pas 20 vjetësh) të brishtë të demokracisë liberale shqiptare. Masat e marra në dëm të këtyre shqiptarëve përveç se na prekin shpirtërisht, pasi i kemi farefis e bashkëkombas, na prekin menjëherë dhe ekonomikisht. Në Greqi ndodhet një numër më i madh se 500.000 shqiptarë, të cilët supozoj se në 99% të rasteve janë punëtorë dhe studentë. Një pjesë e madhe e këtyre shqiptarëve tashmë janë integruar dhe janë solidarizuar me kolegët e tyre grekë apo emigrantë të kombësive të tjera, dhe madje janë sindikalizuar. Së bashku me punëtorët e me studentët grekë mijëra shqiptarë që prej 2008 e këtej kanë përbërë pjesë integrale

të protestave për të drejtat e punëtorëve dhe të studentëve në Greqi. Po ashtu, është për t’u theksuar edhe solidariteti i mijëra grekëve me betejën për të drejtat e për integrimin e emigrantëve, rasti më i fundit protestat antiraciste të emigrantëve në datën 1 mars, ku në shesh bashkë me shqiptarët apo emigrantët e kombësive të ndryshme dolën dhe qytetarët grekë. Duke qenë së bashku punëtorët dhe studentët grekë me ata emigrantë përbëjnë një barrierë më të fortë për politikën që tenton të abuzojë me ta, përbëjnë një stof social më të vështirë për t’u grisur nga tendencat squllëse liberalizuese të porositura prej elitave të politikës korporatiste. Nga ana tjetër është për t’u vënë re se sa herë që Greqia kalon momente të vështira ekonomike, të cilat përqasen nga lëvizje popullore që përpiqen të mbrojnë të drejtat e qytetarëve, shfaqen publikisht grimca të një fashizmi që siç dihet, ekziston në fraksione të njohura edhe publikisht të shoqërisë e të politikës greke. Vrasja e një studenti prej policëve pikërisht në momentin kur qeverisja e Karamanlisit po bëhej gati të përballej me filli-

min e krizës, shfaqja e videove me abuzime ndaj shqiptarëve dhe emigrantëve të tjerë nëpër komisariate, apo koret raciste të ushtarëve pikërisht në kohën e protestave të 2008 dhe 2009, dhe paradat me parulla raciste në mes të Athinës pikërisht tani kur Papandreu pritet të fillojë zbatimin e “masave drastike” të kërkuara nga Europa, duket një koordinim pothuaj perfekt. Nuk mund t’i vësh gishtin askujt për këto provokime idioteske, por pasoja e tyre është e kuptueshme, ato e largojnë punëtorin emigrant nga punëtori grek, ato e tëhuajëzojnë studentin emigrant nga studenti grek. Në rast se 40 vjet më parë fashistët nxiteshin nga qeveria e nga NATO, nëpërmjet operacionit famëkeq “Gladio” me qëllimin e vetëm që të mposhtnin majtistët që perceptoheshin si rrezik publik për shkak të luftës së ftohtë, po sot që lufta e ftohtë mbaroi, kush i nxit koret fashistoide?

(Vijon nga faqe 8) Arbër Zaimi

(Vijon në faqen 10)


9

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Punëtori shqiptar e ka të vështirë të merret me aktivitet politik, sepse ai punon ose në bujqësi

Mbi një shqetësim Liberal Në Shqipëri, në ndryshim nga Turqia, qeveritarët bënë disa deklarata impotente Leart Kola

Stomakët e Liberalëve u shqetësuan shumë kohët e fundit për primitivizmin e protestave anti-greke që u zhvilluan në Tiranë e në qytete të tjera menjëherë pasi u shpërnda lajmi për këngët raciste të marinës greke gjatë një parade të mbajtur në Athinë. Kënga sugjeronte që me lëkurët e shqiptarëve dhe turqve të bëheshin veshje per ushtarët grekë. Këtij sugjerimi shteti turk dhe ai shqiptar iu përgjigj me mënyra të ndryshme anipse kërcënimi ishte i njëllojtë. Në Turqi, zëdhënësi i qeverisë me një deklaratë të ftohtë nga ana e tij i kerkoi ushtrisë greke që të ndalonte këtë sjellje fashisto-raciste, përndryshe do të përdornin forcën e armëve. Me të thënë këtë kamerat u fikën e zyrtari turk me qetësi vazhdoi rutinën e përditshme të punës së tij. Në rrugët e Stambollit apo qyteteve të tjera turke nuk u pa asnjë grup apo turmë qe të digjte apo të hidhte parrulla anti-greke, siç pamë këto ditë në Shqiperi, në shtetin tjetër të vënë në shënjestër zyrtarisht nga ushtria greke. Në Shqipëri, në ndryshim nga Turqia, qeveritarët bënë disa deklarata impotente, të cilat u dhanë jo si qëndrim politik të shtetit shqiptar, por si pjesë indiferente e një interviste boshe që po jepte rastësisht ministri yne i jashtëm, ku po në mënyrë rastësore iu përgjigj dhe provokacionit grek. Ajo që pasoi në popull, ndryshe nga turqia, ishin protesta primitive të qytetarëve të ndryshëm që forcën e gjetën tek sharjet ndaj Greqisë dhe tek djegiet e flamujve grekë, dhe tek një rikthim në folklor mes këngëve dhe valleve. Një reagim i tillë sigurisht që shqetësoi menjëherë pseudoliberalët Shqipetar, të cilët nën parrullën “fashizmi nuk luftohet me fashizëm”, lanë duart me “katunarët folklorikë” dhe u kthyen pranë kompjuterave të tyre, prej nga vzhduan të lëshojnë thirrje për bashkëpunim dhe paqe internacionale. Sigurisht, të mbash në të njëjtën kohë një qëndrim kritik ndaj grekëve, po aq sa dhe kundër reagimit shqiptar, është një pozicion për t’u pasur zili, dhe nuk mund të kundershtohet nga askush, sepse i vendos

keta moralistë në kushte të favorshme, duke mos i perzierë me këtë mllef qesharak të bashkatdhetarëve të tyre, e gjithashtu duke dënuar atë që botërisht është e dënueshme, sjelljen fashiste ushtarake të shtetit grek. Por ketu dalin ca probleme shumë të mëdha, që me sa duket liberalët shqiptarë dhe ata grekë nuk munden apo nuk duan t’u japin pergjigje të caktuar, sepse të kyçur fort në parimet ideologjike harrojnë të shohin situatën konkrete në të cilat raportet mes Shqipërisë dhe Greqisë, si në nivel institucional dhe në atë njerëzor, të shtrira në kohë, kanë precipituar në mënyrë të rrezikshme. Le të fillojmë duke bërë një pyetje naive, si ka mundësi që në Turqi nuk pati reagime instiktive qytetarësh e në Shqipëri pati? Përgjigja është shumë e thjeshtë. Turqia ka një sovranitet të sajin, një forcë ushtarake serioze dhe një qeveri që mbron interesat e qytetarëve të saj, kudo që ndodhen. Ndërkohë në Shqipëri kjo gjë nuk ekziston. Sot në Shqipëri korporatat Greke janë të kudondodhura duke filluar që nga kompanitë celulare, ato

minerare dhe deri tek bankat. Pra praktikisht ekonomia shqiptare sot është e drejtuar nga korporata greke, që janë aq shumë të lidhura me botën politike, sa që shërbimet e këtyre kompanive i kushtojnë qytetarit shqiptar dyfishin e asaj çfarë është vlera reale e shërbimeve që këto kompani sigurojnë, e kjo behet nën driten me diell, pa pyetur askënd. Parlamenti shqiptar e ka të pamundur të bëjë një kod zgjedhor nëse grekët nuk janë dakord, e gjithashtu detyrohen që në regjistrimin e popullsisë të vendosin kërkesa totalisht raciste, siç janë ato të regjistrimit në baza fetare. Në këto kushte qytetari shqiptar është totalisht i zbuluar nga çfarëdolloj mbrojtjeje që institucionet zyrtare mund t’i garantojne. E Shteti shqiptar duke parë premisat e integrimit në BE, është praktikisht i detyruar të plotesojë apetitet greke, ndryshe grekët e lënë jashtë. Shkurt dhe qarte shteti shqiptar në raport me atë grek qëndron në raporte krejt neo-kolonialiste. Nëse shkëputemi nga Shqipëria për të parë situatën e bashkatdhetarëve tanë në Greqi, do të zbulojmë forma

nga më perverse të trajtimit të tyre. Së pari, nga shteti krijohen kushte të tilla që shqiptaret të mohojnë identitetin e tyre, duke favorizuar në mënyre ultra raciste ata që ndryshojne emrin dhe fenë. Në këtë mënyrë dhe në rastet kur emigrantët legalizohen praktikisht shteti grek po legalizon vetveten tek shqiptari, jo shqiptarin si individ me identitet të vetin. Ky fenomen nuk ndodh me asnjë kombësi tjetër që jeton dhe punon në Greqi, psh. një pakistanezi nuk i kërkohet të depakistanizohet që të njihet nga shteti. Aq represive është kjo politike, sa dhe sportistë apo këngëtarë të famshëm shqiptarë, dhe pse të mbrojtur nga fama e tyre, e kane të pamundur të ekzistojnë nëse nuk ç’identifikohen duke ndërruar emrin dhe fenë. Punëtori shqiptar e ka të vështirë të merret me aktivitet politik, sepse ai punon ose në bujqësi ku paguhet me minimumin e pagës, ose punon në kantiere ndërtimi pa siguracione ose në biznese të vogla ku zakonisht bën skllavin modern. Në kushte të tilla pune, shqiptarët duke qenë gjithnjë nën vështrimin e mjeteve represi-

ve si policia apo ushtria, nuk anëtarësohen në sindikata apo grupime të tjera. Edhe organizatat shqiptare kanë rezultuar impotente në organizmin e kësaj mase të madhe shqiptarësh që jetojnë dhe punojnë në Greqi. Madje dhe kur organizojnë protesta kundër racizmit dhe fashizmit pjesëmarrja e shqiptarëve është minimale. Sigurisht që është pozicion i lehtë ai i liberalëve, ku mund të dënosh shqiptarët si popull i prapambetur që nuk di të organizohet, po aq i bukur sa qëndrimi i fundit ku morën distancë nga protestuesit primitivë duke thërritur si kundërpeshë për bashkim mes punetorëve grekë e shqiptarë. Duke mbyllur sytë dhe veshët para kushteve reale. Po a mundet sot shqiptari që punon në Greqi dhe ai që jeton në Shqipëri të bëhet pjesë e luftës internacionale për drejtësi? Unë mendoj se po, por kusht i domosdoshëm është që të shkëputemi nga klishete e bukura dhe të adresojmë problemet e vërteta që i mbajnë larg prej njëri tjetrit këto komunitete me probleme kaq të ngjashme. Që të ketë një luftë të përbashkët kundër racizmit dhe qeverive

të korruptuara. Duhet së pari të kuptojmë, ose më mirë ‘të kuptojnë’ pozicionin e shqiptarëve në këtë marrëdhenie. Së pari duhet që forcat intelektuale shqiptare dhe greke të adresojnë problemin e neokolonializmit korporatist dhe politik grek në Shqiperi. Nëse grekët do protestonin jo vetem për situatën e tyre lokale me bizneset që punojnë në Greqi, por dhe për ekspansionizmin që këto kompani bëjnë, sidomos në Shqipëri, kjo do të ishte pikë e përbashkët e luftës. Ashtu siç ndodh me grupet anti globaliste që sulmojnë çdo korporatë që shfrytëzon popujt e Azisë apo Afrikës. Kjo do t’i jepte luftës internacionale dhe bashkëveprimit një sinqeritet të domosdoshëm, nëse duhet të luftohet kapitalisti siç shkruhet bukur edhe nëpër pankartat e Sindikatave Greke. Po sigurisht që pika më e rëndësishme që duhet trajtuar është e depersonalizmit të shqiptarëve në Greqi dhe kjo duhet të jetë pika kryesore e luftës së progresistëve të majtë në raport me qeverinë greke.

(Vijon në faqen 10)


10

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Punëtori shqiptar e ka të vështirë të merret me aktivitet politik, sepse ai punon ose në bujqësi

Mbi një shqetësim Liberal Në Shqipëri, në ndryshim nga Turqia, qeveritarët bënë disa deklarata impotente (Vijon nga faqe 9)

Kriza greke dhe instrumentalizimi i thirrjeve raciste Sot nuk ekziston më gogoli sovjetik, e megjithatë duket se për të përçarë lëvizjet qytetare e sindikale me tendenca të majta emancipuese, që synojnë konfirmimin e të drejtave të punëtorëve e të studentëve, përdoren të njëjtat mënyra, të njëjtët “antikorpe”. Po sikur të mos mjaftonte “incidenti” racist në Athinë ngjarja zbukurohet dhe nga disa “incidente” në Tiranë. Pikërisht në datën 25 mars, parlamenti shqiptar miraton ndërtimin e varrezave përkujtimore të ushtarëve grekë në Shqipëri, një ngjarje që solli pështjellim të madh e të justifikueshëm në opinionin shqiptar. Kjo, pasi siç u mësua, me këto varreza ka patur abuzime të mëdha, që nga zhvarrosja e shqiptarëve dhe paraqitja e tyre si grekë nga disa priftërinj në Përmet, deri tek prekja e ndjenjave të popullsisë çame, një popullsi shqiptare e shpërngulur nga Greqia e veriut 50 vjet më parë, të cilët nuk lejohen as të vizitojnë varret e të parëve të tyre, e as të ngrenë përkujtimore për ta (se sa për pronat e tyre në shtetin grek, kjo temë tashmë është bërë tabu prej impotencës qeverisëse). Kështu qeveria dhe parlamenti shqiptar merr një pozicion nënshtrimi ndaj kërkesave të qeverisë greke, ndërkohë që harron kërkesat e popullit të vet. Natyrisht që kjo, bashkë me këngën e ushtarëve grekë në Athinë, rezulton në lindjen e sentimenteve antigreke, të cilat shumë shpejt transferohen nga Shqipëria drejt emigrantëve shqiptarë në Greqi. Duket si një plan perfekt për të përçarë protestat dhe rezistencën e përbashkët të punëtorëve grekë e shqiptarë në mbrojtje të të drejtave të tyre në Republikën Greke. Qëndrimi i shëndoshë politik i qytetarit shqiptar në këto momente do të duhet të ishte i tillë që të dënonte aktet e qeverisë greke,

Reagim pozitiv do të qe nëse shqiptarët në Tiranë e Athinë do të protestonin kundër racizmit grek. Por edhe më pozitive do të ishte nëse shqiptarët do të vijonin të ishin gjithnjë e më tepër solidarë në një betejë më të madhe se kjo

që të dënonte mentalitetin fashist në ushtrinë greke, dhe të dënonte gjithë ideologjinë që i paraqet shqiptarët dhe emigrantët e tjerë si të huaj në Greqi. Po ashtu duhet dënuar veprimi i parlamentit shqiptar që miraton përkujtimin e ushtarëve grekë duke përdhosur varret shqiptare, ndërkohë që nuk kujdeset për të drejtat e qytetarëve çamë që u përzunë nga Greqia por që nuk po iu del zot as Shqipëria (duhet theksuar që pjesëmarrja e dy deputetëve çamë në parlament në ditën që u votua miratimi i varrezave bëri të mundur realizimin e kuorumit, edhe pse ata votuan kundër). Reagim pozitiv do të qe nëse shqiptarët në Tiranë e Athinë do të protestonin kundër racizmit grek. Por edhe më pozitive do të ishte nëse shqiptarët do të vijonin të ishin gjithnjë e më tepër solidarë në një betejë më të madhe se kjo, në betejën e punëtorëve e të studentëve në Greqi kundër aplikimit të shtypjes së imponuar nga Europa e nga qeveria greke.

Nuk eshte e mjaftueshme qe te organizosh nje proteste anti raciste sindikaliste,sepse ne te Shqipetaret ne start jane te perjashtuar.Nese do te citonim Leninin,proletariati avangardist funksionon brenda klases puntore.Pra nese nuk je pjese e klases punetore nuk mund te ndertosh proletariat i cili me pas kryen funskionin e perfaqesuesit politik progresist. Te jesh klase punetore nuk mjafton te jesh punetor.Klasa punetore krijohet si vetedije politike,bazuar ne kushtet social ekonomike.Por Shqipetaret dhe pse jane nje force punetore e konsiderushme ne Greqi nuk bejne pjese ne klasen punetore. Shqipetari eshte i depersonalizuar dhe i perndjekur ne menyre individuale me forma terrori shteteror.Edhe nese e majta greke do organizonte nje proteste pro Shqipetareve,ata ne keto kushte nuk do mernin pjese,jo pse jane injorante,por sepse ai nuk ka asnje mbrojtje dhe nuk konsiderohet si subjekt politik.Nese nje Shqipetar do ishte ne proteste me Greket,do dhunohej arrestohej dhe terrorizohej vetem dhe eksluzivisht ai.Sepse Shqipetari nuk konisderohet si qenie njerezore as nga institucionet Shqipetare e aq me pak ato greke.Ai brenda shoqerise Greke,edhe pse mund te dije mire gjuhen te kete nje pune te qendrueshme (gje qe rralle ndodh) apo te shetise me makine,mbetet nje indigjen i depersonalizuar dhe pa asnje mbrojtje ligjore apo politike. Sot shqiptarët nuk janë klasë punëtorë në Greqi, sepse qëndrojnë jashtë çdo nocioni mbrojtës ligjor, detyrohen të zhvishen nga gjithçka, njerëzore. Pra një ekzistencë në mos ekzistencën absolute. Një përvjedhje e vazhdueshme në errësirën e paragjykimeve shtetërore. A mundet që një individ i detyruar të jetojë në mungesën absolute të dinjitetit të trasformohet në një partner serioz në luftën për progres? Nëse duam që marrëdhëniet e dy vendeve mos rrëshqasin në reagime apo kundër reagime instiktive fashiste duhet të analizojmë situatën në terrenin e saj real, pa tentuar ta mbulojmë atë me thirrje nacionaliste apo internacionaliste. E majta progresiste greke nëse vërtet do që shqiptarët të trasformohen në një forcë progresiste duhet të kundërshtojë me forcë politikën e përditshme fashiste që ushtron shteti grek, e jo ngjarjet sporadike, duke garantuar integrimin e plotë të shqiptarëve, duke luftuar kundra ndryshimit të fesë dhe emrave të tyre. Në këto kushte shqiptarët do të bënin pjesë në klasën punëtorë e do të luftonin si subjekte politike dinjitoze përkrah grekëve për një jetë më të mirë. Vetëm kështu punëtori shqiptar do të dilte në dritë nga errësira periferike

ku është vendosur për të siguruar ekzistencën e tij. Nëse sot intelektualet progresiste grekë dhe shqiptarë nuk krijojnë një front ku të adresohen këto probleme atëherë do të mbetemi peng e retorikave pa ndërtuar asnjë perspektive serioze për të ardhmen e përbashkët. Une sigurisht që nuk i mbeshtes sjelljet e protestuesve që djegin flamuj apo kriminalizojnë gjithë shoqërinë greke, por jam shumë i kujdesshëm para se të thërras “hosanna” për injorancën e tyre, e të diferencohen në mënyrë të menjëhershme, pa marrë parasysh simptomat të cilat kanë sjellë këtë reagim instiktiv. I gjendur pa asnjë mbrojtje nga shteti, nën diskriminimin e vazhdueshëm racist të qeverisë greke, pa një solidaritet ndërkombëtar, ajo çka mbetet shqiptarit është klithma individuale e revoltës së pafuqishmë. Në ato klithma primitive, më shumë se urrejtjen per qytetarin grek unë shoh frustracionin e të konsideruarit gjithmonë qenie inferiore, nën atë klithme unë dekodifikoj fytyrat e këndshme perëndimore që në

një bashkëbisedim të thonë “uaa nuk ngjan fare si shqiptar”. Nën ato klithma unë shoh dëshirën për t’u konsideruar minimialisht si qenie njerëzore dinjitoze, aty gjendet gjithë frustracioni i turpit që të shkakton nxjerrja e pasaportës tënde, apo prishja e fytyrës në zyrat perëndimore kur s’ke rrugë tjetër veçse të pohosh kombësine tënde. Do kisha dashur shumë që këto rreshta t’i shkruaja për bashkëpunimin internacional, për forcën që duhet të ketë rinia progresiste për të ndryshuar situatën, por ç’e do që nuk e bëj dot se jam i marrë peng nga paragjykimi që jam shqiptar, e qe nuk arrij dot të marr vize për të njohur bashkëmoshatarët grekë. E ashtu siç Malcolm X do të thoshte, ne nuk e pamë asnjëherë ëndrrën amerikane, por përjetuam gjithnjë makthin e saj. Nëse bashkarisht këto shprehje nuk do i konsideronim primitivitet por do të kuptonim që janë një thirrje për dinjitet, atëherë premisat për të ndërtuar një ëndërr të përbashkët zhvillimi do të ishin më të sinqerta, e domosdoshmërisht më progresive.

Do kisha dashur shumë që këto rreshta t’i shkruaja për bashkëpunimin internacional, për forcën që duhet të ketë rinia progresiste për të ndryshuar situatën, por ç’e do që nuk e bëj dot se jam i marrë peng nga paragjykimi që jam shqiptar, e qe nuk arrij dot të marr vize për të njohur bashkëmoshatarët grekë


11

E mĂŤrkurĂŤ 31 | Mars 2010 |

                   

Pffff - AnalistĂŤt Bindja se ato qĂŤ thonĂŤ “OJQ-tĂŤ opozitareâ€? janĂŤ tĂŤ pavĂŤrteta nuk mjaton Avni Zogiani

Jam i bindur qĂŤ kur njĂŤ kĂŤshilltar i qeverisĂŤ (ĂŤshtĂŤ aq i parĂŤndĂŤsishĂŤm saqĂŤ nuk mendoj se ju thotĂŤ gjĂŤ emri i tij, prandaj s’po e pĂŤrdor) e ka shkruajtur njĂŤ shkrim nĂŤ gazetĂŤn (qĂŤ ĂŤshtĂŤ e qverisĂŤ mĂŤ shumĂŤ sesa kĂŤshilltari qĂŤ e ka shkruajtur opinionin) ka menduar, “shkrimi im me anijen do tĂŤ jetĂŤ njĂŤ stuhi pĂŤr kritikuesit e qeverisĂŤâ€?. Ai natyrisht se tĂŤ gjitha argumentat e tij i ka mbĂŤshtetur nĂŤ konstatime letrare sepse e di mirĂŤ se kudo qĂŤ ta prek realitetin kosovar do ta demantojĂŤ atĂŤ. VetĂŤm sa pĂŤr t’u dukur se shkrimi ka njĂŤfar mbĂŤshtetje ai e ka ka pĂŤrdorur njĂŤ citat tĂŤ njĂŤ analisti tjetĂŤr besnikĂŤrisht proqeveritar qĂŤ vazhdon tĂŤ shitet si “analist i pavarurâ€?. Kur autorĂŤt, kĂŤshilltari, e analisti “i pavarurâ€?, kanĂŤ sajuar shkrimet e tyre, i kanĂŤ projektuar ato si njĂŤ trandje pĂŤr opinionin publik. Trandje sepse flasin pĂŤr anijet, pĂŤr stuhinĂŤ, pĂŤr ujĂŤrat e turbullta e tĂŤ qeta, pĂŤr tĂŤ vĂŤrtetĂŤn dhe tĂŤ pavĂŤrtetĂŤn, pĂŤr politikĂŤn. MirĂŤpo, nĂŤ kohĂŤn kur fshati po duket e pĂŤr kallauz nuk po ka nevojĂŤ, kĂŤto opinione nuk bĂŤjnĂŤ vecse “pffffffffffâ€?. Sa pĂŤr kĂŤshilltarin e qeverisĂŤ, dorĂŤn nĂŤ zemĂŤr, nuk kam gjetur ndonjĂŤ mendim qĂŤ ia vlen tĂŤ komentohet gjatĂŤ. Duket se ai jeton nĂŤ njĂŤ paranojĂŤ duke qenĂŤ se kritikat pĂŤr qeveritĂŤ progresivisht mĂŤ tĂŤ korruptuarat nĂŤ rajon i quan pĂŤrpjekje pĂŤr ta rikthyer tmerrin e friken. Po, tmerrin e friken nuk janĂŤ duke e sjellur kritikat e argumentuara tĂŤ gazetarĂŤve e tĂŤ shoqĂŤrisĂŤ civile. Tmerrin e friken e ka kthyer dĂŤshmia nĂŤ qendĂŤr tĂŤ kryeqytetit se strukturat e partisĂŤ qĂŤ e kĂŤshillon zotĂŤriu kanĂŤ bĂŤrĂŤ porosi pĂŤr vrasje politike. Tmerrin e frikĂŤn e sjell fakti se ai person nuk ĂŤshtĂŤ akoma i arrestuar, kurse figurat e apostrofuara vazhdojnĂŤ tĂŤ mos pĂŤrballohen me ligjin. Askush nuk ka thĂŤnĂŤ se dĂŤshmitĂŤ e tilla janĂŤ autentike, e larg qoftĂŤ tĂŤ konstatojmĂŤ se janĂŤ tĂŤ vĂŤrteta, por kur flitet kĂŤshtu pĂŤr figurat qĂŤ e dijmĂŤ se janĂŤ bosat e kĂŤshilltarit opinionist, natyrisht se shkaktohet tmerr e frikĂŤ. Sa pĂŤr “analistin e pavarurâ€? qĂŤ vetĂŤ e ka njĂŤ OJQ tĂŤ fshehur, mĂŤ duhet ta komentoj fjalinĂŤ e tij qĂŤ ka bĂŤrĂŤ pĂŤr “OJQ-tĂŤ opozitareâ€?. Zoti “analist i pavarurâ€?, fakti qĂŤ tepĂŤr gjatĂŤ keni qĂŤndruar pa ndonjĂŤ identitet e integritet personal, po keni mbijetuar si njĂŤ myk i ngjitur

nĂŤ lĂŤvozhgĂŤn e partisĂŤ qĂŤ i takoni, tĂŤ bĂŤn tĂŤ pa kredit pĂŤr tĂŤ folur pĂŤr tĂŤ vĂŤrtetĂŤn dhe tĂŤ pavĂŤrtetĂŤn. Ju flisni pĂŤr “OJQ opozitareâ€? (kĂŤrkoj falje se nuk kam reaguar me kohĂŤ nĂŤ shkrimin tuaj sepse nuk ju lexoj, por tek tashti ma solli nĂŤ vĂŤmendje dikush kĂŤtĂŤ fjali), por OJQ-tĂŤ e zĂŤshme janĂŤ gjithkund opozitare sepse qeveria nĂŤ vende normale nuk ka nevojĂŤ pĂŤr OJQ si ajo e jotja. Mbase zoti “analist i pavarurâ€? do duhej ta nxirrje atĂŤ OJQ-nĂŤ tĂŤnde nga “inkognitoâ€? dhe tĂŤ na sfidonit neve “OJQ-ve opozitareâ€? qĂŤ shpifim, me tĂŤ vĂŤrtetat tuaja. TĂŤ siguroj se nuk do tĂŤ merrem fare me pyetjen nĂŤse e keni krijuar OJQ-nĂŤ fshehurazi pĂŤr tĂŤ marrĂŤ ndonjĂŤ para nga qeveria apo pĂŤr tĂŤ pĂŤrdorur mediat ku keni punuar pĂŤr tĂŤ fituar ndonjĂŤ grant. Me kĂŤto gjĂŤra po shpresoj se ĂŤshtĂŤ duke u marrĂŤ policia. Por do doja shumĂŤ njĂŤ sfidim me juve analist i pavarur, drejtor i OJQ-sĂŤ inkognito, gazetar, myk nĂŤ lĂŤvozhgĂŤn e partisĂŤ, apo çkado qĂŤ je. SfidĂŤ mbi secilĂŤn qĂŤ gjĂŤ e kemi thĂŤnĂŤ, mbi secilin fakt e argument qĂŤ e kemi nxjerrĂŤ, mbi secilĂŤn evidencĂŤ qĂŤ e kemi botuar. Bindja juaj se ato qĂŤ thonĂŤ “OJQ-tĂŤ opozitareâ€? janĂŤ tĂŤ pavĂŤrteta nuk mjaton zoti “analist i pavarurâ€?. Ne kemi fakte, tĂŤ cilat i kemi dĂŤrguar nĂŤ sistemin e drejtĂŤsisĂŤ vendore e ndĂŤrkombĂŤtare, jo pse kemi besuar se do tĂŤ trajtohen, por sepse kemi dashur ta provojmĂŤ nĂŤse funksionon sistemi i drejtĂŤsisĂŤ.

Ne pĂŤr shembull, zoti “analist i pavarurâ€?, kemi dokumente qĂŤ tregojnĂŤ qĂŤ gazetarĂŤt kanĂŤ marrĂŤ para nga qeveria, ne kemi fakte se gazetarĂŤt kanĂŤ krijuar OJQ pĂŤr tĂŤ marrĂŤ para nga qeveria, ne kemi fakte qĂŤ gazetarĂŤt kanĂŤ bĂŤrĂŤ gurĂŤthyes prap pĂŤr tĂŤ marrĂŤ tenderĂŤ nga qeveria, ne e dijmĂŤ qĂŤ shokĂŤ tĂŤ zĂŤdhĂŤnĂŤsve institucional kanĂŤ bĂŤrĂŤ gurĂŤthyes qĂŤ brenda vitit kanĂŤ realizuar miliona, ne kemi dokumente e fakte qĂŤ tregojnĂŤ se KEK-u ka marrĂŤ transformatorin 2.3 milionĂŤ euro edhe pse ka pasur ofertĂŤn pĂŤr tĂŤ njĂŤjtin transformator pĂŤr vetĂŤm gjysĂŤm milioni euro, ne e dijmĂŤ qĂŤ qeveria dhe bordet kanĂŤ detyruar menaxherĂŤt e kompanive publike tĂŤ nĂŤnshkruajn kontrata qĂŤ ekspertĂŤt e vetĂŤ kĂŤtyre kompanive i kanĂŤ vlerĂŤsuar si tĂŤ dĂŤmshme pĂŤr po kĂŤto kompani, ne e dijmĂŤ qĂŤ shumica e tenderĂŤve janĂŤ me procedura joadekuate (qĂŤ do tĂŤ thotĂŤ janĂŤ manipuluar sipas stilit

â€œĂ§mim ekonomikisht mĂŤ i arsyeshĂŤmâ€?), e dijmĂŤ poashtu se njerĂŤz me aksione nĂŤ sektorin privat janĂŤ vendosur nĂŤ konflikt interesi si udhĂŤheqĂŤs tĂŤ kompanive publike, ne e kemi mbĂŤshtetur vazhdimisht pohimin tonĂŤ se prej se kjo qeveri ĂŤshtĂŤ themeluar listat me emra tĂŤ punĂŤtorĂŤve iu kanĂŤ shkuar kompanive publike pĂŤr punĂŤsim (mbi 600 punĂŤtorĂŤ brenda vitit janĂŤ punĂŤsuar vetĂŤm nĂŤ njĂŤrĂŤn nga kompanitĂŤ publike), e dijmĂŤ ne se kompania qĂŤ ia ka bĂŤrĂŤ fushatĂŤn PDK-sĂŤ nĂŤ vitin 2007 ka fituar tenderin prej 5.7 milionĂŤ eurosh, dyfish mĂŤ shtrenjt se ofertuesi i dytĂŤ. Ne kemi faktografuar qindra raste korrupsioni ose shkelje tjera. PĂŤrgjatĂŤ tĂŤ gjitha mandateve. Prandaj si “analist i pavarurâ€?, si pronar i OJQ-sĂŤ inkognito, apo qoftĂŤ edhe si njĂŤ copĂŤ myky nĂŤ lĂŤvozhgĂŤn e partisĂŤ, ti do duhej ta merrje mundimin e tĂŤ kapeshe me faktet qĂŤ ne kemi raportar qoftĂŤ publikisht qoftĂŤ

Mos u bÍni, siç do tÍ thoshte kÍshilltari i partisÍ nÍ pushtet, ngordhalaq, e t’i arrini konstatimet tuaja vetÍm nga sesionet e shpeshta ditore tÍ vÍzhgimit tÍ tymit tÍ cigares suaj pran makiatos me shije tÍ stÍrholluar (me apo pa shkumbÍ, me apo pa plumb). Luftoje dembelinÍ dhe provo tÍ futesh nÍ njÍ debat tÍ vÍrtet mbi faktet e argumentat e raportuar

nĂŤpĂŤrmjet kanaleve tĂŤ drejtĂŤsisĂŤ. Ashtu siç i kemi sfiduar e inkurajuar nĂŤ vazhdimĂŤsi zyrtarĂŤt publik, politikanĂŤt, kĂŤdo tjetĂŤr, tĂŤ fillojnĂŤ procedura gjyqĂŤsore e tĂŤ mos ngelin me pĂŤrgjigjjen universale “shpifjeâ€? qĂŤ pĂŤrdoret sa pĂŤr konsum pĂŤr opinioni publik, ashtu tĂŤ sfidoj edhe ty zoti “analist i pavarurâ€? qĂŤ tĂŤ pĂŤrballohesh me ato qĂŤ themi ne, ama jo me konstatime tĂŤ pĂŤrgjithshme apo fraza letrare si ajo e kĂŤshilltarit “anija po ecen nĂŤ ujĂŤra tĂŤ qetaâ€?, apo “anija ĂŤshtĂŤ ndĂŤrtuar me gjakun e bijĂŤve e bijave mĂŤ tĂŤ shtrenjtaâ€? (shif nĂŤ emĂŤr tĂŤ kujt flet ky kĂŤshilltari partiak!). Pra gjaku i bijĂŤve e bijave mĂŤ tĂŤ shtrenjta ĂŤshtĂŤ bĂŤrĂŤ paravan i tenderĂŤve tĂŤ qeverisĂŤ, kurse ju ti zoti “analist i pavaurâ€? apo drejtor i OJQ-sĂŤ inkognito, keni njĂŤ histori nĂŤ sferĂŤn publike kosovare ndryshe nga kĂŤshilltari i partisĂŤ nĂŤ pushtet dhe do duhej tĂŤ kishit mĂŤ shumĂŤ guxim. Mos u bĂŤni, siç do tĂŤ thoshte kĂŤshilltari i partisĂŤ nĂŤ pushtet, ngordhalaq, e t’i arrini konstatimet tuaja vetĂŤm nga sesionet e shpeshta ditore tĂŤ vĂŤzhgimit tĂŤ tymit tĂŤ cigares suaj pran makiatos me shije tĂŤ stĂŤrholluar (me apo pa shkumbĂŤ, me apo pa plumb). Luftoje dembelinĂŤ dhe provo tĂŤ futesh nĂŤ njĂŤ debat tĂŤ vĂŤrtet mbi faktet e argumentat e raportuar. Mos u ndal nĂŤ konstatimet e ngjashme me qeverinĂŤ qĂŤ konsistojnĂŤ nĂŤ shpalljen “shpifjeâ€? tĂŤ çfarĂŤdo kritike a gjetje tĂŤ gazetarĂŤve e shoqĂŤrisĂŤ civile.


12

E mĂŤrkurĂŤ 31 | Mars 2010 |

(Vijon nga faqe 3) ... Me gjithĂŤ sa pĂŤrmendĂŤm , tani mund tĂŤ themi diçka nĂŤ lidhje me fitoren e madhe tĂŤ ObamĂŤs, megjithĂŤse e kam pothuajse tĂŤ pamundur tĂŤ them ndonjĂŤ gjĂŤ qĂŤ ka tĂŤ bĂŤjĂŤ me “faktâ€? nĂŤ kĂŤtĂŤ rast. SĂŤ pari, duke shpresuar qĂŤ kjo tĂŤ mos jetĂŤ e trishtĂŤ pĂŤr ju, ĂŤshtĂŤ mĂŤse e qartĂŤ qĂŤ fitorja e ObamĂŤs nuk ĂŤshtĂŤ njĂŤ ngjarje politike. Me njĂŤ krahasim jo mjaft tĂŤ pĂŤrshtatshme, por me tĂŤ njĂŤjtĂŤn intensitet ndjenje pĂŤr lĂŤvizjen e tĂŤ drejtave civile, nĂŤn drejtimin e Martin Luther King gjatĂŤ viteve 60-tĂŤ, ndodhi nje ngjarje e madhe popullore. Por suksesi i ObamĂŤs ĂŤshtĂŤ pĂŤr momentin, i momentit, i drejtĂŤ sĂŤ brendshmi aparatit tĂŤ shtetit, ekonomisĂŤ kapitaliste, pabarazive tĂŤ mĂŤdha sociale, lufta brenda Afganistanit, etj, dy parti politike. Pra fitorja e Obames ĂŤshtĂŤ fakt - ndoshta i rĂŤndĂŤsishĂŤm - i historisĂŤ sĂŤ shtetit por, tĂŤ paktĂŤn pĂŤr momentin nuk ĂŤshtĂŤ njĂŤ ngjarje politike. SĂŤ dyti, fitorja e ObamĂŤs ĂŤshtĂŤ sigurisht njĂŤ çÍshtje me rĂŤndĂŤsi simbolike pĂŤr shtetin, dhe pĂŤr historinĂŤ e shtetit. Zhvillimi i kĂŤtij realiteti nĂŤ AfrikĂŤ - i njerĂŤzve me ngjyrĂŤ, nĂŤ emĂŤr tĂŤ skllavĂŤrisĂŤ, tĂŤ dominimit kulturor, tĂŤ racizmit dhe varfĂŤrisĂŤ- ĂŤshtĂŤ njĂŤ ngjarje e madhe, njĂŤ simbol i fortĂŤ, dhe jo vetĂŤm pĂŤr AfroamerikanĂŤt, por gjithashtu pĂŤr mbarĂŤ njerĂŤzimin. Por niveli simbolik i gjendjes ĂŤshtĂŤ i ndryshĂŤm nga e vĂŤrteta politike. Ky simbol, fare mirĂŤ mund tĂŤ jetĂŤ bosh ne nivel politik, madje negativ. Vendimi nuk do tĂŤ jetĂŤ, nĂŤ duart e ObamĂŤs, por nĂŤ pĂŤrcaktimin subjektiv tĂŤ simbolit. A do tĂŤ pranonit njĂŤ kĂŤshillĂŤ nga njĂŤ filozof i lashtĂŤ, prej njĂŤ vendi po aq tĂŤ lashtĂŤ? UnĂŤ mundem vetĂŤm t’ju them tĂŤ ndani nivelet. Mos i ngatĂŤrroni ato. Shijoni SimbolikĂŤn. Mos besoni gjendjen. Dhe, sa pĂŤr politikĂŤn, mbĂŤshtetuni vetĂŤm tek vetja, lĂŤvizja kolektive. Por kĂŤtu kemi njĂŤ zhvillim tĂŤ ri: Si mund tĂŤ jemi tĂŤ pĂŤrgatitur pĂŤr njĂŤ ngjarje politike? Si mund tĂŤ besojmĂŤ nĂŤ diçka qĂŤ ĂŤshtĂŤ njĂŤ ngjarje e vĂŤrtetĂŤ politike dhe jo njĂŤ fakt i gjendjes sĂŤ historisĂŤ? Zakonisht, gjatĂŤ akteve tĂŤ kĂŤsaj natyre, ne jetojmĂŤ nĂŤ njĂŤ lloj aktiviteti politik. I pranojmĂŤ ligjet e gjendjes si njĂŤ nevojshmĂŤri. PĂŤr tĂŤ pĂŤrshpejtuar krijimin e mundĂŤsive tĂŤ reja, mundĂŤsive tĂŤ cilat nĂŤ nivel intelektual ose ideologjik nuk janĂŤ thjesht zhvillim i fakteve tĂŤ gjendjes, ne duhet tĂŤ kemi njĂŤ ide rreth mundĂŤsisĂŤ, njĂŤ ide tĂŤ pĂŤrgjithshme tĂŤ mundĂŤsisĂŤ sĂŤ njĂŤ mundĂŤsie tĂŤ re. Ne kemi idealen midis mundĂŤsisĂŤ formale, tĂŤ mundĂŤsive tĂŤ tjera. Dhe pĂŤrgjatĂŤ mĂŤ shumĂŤ se njĂŤ shekulli, Komunizmi ka qenĂŤ emri i kĂŤtij ideali. Ishte njĂŤ emĂŤrtim perfekt nĂŤ fillesĂŤ. Kur e hasim kĂŤtĂŤ emĂŤr, i cili ishte emri i mundĂŤsisĂŤ sĂŤ diçkaje tjetĂŤr, duhet t’i kthehemi kuptimit qĂŤ kjo fjalĂŤ kishte fillimisht nĂŤ dy tekstet e Karl Marksit. NjĂŤri eshte ai i vitit 1844 – dorĂŤshkrimi i vitit 1844 - dhe tjetra ĂŤshtĂŤ, vepra e mirĂŤnjohur “Manifest i PartisĂŤ Komunisteâ€?. NĂŤ kĂŤto tekste “Komunizmiâ€? fillimisht pati njĂŤ konotacion negativ. Kjo do tĂŤ thoshte se logjika e vendit, e nĂŤnshtrimit themelor tĂŤ tĂŤ gjithĂŤ punĂŤtorĂŤve nĂŤ njĂŤ klasĂŤ dominuese, mund tĂŤ ishte i kapĂŤrcyer. Kjo nuk duhet ngatĂŤrruar me

Leksioni i Alain BadiusĂŤ mbi HipotezĂŤn Komuniste nĂŤ New York,         

A DO TĂ‹ JETĂ‹ PĂ‹RGJITHMONĂ‹ E PARAGJYKUAR FJALA

Komunizem strukturÍn e dominimit, e cila i pÍrket antikitetit. Si pasojÍ, thotÍ Marksi, ÍshtÍ e pashmangshme fuqia oligarkike e krijuar nÍ shtetin e korruptuar, edhe pse punÍtorÍt paguhen nÍ njÍ mÍnyrÍ mÍ tÍ organizuar. Nje tjetÍr anÍ negative e fjalÍs KomunizÍm. Ideja Komuniste, dhe unÍ citoj... jo Marksin, por hipotezÍn. Hipoteza e Komunizmit presupozon se njÍ tjetÍr organizatÍ kolektive mund tÍ bÍjÍ pÍrpara. Kjo organizatÍ e re do tÍ eliminojÍ pabarazinÍ e vlerave dhe pÍr mÍ tepÍr, sipas Marksit, ndarjen e punÍs. NjerÍzit tÍ cilÍt ishin tÍ ndarÍ midis punÍs sÍ thjeshtÍ dhe asaj intelektuale, nÍ fjalÍ tÍ tjera ndaheshin midis qytetit dhe fshatit, tashmÍ secili prej tyre do tÍ jetÍ njÍ punÍtor polivalent: kjo ÍshtÍ shprehje e Marksit tek Manifesti. Ky pÍrvetÍsim i fateve monstruoze dhe pÍrhapja e brendisÍ sÍ mendimeve tÍ tyre nga ekzistenca e vetÍ aparatit politik shtetÍror, tÍ mbrojtur nga policia dhe ushtria, e ndarÍ nga shoqÍria civile, e cila nuk do tÍ shfaqet mÍ si njÍ nevojÍ e dukshme. Pas njÍ periudhe tÍ shkurtÍr tÍ asaj qÍ ai vetÍ e quan vlerÍn – pozitive, tÍ mbushur me njerÍz shkatÍrrues tÍ punÍs dhe punÍtorÍ tÍ varfÍr, do tÍ ketÍ njÍ periudhÍ tÍ gjatÍ tÍ organizimit nÍ mÍnyrÍn e njÍ bashkimi tÍ lirÍ i cila prodhon pasuri, e cila do tÍ mbÍshtesÍ

atĂŤ qĂŤ Marksi quan, Zhdukja e Shtetit. Dhe ishte pĂŤrcaktimi mĂŤ i rĂŤndĂŤsishĂŤm i Komunizmit, i cili ishte “procesi i dobĂŤsimit tĂŤ Shtetitâ€?. MĂŤ lejoni t’ju kujtoj qĂŤ me shtet kĂŤtu nuk kemi parasysh vetĂŤm shtetin qeveritar, policinĂŤ, ushtrinĂŤ dhe kĂŤshtu me radhĂŤ, por gjithcka qĂŤ limiton mundĂŤsinĂŤ e krijimit kolektiv. Pra Komunizmi nĂŤ mes tĂŤ shekullit 19 zgjodhi riorganizimin intelektual. Dhe ky fakt ĂŤshtĂŤ horizonti i çdo veprimi, megjithĂŤse lokal dhe i kufizuar nĂŤ kohĂŤ, ndĂŤrprerja e rendit tĂŤ shtetit tĂŤ themeluar formon njĂŤ fragment tĂŤ politikĂŤs sĂŤ re, fragment tĂŤ politikĂŤs sĂŤ mobilizimit. Shkurtimisht Komunizmi , ĂŤshtĂŤ njĂŤ ide funksioni i sĂŤ cilĂŤs ĂŤshtĂŤ rregullator dhe jo formues. Ă‹shtĂŤ absurde tĂŤ kategorizosh hipotezĂŤn Komuniste si njĂŤ “petit objetâ€? (objekt tĂŤ dobĂŤt) pasi ajo shĂŤrben pĂŤr tĂŤ prodhuar, midis politikave tĂŤ ndryshme, kufinj tĂŤ demarkacionit pĂŤr njĂŤ periudhe tĂŤ caktuar politike. Ă‹shtĂŤ mĂŤ se e pajtueshme me hipotezat e barazisĂŤ prej te cilave Komunizmi konsiderohet ideal dhe emancipues, nga njĂŤra anĂŤ, si njĂŤ kundĂŤrshtues i drejtpĂŤrdrejtĂŤ i identitetit komunist, pozicionin e tij reaksionar. Komunizmi nĂŤ fakt ĂŤshtĂŤ njĂŤ hipotezĂŤ deduktive shpesh e pĂŤrdorur nĂŤ politikĂŤ edhe pse fjala nuk shfaqet si e tillĂŤ.

Dhe nĂŤ kĂŤtĂŤ mĂŤnyrĂŤ ĂŤshtĂŤ njĂŤ ide e dobishme pĂŤr pĂŤrcaktimin politik dhe jo njĂŤ program konkret i kĂŤtyre politikave. Ndoshta ju e njihni dhunĂŤn dhe llojin e mizorisĂŤ me Jean-Paul Sartre i cili, nĂŤ vitet 50, tĂŤ shekullit tĂŤ shkuar, tha se çdo anti-komunist ĂŤshtĂŤ njĂŤ qen. NĂŤse ne do ta lexonim ashtu siç duhet kĂŤtĂŤ kontest tĂŤ vrazhdĂŤ, do tĂŤ kuptonim qĂŤ ky pohim ĂŤshtĂŤ i vĂŤrtetĂŤ. Çdo veprim nga ana e shtetit, qĂŤ e bĂŤn sepse mundet, çdo veprim nga ana e shtetit qĂŤ shfaqet si formalisht kontradiktor me hipotezĂŤn komuniste nĂŤ kuptimin tĂŤrĂŤsor, duhet tĂŤ gjykohet si kundĂŤr njohjes sĂŤ synimeve tĂŤ njerĂŤzimit. Kjo do tĂŤ thotĂŤ qĂŤ ĂŤshtĂŤ kundĂŤr fatit tĂŤ vĂŤrtetĂŤ tĂŤ njerĂŤzimit. Sic tashmĂŤ tĂŤ gjithĂŤ ne e dimĂŤ, bashkĂŤkohshmĂŤria e kapitalizmit, ĂŤshtĂŤ njĂŤ emĂŤr i ekzistencĂŤs sociale, ashtu siç konkurimi ĂŤshtĂŤ emĂŤrtim i saktĂŤ i kĂŤsaj ekzistence. Kjo do tĂŤ thotĂŤ se, lufta, mĂŤ tepĂŤr se njĂŤ pjesĂŤ ndĂŤrhumane e njerĂŤzimit, ĂŤshtĂŤ njĂŤ luftĂŤ brenda kapitalit dhe jashtĂŤ tij. NĂŤ njĂŤ tjeter interviste, Sartri thotĂŤ, nĂŤ terma tĂŤ tillĂŤ qĂŤ do citoj: “ NĂŤse hipoteza Komuniste nuk ka tĂŤ drejtĂŤ, nĂŤse ajo nuk ĂŤshtĂŤ e aplikueshme, kjo do tĂŤ thotĂŤ se njerĂŤzimi nĂŤ vetvete nuk ĂŤshtĂŤ ndryshe nga milingonat ose qelbĂŤsatâ€?. Ajo qĂŤ ai do tĂŤ thotĂŤ ĂŤshtĂŤ se, nĂŤse konkurenca, tregu i lirĂŤ, kĂŤrkimi pĂŤr

kĂŤnaqĂŤsitĂŤ e vogla dhe muret qĂŤ tĂŤ mbrojnĂŤ ty nga dĂŤshirat e tĂŤ dobtit ĂŤshtĂŤ e kolektivizuar, qĂŤnia njerĂŤzore nuk ia vlen. Pra, vetĂŤm pĂŤr tĂŤ qenĂŤ njĂŤ aktor i vĂŤrtetĂŤ, aktiviteti i vĂŤrtetĂŤ i tĂŤ kthyerit nga njeriu-kafshĂŤ nĂŤ njeri, mĂŤ pĂŤrpara duhet tĂŤ njohim historinĂŤ e hipotezĂŤs Komuniste. Dhe duhet tĂŤ studiojme pyetjen: A ĂŤshtĂŤ teoria Koministe e drejtĂŤ apo plotĂŤsisht e gabuar? NĂŤ fakt, ka dy periudha tĂŤ mĂŤdha historike tĂŤ kĂŤsaj hipoteze. Periudha e krijimit, krijimi i vetĂŤ fuqisĂŤ dhe asaj i pĂŤrpjekjeve tĂŤ para pĂŤr tĂŤ vĂŤrtetuar teorinĂŤ. Periudha e parĂŤ nis me Revolucionin Francez dhe vazhdon me KomunĂŤn e Parisit. Le tĂŤ themi, qĂŤ nga 1792 deri mĂŤ 1871. Periudha e parĂŤ e teorisĂŤ Komuniste: ĂŤshtĂŤ ajo e krijimit tĂŤ hipotezĂŤs. Kjo sekuencĂŤ lidh (dhe zhvillon) idenĂŤ e Komunizmit si njĂŤ lĂŤvizje tĂŤ masĂŤs popullore me nocionin e shpĂŤtimit tĂŤ tĂŤ gjithĂŤve. Kjo ĂŤshtĂŤ forma konkrete e konceptit pĂŤr “komunizminâ€? gjatĂŤ kĂŤsaj periudhe, lĂŤvizja e masave nga njĂŤra anĂŤ dhe,nga ana tjetĂŤr,shpĂŤtimi i tĂŤ gjithĂŤve. PĂŤr faktin se ishte njĂŤ lĂŤvizje e mobilizuar popullore, nĂŤ forma tĂŤ shumĂŤfishta - demonstrata, greva, kryengritje, aksione tĂŤ armatosura, dhe kĂŤshtu me radhĂŤ - pĂŤrmes figurĂŤs sĂŤ pĂŤrmbysjes sĂŤ shtetit- ne dimĂŤ, se shteti


13

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

ishte, jo vetëm qeveria por një formë e reduktimit të mundësive. Ai si i tillë duhet të jetë i fuqishëm për të emancipuar mundësitë. Dhe aktori i vetëm i mundshëm i këtij shkatërrimi është lëvizja masive, dhe sidomos ajo e punëtorëve. Kjo përmbysje e shtetit është një përmbysje me dhunë, e cila siç e dimë të gjithë quhet, revolucion. Pra së fundi, ekziston një mesazh i fortë mes idesë se Komunizmit dhe zhvillimit praktik të revolucionit. Ky revolucion duhet të shtypë formën ekzistuese shoqërore – pronën private, ku “private” nënkupton pronësi, ndarjen e njerëzve në kombe, ndarjen e punës, e kështu me radhë - dhe vendosjen e barazisë Komuniste, ose atë që mendimtarët e klasës-punëtore te shekullit të 19, si miku im Jacques Rancière i cili ishte i prirur ta besojë, e quajnë “komuniteti i njerëzve”. Komunizmi ishte, për nga vetë natyra e tij kryengritëse, realizimi i komunitetit të njerëzve. Kjo periudhë mbyllet me risinë mahnitëse dhe shijen radikale të Komunës së Parisit më 1871. Komuna përfaqësoi një alternative ndryshe, një kombinim të rrallë të lëvizjes popullore, drejt klasës punëtore, dhe shtimit të kryengritjeve. Ajo tregoi Ekonominë e modernizmit të kësaj formule, dhe ushtroi pushtetin e një lidhje të re të këtyre dy momenteve, në një nga qytetet më të medha të Europës. Por gjithashtu tregoi për cka ajo vlente , dhe se nuk ishte e gatshme të zgjeronte revolucionin në shkallë kombëtare, dhe nuk zotëronte as kapacitetin për të bërë rezistencë ndaj anti-revolucionareve, e cila mbështetej tërësisht nga klasa e mesme Franceze. Periudha e dytë e hipotezës komuniste fillom nga 1917, me Revolucionin Rus, deri në 1976, me perfundimin e Revolucionit Kulturor në Kinë, i cili gjithashtu shënon fundin e lëvizjes ushtarake rinore në Evropë dhe në Amerikë (Amerikën Latine gjithashtu), e cila u perhap në të gjithë botën, diku midis viteve 1966 dhe 1975, dhe qendra e të cilës, nga pikpamja e inovacionit politik ishte në maj te 1968 në Paris, dhe pasojat e saj në vitet në vijim, kemi shumë faktorë që tregojnë formimin e rezistencës politike ndaj Luftës së Vietnamit në Amerikë dhe gjithashtu për lëvizjen rinore praktikisht të të gjithë vendeve në të gjithë botën. Kjo periudhe e dytë zgjati rreth 60 vjet, dhe ndahet nga periudha e parë me një hark kohor të njëjtë, prej rreth 40 vjetësh. Historia e hipotezës Komuniste nuk është një histori e vazhdueshme; është vazhdimësia midis periudhave; është pikërisht kjo vazhdimësi ajo që i ndan. Është e rëndësishme për ne, për arsye se tani mes dy periudhave mund të kemi të drejtë. Pra rendi i dytë, i cili fillon me Revolucionin Rus, dominohet nga një gjë (duke vënë dorën në zjarr për të): Si mund të jemi fitimtarë? Kjo është pyetja më e zymtë dhe praktike gjatë revolucionit. Si, ndryshe nga Komuna e Parisit do të mundemi të qëndrojmë, duke përqafuar revolucionin e përgjakur, njerëzit e pasur dhe mercenarët e tyre? Si mund të organizojmë pushtetin e ri, shtetin e ri, në mënyra të tilla që armiqtë e tij nuk do të mund ta shkatërronin ?

Lenini e dinte këtë, pasi gjatë Leninit u krijua përgjigja e parë e kësaj pyetje. Dhe është sigurisht i rëndësishëm fakti që Lenini iu përgjigj problemit, kur kryengritja në Rusi zgjati një ditë më shume se në Komunën e Parisit. Kjo fitore zyrtare dhe ajo që e shqetësonte më tepër Leninin ishin problemet e organizimit dhe të mbrojtjes dhe ishte plotësisht e përmbajtur, duke filluar me 1902 dhe sigurisht në “Çfarë duhet të bëhet?”, Libri më i njohur i Leninit në teori dhe në praktikë të centralizimit dhe organizimit të klasës politike. Mund të themi që Partia Komuniste i jep jetë tezave të tyre për relizimin e hipotezave Komuniste. Ky ndërtim i periudhës së dytë të hipotezave, Partia, e risjell çështjen e nisur në periudhën e parë, atë të fitores, në Rusi, në Kinë, në Shqipëri, në Kore, në Vietnam dhe disa herë në Kubë, dhe kjo i jep drejtim Partisë Komuniste, dhe njëherësh revolucionit të plotë të rendit politik dhe atij shoqëror. Pas periudhës së parë, vija ndarëse e të cilit ishte formulimi i hipotezës Komuniste, dhe e realitetit të lëvizjes, e lëvizjes masive, kishte një periudhe të dytë në të cilën kishim një organizim mjaft të ashpër ushtarak, fitore lokale, kohëzgjatje dhe krijim të një shteti të ri. Periudha e dytë krijoi një program që nuk kishte mjetet e duhura për ta shpërbërë, dhe rezultati me sa duket nuk i zgjidhi problemet e lëna përgjysmë nga periudha e parë. Në fakt, Partia Komuniste, e cila ishte mishërimi i hipotezës Komuniste, adaptoi historinë e kryengritjeve militare që ishte e suksesshme në luftimin e mbështetësve të tyre, të kundërt me pavendosjen, për ndërtimin e Shtetit rreth diktaturës se proletariatit sipas kuptimit të përcaktuar nga Marksi. Që do të thotë, një shtet që organizon kalimin në një shtet tjetër. Fuqia e organizimit të pafuqishmeve, forma dialektike e rënies së shtetit. Nën formatin e partise-shtet, ashtu si në Rusi, Kinë dhe vende të tjera – u shfaq një formë e re e shtetit, që ishte autoritar dhe imperialist. Ky shtet ishte negativ dhe mjaft larg praktikës ligjore të njerëzve, dhe akoma më tepër idealit të rënies së shtetit. Shpërndarja, siç një pjesë do ta shihnin, dhuna, nuk ishte e njohur nga shteti i inercisë se burokracisë së brendshme. Në një kohe kur fshatarët kishin konkurencën e imponuar nga mercenarët, më ushtrinë që merrte më tepër se shpërndante, sigurisht qe nuk mund të kishe fituar. Problemi më i madh bashkëkohor është se forma politike e cila nuk barazohet me disa riorganizime e transformime krijuese të hipotezës Komuniste. Dhe është pikërisht për shkak të këtij problemi që kontributi më i parëndësishëm I kësaj periudhe të dyte morri jetë. Revolucioni Kulturor në Kinë dhe fqinjen e saj Rusi, është emërtuar për shembull pas Mao-s. Në Kinë, maksimumi i Maos në këtë pikë ishte: s’ka Komunizëm pa lëvizje Komuniste. Komunizmi s’është pa lëvizjen Komuniste. Partia nuk mjafton: nëse nuk keni lëvizjen, nuk keni asgjë – nëse do të ndërmerret një kauzë në emër të zhvillimit të pushtetit shtetëror dhe për pasojë ndërthurjes së botës së vërtetë, Revolucionit Kulturor shpejt kthehet e dhunshme dhe burracake. Përkufizimi për armikun, duke

qënë i dyshimtë ose i drejtuar kundër unitetit dhe tërë shoqërisë, Partisë Komuniste- Mao ka nje lidhje me të në momentin kur ai deklaron, dhe unë po e citoj: “Ne tashmë e dimë, se ku është lëvizje në vendin tonë, ose nëse lëvizja është në Partinë Komuniste.” Pra, lufta më së fundi ishte midis partisë dhe fakteve. Ajo shkatërroi qëndrueshmërinë sociale. Së fundmi, rendi i vjetër duhet të rivendosej në kushtet më të papërshtatshme dhe më negative. Në Francë, pas Majit 68, motivi dominues ishte që aksionet kolektive duhet të krijojne hapësira të reja politike, dhe jo të riprodhojë sistemin e centralizuar të menaxhimit të shtetit. Riforcimi i përmbajtjes mund të jënë format e reja të organizimit dhe të veprimit, të cilat mbulojnë sektorin e njëjtë politik, intelektual dhe punëtor, dhe duke pro-

sidoqoftë ne fare mirë dimë të bëjmë gjithçka, për aq kohë sa kemi te bëjmë me veprime kolektive. Pa horizontin e barazisë dhe të Komunizmit, pa këtë ide, asgjë në revolucionin historik dhe politik nuk do të shfaqte interes per filozofet. Lejoni që gjithësecili të merret me punët e tij dhe mos flisni më për këtë. Në fakt, ajo që mbetet nga kjo, ose ne mund të themi “detyra jonë filozofike”, është të kontribojmë në gjetjen e formave të reja të ekzistencës se teorive që kemi, llojeve të tjera të organizimit politik që kjo hipotezë mund t’iu hap rrugë . Ne mësuam nga periudha e dytë dhe nga dështimi i saj fatal, që duhet të kthehemi në kushtet e ekzistencës së teorisë Komuniste, dhe jo vetëm në perfeksionimin e mjeteve të luftës sonë. Ajo çka mësuam nga periudha e dytë është se çështja e fitores nuk mund

pozuar zgjatjen e hipotezës Komuniste madje edhe përtej masës së logjikës ose /dhe pushtetit. Është një ngjarje e cila edhe sikur këto eksperienca të ishin në kontekstin e formave të reja, në fund të Majit 68, ajo do të konsiderohej ne tërësi forma moderne e shtetit reaksionar të ishte sërish dominante në treg, nën mbulesën e demokracisë. Fjala Komunizëm është në ditët e sotme një fjalë plotësisht e harruar, e cila praktikisht identifikohet si një eksperiencë e humbur. Kjo është arsyeja pse situata politike dhe ajo ideologjike janë kaq të ngatërruara. Sepse në fakt, teoritë Komuniste, me ose pa fjalën Komunizëm, e cila në fund të fundit është veçse një fjalë, ju mund të flisni për shembull për teoritë egalitare (barazimtare) ose për teorinë e radikale të barazisë ose për çfarëdo teorie tjetër, por e gjitha kjo mbetet një teori e drejtë, e drejta për të menduar një ide me mundësi të reja, dhe jo vetëm përmbushjen e mundësive të vjetra të mbishkruara nga shteti. Nuk shoh asnjë shpresë. Nëse kjo teori do të duhej të ishte e jona, akoma do na duheshin fjalë të reja, fjalë të tjera. Por

të jetë qendra e përkimit tonë. Ne kemi, dhe duhet të kemi, eksperiencën e diçkaje të re, dhe kjo është pas rezistencës, çështja e pushtetit. Cila është politika e cila nuk duhet ngatërruar me çështjen e pushtetit? Ajo është e vërteta. Ne nuk mund të jemi të kënaqur me situatën dialektike midis shtetit dhe lëvizjes masive, me pregatitjen e kryengritjes, me ndërtimin e bashkimit të fuqisë dhe organizimin dialektik, me konceptin e revolucionit, i cili sot është i errësuar. Ne duhet që fillimisht, të rivendosim hipotezen, komuniste apo egalitare (barazimtare), me përputhjen ideologjike ose militante. Dhe në lidhje me këtë, ne jemi më afër me pushteteve tashmë në mendje në shekullin e 19-të. Ja ku jemi me historinë e revolucionit të shekullit të fundit. Ne jemi më afër shekullit të 19-të sesa me shekullin e kaluar. Në ndarjen dialektike të historisë ne na duhet të ecim disa here para kohës. Ashtu si pas 1840- es, ne tani po përballemi padyshim, me kapitalizmin cinik,gjithnjë e më tepër të frymëzuar nga ide që funksionojnë së prapthi: të varfrit janë vetëm të varfër, Afrikanët janë të

pazhvilluar, dhe se e ardhmja pa asnjë hije dyshimi dhe kufiri i përket borgjezëve të civilizuar të botës Perëndimore. Të gjitha llojet e fenomeneve duke filluar që nga shekulli i 19-të rishfaqet i zgjeruar në forma të jashtëzakonshme të mizerjes që përmbajnë vetë këto shtete. Duke u rritur gjithnjë në pabarazi, ndarja radikale midis njerëzve të klasës punëtore, të painformuarve, dhe klasës së mesme, për të përmbushur shkatërrim të fuqisë politike në shërbimin pronësor, dhe të përfitimeve kapitaliste. Disa vite të stërhollimit, të çrregullimit të revolucionarëve, dhe të dëshpërimit nihilist, në sasi të mëdha të rinisë, skllavërimi (servilizmi) i pjesës më të madhe të tyre, dhe eksperienca lajkatare e grupeve zyrtare në kërkim të mënyrës bashkëkohore të themelimit, të rithemelimit, për të gjetur përcaktime të reja për teorinë Komuniste. Të gjitha këto karakteristika janë shumë afër me situatën politike e cila ishte dominante në Europë, gjatë mesit të shekullit 19. Kjo është dhe arsyeja sipas të cilës fitorja aparente e kapitalizmit, rast për përkimin e dytë të hipotezës Komuniste, ka qënë në fakt, një kundërveprim shumë i fortë, një rikthim shumë i fortë drejt diçkaje të vjetër. Politizimi i kapitalizmit bashkëkohor është ashtu siç mund të shihni rikthimi i kapitalizmit cinik të shekullit të 19 –të. Kjo mesa duket është edhe arsyeja pse, pas shekullit të 19- të çështja nuk është tek ne, tek fitimi i teorisë Komuniste, por është në përcaktimin e identitetit të tij. Problemet tona janë më tepër problemet e Marksit sesa problemet e Leninit, dhe kjo ishte çështja e madhe e revolucionarëve të shekullit të 19 -të. Si fillim, a prodhoi ekzistenca historike e teorisë, kushtet për shtetet me popullsi të gjerë dhe a mundësoi mosrobërimin nga përcaktimi i botës së shprehur nga armiqtë tanë? Edhe rezistenca historike e teorisë, ku ekziston shumë fuqi, është ai, lloj i identifikuar këtu, ajo çka po na mban nën zgjedhë ne. Ajo është komplekse, por ka momente që është gjithashtu ngacmuese. Duke kombinuar konfliktet e mendimeve sepse fillimisht ne po përballemi me një formë të re të një ideje ose të një shembulli, dhe ka një ngarkesë në interpretimin e mendimit, siç ishte për Marksin interpretimi i një forme të re dialektike. Këto interpretime të mendimeve janë gjithnjë normale dhe universale, por ne jemi gjithashtu edhe për eksperimentimet e reja politike, të cilat janë lokale dhe të pazakonta, dhe bashkimi i të dyjave mund të strukturojë një mendim në nivel universal, me eksperimentimet politike të niveleve lokale ose të pazakonta, të cilat përfundimisht mund të prodhojnë një formë të re: Hipotezën Komuniste. Kjo ekzistencë duhet të jetë, gjatë historisë, në ndërgjegjshmërimin në lidhje me forma të reja të këtyre organizimeve të asaj që është një ngjarje politike, dhe kjo sipas rezultateve prej eksperimenteve në nivel lokal. Pra ne mund të hapim periudhën e tretë të kohëve të mrekullueshme, ne mundemi. Dhe nëse ne mundemi, atëherë ne duhet. Faleminderit.


14

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

(Vijon nga faqe 2) ... i marrëdhënies së totales me përbërësit e saj si një marrëdhënie organike-natyrore, nuk është në gjendje të japë një kuptim. Madje dhe “kombi” bëhet një totale reale vetëm si pasojë e bashkimit ekonomik dhe social, e jo anasjelltas. Tendenca e fortë universaliste në të vërtetë nuk lind si një spekulim filozofik; në fakt është zhvillimi ekonomik që e bën të domosdoshme. Një nga karakteristikat më të rëndësishme të kapitalizmit monopolist është se shkakton një “njësim” të përcaktuar qartë brenda shoqërisë. Krijohet një “sistem i ri varësish të llojeve nga më të ndryshmet”, si psh. varësitë e ndërmarrjeve të vogla e të mesme ndaj karteleve dhe trusteve, ose si varësitë e pronës agrare dhe industriale ndaj kapitalit financiar.33 Këtu, në strukturën ekonomike të shoqërisë kapitaliste monopoliste zënë vend bazat faktike të universalizmit. Por në teori ato janë krejtësisht të riinterpretuara.“E tëra” që paraqitet nuk është njësimi që sjell dominimi i një klase brenda kornizave të shoqërisë klasore, por është një bashkim që kombinon të gjitha klasat, një bashkim që pritet ta tejkalojë realitetin e luftës së klasave, pra dhe realitetin e vetë klasave: një lloj “establishmenti i komunitetit real kombëtar, që e ngre vetveten mbi interesat dhe konfliktet e status-grupeve apo klasave”.34 Synimi, me fjalë të tjera, është një shoqëri pa klasa, por gjithnjë mbi bazat, dhe brenda kornizave të shoqërisë ekzistuese klasore. Sepse në teorinë totalitariste të shtetit themelet e kësaj shoqërie, siç është rendi ekonomik që bazohet tek prona private mbi mjetet e prodhimit, nuk preken. Në fakt ato thjesht modifikohen në shkallën që kërkohet prej fazës monopoliste të vetë këtij sistemi ekonomik. Si pasojë gjithë kontradiktat që e bëjnë të pamundur krijimin e një “të tëre” reale, trashëgohen nga një sistem i tillë dhe mbarten në fazën e tij të re, dhe në teorinë që e shoqëron. Të mbërrish njësimin total të dëshiruar në fakt do të qe kryesisht një qëllim ekonomik: eliminimi i sistemit ekonomik nga i cili rrjedhin klasat dhe lufta e klasave. Por pikërisht këtë qëllim universalizmi nuk mundet dhe nuk ka për ta marrë kurrë përsipër; në të vërtetë as që mundet ta kuptojë që ky është qëllim ekonomik: “Nuk janë konditat ekonomike që përcaktojnë marrëdhëniet e shoqërisë, por në të kundërt është morali i saj që përcakton marrëshëniet ekonomike”.35 Universalizmit i duhet të zhvendosë si ndërgjegjjen ashtu edhe veprimin prej së vetmes mënyrë të mundshme për të kuptuar “të tërën” dhe prej të vetmes formë të “së tërës” drejt një drejtimi tjetër, më të parrezikshëm: duke e zëvendësuar këtë të dhënë primare (“të tërën”) me kombin, me kombësinë. Nuk do të vazhdojmë më tej me përpjekjet e ndryshme që janë bërë për të përkufizuar konceptin e “kombit”. Ajo çka është vendimtare është që synohet një “e dhënë primare” që meqenëse është “natyrale” është më e rëndësishme se sistemi shoqëror “artificial”. Është “struktura shoqërore

Doktrina e re historike dhe shoqërore i shmanget diskutimit mbi racën, kombësinë apo gjakun

Lufta kundër Liberalizmit në Pikëpamjet totalitare  në nivel organik të ngjarjes”36 dhe si e tillë përfaqëson një bashkim “përfundimtar”, dhe “të lulëzuar”. “Kombi nuk është një strukturë që ka origjinën tek ndonjë fuqi njerëzore”;37 është një terren ku zhvillohet shoqëria njerëzore, sipas “vullnetit hyjnor”. Në këtë mënyrë teoria e re sociale mbërrin tek ekuacioni që e udhëheq në premisat e “organicizmit” irracionalist: si një “e tërë” natyral-organike, si totalja e parë dhe e fundit, si themeli dhe kufiri i të gjitha lidhjeve dhe detyrimeve, si realiteti i përjetshëm gjenuin e i dëshiruar prej hyjnive, në kontrast me realitetin inorganik e “të derivuar” të shoqërisë. Si e tillë, falë origjinës së vet, kjo teori gjerësisht i shmanget planifikimit dhe vendimmarrjes njerëzore. Pra diskreditohen “a priori” të gjitha përpjekjet që do të mund të kapërcenin nevojat dhe ambiciet individuale që sot përplasen në anarki, dhe do të mund t’i ngrinin ato në një totalitet të pastër nëpërmjet transformimit të planifikuar të marrëdhënieve shoqërore të prodhimit. Shtegu tashmë është i lirë për organicizmin “heroik-kombëtar”, që ia bën të mundur bazën e nevojshme teorisë politike totalitariste që të përmbushë funksionin e saj social. NATYRALIZMI Në formulime përherë e më moderne realizmi heroik-kombëtar thekson vetitë natyrale të totales së përfaqësuar nga kombi. Kombi i “nënshtrohet gjakut”, mbin prej dheut, furnizon atdheun me forcë e permanencë të pashkatërrueshme, bashkohet përmes karakteristikave të “racës”, ruajtja e pastërtisë të së cilës është kusht për një komb të shëndetshëm. Bashkë me këtë natyralizëm vjen dhe glorifikimi i fshatarësisë38 si e vetmja shtresë ende “e lidhur me natyrën”. Fshatarësia adhurohet si “burim origjinal, kreativ”, si shtyllë e përjetshme e shoqërisë. Glorifikimi mitik

i rilindjes agrikulturore shoqërohet nga ana tjetër me luftën kundër metropolit dhe kundër shpirtit të tij “jonatyral”. Kjo luftë shndërrohet në një sulm ndaj sundimit të arsyes në përgjithësi, dhe i çliron gjithë forcat irracionale – një veprim që sjell si pasojë funksionalizimin total të mendjes. “Natyra” është e para prej sërës së konditave shtrënguese të cilave u nënshtrohet arsyeja. E fundit me sa duket është autoriteti i pakushtëzuar i shtetit. “Natyra”, ashtu siç adhurohet prej organicizmit, nuk shfaqet si një faktor prodhimi në kontekstin e marrëdhënieve faktike të prodhimit, as si një konditë prodhimi, as si baza, në vetvete historike, e historisë njerëzore. Përkundrazi, ajo kthehet në mit dhe si mit fsheh e mbulon degjenerimin organicist dhe zhvendosjen e sforcuar të proceseve sociale e historike. Natyra bëhet antagonistja kryesore e historisë. Miti natyralist nis me apostrofimin e natyrës si “e përjetshme” dhe “prej vullnetit hyjnor”. Kjo është shumë e rëndësishme, sidomos për totalitetin e kombit, natyrshmëria e të cilit është një nga pretendimet kryesorë të mitit. Fatet e përveçme të individëve, kërkesat dhe nevojat e tyre, mjerimet dhe gëzimet e tyre – të gjitha janë të zbrazëta dhe vdekatare, sepse vetëm kombi është permanent. Kombi është natyra vetë, si substrukturë e historisë, si substancë e përjetshme, si konstante e përjetshme në rrjedhën e vazhdueshëm të marrëdhënieve ekonomike dhe sociale. Në dallim me kombin, këto të fundit janë aksidentale, efemere dhe “të pakuptimta”. Këto formulime shpallin tendencën karakteristike të realizmit heroik-kombëtar: katandisjen e historisë në një ngjarje thjesht të përkohshme, tek e cila çdo strukturë është subjekt i kohës, pra është “inferiore”. Ky dehistorizim shënon të gjithë aspektet e teorisë organiciste: zhvleftësimin e kohës

në favor të hapësirës, ngritja e statikes përmbi dinamikën, vlerësimi i konservatives përmbi revolucionaren, kundërshtimi i çdo dialektike, glorifikimi i traditës për hir të vetë traditës39. Historia kurrë nuk është trajtuar kaq pak seriozisht sa sot, në ditët kur është përpunuar kryesisht që t’i shërbejë ruajtjes së trashëgimisë kombëtare, kur revolucioni konceptohet si “zhurmë në sfond” apo “çrregullim” i ligjeve natyrore, dhe kur determinimi i lumturisë dhe dinjitetit njerëzor i mvishet forcave natyrore të “gjakut” dhe “të dheut”. Gjatë këtij dehistorizimi të historikes teoria natyraliste e shfaq gjithë vetveten; shpreh interes në stabilizimin e një forme të caktuar të konditave jetësore, një formë që nuk mund të vijojë të justifikohet në kushtet e sotme historike. Nëse historia vërtet do të merrej seriozisht, do t’ua përkujtonte shumë shpejt njerëzve që forma në fjalë është në krizë, dhe që mundësitë për ta ndryshuar këtë formë mund të derivohen nga vetë historia e origjinës së saj. Shkurt, njerëzit do të kujtoheshin që rendi social i stabilizuar është tranzitor, që “çasti në të cilin lindi… është çasti në të cilin vdiq” (Hegel). S’është veç shtrim ideologjik kur pretendohet të jetë “rendi natyror i jetës”. Megjithatë, doktrina e re historike dhe shoqërore i shmanget diskutimit mbi racën, kombësinë, gjakun apo dheun me termat e biologjizmit natyror. Kjo doktrinë nënvizon se këto të dhëna natyrore-organike i koncepton si fakte njëkohësisht dhe thelbësisht “historiko-shpirtërore”, prej të cilave lind një “komunitet i destinit të përbashkët”. Por nëse prej fjalës “destin” kërkojmë diçka më shumë se ndalimi i diskutimit për shkak të fundit të dijes, atëherë po kjo fjalë e shkatërron mitin organicist të “komunitetit natyral”, pra dhe vetë bazën teorike të filozofisë historike nga e cila rrjedh. Sigurisht që çdo komb apo popull ka destinin e vet (për sa kohë

bëhet fjalë për unitetin ekonomik, gjeopolitik apo kulturor), por është bash ky destin që e çon unitetin tek antagonizmat sociale. Destini i përbashkët i prek grupet e ndryshme brenda kombit në mënyra të ndryshme, dhe secili grup reagon në mënyrën e vet specifike. Një luftë, që padyshim e ndikon të gjithë kombin, mund t’i lërë masat në varfëri të tmerrshme, ndërsa disa shtresa të veçanta sunduese përfitojnë vetëm avantazhe. Në një krizë të përgjithshme ata që kanë pushtetin ekonomik kanë një gamë shumë më të gjerë mundësish për të rezistuar dhe për të shmangur pasojat e drejtpërdrejta, krahasuar me shumicën që është më e dobët financiarisht. Komuniteti i bashkuar nga destini thuajse gjithnjë operon në kurriz të shumicës dërrmuese të popullit: dhe që këtu e humbet karakterin e vet si komunitet. Në doktrinat e mëparshme historike të njerëzimit shndërrimi i unitetit kombëtar apo komunitar në antagonizma socialë nuk përbënte diçka thjesht dytësore sa i përket rëndësisë, as nuk ia mvishte përgjegjësinë fajit individual. Përkundrazi, përqasej përmbajtja reale e historisë, që nuk mund të ndryshohet përmes përshtatjes ndaj çfarëdo rendi natyror. Historia nuk mund të pranojë korniza natyrore që të mund të shërbejnë si modele dhe ide për dinamikën historike. Përmes procesit në të cilin historikisht njerëzit përballen me natyrën dhe me realitetin e tyre historik (gjendja e të cilit në çdo kohë të dhënë përcaktohet prej konditave dhe marrëdhënieve të jetës), “natyra” ka kohë që është historicizuar, p.sh. gjithnjë e më shumë është zhveshur nga natyrshmëria e saj dhe është shndërruar në subjekt të planifikimit dhe teknologjisë racionale njerëzore. Rendet dhe faktet natyrore ngjasin të strukturuara si marrëdhënie ekonomike dhe shoqërore (kështu që për


15

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

shembull toka e fshatarit përbën gjithnjë e më pak një pjesë e atdheut se sa një aset kadastral të shkëmbyeshëm në para apo në kredi). 40 Është e vërtetë që kjo strukturë reale mbetet e fshehur prej ndërgjegjeve të shumicës së njerëzve. Forma e procesit social jetësor, pra procesi material i prodhimit, zhvishet prej vellos mistike e mjegullore, për sa kohë është nën kontrollin e ndërgjegjshëm dhe të planifikuar të njerëzve të shoqëruar lirisht, si prodhim i tyre.41 Deri atëherë do të jetë në interes të atyre grupeve situata ekonomike e të cilave bie ndesh me realizimin e këtyre qëllimeve, që t’i paraqesin marrëdhëniet sociale specifike si të përjetshme, pra si “natyrore”, në mënyrë që të ruhet rendi i stabilizuar dhe që të ruhen ndaj shqetësimeve që krijon kriticizmi. Shtegu nëpër të cilin e ndjek këtë interes teoria organiciste shpie përtej natyralizimit të ekonomisë si të tillë, madje deri tek natyralizimi i ekonomisë monopoliste kapitaliste me gjithë varfërinë masive që ajo sjell; të gjitha këto fenomene sanksionohen si “natyrore”. Në fund të këtij shtegu (të cilit do t’ia përmendim fazat më të rëndësishme) vjen një pikë kur funksioni i ideologjisë që krijon iluzione shndërrohet në një funksion që krijon zhgënjime: maskimi dhe kamuflazhi zëvendësohen prej brutalitetit haptazi. Ekonomia shihet si një “organizëm i gjallë”, që nuk mund të transformohet “me një ndërhyrje”. Ajo është e ndërtuar sipas “ligjeve primitive” të rrënjosura në “natyrën” njerëzore. Kjo është faza e parë. Hapi prej ekonomisë në përgjithësi tek ekonomia aktuale hidhet shumë shpejt. Kështu kriza e tanishme është “hakmarrja e natyrës” mbi “përpjekjen intelektuale për t’ia dhunuar ligjet … por në fund gjithnjë fiton natyra …” Për teorinë organiciste është i nevojshëm maskimi i marrëdhënieve ekonomike dhe sociale si arketipe natyrore që vendoset në mënyrë të paevitueshme dhe të përsëritur përballë fakteve kaq tërësisht “jonatyrore” të formave ekzistuese të jetës. Që të tejkalohet kjo kontradiktë nevojitet një zhvlerësim rrënjësor i sferës së ekzistencës materiale, i “pasurive eksternale” të jetës. Kjo arrihet përmes vlerave të “daljes mbanë” në “heroizmin” e varfërisë, apo “shërbimit” të sakrificës dhe disiplinës. Për realizimin heroik-kombëtar, lufta kundër materializmit është e nevojshme si në teori ashtu edhe në praktikë. Këtij realizmi i duhet të mohojë, në favor të vlerave “ideale” (nderi, morali, detyra, heroizmi), lumturinë materiale të njerëzve që rendi social të cilin ai mbështet nuk ka për ta mbërritur kurrë. Kësaj tendence drejt “idealizmit”, gjithsesi, i kundërvihet një rrymë tjetër shumë e fortë. Sepse kapitalizmi monopolist dhe situata politike në të cilën ndodhet kërkojnë prej njerëzve maksimumin e punës dhe tension permanent që të përgatiten të mirat “materiale” që duhen prodhuar. Kjo rrjedh prej faktit që e gjithë jeta analizohet nën kategoritë e shërbimit dhe të punës – një asketizëm i pastër i

“botës së brendshme”. Një tjetër faktor që diskrediton idealizmin është fakti që idealizmi klasik ishte në thelb racionalist, një idealizëm i “mendjes”, i arsyes. Në masën që gjithnjë përmbante, në ndonjë formë, autonominë e arsyes dhe e vendoste praktikën njerëzore nën idenë e dijes së angazhuar në procesin e të kuptuarit aktiv, kjo bën që detyrimisht të tërhiqte drejt vetes armiqësinë e shtetit total-autoritar. Ky i fundit ka të gjitha shkaqet që ta konsiderojë kritikën e arsyes të rrezikshme, pra ta lidhë atë me gjendje faktike të manipuluara.“Pra Idealizmi Gjerman duhet mposhtur në formë e në përmbajtje nëse ne do të duam të bëhemi një popull politik dhe aktiv”. 42 Një ambiguitet thelbësor rrjedh nëpër teorinë antiliberale. Ndërsa në njërën anë ajo predikon një realizëm konstant, të ashpër e pothuaj cinik, nga ana tjetër thekson vlerat “ideale” si kuptimi i parë dhe i fundit i jetës, dhe qaravitet për të shpëtuar “shpirtin”. Janë dy bashkësi prononcimesh të mbivendosura. I pari sulmon “idealistin” e dobët, i tëhuajëzuar prej botës, në avantazh të tipit të ri, njeriut heroik: “Ai s’jeton përmes mendjes, por përmes gjakut dhe dheut. Ai s’jeton përmes kulturës, por përmes aksionit”.43 Proklamimi i dytë konsiston në fraza si puna e kësaj: Flamuri i shpirtit valëvitet mbi njerëzimin si e vetmja shenjë dalluese. Edhe pse herë pas here mund të platitet nga shpërthimet lavdiplota e impulsive të vullnetit, shpirti gjithnjë i rigjen lartësitë e veta. 44 Herë pas herë janë gatuar gjithfarësoj “të vërtetash metafizike”, por kurrë ndonjëherë nuk janë përhapur kaq pa kujdes dhe nuk janë ngritur në statusin e weltanschauung-ut zyrtar, si sot, në kohën kur është shpallur fitorja përfundimtare mbi metafizikën e idealizmit humanist, ndërkohë që bastuni i vigan i imperializmit tundet kërcënueshëm përmbi koka:

Ne nuk jetojmë më në epokën e edukimit, e kulturës, e humanizmit dhe të shpirtit të pastër, ne tashmë jetojmë nën nevojën për betejë, për gdhendje të realitetit politik, për militarizëm, për disiplinë kombëtare, për nder kombëtar, dhe për të ardhme kombëtare. Ajo çka kërkohet nga njerëzit e kësaj epoke, për pasojë, nuk është sjellja idealiste, por ajo heroike, si qëllim dhe si nevojë e jetës.45 Për më tepër kurrë nuk është interpretuar në mënyrë kaq të trishtueshme e kaq mjerane kjo anti-idealistja “gdhendje e realitetit”: “Shërbim që s’mbaron kurrë, sepse shërbimi dhe jeta koincidojnë”.46 Në fakt do të duhej një heroizëm që ndoshta nuk mund të justifikohet prej arsyes që të bëhej sakrifica e nevojshme për të ruajtur rendin e stabilizuar. Duke njohur varfërinë e përditshme të masave dhe rrezikun e krizave e luftërave të reja, nuk ka ndonjë vlerë mbështetja tek “natyrshmëria” e këtij rendi. Nuk është “natyra”, por vetë kapitalizmi në formën e tij të vërtetë ai që i vë vulën situatës. Tashmë jemi në fazën përfundimtare, kur teoria e lë të bjerë vellon maskuese dhe shfaq fytyrën e vërtetë të rendit social: “Sipas nesh … ulja e standartit të jetesës është e paevitueshme, dhe mendojmë se urgjentisht duhet konsideruar mënyra me të cilën ne do ta përqasim këtë situatë, dhe si do të reagojmë ndaj saj”. Pra kjo teori nuk përpiqet të eliminojë varfërinë e masave. Përkundrazi, kjo teori e sheh rritjen e varfërisë si premisë të paevitueshme. Askund nuk ka mundur të vijë më pranë të vërtetës ku “realizëm” i ri, që besimplotë vijon: “Si fillim është e nevojshme që çdokush të kuptojë që varfëria, shtrëngimi dhe sidomos heqja dorë prej të ‘mirave kulturore’ kërkohen prej të gjithëve”. Ka shumë gjasa që jo kushdo do t’i dorëzohej kësaj nevoje: populli “në kohët e sotme ende i reziston [asaj] me instinktet individuale

biologjike”. Puna kryesore e kësaj teorie do të qe “t’i ulte [këto instinkte] në gjunjë”. Mprehtësia e teoricienit e bën që të kuptojë se kjo nuk mund të arrihet thjesht me “forcën e arsyes”, por vetëm “nëse varfëria e rifiton etiketën e një virtyti etik, nëse varfëria nuk konsiderohet më turp, apo fatkeqësi, por më së tepërmi një përqasje dinjitoze që merret si e mirëqenë për sa i përket varrit, a destinit universal”. Dhe teoricieni na zbulon funksionin e kësaj “etike” apo të ngjashmeve të saj: bëhet fjalë për “piedestalin që i duhet një politikani … në mënyrë që të jetë sa më i sigurt në hapat e veta politikë”. 47 Heroizmi, etika e varfërisë si “piedestal” i politikës: këtu na shfaqet hapur beteja kundër botëvështrimit materialist në kuptimin e saj final, në atë të “gjunjëzimit” të instinkteve që rebelohen kundër standartit në ulje të jetesës. Ka ndodhur një ndryshim funksional i ideologjisë, karakteristik për disa faza të zhvillimit social. Kjo ideologji shfaq status quo-në, por me një ndryshim radikal të vlerave: trishtimi shndërrohet në lumturi, mjerimi shndërrohet në bekim, varfëria shndërrohet në destin. Anasjelltas, përpjekja për lumturi dhe për përmirësim material kthehet në mëkat e në padrejtësi. Zbatimi i detyrës, sakrifica dhe devocioni që i kërkohet njerëzve prej “realizmit historik” i shërbejnë rendit social që përjetëson mjerimin dhe trishtimin e individëve. Edhe pse këto sakrifica janë në “zgrip të pakuptimësisë”, ato gjithsesi kanë një qëllim shumë “racional”: të stabilizojnë faktikisht dhe ideologjikisht sistemin aktual të prodhimit dhe riprodhimit jetësor.48 Realizmi Heroik i tradhton idetë madhështore të detyrës, sakrificës dhe devocionit në momentin që inkorporohet programatikisht tek aparati i një sistemi dominimi, gjë që ngjet vetëm në formën e një dhurimi lirisht prej njerëzve të lirë.

Siç e kemi parë, modeli i njeriut që projektohet prej realizmit historik sot është modeli i atij ekzistenca e të cilit përmbushet tek sakrifikimi pa ngritur dyshim, tek aktet e pakushtëzuara të devocionit, etika e të cilit është varfëria, dhe të mirat materiale të të cilit janë shkrirë në emër të shërbimit e të disiplinës.Ky imazh qëndron teh më teh kundër çdo ideali që ka përftuar njeriu Perëndimor në këto shekujt e fundit. Po si t’ia justifikojmë ekzistencën këtij modeli? Meqenëse për njeriun mirëqenia materiale nuk qenka qëllimi, atëherë kjo nuk mund të justifikohet duke u bazuar tek nevojat dhe instinktet natyrore. Por nga ana tjetër, qëllim nuk përbën as mirëqenia shpirtërore, apo shpëtimi, kështu që nuk ka vend as për justifikim përmes besimit. Dhe në këtë betejë të madhe universale kundër arsyes, as justifikimi përmes dijeve nuk mund të merret më si justifikim i vlefshëm. Për aq kohë sa teoria totalitare lëviz brenda kufijve të diskutimit shkencor, arrin të ndërgjegjësohet për këtë problem. Duke menduar për “urgjencën” me të cilën kërkohet sakrifikimi i vetvetes apo vrasja e njerëzve të tjerë, Carl Schmitt hulumton mbi arsyen e një sakrifice të tillë:“Nuk ka një fund racional, asnjë normë sado korrekte, asnjë program sado shembullor, asnjë ideal social sado i bukur, dhe asnjë legjitimim apo ligjshmëri që të mund të justifikojë vrasjen e njeriut nga njeriu”.49 Atëherë çka mbetet si justifikim i mundshëm? Vetëm kjo: që ekziston një situatë interaktive që pikërisht nëpërmjet ekzistencës dhe prezencës së saj përjashtohet nga çdo justifikim, pra një situatë interaktive “ekzistenciale”, “ontologjike” – justifikuar thjesht prej ekzistencës. “Ekzistencializmi” në formën e vet politike shndërrohet në teorinë e justifikimit (negativ) të asaj që nuk mund të justifikohet dot. (vijon numrin e ardhshëm)


16 Krenar Zejno Edhe ky muaj e përshkoi shtegun e vet drejt të pakthyeshmes, duke shkelur mbi festat marsiane të këtij viti për të cilin, gjithashtu, vitin tjetër do të thuhet: viti që shkoi. Ajo çka mbet është kronika, që kthehet si për kujtesë, mot a mot, e në mënyrë kronike. Qe shtatë dhe nesër do të ishte tetë Mars, ndërkaq në Lezhë qytetarët kanë dalë siç dilet për festa, këtë radhë në protesta qytetare kundër një qytetari lezhjan, i cili prej tribunës ‘bigbrother’ paska hapur tapën e debatit, ku ka deklaruar pozicionin e vet seksual hapur. Në emër të së vërtetës! Lezhjanët, në kapërcyell festash, janë derdhur mu në qendër të qytetit, ish qytetit antik Lissus, të organizuar në një master tubim për të bërtitur se ai lezhjani s’qenka lezhjan, s’ka se si të jetë i tillë, kushedi nga ç’lloj zhurmash do t’jetë, ama jo nga Lezha. Sepse Lezha nuk nxjerr homo, por vlera lloj-lloj vlerash. Kemi nxjerrë një vargan me poetë të vërtetë. Gjithë poetët nga Lezha janë, thonë, këtu kanë qenë, bile ata na kanë edukuar e na kanë nxënë. Dhe thërrasin për shtatë palë inate: poshtë e vërteta, poshtë vëra! E mora në telefon njërin nga gjithë këta poetë nga Lezha e mbrothtë në vargje edukimi moral: shko, shko të paktën e u thuaj ta veçojnë ndonjërën nga e tëra! Së paku, të thonë se ky djali s’është nga Lezha jo për faktin se nuk është nga Lezha, porse është përkundër edhe gjithë llojeve të besimit që zotërojnë në qytet, meqë gjer dhe papati vetë mbetet kundër kësisoj marrëdhënie marrjeje e dhënieje. Kisha po bën namin çdo mëngjes duke u distancuar nga gjithë rastet e pedofilisë së pederastisë së priftërinjve, kudo ku ndodhen e gdhihen. Edhe abuzimet me dyqind fëmijë të shurdhër në një shkollë, që shtypi i ka bërë së fundi të njohura, mbase kanë ndodhur për shkak se priftat do kenë ngatërruar padashje institutin, dhe në vend t’ua fusnin të verbërve ua kanë rrasur shurdhëve, pa e evituar kësisoj dëshminë pamore dhe fshehur dot petkun. Ndërsa, nga ana tjetër e telefonit, ky poeti i dëgjuar tha ‘nejse’. Dhe tha që sapo ka shkuar në qytetin e lindjes një tjetër poet, po aq i dëgjuar në kryeqytet, dhe po mban para qytetarëve fjalimet e rastit në podium. Atëherë, më mbeti t’i thoja atë që i thashë, që mbase është e udhës të porositet poeti tjetër që në rastin specifik të mos i bjerë fyellit në një vrimë, si në rastet normale të homopoezive, por teksa turma të jetë ekzaltuar disi ose të jetë duke kundërshtuar përsëri nga e para, ai ta mbylli fjalën patetike nën thirrjen poetike: rroftë palla! rrofshi ju! Që mëpastaj atyre t’u jepet mundësia t’ia kthejnë: ju paçim, se nga ne keni dalë edhe ju! Madje, në mbyllje të fjalës së tij ai mund të gjejë shansin që duke u futur andej nga ka dalë, pra nën zhguallin popullor të ish- shokut Enver, të shprehet përfundimisht si një udhërrëfyes mirënjohës e modest: Jeni ju, pa jemi ne! Në këtë kohë poeti bëzajti ta mbyllja telefonin se do të më rimerrte ai, ngase të vetin e kishte falas nga shteti. E meqë qenkësh jashtë shtetit në Këshillin e Evropës ku po kryen edhe master, mu lut t’i referoja shkurt e sipas mënyrës sime shkrimet festive në gazetat e këtij shteti. Ndërkohë, ishte ende 7 Mars, gazetat i kanë lënë vendin e festës edhe ditës së mësuesit, nën pasqyrimin e protestave të këtyre të fundit ndaj largimeve nga puna, pa tjetër kriter veç kokrrës së qejfit të qejflijve me pushtetin e nevojshëm për nëpërkëmbje. Në të njëjtën faqe janë rreshtuar marrëzitë e teksteve mësimore dhe korrupsionit që pason mësimin.

E mërkurë 31 | Mars 2010 |

Kronikë festash në arenën e

arteve marciale

Më tej, projektet brain grain, brain drain, të ndalimit të hemoragjisë së trurit, zbrazjes, thithjes, përthithjes dhe rufitjes së truve; shtrydhjes, ndrydhjes, e të tjera trajta neurokirurgjie me nominime që të sjellin vetiu ndjesi makabre prej interieri kafke. Vazhdo, kalo më tej, tha zëri matanë. Shqiptarët “e huaj”: testim për diplomat e jashtështetit... dhe pastaj te filologjiku për provimin e gjuhës shqipe. Shumë nga këta do nisin punë si konsulentë që këshillojnë këshilltarët e këshillit të ministrave. Duhet të këshillojnë, pikësëpari, ministrat dhe drejtorët e drejtorive për t’ia dalë mbanë të spastrojnë, qërojnë nga postet, zëvendësojnë, specialistët aktualë me ata të sërës së pushtetit. Edhe këtë radhë, për të mos rënë në sy e pasur ankimime të bezdisshme, modeli është i gatshëm por duhet të kalojë rreptësisht në seanca protokolli e konsultime: nuk i pushojnë më punonjësit, u suprimojnë vendin e punës duke zhvendosur një logos për të sajuar topos të ri: emërtojnë një drejtori dhe, hop, emërojnë drejtorin e ri. Në emër të ristrukturimit: bie drejtoria e marrëdhënieve me popullin, ngrihet drejtoria e relacioneve publike. Njësoj si sekretari i dikurshëm i partisë, të cilit tash i është suprimuar emri prej demagogjisë, dhe është sekuestruar nga emërtimi prej kryetari të partisë. Kam frikë se këtë të fundit s’e ka gazeta dhe po e shtin nga mendja, tha poeti që nga jashtë shteti. Në inerci proftasa t’i thoja se ky vend ndaj është i vetmi në Europë që s’ka as fjalor etimologjik, sepse do ta mundonte pushtetin të kërkonte variante të tjera interpretimi spastrimi. Nga një studim Oksfordi rezulton se, kur koha është me re të zymta, regjistrohen më shumë studentë në universitete, prirja drejt dijes është më e madhe. E meqë kjo ndodhka për shkak të shkarkesave elektrike, propozova që ata të ardhurit nga jashtë për të ushtruar akademizmin e tyre nëpër universitete, të kooperonin me korporatën elektro-energjitike shqiptare për të shkaktuar qarqe të shkurtër përmes shkarkesave

elektrike, duke bashkuar tela të zhveshur që bëjnë masë në ajër, tamam në kohën e përshtatshme të rekrutimit të studentëve me pagesë në universitete private, të cilët, nga ana e tyre, s’ka pse të jenë të privuar nga format e ndjelljes kapitalistike, aq më tepër kur kjo shpie kah dijes. Poeti tha se ishte fjali shumë e gjatë për t’u mbajtur vesh në telefon, e meqë po lodhesha, le t’i lija me kaq lajmet me përmbajtje feste mësuesie. Sugjeroi një pushim të shkurtër, gjatë të cilit më erdhi një mesazh nga një sapient brein gein e amator poezie, i cili pyeste nëse kisha dikë në KESH me të cilin mund të merrej vesh. Ra sërish zilja e telefonit. Shpalosa shtypin me kronika 8 Marsi. Fotografia e ambasadorit amerikan në faqe të parë po thotë: “8 Marsi shënon ditën ndërkombëtare të gruas, një përkujtim që na sjell në mend rolin kritik që gratë luajnë në përballimin e sfidave ekonomike, politike dhe njerëzore me të cilat ballafaqohet bota jonë”. A thua vetëm për kaq! Drejtori i bibliotekës kombëtare, në një takim po aty, zbulon para publikut se kryeambasadori duket sikur është vetëm diplomat, por në fakt është poet. Poeti i sapocilësuar u zu gafil dhe pa e fshehur kënaqësinë lëpirëse për këtë emërues që e përshkoi si gudulisje, rrëfeu se kur ishte shtatë-tetë vjeç kishte thurur vërtet një si punë poezie mbi kukullat. Parë me këtë sy botën e tij polipoetike, të përshkon mendimin edhe themeluesi i romanit amerikan Bernard Show, satira e të cilit thoshte se ata që luajnë rolin kritik i përngjajnë zekthit që pengon kuajt të lërojnë. Kështu, edhe sot në festën e tyre, grave u njihet veçse roli kritik! Në mbrëmje ambasadori është prononcuar mbi një tjetër temë shqetësuese - këtë radhë si bodeci që cyt qetë të lërojnë -, duke i uruar festën një nëne, biri i së cilës nga forumi ‘bigbrother’e si një tribun i vërtetë, tha të vërtetën mbi performimet dhe perforimet seksuale. Foshnja e braktisur në maternitet në Lezhë është pagëzuar me emër Gabriel, si të kish zbritur nga kuadrot e Rilindjes,

apo rënë që nga Bibla, lakuriq përtokë. Një poet nga ky qytet, i ftuar në spitalin obstetrik-gjinekologjik posaçërisht për të vendosur emrin, meqë emri i vet, filan filani, insiston ngultas në vendosmëri e besnikëri kristiane, thotë se emrin ia ka vënë për nder të shkrimtarit Gabriel Garcia Marks dhe kohës nostalgjike kur në ushtri lexonte fshehurazi librin Njëqind vjet vetmi. Prandaj edhe ai vetë kishte vendosur të shpallej poet, dhe si kumbar do të bënte ç’është e mundur që i tillë të bëhej edhe Gabrieli, fill pasi të studionte veprat e tij në universitet. Pastaj, me të mbaruar me pedagogjinë poeti mbajti një fjalë shteruese për lidhjet jashtëmartesore dhe pediatrinë. Kalo, të lutem, më poshtë, tha poeti që kisha në telefon. Më poshtë: Nga 7 deputetë që ka qarku Lezhë vetëm 1 femër; zgjedhjet për qeverisjen vendore: 0 femër në 21 njësi; bashkia: 25 këshilltarë dhe 0 këshilltare. Po pse, pyet ky, gjithë lajmet nga Lezha janë? Absolutisht jo, vetëmse u përqëndrova mbi një rajon ndoshta për ty më familjar e për t’i rënë shkurt, meqë jemi në telefon. Më poshtë, në pjesën jugore të gazetës është ish-qyteti i lashtë Orikum, ku 70 gra me çika që po mbrojnë tokat djerrë dhe të lashtat e askujt nga sekuestrimi në vendin e quajtur pllaja e Cezarit, i çojnë letër nën romuzet e malit të Çikës zonjës së parë për festën tradicionale: Gëzuar festën znj. Liri! Mos doni të flijohemi edhe ne si gratë e Çikagos?! E mesa duket me kësi të qara do të vijohet, përsaqë çka është e Cezarit i është dhënë pa qera Pompeut. Dita e verës. Shiten ballokume fallco me trefishin e çmimit. Autostrada që do të lidhë Elbasanin me Tiranën në vitet e ardhëshme plot vrima e tunele malore, do të mundësojë mbërritjen e ballokumeve për 18 minuta dhe kryeqytetasit do t’i leverdisë të shkojë direkt në vendin e ngjarjes. Dyvjetori i përkujtimit të ngjarjes së Gërdecit në fakt është dita e lindjes së tij, meqë Gërdeci shpërtheu për të shprehur ekzistencën e vet, qenësinë gjer atëkohë gërdallë.

Dita e solsticit të pranverës. Aksident i një kamioni me pleh për në Lazarat… filloi fushata pranverore e mbjelljes së fshatit me kanabis sativa, muajin e ardhshëm, me kismet të zotit, do të hidhet dora e dytë e nitratit. Në lëmë të kësaj, i kërkova leje poetit nga tjetra anë e valëve, sa t’i lexoja mesazhin e një poeti tjetër ndaj ftesës për mbrëmjen poetike të festave. Shkruante: Jam në Lazarat! Automatikisht, duke mirëkuptuar mallin e vendlindjes ia kthej: më fal! S’kam edhe shumë kohë, më ndërpret poeti i telefonit, sepse do të hyj në një takim me poetin tonë të nderuar që, siç e ke parasysh, është edhe ambasador. Dakord! Dita ndërkombëtare e frankofonisë, pra edhe asaj shqiptare, në 40 vjetorin e themelimit të saj. Në Zenit promovohet libri Për Francën i E. M. Cioran, shkruar para themelimit të frankofonisë, e cila sipas vizionit të tij elegjiak, sot i bie të jetë jubilar i 40-të i dekadencës ku në këto vite edhe thesari i artë i Francës është mbuluar nga teneqe të ndryshkura. Aleanca Franceze ka zgjedhur për festën, të madhin Kamy në 50-vjetorin e vdekjes. Ndonëse në të njëjtën linjë, por sigurisht me krahëmarrje dhe duke e shfaqur pjesën e lumtur të Sizifit sipas qejfit dhe paqtimit me pushtetet. Ndërsa ai vetë: “shkrimtari nuk mund të vihet sot në shërbim të atyre që bëjnë historinë: ai është në shërbim të atyre që e pësojnë. Përndryshe ka për të qenë i privuar nga arti i vet”. Dhe në fund, dita e festës kombëtare të Greqisë dhe festimet me paradën zyrtare të ushtrisë, që këndon himnin e mizorisë njerëzore: “U thonë shqiptarë, rrobat do qep me lëkurën e tyre…”. Dy shekuj pavarësi, dhe ende me ligjin e luftës të pa çrrënjosur e nën gjithë këtë marrëzi; andej varret e përdhosura në trojet e të parëve, këtej makthet e genocidit me macet e lëshuara poshtë çitjaneve, nëpër zorrët e barqeve të çara të grave; tej kufirit, të vrarët pa zi e pa varre, tufa flokësh nën bllama zifti, këndej marrëveshje për troje varrezash greke… Komunikimi u ndërpre, ndoshta tjetrit i mbaroi bateria. Atëherë, i dërgova poetit një mesazh. Edhe një herë një citim nga Kamy:“Tërë ushtritë e tiranisë, me milionat e njerëzve që kanë, nuk mund ta nxjerrin dot nga vetmia nëse shkrimtari bashkohet me hapin e tyre. Dy detyrat që përbëjnë madhështinë e mjeshtërisë së tij: shërbesa ndaj të vërtetës dhe lirisë. Cilatdo qofshin dobësitë tona personale, fisnikëria e mjeshtërisë duhet të rrënjëzohet përherë në dy angazhime të vështira për t’u mbajtur: mospranimi i gënjeshtrës për gjëra që di, dhe rezistenca ndaj shtypjes”. Sidoqoftë, për vete e përfundova gazetën me leximin e një njoftimi disi entuziast: plotësohet harta e ADN-së dhe genoma që do të ndihmojë të kurohen në të ardhmen sëmundje të tilla si melanoma tumori malinj i lëkurës. E mbase do mund të shërohen edhe lëkurat e regjura, për t’i hapur sërish udhë ndjesisë, të ndjerit të tjetrit në lëkurë – empatisë. Nesër do të hyjë Prilli me ditën e gënjeshtrave. Por, si çdo mot, ende pa hyrë s’ka si gënjen dot, që të paktën të merrej si e tillë edhe gjithë ç’kemi shkruar për sot.


Gazeta Nr. 25