Issuu on Google+

De

Jaargang 58 • nr. 12 • december 2016

rgelvriend

Ouddorp, Hersteld Hervormde Kerk

Interview met Sander van den Houten

Alkmaar, Sint-Laurentiuskerk Kampen, Broederkerk


Uit de inhoud Nieuw Edskes-orgel in Eben-Haëzerkerk Ouddorp

Sander van den Houten: ‘Ik hoef mezelf niet zo nodig in de schijnwerpers te zetten’ Lex Gunnink interviewt de op Goeree-Overflakkee geboren en getogen Sander van den Houten. Hij is organist van de Burgwalkerk en de Broederkerk in Kampen, en daarmee formeel ook tweede organist van de Bovenkerk in Kampen. Hij dirigeert verschillende koren en studeert nu voor zijn master koordirectie

8

Voltooide renovatie Pels-orgel Sint-Laurentiuskerk Alkmaar

24

Oud papier (3): De vroege Verweys

Nadat de Alkmaarse publicist Jan Zwart ons in een vijftal blogs op de hoogte heeft gehouden van de renovatie en verplaatsing van het Pelsorgel in de Sint-Laurentiuskerk, beschrijft hij in dit laatste artikel het resultaat van de werkzaamheden. “Het orgel vormt een prachtige aanvulling op het rijke arsenaal aan 16e t/m 20e-eeuwse orgels in de stad”

15

Muziekbijlage In dit nummer een muziekbijlage van Alexandre Guilmant: een Noël Ecossais uit het 1e Livre de Noëls Opus 60

19-22 Fotoverantwoording omslag Kampen en Sander van den Houten: Lex Gunnink Ouddorp: Wim van der Ros Alkmaar: Jan Zwart

1

Op 24 juni 2015 werd in de Eben-Haëzerkerk van de Hersteld Hervormde Gemeente in Ouddorp een nieuw drieklaviers orgel van Berhnardt Edskes in gebruik genomen. Hierbij maakte Edskes gebruik van materiaal uit een orgel uit het Deense Hillerøp, daterend uit 1956/1970. Wim van der Ros beschrijft in dit artikel ook het David Kunst-orgel in het Verenigingsgebouw, dat door Edskes in 2007 werd gerenoveerd

De Orgelvriend

Jaap Jan Steensma stuitte bij een onderzoek naar het G.Th. Bätz-orgel in de Pieterskerk van Breukelen op een aantal documenten van een van Breukelens voormalige organisten: de latere orgelmaker Cornelis Verweys (1903-1982). Het afgedrukte document getuigt van de eerste carrièrestapjes van de nietonomstreden orgelmaker

29

En verder ... Uit de orgelwereld 2 Nieuwe muziekuitgaven 32 Cd-recensies 35 Wegwijzers en ‘Toegelicht’ 38

Op onze website www.orgelvriend.nl: • Download: Interview met Ab Weegenaar • Audio: Noël Ecossais (Guilmant) • Video: Sander van den Houten speelt César Franck

Het januari/februarinummer verschijnt op 6 januari 2017 In onze volgende nummers onder meer: •O  p de orgelbank met Marco den Toom en Sjaak van Duijn • Restauratie: Jeruzalemkerk Amsterdam • Organisten in Westzaan • Sigfrid Karg-Elert (2): het orgelœuvre

december 2016


Orgelhistorie Interview

Sander van den Houten: ‘Ik hoef mezelf niet zo nodig in de schijnwerpers te zetten’ Met enige regelmaat leest u in De Orgelvriend een interview met een jonge organist. Eerder al passeerden Gerben Budding en Rien Donkersloot de revue. Nu is de beurt aan de Kamper organist Sander van den Houten. Al tijdens zijn orgelstudie bij Theo Jellema werd bij benoemd tot tweede organist van de Bovenkerk in Kampen, hoewel hijzelf die uitspraak graag wat nuanceert. Bij een gesprek met een jonge organist wordt er als vanzelf naar de toekomst gekeken en die ziet Sander met vertrouwen tegemoet. Anderzijds gaat de ontkerkelijking bepaald niet aan Kampen voorbij, met alle gevolgen van dien ...

Lex Gunnink (tekst en fotografie)

december 2016

Sander, hoe is jouw liefde voor het orgel tot stand gekomen? Was het een bepaald orgel, een bepaalde organist of een bepaalde gebeurtenis die jou triggerde om organist te worden? “Nee … eigenlijk was het er gewoon, vanaf het allereerste begin. Wij hadden een orgel in huis en mijn moeder speelde daar op. Als ventje van drie, vier jaar klauterde ik zelf op de orgelbank, ging ik een psalm zingen en daar sloeg ik dan de vreemdst mogelijke akkoorden bij aan. Op een gegeven moment verdween dat orgel weer uit huis, toen ben ik van mijn zevende tot mijn twaalfde op pianoles gegaan. Daarna was ik groot genoeg om bij het pedaalklavier te kunnen met mijn voeten en kwam er weer een orgel in huis. Al die tijd kreeg ik les van Paul Kieviet op Goeree-Overflakkee. Ik hoorde hem ook spelen ’s zondags in de kerk, in de zomer in Sommelsdijk op het Meereorgel en in de winter in Middelharnis op het Leeflang-orgel. Al gauw zat ik op zondag bij Paul op het orgel en toen was er ook nog een aardige koster die mij het uurtje voorafgaand aan de kerkdienst op het orgel liet spelen. Niet dat het vanaf dat moment een gestage ontwikkeling is geweest hoor; op een gegeven moment ging ik ook heel gewoon puberen en dan hoor je er natuurlijk niet meer bij als je orgel speelt. Dan moet je voetballen en zwemmen met je leeftijdgenoten … Maar de vader van een vriendje van mij, een grote, potige kerel, stapte op een gegeven moment naar mij toe en zei tegen me: ‘Als jij volgende week je orgellesje niet kent, dan krijg je met mij te maken! Je hebt er veel te veel talent voor!’ Dus toen ging die puberende Sander toch maar weer ijverig orgel studeren …” Je bent nog tijdens je studie benoemd tot tweede organist van de Bovenkerk. Hoe is die benoeming tot stand gekomen? “Dat moet ik toch even corrigeren. Ik ben benoemd tot organist van de Broe-

De Orgelvriend

derkerk. Nu was er vanouds een roulerende gemeente: de gemeente die ’s ochtends in de Bovenkerk kerkte, ging ’s avonds naar de Broederkerk en andersom. Binnen een bestek van twee weken werd ik benoemd tot organist van zowel de Burgwalkerk als de Broederkerk, dat was een heel toevallige samenloop. In de sollicitatiecommissie van de Broederkerk bevonden zich mensen als Theo van Dijk, Hette Meijering en Henk van Putten. Nu is er binnen hervormd Kampen een regel dat een organist op zijn vijfenzestigste met pensioen kan gaan, maar verlenging tot zeventig jaar is mogelijk. Ondertussen wordt er wel een tweede organist benoemd. Na de pensionering van de eerste organist schuift de tweede organist dan vanzelf op naar de plek van eerste organist. Verder is het zo dat de organist van de Broederkerk van oudsher ook functioneert als tweede organist van de Bovenkerk. Toen Henk van Putten met pensioen ging als eerste organist van de Broederkerk schoof ik door van tweede naar eerste organist. Niemand vond het toen nodig om daar nog een sollicitatieprocedure voor in te stellen. Dus werd ik, door mijn benoeming als eerste organist van de Broederkerk, informeel ook tweede organist van de Bovenkerk.” De wekelijkse kerkdiensten in de Bovenkerk worden binnenkort beëindigd. Valt daarmee ook jouw droom in duigen om ooit eerste organist van de Bovenkerk te kunnen worden? “Nee, ik ben er nooit vast van uitgegaan dat ik de eerste organist zou worden, zoiets is nooit verstandig. Iedere vier tot acht jaar komt er weer een nieuwe generatie kerkrentmeesters en die vinden er dan weer het hunne van als het gaat om kerksluitingen. Vele organisten dromen er natuurlijk van om organist van de Bovenkerk te zijn, maar ik wil realistisch blijven. Als er in de Bovenkerk geen wekelijkse diensten meer zijn zal Ab

9


Orgelbouwnieuws Orgelhistorie Het David Kunst-orgel in het Verenigingsgebouw Eben Haëzer te Ouddorp Wanneer je de Hersteld Hervormde Eben-Haëzerkerk in Ouddorp bezoekt, kan en mag je niet voorbijgaan aan het kleinere maar zeer bijzondere orgel in het Verenigingsgebouw, in 1991 vervaardigd door David Kunst. Als adviseur bij de bouw was Jan Jongepier betrokken. De doelstelling, te komen tot een orgel in renaissancestijl, paste prima bij David Kunst en hij wist dit ook qua uiterlijk tot in de kleinste details te realiseren. Het orgel kreeg zes manuaalstemmen en één pedaalstem. In 2007 is het orgel door Bernhardt Edskes geheel gerenoveerd. Hierbij zijn nieuwe registers geplaatst, waarbij voor een deel gebruik is gemaakt van het bestaande pijpwerk. De Het David-Kunst-orgel. Holpijp 8 vt is in het groot octaaf nieuw van eiken, en verder Roerfluit 8 vt. De Fluit 4 vt is geheel nieuw gemaakt met gebruikmaking nieuw met gebruik van het pijpvan het pijpwerk van de bestaande werk van de bestaande Quint 3 vt,

terwijl de Nasard 3 vt geheel nieuw is met gebruik van pijpwerk van de bestaande Fluit 4 vt. Ook de Octaaf 2 vt is vernieuwd, waarbij alleen voor het groot octaaf gebruik is gemaakt van pijpwerk van de bestaande Mixtuur. De Mixtuur 3 st alsmede de beide pedaalstemmen, geplaatst in een aparte kas achter het orgel, zijn geheel nieuw vervaardigd. Uiteraard werd het orgel opnieuw geïntoneerd. Er werden nieuwe windkanalen aangelegd en ook kreeg het orgel een nieuwe tremulant en nieuwe kropventielen Een prachtig instrument, breed klinkend en draagkrachtig in de lage zaalruimte. Voor de detaillering van het snijwerk verwijs ik graag naar bijgaande foto’s. Zij spreken voor zich. David Kunst bouwde o.m. het huisorgel voor Kees van Eersel, een positief voor Groede (nu als huisorgel in Monster) en een huisorgel voor een particulier in Middelharnis. Bron: Het nieuwe orgel in Eben-Haëzer te Ouddorp, Orgelcommissie Hervormde Gemeente Ouddorp, 1991. Website van de kerk: www.hhgouddorp.nl

Ouddorp, Verenigingsgebouw Eben-Haëzer Bouwer: David Kunst, 1991 Groot onderhoud en uitbreiding: Bernhardt Edskes, 2007 Manuaal (C-f³) Holpijp Praestant Fluit Nasard Octaaf Mixtuur

8’ 4’ 4’ 3’ 2’ III 

Pedaal (C-d¹) Bourdon Basfluit

16’ 8’

b/d b/d b/d

Pedaalkoppel Tremulant Toonhoogte: a’ = 440 Hz Winddruk: 82 mm WK Temperatuur: Bach-temperatuur naar Kellner

28

De Orgelvriend

december 2016


Orgelhistorie Bladmuziek Alan Spedding Diversions in a Chorale: Vater unser im Himmelreich Edited by Stephen Binnington. Banks Music Publications 14077. Formaat A4. 9 blz. Prijs ca. € 6,00 www.banksmusicpublications.co.uk

Echoes A Tribute to Alan Spedding Music by Francis Jackson, John Scott Whiteley, Philip Moore, Simon Lindley & Andrew Carter Banks Music Publications 14079 Formaat A4. 25 blz. Prijs ca. € 10,00 www.banksmusicpublications.co.uk

neerde een groot aantal koorwerken voor de anglicaanse kerkmuziekpraktijk en daarnaast de nodige solowerken voor orgel. Zijn laatste orgelwerk is een set variaties op het koraal ‘Vater unser im Himmelreich’. Spedding componeerde ze in 2013 en verzorgde zelf de eerste uitvoering ervan op 12 juni van dat jaar in de All Saints’ Parish Church in Hessle. De negen variaties zijn geschreven voor een klein tweemanuaals instrument; ze bieden een rijke variëteit aan compositietechnieken, met aan het slot een driestemmige koraalzetting. In cultureel opzicht heeft Noord-Engeland altijd enigszins in de schaduw van het ‘grote’ Londen gestaan. Hoe onterecht dat is, blijkt wel uit de levendige muziekcultuur die we in Yorkshire aantreffen. Componisten als Edward Bairstow, Francis Jackson, Philip Moore en John Scott Whiteley – zij waren alle vier als koordirigent en/of organist verbonden aan York Minster – en vele anderen hebben daaraan bijgedragen en de Engelse kerkmuziek en het orgelrepertoire verrijkt met talloze composities. Hun onderlinge vriendschappen zijn kenmerkend voor het collegiale muziekklimaat in Yorkshire. Voorbeelden daarvan zijn verzamelbundels als The Hovingham Sketches voor de hertogin van Kent (1974) en Fanfare for Francis, in 2007 samengesteld ter gelegenheid van de 90e verjaardag van Dr. Francis Jackson, waaruit de Passacaglia van Andrew Carter een eigen leven ging leiden (besproken door Gerben Mourik in De Orgelvriend van december 2012). Er is bovendien één uitgever in Yorkshire die zich al jaren sterk

maakt voor de verspreiding van muziek uit deze streek: Banks Music Publications, gevestigd in het landelijke Hovingham. Als hommage aan Alan Spedding, hij overleed op 13 april 2013, stelde Banks de bundel A Tribute to Alan Spedding samen met vijf werken van bevriende componisten. De bundel opent met een bijdrage van de juist 99 jaar geworden organist-componist Francis Jackson: een Echo voor een klein orgel met pedaal. Hij noteerde er de registratie voor zijn huisorgel bij. De al eerdergenoemde Andrew Carter droeg een Cantilena bij. “Wistfully” (weemoedig) staat erboven. Simon Lindley, Master of the Music en organist van Leeds Minster van 1975 tot september 2016, schreef Dr Spedding’s Galliard, naar een melodie van John Dowland. Lindley schreef ook het voorwoord van de bundel. Philip Moore, Jacksons opvolger als organist en koordirigent van York Minster, greep met Theme & Variations terug op de door Spedding met voorliefde toegepaste variatievorm. De bundel besluit met een Elegiac Rhapsody van John Scott Whiteley die zich, na vijfendertig jaar (!) assistent-organist geweest te zijn, nu Organist Emeritus van York Minster mag noemen. Een alleraardigste bundel waarvoor je níet over een typisch Engels orgel maar wél over een behoorlijke techniek moet beschikken. Gerco Schaap

Dr. Alan Spedding MBE (1943-2013) was van 1967 tot 2009 organist en Director of Music in Beverley Minster (Noord-Engeland). Hij was een gerespecteerd musicus in de East Riding van het Engelse graafschap Yorkshire en wordt door zijn collega’s omschreven als “een geboren leraar” met goede communicatieve eigenschappen en daarbij een beminnelijk mens. Hij compo-

34

De Orgelvriend

december 2016


Wegwijzers In deze rubriek worden alleen orgelconcerten opgenomen, al dan niet m.m.v. solist(en) en/of koor. Concertberichten worden slechts geplaatst na tijdige ontvangst van de opgave en de daaraan verbonden plaatsingskosten.   Opgave: Concertberichten dienen, liefst per e-mail, vóór de 1e van de maand voorafgaand aan de maand van publicatie gezonden te worden aan H. van der Weerd (adres in colofon), e-mail orgelvriendwegwijzers@gmail.com Vermeld in de opgave ook het adres van de concertlocatie.   Betaling: Per vermeld concert dient  2,25 te worden voldaan. Deze vergoeding dient gelijktijdig met bovengenoemde opgave te worden voldaan op bankrekening nr. NL57 INGB 0663 1548 20 t.n.v. Stichting ‘De Orgelvriend’ te Veldhoven. Op de overboeking dienen plaatsnaam, kerk en datum te worden vermeld. Voor concerten die ook in advertenties in dit blad worden opgenomen, is geen vergoeding verschuldigd.

ATTENTIE! Het volgende nummer van ‘de Orgelvriend’ is weer een dubbelnummer (januari/februari) en verschijnt op vrijdag 6 januari 2017. Concertberichten voor zowel januari als februari kunt u nog opgeven tot en met maandag 5 december a.s. Henk van der Weerd

Foto: archief De Orgelvriend

ALMELO Doopsgezinde Kerk, Grotestraat 57, 14.00 u 3 dec Geert Baan 17 dec Timo Beek

Almelo, Doopsgezinde Kerk, orgel van Friedrich Heilmann (1791), in 2006 gerestaureerd door Orgelmakerij Reil.

ALPHEN AAN DEN RIJN Adventskerk, Julianastraat 69, 20.15 u 16 dec Mark Brandwijk mmv CMK De Gouwestem olv Martin Mans 6 jan Simon Stelling, nieuwjaarsconcert mmv Dames Saxofoonkwartet Vertigo

38

AMERSFOORT Sint-Joriskerk, Hof 1, 15.30 u 26 dec 15.30 u Rien Donkersloot mmv Bert den Hertog & Anna den Hertog-Karpenko (kerstconcert) 6 jan 20.00 u Rien Donkersloot (nieuwjaarsconcert, Bach-programma) AMSTELVEEN Paaskerk, Augustinuspark 1, 12.00 u 27 dec Theo Griekspoor AMSTERDAM Koepelkerk, Kattengat 2 11 dec 16.00 u Aart Bergwerff (Ten Holt: Canto Ostinato) met Kadir Sonuk (derwisj-dans) 27 dec 20.00 u Peter Eilander (kerstconcert) Orgelpark, Gerard Brandtstraat 26. Programmadetails: zie www.orgelpark.nl 3 dec 14.15 u Manfred Novak, mmv Willem Elders (lezing) en Willem Mook (luit). Colloquium Josquin des Prez 9 dec 13.13 u Petra Veenswijk, mmv Tobias Borsboom (piano). Duo orgel & piano: Franse romantiek 10 dec 20.15 u Matteo Muiderwijk (orgels en Fender-Rhodes-piano) en trio. 14 dec 20.15 u Ensemble Odyssee mmv Jenny Högström (sopraan). ‘Napolitaanse Kerst’ 16 dec 20.15 u Ralph van Raat (piano). Vingt regards sur l’enfant-Jésus (Messiaen) 17 dec 20.15 u Willem Tanke. La Nativité du Seigneur van Messiaen 18 dec 14.15 u Matthias Havinga (orgel en piano) mmv Talentenkoren Nieuw Vocaal Amsterdam olv Eline Welle en Liesbeth Vreeburg (harp). O.a. A Ceremony of Carols van Britten ANDIJK Geref. Kerk, Middenweg 4 10 dec 19.30 u Dirk Out mmv Mannenkoor Edoza olv Jan Hibma en Hugo van der Meij (piano)

De Orgelvriend

30 dec 20.00 u Mark Brandwijk en Reinier Korver BOLSWARD Martinikerk, Groot Kerkhof 26, 15.00 u 26 dec Martin Mans (kerstconcert) BREUGEL Genovevakerk, Genovevastraat 14, 15.00 u, toegang vrij 11 dec Leon van den Brand mmv Sons kamerkoor olv Marie-Astrid Zeinstra-Vermaas & Piet van den Boom (gedichten) BREUKELEN Pauluskerk, Straatweg 37, 15.00 u 1 jan Jan Pieter Karman (nieuwjaarsconcert) BUITENPOST Mariakerk, Havenstraat 1, 20.00 u 22 dec Martin Mans CAPELLE AAN DEN IJSSEL Dorpskerk, Kerklaan 2, 20.00 u, toegang vrij 26 dec Cees van der Slik (kerstconcert met samenzang bij kaarslicht) DELFT Maria van Jessekerk, Burgwal 20, 15.00 u, toegang vrij / collecte 11 dec Petra Veenswijk, advent-/kerstconcert mmv Schola olv Peter Beijersbergen Remonstrantse Kerk, Oude Delft 102, 20.15 u 17 dec Jan J. van den Berg (kerstconcert) DEN HAAG Elandstraatkerk, Elandstraat 194, 15.00 u 3 dec Bert den Hertog & Anna den HertogKarpenko St.-Jacobuskerk, Parkstraat 65a, 16.00 u 17 dec Jos Laus Gotische Zaal, Paleisstraat 1, 12.45 u 28 dec Jos van der Kooy (orgel en piano) mmv Linsey Coppens (sopraan) Evangelisch-Lutherse Kerk, Lutherse Burgwal 9 1 jan GEEN nieuwjaarsconcert Kloosterkerk, Lange Voorhout 2, 12.45 u 4 jan Geerten van de Wetering (nieuwjaarspauzeconcert) DEVENTER Broederenkerk, Broederenstraat 18, 15.00 u, toegang vrij / collecte 17 dec Jos van der Kooy

december 2016


Nieuwsgierig naar de rest van de inhoud? Neem een (proef)abonnement of bestel een los nummer op www.orgelvriend.nl De Proefabonnement van 3 nummers voor slechts € 10,Of neem een abonnement. Het eerste jaar voor € 36,- daarna € 52,-

Jaargang 58 • nr. 12 • decembe r 2016

rgelvriend

Ouddorp, Hersteld Herv

ormde Kerk

Interview met Sander

van den Houten

Alkmaar, Sint-Laur

entiuskerk

De

Kampen, Broederke

rk

Orgelvriend_12_omsla

g.indd 1

rgelvriend

18-11-16 13:02


De Orgelvriend december 2016