Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Պա­լա­տա­կան վե­րահս­կիչ խմբագրական

էջ 2 ›››

Ս­տեղծ­ված ի­րա­ վի­ճա­կի մե­ղա­ վո­րը մենք ենք Հարություն Հարությունյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Կիպ­րո­սի դա­տա­խա­զը բա­ցա­ռում է ՀՀ վար­չա­պե­տի բա­ցատ­րու­թյու­նը

Ե­կե­ղե­ցին՝ ծուռ հա­յե­լի­նե­րում Պե­տու­թյան և հոգևո­րա­ կա­նու­թյան միջև պա­տը պետք է բարձր լի­նի էջ 3 ›››

Օֆ­շո­րա­յին լա­բի­րին­թոս՝ հայ­կա­կան սցե­նա­րով էջ 4 ›››

Հու­լիսն ա­վե­լի թեժ է լի­նե­լու 12-ամս­յա գնա­ճը հու­նի­ սին դուրս է ե­կել թույ­ լատ­րե­լի շրջա­նա­կից էջ 5 ›››

Բան­կի ա­ռա­ջին ոչ անգ­լիա­ցին Մարկ Քառ­նին փո­խա­րի­ նել է Մեր­վին Քին­գին էջ 6 ›››

Մուր­սիի մեկ տա­րին ու եր­ կու օ­րը Ընդ­դի­մու­թյու­նը Ե­գիպ­տո­սի նա­խա­գա­հին վերջ­նա­գիր է ներ­կա­յաց­րել էջ 7 ›››

www.corbisimages.com

Հա­յաս­տա­նում վեր­ջին շրջա­նում ծա­վալ­ված «օֆ­շո­ րա­յին» սկան­դա­լի առն­չու­ թյամբ «Ա­զա­տու­թյուն» ռա­ դիո­կա­յա­նը Կիպ­րո­սի գլխա­ վոր դա­տա­խազ Պետ­րոս Կ­լե­րի­դե­սից փոր­ձել է պար­ զել՝ հնա­րա­վո՞ր է արդ­յոք իր երկ­րում օֆ­շո­րա­յին ըն­ կե­րու­թյուն գրան­ցել ա­ռանց տվյալ ան­ձի ի­մա­ցու­թյան: «Հետք» պար­բե­րա­կա­նի հայտ­նի հրա­պա­րա­կու­մից հե­տո (ըստ ո­րի՝ գոր­ծա­րար Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նը «Հա­ յաս­տան» հան­րա­խա­նու­ թի սե­փա­կա­նա­տեր Փայ­լակ Հայ­րա­պետ­յա­նի մի­ջոց­նե­

րը յու­րաց­րել է կիպ­րոս­յան օֆ­շո­րա­յին մի ըն­կե­րու­թյան մի­ջո­ցով, ո­րի հիմ ­ն ա­դիր­ նե­րից են նաև Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պետն ու Ա­րա­րատ­ յան թե­մի ա­ռաջ­նոր­դա­կան փո­խա­նորդ Նա­վա­սարդ ար­քե­պիս­կո­պոս Կ­ճո­յա­նը) վար­չա­պե­տը հան­դես ե­կավ հայ­տա­րա­րու­թյամբ՝ հեր­ քե­լով, թե որևէ առն­չու­թյուն ու­նի այդ ըն­կե­րու­թյան հետ: Մեկ­նա­բա­նե­լով այս առն­ չու­թյամբ «Ա­զա­տու­թյուն» ռա­դիո­կա­յա­նի հար­ցը՝ Կ­լե­ րի­ դե­ սը նշել է. «Ես խո­ սել եմ Հա­յաս­տա­նի գլխա­վոր դա­տա­խա­զի հետ: Մի քա­

նի րո­ պե ա­ ռաջ ին­ քը ինձ պատ­ մել է այդ պատ­ մու­ թյան մա­սին: Ա­ռա­ջին ան­ գամ եմ լսում այս մա­ սին, նա խոս­ տա­ ցավ ինձ տալ բո­լոր անհ­րա­ժեշտ փաս­ տաթղ­ թե­ րը մինչև իմ մեկ­ նե­լը, և ես պա­տաս­խա­ նատ­վու­թյուն եմ վերց­րել ան­մի­ջա­պես քայ­լեր ձեռ­ նար­կել և պա­տաս­խա­նել»: «Ա­զա­տու­թյուն» ռա­դիո­ կա­յա­նի հար­ցին՝ հնա­րա­ վո՞ր է արդ­ յոք որևէ մե­ կին օֆ­շո­րա­յին ըն­կե­րու­ թյան բաժ­նե­տեր գրան­ ցել ա­ ռանց տվյալ ան­ ձի թույլտ­վու­թյան, Կիպ­րո­

սի գլխա­վոր դա­տա­խա­ զը պա­տաս­խա­նել է. «Ո՛չ: Բայց ես չեմ ու­ զում մտնել ման­րա­մաս­նե­րի մեջ, մինչև չնա­ յեմ գոր­ ծի ողջ պատ­ մու­թյու­նը, փաս­տաթղ­թե­ րը, ո­րոնք անհ­րա­ժեշտ են այդ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­ րը հե­տաքն­նե­լու հա­մար»: Հար­ցին՝ «այ­սինքն՝ հնա­ րա­վոր չէ՞ գրան­ցել ա­ռանց իր թույլտ­վու­թյան», Կ­լե­ րի­դե­սը պա­տաս­խա­նել է. «Ան­հ­նար է, ե­թե ի­հար­կե նա չի գոր­ ծել իր լիա­ զոր­ ված ան­ձի կամ նմա­նա­տիպ մի այլ ձևով»:  n Azatutyun.am

Կա­յուն ան­կա­յու­նու­ թյուն Ա­մե­րիկ­յան «Կար­նե­գի» հիմ ­ն ադ­րա­մի Կով­կա­սի հար­ցե­րով ա­վագ հե­տա­ զո­տող Թո­մաս դե Վաա­լի կար­ծի­քով՝ ներ­կա­յում քիչ հա­վա­նա­կան է ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի վերսկ­ սու­մը Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ ղում: Այս­պի­սի տե­սա­կետ է նա հայտ­նել «Ա­զա­տու­ թյուն» ռա­դիո­կա­յա­նի հետ հար­ցազ­րույ­ցում: «Ակն­ հայտ է, որ ռազ­ մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­ րի հնա­րա­վոր վերսկս­ման ա­ռու­մով մենք, նախևա­ ռաջ, հա­ յացք պետք է գցենք ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մի ն, ա­վե­լի հա­վա­նա­ կան է, որ հենց նա կցան­ կա­նա վերսկ­սել ռազ­մա­ կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը»,– ա­ սել է Դե Վաա­ լը: Ն­ րա կար­ծի­քով՝ Ադր­բե­ջա­նը շա­հագրգռ­ված չէ ռիս­կի դի­մե­լու, ո­րով­հետև կա­րող է կորց­ նել այն հսկա­ յա­ կան հարս­տու­թյու­նը, ո­րը կու­ տա­ կել է, և այդ կու­ տա­կա­ծը կա­րող է կորց­ նել մեկ շա­բա­թում, ե­թե պա­տե­րազ­մն ըն­թա­նա ոչ ի նպաստ ի­ րեն: «Սա­ կայն մյուս կող­ մից՝ գտնում եմ, որ կա եր­կու վտանգ. ա­ռա­ ջին վտան­գը ռազ­մա­տենչ հռե­տո­րա­բա­նու­թյունն է, մյուս վտան­ գը՝ շփման գծում փոքր մի պա­տա­հար կա­րող է հան­գեց­նել ռազ­ մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­ րի վերսկս­ ման»,– ա­ սել է Դե Վաա­լը: Հար­ցին, թե ինչ­պես կբնու­թագ­րի ներ­կա ի­րա­ վի­ճա­կը ղա­րա­բաղ­ յան խնդրում, Դե Վաա­ լը պատասխանել է, թե ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կը գնա­հա­տում է որ­պես «կա­ յուն ան­կա­յու­նու­թյուն»:  n

Կիզակետում

Ընտ­րու­թյուն­նե­րի գա­զա­յին բա­ղադ­րի­չը Ան­փո­փոխ սա­կա­գի­նը «Հայ­Ռուս­գա­զար­դին» ֌66,2  մլրդ­ է ար­ժե­ցել 2012թ. խորհր­դա­րա­նա­կան և 2013թ. նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը «Հայ­Ռուս­գա­զար­դին» ֌66,2  մլրդ­ են ար­ժե­ցել։ 2011թ. ֌15,4  մլրդ վ ­ն ա­սի դի­մաց ըն­կե­րու­ թյունն ան­ցած տա­րի 4,3 ան­գամ ա­վե­լի վնաս է կրել, ին­չը պայ­մա­նա­վոր­ված է ռու­սա­կան գա­զի թան­կաց­ ման պայ­ման­նե­րում վերջ­նա­կան սպա­ռող­նե­րի հա­մար վա­ռե­լի­քի սա­կա­գինն ան­փո­փոխ թող­նե­լով։ «Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» հրա­ պա­ րա­ կել է 2012թ. հա­ մախմբ­ված ֆի­նան­սա­կան հաշ­վետ­վու­թյու­նը և ան­ կախ աու­դի­տո­րա­կան եզ­ րա­կա­ցու­թյու­նը։ Թեև ֆի­ նան­սա­կան հաշ­վետ­վու­ թյու­նը մաս­նա­կի է, և ներ­

կա­յաց­ված չէ ինք­նար­ժե­քի կա­ռուց­վա­ծը, մաս­նա­վո­ րա­պես՝ ռու­սա­կան գա­ զի ձեռք­բեր­ման գի­նը, ըն­ կե­րու­թյան ֆի­նան­սա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րի պարզ հա­ մադ­ րու­ մից երևում է, որ Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նին

տե­ղի է ու­նե­ցել ռու­սա­կան գա­զի թան­կա­ցում։ Ռու­սա­կան գա­զի թան­ կաց­ման փաս­տը ան­ ցած տա­րի երևում էր նաև Պե­տա­կան ե­կա­մուտ­ նե­րի կո­մի­տեի «ՀՀ ար­ տա­քին առև­տուրը եր­ կիր-ապ­րանք կտրված­ քով (2011-2012  թթ.)» հրա­ պա­րա­կու­մից։ Ըստ ՊԵԿ-ի տվյալ­նե­րի՝ 2012թ. Հա­ յաս­տա­նի հա­մար ռու­սա­ կան 1000 խմ գա­ զը թան­ կա­ ցել է $52-ով՝ կազ­ մե­ լով $232։ ՊԵԿ-ի այս

տվյալ­նե­րը հաս­տա­տում է նաև «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» հաշ­վետ­վու­թյու­նը։ Թեև 2012թ. Ռու­սաս­տա­ նը բարձ­րաց­րել է Հա­յաս­ տան ա­ռաք­վող գա­զի գի­ նը, իշ­խա­նու­թյուն­ներն այս փաս­տը «գաղտ­նի» են պա­ հել՝ հաշ­վի առ­նե­լով հա­մա­ պե­տա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րը։ Արդ­յուն­քում վերջ­նա­ կան սպա­ռող­նե­րի հա­մար գա­ զի գի­ նը մնա­ ցել է ան­ փո­փոխ, իսկ «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դը» կրել է լուրջ վնաս­ ներ. դրանք կա­ռա­վա­րու­

թյու­նը պատ­րաստ­վում է փոխ­հա­տու­ցել մայր ըն­կե­ րու­թյա­նը՝ «Գազպ­րո­մի ն», հայ­կա­կան գա­զա­բաշ­խիչ ըն­կե­րու­թյու­նում իր 20% բաժ­նե­մա­սը փո­խան­ցե­լու ճա­նա­պար­հով։ Ռու­սա­կան գա­զի թան­ կա­ցումն ակն­հայտ երևում է «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» հա­ սույ­թի և ինք­նար­ժե­քի ցու­ ցա­նիշ­նե­րից։ Այս­պես՝ 2012թ. գա­զի ի­րաց­ման ծա­ վալ­նե­րի 4,8% ա­ճի պայ­ ման­նե­րում ըն­կե­րու­թյան հա­ սույթն ա­ ճել է 21,3%-

ով (֌32  մլրդ­-ով)՝ կազ­մե­ լով ֌182 մլրդ, իսկ վա­ ռե­ լի­քի ինք­նար­ժեքն ա­վե­լա­ ցել է 45%-ով (֌68  մլրդ­ով)՝ կազ­մե­լով ֌219,6  մլրդ։ Ի­հար­կե, «Հայ­Ռուս­գա­զար­ դը» գա­ զը ձեռք է բե­ րում ար­տար­ժույ­թով և վա­ճա­ ռում ազ­գա­յին ար­ժույ­թով, սա­կայն ինք­նար­ժե­քը չէր կա­ րող նման կերպ ա­ ճել զուտ փո­խար­ժե­քի գոր­ծո­ նի հետևան­քով։ Բանն այն է, որ ան­ ցած տա­ րի գա­

էջ 5 ›››


| № 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Պա­լա­տա­կան վե­րահս­կիչ Բ­յու­ջե­տա­յին մի­ջոց­նե­րի արդ­յու­նա­վետ կա­ռա­վար­ման, ի­րա­կա­նաց­վող պե­տա­կան ծրագ­րե­րի հան­դեպ վե­րահս­ կո­ղու­թյան ու­ժե­ղաց­ման և կո­ռուպ­ցիոն ռիս­կե­րի նվա­զեց­ մա­նը միտ­ված հար­ցե­րի շուրջ հրա­վիր­ված քննարկ­մա­ նը Սերժ Սարգս­յա­նը փոր­ձեց վերջ դնել իշ­խա­նու­թյան ներ­ սում զար­գա­ցող ներկ­լա­նա­յին պայ­քա­րին: Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի նա­խա­գա­հի գոր­ծու­նեու­թյան հետ կապ­ված Սերժ Սարգս­յա­նի հնչեց­րած գնա­հա­տական­նե­ րը մտա­հո­գիչ են: «Ցա­վոք սրտի, շատ դեպ­քե­րում մեր Վե­ րահս­կիչ պա­լա­տը վեր է ած­վել տես­չա­կան մարմ ­ն ի, վեր է ած­վել պարզ ռևի­զո­րի… Դուք պարզ պետք է հաս­կա­ նաք, որ որևէ մե­կը Ձեր կար­ծի­քը չի ակն­կա­լում լսել: Բո­լո­ րի հա­մար մեկ է, թե Դուք ինչ կար­ծիք ու­նեք դա­տա­խա­զու­ թյան մա­սին կամ մեկ ու­րի­շի մա­սին: Դուք հիաս­թափ­ված եք, ոգևոր­ված եք, դա Ձեր անձ­նա­կան խնդիրն է: Ձեր տա­ նը կա­րող եք դրա մա­սին խո­սել: Երբ գաք իմ կա­բի­նետ, իմ կա­բի­նե­տում կա­րող եք դրա մա­սին խո­սել: ՎՊ նա­խա­գահն ի՞նչ ի­րա­վունք ու­նի այդ­պի­սի հրա­պա­րա­կա­յին ար­տա­հայ­ տու­թյուն­ներ ա­նել»,– հայ­տա­րա­րեց Սերժ Սարգս­յա­նը: Դ­րա­նով նա փաս­տա­ցի փորձ է ա­նում Վե­րահս­կիչ պա­ լա­տի հե­տա­գա գոր­ծու­նեու­թյու­նը տե­ղա­վո­րել ոչ թե Սահ­ մա­նադ­րու­թյան և օ­րենք­նե­րի, այլ իր պատ­կե­րա­ցում ­ն ե­ րի շրջա­նա­կում: Ի­հար­կե, Սերժ Սարգս­յա­նն ի­րա­վունք ու­ նի պատ­կե­րա­ցում ­ն եր ու­նե­նալ այս կամ այն գե­րա­տես­ չու­թյան գոր­ծա­ռույթ­նե­րի և դե­րա­կա­տա­րու­թյան մա­սին, սա­կայն պե­տա­կան գե­րա­տես­չու­թյուն­նե­րը պետք է ա­ռաջ­ նորդ­վեն ոչ թե այդ պատ­կե­րա­ցում ­ն ե­րով, այլ ՀՀ օրենք­նե­ րով և Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ, ո­րոնք կա­րող են և չ­հա­մընկ­ նել այդ պատ­կե­րա­ցում ­ն ե­րի հետ: Ի­րա­կա­նում Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի նա­խա­գա­հին և գլ­ խա­վոր դա­տա­խա­զին տրված դա­սե­րը նպա­տակ էին հե­ տապն­դում կան­խել բուր­գի ներ­սում օ­րենս­դիր և գոր­ ծա­դիր իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի սրվող հա­կա­մար­տու­թյու­նը: Խն­դիրն այն է, որ Հո­վիկ Աբ­րա­ համ­յան-­Տիգ­րան Ս­արգս­յան կի­սա­քո­ղարկ­ված հա­կա­մար­ տու­թյան ըն­թաց­քում Իշ­խան Զա­քար­յա­նը կա­մա թե ա­կա­ մա դիր­քա­վոր­վել էր Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նի շա­հե­րի ո­լոր­ տում: Այս հան­գա­ման­քն ակն­հայ­տո­րեն դուր չի ե­կել գոր­ ծող նա­խա­գա­հին, քա­նի որ վեր­ջինս բո­լոր հնա­րա­վոր մի­ջոց­նե­րով փոր­ձում է պաշտ­պա­նել վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նին: Հա­կա­ռակ դեպ­քում կո­ռուպ­ցիոն ռիս­կե­րով իբր մտա­ հոգ­ված Սերժ Սարգս­յա­նը պար­զա­պես պետք է որ չշրջան­ցեր Տիգ­րան Սարգս­յա­նի ան­վան հետ կապ­վող օֆ­շո­րա­յին սկան­դա­լը և որևէ գնահ­ատա­կան տար այդ աղմ ­­կ ա­հա­րույց հրա­պա­րա­կում ­ն ե­րին: Սա­կայն շրջան­ ցե­լով թե­ման և դ­րա­նով ա­նուղ­ղա­կիո­րեն կո­ռուպ­ցիոն սկան­դա­լի հար­ցում պաշտ­պա­նե­լով Տիգ­րան Սարգս­յա­ նին՝ Սերժ Սարգս­յա­նը փոր­ձեց կան­խել Հո­վիկ Աբ­րահ­ամ­ յա­նի ինք­նա­գոր­ծու­նեու­թյու­նը և ա­պա­հո­վել իշ­խա­նա­կան բուր­գի մո­նո­լի­տու­թյու­նը: Ե­րեկ ԱԺ նա­խա­գա­հը շտա­պեց հայ­տա­րա­րել, որ «օֆ­շո­րա­յին սկան­դա­լին» չի հա­վա­տում: n Դ.Մ.

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 01.07.2013թ. Տպաքանակը՝ 1100

Հա­րու­թյուն Հա­րու­թյուն­յան

Ը

ն­կերս, որ բեռ­նա­փո­խադր­ման գրա­սեն­յա­կի աշ­խա­տող է և հա­ճախ է գոր­ծի բե­րու­մով բեռ­ ներ տե­ղա­փո­խում, օ­րերս ինձ պատ­ մեց մի դեպք, ո­ րը տե­ ղի է ու­ նե­ ցել Լար­սի ան­ցա­կե­տում: Ու­րեմն՝ Ռու­ սաս­տա­նի սահ­մա­նի ան­ցա­կե­տում մաք­սա­վոր­նե­րը հայ գաղ­թա­կան­նե­րի պա­յու­սակ­նե­րն այն­պես են ստու­գում, այն­պես ար­հա­մար­հա­կան, որ մեռ­նել կա­րե­լի է: Մի տա­րեց կնոջ պա­յու­սակ են բա­ցել, որ­տեղ ե­ղել են նրա ներք­ նա­շո­րե­րը, և այդ ներք­նա­շո­րե­րն այն­ պես ցու­ցադ­րա­կան են զննել ու թա­ փել գետ­նին, որ բո­լո­րը տես­նեն: Կի­ նը, այդ տե­սա­րա­նից ազդ­ված, ա­մո­ թից սրտի կաթ­ված է ստա­ցել: Հի­մա կհարց­նեք, թե ին­չու եմ այս մա­սին գրում: Ա­սե­լիքս այն է, որ մի եր­ կիր, երբ քեզ, դեռ չըն­ դու­ նած, ԲՈՄԺ-ի պես է դի­ մա­ վո­ րում, ստո­

րաց­նում է՝ հա­մա­րե­լով քեզ եր­րորդ կար­գի անձ­նա­վո­րու­թյուն, և դա խա­ րա­նի պես հենց սահ­մա­նին դա­ջում ճա­ կա­ տիդ, ո՞նց կա­ րե­ լի է այդ երկ­ րի հետ կապ­ված հույ­սեր փայ­փա­յել և շրջ­վել ու ար­հա­մար­հան­քով թքել հայ­րե­նի­քի վրա: Ախր որ­քան էլ այս­ տեղ դժվար է, պետք է հրա­ժար­վել գաղ­թա­կա­նի հո­գե­բա­նու­թյու­նից և ապ­րել պայ­քա­րո­ղի, ա­րա­րո­ղի հո­ գե­բա­նու­թյամբ, գո­նե միայն նրա հա­ մար, որ սա քո եր­կիրն է, պա­պե­րիդ կտա­կած եր­կի­րը, ո­րի տե­րը լի­նե­լու անձ­նա­գի­րը ոչ ոք ձեռ­քիցդ չի կա­րող խլել: Չեմ կա­րող ժխտել, որ երկ­րում կու­տակ­ված խնդիր­նե­րից մար­դիկ ար­դեն շնչա­հեղձ են լի­նում: Հա­մա­ձայն եմ, որ տնտե­սու­թյու­ նը կաթ­վա­ծա­հար է, ար­դա­րու­թյու­նը՝ ա­նար­դար, որ տնտե­սա­կան և քա­ղա­ քա­կան օ­լի­գարխ­նե­րի բե­ռը դար­ձել է ան­տա­նե­լի, բայց արդ­յո՞ք դա ար­դա­ րաց­ված պատ­ճառ է՝ բնօր­րա­նից հե­ ռա­նա­լու: Յու­րա­քանչ­յուր իշ­խա­նու­ թյուն իր հա­սա­րա­կու­թյան հա­յե­լին է: Մեր հա­սա­րա­կու­թյան ար­տա­պատ­ կերն էլ այն իշ­ խա­ նու­ թյունն է, ում ընտ­րել ենք: Այն, որ 5000 դրամ հա­ ճույ­քով վերց­նում եք, գնում՝ քվեար­ կում, իսկ հե­ տո մե­ ղադ­ րում ձեր ընտր­յալ­նե­րին՝ ա­սե­լով՝ էս եր­կի­րը եր­կիր չի դառ­նա, դա դեռ չի նշա­նա­ կում, որ դուք ձեզ ար­դա­րաց­րե­ցիք կամ ա­պա­հո­վագ­րե­ցիք: Ս­տա­մոք­սա­յին մտա­ծո­ղու­թյու­նը մի օր խոց է ա­ռա­ջաց­նում: Խոց, ո­րի

Ֆոտոլուր

Ս­տեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կի մե­ղա­վո­րը մենք ենք

Եր­կիր, ո­րը, քեզ դեռ չըն­դու­նած, ԲՈՄԺ-ի պես է դի­մա­վո­րում, ստո­րաց­նում է՝ հա­մա­րե­լով քեզ եր­րորդ կար­գի անձ­նա­վո­րու­թյուն, և դա խա­րա­նի պես հենց սահ­մա­նին դա­ջում ճա­ կա­տիդ:

բու­ժու­մը եր­բեք չեք գտնի ու կփտեք տա­փաս­տան­նե­րում ան­տեր մե­ռե­ լի պես… Չի փրկե­ լու նույ­ նիսկ հայ­ րե­նի­քում վե­րա­հու­ղար­կա­վոր­վե­ լը: Վեր­ ջա­ պես, ոչ ոք, բա­ ցի մե­ զա­ նից, մե­ղա­վոր չէ ստեղծ­ված վի­ճա­կի հա­ մար, մենք ինք­ ներս ենք մե­ ղա­ վոր, իսկ մեղ­քի մեր բա­ժի­նը ու­րիշ­ նե­րի ու­սե­րին բար­դե­լը առն­վազն ան­բա­րո­յա­կան է: Մեկ ան­գամ գո­նե պետք է խոս­տո­վա­նենք, որ ստեղծ­ ված ի­րա­վի­ճա­կի մե­ղա­վո­րը մենք ենք, ու­րիշ ոչ ոք:  n

Լ­ռու­թյան գի­նը Սա­թե­նիկ Դա­նիել­յան

Ա

ր­գեն­տին­յան ռազ­մա­կան խուն­ տան եր­կիրն իր ճի­րա­նե­րում պա­ հեց հինգ տա­րի (1976-81 թթ.): Այդ ըն­ թաց­քում պրո­տեկ­ցիո­նիս­տա­կան տնտե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ երկ­րում քա­ղա­քա­կան վեր­նա­խա­վը տնտե­սու­թյու­նը տա­րավ քայ­քայ­ման ու 40 տո­ կոս ամ­ սա­ կան սղա­ ճի պայ­ ման­նե­րում ծնկի բե­րեց եր­կի­րը: Քա­ ղա­քա­ցիա­կան ի­րա­վունք­նե­րը զրո­ յաց­վե­ցին, և մարդ­կու­թյա­նը տա­րի­ներ անց պարզ դար­ձավ այդ ռե­ժի­մի գոր­ ծած հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հրե­շա­ լիու­թյան աս­տի­ճա­նը ան­հե­տա­ցած­նե­ րի, կտտանք­նե­րի են­թարկ­ված­նե­րի ու սպան­ված­նե­րի քա­նա­կով: 1981թ. ռազ­ մա­կան խուն­տան, հա­վա­նա­բար նաև փոր­ձե­լով ներ­քին ճնշում ­ն ե­րը մեղ­ մաց­նե­լու մղու­մով ար­տա­քին վեկ­տոր գտնել, ներ­խու­ժեց Ֆոլկ­լենդ­յան կղզի­ ներ: Արդ­յուն­քը հայտ­նի է. խուն­տան տա­պալ­վեց, իսկ ար­գեն­տի­նա­ցի­նե­րը մինչ օրս խո­սում են կղզի­նե­րի մա­սին: Բռ­նա­պե­տու­թյան յոթ տա­րի­նե­ րը ՝ կամ էլ «Գն­դա­պե­տա­կան ռե­ժի­ մը» (1967-1974  թթ.) Սա­ռը պա­տե­րազ­ մի պայ­ման­նե­րում փոր­ձում էր չե­զո­ քաց­նել ձա­խա­կողմ­յան՝ այս­պես կոչ­ ված կո­մու­նիս­տա­կան նկրտում ­ն ե­րը այդ երկ­ րում: Այս դեպ­ քում Հու­ նաս­ տա­նում նկատ­վեց տնտե­սա­կան աճ և գոր­ծազր­կու­թյան բա­ցա­կա­յու­թյուն, բայց քա­ղա­քա­ցիա­կան ի­րա­վունք­նե­րը զրո­յաց­վե­ցին մտքի ու մա­մու­լի ա­զա­ տու­թյան սահ­մա­նա­փակ­ման արդ­յուն­ քում: Հա­զա­րա­վոր մար­դիկ են­թարկ­ վե­ցին կտտանք­նե­րի ու սպան­վե­ցին:

1974թ. հու­լի­սին Թուր­քիան, օգ­տա­ գոր­ծե­լով Կիպ­րո­սի հույ­նե­րի ու թուր­ քե­րի միջև առ­կա լար­ված հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րը, գրա­վեց կղզու հյու­սի­սա­յին հատ­վա­ծը: Արդ­յուն­քը հայտ­նի է. խուն­ տան տա­պալ­վեց, իսկ հույ­նե­րը եր­կար ժա­մա­նակ փոր­ձե­ցին ինք­նա­մաքր­վել լռու­թյան մեղ­քից: Հա­յաս­տա­նում 1991-ից ի վեր ա­զատ ընտ­րու­թյուն­նե­րի արդ­յուն­քում ժո­ ղո­վուր­դը չի կա­րո­ղա­ցել ի­րաց­նել իր ինք­նիշ­խա­նու­թյան ան­պայ­մա­նա­կան ի­րա­վուն­քը: Ընտ­րու­թյու­նից ընտ­րու­ թյուն կա­տա­րե­լա­գործ­վել են կեղ­ծա­ րա­րու­թյան մե­խա­նիզմ ­ն ե­րը՝ ա­վե­լի մեծ ծա­վա­լով ներգ­րա­վե­լով պե­տու­ թյան օր­վա ընտր­ված և ն­շա­նակ­ված ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին չա­պա­ցուց­ված հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի շղթա­յում: Այս ա­մե­նում միշտ ու­ժով, ա­հա­բեկ­մամբ ու ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րով իշ­խող ռե­ժի­մը փորձ է կա­տա­րել ժո­ղովր­դին դարձ­նել հան­ցա­կից ու դա­տա­պար­տել ա­մո­թա­լի լռու­թյան: Վերց­րել ես կամ վա­խե­ցել, պի­տի լռես: Ծա­ռա­յու­թյուն­ներ մա­տու­ցած մեծ ու փոքր պաշ­տոն­յա­ներն ու տե­ղա­ կան հե­ղի­նա­կու­թյուն­նե­րը տի­րա­ցել են պե­տա­կան լծակ­նե­րի ու դա­տա­ կան հա­մա­կար­գի միա­հե­ծան կա­ռա­ վար­ման պայ­ման­նե­րում դար­ձել այդ նույն խուն­տա­յի կա­մա­կա­տա­րը՝ բո­ լոր հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը թող­նե­լով չբա­ցա­հայտ­ված: Ոս­տի­կա­նու­թյունն էլ այ­լընտ­րանք չի ու­նե­ցել, քան կքվել ու ծա­ռա­յել այդ փաս­տա­ցի իշ­խա­նու­ թյա­նը: Այս ու­ժա­յին կա­ռույ­ցը դար­ձել է «քրեա­ծին փաս­տա­ցի իշ­խա­նու­թյան» կամ­քի ա­ներկ­բա կա­տա­րա­ծուն: Վեր­

ջին տար­վա ըն­թաց­քում, սա­կայն, ար­ դեն եր­կու ան­գամ «խուն­տա­յի» ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը հար­վա­ծել են երկ­րի մյուս ու­ժա­յին կա­ռույ­ցին՝ սպա­նե­լով բա­նա­կի եր­կու սպա­յի: Մե­կի դեպ­քում դա­տա­կան հա­մա­կար­գում ծաղ­րի վե­ րած­ված գոր­ծը, մյու­սի դեպ­քում ար­դեն նա­խաքն­նու­թյան փու­լում կան­խամ­ տած­ված ու շեղ­ված ըն­թաց­քի մա­սին վկա­յող ի­րա­վա­պահ­նե­րի հայ­տա­րա­ րու­թյուն­նե­րը փաս­տում են եր­կու ու­ ժա­յին կա­ռույց­նե­րի՝ ոս­տի­կա­նու­թյան ու բա­նա­կի չե­զո­քաց­ման ան­թա­քույց փոր­ձի մա­սին: Ք­րեա­կան խուն­տա­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րն այս դեպ­քում մո­ ռա­ նում են, որ ի տար­ բե­ րու­ թյուն քա­ ղա­քա­ցիա­կան չզին­ված բնակ­չու­թյան՝ այդ եր­կու մար­մին­նե­րն ու­նեն զեն­քի հսկա­յա­կան պա­շար ու կրա­կե­լու կա­ րո­ղու­թյուն: Ռազ­մա­կան հե­ղաշրջ­ման հոտ է գա­լիս: 2015 թվա­կան: Հա­յաս­տան: Դ­րա­ մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի բե­մին մի­ջին տա­րի­քի ա­մուս­նա­ցած զույ­գը խնջույ­ քից վե­րա­դար­ձել է տուն: Վեր­հի­ շում է հյու­րե­րից մե­կի պատ­մու­թյու­ նը իշ­խա­նու­թյան զավթ­ման տա­րի­ նե­րին իր պայ­քա­րի ու ա­զա­տազրկ­ ման մա­սին: Կինն ա­սում է ա­մուս­նուն. «Միայն մենք ո­ չինչ չա­ սա­ ցինք, ոչ մի բան, ան­գամ մի անն­շան անհ­նա­զան­ դու­թյուն չենք ցու­ցա­բե­րել»: Իսկ ա­մու­ սինը, ապ­շած հա­յաց­քը չհե­ռաց­նե­լով կնոջ աչ­քե­րից, ա­սաց. «Դու կտրե­ցիր քո մա­զե­րը»: Վա­րա­գույրն ի­ջավ: Հան­ դի­ սա­ տե­ սը դեռ եր­ կար լռեց ու մնաց նստած: Ա­ներևա­կա­յե­լի բան հայ ան­ համ­բեր մար­դու հա­մար: Տես­նես՝ Ղա­ րա­բաղն ի՞նչ ե­ղավ:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ. |

Տեսանկյուն | 3

Ե­կե­ղե­ցին՝ ծուռ հա­յե­լի­նե­րում

Պե­տու­թյան և հոգևո­րա­կա­նու­թյան միջև պա­տը պետք է բարձր լի­նի

Ար­մե ն Գ­րի­գոր­յան

Ժ

ա­մա­նա­կին Թո­մաս Ջե­ ֆեր­սո­նը իր նա­մակ­նե­ րից մե­ կում գրել էր ե­ կե­ ղե­ցու և իշ­խա­նու­թյան միջև պա­ տի խնդրի մա­սին: Պա­տը վե­րա­ բե­րում է բա­ժա­նա­րար գծին, ինչն անհ­րա­ժեշտ էր, որ­պես­զի նրանք եր­կուս­տեք չմի­ջամ­տեն միմ­յանց գոր­ծե­րին և չ­գե­րա­զան­ցեն ի­րենց լիա­զո­րու­թյոն­նե­րը և եր­բեմն էլ չհա­մա­գոր­ծակ­ցեն՝ հա­նուն շա­ հե­րի հա­մա­տեղ­ման և ան­հա­տի ա­զա­տու­թյան սահ­մա­նա­փակ­ման: Պե­տու­թյու­նից ե­կե­ղե­ցու տա­ րան­ջատ­ման խնդի­րը բո­լոր հա­ սա­րա­կու­թյուն­ներն էլ ու­նե­նում են: Արև­մուտ­քը պե­տա­կա­նա­ շի­նու­թյան գոր­ծըն­թա­ցում հա­ ճախ է կանգ­նել ե­կե­ղե­ցու կող­ մից պե­տա­կան գոր­ծե­րի մի­ջամ­ տու­ թյան խնդրի առջև և այս խնդի­րը մեծ հաշ­վով կա­րո­ղա­ ցել է լու­ ծել 1648թ. Վեստ­ ֆալ­ յան պայ­մա­նագ­րով, ո­րով ե­կե­ ղե­ցին և պե­տու­թյու­նը տա­րան­ ջատ­վե­ցին, և միև­նույն ժա­մա­նակ սահ­մա­նա­փակ­վե­ցին ե­կե­ղե­ցու լիա­զո­րու­թյուն­նե­րը:

Ե­կե­ղե­ցին հա­ճախ է մի­ջամ­ տում պե­տա­կան գոր­ծե­րին՝ ել­ նե­լով իր շա­հե­րից: Ե­կե­ղե­ցու մի­ ջամ­տու­թյու­նը պե­տա­կան գոր­ ծե­րին հա­ճախ է բա­ցա­սա­կան հետևանք­ներ ու­նե­ցել հայ ժո­ ղովր­դի հա­մար: Հե­տաքր­քիր օ­րի­նակ է ե­կե­ղե­ցի-­Պապ թա­ գա­վոր հա­կա­մար­տու­թյու­նը: Երբ Պապ թա­գա­վո­րը վե­րաց­րեց տա­ սա­նոր­դի հար­կե­րը, գյու­ղա­ցի­նե­ րին վեր­ադարձ­րեց ե­կե­ղե­ցա­կան հո­ղե­րը և փա­կեց կու­սա­նոց­նե­ րը, ե­կե­ղե­ցին սկզբից Պապ թա­ գա­վո­րին հռչա­կեց սա­տա­նա, հե­ տո էլ ա­ ջակ­ ցեց նրա դեմ բյու­ զան­դա­ցի­նե­րի կազ­մա­կեր­պած մա­հա­փոր­ձին: Մ­յու­սը Պետ­րոս Ա Գե­տա­դար­ձի օ­րի­նակն է, երբ Պետ­րոս Ա Գե­տա­դարձ կա­թո­ ղի­կո­սը նե­րիշ­խա­նա­կան կռիվ­ նե­րում սկսեց մի­ջամ­տել ներ­ քա­ղա­քա­կան կյան­քին, ա­ջակ­ ցեց Հով­հան­նես-Սմ­բատ Բագ­ րա­տու­նուն, և ե­կե­ղե­ցին սկսեց մաս­նակ­ցել եր­կի­րը կի­սե­լու գոր­ ծըն­թա­ցին: Հե­տա­գա­յում Տ­րա­ պի­զո­նում Պետ­րոս Գե­տա­դար­ձը բյու­զան­դա­ցի կայ­սեր հետ վա­ րեց բա­նակ­ցու­թյուն­ներ և գոր­ ծարք կնքեց վեր­ջի­նիս հետ, այ­ նու­հետև մաս­նակ­ցու­թյուն ու­նե­ ցավ Ա­նին բյու­զան­դա­ցի­նե­րին հանձ­նե­լու գոր­ծում: Պատ­մա­կան շատ փաս­տաթղ­ թե­րում ե­կե­ղե­ցին ներ­կա­յա­ նում է որ­պես ազ­գափր­կիչ ինս­ տի­ տուտ, սա­ կայն խնդիրն այն է, որ պատ­մու­թյան ըն­թաց­քում ե­կե­ղե­ցին իր ձեռ­քում է կենտ­ րո­նաց­րել ռե­սուրս­ներ, և պատ­ մագ­րու­թյու­նն ըն­թա­ցել է ե­կե­ղե­

Ե­կե­ղե­ցին ա­ջակ­ ցեց բյու­զան­դա­ ցի­նե­րին Պապ թա­գա­վո­րի դեմ մա­հա­փոր­ձի հար­ ցում: Իսկ Պետ­րոս Ա Գե­տա­դարձ կա­թո­ղի­կո­սը ա­ջակ­ցեց Հով­ հան­նես-Սմ­բատ Բագ­րա­տու­նուն, որ­պես­զի նա Ա­նին հանձ­նի Բ­յու­զան­դիա­յին:

ցու հո­վա­նու ներ­քո, ո­րի պատ­ ճա­ռով էլ ե­կե­ղե­ցու քննա­դա­ տու­թյան մա­սին քիչ նյու­թեր կան մեր պատ­մագ­րու­թյու­նում: Օս­ման­յան կայս­րու­թյան շրջա­ նում հա­ճախ հա­յե­րը թող­նում էին հայ­կա­կան հա­մայնք­նե­րը, քա­նի որ ե­կե­ղե­ցու սահ­մա­նած հար­կե­ րը է՛լ ա­վե­լի էին դժվա­րաց­նում կյան­քը ե­կե­ղե­ցու կող­մից վե­ րահսկ­վող տա­րածք­նե­րում: Այ­սօր ևս Հայ ա­ռա­քե­լա­ կան ե­կե­ղե­ցին հա­ճախ մի­ջամ­ տում է պե­տա­կան գոր­ծե­րին, ինչ­ պես նաև գոր­ ծար­ քի մեջ է մտնում պե­տա­կան ինս­տի­տուտ­ նե­րի հետ, ո­րը շատ բա­ցա­սա­ կան արդ­ յունք է ու­ նե­ նում հա­ սա­րա­կու­թյան հա­մար: Դ­րա վառ ա­պա­ցույցն է վեր­ջերս բա­ցա­ հայտ­ված օֆ­շո­րա­յին սկան­դա­ լը, ո­րի հա­մա­ձայն՝ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը, Ա­րա­րատ­

յան թե­մի ա­ռաջ­նորդ Նա­վա­ սարդ ար­քե­պիս­կո­պոս Կ­ճո­յա­նը և «ա­դա­ման­դա­գործ» Ա­շոտ Սու­ քիաս­յա­նը մաս­նակ­ցել են Փայ­ լակ Հայ­րա­պետ­յա­նի ու­նեզրկ­ մա­նը: Սա վառ օ­րի­նակ­նե­րից է, թե պե­տու­թյուն-ե­կե­ղե­ցի սերտ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյու­նն ինչ բա­ ցա­սա­կան արդ­յունք­ներ է ու­նե­ նում հան­րու­թյան հա­մար: Այ­սօր ե­կե­ղե­ցու մաս­նակ­ցու­ թյամբ քանդ­վում է Երևան քա­ղա­ քի կենտ­րո­նը, որ­պես­զի Գա­րե­ գին Բ-ի հա­մար նստա­վայր կա­ ռուց­վի Սա­յաթ-Նո­վա-Ա­բով­յ ան փո­ղոց­նե­րի խաչ­մե­րու­կում: Մեծ գու­մար­ներ են ծախս­վում նոր ե­կե­ղե­ցի­ներ կա­ռու­ցե­լու հա­մար, մինչ­դեռ երկ­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի 35 տո­կո­սը ապ­րում է աղ­քա­տու­ թյան մեջ: Քա­ղա­քի կենտ­րո­նը քան­դե­լու գոր­ծում մեծ դե­րա­կա­ տա­րու­թյուն ու­նի նաև իշ­խա­նու­

թյու­նը, և սա իշ­խա­նու­թյուն-ե­կե­ ղե­ցի սերտ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյան արդ­յունք է, ո­րն աշ­խա­տում է հան­րու­թյան դեմ: Ե­կե­ղե­ցու և իշ­խա­նու­թյան տա­ րան­ջա­տու­մը բխում է հան­րու­ թյան շա­հե­րից: Հան­րու­թյու­նը պետք է ա­մե ն ինչ ա­նի, որ­պես­ զի ե­կե­ղե­ցին և իշ­խա­նու­թյու­նը փո­խա­դարձ շա­հե­րով չհա­մա­ գոր­ծակ­ցեն և մի­ջամ­տեն միմ­ յանց գոր­ծե­րին, ին­չը հիմ ­ն ա­ կա­նում աշ­խա­տում է հան­րու­ թյան դեմ: Ինչ­պես պատ­մա­կան փոր­ձը և ներ­կա­յիս ներ­քա­ղա­ քա­կան զար­գա­ցում ­ն երն են հու­ շում, պետք է ա­մե ն ինչ ա­նել, որ ե­կե­ղե­ցու ու իշ­խա­նու­թյան միջև պա­տը բարձր լի­նի, որ­պես­զի հան­րու­թյու­նը ոչ միայն կա­րո­ղա­ նա զար­գա­նալ, այլ նաև հնա­րա­ վո­րինս քիչ ա­կա­նա­տես լի­նի օֆ­ շո­րա­յին սկան­դալ­նե­րի:  n

Մեր Ժա­մա­նակ­նե­րի հե­րո­սը Վահ­րամ Մար­տի­րոս­յան, Lragir.am

Ժ

ա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ սկսնակ կամ ոչ էն­ քան լավ լրագ­րող­նե­րը հարց են տա­լիս, թե ով է մեր ժա­մա­նա­կի հե­րո­սը: Մո­ տե­ցումն ար­հես­տա­վարժ չէ, ո­րով­ հետև հե­րոս­նե­րը՝ «մեկ-ա­րար­ քի-մար­դիկ», պա­տե­րազ­մի «բաղ­ կա­ցու­ցիչ­նե­րից» են: Ըստ այդմ՝ հարցն ի­մաստ ու­նի մեկ էլ պա­տե­ րազ­մին մո­տիկ ի­րա­վի­ճակ­նե­րում: Ես ինքս վեր­ջին ան­գամ էդ հար­ ցը լսել եմ մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ սկսնակ լրագ­ րո­ ղից, 2010թ. մար­ տի 3-ին, Գ­րող­նե­րի մի­ջազ­գա­ յին օր­վա առ­թիվ: Պա­տաս­խա­նե­ ցի, որ մեր ժա­մա­նա­կի հե­րո­սը Նի­ կոլ Փա­շին­յանն է: Նի­կոլն էդ պա­ հին բան­տում էր: Ն­կա­տի ու­նեի ոչ միայն ի­րեն, մյուս քաղ­բան­տարկ­ յալ­նե­րին էլ, որոնք իշ­խա­նու­թյու­ նից նե­րում չհայ­ցե­ցին, որ ա­զա­ տու­թյուն ստա­նան, հրա­ժար­վե­ցին նվաս­տաց­նել Դի­մադ­րու­թյան գա­ ղա­ փարն ու ի­ րենք ի­ րենց: Քաղ­ բան­տարկ­յալ­նե­րը հե­րոս­ներն են էն պա­տե­րազ­մի, որ ժո­ղովր­դի դեմ սան­ձա­զեր­ծել է պաշ­տո­նեու­ թյու­ նը, էս պա­ հին՝ ՀՀԿ մակնշ­ մամբ: Ան­հաս­կա­նա­լի… կամ հաս­ կա­նա­լի պատ­ճառ­նե­րով խոս­քիս էդ հատ­վա­ծը ե­թեր չգնաց «Եր­կիր մե­դիա­յով»: Ե­ թե հի­ մա ինձ նույն հար­ ցը տա­յին, կա­սեի, որ մեր ժա­մա­նա­

կի հե­րո­սը Է­դո­ւարդ Ս­նոու­դենն է, որը զանգ­վա­ծա­յին լրատ­վա­ մի­ջոց­նե­րի մի­ջո­ցով աշ­խար­ հին ի­րա­զե­կեց, որ Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րի հե­տա­խու­զա­կան ծա­ ռա­յու­թյուն­նե­րը վե­րահս­կում են քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հե­ռա­խո­սա­ յին ու հա­մա­ցան­ցա­յին անձ­նա­ կան շփում ­նե­ րը: Հեշտ է ա­ սե­ լը՝ ի­րա­զե­կեց: Նա՝ որ­պես ԱՄՆ-ի Կենտ­րո­նա­կան հե­տա­խու­զա­ կան վար­չու­թյան աշ­խա­տա­կից, ըստ ա­մե ­նայ­նի, պայ­մա­նա­գիր է ստո­րագ­րել, որ ծա­ռա­յո­ղա­կան գաղտ­նիք­ներ չի հրա­պա­րա­կի: Դա նրան ցմահ զրկում է հայ­ րե­նի­քում ապ­րե­լու հնա­րա­վո­ րու­թյու­նից, ե­թե չի ցան­կա­նում ցմահ բան­տար­կու­թյան դա­տա­ պարտ­ վել: Նա չի կա­ րող բնա­ կու­թյուն հաս­տա­տել նաև Անգ­ լիա­ յում կամ որևէ այլ արևմտ­ յան երկ­րում, ո­րի ապ­րե­լա­կեր­պը մոտ է ԱՄՆ-ին, ո­րով­հետև կձեր­ բա­կա­լեն ու կար­տա­հանձ­նեն… Իր քա­ղա­քա­ցիու­թյու­նից զրկվեց, ա­վե­լի ստույգ՝ հրա­ժար­ վեց նաև Ժե­րար Դե­պարդ­յեն: Մինչև էդ ա­րար­քը ֆրան­սիա­ցի սիր­ված դե­րա­սա­նը ռու­սա­կան քա­ղա­քա­ցիու­թյուն ըն­դու­նեց, որ­ պես­ զի քիչ հարկ մու­ ծի հայ­ րե­նի­քում: Չ­նա­յած տես­քից չէր երևում, որ սո­ված է: Դե­պարդ­յեն հար­կե­րի փո՛­ղը խնա­յեց, ռուս­նե­ րը կրկնա­կի շա­հե­ցին. հար­կե­րը՝ մեկ, երկ­րորդ՝ շա­տե­րը հա­վա­

տա­ցին, թե Ռու­սաս­տանն ա­վե­լի լավ եր­ կիր է, քան Ֆ­ րան­ սիան… Քա­նի դեռ դե­րա­սա­նը, ա­ռանց հրա­վեր­նե­րի միջև խտրա­կա­նու­ թյուն դնե­ լու, չգնաց նաև ռուս­ նե­րի աչ­քի փուշ Չեչ­նիա, որ­տեղ Կա­դի­րո­վը նրան հինգ սեն­յա­կա­ նոց բնա­կա­րան նվի­րեց: Քա­նի դեռ Դե­պարդ­յեն չհայ­տա­րա­րեց, թե մտա­դիր է ևս 7 երկ­րի քա­ղա­ քա­ցի դառ­նալ, ո­րոն­ցից նշեց Ալ­ ժի­րը՝ հա­զիվ թե Ռու­սաս­տա­նի հետ հա­մե­մա­տե­լի եր­կիր: Բայց Ս­նոու­դե­նը Դե­պարդ­յեի օ­ րի­ նա­ կին չի հետևել, այլ Ջու­ լիան Ա­ սան­ ժի, որը, ինչ­ պես հի­ շում ենք, նույն­պես ա­մե­րիկ­յան գաղտ­նիք­ներ էր հրա­պա­րա­կել մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ: Դ­րանք մի­լիո­նա­վոր մարդ­կանց հա­ մար բա­ցա­հայ­տե­ցին ա­մե­րիկ­ յան տիկ­նի­կա­վա­րի ու ար­տա­ սահ­ման­յան խա­մա­ճիկ­նե­րի էու­ թյու­նը: Ա­սան­ժը ևս, հայտ­նի չէ, թե ինչ­քան ժա­մա­նա­կով, ստիպ­ ված է լի­նե­լու ապ­րել իր երկ­րից հե­ռու: Վա­շինգ­տո­նի պար­զա­բան­ մամբ՝ Ս­նոու­դենն ու Ա­սան­ժը դա­վա­ճան են, ո­րով­հետև ԱՄՆ-ը մարդ­կանց լրտե­սել է ա­հա­բե­ կու­թյան դեմ ա­վե­լի արդ­յու­նա­ վետ պայ­քա­րե­լու հա­մար… Բայց հու­նի­սի 29-ի գեր­մա­նա­կան «Շ­պի­գել» հան­դե­սը, հիմն­վե­լով Ս­նոու­դե­նի բա­ցա­հայ­տում ­ն ե­րի վրա, գրեց, որ ԱՄՆ-ի հա­ տուկ

ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը լրտե­սել են Եվ­րա­միու­թյան ու Եվ­րա­խորհր­ դա­րա­նի դի­վա­նա­գետ­նե­րին՝ Ն­յու Յոր­քում ու… Բր­յու­սե­լում: Հարց է ծա­գում՝ ո՞ր մի ա­հա­բեկ­ չա­կան մեղ­քի հա­մար: Ու­րեմն՝ Ս­նոու­դե­նը հե­րոսն է էն պա­տե­րազ­մի, որ գեր­տե­րու­ թյու­ նը վա­ րում է մնա­ ցած աշ­ խար­հի դեմ՝ մի տա­րա­ծաշր­ ջա­նում հրահ­րե­լով «գա­րուն», մյու­սում պահ­պա­նե­լով «խո­ րը ա­շու­նը», իսկ եր­րոր­դը պա­ հե­լով խստա­գույն հսկո­ղու­թյան տակ: Նա և Ա­սան­ժը Ա­մե­րի­կա­յի լա­վա­գույն քա­ղա­քա­ցի­ներն են: Ն­րանց ամ­բողջ կյան­քում ներշն­ չել են մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի և անձ­նա­կան կյան­քի ան­ձեռնմ ­խ ե­ լիու­թյան գե­րա­կա­յու­թյու­նը, լսել են էդ մա­սին պեր­ճա­խոս քա­ղա­ քա­կան ճա­ռեր, կար­դա­ցել հոդ­ ված­ներ, տե­սել բազ­մա­թիվ ֆիլ­ մեր… Եվ, հա­մակ­վե­լով ա­մե­րիկ­ յան ար­ժեք­նե­րով, ո��րո­շել են նա­ խա­պատ­վու­թյու­նը տալ դրանց և ոչ թե մի լրտե­սա­կան կազ­մա­ կեր­պու­թյան տված ստո­րագ­րու­ թյա­նը կամ քա­ղա­քա­ցու պարտ­ քի պար­զու­նակ ըն­կալ­մա­նը: Ցա­վա­լի է, որ Ս­նոու­դե­նի սկան­դա­լը շա­րու­նակ­վում է ար­ դեն շա­բաթ­ներ, իսկ հա­յաս­ տան­յան մե­դիա­յում, ըստ Գուգ­ լի ո­րոն­ման, մի մեկ­նա­բա­նու­ թյուն է ե­ղել մինչև հի­մա («Լ­րագ­ րում»): Սոց­ցան­ցե­րում նույն­պես

շատ չեն քննար­կում ­ն ե­րը, ե­ղած­ նե­րում մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը դա­ վա­ճան է հա­մա­րում Ս­նոու­դե­նին: Ինչ­պես ա­մե ն ինչ, որ ա­մե ­նաուղ­ ղա­կի կեր­պով մեզ չի վե­րա­բե­ րում: Ես իմ ող­ ջույնն եմ հղում նրանց, ով­քեր Հա­յաս­տա­նում ու ամ­բողջ աշ­խար­հում պաշտ­պա­ նում են Ա­սան­ժին ու Ս­նոու­դե­նին: Ն­րանք ի­րենց երկր­նե­րի լա­վա­ գույն քա­ղա­քա­ցի­ներն են, ո­րով­ հետև դրա­նով ազ­դա­րա­րում են, որ վատ հրա­ման­ներ չեն կա­տա­ րի, երբ հեր­թը հաս­նի ի­րենց: Երբ բա­ցա­հայտ­վում է հան­ ցան­քը, դա եր­կու տհա­ճու­թյուն է պատ­ճա­ռում: Մե­կը՝ մար­դիկ ի­ մա­ նում են, մյու­ սը՝ սխալ ես գոր­ծել: Արևմտ­յան ար­ժեք­նե­րը թե­լադ­րում են, որ երկ­րոր­դի վրա կենտ­րո­նա­նաս, մինչ­դեռ ա­մե­ րի­կա­ցի­նե­րի ամ­բողջ պա­թոսն ուղղ­ված է նրա դեմ, ով բա­ցա­ հայ­տել է հան­ցան­քը: Ու­րեմն՝ բա­ցառ­ված չէ, որ, էս իմ նո­թե­րին ծա­նո­թա­նա­լով, ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը կի­տեն ի­րենց նո­ թերն ու ինձ, դի­ ցուք, մուտ­ քի ար­տո­նա­գիր չտան, ե­թե նո­ րից ա­ ռիթ լի­ նի գնալ ԱՄՆ: Է, հա՜, ո­ չինչ… մի բան զո­ հում ես, որ­պես­զի ու­րիշ բան ձեռք բե­րես: Ա­վե­լին՝ ա­ռանձ­նա­հա­տուկ հա­ ճույք է, երբ գի­ տես, որ ինչ-որ բան ձեռք բե­րե­ցիր զո­հո­ղու­թյան գնով: Թե­ կուզ դա լի­ նի «ըն­ դա­ մե­նը» կար­ծիքդ ա­զատ ա­սե­լը:  n


| № 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ.

4 | Հետք

Օֆ­շո­րա­յին լա­բի­րին­թոս՝ հայ­կա­կան սցե­նա­րով

Ա­շոտ Սու­քիաս­յանն իր ըն­տա­ նի­քին պատ­կա­նող «Ձո­րագ­ յուղ» ա/կ­-ի հանձ­նա­րա­րա­կան­ նե­րով «Ա­մե­րիա­բան­կից» ստաց­ ված վար­կա­յին գու­մա­րից 9  մլն 370 հա­զար 450 դո­լար փո­խան­ ցել է Կիպ­րո­սի մի քա­նի օֆ­շո­րա­ յին ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի՝ «HELLENIC BANK PUBLIC COMPANY-ում ու­նե­ ցած հաշ­վե­հա­մար­նե­րին. 1. A.B.S. GLOBAL LIMITED ՍՊԸ-ին՝ 7 մլն 20 հազ. 450 դո­լար, 2. WLISPERA HOLDINGS LIMITED ՍՊԸ-ին՝ 350 հազ. դո­լար, 3. STR EMERALD LIMITED ՍՊԸ-ին՝ 2 մլն դո­լար: Ով­քե՞ր են այս ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րի բաժ­նե­տե­րե­րը: Ս­րանց մեջ ա­ռանց­քա­յին դե­րա­կա­տա­րում ու­ նի A.B.S. GLOBAL LIMITED-ը, ո­րին ա­մե ­նա­մեծ գու­մարն է փո­ խանց­վել: Կիպ­րո­սի ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րի գրանց­ման ռե­գիստ­ րի պաշ­տո­նա­կան կայ­քի տվյալ­ նե­ րով՝ A.B.S. GLOBAL LIMITED ըն­կե­րու­թյան բաժ­նե­տե­րե­րը չորս այլ ըն­կե­րու­թյուն­ներ են: Դ­ րանք են՝ 1. A.K. HOLDINGS LIMITED՝ 1000 բաժ­ նե­ տոմս, 2. BCB HOLDINGS LIMITED՝ 1000 բաժ­ նե­ տոմս, 3. STR EMERALD LIMITED՝ 1400 բաժ­ նե­ տոմս, 4. WLISPERA HOLDINGS LIMITED՝ 6600 բաժ­նե­տոմս: Այս­տե­ղից երևում է, որ A.B.S. GLOBAL LIMITED-ի 66 տո­ կոս բաժ­նե­տե­րը WLISPERA HOLDINGS LIMITED-ն է: Ըստ Կիպ­րո­սի ռե­ գիստ­րի պաշ­տո­նա­կան կայ­քի՝ WLISPERA HOLDINGS LIMITED-ի բաժ­նե­տե­րերն են Ա­շոտ Սու­ քիաս­յա­նը, Տիգ­րան Սարգս­յա­նը և Սամ­վել Կ­ճո­յա­նը: Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­ յա­նը հայ­տա­րա­րել է, որ ին­քը կապ չու­նի Կիպ­րո­սում գրանց­ ված ըն­ կե­ րու­ թյան հետ, և դի­ մել է գլխա­վոր դա­տա­խա­զու­ թյուն՝ պար­ զե­ լու, թե ով և ինչ­ պես է գրան­ցել ըն­կե­րու­թյու­նը: Ա­րա­րատ­յան թե­մի ա­ռաջ­նորդ Նա­վա­սարդ Կ­ճո­յա­նը նույն­պես հայ­տա­րա­րել է, որ կապ չու­նի օֆ­շո­րում գրանց­ված այդ ըն­կե­ րու­թյան հետ: Ոս­տի­կա­նու­թյու­նը Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նի նկատ­մամբ հայ­տա­րա­րել է հե­տա­խու­զում: Դ­րա­նից հե­տո Ա­շոտ Սու­քիաս­ յա­ նը նա­ մակ է գրել գլխա­ վոր դա­տա­խա­զին, պատ­ճե­նն ու­ ղար­կել «Հետ­քին»՝ նշե­լով, որ ըն­կե­րու­թյու­նը գրան­ցել է ին­քը: «Ու­զում եմ անդ­րա­դառ­ նալ օֆ­շո­րա­յին կազ­մա­կեր­ պու­թյա­նը՝ WLISPERA HOLDINGS LIMITED-ին: Նախ ա­սեմ, որ այս կազ­մա­կեր­պու­թյան հիմ ­ն ա­դի­ րը ես եմ և ես եմ բաժ­ նե­ մա­ սեր գրել Տ. Սարգս­ յա­ նի և Ն. Կ­ճո­յա­նի ա­նուն­նե­րով՝ ա­ռանց

նրանց գի­տու­թյան և հա­մա­ձայ­ նու­ թյան: Դա ա­ րել եմ, որ­ պես­ զի իմ բիզ­ նե­ սը զերծ պա­ հեմ տար­բեր ոտնձ­գու­թյուն­նե­րից: Չեմ գի­տակ­ցել, որ այն կա­րող է հետևանք­ներ ու­նե­նալ»,– գրել է Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նը: Ա­շոտ Սու­քիաս­յանն այժմ դա­ տա­կան վե­ճի մեջ է Սիե­րա Լեո­ նեում գրանց­ ված GMC GLOBAL (SL) LIMITED ըն­կե­րու­թյան հետ: Այս ըն­կե­րու­թյան սե­փա­կա­նա­ տե­րե­րը Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նի հրա­վե­րով եր­կու ան­գամ ե­ղել են Հա­յաս­տա­նում և հան­դի­ պել են նաև վար­ չա­ պետ Տիգ­ րան Սարգս­յա­նին: Ըն­կե­րու­թյան տնօ­րեն Ռու­բեն Մկրտչ­յա­նը մաս­նակ­ցել է այդ հան­դի­պում­ նե­րից մե­կին: Ս­տորև՝ մի հատ­ ված Ռու­բեն Մկրտչ­յա­նի հետ մեր հար­ցազ­րույ­ցից: Ե՞րբ եք ե­ղել Հա­յաս­տա­ նում, և ինչ­պե՞ս է կա­յա­ցել Ձեր հան­դի­պու­մը վար­չա­ պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նի հետ: Ով­քե՞ր են ե­ղել այդ հան­դիպ­մա­նը, խնդրում ենք նշել ա­նուն­նե­րը: Ո՞վ էր կազ­մա­կեր­պել հան­դի­ պու­մը, ե՞րբ է այն տե­ղի ու­նե­ցել: Հա­յաս­տա­նում ե­ղել եմ եր­կու ան­գամ: Չեմ կա­րող հստակ ամ­ սա­թիվ նշել: Ա­ռա­ջին ան­գամ ե­կել եմ իմ գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ: Երկ­րորդ ան­գամ ա­դա­մանդ­ ներ եմ բե­րել Ա­շո­տին: Ա­ռա­ջին հան­դի­պու­մը 2010թ. հու­լի­սի կե­ սե­րին էր: Իմ տպա­վո­րու­թյամբ՝ այդ հան­դի­պու­մը կազ­մա­կեր­պել էր Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նը: Հան­ դիպ­մա­նը ներ­կա էին վար­չա­ պե­տը, Ն. Կ­ճո­յա­նը և Ա­շոտ Սու­ քիաս­յա­նը՝ մի կող­մից, ես և իմ գոր­ծըն­կեր­նե­րը՝ Սեր­գեյ Տր­յու­ կազ­յ ուկն ու Ա­լեք­սանդր Վալ­չի­ կովս­կին՝ մյուս կող­մից: Զ­րու­ցել ենք Սիե­րա Լեո­նեի և նա­խագ­ծի մա­սին, ընդ­հա­նուր ներդ­րում ­ն ե­ րի մա­սին: Դ­րա­նից հե­տո՝ ե­րե­ կո­յան, բո­լորս միա­սին գնա­ցինք «Նո­յան Տա­պան» ռես­տո­րան: Եվ մենք հաս­ կա­ ցել էինք, որ Ա­ շո­ տը լիա­կա­տար ա­ջակ­ցու­թյուն և ֆի­նանս­ներ ու­նի: Եվ այդ ա­մե­ նը մեզ վստա­հու­թյուն ներշն­չեց, որ ներդ­րում ­ն եր իս­կա­պես կլի­ նեն: Երբ երկ­րորդ ան­գամ ե­կա, նրանք՝ Ա­շոտն ու Ն. Կ­ճո­յա­նը, մեկ­նե­ցին Կիպ­րոս: Ես նրանց օ­դա­նա­վա­կա­յա­նում ճա­նա­պար­ հե­ցի: Ա­շո­տը Սիե­րա Լեո­նեում ըն­կե­րու­թյուն չու­նի: Նա պետք է բաժ­նե­մաս ստա­նար ըն­կե­րու­ թյու­նում ներդ­րում ­ն եր կա­տա­ րե­լուց հե­տո: Բայց նա որևէ բա­ ժին չստա­ ցավ, քա­ նի որ խոս­ տաց­ված ներդ­րում ­ն ե­րի կեսն էլ չկա­տա­րեց:

A.B.S. GLOBAL LIMITED ընկերության բաժնետեր ընկերությունները և ընկերությունների բաժնետերերը A.K.Holdings Limited (10%)

BSB Holdings Limited (10%)

Բաժնետերեր 1. Սերգեյ Տրյուկազյուկ 100 բաժնետոմս 2. Ալեքսանդր Կասպերովիչ 9900 բաժնետոմս

STR Emerald Limited (14%)

Բաժնետերեր 1. Սերգեյ Տրյուկազյուկ 100 բաժնետոմս 2. Ալեքսանդր Վալչիկուսկի 9900 բաժնետոմս

A.B.S. GLOBAL LIMITED

Բաժնետերեր 1. Ալեքսանդր Կասպերովիչ 100 բաժնետոմս 2. Սերգեյ Տրյուկազյուկ 9800 բաժնետոմս 3. Ալեքսանդր Վալչիկուսկի 100 բաժնետոմս

Wilspera Holdings Limited (66%) Բաժնետերեր 1. Սամվել Կճոյան 333 բաժնետոմս 2. Տիգրան Սարգսյան 333 բաժնետոմս 3. Աշոտ Սուքիասյան 334 բաժնետոմս

Ինչպե՞ս է սկսվել ա­դա­ման­դա­գոր­ծու­ թյան զար­գաց­ման պատ­մու­թյու­նը։ Կա­ռա­վա­րու­թյան կայ­քում տե­ղադր­ված է մի տե­ղե­կատ­ վու­թյուն, ո­րը մեջ­բե­րում ենք ամ­բող­ջու­թյամբ. «Ուր­բաթ, 7 նո­յեմ­բերի, 2008: ՀՀ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յանն այ­սօր հան­դի­պում է ու­նե­ցել ա­դա­ման­դա­գոր­ծու­ թյան և ոս­կե­գոր­ծու­թյան բնա­ գա­վա­ռում մաս­նա­գի­տա­ցած Western mines company ըն­ կե­ րու­թյան տնօ­րեն Շեր­մոն Սի­սիի հետ: Ըն­կե­րու­թյու­նը մտադ­րու­ թյուն ու­նի Հա­յաս­տա­նում ակ­ նա­գոր­ծու­թյան և ոս­կե­գոր­ծու­ թյան ո­լոր­տում փոխ­շա­հա­վետ ներդ­րում­ն եր կա­տա­րել՝ հայ գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ զար­գաց­ նե­լով հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը: Շեր­մոն Սի­սին ՀՀ կա­ռա­վա­ րու­թյան ղե­կա­վա­րին տե­ղե­ կաց­ րել է, որ մինչ Հա­ յաս­ տան ժա­մա­նե­լը հան­դի­պում է ու­ նե­ ցել նաև իր երկ­ րի՝ արևմտ­ յան Աֆ­րի­կա­յի Սիե­րա Լեո­նեի Հան­րա­պե­տու­թյան նա­խա­գա­հի հետ, որը ևս­ող­ջու­նել է Հա­յաս­ տա­նի հետ գոր­ծա­րար կա­պեր հաս­տա­տե­լու՝ Western mines company-ի մտադ­րու­թյու­նը և ն­շել, որ իր երկ­րի կա­ռա­վա­ րու­թյու­նը պատ­րաս­տա­կամ է հնա­րա­վո­րինս ա­ջակ­ցե­լու այդ ծրագ­րի ի­րա­գործ­մա­նը: Սիե­րա Լեո­նեում ոս­կու և ա­դա­ման­դի հան­քե­րի սե­փա­կա­նա­տեր վե­ րոնշ­յալ ըն­կե­րու­թյան տնօ­րե­ նը հատ­կա­պես ա­դա­ման­դա­ գոր­ծու­թյան և ոս­կե­գոր­ծու­թյան ճյու­ղե­րում Հա­յաս­տա­նի հար­ կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը և ներդ­րու­մա­յին դաշ­տը բա­րեն­ պաստ է հա­մա­րել գոր­ծու­նեու­ թյուն ծա­վա­լե­լու հա­մար: Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­ յա­նը վստա­հեց­րել է, որ ՀՀ կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը, կարևո­րե­լով մաս­նա­վոր հատ­վա­ծին ա­ջակ­ ցու­ թյու­ նը և նաև նկա­ տի առ­ նե­լով նշված ճյու­ղե­րում ե­ղած

hetq.am

Մա­յի­սի 29-ին Hetq.am-ի հրա­պա­րա­կած «Ով­քեր են Փայ­լակ Հայ­ րա­պետ­յա­նի ու­նեզրկ­ման հե­ղի­նակ­նե­րը. օֆ­շո­րա­յին եռ­յա­կը» հոդ­վա­ծում փաս­տեր էին ներ­կա­յաց­ված, ըստ ո­րոնց՝ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նի, Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղեցու Ա­րա­րատ­յան թե­մի ա­ռաջ­նորդ Նա­վա­սարդ ար­քե­պիս­կո­պոս Կ­ճո­յա­նի և ոմն Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նի կիպ­րոս­յան օֆ­շո­րում ի­րա­կա­նաց­րած գոր­ ծո­ղու­թյուն­նե­րի արդ­յուն­քում ու­նեզրկ­վել է գոր­ծա­րար Փայ­լակ Հայ­րա­պետ­յա­նը: Hetq.am-ը հու­նի­սի 27-ին հրա­պա­րա­կել է սկան­ դա­լա­յին բա­ցա­հայտ­ման երկ­րորդ հատ­վա­ծը: Այն ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

Վարչապետը բարևում է Շերմոն Սիսիին, աջից Աշոտ Սուքիասյանն է:

ա­վան­դույթ­նե­րը շա­րու­նա­կե­լու և զար­գաց­նե­լու նպա­տա­կադ­ րու­մը, կցու­ցա­բե­րի ա­մե ­նայն ա­ջակ­ցու­թյուն գոր­ծա­րար կա­ պե­րի ամ­րապնդ­մա­նը, ո­րոնք, վար­չա­պե­տի հա­վաստ­մամբ, կա­րող են էա­պես խթա­նել նաև եր­կու երկր­նե­րի միջև քա­ ղա­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­ րի հաս­տատ­մա­նը»: Կա­ռա­վա­րու­թյան կայ­քում այս հան­դիպ­ման մա­սին տե­ղե­կատ­ վու­թյունն ա­ռանց լու­սան­կա­րի է: Իսկ ա­հա «Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­ պե­տու­թյուն» օ­րա­թեր­թում այս տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը հրա­պա­րակ­ ված է լու­սան­կա­րով: Լու­սան­կա­ րում այս պատ­վի­րա­կու­թյան հետ հան­դիպ­մա­նը ներ­կա է ե­ղել նաև Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նը: Այս նույն ան­ ձին՝ Շեր­ մոն Սի­ սիին, Ա­ շոտ Սու­ քիաս­յա­նը լիա­զո­րա­գիր է տվել A.B.S. GLOBAL LIMITED-ի գոր­ծե­րով որ­պես լիա­զոր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ հան­դես գա­լու, ո­րի վե­րա­բեր­յալ մեր ձեռ­ քի տակ նո­ տա­ րով հաս­ տատ­ված փաս­տա­թուղթ կա: Փաս­տո­րեն, Տիգ­րան Սարգս­ յա­նի վար­չա­պետ դառ­նա­լուց մի քա­նի ա­միս հե­տո Ա­շոտ Սու­ քիաս­յանն ար­դեն պատ­վի­րա­կու­ թյուն­ներ էր բե­րում Հա­յաս­տան և կազ­մա­կեր­պում հան­դի­պում ­ն եր: Հենց այս հան­դի­պու­մից հե­տո է է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րար Ներ­սես Ե­րից­յա­նը ո­րո­շել զար­գաց­նել ա­դա­ման­դա­գոր­ծու­թյու­նը և Հա­ յաս­տա­նը դարձ­նել տա­րա­ծաշր­ ջա­նա­յին կենտ­րոն: Հենց այս­պի­

սի տո­ղեր կան «Ա­մե­րիա­բան­կի» կազ­մած բիզ­նես ծրագ­րում: Ան­հաս­կա­նա­լի է, թե «Ա­մե­րիա­ բանկն» ինչ­պես է նման բիզ­նես ծրագ­րի առ­կա­յու­թյամբ հա­մա­ ձայ­նել տրա­մադ­րել 12  մլն դո­լա­ րի վարկ: «Ա­մե­րիա­բան­կը» լռում է, մեր հար­ցե­րին չի պա­տաս­խա­ նում ո՛չ բան­կի գլխա­վոր տնօ­րեն Ար­տակ Հա­նես­յա­նը, ո՛չ խորհր­դի նա­խա­գահ Ռու­բեն Վար­դան­յա­ նը: Փո­խա­րե­նը բան­կը հապ­ճեպ փոր­ձում է Փայ­լակ Հայ­րա­պետ­ յա­նի գրա­վադ­րած գույքն ի­րաց­ նել: Բան­կին թվում է, որ այդ ճա­ նա­պար­հով կփակ­վի նաև վար­ կա­յին այս պատ­մու­թյու­նը: Ան­հաս­կա­նա­լի է նաև, թե ին­ չու Փայ­լակ Հայ­րա­պետ­յա­նի փաս­տա­բան­ներն ա­ռայ­սօր բան­ կի դեմ դա­տա­կան հայց չեն ներ­ կա­յաց­րել, քա­նի որ կեղ­ծիք­ներ կան բան­կի իսկ կազ­մած բիզ­նես ծրագ­ րում: Ըստ երևույ­ թին՝ այս վար­կի հա­մար ինչ-որ մե­կը բան­ կում բա­րե­խո­սել է: Այս և բազ­ մա­ թիվ այլ հար­ ցե­րի պա­տաս­խան­նե­րը կա­րող են տալ ի­րա­վա­պահ­նե­րը: Ա­շոտ Սու­քիաս­յա­նը միայն «Ա­մե­րիա­ բան­կից» չէ, որ վարկ է վերց­րել: Նա 4,5 մլն դո­լար վարկ է ստա­ ցել նաև «Պ­րո­մե­թեյ» բան­կից: Օֆ­շո­րա­յին ըն­կե­րու­թյուն­նե­րից փո­խան­ցում ­ն եր կան նաև դե­պի «Պ­րո­մե­թեյ» բանկ:  n Էդիկ Բաղդասարյան Քրիստինե Աղալարյան Արարատ Դավթյան


№ 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Հու­լիսն ա­վե­լի թեժ է լի­նե­լու

12-ամս­յա գնա­ճը հու­նի­սին դուրս է ե­կել թույ­լատ­րե­լի շրջա­նա­կից Ըն­թա­ցիկ տար­վա հու­նի­սին 12-ամս­յա գնա­ճը կազ­մել է 6,5%՝ դուրս գա­լով Կենտ­րո­նա­կան բան­կի նա­խան­շած թի­րա­խա­յին մի­ ջա­կայ­քից (4±1,5%). մա­յի­սին ցու­ցա­նի­շը 5,2% էր։ Չ­նա­յած այս հան­գա­ման­քին՝ ԿԲ-ն շա­րու­նա­կում է չե­զոք դրա­մա­վար­կա­յին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյուն վա­րել՝ հու­նի­սի 25-ի նիս­տում ան­փո­փոխ պա­ հե­լով վե­րա­ֆի­նան­սա­վոր­ման տո­կո­սադ­րույ­քը 8%-ի մա­կար­դա­ կում։ Հու­լի­սին գնա­ճի տեմպը է՛լ ա­վե­լի է ա­րա­գա­նա­լու. հու­լի­սի 7-ից է­լեկտ­րաէ­ներ­գիան թան­կա­նա­լու է 27%-ով, գա­զը՝ 18%-ով։ ԿԲ-ում հիմ­ն ա­կան տո­կո­սադ­րույ­քի վե­րա­նայ­ման հնա­րա­վո­րու­ թյուն կու­նե­նան միայն օ­գոս­տո­սի 13-ին։

դոլար/դրամ

409.87

0.03 q 0.01%

420

410

400 01.01

01.07

01.04

եվրո/դրամ

535.04

0.21 q 0.04%

550

նե­րով, այն­պես էլ մա­յի­սի կարկ­ տա­հա­րու­թյան դեպ­քե­րով։ Վեր­ ջի­նիս ազ­դե­ցու­թյան մա­սին է խո­սում նաև այն, որ մրգի ապ­ րան­քախմ­բում ան­ցած տար­վա հու­նի­սի հա­մե­մատ ար­ձա­նագր­ վել է 18,4%-ի գնաճ, բան­ ջա­ րե­ ղե­նի և կար­տո­ֆի­լի ապ­րան­ քախմ­բում՝ 17,9%-ի։ Գ­նե­րի աճ է ար­ձա­նագր­վել նաև բու­սա­բու­ծու­թյան և ա­նաս­ նա­բու­ծու­թյան ո­լորտ­նե­րի ար­ տադ­րան­քի մա­սով։ Այս­պես՝ հու­նի­սին տա­րե­կան կտրված­ քով կեն­դա­նա­կան և բու­սա­կան յու­ղե­րի ապ­րան­քախմ­բում ար­ ձա­ նագր­ վել է 10,2% գնաճ, ձվի գներն ա­ ճել են 18,8%-ով, կաթ­ նամ­թեր­քը թան­կա­ցել է 10,1%-ով, մսամ­թեր­քը՝ 4,2%-ով։

Ու­շա­ցած գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ Հու­նի­սին 12-ամս­յա գնա­ճի տեմ­պի ա­րա­գա­ցու­մը, ինչ­պես նաև պա­րե­նա­յին ապ­րանք­նե­րի թան­կա­ցու­մը մտա­հո­գիչ են այն ա­ռու­մով, որ Հա­յաս­տա­նում աղ­ քա­տու­թյան մա­կար­դա­կը 35% է։ Բա­ ցի այդ՝ հու­ լի­ սի 7-ից բարձ­ րա­նա­լու են է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի և գա­զի սա­կագ­նե­րը, ին­չն ուղ­ ղա­կի և ա­նուղ­ղա­կի կեր­պով բե­ րե­լու է գնա­ճի տեմ­պի է՛լ ա­վե­լի ա­րա­գաց­ման (սա­կագ­ների վե­ րա­նայ­ման ընդ­հա­նուր ազ­դե­ցու­ թյու­նը գնա­ճի վրա գնա­հատ­վել է 2,5%)։ Մ­յուս կող­մից՝ Կենտ­րո­նա­ կան բան­կը թեև կան­խա­տե­սել էր գնա­ճի տեմ­պի ա­րա­գա­ցում,

530 01.01

Ֆոտոլուր

Հա­մա­ձայն Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­ րա­կան ծա­ռա­յու­թյան «Ս­պա­ռո­ ղա­կան գնե­րի ին­դեք­սը Հա­յաս­ տա­նում 2013թ. հուն­վար-հու­ նի­սին» հրա­պա­րակ­ման՝ 2013թ. հու­նի­սին նա­խորդ ամս­վա հա­ մե­մատ սպա­ռո­ղա­կան շու­կա­յում գնե­րի ընդ­հա­նուր մա­կար­դա­կը նվա­զել է 0,1%-ով։ Պա­րե­նա­յին ապ­րանք­նե­րի (նե­րառ­յալ ո­գե­լից խմիչք և ծ­խա­խոտ) գնե­րը նշված ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում նվա­զել են 0,5%-ով, ոչ պա­րե­նա­յին ապ­ րանք­նե­րի­նը՝ 0,1%-ով, ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րի ո­լոր­տում ար­ձա­նագր­ վել է սա­կագ­նե­րի 0,9% հա­վե­լաճ։ Ամ­սա­կան կտրված­քով գնե­րի նվազ­ման պայ­ման­նե­րում հու­ նի­սին 12-ամս­յա գնա­ճի տեմպն ա­րա­գա­ցել է 1,3-տո­կո­սա­յին կե­ տով։ Հան­գա­ման­քը պայ­մա­նա­ վոր­ված է ան­ցած տար­վա բա­զա­ յով և սե­զո­նայ­նու­թյան գոր­ծո­նի թույլ ազ­դե­ցու­թյամբ։ Բանն այն է, որ 2012թ. հու­նի­սին ամ­սա­կան կտրված­քով գնան­կու­մը կազ­մել է 1,3% (պայ­մա­նա­վոր­ված սե­զո­ նայ­նու­թյան գոր­ծո­նով)։ 12-ամս­ յա գնա­ ճի 6,5% մա­ կար­դա­կի պայ­ման­նե­րում պա­ րե­նա­յին ապ­րանք­նե­րի (նե­րառ­ յալ ո­գե­լից խմիչք և ծ­խա­խոտ) գնե­րը նա­խորդ տար­վա հու­նի­ սի հա­ մե­ մատ ա­ ճել են 8,7%-ով, ոչ պա­րե­նա­յին ապ­րանք­նե­րի­նը՝ 4,8%-ով, ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի սա­ կագ­նե­րի­նը՝ 3,4%-ով։ Ու­շագ­րավ է սե­զո­նայ­նու­ թյան գոր­ծո­նի թույլ ազ­դե­ցու­ թյու­նը։ Հա­մա­ձայն ԱՎԾ հրա­պա­ րակ­ման՝ սա պայ­մա­նա­վոր­ված է ինչ­պես բա­ցա­սա­կան սպա­սում­

ռուբլի/դրամ

Մր­գի ապ­րան­քախմ­բում ան­ցած տար­վա հու­նի­սի հա­մե­մատ ար­ձա­նագր­վել է 18,4%-ի գնաճ։

ան­հաս­կա­նա­լի պատ­ճառ­նե­րով խորհր­դի հու­նի­սի 25-ի նիս­տում ան­փո­փոխ էր պա­հել վե­րա­ֆի­ նան­սա­վոր­ման տո­կո­սադ­րույ­քը (8%)՝ նա­խընտ­րե­լով «չկոշ­տաց­ նել» դրա­մա­վար­կա­յին քա­ղա­ քա­կա­նու­թյու­նը։ Գ­նե­րի կա­յու­ նու­թյան հա­մար պա­տաս­խա­նա­ տու կա­ռույ­ցը դրա­մա­վար­կա­յին պայ­ման­նե­րի վե­րա­նայ­ման հնա­ րա­վո­րու­թյուն կու­նե­նա միայն օ­գոս­տո­սի 13-ին (դրա­մա­վար­կա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան տո­կո­ սադ­րույք­նե­րի սահ­ման­ման ժա­ մա­նա­կա­ցույ­ցով հու­լի­սին տո­կո­ սադ­րույք­նե­րի մա­սով ԿԲ խորհր­ դի նիստ նա­խա­տես­ված չէ)։ Վե­րա­ֆի­նան­սա­վոր­ման տո­կո­ սադ­րույ­քի և ֆի­նան­սա­կան հա­ մա­կար­գի տո­կո­սադ­րույք­նե­րի միջև առ­կա է 3-6 ա­միս ժա­մա­նա­ կա­յին լագ։ Սա նշա­նա­կում է՝ ԿԲում թեև գի­տակ­ցել են, որ գնա­ճը դուրս է գա­լու թի­րա­խա­յին մի­ջա­ կայ­քից, այ­դու­հան­դերձ նա­խընտ­ րել են չվե­րա­նա­յել քա­ղա­քա­կա­ նու­թյու­նը։ Կար­գա­վոր­չի նման դիր­քո­րո­շու­մը կա­րող է պայ­մա­ նա­վոր­ված լի­նել նրա­նով, որ Հա­յաս­տա­նում դո­լա­րի­զա­ցիա­յի բարձր մա­կար­դա­կի, ֆի­նան­սա­ կան շու­կա­յի զար­գաց­վա­ծու­թյան

ցածր աս­տի­ճա­նի պայ­ման­նե­րում ԿԲ-ի կող­մից կա­ռա­վար­վող տո­ կո­սադ­րույ­քի փո­խանց­ման ու­ղին թույլ է գոր­ծում։ Հաշ­վի առ­նե­լով տո­կո­սադ­րույ­ քի թույլ արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­ նը գնա­ճի դեմ պայ­քա­րում՝ ան­ մի­ջա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կա­րող է ու­նե­նալ «ծա­վա­լա­յին կար­գա­ վո­րու­մը»։ Այլ կերպ ա­սած՝ գնա­ ճը ԿԲ-ն կա­ րող է զսպել փո­ ղի ագ­րե­գատ­նե­րի մի­ջո­ցով։ Կր­ճա­ տե­լով փո­ղի բա­զան՝ փո­խար­ժե­ քի կտրուկ տա­տա­նում ­ն ե­րը կան­ խե­լու պատր­վա­կով ԿԲ-ն կ­փոր­ ձի մի­ջամ­տել ար­տար­ժու­թա­յին շու­կա­յին և մեղ­մել գնա­ճը։ Որ գնա­ ճի զսպման հար­ ցում կար­գա­վո­րիչն ար­դեն իսկ դի­ մում է փո­ղի ագ­րե­գատ­նե­րին, վկա­յում է հու­նի­սին փո­ղի բա­ զա­ յի 6,4%-ով և ԿԲ-ից դուրս կան­խիկ դրա­մի ծա­վա­լի 0,03%ով կրճա­տու­մը։ Վեր­ջին շրջա­ նում տե­ղի է ու­նե­ցել ազ­գա­յին ար­ժույ­թի ամ­րապն­դում, ին­չը սե­ զո­ նա­ յին բնույթ է կրում։ ԿԲն, սա­կայն, փոր­ձե­լով ա­պա­հո­վել ազ­գա­յին ար­ժույ­թի չա­փա­վոր ամ­րապն­դում՝ շու­կա­յից ձեռք է բե­րել մոտ $7 մլն։  n Ա. Չ.

Ընտ­րու­թյուն­նե­րի գա­զա­յին բա­ղադ­րի­չը Ան­փո­փոխ սա­կա­գի­նը «Հայ­Ռուս­գա­զար­դին» ֌66,2  մլրդ­ է ար­ժե­ցել ‹‹‹ էջ 1 զի ի­րաց­ման ծա­վալ­նե­րի ա­ճը տե­ղի է ու­նե­ցել խո­շոր գա­զաս­ պա­ռող­նե­րի հաշ­վին, ո­րոնց հա­ մար սա­կա­գի­նը սահ­ման­ված է ար­տար­ժույ­թով։ Վ­նա­սի նման չա­փը հետևանք չէ նաև ընդ­ հա­ նուր և վար­ չա­ կան ծախ­սե­րի, քա­նի որ դրանց մա­կար­դա­կը 2012թ. ա­վե­լա­ցել է ըն­դա­մե ­նը 0,5%-ով՝ կազ­մե­լով ֌7,33 մլրդ։ Վ­նա­սը ո­րո­շա­կիո­րեն ա­վե­լա­ցել է ֆի­նան­սա­կան ծախ­սե­րի հաշ­վին. ե­թե 2011թ. ըն­կե­րու­թյան ֆի­նան­սա­ կան ծախ­սե­րը կազ­մել են ֌4 մլրդ, ա­պա 2012թ.՝ ար­դեն ֌14 մլրդ, ո­րի հիմ ­ն ա­կան մա­սը՝ ֌10 մլրդ­-ը, տո­ կո­սա­յին ծախ­սերն են։ «Հայ­Ռուս­գա­զար­դին» ուղ­ղա­ կի վնաս է հասց­րել նաև պե­տու­ թյու­ նը։ Թեև 2011-2012 թթ. ըն­ կե­ րու­թյու­նը վնա­սով է աշ­խա­տել,

2012թ. կա­տա­րել է ֌6 մլրդ­-ի շա­ հու­թա­հար­կի վճա­րում։ Սա ան­ հաս­կա­նա­լի է, ե­թե հաշ­վի առ­ նենք, որ «Շա­հու­թա­հար­կի մա­ սին» օ­րեն­քի հա­մա­ձայն՝ տար­վա ըն­թաց­քում հար­կա­տուն պար­ տա­վոր է կա­տա­րել շա­հու­թա­ հար­կի կան­խավ­ճար­ներ, ո­րոնց մու­ծում ­ն ե­րը կա­տար­վում են յու­ րա­քանչ­յուր ե­ռամս­յակ՝ նա­ խորդ տար­վա շա­հու­թա­հար­ կի փաս­տա­ցի գու­մա­րի կամ շա­ հու­թա­հար­կի հաշ­վար­կա­յին մե­ ծու­ թյան 18,75%-ի չա­ փով։ Ըստ օ­րեն­քի՝ ըն­կե­րու­թյու­նը նվա­զա­ գույն շա­հու­թա­հար­կը վճա­րում է սահ­ման­ված կար­գով՝ հաշ­ վարկ­ված մե­ծու­թյու­նից 1 տո­կոս դրույ­քա­չա­փով։ Մ­յուս կող­մից՝ շա­հու­թա­հար­ կի մա­ սին օ­ րեն­ քով հստակ ամ­ րագր­ված է՝ այն հար­կա­տուն, ո­րը նա­խորդ տա­րում հարկ­ վող շա­հույթ չի ու­նե­ցել, ըն­թա­

01.04

01.07

12.47

0.06 q 0.48%

13,70

13,00

12,30 01.01 եվրո/դոլար

01.04

1.304

01.07 0.00 p 0.27%

1,33

1,26 01.01

01.04 WTI Brent

նավթ

01.07

97.34 1.78 p 1.86% 102.85 0.69 p 0.68%

US$/bbl.

120

95

70 01.01 ոսկի

01.07

01.04

կբ 100 հհ comex

1192.0 44.3 q 3.58% 1233.6 9.9 p 0.81%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 1400 1300 1200 01.01

01.04

(LME)

պղինձ

6744

01.07 54.6 p 0.82%

US$/tonne

8100

7300

Վեր­ջին ե­րեք տա­ րի­նե­րին «Հայ­

6500 01.01

Ռուս­գա­զար­դի» փաս­տա­ցի վնա­սը

(cbt)

կազ­մել է ֌92,4

ցորեն

մլրդ ($225 մլն)։

US$/tonne

ցիկ տա­րում կա­րող է շա­հու­թա­ հար­կի կան­խավ­ճար­ներ չկա­ տա­րել։ Ըստ այդմ՝ 2012թ. «Հայ­ Ռուս­գա­զար­դը» շա­հու­թա­հար­կի գծով կան­խավ­ճար­ներ չպետք է կա­տա­րեր, քա­նի որ նա­խորդ տա­ րին վնա­ սով է փա­ կել։ Բայց հաշ­վի առ­նե­լով կա­ռա­վա­րու­ թյան կող­մից ա­մե ն գնով բյու­ջեի ե­կամ­տա­յին մասն ա­պա­հո­վե­

լու քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը՝ ըն­կե­ րու­թյու­նը ստիպ­ված է ե­կել կան­ խավ­ճար­ներ կա­տա­րել։ Վեր­ջին ե­րեք տա­րի­նե­րին «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» վնա­սը փաս­տա­ցի կազ­մել է ֌92,4  մլրդ ($225  մլն), ո­ րից 2010թ. վնա­ սը՝ ֌0,8 մլրդ, 2011-ի­նը՝ ֌15,4 մլրդ, 2012-ի­նը՝ ֌66,2  մլրդ։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

01.04

241.54

01.07 0.13 q 0.06%

300 280 260 240 01.01

01.04

01.07

Տվյալները վերցված են 01.07, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Բան­կի ա­ռա­ջին ոչ անգ­լիա­ցին Հու­լի­սի 1-ից Անգ­լիա­յի բան­կի նա­խա­գա­հի պաշ­տոնն ստանձ­նել է կա­նա­դա­ցի Մարկ Քառ­նին: Դեռ 1694թ. ստեղծ­ված եվ­րո­պա­կան ա­մե ­նա­հին կենտ­րո­նա­կան բան­կե­րից մե­կի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­ նում նա փո­խա­րի­նել է Մեր­վին Քին­գին։ Կա­ռույ­ցը երբևէ օ­տա­րերկ­րա­ցի չի գլխա­վո­րել: Մինչ այս Քառ­նին ղե­կա­վա­րել է Կա­նա­դա­յի Կենտ­ րո­նա­կան բան­կը, դրա­նից ա­ռաջ 13 տա­րի աշ­խա­տել է ա­մե­րիկ­յան Goldman Sachs բան­կում։ 48-ամ­յա Քառ­նիի ընտ­րու­թյու­ նը շոկ է ա­ռա­ջաց­րել բրի­տա­նա­ կան բա­ն­կա­յին հա­մա­կար­գում՝ հար­ցա­կա­նի տակ դնե­լով բրի­ տա­նա­ցի բան­կիր­նե­րի՝ գլո­բալ ճգնա­ժա­մի պայ­ման­նե­րում հա­

մար­ժեք ֆի­նան­սա­կան քա­ղա­ քա­կա­նու­թյուն վա­րե­լու ու­նա­կու­ թյու­նը։ Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը՝ Դեյ­վիդ Քե­մե­րո­նի գլխա­վո­րու­թյամբ, ո­րին էլ պատ­ կա­նում է ԿԲ նա­խա­գա­հի նշա­ նակ­ման լիա­զո­րու­թյու­նը, ընտ­ րել է հենց Քառնիին։ Վեր­ջ ինս, ո­ր ը բան­կ ի հետ հնգամ­յ ա պայ­մ ա­ն ա­գ իր է ստո­ րագ­ր ել, պետք է ան­հ ե­տ աձ­ գե­ լ ի մի շարք խնդիր­ ն եր լու­

ծի, ո­ր ոն­ց ից ա­ռ աջ­ն ա­հ եր­թ ը բրի­տ ա­ն ա­կ ան տնտե­ս ու­թ յան ա­ ճ ի խթա­ ն ումն է։ 2009-ից ի վեր Անգ­լ իա­յ ի բան­կ ն ան­փ ո­ փոխ է պա­ հ ում բա­ զա­ յ ին տո­ կո­ս ադ­ր ույ­ք ը՝ տա­ր ե­կ ան 0,5%ի մա­կ ար­դա­կ ում։ Փոր­ձա­գետ­նե­րը դեռ դժվա­ րա­նում են հստա­կեց­նել՝ ինչ ու­ ղե­գիծ կոր­դեգ­րի Քառ­նին: Ա­վե­ լին՝ Քառ­նին խու­սա­փում է հայ­ տա­րա­րու­թյուն­ներ ա­նե­լուց։ Չի բա­ցառ­վում, որ նրա քա­ղա­քա­ կա­նու­թյան մա­սին շատ բան պարզ դառ­նա օ­գոս­տո­սի 7-ին՝ մամ­լո ա­ռա­ջին ա­սու­լի­սի ըն­ թաց­քում։  n

guardian.co.uk

Մարկ Քառ­նին փո­խա­րի­նել է Մեր­վին Քին­գին

Կա­նա­դա­ցի Մարկ Քառ­նին հու­լի­սի 1-ից ստանձ­նել է Անգ­լիա­յի բան­կի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նը։

Պե­ժո­նե­րը գի­տեն ինչ­պես փրկել Peugeot-ն

bloomberg.com

Ֆ­րան­սիա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը կվե­րահս­կի General Motors-ը

S&P-ն Կիպ­րո­սում «ընտ­րո­վի դե­ֆոլտ» է ակն­կա­լում։

Կիպ­րոսն ընտ­րո­վի դե­ֆոլ­տի մեջ Վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րը վե­րա­նա­յել են կղզու վար­կու­նա­կու­թյու­նը Մի­ջ ազ­գա­յ ին վար­կ ան­շ ա­յ ին Standard&Poors գոր­ծ ա­կ ա­լու­ թյու­ն ը Կիպ­ր ո­ս ի վար­կ ա­ն իշն ի­ջ եց­ր ել է մինչև «ընտ­ր ո­վ ի դե­ ֆոլտ»՝ ար­ձ ա­գան­ք ե­լով €1  մլրդ ծա­վա­լով պետ­պ ար­տ ա­տ ոմ­ սե­ր ը եր­կ ա­ր ա­ժ ամ­կ ետ պար­տ ա­վո­ր ու­թ յուն­ն ե­ր ով փո­խ ա­ր ի­ նե­լու մա­ս ին երկ­ր ի իշ­խ ա­ն ու­թ յուն­ն ե­ր ի հայ­տ ա­ր ա­ր ու­թ յա­ն ը, հա­ղոր­դ ում է Reuters-ը։ Fitch-ը կղզու վար­կ ու­ն ա­կ ու­թ յան իր գնա­հ ա­տ ա­կ ա­ն ը վե­ր ա­ն ա­յ ել է մինչև CCC՝ «սահ­մ ա­ն ա­փ ակ դե­ ֆոլտ» մա­կ ար­դակ։ S&P-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ ծի­քով՝ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի այս քայ­լը կար­ճա­ժամ ­կ ետ հե­ռան­կա­ րում կնպաս­տի ի­րաց­վե­լիու­թյան խնդրի լուծ­մա­նը, սա­կայն նոր պար­տա­տոմ­սե­րը թո­ղարկ­վում են պա­կաս շա­հա­վետ պայ­ման­ նե­րով, և ծ­րա­գի­րը վնա­սա­բեր է ներդ­րող­նե­րի հա­մար։ S&P-ում, այ­դու­հան­դերձ, հայ­տա­րա­րել են, որ Կիպ­րո­սի վար­կա­նի­շը կա­րող են մեկ աս­տի­ճա­նով բարձ­րաց­ նել, ե­թե գոր­ծըն­թացն ա­վարտ­վի ըստ նա­խա­տես­վա­ծի։ Հու­նի­սի 27-ին Կիպ­րո­սի ֆի­ նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նը հայ­ տա­ րա­ րել է, որ 2013թ. մինչև 2016թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յակ մար­ման ժամ ­կե­ տով մոտ €1  մլրդ­-ի պետ­ պար­տա­տոմ­սե­րը կփո­խա­րին­վեն նույ­նա­կան տո­կո­սադ­րույ­քով 10ամ­յա մար­ման ժամ ­կ ե­տով պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­րով (հինգ թո­ ղար­կում)՝ նշե­լով, որ ո­րո­շու­մը Եվ­ րախմ­ բից €10 մլրդ վար­ կի ստաց­ ման նա­խա­պայ­ման­նե­րի թվում է։ Մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին ևս մեկ գոր­ծա­կա­լու­թյուն՝ Fitch-ը,

Կիպ­րո­սի վար­կա­նի­շը ի­ջեց­րել է մինչև CCC՝ «սահ­մա­նա­փակ դե­ ֆոլ­տի» մա­կար­դակ։

Ա­մե­րիկ­յան հե­ռան­կար­ներ Ի դեպ՝ Fitch-ը ԱՄՆ-ի վար­ կա­նի­շը վե­րա­հաս­տա­տել է AAA մա­կար­դա­կում՝ «բա­ցա­սա­կան» կան­խա­տես­մամբ։ Ըստ գոր­ ծա­կա­լու­թյան փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ ո­րո­շու­մը վկա­յում է ԱՄՆ-ի ու­ ժեղ տնտե­սու­թյան, դրա­մա­վար­ կա­յին ու­ժեղ գոր­ծոն­նե­րի առ­ կա­յու­թյան, ինչ­պես նաև պետբ­ յու­ջեի պա­կա­սուր­դի կրճատ­ման մա­սին։ Fitch-ում նշել են, որ բար­ ձա­գույն AAA մա­կար­դակ ու­նե­ ցող երկր­նե­րի շար­քում ԱՄՆ-ի պետ­պարտքն ա­մե ­նա­մեծն է: Երկ­րի պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը կազ­մում են ՀՆԱ-ի ա­վե­լի քան 100%-ը, ո­ րը շուրջ եր­ կու ան­ գամ գե­րա­զան­ցում է բար­ձա­ գույն վար­կա­նի­շով խմբում մի­ ջին ցու­ցա­նի­շը։  n

Պե­ժո ըն­տա­նի­քը կա­րող է Peugeot-Citroen ավ­տո­կոն­ցեռ­նի վե­ րահս­կո­ղու­թյու­նը հանձ­նել ա­մե­րիկ­յան General Motors հսկա­յին, հա­ղոր­դում է Reuters գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը: Peugeot-ի վա­ճառք­նե­րի եր­կու եր­րոր­դը բա­ժին է ընկ­նում եվ­րո­պա­կան շու­կա­յին, որ­տեղ ան­շե­ղո­րեն կրճատ­վում են վա­ճառք­նե­րը՝ պայ­մա­նա­վոր­ված գոր­ ծազր­կու­թյան բարձր մա­կար­դա­կով և ե­կա­մուտ­նե­րի նվազ­մամբ: Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ գոր­ծար­քը կա­րող է ա­ռե­րես­վել ԵՄ հա­կա­մե ­նաշ­նոր­հա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի դի­մա­կա­յու­թյա­նը։ Ըստ գոր­ծա­կա­լու­թյան՝ Peugeot-ն օգ­նու­թյան խնդրան­քով դի­մել է իր գոր­ ծըն­ կեր GM-ին։ «Պե­ ժո ըն­տա­նի­քը հա­մա­կերպ­վել է Peugeot-ի նկատ­մամբ վե­րահս­ կո­ղու­թյու­նը կորց­նե­լու մտքին»,– նշում է Reuters-ը՝ հա­վե­լե­լով, որ ըն­տա­նի­քը նման քայ­լի դի­ մել է ըն­կե­րու­թյու­նը պահ­պա­նե­ լու հա­մար։ Ներ­կա­յում Պե­ժո­նե­ րին է պատ­կա­նում ըն­կե­րու­թյան բաժ­նե­տոմ­սե­րի փոք­րա­մաս­ նա­կան փա­թե­թը՝ 25,4%-ը, ընդ ո­րում՝ քվեար­կու­թյան ի­րա­վուն­ քով բաժ­նե­տոմ­սե­րի մաս­նա­բա­ ժի­նը փա­թե­թում 38,1% է։ Գոր­ծար­քը նա­խա­տե­սում է այս փա­թե­թի ամ­բող­ջա­կան

կամ մաս­նա­կի վա­ճառք GM-ին, ո­րը ֆրան­սիա­կան իր ակ­տիվ­ նե­րը կա­րող է միա­վո­րել Opel-ի հետ։ GM-ին այժմ պատ­կա­նում է Peugeot-ի բաժ­նե­տոմ­սե­րի 7%-ը։ Peugeot-ում չեն մեկ­նա­բա­նել բաժ­նե­տոմ­սե­րի վա­ճառ­քի հնա­ րա­վո­րու­թյու­նը։ Ան­ցած շա­բաթ GM-ի գլխա­ վոր տնօ­ րեն Դեն Ա­կեր­սո­նը հայ­տա­րա­րել է, որ իր ղե­կա­վա­րած ըն­կե­րու­թյու­նը Peugeot-ում նոր ներդ­րում ­ն եր չի ծրագ­րում, մյուս կող­մից՝ ո­րո­շա­ կի հան­գա­մանք­նե­րի փո­փո­խու­ թյան դեպ­քում GM-ը կա­րող է վե­ րա­նա­յել իր դիր­քո­րո­շու­մը: Ըստ Reuters-ի՝ ա­ վե­ լի վաղ ֆրան­ սիա­ցի­նե­րն ա­ջակ­ցու­թյան հա­

մար դի­մել էին չի­նա­ցի գոր­ծըն­ կեր Dongfeng-ին: 2012թ. ֆրան­սիա­կան ավ­ տո­կոն­ցեռ­նը ռե­կոր­դա­յին €5 մլրդ-ի վնաս է կրել։ Եվ­ րո­ պա­յում ըն­կե­րու­թյան վա­ճառք­ նե­րը նվա­զել են 16%-ով։ Ըն­կե­ րու­թյու­նը, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­ կա­նու­թյամբ, վնա­սով կփա­կի նաև 2013-ը: Եվ­րո­պա­կան ավ­ տոար­տադ­րող­նե­րի միու­թյան տվյալ­նե­րով՝ ըն­թա­ցիկ տար­ վա ա­ռա­ջին հինգ ա­միս­նե­րին Peugeot-ի վա­ճառք­նե­րը նվա­ զել են 13,5%-ով՝ մինչև 90 հազ. ավ­տո­մե­քե­նա։ Գոր­ծար­քին տե­սա­կա­նո­րեն կա­րող է խո­չըն­դո­տել Եվ­րա­ միու­թյան հա­կա­մե ­նաշ­նոր­հա­ յին հանձ­նա­ժո­ղո­վը: Գոր­ծար­քի հա­ջող ա­վար­տի դեպ­քում Opel/ GM-ի և Peugeot-ի միա­ վոր­ ված ա­տիվ­ն ե­րին բա­ժին կընկ­նի եվ­ րո­պա­կան ավ­տո­շու­կա­յի 17%-ը։ Հա­մե­մա­տու­թյան հա­մար՝ գեր­ մա­նա­կան Volkswagen-ի մաս­ նա­բա­ժի­նը 25% է:  n

Բո­լոր նա­խան­շան­նե­րը առ­կա են Ֆի­նան­սա­կան հա­ջորդ ճգնա­ժա­մը կսկսվի Չի­նաս­տա­նից Անց­յալ շա­բաթ ներդ­րող­նե­րին լար­վա­ծու­թյան մեջ էին պա­ հում ֆի­նան­սա­կան նոր ճգնա­ժա­մի նա­խան­շան­նե­րը՝ այս ան­ գամ ար­ դեն Չի­ նաս­ տա­ նում, գրում է ավստ­ րիա­ կան Die Presse պար­բե­րա­կա­նը։ Չի­նաս­տա­նում նկատ­վում են նույն այն ախ­տան­շան­նե­րը, որ առ­կա էին ԱՄՆ-ում ու Եվ­րո­պա­ յում ֆի­նան­սա­կան և պարտ­քա­ յին ճգնա­ժա­մե­րից ա­ռաջ՝ ֆի­ նան­սա­կան հատ­վա­ծի հսկա­ յա­կան պար­տա­վո­րու­թյուն­ ներ, ան­շարժ գույ­քի շու­կա­յում «պղպջա­կի» ձևա­վոր­ման մի­ տում և տն­տե­սա­կան ա­ճի տեմ­ պի դան­դա­ղում, փոր­ձա­գետ­նե­ րի կար­ծի­քը մեջ­բե­րում է Reuters գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը։ «Անց­յալ շա­բաթ ֆի­նան­ սա­կան շու­կա­նե­րում խու­ ճապ ա­ռա­ջաց­րեց Չի­նաս­տա­նի Կենտ­րո­նա­կան բան­կը,– գրում է Die Presse-ի թղթա­ կից Ք­ րիս­

տիան Հ­յո­լե­րը։- Այն պար­զա­պես հրա­ժար­վեց ա­պա­հո­վել փո­ղե­ րի հոս­քը շու­կա։ Արդ­յուն­քում չի­նա­կան կոն­ցեռն­նե­րը փոր­ձե­ ցին վար­կեր ո­րո­նել այլ բան­կե­ րում։ Սա­կայն սա չաշ­խա­տեց. կար­ճա­ժամ ­կ ետ փո­խա­ռու­թյուն­ նե­րի տո­կո­սադ­րույք­ներն ա­ճե­ ցին մինչև 25%»։ «Կո­մու­նիստ իշ­խա­նա­պետ­ նե­րի» մի­ջամ­տու­թյու­նից հե­տո ի­րադ­րու­թյու­նը կար­գա­վոր­վեց. խնդրա­հա­րույց վար­կա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րին տրվե­ ցին ա­ջակ­ցու��թյան ե­րաշ­խիք­ ներ, է­մի­սիոն բան­կը ֆի­նան­սա­ կան հատ­ված ներմ­ղեց մի քա­նի մի­լիարդ յո­ւան, վար­կա­յին տո­

կո­սադ­րույք­նե­րը նվա­զե­ցին 6%ից ցածր։ «Սա­կայն ի­րա­կան խնդիր­ներն այս մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րով չլուծ­ վե­ցին,– նշում է Հ­յո­լե­րը։- Կո­ մու­նիս­տա­կան վար­չա­կար­գը վաղ թե ուշ ստիպ­ ված է լի­ նե­ լու ինչ-որ բան ա­նել՝ վար­կա­յին «պղպջա­կի» հե­տա­գա ա­ճը կան­ խե­լու հա­մար… Ֆի­նան­սա­կան բազ­մա­թիվ հաս­տա­տու­թյուն­ներ նստած են ան­հու­սա­լի պարտ­քե­ րի լե­ռան վրա։ Ե­թե ան­գամ Պե­ կի­նին հա­ջող­վի զգու­շա­վոր բա­ րե­փո­խում ­ն ե­րի մի­ջո­ցով կան­ խել ֆի­նան­սա­կան ճգնա­ժա­մը, գա­լիք տա­րի­նե­րը Չի­նաս­տա­ նի հա­մար հեշտ չեն լի­նե­լու։ Չի­ նա­կան տնտե­սու­թյունն այլևս չի ա­ճի այն­պես ու­ժեղ, ինչ­պես նախ­կի­նում»։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Մուր­սիի մեկ տա­րին ու եր­կու օ­րը Ընդ­դի­մու­թյու­նը Ե­գիպ­տո­սի նա­խա­գա­հին վերջ­նա­գիր է ներ­կա­յաց­րել Ե­գիպ­տո­սի բո­լոր խո­շոր քա­ղաք­նե­րը հա­մա­կած բո­ղո­քի շար­ժումն ան­վա­նում են նոր հե­ղա­փո­խու­թյուն։ Միայն Կա­հի­րեում հու­նի­սի 30-ին ա­վե­լի քան 2  մլն մարդ է մաս­նակ­ցել բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րին։ Յոթ մարդ զոհ­ վել է, մոտ 600 մարդ վի­ րա­ վոր­ վել է երկ­ րի նա­ խա­գահ Մու­հա­մադ Մուր­սիի հա­կա­ռա­կորդ­նե­րի ու կողմ­ն ա­կից­նե­րի միջև բա­խում­ն ե­րում։ Ցու­ցա­րար­նե­րը պա­հան­ջել են Մուր­սիի հրա­ ժա­րա­կա­նը և «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­նե­րի» իշ­խա­նու­թյու­նից հե­ռա­ ցու­մը։ Ն­րանք Կա­հի­րեի արևել­քում ներ­խու­ժել են «Մու­սուլ­ման եղ­ բայր­նե­րի» կենտ­րո­նա­կա­յան, ա­վե­րել և հր­դե­հել այն, հա­ղոր­դում է Euronews-ը։

Ինք­նա­կամ հրա­ ժա­րա­կան չտա­լու դեպ­քում Մուր­սիի ընդ­դի­մա­խոս­նե­ րը խոս­տա­ցել են քա­ղա­քա­ցիա­կան անհ­նա­զան­դու­ թյան ար­շավ սկսել։

faz.net

«Թա­մա­րու­դի» ներ­կա­յա­ցու­ ցիչ­նե­րը բա­նա­կին, ոս­տի­կա­նու­ թյանն ու դա­տա­րան­նե­րին կոչ են ա­րել անց­նել ցու­ցա­րար­նե­ րի կող­մը։ Բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը հայ­տա­րա­ րել են, որ ցու­ցա­րար­նե­րը փո­ ղոց­նե­րում կմնան այն­քան ժա­ մա­նակ, քա­նի դեռ նա­խա­գա­հը հրա­ժա­րա­կան չի տա։ Նա­խա­գա­հի ընդ­դի­մա­խ ոս­ նե­րը նրան մե­ղադ­րել են երկ­րի անվ­տան­գու­թյունն ու տնտե­ սա­կան խնդիր­նե­րը լու­ծել չկա­ րո­ղա­նա­լու մեջ։ Բա­ցի այդ՝ նա­ խա­գա­հը «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­ ներ» շարժ­ման շա­հե­րը (ո­րից էլ սե­րում է) վեր է դա­սում երկ­ րի շա­հե­րից։ Մու­հա­մադ Մուր­ սին իր հեր­թին նշել է, որ ընդ­ դի­մու­թյու­նը մինչև այժմ հրա­ ժար­վել է երկ­խ ո­սու­թյու­նից։ Ընդ­դի­մու­թյան ակ­տի­

«Թա­մա­րուդ» («Ապս­տամ­բու­ թյուն») քա­ղա­քա­ցիա­կան շար­ ժու­մը, ո­րը Ե­գիպ­տո­սում բո­ղո­ քի զանգ­վա­ծա­յին ակ­ցիա­նե­րի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րից է, վերջ­նա­ գիր է ներ­կա­յաց­րել Մու­հա­մադ Մուր­սիին՝ մինչև հու­լի­սի 2-ի ե­րե­կո նա պետք է ինք­նա­կամ հրա­ժա­րա­կան տա։ «Մենք ժա­ մա­նակ ենք տա­լիս Մու­հա­մադ Մուր­սիին մինչև հու­լի­սի 2-ի ե­րե­կո­յան ժա­մը 17։00-ը, որ­պես­ զի նա թող­նի իր պաշ­տո­նը՝ պե­ տա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րին թույլ տա­լով սկսել վա­ղա­ժամ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րի նա­խա­պատ­րաս­տու­մը»,– աս­ված է շարժ­ման պաշ­տո­նա­ կան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նում։ Հա­կա­ռակ դեպ­քում ընդ­դի­մա­ դիր­նե­րը խոս­տա­ցել են քա­ղա­ քա­ցիա­կան անհ­նա­զան­դու­թյան ար­շավ սկսել։

վիստ­նե­րը վստա­հեց­րել են, որ նա­խա­գա­հա­կան վա­ղա­ժամ ընտ­րու­թյուն­ներ անց­կաց­նե­լու պա­հան­ջով ա­վե­լի քան 22  մլն ե­գիպ­տա­ցու ստո­րագ­րու­թյուն են հա­վա­քել։ Այս թի­վը գրե­թե 10 մլն-ով ա­վե­լի է, քան այն ձայ­ նե­րը, ո­րոնց շնոր­հիվ Մու­հա­մադ Մուր­ սին մեկ տա­ րի ա­ ռաջ նա­ խա­գահ է ընտր­վել։ Նա­խօ­րեին Մուր­սիի երդմ ­ն ա­ կա­լու­թյան մե­կամ­յա­կի կա­պակ­ ցու­թյամբ ա­ջակ­ցու­թյան ցույց էին անց­կաց­րել նրա կողմ ­ն ա­կից­նե­րը։ Ն­րանք ու­շադ­րու­թյուն են հրա­

28-րդը ըն­տա­նի­քում Խոր­վա­թիան պաշ­տո­նա­պես ԵՄ ան­դամ է

Պաշ­տո­նա­կան ա­րա­րո­ղու­թյան ըն­թաց­քում հա­վաք­ված­նե­րին դի­մել են Խոր­վա­թիա­յի նա­խա­ գահ Ի­վո Յո­սի­պո­վի­չը և Եվ­րա­ հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Ժո­ զե Մա­նո­ւել Բա­րո­զուն։ Գեր­մա­ նիա­յի դաշ­նա­յին կանց­լեր Ան­ գե­լա Մեր­կե­լը նույն­պես պետք է ներ­կա լի­ներ հան­դի­սա­վոր մի­ ջո­ցա­ռում ­ն ե­րին, սա­կայն զբաղ­ վա­ծու­թյան պատ­ճա­ռով հրա­ ժար­վել է մաս­նակ­ցու­թյու­նից։ Հու­լի­սի 1-ի ու­ղիղ կես­գի­շե­ րին սահ­մա­նա­յին ան­ցա­կե­տե­ րում խոր­վա­թա­կան գեր­բե­րի ու դրոշ­նե­րի կող­քին հայտն­վել են Եվ­րա­միու­թյան խորհր­դա­նիշ­ նե­րը։ Մաք­սա­վոր­նե­րը դա­դա­ րել են տուր­քեր գան­ձել ԵՄ այլ երկր­նե­րի հետ սահ­մա­նը հա­տող ապ­րանք­նե­րից։ Այ­դու­հան­դերձ, Խոր­վա­թիան ա­ռայժմ չի պատ­ րաստ­վում անց­նել եվ­րո­յի և չի կազ­մի Շեն­գեն­յան գո­տու մաս։

Կո­ռուպ­ցիա և հան­ցա­վո­րու­թյուն Խոր­վա­թիա­յի՝ ԵՄ ան­դա­մակ­ ցու­թյան հայտ ներ­կա­յաց­նե­ լու պա­ հից ան­ ցել է տա­ սը տա­ րի։ Երկ­րի տնտե­սու­թյունն այ­սօր

զանգ­վա­ծա­յին ցույ­ցե­րը հա­մա­ րում է ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան դրսևո­րում: Այս ֆոնին հունիս 1-ին հրա­ ժա­րա­կան են ներ­կայաց­րել չորս նախարարներ՝ աջակ­ ցե­ լով ցուցարարների պահանջ­ նե­ րին։ Պաշտոններից հրա­ ժար­ վել են զբոսաշրջության, հա­ղոր­ դակ­ցու­թյան և տեղեկատ­վական տեխ­նո­լո­գիաների, շրջակա մի­ ջա­վայ­րի պաշտպա­նու­թյան և խորհր­դա­րանի հետ փոխ­գոր­ ծակ­ցու­թյան հար­ցե­րով նա­խա­ րա­րները։  n

Գաղտ­նալս­ման մեջ ան­սո­վոր ո­չինչ չկա ԱՄՆ-ի պետ­քար­տու­ղար Ջոն Քե­րին պա­տաս­խա­նել է մե­ղադ­ րանք­նե­րին, թե ա­մե­րիկ­յան հե­տա­խու­զա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը գաղտ­նալ­սել են եվ­րո­պա­ցի դաշ­նա­կից­նե­րի դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյուն­նե­րը՝ նշե­լով, որ նման պրակ­տի­կան ան­սո­ վոր չէ, հա­ղոր­դում է BBC-ն։

zeit.de

Խոր­վա­թիան դար­ձել է Եվ­րա­ միու­թյան ան­դամ. երկ­րի մայ­ րա­քա­ղաք Զագ­րե­բում տո­նա­ կան ե­լույթ­նե­րից հե­տո նվա­ գա­խում­բը կա­տա­րել է Եվ­ րա­միու­թյան պաշ­տո­նա­կան հիմ­ն ը, հա­ղոր­դում է BBC-ն։

վի­րել այն հան­գա­ման­քի վրա, որ Մուր­սին տնտե­սա­կան ու սո­ցիա­ լա­կան խնդիր­նե­րը ժա­ռան­գել է նա­խորդ վար­չա­կազ­մից։ Ե­գիպ­տո­սի ռազ­մա­կան գե­րա­ տես­չու­թյու­նում բո­ղո­քի ցույ­ցե­ րի մասշ­տաբն ան­նա­խա­դեպ են ան­վա­նել։ Երկ­րի պաշտ­պա­նու­ թյան նա­խա­րարն ա­վե­լի վաղ հայ­տա­րա­րել է, որ ե­թե Մուր­ սիի ընդ­դի­մա­խոս­ներն ու կողմ­ նա­կից­նե­րը փոխ­զիջ­ման չհաս­ նեն, ի­րադ­րու­թյա­նը կմի­ջամ­տեն զին­վո­րա­կան­նե­րը։ Ե­գիպ­տո­ սի նա­խա­գահն իր դեմ ուղղ­ված

Հու­լի­սի 1-ի ու­ղիղ կես­գի­շե­րին խոր­վա­թա­կան գեր­բե­րի ու դրոշ­նե­րի կող­քին հայտն­ վել են Եվ­րա­միու­թյան խորհր­դա­նիշ­նե­րը։

ծանր ժա­մա­նակ­ներ է ապ­րում. Խոր­վա­թիա­յում ա­մե ն հին­գե­րոր­ դը գոր­ծա­զուրկ է, երկ­րի վար­կա­ յին վար­կա­նի­շը պաշ­տո­նա­պես «աղ­բա­յին» մա­կար­դա­կում է։ Այս­պի­սի ի­րադ­րու­թյան պայ­ ման­նե­րում խոր­վաթ­նե­րը մտա­ վա­խու­թյուն ու­նեն, որ ան­դա­ մակ­ցու­թյու­նը Եվ­րա­միու­թյա­նը (որն ինքն էլ ֆի­ նան­ սա­ կան լա­ վա­գույն տա­րի­նե­րը չի ապ­րում) դժվար թե օգ­ նի երկ­ րի տնտե­ սու­թյա­նը։ Մ­յուս կող­մից՝ երկ­րի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը նշում է, որ ի տար­բե­րու­թյուն ԵՄ ան­դամ այլ պե­տու­թյուն­նե­րի՝ բան­կա­յին հա­ մա­կար­գը ճգնա­ժա­մում չէ։ «Նա­յեք, թե ինչ է կա­տար­վում Հու­նաս­տա­նում ու Իս­պա­նիա­ յում։ Մենք դրա՞ն ենք գնում։ Ու­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

րա­խու­թյան հա­մար պատ­րանք­ ներ են պետք, բայց պատ­րանք­ նե­րի ժա­մա­նակ­ներն ար­դեն ան­ ցել են»,– Reuters-ի թղթակ­ ցի հետ զրույ­ցում դժգո­հել է թո­շա­ կա­ռու Պա­վաո Բր­կա­նո­վի­չը։ Եվ­րո­պա­կան ո­րոշ կա­ռա­վա­ րու­թյուն­նե­րի մտա­հո­գում է Խոր­ վա­թիա­յում կո­ռուպ­ցիա­յի և հան­ ցա­վո­րու­թյան բարձր մա­կար­ դա­կը։ Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վում, այ­դու­հան­դերձ, հույս ու­նեն, որ նախ­կին Հա­րավս­լա­վիա­յի մյուս հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րը նույն­ պես կցան­ կա­ նան հետևել Խոր­ վա­թիա­յի և Ս­լո­վե­նիա­յի (ո­րը միու­թյան ան­դամ է դար­ձել ի­նը տա­րի ա­ռաջ) օ­րի­նա­կին և դ­րա­ նով իսկ կա­պա­հո­վեն եր­կա­րա­ ժամ ­կ ետ խա­ղա­ղու­թյուն պատ­ մա­կա­նո­րեն ան­հան­գիստ տա­ րա­ծաշր­ջա­նում։  n

Նա­խօ­րեին գեր­մա­նա­կան Der Spiegel պար­բե­րա­կա­նում տե­ղե­ կատ­վու­թյուն էր հայտն­վել, որ ԵՄ ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյուն­նե­րը Վա­շինգ­տո­նում և ՄԱԿ-ում, ինչ­ պես նաև Եվ­րա­միու­թյան Բր­ յու­սե­լի կենտ­րո­նա­կա­յա­նը են­ թարկ­վել են գաղտ­նալս­ման ու է­լեկտ­րո­նա­յին «հար­ձա­կում ­ն ե­ րի»։ Ա­վե­լի ուշ բրի­տա­նա­կան Guardian պար­բե­րա­կա­նը հա­ղոր­ դել էր, որ ԱՄՆ-ի հա­ տուկ ծա­ ռա­յու­թյուն­նե­րը գաղտ­նալ­սել են Վա­շինգ­տո­նում ու Ն­յու Յոր­ քում տե­ղա­կայ­ված նվա­զա­գույ­ նը 38 դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­ կա­յա­ցուց­չու­թյուն։ Ցու­ցա­կում են Ֆ­րան­սիա­յի, Ի­տա­լիա­յի, Հու­ նաս­տա­նի, Թուր­քիա­յի, Մեք­ սի­կա­յի, Հա­րա­վա­յին Կո­րեա­ յի, Ճա­պո­նիա­յի դես­պա­նատ­նե­ րը։ Տե­ղե­կու­թյուն­նե­րը ներ­կա­ յաց­րել է ԱՄՆ-ի Կենտ­րո­նա­կան հե­տա­խու­զա­կան վար­չու­թյան նախ­կին աշ­խա­տա­կից Էդ­վարդ Ս­նոու­դե­նը։ ԵՄ ղե­կա­վա­րու­թյու­նը ԱՄՆ-ից պար­զա­բա­նում ­ն եր է պա­հան­ջել։ Բ­րու­նե­յում Եվ­րա­միու­թյան ար­տա­քին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի և անվ­տան­գու­թյան քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան հար­ցե­րով բարձր ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ Քեթ­րին Էշ­թո­նի հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ ԱՄՆ-ի պետ­քար­տու­ղարն ա­սել է, թե ի­րեն հայտ­նի չէ՝ որ­քա­նով է

վստա­հե­լի պար­բե­րա­կան­նե­րում հայտն­ված տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը։ Ա­վե­լի ուշ՝ մամ­լո ա­սու­լի­սին, Քե­րին հայ­տա­րա­րել է. «Մի­ ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում սե­փա­ կան շա­հե­րը պաշտ­պա­նող յու­ րա­քանչ­յուր եր­կիր ակ­տիվ գոր­ ծու­նեու­թյուն է ի­րա­կա­նաց­��ում՝ իր անվ­տան­գու­թյան պաշտ­պա­ նու­թյան նպա­տա­կով, և դ­րա հա­մար պա­հանջ­վում է բազ­մա­ կող­մա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյուն։ Ես գի­տեմ, որ դրա­նով զբաղ­վում են շատ երկր­ներ։ Բայց ես զերծ կմնամ հե­տա­գա մեկ­նա­բա­նու­ թյուն­նե­րից, քա­նի դեռ չեմ ստա­ նա բո­լոր փաս­տերը, և չեմ ի­մա­ նա, թե ինչ ի­րա­վի­ճակ է»։

Դի­վա­նա­գի­տա­կան սկան­դալ Հու­նի­սի 30-ին Ֆ­րան­սիա­ յի արտ­գործ­նա­խա­րար Լո­րան Ֆա­բիու­սը հայ­տա­րա­րել էր, որ ե­թե այս տե­ղե­կու­թյուն­նե­րը հաս­տատ­վեն, այդ­պի­սի գոր­ծո­ ղու­թյուն­նե­րը պետք է ան­վան­ վեն միան­գա­մայն ա­նըն­դու­նե­լի։ Գեր­մա­նիա­յի ար­դա­րա­դա­տու­ թյան նա­խա­րար Սա­բի­նա Լոյթ­ հո­սեր-Շ­նա­րեն­բեր­գե­րը նշել է, որ ԱՄՆ-ի նման գոր­ծե­լա­կեր­պը հի­շեց­նում է Սա­ռը պա­տե­րազ­մի մաս­նա­կից­նե­րի կող­մից օգ­տա­ գործ­ված մե­թոդ­նե­րը։  n


| № 91 (331), երեքշաբթի, հուլիսի 2, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

ապՍ­տամ­բու­լը՝ ճար­տա­րա­պե­տու­թյան պրիզ­մա­յով Կա­լի­ֆոռ­նիա­յի հա­մալ­սա­րա­նի Դևի­սի մաս­նաճ­յու­ղում Մեր­ձա­վոր Արևել­քի ար­վես­տի և ճար­տա­րա­պե­տու­թյան պատ­մու­թյան դա­ սա­խոս Հեղ­նար Ո­ւա­թեն­փոն Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում պատ­ մել է սո­ցիալ-քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­ն ե­րի վրա ճար­տա­րա­պե­ տու­թյան ազ­դե­ցու­թյան մա­սին՝ Թուր­քիա­յում վեր­ջերս տե­ղի ու­ նե­ցած բո­ղո­քի հա­կա­կա­ռա­վա­րա­կան ա­լի­քի լույ­սի ներ­քո։ Ո­ւա­ թեն­փոն այս թե­մա­յով հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել նաև ա­մե­րիկ­յան Haffington Post պար­բե­րա­կա­նում։

— Ի՞նչ է նշա­նա­կում տա­ րա­ծա­կան հի­շո­ղու­թյուն։ — Այն քա­ղա­քա­յին տա­րածք­ նե­րի նկատ­մամբ վե­րա­բեր­ մուն­քի բնա­կիչ­նե­րի ըն­կա­լումն է։ «Թաք­սիմ» հրա­պա­րա­կը և ն­րա շրջա­կայ­քը ժա­մա­նա­կա­ կից Ս­տամ­բու­լի խորհր­դա­նիշն են. 20-րդ դա­րի ըն­թաց­քում այն չա­փա­զանց կարևոր հա­սա­րա­ կա­կան տա­րածք է ե­ղել մի շարք պատ­ճառ­նե­րով՝ սկսած ա­մե ­նա­ սո­վո­րա­կա­նից, որ­պես տրանս­ պոր­տա­յին հան­գույց, մինչև ցույ­ ցե­րի անց­կաց­ման հար­թակ: Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Թուր­ քիա­յի տար­բեր վայ­րե­րում ապ­ րիլի 24-ին Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­ թյան զո­հե­րի հի­շա­տա­կի ո­գե­ կոչ­ման ա­րա­րո­ղու­թյուն­նե­րը Ս­տամ­բու­լում տե­ղի են ու­նե­ցել հենց «Թաք­սիմ» հրա­պա­րա­կում։ Թաք­ սի­ մը հար­ թակ է նաև ընդ­ դի­մա­դիր խմբե­րի հա­մար, այ­ սինքն՝ մի վայր, ո­րը խորհր­դան­ շա­կան է և հա­րուստ հի­շո­ղու­ թյուն­նե­րով, մի վայր, ուր անց­յա­ լում բախ­վել են ցու­ցա­րար­ներն ու կա­ռա­վա­րա­կան ու­ժե­րը։ — Գե­զի այ­գին նույն­պե՞ս խորհր­դան­շա­կան է ստամ­ բուլ­ցի­նե­րի հա­մար։ — Ա­յո՛, և բա­զում պատ­ճառ­նե­ րով: Այ­սօր Գե­զի այ­գին Ս­տամ­ բու­լի վեր­ջին կա­նաչ հան­րա­ յին տա­րածք­նե­րից է: Ս­տամ­բու­ լը հսկա­յա­կան քա­ղաք է, ո­րում շատ քիչ հան­րա­յին տա­րածք­ներ կան, և Գե­զին դրան­ցից մեկն է:

Այն ժա­մա­նա­կա­կից Ս­տամ­բու­ լի խորհր­դա­նիշն է, տա­րածք, ո­րը 1940-ա­կան­նե­րին Ս­տամ­ բու­լի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նը, ի դեմս ֆրան­սիա­ցի ճար­տա­րա­ պետ Հան­րի Փ­րոս­տի, նա­խագ­ ծել է որ­պես քա­ղա­քա­յին ան­ սամբլ։ Քա­ղա­քա­պե­տա­րանն այ­ նու­հետև շա­րու­նա­կել է լրաց­նել այդ ան­սամբ­լը, ստեղ­ծել այն, ինչ այ­սօր տես­նում ենք՝ նե­րառ­յալ հիա­նա­լի հյու­րա­նոց­նե­րը «Թաք­ սի­մի» և Գե­զի այ­գու շուրջ։ Ս­տամ­բու­լի ո­րոշ մա­սեր խորհր­դան­շում են ա­վե­լի խո­ր անց­յա­լը, այն դեպ­քում, երբ Գե­ զի այ­գին ու «Թաք­սի­մը» խորհր­ դան­շում են ժա­մա­նա­կա­կից տա­ րած­քը։ Այս­տեղ նաև Ա­թա­թուր­ քի հու­շար­ձանն է։ Գե­ղե­ցիկ դի­ զայ­նով վայր է, ժա­մա­նա­կա­կից՝ ի հա­կադ­րու­թյուն ա­վե­լի պատ­ մա­կան ճար­տա­րա­պե­տա­կան կո­թող­նե­րի։ Այս վայ­ րն ան­ վա­ նում են «Իս­ թիք­լալ ջա­դե­սի»՝ Ան­կա­խու­թյան փո­ղոց, ո­րը հայտ­նի էր Բե­րա­յի փո­ղոց ան­վամբ։ Այս­տեղ կա­յին 19-րդ դա­րից մնա­ցած հիա­նա­լի վայ­րեր, որ­տեղ առ­կա էր պոլ­սա­ հա­յե­րի հսկա­յա­կան ներ­կա­յու­ թյու­նը՝ Թո­քաթլ­յ ան սրճա­րանն ու հյու­րա­նո­ցը, և այլն… Ս­րանք այն տա­րածք­ներ են, ո­րոնց մա­ սին կար­դում ենք, օ­րի­նակ, Զա­ պել Ե­սա­յա­նի և այ­լոց վե­պե­րում։ — Ու­շագ­րավ է, որ ա­մե­ նը սկսվեց Գե­զի այ­գու շուրջ բնա­պահ­պա­նա­կան խնդրից. հե­տո ի հայտ ե­կան այլ ար­ժեք­ներ՝ կապ­ ված այդ տա­րած­քի հայ­ կա­կան և հ­րեա­կան անց­ յա­լի հետ։ Այ­սինքն՝ երևան ե­կավ տա­րա­ծա­կան հի­ շո­ղու­թյու­նը, ո­րի մա­սին խո­սե­ցիք։ — Դժ­վար է ա­սել՝ արդ­յոք բո­լոր ցու­ցա­րար­նե­րի մոտ էր այդ­պես։ Վեր­ջերս թուր­քա­կան խորհր­դա­ րա­նը մի օ­րենք ըն­դու­նեց, ո­րը թույլ է տա­լիս ոչ մու­սուլ­մա­նա­ կան հա­մայնք­նե­րին վե­րա­կանգ­ նել ի­րենց սե­փա­կա­նու­թյան և կալ­վածք­նե­րի մեծ մա­սը կամ դա­ տա­րան­նե­րի մի­ջո­ցով վե­րա­նա­յել անց­յա­լի ա­նար­դա­րու­թյուն­նե­րը։ Սա շա­րու­նա­կա­կան գոր­ծըն­թաց է, որն ըն­թա­նում է շատ դան­դաղ և ան­հա­վա­սա­րա­չափ, սա­կայն այս ուղ­ղու­թյամբ քայ­լեր տար­ վում են։ «Հ­րանտ Դինք» հիմ ­ն ադ­ րա­ մը շատ կարևոր դեր է խա­ ղում պատ­մա­կան ո­րոշ խնդիր­ նե­րի պար­զա­բան­ման հար­ ցում, նրանք ու­նեն ին­տե­րակ­տիվ կայք թուր­քե­րե­նով, որ­տեղ կա­ րող ես հետևել Ս­տամ­բու­լում գոր­ծող տար­բեր հայ­կա­կան հի­ մադ­րամ ­ն ե­րին, տես­նել տար­ բեր տա­րածք­ներ, որ­տեղ դրանք գտնվում են։

Ոս­տի­կան­նե­րը գրո­հում են «Թաք­սի­մը»։

sah.org

— Հեղ­նար, Ս­տամ­բու­լի մա­սին Դուք շատ հե­տաքր­ քիր փորձ և գի­տե­լիք­ներ ու­նեք՝ բնակ­վել եք Ս­տամ­ բու­լում, Մեր­ձա­վոր Արևել­ քից եք, ար­վես­տի ու ճար­ տա­րա­պե­տու­թյան պատ­ մա­բան։ Գե­զի այ­գու շուրջ այս պոռթ­կու­մը նե­րա­ռում է մաս­նա­գի­տա­կան Ձեր բո­լոր հմտու­թյուն­նե­րը՝ հայ­կա­կան տե­սանկ­յու­նը, մեր­ձա­վո­րարևել­յան զար­ գա­ցում ­ն ե­րը, նաև ճար­ տա­րա­պե­տու­թյու­նը։ Ինչ­ պի­սի՞ն է մաս­նա­գե­տի Ձեր հա­յաց­քը։ — Ան­ կաս­ կած սա նաև պատ­ մա­կան բնա­կա­վայ­րի, տա­րա­ ծա­կան հի­շո­ղու­թյան հարց է։ Որ­պես ճար­տա­րա­պե­տու­թյան պատ­մա­բան՝ այս ի­րա­դար­ձու­ թյուն­նե­րը ես բա­ցատ­րում եմ նրա­նով, որ ճար­տա­րա­պե­տու­ թյան պատ­մու­թյու­նը, տա­րա­ծա­ կան հի­շո­ղու­թյու­նը իս­կա­պես կենտ­րո­նա­կան տեղ են զբա­ղեց­ նում քա­ղա­քա­ցի­նե­րի՝ ի­րենց քա­ ղա­քի նկատ­մամբ վե­րա­բեր­մուն­ քում. սրա ա­կա­նա­տեսն էինք մենք Ս­տամ­բու­լում և Թուր­քիա­ յի այլ քա­ղաք­նե­րում։

Հեղ­նար Ո­ւա­թեն­փոն Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում պատ­մել է Թուր­քիա­յում սո­ցիալ-քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում ­ն ե­րի, ճար­տա­ րա­պե­տու­թյան և տա­րա­ծա­կան հի­շո­ղու­թյան միջև կա­պի մա­սին։

— Սա լա­վա­գույնս է բնո­ րո­շում այն, ինչ ան­վա­ նում ենք հայ­կա­կան ներ­ կա­յու­թյուն Օս­ման­յան կայս­րու­թյու­նում։ Չես գի­ տակ­ցում այդ ա­մե­նի ծա­ վալ­նե­րը, մինչև չես տես­ նում «Հ­րանտ Դինք» հիմ­ նադ­րա­մի կա­տա­րած աշ­խա­տան­քը։ — Ան­կաս­կած։ Եվ ինչ­պես քա­ ղա­քա­շի­նու­թյան հետ կապ­ ված ա­ մե ն ինչ, սա ևս­ազ­ դե­ ցու­թյուն ու­նի շու­կա­յի վրա։ Շա­ տե­րը քննար­կել են «Թաք­սի­մի» շուրջ գտնվող հո­ղե­րի շու­կա­յա­ կան ար­ժե­քը, ո­րոնք Սբ Հա­կոբ գե­րեզ­մա­նա­տան մաս են ե­ղել։ Մենք խո­սում ենք Ս­տամ­բու­ լում ա­մե ­նա­թանկ տա­րածք­նե­րի մա­սին։ — Թուր­քիա­յի վար­չա­ պե­տը, ըստ էու­թյան, ոչ միայն ցան­կա­նում էր մի քա­նի ծառ զո­հա­բե­րել, այլև փո­խա­րի­նում էր այդ ա­մե­նը մի կող­մից՝ առևտ­ րա­յին հաս­տա­տու­թյուն­նե­ րով, մյուս կող­մից՝ հին օս­ ման­յան զո­րա­նո­ցի կրկնօ­ րի­նակ­նե­րով: Որ­տե­ղի՞ց այս գա­ղա­փա­րը։ — Սա ան­չափ հե­տաքր­քիր է։ Քա­ղա­քա­յին պլա­նա­վո­րու­ մը, դի­զայ­նը, ճար­տա­րա­պե­ տու­թյան պատ­մու­թյու­նը կենտ­ րո­նա­կան տեղ են զբա­ղեց­ նում «Ար­դա­րու­թյուն և զար­գա­ ցում» կու­սակ­ցու­թյան վեր­ջին գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րում։ Գե­զի այ­գու, «Թաք­սիմ» հրա­ պա­րա­կի և հա­րա­կից տա­ րածք­նե­րի ստեղ­ծու­մը արդ­ յունք էր Ս­տամ­բու­լի պատ­մու­ թյան ա­ վե­ լի վաղ շրջա­ նի։ Այ­ սօր իշ­խող «Ար­դա­րու­թյուն և զար­գա­ցում» կու­սակ­ցու­թյու­ նը հենց «Թաք­ սիմն» ու շրջա­ պա­տող հատ­ված­ներն է ընտ­ րել որ­պես քա­ղա­քա­յին վե­րա­

Ոս­տի­կա­նա­կան ու­ժե­րը «Թաք­սիմ» հրա­պա­րա­կում։

փոխ­ման ծրագ­րե­րին են­թա­կա հո­ղեր։ Իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­ նը շատ մեծ ներգ­րավ­վա­ծու­ թյուն ու­նի այս ծրագ­րե­րում, Էր­ դո­ղանն ան­ձամբ դրանք ան­վա­ նում է «իմ խենթ ծրագ­ րե­ րը»։ Դ­րանք չա­փա­զանց հա­վակ­նոտ են և ուղղ­ ված են լիո­ վին վե­ րա­փո­խե­լու Ս­տամ­բու­լի հա­մար կարևոր այդ հատ­վա­ծի ար­տա­ քին տեսքն ու կի­րա­ռու­մը: Բանն այն է, որ բազ­ մա­ թիվ ստամ­բուլ­ցի­նե­րի ու թուրք քա­ղա­քա­ցի­նե­րի կար­ծի­քով՝ մասշ­տա­բա­յին այս ծրագ­րե­ րը մշակ­վել են ա­ռանց խորհր­ դակ­ցե­լու այն մարդ­կանց հետ, ո­րոնք բնակ­վում ու աշ­խա­տում են այդ տա­րածք­նե­րում, ո­րոնց կյան­քի վրա ան­մի­ջա­կան ազ­ դե­ցու­թյուն են ու­նե­նա­լու այդ ձևա­փո­խում ­նե­րը։ Եվ սա ա­ռա­ ջին ան­գա­մը չէ, որ «Ար­դա­րու­ թյուն և զար­գա­ցում» կու­սակ­ ցու­թյունն ու հենց Էր­դո­ղա­նը, ո­րը չա­փա­զանց հե­տաքրքր­ված է քա­ղա­քա­յին պլա­նա­վոր­մամբ, նման ծրագ­րեր են ի­րա­կա­նաց­ նում։ Ս­տամ­բու­լի ո­րոշ թա­ղա­ մա­սեր, ինչ­պես Թար­լա­բա­շին, լիո­վին ձևա­փոխ­վել են վեր­ջին տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում։ — Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ինչ­ պե՞ս է ծա­գել «Թաք­սի­ մում» օս­ման­յան զո­րա­նո­ցի կրկնօ­րի­նակ­ներ կա­ռու­ցե­ լու գա­ղա­փա­րը։ — Խոսքն ի­րա­կա­նում ժա­ մա­նա­կա­կից թուր­քա­կան հա­ սա­րա­կու­թյու­նում իս­լա­մա­կան շարժ­ման կոնկ­րետ պատ­մա­ կան տես­լա­կա­նի մա­սին է, որն այ­սօր ներ­կա­յաց­նում է «Ար­դա­ րու­թյուն և զար­գա­ցում» կու­ սակ­ցու­թյու­նը։ Վեր­ջի­նիս հա­ մար իս­լա­մը, թուր­քա­կա­նու­թյան իս­լա­մա­կան չա­փումն ա­ռա­ջա­ յին դե­րում են։ Եվ նրանք ցան­ կա­նում են այս ա­մե ­նը դրսևո­րել տե­սո­ղա­կան, վի­զուալ կեր­պով։

Օս­ման­յան ո­ճի այդ գա­ղա­փա­րը շա­տերն ան­վա­նում են «օս­ման­ յան կա­րո­տախտ»։ Վե­րա­կա­ռուց­ման են­թա­ կա այդ կա­ցա­րան­նե­րը չէին լի­ նե­լու այն­պի­սին, ինչ­պի­սին էին 19-րդ դա­րում։ Դ­րանք լի­նե­ լու էին ժա­մա­նա­կա­կից կա­ռույց­ ներ՝ ժա­մա­նա­կա­կից կյան­քի ողջ շքե­ղու­թյամբ, կո­մեր­ցիոն գոր­ծա­ ռույթ­նե­րով, առնչ­վե­լու էին նեոկա­պի­տա­լիզ­մի, նոր գլո­բալ շու­ կա­յի գա­ղա­փա­րին։ Մար­դիկ, ո­րոնք շա­հե­լու էին այս խո­շոր ծրագ­րե­րից, նոր մի­ ջին խա­վի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներն են, ո­րոնք ար­դեն իսկ շա­հում են «Ար­դա­րու­թյուն և զար­գա­ցում» կու­սակ­ցու­թյան վա­րած քա­ղա­ քա­կա­նու­թյու­նից։ Ցու­ցա­րար­ նե­րը բո­ղո­քում են նրա դեմ, որ հան­րա­յին տա­րածք­նե­րը վե­րած­ վում են մաս­նա­վոր կամ կոր­պո­ րա­տիվ տա­րածք­նե­րի։ Այ­սինքն՝ ան­կան­խա­տե­սե­լի տա­րած­քը, որ­տեղ ա­մե ն տե­սա­կի ի­րա­դար­ ձու­թյուն­ կա­րող էր տե­ղի ու­ նե­նալ, վե­րած­վում է. այս­պես ա­սած. ոս­տի­կան­նե­րով հսկվող վայ­րի՝ նախևա­ռաջ կո­մեր­ցիոն նպա­տակ­ներ հե­տապն­դող։ Շարժ­ ման հիմ­ քում սա է։ Այն սկսվեց որ­պես քա­ղա­քի նկատ­ մամբ ի­րա­վունք­ներ ու­նե­նա­լու շար­ժում, և մար­դիկ ցան­կա­նում էին այդ ի­րա­վունք­նե­րը կի­րա­ռել ի­րենց քա­ղա­քի ա­մե ­նա­սիր­ված հան­րա­յին տա­րած­քում։ — Երբ ա­մե­րի­կա­ցի քա­ղա­ քա­կան գոր­ծիչ­նե­րից մե­ կը նշում էր, որ «ամ­բողջ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը տե­ ղա­կան է», նա չէր կա­տա­ կում։ Սա իս­կա­պես գլո­ բալ պա­հան­ջի տե­ղա­կան դրսևո­րում է։ Զ­րու­ցել է Սալ­բի Ղա­զար­յա­նը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տեք Civilnet.am կայ­քում։


Orakarg Business Daily