Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Դա­վադ­րու­ թյուն­ներ, որ տե­սու­թյուն չեն խմբագրական

էջ 2 ›››

Քար­վա­ճա­ռի ճա­նա­պար­հը և Ս­տե­փա­նա­կեր­ տի օ­դա­կա­յա­նը Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

օ ր ա թ ե ր թ

Գա­զի թան­կա­ցու­մը կազ­դի աղ­քա­տու­թյան ցու­ցա­նիշ­նե­րի վրա

էջ 2 ›››

Միայն ապ­րե­լը քիչ է Մարատ Յավրումյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Հա­յաս­տա­նը բա­րե­լա­վել է դիր­քե­րը

Պետ­դե­պը հրապարակել է թրա­ֆի­քին­գի մա­սին ամենամյա զե­կույ­ցը էջ 3 ›››

Կա­ռա­վա­րու­թյան և Վե­ րահս­կիչ պա­լա­տի հե­ռա­ կա բա­նա­վե­ճը թափ է հա­վա­քում էջ 5 ›››

Հու­նա­կան ող­բեր­գու­թյան դա­սե­րը

էջ 6 ›››

Ա­ռա­ջին հաղ­ թա­նա­կի պտուղ­նե­րը

Բ­րա­զի­լա­ցի­նե­րին վե­րա­ դարձ­րել են տրանս­պոր­ տի նախ­կին սա­կագ­նե­րը էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

Ոչ ոք ան­պա­ տաս­խան չմնաց

Ժան Մի­շել Հա­պի. «Այս տար­վա ըն­թաց­քում մենք կվե­րա­նա­յենք մեր կան­խա­տե­սում ­ն ե­րը, սա­կայն Կենտ­րո­նա­կան բան­կի թվե­րից ար­դեն իսկ պարզ է, որ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան ա­ռա­ջար­կած ա­ճի տեմ­պե­րը փոխ­վե­լու են՝ հաշ­վի առ­նե­լով գա­զի սա­կագ­նի փո­փո­խու­թյունն ու կարկ­տա­հա­րու­ թյան հասց­րած վնաս­նե­րը»։

Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը 2013թ. հա­մար կան­խա­տե­սել է 6,2%, իսկ Կենտ­րո­նա­կան բան­կը՝ 5.6% տնտե­սա­ կան աճ: ՀՀ նա­խա­գա­հը հանձ­նա­րա­րել է ա­պա­հո­վել 7% աճ: Որ­քա­նո՞վ են այս կան­խա­տե­սում ­ն ե­րը ի­րա­տե­սա­կան՝ հաշ­վի առ­նե­լով գա­զի և է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի թան­կա­ցու­մը և դ­րանց ազ­դե­ցու­թյունն ընդ­հա­նուր տնտե­սու­թյան վրա: Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կի հա­յաս­տան­յան գրա­սեն­յա­կի ղե­կա­վար Ժան Մի­շել Հա­ պին ա­սում է, որ ար­դեն իսկ պարզ է, որ գա­զի ու է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի սա­կագ­նի սպաս­վող թան­կա­ցու­մը կհան­ գեց­նի գնա­ճի ցու­ցա­նիշ­նե­րի ա­ճին, կդան­դա­ղեց­նի մինչ այդ կան­խա­տե­սում ­ն ե­րով ա­ռա­ջարկ­ված ա­ճի տեմ­պե­րը և բա­ցա­սա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կու­նե­նա աղ­քա­տու­թյան ցու­ցա­նիշ­նե­րի վրա: Այս և այլ թե­մա­նե­րի շուրջ զրույ­ցը պա­ րոն Հա­պիի հետ՝ ստորև: նի Հա­մաշ­խար­հա­յին բանկն այս հար­ցում։ —  Ինչ­պես գի­տեք, Ռու­ սաս­տա­նից ներկր­վող գա­զի գի­նը մեկ խո­րա­ նարդ մետ­ րի հա­ մար 50%ով թան­ կա­ ցել է՝ 180 դո­

— Հա­յաս­տա­նի կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը պատ­րաստ­վում է սուբ­սի­դա­վո­րել ռու­ սա­կան գա­զի ձեռք­ բեր­ման գնի 30%-ը։ Ի՞նչ դիր­քո­րո­շում ու­

լա­րից հաս­նե­լով 270-ի: Այս մե­ծա­ծախ սա­կա­գի­ նը գա­զի և է­լեկտ­րաէ­ներ­ գիա­յի ման­րա­ծախ գնե­ րի վե­րա­նայ­ման անհ­րա­ ժեշ­տու­թյուն ա­ռա­ջաց­րեց: Հաշ­վի առ­նե­լով ան­մի­ջա­

պես սպաս­վող հա­մար­ժեք գնա­յին վե­րա­նա­յում ­ն ե­րի ակն­կալ­վող հետևանք­նե­ րը հա­յաս­տան­յան տնտե­ սու­թյան վրա և բ­նակ­չու­

էջ 4 ›››

Mellat բան­կի դեմ պատ­ժա­ մի­ջոց­նե­րը՝ ա­նօ­րի­նա­կան Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի Գե­րա­ գույն դա­տա­րա­նը ո­րո­շել է, որ ի­րա­նա­կան առևտ­րա­ յին այս բան­կի դեմ պատ­ ժա­մի­ջոց­ներն ա­նօ­րի­նա­ կան են ե­ղել, քա­նի որ Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նը դրանց սահ­ման­մա­նը հա­սել է դա­ տա­կան գաղտ­նի գոր­ծըն­ թա­ցի մի­ջո­ցով՝ խախ­տե­ լով բրի­տա­նա­կան հա­կաա­ հա­բեկ­չա­կան օ­րենք­նե­րը, գրում է ա­ մե­ րիկ­յան New York Times պար­բե­րա­կա­նը։ «Դա­տա­րա­նի վճի­ռը մի շարք խնդիր­ներ է վեր հա­ նում՝ կապ­ ված գաղտ­ նի դա­տա­րան­նե­րի հետ։ Միա­ժա­մա­նակ, այն ար­ դա­րաց­նում է ի­րա­նա­ կան Mellat բան­ կի՝ Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի տա­րած­ քում իր գոր­ծառ­նու­թյուն­ ներն ար­գե­լող պատ­ժա­ մի­ջոց­նե­րի դեմ չորս տա­րի տևած պայ­քա­րը»,– գրում է պար­բե­րա­կա­նը։ Պաշ­տո­նա­կան Վա­ շինգ­տո­նը, մաս­նա­վո­րա­ պես ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը, խստո­ րեն քննա­ դա­ տել է բրի­ տա­նա­կան դա­տա­րա­նի ո­րո­շու­մը՝ հայ­տա­րա­րե­ լով, որ Ի­րա­նի մի­ջու­կա­ յին և բա­ լիս­ տիկ հրթիռ­ նե­րի ծրագ­րի ֆի­նան­սա­ վոր­ման մեջ մե­ղադր­վող Mellat բան­կի նկատ­մամբ կշա­րու­նա­կեն գոր­ծել ինչ­ պես Եվ­րա­միու­թյան, այն­ պես էլ ԱՄՆ-ի սահ­մա­նած պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը։ «Mellat բան­ կը տեղ չու­ նի գլո­բալ ֆի­նան­սա­կան հա­մա­կար­գում»,– աս­վում է ԱՄՆ-ի ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րա­րու­թյան հայ­տա­րա­ րու­թյան մեջ։  n

Կիզակետում

Սե­զո­նը բաց է թողն­վել Հա­յաս­տա­նում կտրուկ դան­դա­ղել է տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը Այս տար­վա հինգ ա­միս­նե­րին տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյան ցու­ցա­նի­շը Հա­յաս­տա­ նում կազ­ մել է 5,3%, ա­ ռա­ ջին ե­ ռամս­ յա­ կում այն 8,7% էր, չորս ա­ միս­ նե­ րին՝ 7,4%։ Դան­դա­ղու­մը պայ­մա­նա­վոր­ված է ինչ­պես տնտե­սու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­րում ա­ճի տեմ­պի նվազ­մամբ, այն­պես էլ ան­ցած տար­վա ուռ­ճաց­ված բա­զա­յով։ Հինգ ա­միս­ նե­րի մի­տում ­ն ե­րն ընդ­հա­նուր առ­մամբ մտա­հո­գիչ են, քա­նի որ տնտե­սա­կան ակ­ տի­վու­թյան ա­րա­գա­ցու­մը, որ­պես կա­նոն, սկսվում էր ապ­րի­լից՝ պայ­մա­նա­վոր­ված սե­զո­նայ­նու­թյան գոր­ծո­նով։ Հա­մա­ձայն Ազ­գա­յին վի­ ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­ թյան «ՀՀ սո­ ցիալ-տնտե­ սա­կան վի­ճա­կը բնու­թագ­ րող ըն­թա­ցիկ-օ­պե­րա­տիվ ամ­փոփ­մամբ ստաց­ված նախ­նա­կան հիմ ­ն ա­կան մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­

ցա­նիշ­նե­րը. 2013թ. մա­յիս» հրա­պա­րակ­ման՝ տնտե­սա­ կան ակ­տի­վու­թյան տեմ­ պի դան­դա­ղու­մը պայ­մա­ նա­վոր­ված է տնտե­սու­ թյան բո­լոր ճյու­ղե­րում ա­ճի տեմ­պի նվազ­մամբ։ Գոր­ ծոն­նե­րն ինչ­պես օբ­յեկ­

տիվ են, այն­պես էլ «սուբ­ յեկ­տիվ»։ Մի կող­մից՝ ի­րեն զգաց­ նել է տվել մա­ յիս­ յան կարկ­տա­հա­րու­թյու­ նը և հա­մաշ­խար­հա­յին շու­ կա­յում մե­տաղ­նե­րի գնե­րի նվա­զու­մը։ Մ­յուս կող­մից՝ դան­դա­ղումն ար­ձա­նագր­

վել է ան­ ցած տար­ վա մա­ յի­սին խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի նա­խա­ շե­մի ն բա­ժան­ված ընտ­րա­ կա­շառք­նե­րի, նաև ուռ­ճաց­ ված բա­զա­յի ֆո­նին։ Այս մա­ սին է վկա­ յում թերևս այն, որ այս մա­ յի­ սին, ան­ ցած տար­ վա նույն ամս­ վա հա­մե­մատ, տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը կրճատ­վել է 1,3%-ով, և ան­կում է ար­ ձա­նագր­վել տնտե­սու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­րում (բա­ցա­ ռու­թյամբ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­ րի ո­լոր­տի)։

Արդ­յուն­քում այս տար­վա հինգ ա­միս­նե­րին, 2012թ. նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ ծի հա­մե­մատ, արդ­յու­նա­ բե­րու­թյան ո­լոր­տում ար­ ձա­ նագր­ վել է 6% աճ, այն դեպ­ քում, երբ չորս ա­ միս­ նե­րին ա­ճը կազ­մել է 12,6%, ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում՝ 15,8%։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­ նա­կա­հատ­վա­ծում դան­դա­ ղել է նաև առևտ­րա­շր­ջա­ նա­ռու­թյու­նը. հինգ ա­միս­ նե­րին ծա­վալ­ներն ա­ճել են 4,3%-ով (չորս ա­միս­նե­րին ա­ճը կազ­մել է 5,4%՝ ե­ռամս­

յա­կի կտրված­քով 6,5% աճ)։ Ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի ո­լոր­ տում հինգ ա­միս­նե­րին ար­ ձա­նագր­վել է 5,8% աճ, այն դեպ­ քում, երբ չորս ա­ միս­ նե­րին ցու­ցա­նի­շը 7,2% էր, ե­ռամս­յա­կի կտրված­քով՝ 7,1%։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­ հատ­վա­ծում գյու­ղատն­տե­ սու­թյու­նում ա­ճը կազ­մել է 1,3%՝ չորս ա­միս­նե­րին ար­ ձա­նագր­ված 2,4%-ի դի­ մաց։ Ան­կու­մը շա­րու­նակ­

էջ 5 ›››


| № 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Քար­վա­ճա­ռի ճա­նա­պար­հը և Ս­տե­փա­նա­կեր­տի օ­դա­կա­յա­նը

Դա­վադ­րու­թյուն­ներ, որ տե­սու­թյուն չեն Հե­տաքր­քիր հա­ջոր­դա­կա­նու­թյամբ հրա­պա­րա­կում­ ներն ի­րա­կա­նու­թյուն են դառ­նում: Մոտ մեկ տա­րի ա­ռաջ Սի­վիլ­Նե­թը գրում էր, որ Ռու­սաս­տա­նից ներկր­վող բնա­կան գա­զի գի­նը $60ով բարձ­րա­ցել է՝ աս­վա­ծը հիմ ­ն ա­վո­րե­լով ՊԵԿ-ի տվյալ­նե­րով, որ Ռու­սաս­տա­նից ներկր­ված 1000 խմ բ­նա­կան գա­զի մի­ջին մաք­սա­յին ար­ժե­քը կազ­մել է $232,4: Սա­կայն կա­ռա­վա­րու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­ րը շա­րու­նա­կում էին պնդել, որ գա­զը ձեռք է բեր­ վում $180/1000 խմ գ­նով։ Այ­սինքն՝ ՊԵԿ-ի պաշ­տո­ նա­կան վի­ճա­կագ­րու­թյու­նը մի բան է ա­սում, իսկ կա­ռա­վա­րու­թյան բարձ­րաս­տի­ճան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ նե­րը՝ մեկ այլ բան: Հաս­կա­նա­լի է, որ ընտ­րու­թյուն­ նե­րի ժա­մա­նակ իշ­խա­նու­թյու­նը պետք է փոր­ձի կոծ­ կել կարևո­րա­գույն այդ ապ­րան­քի թան­կա­ցու­մը: Գա­զի սա­կագ­նի բարձ­րաց­ման մա­սին պաշ­տո­նա­ պես հայ­տա­րար­վե­լուց հե­տո ԱԺ-ում է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րար Ար­մե ն Մով­սիս­ յա­նը հա­մա­ռո­րեն չէր կա­րո­ղա­նում հի­շել, թե կոնկ­ րետ որ ամ­սին և որ օրն է գա­զի թան­կաց­ման վե­րա­ բեր­յալ նոր պայ­մա­նա­գի­րը ստո­րագր­վել: Նա ան­ գամ ստո­րագր­ման տա­րին չէր հի­շում: Մի ան­գամ ստե­լուց հե­տո ստիպ­ված ես կրկին ստել՝ ա­ռա­ջին սու­տը կոծ­կե­լու հա­մար: Հա­յաս­ տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը գոր­ծում է հենց այդ տրա­մա­բա­նու­թյամբ: Դեռ ան­ցած տա­րի Սի­վիլ­Նե­թի աղբ­յուր­նե­րը պնդում էին, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը բարձ­րաց­ված գա­զի սա­կագ­նի տար­բե­րու­թյու­նը վճա­րե­լու է «Հայ­ Ռուս­գա­զար­դում» իր բաժ­նե­մա­սի մի մա­սը «Գազպ­ րո­մի ն» փո­խան­ցե­լու ճա­նա­պար­հով: Այ­սօր ար­ դեն պարզ­վում է, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ռու­սա­կան «Գազպ­րո­մի» հետ բա­նակ­ցում է «Հայ­Ռուս­գա­զար­ դի» ի­րեն պատ­կա­նող 20 տո­կոս բաժ­նե­մա­սը վա­ճա­ ռե­լու շուրջ: Տա­րօ­րի­նակ զու­գա­դի­պու­թյամբ այդ բա­ նակ­ցու­թյուն­նե­րը սկսվե­ցին գա­զի գնի պաշ­տո­նա­ կան բարձ­րա­ցու­մից ան­մի­ջա­պես հե­տո: Ն­մա­նա­տիպ ի­րա­վի­ճակ է Ո­րո­տա­նի հէ­կե­րի հա­ մա­լի­րի շուրջ: Կր­կին կա­ռա­վա­րու­թյու­նը տևա­կան ժա­մա­նակ ժխտում էր, որ այն կա­րող է վա­ճառ­վել, սա­կայն այ­սօր ար­դեն հայ­տա­րա­րվում է, որ ա­մե­ րիկ­յան «Կոն­տուր գ­լո­բալ» ըն­կե­րու­թյան հետ բա­ նակ­ցում են կա­ռա­վա­րու­թյան հաշ­վեկշ­ռում մնա­ ցած է­ներ­գե­տիկ ակ­տիվ ­ն ե­րից վեր­ջի­նի ձեռք­բեր­ման շուրջ: Ընդ ո­րում՝ այս մա­սին հայ­տա­րա­րում է ոչ թե կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, այլ ա­մե­րիկ­յան ըն­կե­րու­թյու­նը: Հի­մա էլ կա­ռա­վա­րու­թյու­նն ակ­տիվ զբաղ­ված է օֆ­շո­րա­յին սկան­դա­լում վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նի և հոգևո­րա­կան Նա­վա­սարդ Կ­ճո­յա­նի մաս­նակ­ցու­թյու­նը տար­բեր մի­ջոց­նե­րով «ծած­կադմ­ փոց» ա­նե­լով: Հե­տաքր­քիր է, որ­քան կա­րող է հայ ժո­ղո­ վուր­դը հան­դուր­ժել այս ցի­նիզ­մը: n Դ.Մ.

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Հայկ Խա­նում­յան

Հ

այ-ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նակ­ ցու­թյուն­նե­րում կարևոր հաղ­ թաթղ­թե­րից մե­կը Ար­ցա­խում վե­րաբ­նա­կեց­ման ի­րա­կա­նաց­նումն էր, ո­րը, չնա­յած բազ­մա­թիվ խնդիր­ նե­րին և ս­խալ­նե­րին, տե­ղի է ու­նե­ ցել հետ­պա­տե­րազմ­յա շրջա­նում: Սա­կայն զար­մա­նա­լիո­րեն 2007-2008 թվա­կան­նե­րից սկսած՝ վե­րաբ­նա­ կեց­ման ծրագ­րե­րը դա­դա­րեց­վում են: Ընդ­հան­րա­պես միջ­նորդ­նե­րը, մի­ջազ­գա­յին վեր­լու­ծա­կան կենտ­ րոն­ նե­ րը միշտ խոր­ հուրդ են տվել հայ­կա­կան կող­մե­րին զերծ մնալ նախ­կին ԼՂԻՄ տա­րած­քի մեջ չմտած շրջան­նե­րում տնե­րի կա­ռու­ցու­մից և են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի ստեղ­ծու­ մից: Սա­կայն Ար­ցա­խում մի­ջազ­գա­ յին հան­րու­թյա­նը չլսե­լու օ­րի­նա­կե­

Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 20.06.2013թ. Տպաքանակը՝ 1100

«

ըն­դեր­քը, ո­րի մեջ բա­ժին ու­նեն նաև ՀՀ բարձ­րաս­տի­ճան իշ­խա­նա­վոր­նե­ րի հա­րա­զատ­նե­րը: Նոր Շա­հում­յա­նի շրջա­նով անց­նող ճա­նա­պար­հը շատ կարևոր է, և ա­մոթ է նույ­նիսկ, որ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­ թյուն­նե­րի ա­վար­տից եր­կու տաս­ նամ­յակ անց ենք հի­շել դրա մա­սին: Սա­կայն ցա­վա­լին այն է, որ կարևո­ րա­գույն ծրագ­րե­րի մա­սին հի­շում ենք այն ժա­մա­նակ, երբ հա­կա­ռա­ կոր­դը ցույց է տա­լիս, որ պատ­րաստ չէ ան­գամ նվա­զա­գույն զի­ջում ­ն ե­րի և միշտ բարձր նո­տա­յի վրա է պա­հե­լու ռազ­մա­կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­նը: Ժա­մա­նակն է պա­հեստ­նե­րից հա­ նել մյուս հաղ­թաթղ­թե­րը նույն­պես՝ ին­տեն­սիվ ձևով վերսկ­սել Ար­ցա­խի թերբ­նա­կեց­ված շրջան­նե­րի բնա­կե­ ցու­մը, այն­տեղ են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­ րի ստեղ­ծու­մը, բնա­կա­վայ­րե­րը նոր ճա­նա­պարհ­նե­րով ՀՀ հարևան մար­ զե­րի հետ կա­պե­լը: Միայն այս ձևով է հնա­րա­վոր հա­կա­ռա­կոր­դին դարձ­ նել քիչ ագ­րե­սիվ և կա­ռու­ցո­ղա­կան: Մ­նա­ցա­ծը հե­քիաթ­նե­րի ժո­ղո­վա­ ծո­ ւից է, ո­ րին աշ­ խար­ հում ոչ ոք չի հա­վա­տում՝ բա­ցի Ար­ցա­խի հար­ցում պարտ­վո­ղա­կան դիր­քո­րո­շում որ­ դեգ­րած ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րից:  n

Ժա­մա­նակն է ին­տեն­սիվ վերսկ­սել Ար­ ցա­խի թերբ­նա­կեց­ված շրջան­նե­րի բնա­կե­ցու­մը, այն­տեղ են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի ստեղ­ծու­մը

»

Միայն ապ­րե­լը քիչ է

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից:

լի փորձ կա, որն էլ օգ­ նում էր վե­ րաբ­նա­կեց­մա­նը, գո­նե Քա­շա­թա­ղի և Նոր Շա­հում­յա­նի շրջան­նե­րում քիչ թե շատ կեն­սու­նակ հա­մայնք­նե­րի ստեղծ­մա­նը: Վե­րաբ­նա­կեց­ման ծրա­ գի­րը կարևոր հաղ­թա­թուղթ էր, ո­րը, չգի­տես ին­չու, դրվել է մի կողմ: Ս­տե­փա­նա­կեր­տի օ­դա­նա­վա­կա­ յա­նի հետ կապ­ված ադր­բե­ջա­նա­կան հիս­տե­րիան, շան­տա­ժը և ս­պառ­նա­ լիք­նե­րը հա­վա­նա­բար հա­յաս­տան­ յան ղե­կա­վար այ­րե­րին հու­շել են հաղ­թաթղ­թե­րի անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին: Պատ­րանք­նե­րը, որ հա­կա­ ռա­կոր­դը կհաս­կա­նա հայ­կա­կան կող­մի զի­ջում ­ն ե­րը, չար­դա­րա­ցան, և չ­նա­յած բա­վա­կա­ն ծան­րակ­շիռ խոս­ տում ­ն ե­րին՝ Երևա­նից Ս­տե­փա­նա­ կերտ կամ հա­կա­ռակ ուղ­ղու­թյամբ ոչ մի ինք­նա­թիռ էլ չթռավ: Այս դեպ­քում որ­պես հաղ­թա­թուղթ կա­րող է օգ­տա­գործ­վել Նոր Շա­հում­ յա­նով անց­նող և ՀՀ-ն ԼՂՀ-ին միաց­ նող երկ­րորդ ցա­մա­քա­յին ճա­նա­ պար­հի շի­նա­րա­րու­թյու­նը: Թույլ չեք տա­լիս օգ­տա­գոր­ծել օ­դա­յին կա­պը, մենք էլ նոր ցա­մա­քա­յին ճա­նա­պարհ կկա­ռու­ցենք: Նա­մա­նա­վանդ որ այդ ճա­նա­պար­հը թույլ կտա ա­վե­լի արդ­ յու­նա­վետ արդ­յու­նա­հա­նել Ար­ցա­խի

Մարատ Յավրումյան

Չ

­ի­ գ տես ին­ չու, թվում է, թե այս ի­րա­կա­նու­թյան մեջ հնա­րա­վոր է գտնել մի կետ, ո­ րը տար­ բեր­ վե­ լու է ի­րա­կա­նու­թյու­նից։ Ա­սենք՝ ա­վե­լի լավ դպրոց, ա­վե­լի լավ հա­մալ­սա­ րան կամ ֆա­կուլ­տետ, կամ ամ­բիոն հա­մալ­սա­րա­նի մեջ, ա­վե­լի լավ աշ­ խա­տա­տեղ, ա­վե­լի լավ քա­ղաք կամ թա­ղա­մաս քա­ղա­քի մեջ, ա­վե­լի լավ գյուղ և այլն։ Թ­վում է, թե այն պի­ տի պատ­րաստ լի­նի, իսկ մենք պի­տի գաղ­թենք դե­պի այդ լա­վը ու մենք էլ վա­յե­լենք այդ լա­վից։ Իսկ թե որ­տե­ ղից այդ լա­վը, քիչ է հե­տաքրք­րում։ Գլ­խա­վո­րը, մեր ու­նե­ցա­ծը լա­վը չէ։ Պատ­րաս­տին ո­րո­նե­լը ա­վե­լի հեշտ է, պի­տի միայն գաղ­թել։ Հայ­րե­նի­քից ար­տա­գաղ­թի մա­ սին չէ սա։ Ոչ էլ բարձ­ րաս­ տի­ ճան

քա­ րոզ է, թե ա­ մե ն ինչ լավ է, ժո­ ղո­ վուրդն է ա­ լար­ կոտ ու չի ու­ զում ա­վե­լի շատ աշ­խա­տել (ու մեզ է­ժան բա­րիք­ներ մա­տա­կա­րա­րել)։ Ա­ռա­ վել ևս՝ ա­նար­դա­րու­թյան դեմ պայ­ քար չէ՝ լուրջ դեմ­ քով ու մեկ գյու­ ղի մեկ ամս­վա ե­կա­մու­տը գե­րա­ զան­ցող ձեռ­քի ժա­մա­ցույ­ցով։ Ոչ էլ մո­բի­լի­զա­ցիա­յի անհ­րա­ժեշ­տու­ թյան մա­ սին հոր­ ջոր­ ջանք։ Ոչ էլ ինք­նաս­թափ­վե­լու ու ա­մե ն ինչ մեր մեջ փնտրե­լու կոչ։ Ա­ռա­վել ևս, ինք­ նա­հա­վան ու շատ-շատ բարձ­րից ա­նուս­նե­րին ու­սու­ցա­նող բա­րո­յախ­ րա­տու­թյուն։ Կամ ազ­գա­յին գա­ղա­ փա­րա­խո­սու­թյան ու ազ­գի ա­ռաջ­ նոր­դի կամ փրկչի փնտրտուք։ Ոչ մի բան էլ չէ։ Իսկ ի­րա­կա­նու­թյան մեջ, միև­նույն է, նման կե­տեր չկան։ Չեն էլ կա­րող լի­նել, ի­րա­կա­նու­թյու­նից կտրված կե­տեր չեն լի­նում։ Ու­րեմն՝ ու­րիշ դպրոց կամ հա­մալ­սա­րան, կամ քա­ ղաք, կամ գյուղ, կամ ու­ րիշ բարձ­ րաս­տի­ճան քա­րոզ ու ու­րիշ «ես» սպա­սել կամ փնտրել պետք չէ։ «Ին­չո՞ւ չկան» դեռ այն հար­ցը չէ։ Այն չի էլ հա­ սու­ նա­ ցել։ Դեռ պի­ տի պար­ զել՝ ինչ սպա­ սել կամ ինչ փնտրել կամ ինչ ա­նել (բա­ցի գաղ­

«

թե­ լուց)։ Ինչ ա­ նել մեր բո­ լո­ րի այ­ սօ­ րի հետ։ Ա­ պա­ գան դեռ մի կողմ, անց­յալն էլ հե­տը։ Այ­սօր ի՛նչ ա­նել։ Ան­հա­տի պա­տաս­խա­նը չէ սա, մեր բո­լո­րի պա­տաս­խանն է։ Ան­հա­տը այ­սօ­րը կա­րող է մթնեց­նել, ին­չը և սի­րով կամ տհա­ճու­թյամբ, գի­տակ­ ցա­բար կամ ան­գի­տա­կից, ա­նում է։ Ու երբ գրվում է, թե «դա­րասկզ­բի ար­հա­վիրք­նե­րից ու ջար­դից ու սո­ վից վե­րածն­վեց ազ­գը» ու նման բա­ ներ, դա ըն­դա­մե ­նը ան­հա­տի ապ­րե­ լու ցան­կու­թյունն էր, ան­հա­տի պա­ տաս­խա­նը ինչ ա­նե­լուն։ Ապ­րել։ Բո­ լո­ րը՝ մի մար­ դու պես։ Հե­ տո դա­ րի կե­սին էր պետք ապ­րել։ Դա­րի վեր­ ջին էլ էր պետք ապ­րել։ Բայց միայն ապ­րե­լը ինչ-որ պա­հի հոգ­նեց­նում է։ Ու երբ փոր­ձում են է­լի յա­թա­ղան ու ջար­դի սպառ­նա­լիք ու է­լի նման բա­ներ հի­շեց­նել, է­լի «միայն ապ­ րել» են ա­ռա­ջար­կում կամ փոր­ձում ի­մաս­տա­վո­րել ա­ռա­ջար­կը։ «Միայն ապ­րել» ա­ռանց ու­րի­շի սպառ­նա­լի­ քը հի­ շե­ լու էլ կա­ րե­ լի է։ «Օ­ րեր են, կմթնեն, անց կկե­նան». ո­մանց մոտ՝ «մի այլ կար­ գի», մյուս­ նե­ րի դեպ­ քում՝ ա­վե­լի հա­մեստ։ Իսկ «ին­չը» պի­տի բո­լո­րի­նը լի­նի՝ հա­վա­սար ու ար­դար։  n

Անհատը այսօրը կարող է մթնեցնել, ինչը և սիրով կամ տհաճությամբ, գիտակցաբար կամ անգիտակից, անում է

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:

»


№ 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ. |

Օրակարգ | 3

Հա­յաս­տա­նը բա­րե­լա­վել է դիր­քե­րը

Պետ­դե­պը հրապարակել է թրա­ֆի­քին­գի մա­սին ամենամյա զե­կույ­ցը ԱՄՆ-ի պետ­քար­տու­ղար Ջոն Քե­րին հու­նի­սի 19-ին հրա­պա­րա­կել է Մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի մա­սին 2013թ. ա­մե ­նամ­յա զե­կույ­ցը, ո­րում Հա­յաս­տա­նը բա­րե­լա­վել է դիր­քե­րը. այն դա­սա­կարգ­ման երկ­րորդ խմբից բարձ­րա­ցել է ա­ռա­ջին խումբ, աս­ված է Հա­յաս­տա­ նում ԱՄՆ-ի դես­պա­նու­թյան տա­րա­ծած հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նում: հում և պե­տու­թյուն­նե­րի կող­մից ձեռ­նարկ­վող գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­ րի լայն շրջա­ նա­ կը, որն ուղղ­ ված է խնդրի վե­ րաց­ մանն ու դրա դեմ պայ­քա­րին»,– նշվում է հա­ղոր­դագ­րու­թյան մեջ։ Մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի մա­ սին զե­կույ­ցի մի­ջո­ցով ԱՄՆ-ի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը երկ­խո­սու­ թյուն է ծա­վա­լում տար­բեր պե­ տու­թյուն­նե­րի հետ հա­կաթ­րա­ ֆի­քին­գա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­ րի ի­րա­կա­նաց­ման, թրա­ֆի­քին­ գի դեմ պայ­քա­րի, ինչ­պես նաև կան­խար­գել­ման, պաշտ­պա­նու­ թյան և ք­ րեա­ կան կար­ գով հե­ տապնդ­ման ծրագ­րե­րին ռե­ սուրս­ներ ուղ­ղե­լու վե­րա­բեր­յալ: Այս զե­կույցն օգ­տա­գործ­վում է մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­ թյուն­նե­րի, օ­տա­րերկր­յա կա­ ռա­վա­րու­թյուն­նե­րի և հա­սա­րա­ կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­ րի կող­ մից որ­ պես մի գոր­ ծիք, որ թույլ է տա­լիս վեր­հա­նել այն ո­լորտ­նե­րը, որ­տեղ ռե­սուրս­ներ ուղ­ղե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն կա: «Այս զե­ կույ­ ցի և Միաց­ յալ Նա­հանգ­նե­րի հա­կաթ­րա­ֆի­քին­ գա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ան­ մի­ջա­կան նպա­տակն է զո­հե­րին ա­զա­տե­լը, թրա­ֆի­քին­գը կան­ խար­գե­լե­լը և թ­րա­ֆի­քինգ ի­րա­ կա­նաց­նող­նե­րին պա­տաս­խա­ նատ­վու­թյան են­թար­կե­լը»,- աս­ վում է ԱՄՆ-ի դես­պա­նա­տան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նում։

Պետ­դե­պի՝ Մարդ­ կանց թրա­ֆի­քին­ գի մա­սին 2013թ. ա­մե ­նամ­յա զե­ կույ­ցում Հա­յաս­ տա­նը բա­րե­լա­վել schiff.house.gov

ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան ձեռ­նար­ կած գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի շնոր­ հիվ, ո­րոնք հա­մա­կարգ­վում են փոխ­վար­չա­պետ Ար­մե ն Գևորգ­ յա­նի ղե­կա­վա­րու­թյան ներ­քո գոր­ծող խորհր­դի կող­մից, Հա­ յաս­տա­նը կա­րո­ղա­ցել է տեղ գտնել ա­ռա­ջին խմբի երկր­նե­ րի շար­քում, ին­չը նշա­նա­կում է, որ Հա­յաս­տա­նը հա­մար­վում է մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի դեմ ա­ռա­վել հա­ջող պայ­քար ծա­վա­ լող երկր­նե­րից մեկն աշ­խար­ հում, աս­վում է հա­ղոր­դագ­րու­ թյու­նում։ Հա­յաս­տա­նում ԱՄՆ-ի դես­պան Ջոն Հե­ֆերնն անդ­րա­ դարձ է կա­տա­րել այս փաս­տին իր տե­սաու­ղեր­ձում՝ ներ­կա­յաց­ ված դես­պա­նա­տան կայ­քում։ «Շ­նոր­հա­վո­րանք­ներս Հա­յաս­ տա­նին թրա­ֆի­քին­գի դեմ պայ­ քա­րե­լու իր կուռ հանձ­նա­ռու­ թյան հա­մար»,– հայ­տա­րա­րել է դես­պա­նը։ Մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի մա­ սին պետ­քար­տու­ղա­րու­թյան զե­ կույցն այն հիմ ­նա­ կան դի­ վա­ նա­գի­տա­կան գոր­ծիքն է, ո­րով Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը ներգ­րա­վում է օ­տա­րերկր­յա պե­տու­թյուն­նե­րին մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի դեմ պայ­քա­րում: «Զե­կույ­ցը ներ­կա­ յաց­նում է նո­րո­վի ու հա­մընդ­ հա­նուր վեր­լու­ծու­թյուն մարդ­ կանց թրա­ֆի­քին­գի բնույ­թի ու ծա­վալ­նե­րի մա­սին ողջ աշ­խար­

Մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­գի մա­ սին զե­կույ­ցում պետ­քար­տու­ ղա­րու­թյու­նն ի­րա­կա­նաց­նում է երկր­նե­րի դա­սա­կար­գում ե­րեք խմբե­րում՝ դի­տար­կե­լով տվյալ պե­տու­թյան ջան­քե­րը «թրա­ֆի­ քին­գի վե­րաց­մանն ուղղ­ված նվա­զա­գույն ստան­դարտ­նե­րի» ա­պա­հով­ման մա­սով: «Ար­դեն հինգ տա­րի ա­նընդ­ մեջ Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը շա­րու­նա­կա­կան ջան­քեր է գոր­ծադ­րում մարդ­կանց թրա­ ֆի­քին­գի դեմ պայ­քա­րի քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան, ինչ­պես նաև դրա ի­րա­կա­նաց­ման ուղ­ղու­ թյամբ: Մարդ­կանց թրա­ֆի­քին­ գի հար­ցե­րով նա­խա­րա­րա­կան խորհր­դի նա­խա­գահ, փոխ­ վար­չա­պետ Ար­մե ն Գևորգ­յա­նի և միջ­գե­րա­տես­չա­կան աշ­խա­

Ան­կա­խու­թյու­նը չի կա­րող առևտ­րի ա­ռար­կա լի­նել ԼՂՀ արտ­գործ­նա­խա­րա­րը շտկել է France 24-ին ա­րած իր հայ­տա­րա­րու­թյու­նը «ԼՂՀ կար­գա­վի­ճա­կը վա­ղուց ո­րոշ­վել է Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ ղի ժո­ղովր­դի կող­մից՝ 1991թ. ան­ կա­խու­թյան հան­րաք­վեի ըն­թաց­ քում՝ ա­զատ և օ­րի­նա­կան կա­մար­ տա­հայտ­ման մի­ջո­ցով: Դե­պի անց­ յալ վե­րա­դառ­նա­լու մա­սին խոսք լի­նել չի կա­րող: ԼՂՀ ան­կա­խու­ թյունն ու անվ­տան­գու­թյու­նը չեն կա­րող առևտ­րի ա­ռար­կա լի­նել, և այդ մա­սին մենք բազ­միցս հայ­տա­ րա­րել ենք» – հայ­տա­րա­րել է ԼՂՀ արտ­գործ­նա­խա­րար Կա­րեն Միր­ զո­յա­նը «Մե­դիա­մաքս» գոր­ծա­կա­ լու­թյա­նը տված հար­ցազ­րույ­ցում: Հա­յաս­տան­յան լրատ­վա­մի­ջոց­ նե­րում և սոց­ցան­ցե­րում բուռն քննարկ­ման ա­ռար­կա էր դար­ձել Կա­րեն Միր­զո­յա­նի հար­ցազ­րույ­ցը France 24 հե­ռուս­տաա­լի­քին: Ֆ­րան­ սիա­կան հե­ռուս­տա­տե­սու­թյան մեկ­նա­բա­նը ԼՂՀ արտ­գործ­նա­խա­ րա­րին հարց­րել էր. «Դուք Լեռ­նա­ յին Ղա­րա­բա­ղի՝ կրկին Ադր­բե­ջա­ նի մա­սը լի­նե­լու հե­ռան­կար երբևէ տես­նո՞ւմ եք»։ «Ո­րոշ հե­ռան­կար­ներ կան, ո­րոշ հույ­սեր կան,– պա­տաս­ խա­նել էր Միր­զո­յա­նը և շա­րու­նա­ կել:– Ես չեմ ու­ զում պրո­ պա­ գան­

«Դե­պի անց­յալ վե­րա­դառ­նա­լու մա­սին խոսք լի­ նել չի կա­րող: ԼՂՀ ան­կա­խու­թյունն ու անվ­տան­գու­թյու­նը չեն կա­րող առևտ­ րի ա­ռար­կա լի­նել, և այդ մա­սին մենք բազ­միցս հայ­տա­ րա­րել ենք»,– ա­սել է Կա­րեն Միր­զո­յա­նը:

դա ա­ նել, բայց նախևա­ ռաջ Ադր­ բե­ջա­նը պետք է փո­խի իր խնդի­ րը, իր դիր­քո­րո­շու­մը: Ադր­բե­ջա­նը եր­կիր է, ո­րն այ­լատ­յա­ցու­թյան և ա­տե­լու­թյան մշա­կույթ է սեր­մա­ նում հայ­կա­կան ցան­կա­ցած բա­նի դեմ: Այ­սօր Ադր­բե­ջա­նում Հա­յաս­ տա­ նի մա­ սին որևէ դրա­ կան բան խո­սե­լը խստիվ ար­գել­ված է: Ադր­ բե­ջա­նը եր­կիր է, ո­րը հե­րո­սաց­րեց մար­դաս­պա­նին»: Կա­րեն Միր­զո­յա­նի հար­ցազ­ րույ­ցի առն­չու­թյամբ Tert.am-ին բա­ցատ­րու­թյուն է տվել նաև ԼՂՀ նա­խա­գա­հի խոս­նակ Դա­վիթ Բա­բա­յա­նը:

«Ին­քը չէր կա­րող այդ­պի­սի ար­ տա­հայ­տու­թյուն ա­նել: Դա անհ­ նար է: Նույ­նիսկ խենթ մար­դը էդ­ պի­սի բան չի կա­րող ա­սել: Երևի ժա­ մա­ նա­ կի խնդիր կար և այլն… Կրկ­նում եմ՝ ին­քը, ե­թե նման հայ­ տա­րա­րու­թյուն ա­ներ, ին­քը չէր կա­րող ԼՂՀ արտ­գործ­նա­խա­րար լի­նել,– ա­սել է Դա­վիթ Բա­բա­յա­ նը և հա­վե­լել:  – Ճա­նա­չե­լով Կա­ րեն Միր­զո­յա­նին, քա­ջա­տեղ­յակ լի­նե­լով նրա դիր­քո­րոշ­մա­նը Ար­ ցա­խի հար­ցում՝ հա­մոզ­ված եմ, որ Կա­րե­նը չէր կա­րող ա­սել, որ Ար­ ցա­խը կա­րող է լի­նել Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում»:  n

տան­քա­յին խմբի ան­մի­ջա­կան օ­ժան­դա­կու­թյամբ Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյունն ամ­րապն­ դել է իր սերտ ու ա­մուր աշ­խա­ տան­քա­յին կա­պե­րը հա­կաթ­ րա­ֆի­քին­գա­յին հա­սա­րա­կա­ կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի, դո­նոր կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­ րի, ԶԼՄ-նե­րի և տա­րա­ծաշր­ ջա­նա­յին գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ,– ար­ձա­նագ­րում է հա­ղոր­դագ­ րու­թյու­նը։- 2012թ. ըն­թաց­քում ար­ձա­նագր­վել է թրա­ֆի­քին­ գի գոր­ծե­րով քննու­թյուն­նե­րի ու քրեա­կան հե­տապն­դում ­ն ե­ րի ա­վե­լա­ցում, ընդ ո­րում՝ մե­ ղա­վոր­նե­րի նկատ­մամբ կի­րառ­ վել են խիստ պատ­ժա­մի­ջոց­ներ, և չեն կա­յաց­վել պայ­մա­նա­կան ա­զա­տազրկ­ման վճիռ­ներ: Թե­ պետ ա­ռա­ջին խում­բը ա­մե­

է դիր­քե­րը. այն դա­սա­կարգ­ման երկ­րորդ խմբից բարձ­րա­ցել է ա­ռա­ջին խումբ։

նա­բարձր վար­կա­նիշն է, սա­ կայն դա չի նշա­նա­կում, որ երկ­ րում թրա­ֆի­քին­գի խնդիր գո­ յու­թյուն չու­նի: Ընդ­հա­կա­ռա­կը, սա ցույց է տա­ լիս, որ տվյալ պե­տու­թյունն ըն­դու­նում է, որ խնդի­րը կա, նշա­նա­կա­լի ջան­ քեր է գոր­ծադ­րում այդ ուղ­ղու­ թյամբ և բա­վա­րա­րում է ո­րո­շա­ կի ստան­դարտ­նե­ր: Ա­մե ն տա­ րի պե­տու­թյուն­նե­րը պետք է կա­րո­ղա­նան ի ցույց դնել ո­րո­ շա­կի ա­ռա­ջըն­թաց թրա­ֆի­քին­ գի դեմ պայ­քա­րի աս­պա­րե­զում, որ­պես­զի պահ­պա­նեն դա­սա­ կարգ­ման սանդ­ղա­կում ի­րենց ա­ռա­ջա­տար դիր­քը: Թ­րա­ֆի­ քին­գի դեմ պայ­քա­րին ուղղ­ված աշ­խա­տանք­նե­րը եր­բեք ոչ մի երկ­րում չի կա­րե­լի ա­վարտ­ված հա­մա­րել»։  n


| № 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ.

4 | Փողեր

Գա­զի թան­կա­ցու­մը կազ­դի աղ­քա­տու­թյան ցու­ցա­նիշ­նե­րի վրա ‹‹‹ էջ 1

Ֆոտոլուր

թյան խո­ցե­լի խմբե­րի առ­կա­յու­ թյու­նը, ըստ էու­թյան որ­դեգր­վել է գնե­րի վե­րա­նայ­ման աս­տի­ճա­ նա­կան մո­տե­ցու­մը: Որ­պես ա­ռա­ ջին քայլ՝ Հան­րա­յին ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րող հանձ­ նա­ժո­ղո­վը ո­րո­շեց փոք­րա­ծա­ վալ սպա­ռող­նե­րի դեպ­քում գի­նը բարձ­ րաց­ նել 18,2%-ով, իսկ մե­ ծե­րի դեպ­քում՝ որ­դեգ­րել 14% ա­ճը: Է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ման­ րա­ծախ գնե­րը մի­ջի­նը կփո­փոխ­ վեն 28,6%-ով: Ակն­կալ­վում է, որ ներկր­վող և ման­րա­ծախ գնե­րի միջև տար­բե­րու­թյու­նը կկազ­մի 72 մլրդ դ­րամ, ինչն էլ կծածկ­վի պե­տա­կան բյու­ջեից: Այս տար­վա ըն­թաց­քում Հա­ մաշ­խար­հա­յին բան­կը կհետևի մակ­րոտն­տե­սա­կան փաս­տա­ցի կա­տա­րո­ղա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րին և կ­վե­րա­նա­յի կան­խա­տե­սում ­ն ե­ րը: Այ­նու­հան­դերձ, ար­դեն իսկ պարզ է, որ գա­զի ու է­լեկտ­րաէ­ ներ­գիա­յի սա­կագ­նի սպաս­վող թան­կա­ցու­մը կհան­գեց­նի գնա­ճի ցու­ցա­նիշ­նե­րի ա­ճին, կդան­դա­ ղեց­նի մինչ այդ կան­խա­տե­սում­ նե­րով ա­ռա­ջարկ­ված տնտե­սա­ կան ա­ճի տեմ­պե­րը և բա­ցա­ սա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կու­նե­նա աղ­քա­տու­թյան վրա: Հա­մաշ­ խար­հա­յին բան­կը մինչ այդ խոր­ հուրդ էր տվել, որ­պա­հուստ­նե­ րի հաշ­վին ա­վե­լի բա­րե­լավ­վի ֆիս­կալ ի­րա­վի­ճա­կը, հզո­րաց­վի ֆիս­կալ կար­գա­պա­հու­թյու­նը, և կոն­սո­լի­դա­ցիան կրի շա­րու­նա­ կա­կան բնույթ: ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյա­նը նաև խոր­հուրդ ենք տվել խթա­նել կա­ռուց­ված­քա­յին բա­ րե­փո­խում ­ն ե­րը, ին­չն իր հեր­թին կնպաս­տի տնտե­սու­թյան դի­ վեր­սի­ֆի­կաց­մա­նը, մրցու­նա­կու­ թյան բարձ­րաց­մա­նը: Այս ա­մե­ նի շնոր­հիվ հնա­րա­վոր կլի­նի մեղ­մաց­նել ա­պա­գա ցնցում ­ն ե­ րը՝ ա­ռա­վել պատ­րաստ­ված լի­ նե­լով տնտե­սու­թյան ցիկ­լե­րին: Վե­րոնշ­յալ ա­ռա­ջար­կու­թյուն­նե­ րի լույ­սի ներ­քո մենք կշա­րու­նա­ կենք ա­ջակ­ցել ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյա­նը, քա­նի որ հա­վա­տա­ցած ենք երկ­րի հա­մար դրանց ու­նե­ ցած կա­յուն զար­գաց­ման նե­րու­ ժին: Այդ բա­րե­փո­խում ­ն ե­րը նաև հար­կա­վոր են, որ­պես­զի հնա­ րա­վոր լի­նի երկ­րում առ­կա խո­ ցե­լի խմբե­րին ա­ջակ­ցու­թյան մի­ ջո­ցով դուրս բե­րել աղ­քա­տու­ թյան փակ շրջա­նից: Բա­ցի այդ՝ պարզ է, որ ներկր­ ված գա­զի գնե­րն ան­հա­մե­մատ մատ­չե­լի են եվ­րո­պա­կան և ԱՊՀ գազ ներկ­րող երկր­նե­րի մե­ծա­ մաս­նու­թյան սա­կագ­նե­րից: Սա են­թադ­րում է, որ սա­կագ­նե­րի վե­րա­նայ­ման հա­վա­նա­կա­նու­ թյու­նն ա­պա­գա­յում նո­րից կա­ րող է հայտն­վել օ­րա­կար­գում՝ դրա­նից բխող բո­լոր հետևանք­ նե­րով: Հետևա­բար՝ կա­ռա­ջար­ կեմ այս մար­տահ­րա­վե­րն ըն­կա­ լել որ­պես հնա­րա­վո­րու­թյուն և վե­րաձևա­կեր­պել երկ­րի է­ներ­ գե­տիկ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, ճա­նա­պարհ­ներ ո­րո­նել կախ­ վա­ծու­թյու­նը նվա­զեց­նե­լու՝ ու­ սում ­ն ա­սի­րե­լով է­ներ­գիա­յի այ­ լընտ­րան­քա­յին աղբ­յուր­նե­ րի ա­ռա­ջար­կած հե­ռան­կարն ու

ու­նե­ցող երկր­նե­րին: Ա­ռա­ջի­կա մի քա­նի տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում Հա­յաս­տա­նը դուրս կգա ար­տոն­ յալ պայ­ման­նե­րով վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ա­ռա­ջար­կող կազ­մա­ կեր­պու­թյուն­նե­րի շրջա­նա­կից: Հետևա­բար՝ եր­կի­րը ան­ցու­մա­յին այս շրջա­ նը պետք է օգ­ տա­ գոր­ ծի նա­խա­պատ­րաս­տե­լու գոր­ ծըն­թա­ցի կա­ռա­վար­ման հա­մար անհ­րա­ժեշտ ինս­տի­տու­ցիո­նալ, ի­րա­վա­կան և հմ­տու­թյուն­նե­րի անհ­րա­ժեշտ բա­զի­սը: Ի­հար­կե, առ­կա են ֆոն­դե­րի կա­ռա­վար­ ման ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­ ներ, ինչ­պես օ­րի­նակ՝ հետվ­ճար­ ման ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցը, նվա­ զա­ գույն չա­ փը և պարտ­ քի վե­ րա­ֆի­նան­սա­վոր­ման ռիս­կե­րը: Եվ­րա­պար­տա­տոմ­սե­րի տրա­ մադր­ման նվա­զա­գույն սահ­մա­ նա­չա­փը 500 մլն է, իսկ վճա­րու­ մը՝ միան­ վագ: Հիմ ­նա­ կան ռիս­ կը Հա­յաս­տա­նի դեպ­քում տա­սը տար­վա ըն­թաց­քում ��արտ­քի վե­ րա­ֆի­նան­սա­վոր­ման կա­րո­ղու­ թյունն է: Այն կա­ռա­վա­րե­լու հա­ մար երկ­րի տնտե­սու­թյու­նը, այդ թվում՝ հար­կա­յին ու ար­տա­հան­ ման ցու­ցա­նիշ­նե­րը, պի­տի լի­նեն կա­յուն, որ­պես­զի հնա­րավո­րու­ թյուն ըն­ձե­ռեն պարտ­քի հետվ­ ճա­րու­մը սա­հուն ի­րա­կա­նաց­նել:

Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կի ներ­կա­յա­ցու­ցիչն ա­ռա­ջար­կում է գա­զի թան­կաց­ման մար­ տահ­րա­վե­րն ըն­կա­լել որ­պես հնա­րա­վո­րու­թյուն և վե­րաձևա­կեր­պել երկ­րի է­ներ­գե­տիկ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը՝ բազ­մա­զա­նեց­նե­լով է­ներ­գիա­յի աղբ­յուր­նե­րը:

աղբ­յուր­նե­րի բազ­մա­զա­նե­ցու­ մը: Ա­վե­լին՝ կա­րե­լի է բա­րե­լա­ վել երկ­րի մրցու­նա­կու­թյու­նը՝ նվա­զեց­նե­լով բիզ­նե­սի ծախ­ սերն ու բարձ­րաց­նե­լով ար­ տադ­րո­ղա­կա­նու­թյու­նը, ինչ­պես նաև բա­րե­լա­վե­լով է­ներ­գե­տիկ արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­նը: — Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը քննար­կում է թան­կա­ցած գա­զի գնի սուբ­սի­դա­վո­ րու­մը վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ներգ­րա­վե­լու հաշ­վին ի­րա­ կա­նաց­նե­լու տար­բե­րա­ կը։ Խոս­վում է նաև 500 մլն դո­լա­րի եվ­րա­պար­տա­տոմ­ սեր թո­ղար­կե­լու մա­սին, ո­րից ստաց­ված գու­մար­ նե­րը կա­րող են ուղղ­վել սուբ­սի­դա­վոր­մա­նը: Ո՞րն է ՀԲ դիր­քո­րո­շու­մը: —  ԱՄՀ ներ­կա­յա­ցու­ցիչն ար­ դեն անդ­րա­դար­ձել է եվ­րա­պար­ տա­տոմ­սե­րի փոխ­կա­պակց­վա­ ծու­թյա­նը գա­զի սուբ­սի­դա­վոր­ մա­նը, ին­չը, կար­ծում եմ, ար­դեն իսկ փա­րա­տել է մտա­հո­գու­ թյուն­նե­րը: Մի­ջազ­գա­յին կա­ պի­տալ շու­կա­նե­րի հա­սա­նե­ լիու­ թյան խնդիրը երկ­ րի զար­ գաց­ման այս փու­լում ա­ռա­վել ևս­ ող­ջու­նե­լի է: Այդ պար­տա­ տոմս­ե­րի թո­ղար­կու­մը հնա­րա­ վո­րու­թյուն կտա բազ­մա­զա­նեց­ նել ֆի­նան­սա­կան աղբ­յուր­նե­ րը և սո­ցիա­լա­կան ծրագ­րե­րի ու ֆի­նան­սա­կան են­թա­կա­ռուց­ վածք­նե­րի հա­մար ներգ­րա­վել լրա­ցու­ցիչ մի­ջոց­ներ: Մինչ օրս Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին ա­ջակ­ ցու­թյան խո­ղո­վակ­նե­րը բա­ցա­

ռա­պես ե­ղել են երկ­կող­մա­նի և բազ­մա­կող­մա­նի աղբ­յուր­նե­րից: Երկ­րի ե­կամու­տի մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­մա­նը զու­գա­հեռ՝ այդ աղբ­յուր­նե­րը կա­րող են կորց­նել ի­րենց մատ­չե­լիու­թյան աս­տի­ ճա­նը: Հետևա­բար, շրջվե­լով դե­ պի կա­պի­տալ շու­կա­նե­րը, եր­կի­ րը ճիշտ քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է որ­դեգ­րել: Տա­րա­ծաշր­ջա­նի այլ երկր­ներ, օ­րի­նակ՝ Վ­րաս­տա­նը, այդ շու­ կա­ ներ մուտք են գոր­ ծել ան­ գամ մինչև վեր­ ջին ֆի­ նա­նսատն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մի հա­սու­նա­ցու­մը: —  Եվ­րա­պար­տա­տոմ­սե­ րի տե­ղա­բաշ­խու­մը նա­ խա­տես­վում է 6,1% ե­կամ­ տա­բե­րու­թյամբ, 10 տա­րի մար­ման ժամ ­կ ե­տով: Այ­ սինքն՝ այս պարտ­քը ա­վե­ լի թանկ է, քան ԱՄՀից ներգ­րավ­վո­ղը: Առ­հա­ սա­րակ, ՀԲ-ն պե­տա­կան պարտ­քի կա­ռա­վար­ման ա­ռու­մով ռիս­կեր տես­նո՞ւմ է Հա­յաս­տա­նում: Ե­թե ա­յո, ո­րո՞նք են այդ ռիս­կե­րը: — Իս­կա­պես, կա­պի­տալ շու­կա­ նե­րից ներգ­րավ­ված գու­մար­նե­ րի պայ­ման­նե­րը տար­բեր­վում են դո­նոր­նե­րի կող­մից ա­ռա­ջարկ­ վող մի­ջոց­նե­րի հա­մար գոր­ծող կա­նոն­նե­րից: Բայցևայն­պես, Հա­ յաս­տա­նը չի կա­րող մշտա­պես օգտ­վել բա­րեն­պաստ պայ­ման­ նե­րով ա­ռա­ջարկ­վող ֆի­նան­սա­ կան մի­ջոց­նե­րից: Ա­ռա­վել մեղմ պայ­ման­նե­րով ա­ռա­ջարկ­վող վար­կա­յին մի­ջոց­նե­րը նպա­տակ ու­նեն ա­ջակ­ցե­լու ցածր ե­կա­մուտ

—  ՀԲ-ն և ԱՄՀ-ն այս տա­ րի Հա­յաս­տա­նի հա­մար կան­խա­տե­սել են մինչև 5% տնտե­սա­կան աճ, իսկ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը՝ 6,2%։ Հ­նա­րա­վոր հա­մա­րո՞ւմ եք ձեր կան­խա­տես­ման փո­ փո­խու­թյու­նը դե­պի նվա­ զում՝ հաշ­վի առ­նե­լով գա­ զի և է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի թան­կա­ցու­մը և գ­յու­ղատն­ տե­սու­թյա­նը կար­կու­տի հասց­րած վնաս­նե­րը։ —  Այս տար­վա ըն­թաց­քում մենք կվե­րա­նա­յենք մեր կան­խա­ տե­սում ­ն ե­րը, սա­կայն ար­դեն իսկ պարզ է Կենտ­րո­նա­կան բան­ կի ա­ռա­ջար­կած թվե­րից, որ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան ա­ռա­ջար­կած ա­ճի տեմ­պե­րը փոխ­վե­լու են՝ հաշ­վի առ­նե­լով գա­զի սա­կագ­ նի փո­փո­խու­թյունն ու կարկ­տա­ հա­րու­թյան հասց­րած վնաս­նե­ րը: Ա­վե­լին՝ Կենտ­րո­նա­կան բան­ կի ա­ռա­ջար­կած կան­խա­տե­սում­ նե­րն ըստ էու­թյան հա­մընկ­նում են մեր նա­խոր­դիվ ա­ռա­ջար­կած թվե­րի հետ: — Վեր­ջերս Հա­յաս­տա­նում ԱՄՀ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը հոդ­ված հրա­պա­րա­կե­ցին՝ նշե­լով, որ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը պետք է փո­փո­խու­ թյուն­նե­րն ա­րագ ի­րա­կա­ նաց­նի, հա­կա­ռակ դեպ­քում «այն դրա­կան արդ­յունք­ նե­րը, որ հա­յե­րը ցան­կա­ նում են տես­նել, նույն­պես կլի­նեն աս­տի­ճա­նա­կան, ե­թե դրա­կան արդ­յունք­ ներ ընդ­հան­րա­պես լի­ նեն»: Դուք համաձա՞յն եք ԱՄՀ տե­սա­կե­տին, որ գոր­ ծա­րար մի­ջա­վայ­րի բա­րե­ լավ­ման ուղ­ղու­թյամբ կա­ ռա­վա­րու­թյան գոր­ծո­ղու­ թյուն­նե­րը դան­դաղ են և ոչ վճռա­կան:

— Մեր հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը ՀՀ կա­ռա­վա­րութ­յան հետ ու­նի եր­կար ձգվող հա­ջող­ված պատ­ մու­թյուն, և ան­հեր­քե­լի է, որ մի շարք ա­ռանց­քա­յին ո­լոր­տներ բա­րե­փոխ­վել են: Սա շա­րու­նա­ կա­կան գոր­ծըն­թաց է, և Հա­մաշ­ խար­հա­յին բան­կը իր «Գ­լո­բալ տնտե­սա­կան հե­ռանկար­ներ» զե­կույ­ցում շեշ­տադ­րել է այս տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­ռուց­ված­ քա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի անհ­ րա­ժեշ­տու­թյու­նը, ե­թե ու­զում ենք ա­վե­լի լավ նա­խա­պատ­ րաստ­վել հեր­թա­կան ցնցում ­ն ե­ րին: Որ­պես­զի եր­կի­րը կա­րո­ղա­ նա հա­կաճգ­նա­ժա­մա­յին քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան մի­ջո­ցով ա­ռա­վել լավ հա­կազ­դել ճգնա­ժա­մե­րին և հա­կակշ­ռել կա­ռուց­ված­քա­ յին խո­ցե­լիու­թյու­նը, հար­կա­ վոր է մտա­ծել «ֆիս­կալ բա­րե­կե­ ցու­թյան» պե­տա­կան ծախ­սե­րի ընտ­րու­թյան ճկու­նու­թյան բարձ­ րաց­ման մա­սին: Սա մա­սամբ են­թադ­րում է են­թա­կա­ռուց­ված­ քա­յին ու կար­գա­վո­րող բա­րե­փո­ խում ­ն ե­րի ի­րա­կա­նա­ցում, ինչն էլ թույլ կտա հզո­րաց­նել տնտե­ սու­թյու­նը ա­ռա­ջար­կի մի­ջո­ցով: Սա իր հեր­թին ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյու­նից պա­հան­ջում է եր­կա­րա­ ժամ ­կ ետ հաս­տա­տուն գոր­ծո­ ղու­թյուն­նե­րի ըն­թացք միտ­ված բա­րե­լավ­ված ար­տադ­րո­ղա­ կա­նու­թյան և կա­յուն զար­գաց­ ման ա­պա­հով­մա­նը: Մեր կա­ռու­ ցո­ղա­կան ներգ­րավ­վա­ծու­թյան և շա­րու­նա­կա­կան բա­նակ­ցու­ թյուն­նե­րի ըն­թաց­քում, մինչ այս պա­հը, մեզ վստա­հեց­րել են աշ­ խա­տա­տե­ղե­րի ստեղծ­ման մի­ջո­ ցով տնտե­սու­թյան բազ­մա­զա­ նեց­ման, մրցու­նա­կու­թյան բա­ րե­լավ­ման ու մատ­չե­լի ո­րակ­յալ սո­ցիա­լա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­ րի ա­պա­հով­ման հանձ­նա­ռու­ թյան մա­սին: ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյան ներ­կա­յաց­րած ռազ­մա­վա­ րու­ թյու­ նը թույլ է տա­ լիս լցվել լա­վա­տե­սու­թյամբ՝ մաս­նա­վո­րա­ պես հաշ­վի առ­նե­լով այն փաս­ տը, որ բան­ կը ներ­ կա­ յում բա­ նակ­ցում է երկ­րում իր ներգ­րավ­ վա­ծու­թյան ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­ րի ռազ­մա­վա­րու­թյան շուրջ: — Կա­ռա­վա­րու­թյու­նն իր ծրագ­րով կան­խա­տե­սել է հար­կեր/ՀՆԱ ցու­ցա­նի­ շի բա­րե­լա­վում տա­րե­կան 0,3-0,4-տո­կո­սա­յին կե­ տով: Ն­ման ա­ճը բա­վա­րա՞ր է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ պաշ­տո­նա­կան գնա­հա­տա­ կան­նե­րով՝ Հա­յաս­տա­նում ստվե­րա­յին տնտե­սու­թյու­ նը կազ­մում է 35%։ — Հար­կեր/ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շի տա­րե­կա­ն ա­ճը 0,3-0,4-տո­կո­ սա­յին կե­տի մի­ջա­կայ­քում լի­ նե­լը փոխ­կա­պակց­ված է միայն հար­կա­յին վար­չա­րա­րու­թյան բա­րե­լավ­ման հետ: Սա նշա­ նա­ կում է, որ հար­ կա­ յին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան փո­փոխ­ման դեպ­քում (ինչ­պես օ­րի­նակ՝ նոր հար­կա­տե­սակ­ներ, բարձր տո­կո­սադ­րույք, մեծ հար­կա­ յին բա­ զա և այլն) դրանք պի­ տի ար­տա­ցոլ­վեն հար­կեր/ՀՆԱ հա­րա­բե­րակ­ցու­թյան լրա­ցու­ ցիչ ա­ճի մեջ:  n


№ 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Ոչ ոք ան­պա­տաս­խան չմնաց

Կա­ռա­վա­րու­թյան և Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի հե­ռա­կա բա­նա­վե­ճը թափ է հա­վա­քում Ան­ցած շա­բաթ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի 2012թ. հաշ­վետ­վու­թյու­նը բուռն քննար­կում ­ն ե­րի տե­ղիք տվեց. հու­նի­սի 20-ին՝ մինչև կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տը սկսե­լը, վար­չա­պետ Տիգ­ րան Սարգս­յա­նը այս հաշ­վետ­վու­թյան վե­րա­բեր­յալ ե­րեք քա­ ղա­քա­կան հայ­տա­րա­րու­թյուն ա­րեց։ Օր­վա երկ­րորդ կե­սին Վե­ րահս­կիչ պա­լա­տը հա­ղոր­դագ­րու­թյան տես­քով պա­տաս­խա­նեց վար­չա­պե­տին։ խա­րար­նե­րի հաշ­վետ­վու­թյուն­ նե­րը Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի ներ­ կա­յաց­րած նյու­թե­րի վե­րա­բեր­յալ և շ­նոր­հա­կա­լու­թյուն հայտ­նել Վե­րահս­կիչ պա­լա­տին՝ հա­ մա­տեղ աշ­խա­տան­քի հա­մար։ «Բայց այն, ինչ տե­ ղի ու­ նե­ ցավ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում, ոչ մի կապ չու­ներ այն նյու­թե­րի հետ, ո­րոնք գտնվում էին կա­ռա­վա­րու­թյան ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում։ Եվ այն հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, որ պե­ տա­ կան բյու­ ջեի 70%-ը խիստ ռիս­կա­յին է և կո­ռում­պաց­ված ձևով է ծախս­վում, վե­րա­բե­րում է այս դահ­լի­ճում նստած­նե­րից յու­ րա­քանչ­յու­րին։ Պե­տա­կան բյու­ ջեի 70%-ը՝ ֌700 մլրդ­-ը, նշա­նա­ կում է, որ աս­վա­ծը վե­րա­բե­րում է հա­մա­տա­րած բո­լոր ո­լորտ­նե­ րին, ին­չը չի կա­րող հա­մա­պա­ տաս­խա­նել ի­րա­կա­նու­թյա­նը»,– ա­սաց վար­չա­պե­տը։ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը նիս­տի ներ­կա­նե­րին հանձ­նա­րա­րեց և պա­ հան­ ջեց հնչած ոչ մի մե­ ղադ­ րանք ան­պա­տաս­խան չթո­ղել։ «Դուք պար­տա­վոր եք պա­տաս­ խա­նել այդ մե­ղադ­րանք­նե­րին. կա՛մ հեր­քել, կա՛մ պատ­րաս­տել նյու­թեր և այդ նյու­թե­րը ներ­կա­ յաց­նել դա­տա­խա­զու­թյուն, կա՛մ հրա­պա­րա­կա­յին ներ­կա­յաց­նել, որ այդ մե­ղադ­րանք­նե­րը ճիշտ են, և դուք դրա հա­ մար պետք է պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն կրեք»,– շեշ­տեց վար­չա­պե­տը։

Վե­րահս­կիչ պա­լա­տը քա­ղա­քա­կան գնա­հա­ տա­կան չի տվել Վե­րահս­կիչ պա­լա­տը, ար­ձա­ գան­քե­լով վար­չա­պե­տին, օր­վա երկ­րորդ կե­սին հա­ղոր­դագ­րու­ թյուն տա­րա­ծեց. դրա­նում նաև

410.41

0.55 q 0.13%

420

410

400 20.12

20.03

եվրո/դրամ

541.41

20.06 8.87 q 1.61%

550

PanARMENIAN

Կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տին վար­ չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­ նը, անդ­րա­դառ­նա­լով Վե­րահս­ կիչ պա­լա­տի հաշ­վետ­վու­թյա­ նը, ա­ սաց, որ ա­ մե ն ինչ ա­ նե­ լու է, որ­պես­զի հրա­պա­րա­կա­յին մե­ ղադ­րանք­նե­րը պա­տաս­խան­ներ ստա­ նան։ «Ես ան­ ձամբ խիստ շա­հագրգռ­ված եմ, որ բո­լոր այն բա­ցա­հայ­տում ­ն ե­րին վե­րա­բե­րող գոր­ծե­րը, ո­րոնց մա­սին խո­սում էր Վե­րահս­կիչ պա­լա­տը, ան­հա­ պաղ ներ­կա­յաց­վեն ի­րա­վա­պահ մար­մի ն­նե­րին, և տր­վեն պա­ տաս­խան­ներ»,– նշեց նա։ Վար­չա­պե­տի խոս­քով՝ ինչ­պես և Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի նա­խա­գա­ հը, ին­քը նույն­պես կար­ծում է, որ պետբ­յու­ջեի մի­ջոց­նե­րը երբևի­ցե մսխած պաշ­տո­նա­տար ան­ձինք պետք է խիստ պա­ տիժ կրեն։ «Վե­րահս­կիչ պա­լա­տը խիստ մաս­նա­գի­տաց­ված կա­ռույց է, և հա­մա­ձայն եմ պատ­գա­մա­վոր­նե­ րի այն տե­սա­կե­տին, որ անհ­րա­ ժեշտ է օ­րենսդ­րու­թյամբ հստակ նկա­րագ­րել այն կա­նո­նա­կար­ գը, թե ինչ­պես է ներ­կա­յաց­վում Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի հաշ­վետ­ վու­թյունն Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում»,– ա­սաց Տիգ­րան Սարգս­յա­նը՝ հա­ վե­լե­լով, թե Վե­րահս­կիչ պա­ լատն ի­րա­վունք չու­նի հան­դես գալ քա­ղա­քա­կան հայ­տա­րա­րու­ թյուն­նե­րով։ «Վե­րահս­կիչ պա­լա­ տը պար­տա­վոր է ներ­կա­յաց­նել միայն ու միայն մաս­նա­գի­տա­ կան եզ­րա­կա­ցու­թյուն­ներ, իսկ քա­ղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան­ներ տալը Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի և գոր­ ծա­դիր իշ­խա­նու­թյան գոր­ծա­ ռույթն են»,– նշեց վար­չա­պե­տը։ Դի­մե­լով կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տին ներ­կա­նե­րին՝ վար­չա­ պե­տը հի­շեց­րեց, որ կա­ռա­վա­ րու­թյան դահ­լի­ճում լսել են նա­

դոլար/դրամ

530

510 20.12

20.06

20.03

Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի նա­խա­գահ Իշ­խան Զա­քար­յան։ ռուբլի/դրամ

շնոր­հա­կա­լու­թյուն էր հայտն­վում վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­ նին՝ կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տում Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի 2012թ. հաշ­վետ­վու­թյան հետ կապ­ված հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի հա­մար։ «Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի նա­ խա­գա­հը, ՀՀ Ազ­գա­յին ժո­ղո­ վում խո­ սե­ լով գնում ­նե­ րի և շի­ նա­րա­րու­թյան ո­լորտ­նե­րում առ­ կա խնդիր­նե­րի մա­սին, ա­սել է, որ 2013թ. պե­ տա­ կան բյու­ ջեի շի­նա­րա­րու­թյան և գ­նում ­ն ե­րի ո­լորտ­նե­րին է առնչ­վում ծախ­ սա­յին մա­սի մոտ ֌701  մլրդ­-ը, որ շի­նա­րա­րու­թյան և գ­նում ­ն ե­ րի ո­լոր­տը հա­մար­վում է ռիս­կա­ յին։ Սա ա­մե նևին չի նշա­նա­կում ֌700 մլրդ­-ի մսխում»,– աս­վում է հա­ղոր­դագ­րու­թյան մեջ։ Վե­րահս­կիչ պա­լա­տը հա­մա­ ձայ­նել է վար­չա­պե­տի այն մտքին, որ ի­րա­վունք չու­ներ հան­դես գալ քա­ղա­քա­կան հայ­տա­րա­րու­ թյուն­նե­րով։ Հա­ղոր­դագ­րու­թյու­ նում նաև մեջ­ բեր­ վել է Վե­ րահս­ կիչ պա­լա­տի նա­խա­գահ Իշ­խան Զա­քար­յա­նի 2013թ. հու­նի­սի 18-ին Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում ու­նե­ցած եզ­ րա­փա­կիչ ե­լույ­թի այդ հատ­վա­ ծը, ո­րում նա մաս­նա­վո­րա­պես ա­սել է (ա­ռանց խմբագր­ման). «Հի­մա ըստ էու­թյան ես ու­զում եմ խո­սել մի քա­նի խնդիր­նե­րի մա­ սին, ո­րոնք փոր­ձել եմ հա­մա­կար­ գել, ո­ րով­ հետև մոտ 50 պատ­

գա­մա­վոր, 188 հար­ցի մի­ջո­ցով փոր­ձե­ցին վեր հա­նել այն եզ­րա­ կա­ցու­թյու­նը, ին­չը մենք ներ­կա­ յաց­րել էինք Ազ­գա­յին ժո­ղո­վին, և շուրջ ե­րեք տասն­յակ ե­լույթ­նե­րով փոր­ձե­ցին տար­բեր գնա­հա­տա­ կան­ ներ տալ։ Ի­ հար­ կե, ես զերծ եմ մնա­լու քա­ղա­քա­կան են­թա­ տեքստ ու­նե­ցող գնա­հա­տա­կան­ նե­րից, զերծ եմ մնա­լու դրանց այլ ո­րա­կում ­ն եր տա­լուց, ո­րով­հետև ես ա­ սել եմ, որ ՎՊ հաշ­ վետ­ վու­ թյու­նը եր­բեք քա­ղա­քա­կան դաշտ չպետք է տա­ նել, և այս ա­ ռու­ մով ինձ հա­ մար բա­ ցար­ ձակ ըն­ դու­նե­լի չի և, ա­վե­լին ա­սեմ, տա­ րօ­րի­նակ է հատ­կա­պես մի քա­ նի պատ­գա­մա­վոր­նե­րի կող­մից հնչեցված ո­րո­շա­կի տեր­մին­ներ, ո­րոնք բա­ցար­ձա­կա­պես կապ չու­ նեն այս հաշ­վետ­վու­թյան հետ: «Հա­մա­տա­րած թա­լան», «ՎՊ-ն իր հաշ­վետ­վու­թյան մեջ փոր­ձել է օգ­ տա­գոր­ծել քա­ղա­քա­կան տեր­մին­ ներ կամ են­ թա­ տեքստ է դրել»: Հաշ­վետ­վու­թյու­նը ձեր սե­ղա­նին է, խնդրում եմ ցույց տալ, թե «հա­ մա­տա­րած թա­լան» ար­տա­հայ­ տու­թյու­նը որ­տեղ է օգ­տա­գործ­ ված, և քա­ղա­քա­կան ինչ գնա­հա­ տա­ կան­ ներ ենք մենք տվել: Չ­ կա այդ­պի­սի բան, և ինձ թվում է, որ ո­րոշ տեր­մին­ներ օգ­տա­գոր­ծե­ լուց հե­տո ո­մանք փորձ են ա­նում դրանք ուղ­ղել, սա ար­դար չէ»։  n Ա.Չ.

12.5

0.29 q 2.27%

13,50

12,80 20.12 եվրո/դոլար

20.03

1.319

20.06 0.01 q 0.74%

1,33

1,26 20.12

20.03 WTI Brent

նավթ

20.06

96.8 1.44 q 1.47% 104.25 1.87 q 1.76%

US$/bbl.

120

95

70 20.12 ոսկի

20.03

կբ 100 հհ comex

20.06

1372.8 6.0 p 0.44% 1303.73 70.3 q 5.11%

US$/t oz.

1800

1700 1600

Սե­զո­նը բաց է թողն­վել վել է շի­նա­րա­րու­թյան և է­լեկտ­ րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյան ո­լորտ­նե­րում։ Շի­նո­լոր­տում ան­ կու­ մը կազ­ մել է 8,8% (չորս ա­միս­նե­րին՝ 6%, ե­րեք ա­միս­նե­ րին՝ 6,5%), է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյու­նը հուն­վար-մա­ յի­սին կրճատ­վել է 4,4%-ով (չորս ա­միս­նե­րին՝ 0,7%-ով)։ Է­լեկտ­ րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյան կրճա­տումն ամ­բող­ջո­վին պայ­ մա­նա­վոր­ված է ներ­քին շու­ կա­յում սպառ­ման ծա­վալ­նե­րի նվազ­մամբ։ Հա­մա­ձայն ԱՎԾ տվյալ­նե­ րի՝ հուն­վար-մա­յի­սին ար­տա­ քին առևտ­րի ծա­վալ­ներն ա­ճել են 0,2%-ով՝ կազ­մե­լով $2,2 մլրդ։ Աճն ամ­բող­ջո­վին ա­պա­հո­վել է ար­տա­հան­ման 9,2%-ով ա­վե­լա­ ցու­մը (կազ­մել է $561 մլն)։ Այ­դու­ հան­դերձ, ար­տա­հան­ման տեմ­

պը դան­դա­ղել է. չորս ա­միս­նե­ րին ա­ճը 16,1% էր։ Հաշ­վե­տու ժա­ մա­նա­կա­հատ­վա­ծում ներկր­ման ծա­վալ­նե­րը կրճատ­վել են 2,6%ով՝ կազ­մե­լով $1,63  մլրդ։ Մա­յի­սին 12-ամս­յա գնա­ճը կազ­ մել է 5,2%, այն դեպ­ քում, երբ մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձերն ա­ճել են 3,6%-ով (ամ­սա­կան մի­ ջին աշ­խա­տա­վար­ձի չա­փը կազ­ մել է ֌143,4 հազ.)։ Ոչ պե­տա­կան հա­մա­կար­գում մի­ջին ամ­սա­կան աշ­խա­տա­վար­ձե­րի ա­ճը կազ­մել է 6,1% (մինչև ֌178 հազ.), պե­տա­ կան հա­մա­կար­գում՝ 2,1% (մինչև ֌113,5 հազ.)։ Տվ­յալ­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ աշ­խա­տա­վար­ձե­րի բարձ­րաց­ման ֆո­նին նվա­զել է պե­տա­կան հա­մա­կար­գի աշ­խա­ տա­կից­նե­րի գնո­ղու­նա­կու­թյու­ նը։ Բա­ցի այդ՝ հան­րա­պե­տու­ թյու­նում մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձի ա­ճի տեմպն ա­վե­լի փոքր է ե­ղել, քան գնա­ճը, ինչն էլ հան­գեց­րել է

1400 1300 20.12

20.03

(LME)

պղինձ

6828

20.06 93.7 q 1.35%

US$/tonne

8300

Տն­տե­սա­կան ակ­

7500

տի­վու­թյան դան­ դաղ­ման հիմ­քում տնտե­սու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­րում ա­ճի տեմ­պի նվա­ զումն է։

Ֆոտոլուր

‹‹‹ էջ 1

1500

6700 20.12 ցորեն

(cbt)

20.03

258.67

20.06 3.77 q 1.44%

US$/tonne

առևտ­րի շրջա­նա­ռու­թյան տեմ­ պե­րի դան­դաղ­ման։ Հինգ ա­միս­նե­րի մի­տում ­ն երն ընդ­հա­նուր առ­մամբ մտա­հո­գիչ են, քա­ նի որ տնտե­ սա­ կան ակ­ տի­վու­թյան ա­րա­գա­ցու­մը որ­ պես կա­նոն սկսվում էր ապ­րի­լից՝ պայ­մա­նա­վոր­ված սե­զո­նայ­նու­ թյան գոր­ծո­նով։ Բա­ցի այդ՝ հու­լի­ սից պի­տի ակն­կա­լել ա­ռա­ջար­կի շո­կով պայ­մա­նա­վոր­ված (գա­զի,

է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի սա­կագ­նե­րի բարձ­րա­ցում) գնա­ճի մա­կար­դա­ կի ա­վե­լա­ցում, ընդ ո­րում՝ աշ­խա­ տա­վար­ձե­րի չին­դեք­սա­վոր­ման պայ­ման­նե­րում բարձր գնա­ճը (ըստ ԿԲ-ի կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի՝ մինչև 8%) հան­ գեց­ նե­ լու է պա­ հան­ջար­կի կրճատ­ման և որ­պես հետևանք՝ տնտե­սա­կան ա­ճի դան­դաղ­ման։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

300 280 260 240 20.12

20.03

20.06

Տվյալները վերցված են 20.06, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Հու­նա­կան ող­բեր­գու­թյան դա­սե­րը

Ա­թենք – Այ­ցե­լու­թյու­նը Հու­նաս­ տան բազ­մա­թիվ վառ տպա­վո­ րու­թյուն­ներ է թող­նում: Ի­հար­կե, դա երկ­րի հա­րուստ պատ­մու­ թյունն է, հնա­գի­տա­կան վայ­րե­ րի ա­ռա­տու­թյու­նը, կա­պույտ եր­ կին­քը և բ­յու­րեղ­յա ծո­վե­րը: Այդ տպա­վո­րու­թյուն­նե­րից է նաև այն մեծ ճնշու­մը, ո­րի պայ­ման­նե­րում Հու­նաս­տա­նի հա­սա­րա­կու­թյու­ նը ներ­ կա­ յում ապ­ րում է, և ար­ տա­կարգ այն խի­զա­խու­թյու­նը, ո­րով սո­վո­րա­կան քա­ղա­քա­ցի­ նե­րը պայ­քա­րում են տնտե­սա­ կան ճգնա­ժա­մի դեմ: Այ­ցը Հու­նաս­տան ան­խու­սա­ փե­լիո­րեն նաև հար­ցեր է ա­ռա­ ջաց­նում: Մաս­նա­վո­րա­պես՝ ի՞ն­չը այլ ձևով պետք է ա­նեին քա­ղա­ քա­կան այ­րե­րը երկ­րի ֆի­նան­սա­ կան ճգնա­ժա­մի դեմ պայ­քա­րում: Տն­տե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան հիմ ­ն ա­կան սխալ­նե­րը նրանք էին, ո­րոնք կա­տար­վե­ցին ճգնա­ժա­մի սկզբին: 2010թ. ա­ռա­ ջին կե­սին, երբ Հու­նաս­տա­նը կորց­րեց մատ­չու­մը ֆի­նան­սա­ կան շու­կա­նե­րին, ար­դեն պարզ էր, որ պե­տա­կան պարտ­քի մա­ կար­դա­կն ան­կա­ռա­վա­րե­լի է: Երկ­րի սու­վե­րեն պարտ­քը ան­հա­ պաղ պետք է վե­րա­կա­ռուց­վեր: Ե­թե Հու­նաս­տա­նը կա­րո­ղա­ նար եր­կու եր­րոր­դով դուրս գրել իր պարտ­քը, նա կկա­րո­ղա­ նար խու­սա­փել ա­վե­րիչ պարտ­ քի ազ­դե­ցու­թյու­նը առկախելուց: Նա կա­րող էր բան­կե­րի վե­րա­ կա­պի­տա­լա­ցում ի­րա­կա­նաց­նել՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով տո­կոս­նե­րից ստաց­ված խնա­յո­ղու­թյուն­նե­րի մի մա­ սը: Նա կա­ րող էր կրճա­ տել հար­կե­րը՝ դրանք բարձ­րաց­ նե­լու փո­խա­րեն: Նա կա­րող էր խթան հա­ղոր­դել ներդ­րում ­ն ե­րին և թույլ տար, որ տնտե­սու­թյու­նը կրկին ա­ռաջ գնա՝ ե­թե ոչ ա­միս­ նե­րի ըն­թաց­քում, ա­պա գո­նե մեկ տա­րուց քիչ ժա­մա­նա­կում: Ճգ­նա­ժա­մի իր պաշ­տո­նա­ կան մա­հա­խո­սա­կա­նում Ար­ժույ­ թի մի­ջազ­գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մը

(ԱՄՀ) այժմ ար­դեն հա­մա­ձայն է, որ պարտ­քի վե­րա­կա­ռու­ցու­ մը պետք է ա­վե­լի վաղ ի­րա­կա­ նաց­վեր: Սա­կայն այն ժա­մա­նակ ԱՄՀ-ն այդ կար­ծի­քին չէր: Դո­մի­ նիկ Ստ­րոս-­Կա­նի ղե­կա­վա­րու­ թյամբ՝ ԱՄՀ-ն դար­ձել էր Ֆ­րան­ սիա­յի և Գեր­մա­նիա­յի կա­ռա­ վա­րու­թյուն­նե­րի գե­րին, ո­րոնք անդրդ­վե­լիո­րեն ընդ­դի­մա­ նում էին Հու­նաս­տա­նի պարտ­քի թեթևաց­մա­նը: Եվ­րո­պա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը, իր հեր­թին, չըն­դու­նեց, որ ԱՄՀ-ն մե­ղա­վոր է: Զ­բաղ­ված լի­նե­լով ֆրան­սիա­կան և գեր­մա­նա­կան բան­կե­րի վի­ճա­կով՝ այն շա­րու­ նա­ կում է պնդել, որ պարտ­ քի վե­րա­կա­ռուց­ման հե­տաձ­գու­մը ճիշտ ո­րո­շում էր: Այն չի զղջում Հու­նաս­տա­նին գայ­լե­րի բե­րա­նը գցե­լու հա­մար: Այս­պի­սի ընդ­դի­մու­թյան պայ­ ման­նե­րում Հու­նաս­տա­նի կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը ստիպ­ված պետք է լի­ներ գոր­ծե­լու միա­կող­մա­նիո­ րեն: Հե­ տա­ հա­ յաց երևում է, որ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հենց այդ­ պես էլ ա­նե­լու էին: Ա­ռե­րես­վե­ լով օ­տա­րերկր­յա ընդ­դի­մու­թյա­ նը՝ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը պարտ­քը վե­րա­կա­ռու­ցե­լու մա­սին պետք է հայ­տա­րա­րեր որ­պես կա­տար­ ված փաստ: Ակն­հայտ է, որ ռիս­կեր էին լի­ նե­լու: Տ­րոյ­կան՝ ԱՄՀ-ն, Եվ­րո­ պա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը և Եվ­ րո­պա­կան կենտ­րո­նա­կան բան­ կը (ԵԿԲ), կա­րող էին հրա­ժար­վել Հու­նաս­տա­նին օգ­նու­թյան փա­ թեթ տրա­մադ­րելուց՝ նրան ստի­ պե­լով է՛լ ա­վե­լի սահ­մա­նա­փա­ կել ներկ­րում ­ն ե­րը: ԵԿԲ-ն կա­րող էր կտրել ի­րաց­վե­լիու­թյան ան­ հա­պաղ ա­ջակ­ցու­թյու­նը՝ կա­ռա­ վա­րու­թյա­նը հար­կադ­րե­լով վե­ րահս­կո­ղու­թյուն սահ­մա­նել կա­ պի­տա­լի նկատ­մամբ և նույ­նիսկ քննար­կել եվ­րո­յից հրա­ժար­վե­լը: Սա­կայն նա­խազ­գու­շա­վոր աշ­ խա­տե­լով՝ Հու­նաս­տա­նի ղե­ կա­վար­նե­րը կա­րող էին հիմք

farm9.staticflickr.com

Ի՞նչ կա­ րող էր ա­ նել Հու­ նաս­ տա­ նը, և ի՞նչ՝ նրա մի­ ջազ­ գա­ յին դո­ նոր­նե­րը, որ­պես­զի ճգնա­ժա­մի ազ­դե­ցու­թյու­նը չլի­ներ այն­պի­ սին, ինչ­պի­սին ե­ղավ Հու­նաս­տա­նի դեպ­քում: Կա­լի­ֆոռնիա­ յի հա­մալ­սա­րա­նի (Բերք­լի) տնտե­սա­գի­տու­թյան և քա­ղա­քա­գի­ տու­թյան պրո­ֆե­սոր Բա­րի Էյ­չենգ­րի­նը (Barry Eichengreen) Project Syndicate-ում հրա­պա­րակ­ված հոդ­վա­ծում թվար­կում է քայ­լե­ րը, որ պետք է ար­վեր հու­նա­կան ճգնա­ժա­մի նման դրսևո­րու­մից խու­սա­փե­լու հա­մար:

Այլ պե­տու­թյուն­նե­րի հա­մար կար­ևոր է Հու­նաս­տա­նից ճիշտ դա­սեր քա­ղե­լը:

ստեղ­ծել երկ­խո­սու­թյան հա­մար: Ն­րանք ի­րենց ԵՄ գոր­ծըն­կեր­նե­ րին կա­ րող էին ա­ սել. «Նա­ յե՛ք, մենք այլ ելք չու­նենք, քան վե­րա­ կա­ռու­ցել ակն­հայ­տո­րեն ան­կա­ յուն պարտ­քը: Սա­կայն մի՛ սխալ­ վեք՝ մեր նա­խա­պատ­վու­թյունն է մնալ եվ­րո­գո­տում: Մենք հա­վա­ տա­րիմ ենք բա­րե­փո­խում ­ն ե­րին: Սա հաշ­ վի առ­ նե­ լով՝ չե՞ք կար­ ծում, որ մենք ար­ժա­նի ենք ձեր ա­ջակ­ցու­թյա­նը»:

Պետք էին հար­կա­յին բա­րե­փո­խում ­ն եր Պար­տադ­րա­կան լու­ծու­մը Հու­ նաս­տա­նից կպա­հան­ջեր ա­մե­ նայն լրջու­թյամբ վե­րա­բեր­վել բա­րե­փո­խում ­ն ե­րին: Կա­ռա­վա­ րու­թյու­նը կա­րող էր սկսել նրա­ նից, որ հա­մախմ­բեր գոր­ծա­տու­ նե­րին և արհ­միու­թյուն­նե­րին բա­ նակ­ցե­լու բե­ռը հա­վա­սար կի­ սե­լու հա­մա­ձայ­նու­թյան շուրջ, այդ թվում՝ աշ­խա­տա­վար­ձե­ րի և թո­շակ­նե­րի հա­մընդ­հա­նուր կրճատ­ ման շուրջ՝ դրա­ նով իսկ ցատկ կա­տա­րել ներ­քին դևալ­ վա­ցիա­յի վրա­յով: Հաշ­վի առ­ նե­լով, որ բո­լորն էլ ըն­դու­նում էին զո­հո­ղու­թյուն­նե­րի անհ­րա­ ժեշ­տու­թյու­նը, հնա­րա­վոր կլի­ ներ հա­մա­ձայ­նու­թյան գալ փակ մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րը [պարտ­ քա­յին ճգնա­ժա­մը հաղ­թա­ հա­րե­լու Հու­նաս­տա­նի կա­ռա­ վա­րու­թյան կող­մից նա­խանշ­ վող քայ­լե­րից մեկն էր ա­ռող­ջա­ պահու­թյան, զբո­սաշր­ջու­թյան և ան­շարժ գույ­քի ո­լորտ­նե­րում

մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րի բա­ցու­ մը, ո­րոնք նախ­կի­նում պաշտ­ պան­ված էին պե­տու­թյան կող­ մից, ին­չը սահ­մա­նա­փա­կում էր մրցակ­ցու­թյու­նը – խմբ.] ա­զա­ տա­կա­նաց­նե­լու և հա­մա­պար­ փակ հար­կա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­ րի շուրջ: Սա­կայն կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը, փո­խա­նակ աշ­խա­տե­լու իր սո­ցիա­լա­կան գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ՝ ան­սա­լով Տ­րոյ­կա­յի խոր­ հրդին, քան­դեց երկ­րում կո­լեկ­ տիվ հա­մա­ձայ­նու­թյան գա­լու հա­մա­կար­գը՝ աշ­խա­տա­վոր­նե­րի շա­հե­րը թող­նե­լով չներ­կա­յաց­ ված: Հու­նաս­տանն այդ­պի­սով չու­նե­ցավ մի մե­խա­նիզմ, ո­րը թույլ կտար բա­նակ­ցե­լու աշ­խա­ տա­վար­ձե­րը, թո­շակ­նե­րը և այլ պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը հա­վա­ սար կեր­պով կրճա­տե­լու սո­ցիա­ լա­կան պակ­տի շուրջ: Պայ­ման­ նե­րում, երբ յու­րա­քանչ­յուր ազ­ դե­ցիկ շրջա­նակ պայ­քա­րում էր սե­փա­կան շա­հե­րի հա­մար, անհ­ նար ե­ղավ բա­ցել փակ մաս­նա­ գի­տու­թյուն­նե­րը: Կաս­կա­ծե­լով, որ հնա­րա­վոր է ընդ­հա­նուր զո­ հո­ղու­թյան հաս­նե­լը՝ այս նույն խմբե­րը չկա­րո­ղա­ցան հա­մա­ ձայ­նու­թյան գալ խե­լա­միտ հար­ կա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի շուրջ: Պայ­ման­նե­րում, երբ Հու­նաս­ տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը փաս­ տո­րեն չի կա­րո­ղա­նում ստի­ պել կա­ռուց­ված­քա­յին բա­րե­ փո­խում ­ն ե­րի շուրջ հա­մա­ձայ­ նու­թյան գալ, այն ի վի­ճա­կի չէր շա­հե­լու վար­կա­տու­նե­րի վստա­ հու­թյու­նը, իսկ Տ­րոյ­կան, թե­րա­

հա­վատ լի­նե­լով, որ Հու­նաս­ տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հա­ վա­տա­րիմ է բա­րե­փո­խում ­ն ե­ րին, իր ա­ջակ­ցու­թյան հա­մար որ­պես գին պա­հան­ջեց անց­ նել նախ­նա­կան խնա­յո­ղու­թյան: Նախ­նա­կան այդ խնա­յո­ղու­ թյուն­նե­րը և կա­ռա­վա­րու­թյան ծախ­սե­րի կրճա­տու­մը տնտե­ սու­թյու­նը տա­րավ խոր ռե­ցե­ սիա­յի՝ զա­վեշ­տա­լի դարձ­նե­լով այն պնդում ­ն ե­րը, որ պե­տա­կան պարտ­քը կա­յուն է, և հար­կադ­ րե­լով, որ այն ան­խու­սա­փե­լիո­ րեն վե­րա­կա­ռուց­վի եր­կու հա­ վել­յալ ծան­րա­գույն տա­րի­ներ անց: Հու­նաս­տանն այժմ փոր­ձում է ստեղծ­ված բարդ ի­րա­վի­ճա­կից ա­ռա­վե­լա­գույ­նը քա­ղել: Նա փոր­ ձում է շունչ հա­ ղոր­ դել կա­ ռուց­ ված­քա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի ար­շա­վին: Այն լոբ­բինգ է ա­նում Տ­րոյ­կա­յի մոտ պարտ­քի հե­տա­գա թեթևաց­ման հա­մար: Սա­կայն հասց­ ված վնասն այն­ քան հեշտ չէ վե­րա­կանգ­նել: Անց­յա­լի սխալ­ նե­րը, որ ոչ միայն Հու­նաս­տանն է թույլ տվել, այլ նաև նրա մի­ ջազ­գա­յին գոր­ծըն­կեր­նե­րը, կար­ ճա­ճամ ­կ ետ հե­ռան­կա­րում բար­ դու­թյուն­նե­րն ան­խու­սա­փե­լի են դարձ­նում: Այլ պե­տու­թյուն­նե­րի հա­մար կարևոր է ճիշտ դա­սեր քա­ղե­լը: Ե­թե նրանք քա­ղեն այդ դա­սե­րը, ա­պա Հու­նաս­տա­նի խի­զախ քա­ ղա­քա­ցի­նե­րը գո­նե կմխի­թար­ վեն, որ ինչ-որ այլ տե­ղում շատ մար­դիկ խու­սա­փել են ան­հար­կի զո­հա­բե­րու­թյուն­նե­րից:  n

Արևը Siemens-ին €1 մլրդ­է ար­ժե­ցել Կոր­պո­րա­ցիան հրա­ժար­վել է արևա­յին մարտ­կոց­նե­րի ար­տադ­րու­թյու­նից

Siemens-ը 2012թ. դեկ­տեմ­բե­ րին հայ­տա­րա­րեց, որ մտա­դիր է հրա­ժար­վել արևա­յին մարտ­կոց­ նե­րի ար­տադ­րու­թյու­նից ո­լոր­ տում վա­ճառ­քի տեմ­պե­րի դան­ դաղ­ման պատ­ճա­ռով: Ըն­կե­րու­ թյան գլխա­վոր ֆի­նան­սա­կան տնօ­րեն Ջո Կայ­զե­րի խոս­քով՝ մինչ այս ֆի­նան­սա­կան տար­ վա վերջ արևա­յին մարտ­կոց­նե­ րի ար­տադ­րու­թյան ընդ­հա­նուր վնա­սը կկազ­մի մինչև €1 մլրդ։

Ս­տո­րա­բա­ժան­ման 600 աշ­ խա­տա­կից­նե­րից այժմ աշ­խա­ տում է ըն­դա­մե ­նը 280-ը։ Ն­րանք կզբաղ­վեն սար­քա­վո­րում ­ն ե­ րի ա­պա­մոն­տաժ­մամբ, ո­րը կա­ վարտ­վի հա­ջորդ տա­րի։ Siemens-ը արևա­յին մարտ­կոց­ նե­րի ար­տադ­րու­թյան իս­րա­յե­ լա­կան Solel Solar ըն­կե­րու­թյու­ նը ձեռք ­ բե­ րեց 2009թ. $418 մլն­ով: Այդ ժա­մա­նակ ակն­կալ­վում էր, որ մինչ 2020թ. արևա­ յին

մարտ­կոց­նե­րի շու­կան տա­րե­ կան կրկնա­ կի աճ կար­ ձանագ­ րի։ Ա­ ճը ոչ միայն կան­ խա­ տես­ վա­ծի հա­մե­մատ է դան­դաղ, այլև շու­կան չի կա­րո­ղա­նում դի­մա­ կա­յել չի­նա­կան մարտ­կոց­նե­րի մրցակ­ցու­թյա­նը։ Ու­շագ­րավ է, որ գեր­մա­նա­ կան Bosch ըն­կե­րու­թյու­նն ըն­թա­ ցիկ տար­վա մար­տին ևս մարտ­ կոց­նե­րի շու­կան լքե­լու ո­րո­շում է ըն­դու­նել։ Ն­րա վնա­սը կազ­մել էր €2,4 մլրդ։ Հու­նի­սի սկզբին ԵՄ-ն Չի­նաս­ տա­նից ներկր­վող մարտ­կոց­նե­րի մաք­սա­տուր­քը մինչև 68% բարձ­ րաց­նե­լու մա­սին ո­րո­շում ըն­դու­

Գեր­մա­նա­կան Siemens կոր­պո­ րա­ցիան դա­դա­ faz.net

Գեր­մա­նա­կան Siemens կոր­պո­րա­ցիան դա­դա­րեց­նում է արևա­ յին մարտ­կոց­նե­րի ար­տադ­րու­թյու­նը: Կոր­պո­րա­ցիա­յի այս ստո­ րա­բա­ժա­նու­մը կփակ­վի, քա­նի որ գեր­մա­նա­ցի­նե­րին չի հա­ջող­վել ներդ­րող­ներ գտնել, հա­ղոր­դում է Reuters-ը։

նեց: Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վում նշե­ ցին, որ քայլն ուղղ­ված է ո­լոր­տի պաշտ­պա­նու­թյա­նը, քա­նի որ այն զգա­լի վնաս­ներ է կրում Չի­նաս­

րեց­նում է արևա­ յին մարտ­կոց­նե­րի ար­տադ­րու­թյու­նը։

տա­նի վա­րած դեմ­պին­գա­յին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան հետևան­քով։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Ա­ռա­ջին հաղ­թա­նա­կի պտուղ­նե­րը

Բ­րա­զի­լա­ցի­նե­րին վե­րա­դարձ­րել են տրանս­պոր­տի նախ­կին սա­կագ­նե­րը Բ­րա­զի­լիա­յի եր­կու խո­շոր քա­ղաք­նե­րի՝ Ռիո դե Ժա­նեյ­րո­յի ու Սան Պաու­լո­յի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը չեղ ­յ ալ են հայ­տա­րա­րել հա­սա­րա­ կա­կան տրանս­պոր­տի սա­կագ­նե­րի բարձ­րա­ցու­մը՝ տե­ղի տա­լով ամ­բողջ եր­կի­րը հա­մա­կած բո­ղո­քի զանգ­վա­ծա­յին ա­լի­քին, հա­ ղոր­դում է Euronews-ը։

Բ­րա­զի­լիա­յում ցու­ցա­րար­նե­րը ա­ռա­ջին հաղ­թա­ նակն են տո­նել՝ Ռիո դե Ժա­նեյ­րո­ յի ու Սան Պաու­լո­ յի իշ­խա­նու­թյուն­ նե­րը չեղ­յալ են սա­րա­կա­կան տրանս­պոր­տի սա­կագ­նե­րի բարձ­րա­ցու­մը։

երկ­րում սպոր­տա­յին մի­ջազ­գա­ յին խո­շոր մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րի դեմ (Բ­րա­զի­լիա­յում անց­կաց­վող Կոն­

Տն­տե­սու­թյու­նը կդա­դա­րեն խթա­նել 2013թ. վեր­ջից Հու­նի­սի 18-19-ի եր­կօր­յա նիս­ տի արդ­ յուն­ քում ԱՄՆ-ի Դաշ­ նա­յին պա­հուս­տա­յին հա­մա­ կար­գը վե­րա­հաս­տա­տել է պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի և հի­փո­ թե­քա­յին ար­ժեթղ­թե­րի գնման ծա­վա­լը՝ ան­փո­փոխ թող­նե­լով նաև բա­զա­յին տո­կո­սադ­րույ­ քը՝ տա­ րե­ կան 0-0,25%-ի մա­ կար­դա­կում, աս­վում է ԱՄՆ-ի Բաց շու­կա­նե­րի հանձ­նա­ժո­ղո­ վի (FOMC) հու­նիս­յան ամ­փո­ փագ­րում։ ԴՊՀ-ն կ­շա­րու­նա­կի ամ­սա­կան $45  մլրդ­-ի գան­ձա­ պե­տա­կան պար­տա­տոմ­սեր և $40  մլրդ­-ի հի­փո­թե­քա­յին ար­ ժեթղ­թեր գնել, տե­ղե­կաց­նում է Bloomberg-ը։ Կար­գա­վո­րիչն ի­ջեց­րել է 2013թ. ՀՆԱ-ի ա­ճի և գ­նա­ճի կան­խա­տե­ սում ­ն ե­րը՝ դե­պի նվա­զե­ցում վե­ րա­նա­յե­լով նաև գոր­ծազր­կու­թյան մա­կար­դա­կի գնա­հա­տա­կա­նը։ Ըստ ԴՊՀ-ի՝ աշ­խա­տա­շու­կա­յում ի­րադ­րու­թյու­նը թեև բա­րե­լավ­վում է, սա­կայն գոր­ծազր­կու­թյան մա­ կար­դա­կը շա­րու­նա­կում է բարձր մնալ։ Ըստ ԴՊՀ մաս­նա­գետ­նե­րի՝ հար­կաբ­յու­ջե­տա­յին քա­ղա­քա­կա­ նու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է զսպել տնտե­սա­կան ա­ճը, չնա­յած ա­վե­ լա­նում են սպա­ռո­ղա­կան ծախ­սե­ րը և ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի ներդ­րում­ նե­րը հիմ ­ն ա­կան կա­պի­տա­լում. ամ­րապնդ­վում է նաև բնա­կա­րա­ նա­յին շու­կան։ ԴՊՀ կան­խա­տես­մամբ՝ գոր­ ծազր­կու­թյան թի­րա­խա­յին՝ 6,5% մա­կար­դակ երկ­րում կար­ձա­ նագր­ վի ար­ դեն 2014թ.՝ մար­ տի՝ 2015թ. կան­խա­տես­ման հա­ մե­մատ: Ըն­թա­ցիկ տա­րում գոր­ ծազր­կու­թյու­նը կկազ­մի 7,27,3%, 2014թ.՝ 6,5-6,8%: Ըն­թա­ցիկ տա­րում, ըստ ԴՊՀ-ի, ԱՄՆ-ի ՀՆԱ-ի ա­ճը կկազ­մի 2,3-

vibiznews.com

ԴՊՀ-ն թար­մաց­րել է կան­խա­տե­սում ­ն երն ու գնա­հա­տա­կան­նե­րը

ԴՊՀ-ն երկ­օր­յա նիս­տում հաս­տա­տել է պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի և հի­փո­թե­քա­յին ար­ ժեթղ­թե­րի գնման ծա­վա­լը՝ ան­փո­փոխ թող­նե­լով նաև բա­զա­յին տո­կո­սադ­րույ­քը։

2,6%՝ մարտ­ յան 2,3-2,8% կան­ խա­տես­ման հա­մե­մատ։ 20142015  թթ. հա­ մար ԴՊՀ-ն տա­ րե­ կան 3% աճ է կան­ խա­ տե­ սում: Բա­ցի այդ՝ ԴՊՀ-ն ար­ձա­նագ­րել է ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյան ռիս­կե­ րի նվա­զում: «FOMC-ի մա­յիս­յան նիս­տից հե­տո ստաց­ված տե­ղե­ կու­թյուն­նե­րը վկա­յում են տնտե­ սա­կան ակ­տի­վու­թյան՝ զուսպ տեմ­պե­րով ա­ճի մա­սին»,– աս­ վում է փաս­տաթղ­թում։ Նիս­տի ամ­փո­փագ­րում «քա­ նա­կա­կան մեղ­մաց­ման» քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան դա­դա­րեց­ման հստակ ժամ ­կետ­ ներ չեն նշվել: Փոր­ձա­գետ­նե­րի մի մա­սի կան­ խա­տես­մամբ՝ ծրագ­րի ծա­վալ­ նե­րի կրճատ­ման կամ դա­դա­ րեց­ման մա­սին ո­րո­շու­մը, ա­մե­ նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կըն­ դուն­վի սեպ­տեմ­բե­րի նիս­տում։ «Հ­նա­րա­վոր է՝ ԴՊՀ-ն քա­նա­ կա­կան մեղ­մաց­ման ծրագ­րի ծա­վալ­նե­րը կրճա­տի ըն­թա­ցիկ տար­վա վեր­ջում, ե­թե տնտե­սու­ թյան վե­րա­կանգ­նու­մը շա­րու­ նակ­վի նույն տեմ­պե­րով, ինչ­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

պես կան­խա­տե­սում է Կենտ­րո­ նա­ կան բան­ կը»,– ա­ սել է ԴՊՀ ղե­կա­վար Բեն Բեռ­նան­կեն։ Ն­րա խոս­քով՝ այս ա­միս ար­ժեթղ­թե­ րի գնման ծա­վալ­նե­րի նվա­զու­ մը չի նշա­ նա­ կում, որ հա­ ջորդ ա­միս այն չի կա­րող ա­վե­լաց­ վել, ե­թե տնտե­սա­կան ի­րադ­րու­ թյու­նը վատ­թա­րա­նա: «ԴՊՀ-ն պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի գնու­մը, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կդա­դա­րեց­նի այն ժա­մա­նակ, երբ գոր­ծազր­կու­թյան մա­կար­ դա­կը նվա­զի մինչև 7%»,– նշել է Բեռ­նան­կեն: Ինչ վե­րա­բե­րում է բա­զա­յին տո­կո­սադ­րույ­քին, այն, ըստ ԴՊՀ ղե­կա­վա­րի, չի ի­ջեց­վի ան­գամ ան­ցած դեկ­տեմ­բե­րին սահ­ման­ ված մակ­րոտն­տե­սա­կան թի­ րա­խա­յին ցու­ցա­նիշ­նե­րի ար­ ձա­նագ­րու­մից հե­տո, քա­նի որ ԴՊՀ-ն ցան­կա­նում է վստահ լի­ նել տնտե­սու­թյան վե­րա­կանգն­ ման կա­յուն տեմ­պե­րի մեջ: «Մեր քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը կան­խո­ րոշ­ված չէ և փոխ­կա­պակց­ված է այն ա­մե ­նին, ինչ կա­տար­վում է տնտե­սու­թյու­նում»,– նշել է ԴՊՀ ղե­կա­վա­րը։  n

ֆե­դե­րա­ցիա­նե­րի գա­վա­թը և 2014թ. կա­յա­նա­լիք ֆուտ­բո­լի աշ­ խար­հի ա­ռաջ­նու­թյու­նը). նշվում

է, որ դրանց վրա ծախս­վող մի­ ջոց­նե­րը հարկ է ուղ­ղել սո­ցիա­լա­ կան ծրագ­րե­րին։  n

Որ­պես եր­րորդ օ­տար Գեր­մա­նիա­յի գիմ ­ն ա­զիա­նե­րում կդաս­ավանդ­վի նաև թուր­քե­րեն Գեր­մա­նիա­յի Բա­դեն-Վ­յուր­տեմ­բերգ հո­ղի խորհր­դա­րա­նը ծրագ­ րում է գիմ ­ն ա­զիա­նե­րի կրթա­կան ծրագ­րե­րում թուր­քե­րենն ա­վե­ լաց­նել որ­պես դա­սա­վանդ­վող եր­րորդ օ­տար լե­զու։ Դա­սըն­թա­ցը եր­կու գիմ ­ն ա­զիա­յում պի­լո­տա­յին ծրագ­րի տես­քով կգոր­ծարկ­վի ար­դեն 2014-2015 ուս­տա­րուց։ Ինչ­պես հա­ղոր­դում է գեր­մա­նա­ կան Sudwest Presse պար­ բե­ րա­ կա­նը, Գեր­մա­նիա­յի սո­ցիալ-դե­ մոկ­րա­տա­կան կու­սակ­ցու­թյունն ու Կա­նաչ­նե­րի կու­սակ­ցու­թյու­նը, ո­րոնք Բա­դեն-Վ­յուր­տեմ­բեր­գի լանդ­թա­գում իշ­խող կոա­լի­ցիա են կազ­մում, ո­րո­շել են թուր­քե­ րե­նը գիմ ­ն ա­զիա­նե­րում որ­պես եր­րորդ օ­տար լե­զու մտցնե­լու փորձ կա­տա­րել։ Գեր­մա­նա­կան գիմ ­ն ա­զիա­նե­ րում դա­սա­վանդ­վում է ե­րեք լե­ զու։ Որ­պես պար­տա­դիր լե­զու­ ներ դպրո­ցա­կան­նե­րը սո­վո­րում են գեր­մա­նե­րեն և անգ­լե­րեն։ Եր­րորդ լե­զուն ա­շա­կերտ­նե­րը կա­րող են ընտ­րել ինք­նու­րույն։ Ընտ­րու­թյան հա­մար ա­ռա­ջարկ­ վում են ռու­սե­րեն, ի­տա­լե­րեն, իս­պա­նե­րեն և չի­նա­րեն։ Ե­թե փոր­ձը հա­ջող­ված հա­մա­րեն, այս ցան­ կում կհայտն­ վի նաև թուր­քե­րե­նը։ Թուր­քա­խոս­նե­րի թի­վը Բա­

դեն-Վ­յուր­տեմ­բեր­գում հաս­նում է 400  հազ-ի։ Ներ­գաղ­թյալ­նե­րի թվով այս հո­ղը երկ­րորդն է Հ­յու­ սի­սա­յին Հ­ռե­նոս-­Վեստ­ֆա­լիա­ յից հե­տո։ Ընդ­հա­նուր առ­մամբ թուր­քե­րե­նը Գեր­մա­նիա­յում տա­ րած­վա­ծու­թյամբ երկ­րորդ լե­զուն է՝ գեր­մա­նե­րե­նից հե­տո։ Գեր­ մա­նիա­յի սո­ցիալ-դե­մոկ­րա­տա­ կան կու­սակ­ցու­թյան ներ­կա­յա­ ցու­ցիչ­նե­րի կար­ծի­քով՝ թուր­քե­ րե­նը, ո­րը հա­ճախ օգ­տա­գործ­ վում է խո­շոր քա­ղաք­նե­րում, պետք է «դպրոց­նե­րում դա­սա­ վանդ­վի ի­տա­լե­րե­նի, իս­պա­նե­ րե­նի կամ պոր­տու­գա­լե­րե­նի հետ նույն շար­քում»։ 2014-2015 ուս­տա­րուց «Թուր­ քե­րե­նը որ­պես եր­րորդ օ­տար լե­ զու» դա­սըն­թա­ցը փորձ­նա­կան կգոր­ծարկ­վի եր­կու գիմ ­ն ա­զիա­ յում։ 2015-2016 ուս­տար­վա­նից թուր­քե­րե­նի դաս­վան­դու­մը կա­ րող է սկսվել Շ­ տուտ­ գար­ դի և Ման­հայ­մի գիմ ­ն ա­զիա­նե­րում։  n

br.de

հայ­տա­րա­րել հա­

thetimes.co.uk

նա­կու­թյուն»,– ա­սել է նա։ Հենց Սան Պաու­ լո­ յում սկսվե­ ցին բո­ղո­քի ա­ռա­ջին ակ­ցիա­նե­րը՝ պայ­մա­նա­վոր­ված տրանս­պոր­տի սա­կագ­նե­րի բարձ­րաց­մամբ։ Սա­ կագ­նե­րի վե­րա­նա­յու­մը ցու­ցա­ րար­նե­րի հա­մար հաղ­թա­նակ է, թեև պարզ չէ՝ կհան­գեց­նեն արդ­ յոք իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի այս գոր­ ծո­ղու­թյուն­նե­րը ցու­ցա­րար­նե­ րի ակ­տի­վու­թյան անկ­ման, քա­նի որ այս ըն­ թաց­ քում մի շարք այլ պա­հանջ­ներ էլ են ա­ռաջ քաշ­վել, մաս­նա­վո­րա­պես՝ կո­ռուպ­ցիա­յի, ոս­տի­կա­նու­թյան կա­մա­յա­կա­նու­ թյուն­նե­րի, ցածր կեն­սա­մա­կար­ դա­կի դեմ։ Ցու­ցա­րար­նե­րի դժգո­ հու­ թյան ա­ լիքն ուղղ­ ված է նաև

Սա­կագ­նե­րը կվե­րա­դառ­նան ի­րենց նախ­կին մա­կար­դա­կին։ Օ­րեր ա­ռաջ տրանս­պոր­տի սա­ կագ­նե­րի ի­ջեց­ման մա­սին հայ­ տա­րա­րել են նաև Բ­րա­զի­լիա­ յի այլ քա­ ղաք­ նե­ րի, այդ թվում՝ Պոր­տու Ա­լեգ­րիի և Ռե­սի­ֆեի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը։ Սան Պաու­լո­յի նա­հան­գա­պետ Ժե­րալ­դու Ալկ­մի­նն ըն­դու­նել է ցու­ ցա­րար­նե­րի պա­հանջ­նե­րի օ­րի­նա­ կա­նու­թյու­նը։ «Մենք կկրենք ծախ­ սե­րի բե­ռը՝ խթա­նե­լով ներդ­րում­ նե­րը և ձ­գե­լով գո­տի­նե­րը։ Բայց մենք գի­տակ­ցում ենք, որ տրանս­ պոր­տը շատ կարևոր է, լավ գոր­ ծող հա­սա­րա­կա­կան տրանս­ պորտն ու­նի ա­ռաջ­նա­հերթ նշա­

Թուր­քե­րե­նը Գեր­մա­նիա­յում տա­րած­վա­ծու­թյամբ երկ­րորդ լե­զուն է՝ գեր­մա­նե­րե­նից հե­տո։


| № 86 (326), ուրբաթ, հունիսի 21, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Ի­րա­զե­կել և քա­ջա­լե­րել — Լիա, ի՞նչ բան է Eiva ար­վեստ­նե­րի հիմ ­ն ադ­րա­ մը, ե՞րբ է ստեղծ­վել և ի՞նչ նպա­տա­կով։ — Eiva ար­վեստ­նե­րի հիմ ­ն ադ­ րա­մը ստեղծ­վեց ան­ցած տա­րի՝ 2012թ. նո­յեմ­բե­րին՝ նպա­տակ ու­ նե­նա­լով ար­վես­տի մի­ջո­ցով լու­ սա­բա­նել առ­կա սո­ցիա­լա­կան խնդիր­նե­րը, ար­վեստն օգ­տա­գոր­ ծել որ­պես լրատ­վու­թյան գոր­ծիք։ Իսկ գա­ղա­փա­րը ծա­գեց ան­ցած տա­րի մարտ-ապ­րիլ ա­միս­նե­րին «Լ­րատ­վու­թյան այ­լընտ­րան­քա­ յին ռե­սուրս­ներ» ծրագ­րի շրջա­ նա­կում։ Ֆի­նան­սա­վո­րում ստա­ ցա որ­պես ան­հատ։ Ն­պա­տա­կը նույնն էր՝ ար­վեստն օգ­տա­գոր­ծել նոր լրատ­վա­կան բո­վան­դա­կու­ թյուն ստեղ­ծե­լու հա­մար։ Ծ­րագ­րի շրջա­նա­կում ի­րա­ կա­նաց­վե­ցին մի շարք մի­ջո­ ցա­ռում ­ն եր՝ նվիր­ված հան­րա­ յին ար­վես­տին ու սո­ցար­վես­ տին։ Ս­տեղծ­վե­ցին փո­ղո­ցա­յին ար­վես­տի նմուշ­ներ, փոր­ձե­ցինք զար­գաց­նել սո­ցիա­լա­կան թե­մա­ նե­րով ցու­ցա­նակ­նե­րը։ Ծ­րագ­ րի ա­վար­տին մո­տե­նա­լիս ար­ձա­ գանք­նե­րից հաս­կա­ցանք, որ հա­ ջող­վել էր մեր նա­խա­գի­ծը։ Բա­ցի այդ՝ մենք էլ տե­սանք այդ ո­լոր­ տի բա­ցը՝ վի­զո­ւալ կոն­տեն­տի պա­կա­սը մեր քա­ղա­քում, առ­կա սո­ցիա­լա­կան խնդիր­նե­րի լու­ սա­բան­ման գոր­ծում ար­վես­տա­ գետ­նե­րին ներգ­րա­վե­լու անհ­րա­ ժեշ­տու­թյու­նը։ Մ­տա­ծե­ցինք՝ գու­ ցե ար­ժի ա­վե­լի հիմ ­ն ո­վին մո­տե­ նալ հար­ ցին, ու ստեղծ­ վեց Eiva ար­վեստ­նե­րի հիմ ­ն ադ­րա­մը։ Ֆի­նան­սա­վո­րու­մը կրկին ստա­ցանք «Լ­րատ­վու­թյան այ­

լընտ­րան­քա­յին ռե­սուրս­ներ» ծրագ­րից, որն ի­րա­կա­նաց­վում է UNICEF-ի, Internews-ի և «Եվ­ րա­սիա» հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան հիմ ­ն ադ­րա­մի հետ հա­մա­տեղ։ Այդ ծրագ­ րի մի մասն էլ «Սո­ ցարտն» է։ «Սո­ցար­տի» նպա­տա­ կը նկա­րիչ­նե­րի, ոչ նկա­րիչ­նե­րի, բո­լո­րի հա­մար հար­թակ ստեղ­ ծելն է՝ ա­ռանց որևէ տա­րի­քա­յին, մաս­նա­գի­տա­կան սահ­մա­նա­փա­ կում ­ն ե­րի։ Մի հար­թակ, որ­տեղ յու­րա­քանչ­յու­րը հնա­րա­վո­րու­ թյուն կու­նե­նա ներ­կա­յաց­նել այն բո­լոր խնդիր­նե­րը, ու­րախ բա­ նե­րը, ո­րոն­ցով կցան­կա­նա կիս­ վել նկա­րե­լու, ար­վեստ ստեղ­ծե­ լու մի­ջո­ցով։ Ան­ցած տա­րի հենց այդ­պես էլ ա­րե­ցինք։ Կոնկ­րետ թե­մա­ներ չկա­յին։ Այս տա­րի ևս մենք փոր­ ձել ենք շատ ա­ զատ թող­նել։ — Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, խո­ րա­գիր ու­նե՞ք։ — Ա­յո՛, «Տե­ղա­շարժ» խո­րա­ գիրն ու­նենք այս տա­րի և փոր­ ձում ենք մեր բո­ լոր նյու­ թե­ րով այն­պես ա­նել, որ այս խո­րա­գիրն ա­վե­լի լավ երևա։ — Ինչ­պե՞ս։ — Հա­ յաս­ տա­ նում շատ սուր է միգ­րա­ցիա­յի խնդի­րը, ինչ­պես նաև՝ տուն, կրթու­ թյուն, աշ­ խա­ տանք, քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­ սա­րա­կու­թյուն և այլն։ Մենք շատ կու­զեինք շեշ­տել հենց այդ թե­մա­նե­րը։ Այս տա­րի հա­մա­գոր­ծակ­ցում ենք ՄԱԿ-ի Փախս­տա­կան­նե­ րի գծով գե­րա­գույն հանձ­նա­ կա­ տա­ րի հետ, և շատ ու­ րախ

Սարգիս Բուլղադարյան/«Օրակարգ»

Հու­նի­սի 22-ին Eiva ար­վեստ­նե­րի հիմ ­ն ադ­րա­մը մայ­րա­քա­ղա­քի Անգ­լիա­կան այ­գում կանց­կաց­նի «Սո­ցարտ» բիե­նա­լեն։ Հիմ ­ն ադ­ րա­մի տնօ­րեն Լիա Մ­խի­թար­յա­նը Սի­վիլ­Նե­թի տա­ղա­վա­րում խո­ սել է մի­ջո­ցառ­ման, ինչ­պես նաև ար­վես­տի և լ­րատ­վու­թյան ընդ­ հան­րու­թյուն­նե­րի մա­սին։

Eiva ար­վեստ­նե­րի հիմ ­ն ադ­րա­մի տնօ­րեն Լիա Մ­խի­թար­յա­նը հիմ ­ն ադ­րա­մի նպա­տա­կը ար­վես­տի մի­ջո­ցով սո­ցիա­լա­կան խնդիր­նե­րը լու­սա­բա­նե­լու, ար­վես­տը որ­պես լրատ­ վու­թյան գոր­ծիք օգ­տա­գոր­ծե­լու մեջ է տես­նում։

ենք այդ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան հա­մար։ ��եր մի­ջո­ցառ­մա­նը կմաս­նակ­ցեն փախս­տա­կան­ ներ, ո­րոնք կպատ­մե ն ի­րենց ա­ռօր­յա­յի և խն­դիր­նե­րի մա­սին: ՄԱԿ-ի շա­հա­ռու­նե­րը, փախս­ տա­կան ե­րե­խա­նե­րը մեզ օգ­նում են կա­մա­վո­րա­կան աշ­խա­տանք­ նե­ րով, այ­ սինքն՝ մենք փոր­ ձում ենք նրանց ա­ռա­վե­լա­գույնս ներգ­րա­վել, և հենց դա էլ, կար­ ծում եմ, մեր մի­ջո­ցառ­ման ա­մե­ նա­լավ արդ­յունք­նե­րից մե­կը կա­րող է լի­նել՝ ստեղ­ծել ար­վես­ տի, ու­րախ մի մի­ջա­վայր, որ­տեղ մար­դիկ կա­րող են նկա­րել, խո­ սել ի­րենց խնդիր­նե­րի մա­սին, ին­տեգր­վել հա­սա­րա­կու­թյա­նը, ո­րում ապ­րում են։ Մենք չենք փնտրում լա­ վա­ գույն նկա­րիչ­ների. առ­հա­սա­րակ, սո­ցար­տի նպա­տա­կը չէ, որ լա­ վա­գույն նկա­րիչ­նե­րը գան, լա­ վա­գույն գոր­ծե­րը ստեղ­ծեն, չնա­ յած միշտ ու­ նե­ նում ենք ինչոր մա­ սեր, որ­ տեղ նկա­ րում են պրո­ֆե­սիո­նալ­նե­րը։

— Դուք ակն­կա­լո՞ւմ եք արդ­յուն­քի ստեղ­ծում, ո­րը կա­րող եք օգ­տա­գոր­ծել, ցու­ցադ­րել, տե­ղա­շար­ժել։ — «Սո­ցարտն» ամ­բող­ջու­ թյամբ դառ­նա­լու է ար­վես­տի մի նմուշ։ Մենք ո­րո­շե­ցինք է՛լ ա­վե­լի այ­լընտ­րան­քա­յին մո­տե­ցում ցու­ ցա­բե­րել նյու­թե­րի օգ­տա­գործ­ ման տե­ սա­ կե­ տից և այս տա­ րի նկա­րե­լու ենք վե­րամ­շակ­ված արկ­ղե­րի վրա, ո­րոնք տե­ղադր­ ված կլի­նեն այ­գու տա­րած­քում։ Հե­տո դրան­ցից ինս­տալ­յա­ցիա է հա­վաք­վե­լու, այն ցու­ցադր­վե­լու է այ­գում։ Բա­ցի այդ՝ օր­վա աշ­խա­տանք­ նե­րի ըն­թաց­քը կնկա­րա­հան­վի և կ­տե­ղադր­վի մեր կայ­քում: Այս տա­րի նաև ֆո­տո­նա­խա­գիծ ու­ նենք, ո­րն ի­րա­կա­նաց­նում ենք PanARMENIAN ֆո­տո­գոր­ծա­կա­ լու­թյան հետ: Կան նաև այ­լընտ­ րան­քա­յին ե­րաժշ­տա­կան խմբեր։ Այ­սինքն՝ այս ան­գամ բա­վա­կան բուռն է լի­նե­լու, գե­ղե­ցիկ մի­ջո­ ցա­ռում ենք ակն­կա­լում։

— Լիա, Ձեր նա­խա­ձեռ­ նու­թյու­նը են­թադ­րում է լրատ­վու­թյան տա­րա­ծում ար­վես­տի մի­ջո­ցով. չե՞ք կար­ծում, որ դրանք ի­րա­ րա­մերժ հաս­կա­ցու­թյուն­ ներ են։ Լ­րատ­վու­թյան հա­ մար ա­մե­նաէա­կա­նը ար­ դիա­կա­նու­թյունն է, որն այ­սօր շատ ա­րագ է փո­ փոխ­վում, իսկ ար­վես­տը դան­դաղ պրո­ցես է։ Ինչ­ պե՞ս եք հա­մա­տե­ղե­լու։ — Ի­րա­րա­մեր­ժու­թյան մա­սին շատ ճիշտ նշե­ ցիք։ Մենք՝ որ­ պես այդ­պի­սին, լրատ­վու­թյան մի­ ջոց չենք. սա շատ կարևոր է։ Մենք պաս­տառ­նե­րի մի­ջո­ ցով բարձ­րա­ձայ­նում ենք, տե­ ղե­կատ­վու­թյուն ենք տա­րա­ծում ար­դեն հայտ­նի խնդիր­նե­րի մա­ սին։ Տար­բեր տե­սա­կի նյու­թեր ենք պատ­րաս­տում, ո­րոնք զուտ ի­րա­զեկ­վա­ծու­թյան բարձ­րաց­ ման գոր­ծիք են։ Ինչ-որ խնդիր­ներ կան, ո­րոնք մի­գու­ցե այդ­քան շատ չեն լու­սա­ բան­վում, բայց մեր կար­ծի­քով՝ պի­տի ա­վե­լի լայն հնչե­ղու­թյուն ստա­նան։ Օ­րի­նակ՝ իմ կար­ծի­ քով՝ ես ի­րա­զեկ ե­րի­տա­սարդ եմ, բայց ո­չինչ չգի­տեի մեր երկ­ րում հաշ­ման­դամ ­ն ե­րի խնդիր­ նե­րի մա­սին։ Բայց երբ ա­վե­լի խորն ես նա­ յում, պարզ­ վում է, որ մենք նրանց չենք տես­ նում, ո­րով­հետև մար­դիկ պար­զա­պես տա­ նից չեն կա­ րող դուրս գալ, ո­րով­հետև ո­չինչ հար­մա­րեց­ված չէ։ Ի­հար­կե, հի­մա այդ հար­ցը շատ ա­վե­լի լավ է լու­սա­բան­ վում, քան հինգ տա­ րի ա­ ռաջ, բայց նմա­ նա­ տիպ մի շարք խնդիր­ ներ կան, ո­ րոնք թեև ակն­հայտ են, բայց բա­վա­կա­նա­ չափ չի խոս­վում դրանց մա­սին։ Մենք փոր­ձում ենք անդ­րա­դառ­ նալ այս­պի­սի թե­մա­նե­րի։  n Մա­րիա Հով­սեփ­յան

Հո­բել­յան ա­ռանց «Հե­ռան­կար­նե­րի» Հու­նի­սի 20-ին աշ­խա­տանք­ներն է սկսել Մոսկ­վա­յի հո­բել­յա­նա­կան 35-րդ մի­ջազ­գա­յին կի­նո­փա­ռա­տո­նը, ո­րի ցու­ցադ­րու­թյուն­նե­րի հիմ­ նա­կան հար­թա­կը շա­րու­նա­կում է մնալ ռու­սաս­տան­յան մայ­րա­քա­ ղա­քի «Օկտ­յաբր» կի­նո­թատ­րո­նը։ Փա­ռա­տոնն այս տա­րի անց­նե­լու է ա­ռանց նոր ա­նուն­ներ բա­ցա­հայ­տող «Հե­ռան­կար­ներ» ա­վան­դա­կան ծրագ­րի, աս­վում է կի­նո­ֆո­րու­մի պաշ­տո­նա­կան կայ­քում։ Չ­նա­յած եր­կու տա­րի ա­ռաջ մոս­կով­յ ան փա­ռա­տո­նի հաս­ ցեին հնչած քննա­դա­տու­թյա­ նը՝ «Տ­րանս­ֆոր­մեր­ներ 3: Լուս­նի մութ կող­մը» ֆիլ­մի հա­մար՝ այս տար­վա հո­բել­յա­նա­կան փա­ռա­ տո­նը կրկին բաց­վել է հո­լի­վուդ­ յան բլոք­բաս­տե­րով՝ Մարկ Ֆորս­ թե­րի «Z աշ­խարհ­նե­րի պա­տե­ րազ­մը» ֆիլ­մով։ Կի­նո­ֆո­րու­մը կփակ­վի հու­լի­սի 29-ին՝ «պա­կաս շու­քով». հաղ­թող­նե­րի ա­նուն­ նե­րը հայտ­նի դառ­նա­լուց հե­ տո փա­ռա­տո­նի հյու­րե­րին կցու­ ցադ­րեն Ի­րակ­լի Կ­վի­րի­կա­ձեի «Ռաս­պու­տին» պատ­մա­կան ֆիլ­ մը՝ Ժե­րար Դե­պարդ­յեի գլխա­ վոր դե­րա­կա­տար­մամբ։ «Ռու­ սա­կան հետ­քը» (փա­ռա­տո­նում, ի դեպ, հա­ մա­ նուն ծրա­ գիր կա) նկա­տե­լի է նաև ֆո­րու­մի հիմ ­ն ա­ կան մրցույ­թում. 16 ներ­կա­յաց­ ված ֆիլ­մե­րից ե­րե­քը ռու­սա­կան

են, ո­րոնց թվում՝ ռե­ժի­սոր Անդ­ րեյ Բո­գա­տիր­յո­վի «Հու­դա Իս­կա­ րիով­տա­ցին», Ան­տոն Ռո­զեն­բեր­ գի «Սա­հում» քրեա­կան դրա­ման և Կոնս­տան­տին Լո­պու­շանս­կու «Դե­րը»՝ սև-ս­պի­տակ պատ­մու­ թյուն 1920-ա­կան­նե­րի մա­սին: Ում բա­ժին կհաս­նի Մոսկ­վա­ յի կի­նո­փա­ռա­տո­նի գլխա­վոր մրցա­նա­կը՝ «Սուրբ Գեոր­գին»՝ կո­րո­շի հիմ ­ն ա­կան մրցույ­թի ժյու­ րին, ո­րի կազ­մում են ի­րան­ցի ռե­ ժի­սոր Մոհ­սեն Մահ­մալ­բա­ֆը, շվեյ­ցա­րա­ցի ռե­ժի­սոր Ուր­սու­լա Մա­յե­րը, Պու­սա­նի մի­ջազ­գա­յին կի­նո­փա­ռա­տո­նի նա­խա­գահ Դոն Հո Կի­մը, դե­րա­սան­ներ Սեր­գեյ Գար­մաշն ու Զու­րաբ Քիփ­շի­ձեն։ Փա­ռա­տո­նի մրցու­թա­յին ծրագ­րե­րի տնօ­րեն Կի­րիլ Ռազ­ լո­գո­վի տե­ղե­կաց­մամբ՝ նոր ա­նուն­ներ բա­ցա­հայ­տող «Հե­ ռան­կար­ներ» ա­վան­դա­կան ծրա­

գիրն այս տա­րի չի լի­նե­լու, քա­նի որ բո­լոր ֆիլ­մերն ար­դեն նե­րառ­ ված են կար­ճա­մետ­րաժ ֆիլ­մե­ րի ծրագ­րում։ Վեր­ջինս բաղ­կա­ ցած է յոթ ժա­պա­վե­նից, ո­րոնց թվում՝ Վիլ­յամ Սա­րո­յա­նի հա­ մա­նուն պատմ­ված­քի մո­տիվ ­ն ե­ րով նկա­րա­հան­ված 23-րո­պեա­ նոց «Փա­սիա­նի որ­սոր­դը» ֆիլ­մը (սցե­նա­րի հե­ղի­նակ և ռե­ժի­սոր՝ Մա­րի­նե Զա­քար­յան, պրոդ­յու­ սեր՝ Հով­հան­նես Գալստ­յան, օ­պե­րա­տոր՝ Միհ­րան Ս­տե­փան­ յան, կոմ­պո­զի­տոր՝ Լի­լիթ Նա­ վա­սարդ­յան, գլխա­վոր դե­րա­կա­ տար­ներ՝ Սամ­վել Վար­դան­յան, Ա­նի Գալստ­յան, Ա­շոտ Ա­դամ­յան, Նա­րի­նե Գ­րի­գոր­յան, Կա­րեն Ջա­ նի­բեկ­յան, Սոս Ջա­նի­բեկ­յան)։ Մոսկ­վա­յի մի­ջազ­գա­յին կի­նո­ փա­ռա­տո­նի հան­դի­սա­տե­սի ու­ շադ­րու­թյունն ա­վան­դա­բար գրա­ վում է ֆո­րու­մի վա­վե­րագ­րա­կան ֆիլ­մե­րի ծրա­գի­րը, ո­րում կրկին նե­րառ­ված է յոթ ժա­պա­վեն։ «Ա­զատ միտք» ար­տամր­ցու­ թա­յին ծրագ­րում կցու­ցադր­վի 15 ֆիլմ, ո­ րոն­ ցից շա­ տերն ար­ դեն ար­ժա­նա­ցել են քննա­դատ­ նե­րի ու հան­դի­սա­տե­սի ու­շադ­

ria.ru

Մոսկ­վա­յում մեկ­նար­կել է 35-րդ մի­ջազ­գա­յին կի­նո­փա­ռա­տո­նը

Z աշ­խարհ­նե­րի պա­տե­րազ­մը

րու­թյա­նը մի­ջազ­գա­յին այլ կի­նո­ փա­ռա­տո­նե­րում։ Ռե­ժի­սոր Ջո­շո­ ւա Օ­փեն­հայ­մե­րի «Ս­պա­նու­թյան ակ­տը» ֆիլ­մը վե­րար­տադ­րում է 1965-1966  թթ. Ին­դո­նե­զիա­յի հա­ կա­կո­մու­նիս­տա­կան զտում ­ն ե­ րը, իսկ Դ­րոր Մո­րե­հի «Դռ­նա­ պան­նե­րը»՝ Վե­ցօր­յա պա­տե­ րազ­մի ըն­թաց­քում իս­րա­յե­լա­կան զոր­քե­րի կող­մից լի­բա­նան­յան տա­րածք­նե­րի բռնագ­րավ­ման պատ­մու­թյու­նը։ Փա­ռա­տո­նի շրջա­նա­կում կգոր­ ծեն նաև գործ­նա­կան և ու­սում ­ն ա­

կան հար­թակ­ներ: Հու­նի­սի 24-26-ն այս­տեղ հին­գե­րորդ ան­գամ կանց­ նի Moscow Business Square-ը ու հա­ մա­տեղ ար­տադ­րու­թյան ֆո­րու­ մը, որ­տեղ ի­րենց նոր նա­խագ­ծե­ րը կներ­կա­յաց­նեն Վա­լե­րիա Գայ Գեր­մա­նի­կան, Մա­րիա Սա­հակ­յա­ նը, Դ­միտ­րի Մա­մու­լիան, Պա­վել Լուն­գինն ու Փի­թեր Գ­րի­նո­ւե­յը։ Մոսկ­վա­յի հո­բել­յա­նա­կան 35րդ մի­ջազ­գա­յին կի­նո­փա­ռա­տո­ նը կանց­նի հու­նի­սի 20-29-ը։  n Պատ­րաս­տեց Ս­տել­լա Մեհ­րա­բեկ­յա­նը


Orakarg Business Daily